initial commit of ebook 25964HEADmain

153 files changed, 23425 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/25964-0.txt b/25964-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..ea63d38
--- /dev/null
+++ b/25964-0.txt
@@ -0,0 +1,1817 @@
+
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 25964 ***
+
+
+
+FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.
+
+JOHANNES LINNANKOSKI
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ
+
+  PERMESITE TRADUKIS
+  VILHO SETÄLÄ
+
+ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+
+HELSINGFORSO, FINNLANDO
+
+  PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.
+  HELSINGFORSO 1919.
+
+
+
+
+Johannes Linnankoski
+
+estas pseŭdonimo de _Juho Vihtori Peltonen_ (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyväskylä kaj sin dediĉis
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. ĉie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis ĉiujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (»Verkistamatoro», »Elokvento», »Libro
+de elpensaĵoj»), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo »Eterna batalo», kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al »eterna batalo» tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankoraŭ pli populara iĝis la sekvinta verko, romano
+»Kanto pri la fajroruĝa floro» (1905), kies heroo estas finna tipo
+Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed ĉarme kaj
+majstre pentritaj amaj aventuroj solidiĝas kaj edziĝinte evoluas ĝis
+firma morala persono; verko tradukita en multajn Eŭropajn lingvojn.
+Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj »Batalo pri la domo
+Heikkilä»[1] (1905) kaj »La fugantoj», (1908) ambaŭ priskriboj de
+kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata kiel kulminacio je
+beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj estas »Simsono kaj
+Delilo» kaj »La filino de Jefto», ambaŭ en 1911 aperintaj dramaj
+poezioj.
+
+  [Piednoto 1: Prononcu ĉ. _hejkila_, kun akcento sur la unua
+  silabo. Aliaj nomoj en ĉi tiu libro estas prononcataj:
+  Paavola--_pa:vola_, Väliportti--_valiporti_, kun akcento sur la
+  unua silabo. La sono _ä_ estas inter _a_ kaj _e_.]
+
+Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, eĉ
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, ĝia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas ĉarman sonĝemon al
+la plej multaj el liaj verkoj. Ĉi tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.
+
+Ĉio tio rebrilas klare el la verko ĉi tie prezentata al la
+internacia publiko. Ĝi estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.
+
+
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ
+
+
+
+
+I.
+
+
+Ĝi estis kiel fermita horloĝo--la domo.
+
+Ne laŭŝajne, ĉar ĝiaj pordegoj estis malfermitaj por ĉiuj, por
+ĉiu vizitanto troviĝis amika vorto kaj ĉiu mizerulo sciis, ke ĉe
+la mastrino de Heikkilä li ricevos la plej abundan donon--kaj tiun el
+varma mano.
+
+Sed esence ĝi estis kiel ŝrankhorloĝo, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon aŭdate de ĉiu, sed
+zorge kaŝas sian internan konstruon.
+
+Ekzistas homoj, kiuj ne malkaŝas al la proksimulo eĉ antaŭĉambran
+anguleton el sia interna estaĵo. Sed eĉ el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, ŝajne komplete fermitaj horloĝoj elŝteliĝas ĉiam
+iu sono ĝis la oreloj de flankuloj.
+
+El Heikkilä dum jaroj estis aŭdata neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis ĉirkaŭ la tuta domo
+kaj kaŝiris kiel mistera resono funde ĉe ĉiuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por ĉiuj.
+
+La fokuso de la enigmo estis la mastrino.
+
+Ŝi estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj ŝia tuta estaĵo
+prezentis ion sincere bonan kaj nekaŝitan antaŭ ĉiu. Sed nur ĝis
+difinita limo--kiu ĝin transpaŝis, pentis.
+
+Kelkiuj tion provis.
+
+Kelkaj ŝiaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de ŝia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, ĉu ŝi estis
+feliĉa kaj tian ceteron. Sed tiam la antaŭe tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkilä rigidiĝis kiel ŝtono kaj ĵetis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke ĉi tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvazaŭ petante pardonon komencis paroli pri alio.
+
+Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj ankaŭ provis sian
+ŝancon--nerekte, nature. Sed apenaŭ ili pintigis la buŝon, kiam
+ili vidis la mastrinon antaŭ si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin elŝovi tra la pordo.
+
+Plej mirinde estis, ke eĉ la servistoj nenion sciis, kvazaŭ eĉ
+ili, transirinte la sojlon de Heikkilä, ĵuris ĉiaman silenton. Ĉu
+ili estis malpermesataj paroli? Ne--ili laŭdire nur nenion sciis.
+»La mastro estas tia, kia li estas, kiel ĉiu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane serĉus en sep komunumoj, kiel ĉiu vidas.» Jen
+ĉio. Ĉu ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? Aŭ kio ĝi estis, kiu envolvis ĉion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?
+
+Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+ĝiaj muroj batalis fortegoj--pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, ŝaŭmelŝprucojn, kiuj siatempe kaŭzis sufiĉe da
+pridiskuto.
+
+La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edziniĝis tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en ŝi unua ŝanĝiĝo, okulvidebla
+por ĉiu--la gaja, sincera knabino iĝis subite serioza kaj kaŝema.
+Tio estis des pli stranga, ĉar la gajeco kaj malkaŝemo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkilä estis de antikvaj tempoj
+ankoraŭ kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+ĉe dek ses jaroj.
+
+La aero estis plena je supozoj. Ĉu ŝiaj gepatroj devigis ŝin al
+kontraŭvola edziniĝo? Pri tio neniu havis scieton, kaj ĝi estis
+eĉ nekomprenebla, ĉar ankaŭ la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel riĉa, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkilä'a. Ĉu ŝi eble havis junamiton, kiu
+ankoraŭ ne foriĝis el la menso? Ankaŭ tio estis neebla, ĉar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. Ĉu la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj--la solaĵo, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga ŝanĝiĝo en la mastrino, kiu kvazaŭ
+envualis en griza nubo ĉion ĉe ŝi.
+
+Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de ĝojo--ĉe naskiĝo de infano. Ĝi
+estis knabo, kaj ĝi kvazaŭ disŝutis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio daŭris nur mallongan antaŭtagmezon--poste ĉio
+refalis en la grizaĵon.
+
+Poste okazis ŝanĝetoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste ankaŭ lia edzino--tio laŭdire ankaŭ estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkilä iam longe vivis post sia
+edzo.
+
+Kaj nun oni vidis la mirindaĵon, ke ĉe la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis ŝanĝiĝo. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej urĝa tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon ĉe lignaĵistaj
+kaj tiaspecaj enĉambraj laboroj. Nun fariĝinte mastro, li lasis
+ĉiujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+ĉion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstruaĵojn starigi--li intencis per unu fojo »reordigi Heikkilä'n
+laŭ nova kredo». Fakte li komencis »reordigi» en proksima gastejo,
+forsarkante ŝtopilojn el la bierbotelaj buŝoj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinkaĵo, rumo.
+
+La vojaĝoj al la urbo ankaŭ plioftiĝis, kaj la viro, antaŭe
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante ĉe la vojkurbaĵoj kaj en la
+vilaĝoj kaj aere svingante ledrimenan skurĝon. »Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!» ekdiris la homoj la kapon balancante,
+ĉar vivegaj ĉevaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skurĝo transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj--kiel memoraĵo pri iama ĉefo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudjuĝisto[2] kriegis kaj ensorbis brandon kvazaŭ putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+teniĝon de apudjuĝisto. En la filo subite ekkreskis ĉiuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la antaŭaj reprezentantoj.
+
+  [Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]
+
+Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan ŝanĝon ĉe la
+mastrino--ŝi kredeble havis ian antaŭsentan timon pri ĉi tia
+estonto. Tamen ne mankis ankaŭ tiuj, laŭ kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.
+
+La mastrino mem iĝis dum tiuj tempoj ankoraŭ pli kaŝema. Oni
+apenaŭ ricevis respondon de ŝi, kaj en ŝiaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvazaŭ ŝi demandis de la
+tuta mondo, kion ŝi nun devas fari.
+
+Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkilä.
+
+La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skurĝo ornamita per ruĝa tenilŝnuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l' pordego
+renversiĝis kun bruo, kaj la ĉevalo pro tio timiĝinta galopis
+kelkfoje ĉirkaŭ la korta plano. La ebriulo pro tio furioziĝis kaj
+direktis la ĉevalon rekte al stala muro, kontraŭ kiu ĝi sin
+ĵetis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komenciĝis la
+puno. La skurĝo plaŭdis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+ĝi alten kontraŭ la muro, tiel ke splitoj disŝiritaj per la hufoj
+flugis ĉiuflanken.
+
+Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.
+
+»Lasu la senkulpan beston en paco!» tremetanta voĉo aŭdiĝis kaj
+ŝi elpaŝis kontraŭ la mastron.
+
+La alparolito ekrigardis kvazaŭ ruzebatito trans sia ŝultro,
+desaltis de la ĉaro, lasis la ĉevalon tie kaj rapidis kun
+ŝanceliĝantaj paŝoj kontraŭ la mastrinon.
+
+»Certe mi, diablo prenu, instruos ankaŭ la hominojn danci!» li
+kriaĉis alproksimiĝinte kaj ekbatis per la skurĝo sur la ŝultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la vizaĝon--ĉe la orelo komencis
+elgutadi ruĝaĵo.
+
+Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vilaĝa vojo ĉe la
+korta barilo--ili estis fojnistoj el najbaraĵo, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze ĉeestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.
+
+»Lasu! Mi ankoraŭ ne bezonas fremdulan helpon--_ies_ helpon!»
+aŭdiĝis la voĉo de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.
+
+La brutulo okulumis la rigardantojn. »Nur bonvenon al revena
+regalado--certe sufiĉas el ĉi tio ankaŭ por la najbaro!» li ironie
+kriis. La batoj de l' vipo rekomencis plaŭdi.
+
+Sed la mastrino staris kvazaŭ kolono sur sia loko, sen movetiĝo,
+sen tremeto sur la vizaĝo. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis daŭrigi sian vojon nek alveni por helpo kontraŭ la
+malpermeso.
+
+»Morgaŭ pli, se estos bezone!» la skurĝinto ekdiris, ankoraŭ foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la poŝo, per la alia moke la
+vipon al la vilaĝa vojo svingante, paŝis al la ŝtuparo kaj tie
+ankoraŭ preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.
+
+Sed la mastrino staradis ankoraŭ senmova meze en la korto, kvazaŭ
+ne klare perceptante, kio ĵus okazis. Kaj restis ankoraŭ staradi,
+kiam la falĉistoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj mallaŭte
+interparolantaj.
+
+Pasis duo da tagoj--el Heikkilä estis aŭdata neniu ekknaro de muso,
+ĉio ŝajne repaciĝis.
+
+Sed la trian tagon okazis io neatendita.
+
+Oni ĵus finis la matenmanĝon kaj ĉiuj fojnistoj kuŝegis en la
+korto la postmanĝan ripozon--ankaŭ la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn spritaĵojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupiĝis; ŝi estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.
+
+Tiam la provizeja pordo malfermiĝas kaj la mastrino paŝas al la
+fojnistaro--kvazaŭ ŝi havas ion por diri.
+
+»Novmoda greno nun ŝajnas kreski en la kampoj de Heikkilä!»
+aŭdiĝas tranĉe tremanta voĉo, kaj ŝi levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun ŝi portis kaŝe. »Sed ĉar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, ĝi ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!» Kaj antaŭ ol iu eĉ perceptis, pri kio estas
+la demando, ŝi jam metis la ujon sur hakŝtipon starantan antaŭ la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude kuŝantan hakilon--la hakilo
+leviĝas kaj malleviĝas kaj ruĝa rumo ŝprucas ĉirkaŭ la korto.
+
+»Diablo!» la mastro eksaltis staronta kun nigra vizaĝo kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.
+
+Ĉiuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon--la ruĝaŝnuran skurĝon de
+patro--sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.
+
+La virino vidas ĉi ĉion, ekkaptas la skurĝon en la manon kaj
+prenas minacan teniĝon. »Restu for!» ŝi krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimiĝanta viro.
+
+Ekplaŭdo de skurĝo! La viro malbenas, levas unu manon por ŝirmi
+sian vizaĝon kaj ree atakas.
+
+»Restu for, diboĉulo je rumo kaj skurĝo!» estas ree aŭdata, kaj
+la vipo alkroĉiĝas per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+ŝultroj de l' viro, ke tiu retiriĝas kun ekbleko. Li staras momenton
+kvazaŭ senkonscia, ekrigardas al la ree levita skurĝo, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto stariĝis, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj ĉe la flankoj,
+sin trenante al la domo.
+
+Sed la mastrino repaŝas al la ŝtipo kaj dispecigas la skurĝon kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo--kvazaŭ en ĉiu colo
+de ĝi vivus semo de malfeliĉo, kiun ŝi devas pereigi.
+
+La fojnistaro fiksrigardas konsternita.
+
+»Kaj nun al la herbejo!» aŭdiĝas firma, ordonanta voĉo. »Vi certe
+havis sufiĉajn ripoztempojn dum ĉi tiuj jaroj.»
+
+Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankoraŭ preskaŭ knabineca
+mastrino, kiu nun staras antaŭ ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo--aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo--kreskanta knabo, kiu kuŝas plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montriĝo de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa vizaĝo.
+
+Momenteto por ekbeno--la mastrino staras antaŭ la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvazaŭ pilko
+ruliĝas.
+
+»Ĉu vi ne komprenas--al la herbejo!» Kaj ŝi forĵetas la knabon per
+tia fortego, ke li brupaŝas per longaj kurpaŝoj malproksimen sur la
+korto.
+
+La homoj rigardas stultesprime.
+
+»Kaj estas mi, kiu de hodiaŭ ordonos en la domo--por ke nun ĉiu
+tion sciu!»
+
+La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.
+
+Dum du tagoj oni aŭdis nenion pri Heikkilä. La mastron neniu vidis
+eĉ ekaperi--li honte kaj ĉagrene sin fermis en la ĉambro.
+
+Sed la nokton post dua tago ree okazis io.
+
+La servistinoj dormantaj en la ĉambrego ekvekiĝis je tio, ke la
+pordo de l' interĉambro subite malfermiĝis kaj tra la ĉambregon
+kvazaŭ pala fantomo rapide kuris al la antaŭĉambro.
+
+La vekiĝintoj sin ĵetis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.
+
+Ekstere estis vidataj ĉaro sur la korto antaŭ stalo kaj ĉevalo
+ligita je ringo ĉe ĝia pordo; sur ĝin la mastro estis metanta la
+jungilaron.
+
+»Ĉu _tia_ maniere?» aŭdiĝis de la perono--el la posta fenestro estis
+forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke ĉiu vorto estis
+aŭdata en la ĉambrego. Kaj ili vidis la mastrinon en subvestaĵoj
+rapidantan preskaŭkure al la junganto.
+
+De la stalo aŭdiĝis maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.
+
+La mastrino jam alproksimiĝis kun rapidaj, decidaj paŝoj--kiel
+ŝajnis, rekte al la kapo de l' ĉevalo, ignorante la mastron.
+
+Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvazaŭ embuskinta rabbesto
+kontraŭ la venantinon.
+
+»Vi diablido!»--la pinto de l' dekstra piedo ekflugis kontraŭ la
+genuon.
+
+El la korto aŭdiĝis sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tuŝetis la teron, doloron sur la vizaĝo, la brakojn streĉante, la
+manojn pugnigante.
+
+La rigardantojn kaptis antaŭsentomiksita timo.
+
+Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankoraŭ kelkfoje, poste la piedo
+kvazaŭ prove rektiĝis ĝis la tero--ŝi obstine ekiris al sia celo.
+
+La observantoj tra la fenestroj ekĝemis pro malstreĉiĝo.
+
+Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvazaŭ vekiĝis,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ekĵetis post ŝi, kaptante per
+unu mano je la ŝultro de l' irantino.
+
+Tiam ŝi returniĝis kun minaca flamo en la okuloj--ili sin ĵetis
+unu kontraŭ la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbatiĝo, poste sono de ŝirata ŝtofo kaj ekapero de ŝia
+nudiĝinta ŝultro en la somernokta lumeto--la brakoj ĉirkaŭprenis
+la taliojn. Turniĝo, ruliĝo kaj tordiĝo, poste ambaŭ renversiĝis.
+De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton, moviĝojn de
+kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda haŭto kaj transruliĝon de la
+batalantoj unu super la alia, ĝis ŝi subite sin disŝiris kaj
+stariĝis--kun talio duone nuda, ŝirita maniko pendanta ĉe la flanko.
+
+La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon ĵus, kiam ŝi estis
+liberiĝonta, etendis kaj kaptis la piedon--kaj ŝi falis senstreĉe
+kun la buŝo sur la teron.
+
+Sed samamomente ŝi ekrimarkis ion en la herbo antaŭ si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis ĝin.
+
+Momenton--la virino furioze returniĝis kontraŭ sian kontraŭulon
+kaj la observantoj vidis ŝin momente leviĝi per la genuoj sur la
+nukon de l' viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per ĉirkaŭvolvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta laŭpove rapide.
+
+»Ĉu vi komprenas--ĉi tio devas--klariĝi! Vi ne piedbatos--nek
+ŝiros--nek diboĉos--ne, kvankam rompiĝus! Kaj la ĉevalon
+movos--neniu--sen mia permeso--vi jam eltrinkis la vian!» aŭdiĝis
+spireganta voĉo inter la batoj.
+
+Sammomente la virino renversiĝis sur la herbon. Ree ruliĝo kaj
+batalo--la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+ĉiu turniĝo. Sed la virino streĉiĝis per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis ŝin sur liaj ŝultroj, batantan eĉ
+pli fervore ol ĵus.
+
+»Tio _devas_ iĝi--klara!--Nun estas demando pri la _domo_--patro
+diris--tiam. Jes, nun estas--ĉu vi aŭdas--_nun estas demando pri
+la domo_!--Ĝi ne estas per rumo--nek per skurĝo--konstruita--nek
+malkonstruota!--Heikkilä estas mia--kaj mi ĝin _tenos_--ĉu vi
+komprenas?»
+
+La viro baraktis kaj streĉiĝis. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, ĝis ŝi fine, laca kaj spireganta, lasis.
+
+»Iru en vian ĉambron kaj restu tie--la manĝo estos portata antaŭ
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.»
+
+Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro treniĝis internen
+ĝemante, sennerva kiel malseka ĉifono, kaj malaperis en la
+ĉambron.
+
+Post kelka tempo ankaŭ la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+ĉambrego en sian ĉambron--la servistinoj jam retiriĝis en siajn
+litojn kaj ŝajnigis dormadon. Sed post ŝia foriro ili komencis
+flustradi.
+
+Tiam ŝi subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.
+
+»Ĉu vi vidis, kio okazis ĉi tie?» aŭdiĝis severa voĉo.
+
+»Ne... nenion ni scias», iu embarase respondis.
+
+»Vi mensogas!» ektintis voĉo mezplanke. »Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri ĉi tio estos aŭdata aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos ĉiun aparte el vi per la sama rimeno!»
+
+Ŝi restis ankoraŭ stari momenteton, severa kaj energia--al la
+servistaro ŝajnis, kvazaŭ ŝi en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvazaŭ dek jarojn pli aĝa.
+
+Ĉi tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.
+
+Ĉiu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkilä okazis dum tiu
+fojnrikoltado ĝisradika ŝanĝo.
+
+La mastro kvazaŭ malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+ĉambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.
+
+Sed des pli estis vidata la mastrino--ĉie, en ĉiu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam ŝi demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+ŝtaleco, kia frostigis la ekridetojn.
+
+La signoj pri nova takto aperis ĉie. Ŝi duobligis la laboristaron
+kaj postulis duoblan laboron rilate la antaŭo. Novkampoj estis
+sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La disciplino estis
+severa, sed la manĝo bona, la salajro bona, kaj la tuta klopodado
+estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj kaj
+taglaboristoj baldaŭ komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkilä.
+
+Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed ankaŭ
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke ŝi iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+draŝejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris ĉiun
+angulon. Baldaŭ poste vidiĝis sur la kampoj de Heikkilä modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.
+
+Ĉio tio donis multe da temo por diskutado--ankoraŭ pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. Ĉu ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? Aŭ ĉu estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+antaŭa? Tiel ŝajnis--almenaŭ la mastro videble iom post iom
+kutimiĝis al sia nova situacio. La ĉambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la antaŭaj okupiĝetoj kaj
+manĝis kun la servistoj ĉe sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa ŝtonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la buŝon; alifoje li elbuŝigis--strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, ĉu ili estis
+frenezaĵoj aŭ saĝaĵoj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super ĉio tio kuŝis ia seka sekretiga ridetado, kiu
+ŝajnis preskaŭ timiga, ĉar neniu sciis, kion ĝi kaŝis.
+
+Sed per kia sorĉo la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, eĉ haltigi lian drinkemon, ĉar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria aŭ diboĉanta je drinkad-vojaĝoj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkilä, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinkaĵoj. Ĉu ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis ŝin en brandvendejo nek tiajn aĵojn inter
+ŝiaj alportitaĵoj.
+
+Estu kiel ajn, ĉiuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton--ke ŝi ne permesis la domon perei kaj igis la diboĉulon
+almenaŭ sendanĝera nenionfaranto--ankoraŭ pli pro la mistera
+aplombo, per kiu ŝi tion ĉion plenumis.
+
+La pensoj de la homoj ofte okupiĝis pri ŝi. Ili vidis ŝin laŭ la
+tempo plirondiĝi kaj plibeliĝi, sed la firmaj trajtoj de la vizaĝo
+ne moliĝis. Rilate infanoj la filo restis solulo--ĉu ĉiuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj ĉesis? Kion la forta, ne alproksimiĝebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? Ĉu ŝi sopiris ion, ĉu ŝi
+suferis? Ĉu ŝi sentis sian vivon, spite ĉia prospero, soleca? Aŭ
+ĉu ŝi estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kuraĝis eĉ aludi--ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.
+
+Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimiĝis al la situacio, fine
+lasante ĉian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkilä tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. Eĉ la mastro ŝajnis kontenta je sia loto--kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendiĝis, ĉar oni sciis ilin lia sola distraĵo.
+
+Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkilä.
+
+La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian aĝon, eĉ li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu laŭ difino
+estis okazonta dum pentekosto.
+
+Por tio oni devis fari al li kelkajn aĉetaĵetojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupiĝon, kiun ŝi ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke ŝi ne povis veturi al la urbo.
+
+Tiam la mastro sin proponis akompani la filon--li havis liberan
+tempon.
+
+La propono ŝajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontraŭdiri, ĉar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabulŝarĝo kun aliaj viroj, sed li sin kondutis ĉiel senriproĉe,
+ke ĉiuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.
+
+La patro kaj filo ekiris.
+
+La tempo pasis ĝis tagmanĝo--la komisiitoj ne revenis. La horloĝo
+batis du, tri, kvar--la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj ruĝajn makulojn, sed vidis ŝin tiom kvieta, kvazaŭ pri
+nenio aparta estis la demando. Ĉe ili mem komencis la doloro
+supreniĝi al la gorĝo.
+
+Ĉirkaŭ la kvina horo aŭdiĝis sur la landvojo krakanta bruego
+de ĉaro. Jam tranĉis akra kriego--granda kaj potenca kiel pro
+ĝojego, kaj ĝin daŭrigis alia, infane alta kaj kvazaŭ hezitanta.
+Unu el la sidantoj en la ĉaro svingis ruĝaŝnuran skurĝon, la alia
+sidis antaŭenkurba, apogante per unu mano al bariero de l' sidejo
+kaj tien kaj reen ŝanceliĝante laŭ la skuoj de la ĉaro.
+
+La krakado alproksimiĝis. Ektiro je la brido kaj ekplaŭdo de
+l' vipo--kaj ili veturis plengalope preter Heikkilä kaj kriegaĉis
+ĝuste ĉe la domo.
+
+La servistinoj staris la koron en gorĝo sur la korto--unu el ili
+kuris senspire en la ĉambregon.
+
+»Ĉu vi vidis, mastrino--la mastro kaj...»
+
+»Kaj plu...?»
+
+La knabino ruĝegiĝis ĝis la oreloj kaj retiriĝis konfuzita
+kvazaŭ trovita ĉe misago.
+
+De sur la altaĵo de Heikkilä estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis laŭkurbe trans ponton ĝis la gastejo en la fino de la
+vilaĝo. La servistinoj atendis ĉiumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio aŭdiĝis. Anstataŭe ŝi post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, ĉu jam finiĝis laboro en
+la domo, ĉar ili tiel malvigliĝis. Mem ŝi ŝajnis tute kiel
+antaŭe kaj parolis per la kutima kvieta voĉo, eĉ la ruĝaj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis mallaŭte kaj
+iradis piedpinte--ili ne povis ne fari tion.
+
+Ĉirkaŭ la naŭa horo ree aŭdiĝis krakado de ĉaro.
+
+»Hm Härmäj knaboj--deklivo kaj jungita homino!» kriaĉis la mastro
+enveturante tra la pordego.
+
+Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpaŝi, sed
+ekŝanceliĝis kaj falis kaj restis tie laŭlonge kuŝanta.
+
+La mastro grunte ekridis, ree kriaĉis, vipis la ĉevalon per la
+skurĝo kaj ankoraŭ foje veturis ronde en la korto.
+
+Li kvazaŭ kreskis de antaŭe, ŝajnis fierega kaj aplomba, parade
+ĉirkaŭrigardante.
+
+La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis ĉiu laŭ sia direkto, apenaŭ kuraĝante
+rigardeti de post la fostoj.
+
+El la buŝo de l' elĉariĝanta mastro aŭdiĝis grakaĉanta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.
+
+»Ĉio estas restarigita, hih!» li akrekriis kvazaŭ per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skurĝon en aero. »Kaj kun
+alkresko!»--li montris la filon kuŝantan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.
+
+La mastrino alproksimiĝis--la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+ŝi iris kvazaŭ en siaj okupoj, kvazaŭ ne rimarkinte la mastron,
+kiu daŭre staris aplomba, la krurojn disetendite, la skurĝon en unu
+mano, pugnigita en la poŝo, brilantan triumfesprimon sur la ruĝa
+vizaĝo--kvazaŭ li nenion vidis nek aŭdis, nur ĝuis la potencan
+ekstazon de l' momento.
+
+Ektiro--la skurĝo eksvingis en la mano de l' mastrino.
+
+»_En la ĉambron!_» sammomente ektintis tiel severe humilige, ke
+eĉ la sidantoj en la ĉambrego ektremis.
+
+La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.
+
+»En vian ĉambron!» reaŭdiĝis--en la voĉo tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.
+
+Kaj la observantoj vidis, kiel la viro ĵus tiom aplomba kunfalis
+kvazaŭ fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvazaŭ baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la ĉambrego.
+
+La mastrino sekvis ĉe liaj kalkanoj,--ambaŭ malaperis en la
+ĉambron. De tie komencis aŭdiĝi plendpepado kaj plaŭdado, hurlado
+kaj vekriado kaj ĉiam senĉesa plaŭdado, tiel ke agacis la haŭto
+de l' estantoj en la ĉambrego.
+
+Post tempeto la mastrino aperis en la ĉambrego.
+
+»Maljungu la ĉevalon kaj iru por naĝigi ĝin!» ŝi diris severe,
+metante la skurĝon el sia mano en la fajron sub la ferpoto.
+
+Mem ŝi ree eliris--prenis la knabon kuŝantan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvazaŭ infaneton en sian propran ĉambron.
+
+Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+ĉambregon. La servistaro vidis, kiel ili paŝis laŭ vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron--iom pli
+sube, en rivera kurbaĵo, travidetiĝis la pastrejo inter betuloj.
+
+Poste ĉio revenis al la antaŭaj orbitoj.
+
+Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+ĉambro, nek tio, ke li ŝajnis pli kaduka ol antaŭe, eĉ preskaŭ
+forgesis siajn sarkasmojn.
+
+Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li iĝis solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.
+
+»Li jam havis okazon por ĉion vidi, kio hejme estis vidinda»
+aŭdiĝis mallonga klarigo.
+
+Ankoraŭfoje Heikkilä aŭdigis pri si--surprizante ĉi-foje, kiel
+ofte antaŭe.
+
+La domon vizitis morto.
+
+La kristnasko estis festita kaj ĉe la plej proksima najbaro, la
+vilaĝa forĝisto, estis okazanta laborfesto pri lignaĵoj. Kiel
+daŭrigon la gejunuloj aranĝis ian »dancon de Johano», al kiu
+tiriĝis ankaŭ la servistaro de Heikkilä ĝis la lasta estulo.
+
+Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l' dancejo estas tiregata
+malferme kaj ĉe la sojlo aperas la mastro de Heikkilä--duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la vizaĝo.
+
+»La anaro de Heikkilä tuj venu hejmen!» Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.
+
+Ĉiuj komprenis, ke io aparta estis okazinta aŭ okazonta--la
+dancantoj komencis are treniĝi al Heikkilä.
+
+La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la ĉambron de l' mastrino.
+
+Tie kuŝis la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la vizaĝon al la ĉambro, sed pala kaj ambaŭ manojn sub la
+brusto, kvazaŭ premante al si la subkoraĵon.
+
+Nun la mastro rakontis--kun tremanta voĉo kaj okuloj rondaj pro
+teruro--kiel li vekiĝis en sia ĉambro pro laŭta plendado kaj
+lamentado, kredante unue ĝin aŭdi el ekstere kaj supozante, ke
+moviĝis la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke ĝi devenis el
+la mastrina ĉambro, rapidegis tien tra la ĉambregon, vidis ŝin
+ankoraŭfoje premegi sin sub la koro kaj ekvoĉi--poste resti
+silenta. Li, la mastro, timiĝis tiom, ke li ne kuraĝis eĉ tuŝeti
+per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.
+
+Timigita li fakte estis, tremante je ĉiu ostotubero. La sama terura
+sento okupis ankaŭ la rigardantojn. Ĉiu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan »atakon»--tiaj okazoj estis jam antaŭe viditaj--kaj
+ke tio okazis antaŭ momento, ĉar la korpo estis ankoraŭ varma.
+
+La flankuloj foriĝis kun profunda malstreĉiĝo en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro ĉeestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.--daŭre pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel ankaŭ li unu fojon
+povis esti laŭhome.
+
+Preskaŭ neniam estis ĉe mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkilä--por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkilä estis nekutima
+fenomeno--diskreta kaj stranga, sed estimata de ĉiu. Ili staris
+kvazaŭ antaŭ siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tutaĵo kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klariĝos. Sed nun estis ĉio
+ŝlosita per la nerompebla sigelo Hadesa. Ŝajnis, kvazaŭ la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke eĉ la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.
+
+Sed malvigligita ŝi estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto--la
+malgranda sulkiĝo de la brovejo,--fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, ankaŭ ĝi nur pliigis ŝian severan dignecon.
+
+La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.
+
+Kaj nun estis vidata tiu strangaĵo, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta voĉo, kiel li vekiĝis
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preskaŭ forgesis sian
+antaŭan antipation kaj sentis ion kvazaŭ kompaton al la viro, je
+kiu la okazo ŝajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli daŭran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.
+
+La filo ne estis videbla ĉe la enterigo--lia restadejo estis konata
+de neniu.
+
+Sed apenaŭ pasis la enterigo, kiam ree strangaĵoj komencis aŭdiĝi
+el Heikkilä.
+
+Kvazaŭ malnovaj sekretaj fortoj ree elsorĉiĝis.
+
+Ree svingis la skurĝo en la korto de Heikkilä, ree aŭdiĝis
+kriaĉoj kaj la ĉevalo galopis ŝaŭmanta.
+
+La mastro estis kvazaŭ demonhavanta--kvazaŭ la antaŭaj drinkuloj,
+foiristoj kaj diboĉuloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis antaŭtagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+ŝanĝi ĉevalon kaj inciti la servistojn per ĉiaj diablaĵoj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. Aŭ li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de diboĉuloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokruĉojn sur la tablon kaj plenigi ilin ĝis
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+manĝi. Senceremonie ŝafon el stalo, en la meznokto ĝin tuta en
+ferpotegon kaj tia sur la tablon, ĉe kiu la herooj manĝegis. Sed
+meze de ĉio li povis ekkriegi kiel freneza, stariĝi de la tablo
+kun rondaj okuloj kaj plaŭdigi per skurĝo ĉirkaŭ si, murmuri
+nekompreneblajn vortojn, sin ĵeti eksteren kaj veturi galope,
+kriegante kaj hurlante, foren.
+
+Li ne nur drinkis, sed ankaŭ alie diboĉis laŭ povo. En gastejoj li
+svingis per la skurĝo dispecige fenestrojn, glasojn kaj porcelanaĵojn
+de tabloj sur plankon. Ĉio vidigis, ke li nun decidis havigi
+rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li fastis,
+kaj pereigi Heikkilä'n ĝis la subangulaj sokleroj.
+
+La homoj rigardadis ĉi tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. Ĝi efektive ne mirigis ilin, kontraŭe ŝajnis preskaŭ
+nature, ke la drinkegulaĉo nun diboĉis kun la pereiga skurĝo en la
+mano--nun, kiam la malhelpaĵo forestis.
+
+Sed ĉu tiel devis Heikkilä, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? Laŭ la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+diboĉado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankoraŭ ne
+disbloviĝis de ĉirkaŭ Heikkilä, sed la kerno estis laŭ ilia
+opinio klara--ĝi konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. Ĉio komplete vidata, la pasintaĵo de
+l' duo de jardekoj prezentiĝis batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo--ankaŭ la nunaĵo estis nur daŭrigo al
+tio.
+
+Ĉu unu jam tute foriĝis el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? Ĉu la forto de pereigo ĉi tie diris la lastan vorton?
+
+Tiel ŝajnis.
+
+
+
+
+II.
+
+
+La marta lunaĵo paŝadis sur brilanta printempa neĝkrusto kaj
+kaŝe enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.
+
+La loĝanto de la dometo ankoraŭ ne estis kuŝanta, kvankam la lampo
+jam antaŭ longe estis estingita, sed li sidis plenvestita ĉe la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.
+
+»Saluton, Matio de Väliportti!» la luno ekdiris familiare. »Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?»
+
+Sed la viro nek aŭdis nek vidis ion, nur sidadis enpensiĝinta--dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, sekiĝintan vizaĝon, sur kiu vidiĝis la
+hardaj fingropalpaĵoj de vivo.
+
+Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimiĝis. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, ĉar li
+planis tian, kian li neniam antaŭe faris, sed kio kvazaŭ sin
+apogis al la antaŭpasinta vivovojo.
+
+Laŭ tiu vojo nun preteriris antaŭ li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvazaŭ altkumulusoj,
+sed ĉiu estis guto el la suko de lia propra vivo.
+
+— — —
+
+La unua estis ido de printempo--bela, feliĉa printempo.
+
+Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elburĝoniĝis por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apenaŭ mem
+kredis ĝin vera kaj kvazaŭ instinkte antaŭsentis, ke ĝi devis
+disrompiĝi. Ĉar la feliĉo, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti daŭra.
+
+Sed la printempo estis klara kiel arĝento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa altaĵeto inter la du
+domoj aŭdis tiusomere flustraĵojn, kiuj igis ĝian maljunan koron
+pulsadi.
+
+Kiom dolĉa estas amo, kiam ĝi estas sekreta--kiam oni nur ŝtelire
+kuraĝas ĝin alproksimiĝi kaj nur subdire pri ĝi paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.
+
+— — —
+
+Aŭtune tio okazis--tio kion li instinkte timis kaj kio kuŝis kiel
+malhela makulo ankaŭ sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kuraĝis paroli pri ĝi.
+
+La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj ĝi estis
+rapide klarigata. »Ĉu _servisto_ kiel mastron de _Heikkilä_?
+Ili kredis la filinon de Heikkilä havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj gepatroj kaj familio. Ĉu ŝi, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?»
+
+La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvazaŭ freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksiĝi, ĉar ili ne konis eĉ unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, ĉi tiu estis la sola fojo, kiam la knabino ĉagrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin ambaŭ.
+
+— — —
+
+Kiel klare li rememoris ilian lastan renkontiĝon sub la maljuna
+sorpo--rememoris, kaj tamen ĉio tiuvespera estis kvazaŭ obtuza
+susuro.
+
+Lia gorĝo kunpremiĝis, kiam li pensis, ke ĝi estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino--al ŝia edziĝproklamo restis nur kelke
+da tagoj...?
+
+»Sed kiel vi povos _vivi_ kun li?» li demandis kun doloro.
+
+»Tion mi ankoraŭ ne scias--tion mi efektive ne scias», la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.
+
+Sed ĝi ne estis por li la ĉefa demando--estis alio, kio lin
+turmentis ankoraŭ pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.
+
+»Kaj niaj interrilatoj...?» li fine povis elpremegi, »ĉu devas
+_ĉio_ ĉesi je ĉi tio? Mi...»
+
+Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+vizaĝon de la knabino.
+
+Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.
+
+»Devas», la knabino fine diris per tremantaj lipoj. »Ĉio devas
+ĉesi ĉi tie, kvazaŭ nenio iam estis--ĉar mi ne volas fari
+ion nedecan, ĉu per pensoj, ĉu per vortoj, ĉu per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...»
+
+Li sentis ĉion nigriĝi en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.
+
+Ili stariĝis--kvazaŭ nek unu nek alia havis ion plu por diri.
+
+Tiam la knabino ekkaptis ambaŭ liajn manojn.
+
+»_Devas_ esti tiel», ŝi diris per tremetanta voĉo. »Sed se mi
+ankoraŭ iam estos libera agi laŭ mia volo, vi scias mian inklinon...
+Ne, nun mi devas ekiri!» ŝi aldonis malpacienciĝe, premegis liajn
+manojn kaj retiriĝis.
+
+Sed ŝi alturniĝis ankoraŭfoje kaj parolis kvazaŭ delire: »Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos--kaj
+se _vi_ bezonus...» la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontraŭ si.
+
+Momenteto--ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+ĝia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la sekiĝinta
+foliaro de l' sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj--la knabino sin
+disŝiris kaj forkuris.
+
+Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En ĉi ĉio
+estis io mistere solena--kvazaŭ ĉio nun rompiĝis inter ili,
+tranĉita de la palaj radioj de luno, sed kvazaŭ tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.
+
+— — —
+
+La edziĝa festo--li preskaŭ freneziĝis. Estis apenaŭ duona
+mejlo inter la domoj. Li aŭdis tumulton de festeno, bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj voĉoj. Li ŝteliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris eĉ diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj aŭdi flustraĵojn...
+
+Ĉu li estis freneza? Li honte forŝteliĝis.
+
+— — —
+
+Kiel stranga aĵo estas la homa animo! Kvazaŭ ĉio peza kaj premanta
+estis subite forviŝita, nun kiam ĉio estis nerevokebla. Li estis
+libera--kvazaŭ nenio iam estis.
+
+Li memoris kvazaŭ hieraŭan tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto--ili
+hontu! Propra terpeceto--ĝi estis facile akirita. Propra dometo--ĝi
+stariĝis kvazaŭ sorĉite.
+
+Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman vizaĝon, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon--kaj en la sama momento li sentis
+kvazaŭ lia propra staturo rektiĝis kaj plilongiĝis kaj neklarigebla
+forto streĉis liajn tendenojn. Li observis liajn klopodojn kaj agojn,
+kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li ne povis ne rideti
+triumfante kaj ne streĉiĝi ankoraŭ pli fortege--kvazaŭ li sekrete
+konkuradis kun tiu viro.
+
+Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la preĝejtegmentan
+eĝon, li mem estus grimpinta ĝis la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon--montru nun ambaŭ sian mastran kapablon.
+
+En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj--strangaj, sed
+tamen kvazaŭ malfremdaj kaj atenditaj por li. Kaj kiam li foje
+per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis eksciton
+de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de Heikkilä
+galopveturis kriaĉante preter lin, li sin turnis kaj komencis meze
+sur la vojo svingi la ĉapelon kun vervo. Sammomente li hontis kaj
+premis la ĉapon sur kapon, sed sentis, kvazaŭ iliaj sortoj nun estis
+kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.
+
+— — —
+
+Tio okazis sekvintan someron--unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.
+
+La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.
+
+Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro--profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+ĝojego povante foje sin ĵeti kontraŭ lin, bati kaj tordi lin laŭ
+plaĉo.
+
+Sed la virino intervenis.
+
+»Mi ankoraŭ ne bezonas fremdulan helpon»--aparte fiksante la
+rigardon al li: »_ies_ helpon!»
+
+Li reŝanceliĝis kvazaŭ svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.
+
+Sed la virino repuŝis lin malvarme kvazaŭ fremdan trudemulon. Ĉu
+li estis »fremdulo», aŭ iu alia--ĉiuokaze la skurĝbatoj de la
+viro estis pli ŝatataj ol lia helpo. Aŭ ĉu la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?
+
+Li atendis--malpacienca, kun pasia necerteco ŝiranta la bruston.
+
+Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skurĝo, kiel ŝi lin fermis en la ĉambron kaj neebligis ĉian
+diboĉadon--eĉ oni flustris, ke ŝi mem sekrete havigis al li
+alkoholaĵojn, ĉar la viro ne povis tute malhavi ilin.
+
+Lin okupis terura sento--tamen do »fremdulo», kvazaŭ nenio iam
+estis! Se tiu virino estus »vera», ŝi lasus la diboĉulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone--mem li povus eĉ miksi venenon
+en liajn brandaĵojn. Sed ŝi malhelpis kaj prizorgis kvazaŭ
+infaneton--certe tiu viro estis al ŝi kara.
+
+Por kio li laboregis kaj streĉadis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis eĉ la naturan evoluadon de
+la okazaĵoj, kiuj ŝajnis kvazaŭ rapidi por rekompenci la okazintan
+maljustaĵon? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj venĝo--li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa altaĵeto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.
+
+— — —
+
+Ili estis vivitaj demandoj--al ŝi, la virino!
+
+Kion ŝi tiam pensis, kiam ŝi aŭdis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la kaŭzon. Neniu sciis--ŝi sola
+komprenis. Kion ŝi tiam pensis--ĉu ŝi sentis pikon en la brusto?
+
+Ĉu ŝi aŭdis, kio poste okazis? Ĉu oni rakontis al ŝi pri
+»Foireja-Matio», la fama ĉevalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+aĉetis, vendis kaj interŝanĝis? Ĉu ŝi aŭdis, ke li havis
+bonŝancon de pendigindulo, ke li akiris centojn ĝuste ĉar li metis
+ĉion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, ĉu li gajnos aŭ
+malgajnos? Kion ŝi tiam pensis?
+
+Unu fojon ĉiujare li iris mem kiel vivanta demando preter ŝi.
+Veturis la foiran antaŭtagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vilaĝon--kun tri vivegaj ĉevaloj antaŭe jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvazaŭ princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo ĉe Heikkilä,
+ordonis el apuda dometo kafregalaĵon sur la ĉaron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne ĵetis eĉ rigardon al
+Heikkilä, sed sentis en sia flanko ŝiajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.--Kion ŝi tiam pensis? Ĉu ŝi rapidis en sian ĉambron,
+aŭ ĉu ŝi komencis mallaŭdaĉi la servistinojn ke ili rigardaĉas
+ĉiujn migrantojn?
+
+Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn--certe
+ili alvenis, ĉar ili iris kiel anekdotoj de buŝo al buŝo. Kiel li
+regalis per karuselo ĉiujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangulaĵon da popolo en restoracion, precipe ĉiujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj manĝigis ilin laŭ ĉies plaĉo.
+Kaj certe ŝi ankaŭ aŭdis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+ĉefpordo de Societejo kun ĉevalo kaj ĉaro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la ŝtonaj ŝtupoj--veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distraĵo. Kion ŝi pensis pri tio?
+
+Kaj ĉu la virino aŭdis _ke li ne drinkis eĉ guteton_? Certe ŝi tion
+aŭdis! Kion ŝi pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne drinkas,
+kvankam eĉ ĉiaspecaj sekigitaj fiŝoj de senakva kontinento
+drinkas--ĉu tio kaŭzis al ŝi iajn meditojn...?
+
+Kaj ĉu ŝi aŭdis la frapadon de kartoj? Pri ĉevaloj, horloĝoj,
+jakoj kaj ĉapoj, laŭ ĉies plaĉo--eĉ kun almozulo en la landvoja
+drenaĵo. Ĉu ŝi komprenis, ke homoj ne tiel vetas por sin distri,
+kaj ĉu ŝi komprenis, _pri kio_ li ludis?
+
+Pripensu se li iĝus ŝparema, kolektus monon kaj aĉetus kampardomon--la
+najbardomon de Heikkilä, tiun kie li antaŭe estis _servisto_? Kion ŝi
+tiam dirus?
+
+— — —
+
+La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkilä? Kia fenikso ŝi sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplektaĵon kiel ĉiuj knabinoj, kaj robon kiel
+ĉiuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel ĉiuj aliaj. Edziniĝis poste kun drinkulo, kiun ŝi nun regalis
+per brando kaj skurĝo.
+
+Kaj pro ŝia harligaĵo kaj robo li streĉiĝis kaj bruis--ĉiu havas
+la ekscesojn de juneco!
+
+Li aŭdas ree ĉevalblekadon kaj ĉarkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma aŭtuna nokto--ili portas lin antaŭen, ĉiam
+antaŭen, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...
+
+— — —
+
+Ĉu li ne hontis--kiam li fine revenis al la hejma vilaĝo, trofrue
+maljuniĝinta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?
+
+Kial? Ĉu tial, ke li ne revenis per ĉevalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj--ĉu li do eliris per ĉevalo? Ĉu tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema--iu alia spertinta liajn vojaĝojn kuŝus kun
+humo sur la vizaĝo!
+
+Ĉu ankaŭ la mastrino de Heikkilä ne hontis? La mastrino de
+Heikkilä--kiu ŝi estis? Ha, nun li tion memoris--certe li iam
+konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.
+
+Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li--se li povos
+remeti la sovaĝiĝintajn kampojn de Väliportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.
+
+— — —
+
+Kiu povas esplori la senfundajn profundaĵojn de homa koro?
+
+Li dum jaroj eĉ ne memoris pri Heikkilä, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkilä kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvazaŭ altaj arboj kontraŭ vespera ruĝiĝo.
+
+Ĉu estis la malnova amo, kiu ree komencis ŝiri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed ŝi turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se ŝi kun sia domo deglitus laŭ deklivo simile
+al li, se ŝi devus senti malriĉon kaj mizeron, ĉio estus ekvilibre.
+Sed ŝi iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli prosperanta
+domo--kvazaŭ ŝi dum tuta lia foresto sekrete vetkuris kun li kaj
+nun mokis pri lia fina humiligo.
+
+Kelkiam li tamen sentis, kvazaŭ inter ili tamen estis io--tutan
+tempon, spite ĉio. Kvazaŭ finfine estis en Heikkilä ĉio, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+feliĉa--poste ĉio glitis laŭ deklivo.
+
+Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+ĉio--kial ŝi ne tiam faris tion? Kaj ĉu ŝi mem estis feliĉa?
+Ne, kaj almenaŭ du aliajn ŝi malfeliĉigis. Nun li komprenis
+ankaŭ la sorton de tiu alia--la virino turmentis ilin ambaŭ,
+unun per videbla, alian per nevidebla skurĝo. Ŝi amis neniun kaj
+ŝi envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.
+
+Laŭ la tempo tiuj pensoj densiĝis kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skurĝobatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al ŝi kaj diri la tut-veron--tiam li estos libera por eterne.
+
+— — —
+
+La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!
+
+Sed li ne iris eĉ duonan vojon kiam li returniĝis--honta kaj
+konfuzita.
+
+Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?
+
+— — —
+
+Fine--nun li tion elpensis!
+
+Li estis ebria kaj paŝis memkonscia al Heikkilä. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontraŭe li havis unu kaŭzon plie--pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkilä volis drinki,
+kial ĉiuj homoj drinkis--kaj tiel faros ankaŭ li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj kotiĝas!
+
+Sed jam sur la vojo proksime al Heikkilä renkontiris la mastrino.
+
+Tio estis surprizo. Sed »bone», li pensis, »konfidenciaĵon mi ja
+havas por vi!»
+
+Ili interproksimiĝis--li sentis ŝanceliĝon. Penis sin hardi, sed
+io premis la gorĝon tiel, ke li certe ne eĉ vorton povos eldiri.
+Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela kaj digna,
+li subite tiris la ĉapelon profunden sur la okulojn kaj intencis
+tiriĝi kvazaŭ nenion rimarkante pretere.
+
+Sed la virino haltis--liaj propraj piedoj alnajliĝis al la vojo
+kvazaŭ retenataj de nevidebla forto.
+
+La virino rigardis kvazaŭ ne kredante siajn okulojn.
+
+»Matio!» aŭdiĝis tremanta pro emocio voĉo. Kaj en tiu unu vorto
+vibris ĉio, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+ĵeti teren antaŭ ŝi kaj petegi por ankoraŭfoje aŭdi tiun unikan
+vorton.
+
+»Ĉu ankaŭ vi devas iĝi diboĉulo--kiel ĉiuj aliaj...?»
+
+Ŝi jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.
+
+Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion ŝi vere intencis? Kial ŝi
+diris la unu vorton tiel, ke en ĝi vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvazaŭ ŝi neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed ŝi.
+
+Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke ŝi vidis lin ebria
+kaj ankoraŭ pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+»aliaj»--kvazaŭ li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, eĉ por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkontiĝo. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontraŭ la virino--ĝuste pro la neklarigebla
+perforto, kiun ŝi praktikadis kontraŭ ĉiuj aliaj.
+
+— — —
+
+Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam aŭdiĝis de
+la landvojo furioza krakado de ĉaro. Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje antaŭe.
+
+Jam svingis skurĝo kaj aŭdiĝis kriaĉo. Estis do li--kaj la filo
+kune. _La filo_ kune!
+
+Lin okupis tiel subita venĝotriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkilä do tamen estis viro--li venĝis por ili ambaŭ.
+
+Li sciis, ke tio ĉesos baldaŭ, ke skurĝo jam baldaŭ dancos sur la
+dorso de l' mastro. Sed ĝi estis tamen maltima protesto kontraŭ la
+mistera perforto.
+
+— — —
+
+La morto de l' mastrino! Ĝi estis surprizo al li kiel al aliaj, ĉar
+ĝi venis tiel neatendita kaj falĉis nematuran grenon. Ĉu li
+esperis ĝin? Ne. Ĉu li volus ĝin malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazintaĵo estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+_estis_ io--kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke ĉi
+ĉio nun estis nura rememoro.
+
+Sed kio ĝi tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero--nenion! Kion ŝi plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluziiĝis--tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj ĉu ŝi pli sciis pri
+li--pri ĉio, kio trairis kiel ruĝa ŝnuro tra lia vivo--ĉu ŝi eĉ
+unu fojon efektive pensis pri li? Ĉu estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memoraĵo el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, eĉ suferis pro ĝi? Kiel stranga estas la
+vivo! Ĉu ne la homoj iras kvazaŭ en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu je la alia, tamen nenion sciante pri la interna
+homo de la alia, eĉ tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.
+
+Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis ĝis lia dometo, al li
+ŝajnis, ke ĝi rakontis pri io tre malproksima--dum la infaneco
+aŭdita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envualiĝis en
+la nebulon de forgeso por eterne.
+
+— — —
+
+Ree rapidegas bildoj antaŭ li--la mastro de Heikkilä kun siaj
+kundrinkantoj.
+
+Ili vekis ankaŭ la alion, kiu jam estingiĝis.
+
+La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial ŝi fleksiĝis sub la devigo de siaj gepatroj kaj ĉu la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial ŝi post tio iĝis harda, fiera kaj
+nekomprenebla? Ĉu ŝi ne en tiu momento parolis, preskaŭ ĵuris
+ion? Ĉu ne ankaŭ ion pri tio, ke »se vi iam bezonos...?» Ĉu li
+bezonis--tion certe la mastrino de Heikkilä plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo diboĉulo!
+
+Al li ŝajnis nun kvazaŭ nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+ŝi tiel subite estis deŝirata el inter siaj idoloj: riĉeco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkilä estis kvazaŭ venĝilo en la mano
+de l' eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.
+
+La penso estis ankaŭ alie, pro speciala kaŭzo, kvazaŭ serpenta
+veneno por lia malfervoriĝinta sango. La nuna vintro estis al li
+ĉiamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj ĝis vintromezo; da pretaj korbaĵoj estis sufiĉe, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti--la mizero entrudiĝis tra la pordoj kaj
+fenestroj.
+
+Tiam la diboĉado de mastro Heikkilä kvazaŭ briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca moviĝo kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+riĉuloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? Ĉu li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? Ĉu sola la mastro de Heikkilä
+estis rajtigita al egaliga divido?
+
+Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa altaĵeto inter
+Heikkilä kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l' vilaĝo, kie ĉiu havis sian kampeton por lupolo kaj ĉe la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+aŭ duon da terpomoj el ĉiu kelo--tian kvanton neniu eĉ rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...
+
+— — —
+
+Ĉi-vespere li fine decidis iri, ĉar estis bonege portanta
+neĝkrusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis antaŭ la pordo.
+
+Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvazaŭ estus
+necese ankoraŭfoje pripensi ĉu iri ĉu ne iri, ĉar li neniam tuŝis
+propraĵon de alia kaj eĉ en la ĉevalnegocoj neniam malfieriĝis al
+vera trompo. Kaj tiel li eksidis sur la benko ĉe la fenestro kaj
+komencis kvazaŭ fari kalkulon pri la pasinta vivo.
+
+Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo--kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvazaŭ sennervigata de neklarigebla malenergieco.
+
+Tiam aŭdiĝas de la landvojo laŭta klakado de la timonoj, kaj
+kriegaĉoj--li scias senvide kiu ĝi estas.
+
+La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas ĉevalo kaj flanke ĝia granda fantomeca ombro.
+»Rapido--Rapido--hej diablo, Rapido!» la grupo ventiras preter
+lian fenestron.
+
+Lia koro komencas bategi, tio ĉio ŝajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la virĉevalo de mastro Heikkilä nomiĝas »Rapido», sed nun li ne
+memoras tion--kvazaŭ la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: »Kion vi plu meditas, ĉu vi ne vidas, kiel mi agas,--rapido,
+rapido, rapido!»
+
+Li risorte ekstariĝas kaj elrapidas el sia dometo.
+
+   *  *  *
+
+Unue kelkiom laŭ la landvojo, poste trans barilon al la kampo--li
+komencas grimpi laŭ longa, malkruta deklivo al la terkela altaĵeto.
+
+La luno brilas draste kaj lia silueto iras preskaŭ antaŭ li. Ĉu
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velkiĝintaj.
+Ĉu tiel malforta li jam estis? Kaj ĉu li ankoraŭ meditis kaj
+pripensis, ĉu estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango torente ekfluas en la kapon--nun venu
+eĉ ĉiuj mastroj de la vilaĝo renkonte kaj ili demandu kien li
+paŝas, li respondos sincere: al viaj terpomejoj--respondos kaj
+plenigos siajn sakojn eĉ se tiuj staros apude!
+
+Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj siluetiĝas kvazaŭ ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l' altaĵeto.
+
+»Tie en la plej malantaŭa mi komencos», li pensas, »kaj poste
+transiros...»
+
+Tiam iu ekbate tuŝas lian kapon, tiel ke la ĉapelo ruliĝas sur la
+neĝon. Li ektremas kaj levas la rigardon--antaŭ li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbiĝinta branĉeto ankoraŭ
+balancadas kviete ĉe lia kapo.
+
+Li staras momenton kvazaŭ senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustraĵoj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.
+
+La neĝkrusto ree kraketadas kaj la silueto iras antaŭ li.
+
+Kio nun? Kvazaŭ apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas ĝin
+ombro de sako, sed baldaŭ rimarkas ke ĝi moviĝas aparte kaj
+plilongiĝas kaj ke ĝi estas silueto de homo--kvazaŭ iu rapide
+sekvus lin, la paŝoj nur ne estas aŭdataj. Li returnas sin
+malkviete.
+
+Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. Ŝi estas tute sama kiel la tiaman aŭtunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo--staras senmova, la
+manojn pendantaj ĉe la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.
+
+»Heikkilä estas detruata--nun mi bezonas helpon!»
+
+En la voĉo vibras doloro kaj embaraso. Momento--ŝi turnis sian
+dorson kaj paŝas foren. Sed laŭ lia dorso ne pendas harplektaĵo,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la tordaĵo
+ekvidiĝas en la lunbrilo malhela, brilanta rondaĵo--kvazaŭ kapo de
+granda harpinglo. Ankoraŭ momento--la virino malaperis.
+
+Li staras tempeton kvazaŭ alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, ĉu li maldormas aŭ sonĝas?
+
+Li ĉirkaŭrigardas, ĉio estas kiel antaŭe. La terkeloj siluetiĝas
+sur la altaĵeto kaj la luno rebrilas sur la neĝkrusto, ne eĉ duona
+ombro ie--nur la maljuna sorpo staras malantaŭ li granda kaj impona
+kaj kvazaŭ rektigetendante la branĉojn.
+
+Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis antaŭ li. »La virinaĉo!» Li ekdeziris elradikigi ĝin. »Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkilä--ĝi estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!» Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...
+
+»Sed kie ili nun estas--la terkeloj?»
+
+Li haltas kaj ĉiukaŭrigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l' deklivo, de kie li jam supreniris.
+
+La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas--ne, ĉio ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas laŭ la
+deklivo al la landvojo.
+
+Sekvintan nokton li kuŝis hejme--emociita kaj atendanta.
+
+Ĉu estis io sub tio aŭ ĉu ĝi estis nur halucinaĵo? Se tie io
+estis, ĉi tiun nokton li certe havos klarigon pri ĝi, ĉar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn--tio estas konata.
+
+Kelkfoje ŝajnis preskaŭ nature, ke li kredis sin vidi tiaĵon. La
+streĉeco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun ĉio
+kio apertenis al ĝi.
+
+Sed estis io fremda kaj flanka--la hartordaĵo kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis ŝian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke ĝi ankaŭ tiun aŭtunan lunbrilnokton estis plektita.
+
+La nokto pasis. Nenio estis vidata aŭ aŭdata, nek maldorme nek
+sonĝe. Li furioziĝis pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkilä ankoraŭ staris antaŭ li--la dua ankoraŭ
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdiĝis, dum kiuj li povis viziti
+almenaŭ tri kvar terkelojn. Ĉu oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!
+
+La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja altaĵeto.
+
+Sed ĉi-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malantaŭen--nenio estas vidata
+aŭ aŭdata. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l' pasinta nokto.
+
+Li jam alvenas al la terkela altaĵeto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l' plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidiĝas la pajlo kaj li sin kurbigas por ĝin
+formeti--ankoraŭfoje ĉiuflanke ĉirkaŭrigardinte.
+
+Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas ĝin
+kaj subite returniĝas.
+
+Post kelkaj paŝoj staras la virino--sama kiel la unuan fojon, la
+vizaĝon nur ankoraŭ pli pala kaj la rigardon ankoraŭ pli
+penetranta.
+
+»Heikkilä estas detruata--mi _bezonegas_ helpon!»
+
+Tio vibras kvazaŭ de sub tero, preĝante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankoraŭ, kaj ŝi jam paŝas foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la tordaĵo. Sed
+kiam ŝi paŝas, la pinglo eliĝas el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremiĝas. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin ĵetas
+kvazaŭ blindiga ekbrilo--kvazaŭ ĝi ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li streĉas konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremiĝas en la hararon--la vizio malaperis.
+
+La viro falas sennerva sur la randon de l' terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Daŭras longe antaŭ la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektreniĝi al la hejmo.
+
+   *  *  *
+
+Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis urĝan aferon
+kaj petis tujan aŭdiencon ĉe la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+aŭdiencpetanto.
+
+La parokestro ankoraŭ ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.
+
+Tie la viro komencis rakonti--malkviete kun spasmanta vizaĝo kaj
+vibranta voĉo--kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l' mastrino-mortinto de Heikkilä. Li iris en lunbrilo ekstere, tie ĝi
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...
+
+La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj ĉifonan
+vestaĵon de la viro. Li konis lin--li aŭdis ion kaj tion pri liaj
+vojaĝoj kaj veturadoj. Ankaŭ la rakonto ŝajnis tre mankhava.--Kiel
+li moviĝis ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?
+
+Tiam la viro embarasiĝis kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+moviĝis--je aferoj, kaj tiam li ĝin vidis, kaj tio estas vera.
+
+Klara dubo speguliĝis en la okulo de l' parokestro:
+
+»Hm... ni homoj estas tre multspecaj--estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn sonĝojn kaj tiaspecajn. Ankaŭ ĉi
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.»
+
+Ne, neniam antaŭe li ion vidis aŭ aŭdis.
+
+»Hm, ja, ja.--Sed ĉu vi drinkadas...?»
+
+Ankaŭ tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.
+
+»Ĉu ne...? Ja, ja, tre eble... Sed ĉu estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj ĉu vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkilä?»
+
+Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkilä.
+
+»Nu vidu, jen estas ĉio!» La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropinĉaĵon kaj komencis rakonti
+okazintaĵon. Ĝi okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu antaŭnelonge estis mortinta--ankaŭ ĝi tre stranga
+rakonto.
+
+»Sed ĉi tio ne estas tiaspeca», persistis la viro. »La hartordaĵo
+kaj pinglo--ŝi ne uzis tian dum knabino.»
+
+»Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio ĉu ĝi estis
+pinglo aŭ io--tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.»
+
+»Ne, konfuza ĝi ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kuraĝas ĝin kredi.» Liaj lipoj fariĝis tute palaj kaj la voĉo
+vibris kvazaŭ en spasmoj de frostego. »Ĝi estis--jes, ĝi certe
+estis ... fera bolto.»
+
+»Fera bolto...?»
+
+»Je-es!»
+
+»Sed kion vi per tio efektive...? Ĉu vi pensas ke, kion-diri...?» La
+parokestro interrompis sian frazon.
+
+»Pri tio ĝuste mi volis aŭdi vian opinion, sinjor' parokestro--ĉu
+eble ... eble tie estis io terura?»
+
+La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguliĝis
+emocio.
+
+»Hm, ja, ja--efektive la aferoj de Heikkilä estis tre strangaj», li
+fine diris. »Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+ankaŭ mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton--kaj vidu, ŝi kuŝis kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke ĉar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj eĉ pli forte, do, tiel-dire,
+ili bildigis al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi vere kredas
+kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per propraj
+okuloj.»--La parokestro stariĝis el sia lulseĝo.
+
+Sed la viro staris plu kvazaŭ ŝtoniĝinta sur sia loko. Sur lia
+vizaĝo speguliĝis forta embaraso kaj sur la frunto perlis ŝvito de
+doloro.
+
+La parokestro intencis etendi la manon adiaŭe sed restis miranta la
+internan premiĝon de la viro.
+
+»Ne tiel mi povas foriri», la viro parolis kun malkvieta, petega
+voĉo. »Se ĉio restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankoraŭ ne elparolis ĉion, kio
+apartenas al ĉi tiu historio.»
+
+Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampaltaĵeto kaj kio okazis sub ĝi. Pri la sceno en la korto de
+Heikkilä, kiam li intencis kuri por helpi. Pri ĉio, kio moviĝis kaj
+furiozis en lia koro dum ĉi tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkilä estas detruata, preskaŭ
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuliĝo--tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel ŝi ree staris antaŭ li kaj malhelpis ke li fariĝu ŝtelisto
+kaj aĉulo. »Nun mi denuncis min», li finis kvietiĝinta. »Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu laŭ mia
+faraĵo. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, ĉar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis ŝian helpon, mi kredas ke ankaŭ ŝia
+helpkrio estas vera vero.»
+
+La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.
+
+»Nun mi vidas la fingron de la Ĉiopovanto!» li diris per tremanta
+voĉo. »Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+ĉevalon--ni iros al la policestro.»
+
+
+La tombo estis malfermata ankoraŭ la saman tagon.
+
+En la okcipito de la mortinto, sub la hartordaĵo, troviĝis fortika,
+sescola ferbolto.
+
+Ĝi estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.
+
+   *  *  *
+
+La antaŭĉambraro de la juĝejo tumultis plena je popolo--ne ĉiuj
+eĉ trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La juĝo
+certe estis sciata jam antaŭe, sed la sorto de la domo Heikkilä
+estis tiel proksima al ĉiu, ke ili sentis, kvazaŭ ili kolektiĝis
+por aŭdi la verdikton en sia propra afero.
+
+Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkilä fere
+vestita paŝis sur la peronon. La kurba, velkiĝinta korpo tremadis,
+la kapo estis kvazaŭ enfosiĝinta inter la ŝultroj, sur la cindre
+griza vizaĝo vidiĝis longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.
+
+Li ne diris eĉ unu vorton kaj ŝajne ne rimarkis la popolon
+ĉirkaŭe--la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustraĵon.
+
+La malliberigito leviĝis sur la ĉaron. Tiam sin alĵetis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la ĉaro. Ŝi ekkaptis ambaŭ
+manojn de la malliberulo, la mentono spasmis kaj la lipoj
+moviĝis, sed ŝi nenion povis diri, nur torente ekploris laŭte. En
+la okuloj de la malliberigito vidiĝis ekbrilo kvazaŭ li konis ŝin,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien--la ĉaro komencis ruliĝi.
+
+La homoj kolektiĝis ĉirkaŭ la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la vizaĝo--ŝi estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.
+
+La pordo de la atestantejo ree malfermiĝis kaj alia viro paŝis sur
+la peronon. Ankaŭ li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa vizaĝo speguliĝis kvieta,
+preskaŭ triumfa paco--kiel ĉe homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperiĝinte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.
+
+La viro paŝis malsupren de la perono kaj sin levis sur--la
+malliberulan ĉaron.
+
+»Kio nun...? Kion li...?» la homoj demandadis.
+
+Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvazaŭ la
+malproksiman eteron, dum la ĉaro malrapide forruliĝis.
+
+La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la juĝejo. La
+viro persiste petis al si punon pro ŝtelintenco--kiu estis tute sama
+kiel ŝtelo, laŭ lia klarigo, ĉar ĝia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, ĉar ĝi prezentiĝis
+ligita kun la ĉefa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li ankaŭ endonis pro la parokestro
+skribaĵon, en kiu ĉi tiu aliĝis al la peto de Matio de Väliportti,
+certigante kiel animpaŝtisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.--La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.
+
+La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontentiĝo
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de ĉi tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta ĝojo dum la ekiro por ĝin suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.
+
+La homamaso disiris kun melankolia sed malpeziĝinta menso. Kvazaŭ
+oni liberiĝis de malbona inkubo kaj kvazaŭ la domo Heikkilä, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.
+
+   *  *  *
+
+Kiam la bovinoj de Heikkilä en tiu printempo estis ellasataj al
+paŝtejo, paŝis Matio de Väliportti--aŭ »La maljuna Matio», kiel
+li nun estis nomata--kun manĝaĵtornistro surŝultre post ili.
+
+Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazintaĵoj,
+rehejmeniĝis kaj ekkaptis la bridojn de la domo. Ĉi tiu akceptis
+lin por lia restanta vivdaŭro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.
+
+Kaj kiam li nun paŝis kriante ŝercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun ĝoja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en poŝoj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo disĵetiĝis kaj polvo fumiĝis alten en la aero sur la
+mallarĝa kortvojo.
+
+Li konis ilin ambaŭ: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj aŭdis, preskaŭ prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvazaŭ li nun subite ilin retrovis--tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem paŝis kun la aĝo de la mastro.
+
+Kiam li nun alvenis al la aperturo de l' kortvojo kaj turniĝis al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinkiĝi, ke ili
+ambaŭ restis tie konservataj. Sed la mastro jam paŝis foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn paŝojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klariĝis al li per unu fulmobato, ke revenis
+ankaŭ tria forestinto--tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkilä.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree moviĝis sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.
+
+»Hej, he-hej!» li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon--kvazaŭ li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompiĝis.
+
+
+
+Vortklarigoj.
+
+Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.
+
+_apudjuĝisto._ Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+juĝisto kaj dek-kelke da »apudjuĝistoj» el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la juĝisto.
+
+_bobelo_ = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).
+
+_ĉambrego._ Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el »ĉambrego»,
+granda ĉambro kun kuir- kaj bakforno, manĝa tablo kaj litoj de la
+servistoj; en tiu estas farataj ĉiuj lignaĵaj kaj teksaĵaj laboroj;
+plue el du-tri aŭ pli da ĉambroj, malgranda kuirejo, antaŭĉambro kaj
+tegita, aŭ bretmura aŭ malfermita, verandosimila perono.
+
+_eĝo_ = renkontlinio de du ebenoj: supra eĝo de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).
+
+_grenfulmo_ = malproksima, sentondra fulmo. Kaŭze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. Nur en aŭgusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankoraŭ favoras la naskiĝon de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj ĉe la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Kaŭze de
+tio, ke ĝi estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo ĝin nomas »grenfulmoj». Alia nomo estas »fajroj de
+Kaleva», kun mitologia deveno.
+
+_kumuluso_ = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).
+
+_laborfesto,_ »talkoot» estas ofta kutimo ĉe finnoj, speciale dum
+la plej urĝa tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. »Laborfesto
+pri lignaĵoj» do celas tian festan laboradon por kolekti aŭ haki
+lignaĵojn.
+
+_okcipito_ = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).
+
+_stako_ = kunrastitaĵo de fojno (Rhodes).
+
+_stoplo_ = trunketo de greno aŭ fojno, restanta post falĉado
+(Boirac).
+
+_trapi._ Finna lingvo estas tre riĉa je vortoj por la natursonoj.
+Ĉar la ĉefa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, ŝajnas ke
+oni povas uzi similajn almenaŭ kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, ĉu ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj _trapas_ sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto _lirlas_ dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo _pulpas_. Esperanto havas jam de antaŭe kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: _venthurlado_, _ĉarkrakado_ k. t. p.
+
+_sledo_, _sledeto._ Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, ĉaro, kabrioleto, kaleŝo, vagono), naĝveturiloj (barko,
+boato, kanoto, ŝipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj ĝia finna
+nomo (preskaŭ internacia en la Nordo) _pulko_. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por ŝarĝo) la nomon _sledo_ (angle _sledge_ = sleĝ,
+svede _släde_ = _slede_, germane _Schlitten_ = _ŝlitn_). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi _sledeto_ por esprimi sled-similan
+aĵon, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; ĉar ĝi ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo _sledo_,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza _glitveturileto_,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.--Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton _kelkka_ (svede _kälke_, prononc.
+_ĉelke_), sed tiu bedaŭrinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus ĝin en la sveda formo _ĉelko_.
+
+
+
+
+LIBRO POR ĈIUJ ESPERANTISTOJ!
+
+_VILHO SETÄLÄ_
+
+ESPERANTA LEGOLIBRO
+
+Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 paĝoj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.
+
+Prezo 5:--finnaj markoj.
+
+_Recenzo_ de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en "La Espero":
+
+"Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, riĉa je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+aŭ aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri ĝia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...
+
+La libro devas fariĝi ĉiesaĵo."
+
+  ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+  KUSTANNUSOSAKEYHTIÖ
+
+Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo
+
+Uudenmaankatu 10, Helsingforso.
+
+
+
+Ĉiu FINNA ESPERANTISTO
+
+devas aniĝi al
+
+ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO
+
+Ĉiu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni ĝian organon
+
+ESPERANTA FINNLANDO
+
+Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata. Jarabono 10 finnaj markoj.
+
+  Informoj en
+  Esperanto-Oficejo
+  Uudenmaank. 10, Helsingforso.
+
+
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 25964 ***
diff --git a/25964-0.txt~ b/25964-0.txt~
new file mode 100644
index 0000000..ea63d38
--- /dev/null
+++ b/25964-0.txt~
@@ -0,0 +1,1817 @@
+
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 25964 ***
+
+
+
+FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.
+
+JOHANNES LINNANKOSKI
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ
+
+  PERMESITE TRADUKIS
+  VILHO SETÄLÄ
+
+ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+
+HELSINGFORSO, FINNLANDO
+
+  PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.
+  HELSINGFORSO 1919.
+
+
+
+
+Johannes Linnankoski
+
+estas pseŭdonimo de _Juho Vihtori Peltonen_ (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyväskylä kaj sin dediĉis
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. ĉie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis ĉiujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (»Verkistamatoro», »Elokvento», »Libro
+de elpensaĵoj»), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo »Eterna batalo», kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al »eterna batalo» tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankoraŭ pli populara iĝis la sekvinta verko, romano
+»Kanto pri la fajroruĝa floro» (1905), kies heroo estas finna tipo
+Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed ĉarme kaj
+majstre pentritaj amaj aventuroj solidiĝas kaj edziĝinte evoluas ĝis
+firma morala persono; verko tradukita en multajn Eŭropajn lingvojn.
+Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj »Batalo pri la domo
+Heikkilä»[1] (1905) kaj »La fugantoj», (1908) ambaŭ priskriboj de
+kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata kiel kulminacio je
+beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj estas »Simsono kaj
+Delilo» kaj »La filino de Jefto», ambaŭ en 1911 aperintaj dramaj
+poezioj.
+
+  [Piednoto 1: Prononcu ĉ. _hejkila_, kun akcento sur la unua
+  silabo. Aliaj nomoj en ĉi tiu libro estas prononcataj:
+  Paavola--_pa:vola_, Väliportti--_valiporti_, kun akcento sur la
+  unua silabo. La sono _ä_ estas inter _a_ kaj _e_.]
+
+Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, eĉ
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, ĝia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas ĉarman sonĝemon al
+la plej multaj el liaj verkoj. Ĉi tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.
+
+Ĉio tio rebrilas klare el la verko ĉi tie prezentata al la
+internacia publiko. Ĝi estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.
+
+
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ
+
+
+
+
+I.
+
+
+Ĝi estis kiel fermita horloĝo--la domo.
+
+Ne laŭŝajne, ĉar ĝiaj pordegoj estis malfermitaj por ĉiuj, por
+ĉiu vizitanto troviĝis amika vorto kaj ĉiu mizerulo sciis, ke ĉe
+la mastrino de Heikkilä li ricevos la plej abundan donon--kaj tiun el
+varma mano.
+
+Sed esence ĝi estis kiel ŝrankhorloĝo, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon aŭdate de ĉiu, sed
+zorge kaŝas sian internan konstruon.
+
+Ekzistas homoj, kiuj ne malkaŝas al la proksimulo eĉ antaŭĉambran
+anguleton el sia interna estaĵo. Sed eĉ el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, ŝajne komplete fermitaj horloĝoj elŝteliĝas ĉiam
+iu sono ĝis la oreloj de flankuloj.
+
+El Heikkilä dum jaroj estis aŭdata neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis ĉirkaŭ la tuta domo
+kaj kaŝiris kiel mistera resono funde ĉe ĉiuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por ĉiuj.
+
+La fokuso de la enigmo estis la mastrino.
+
+Ŝi estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj ŝia tuta estaĵo
+prezentis ion sincere bonan kaj nekaŝitan antaŭ ĉiu. Sed nur ĝis
+difinita limo--kiu ĝin transpaŝis, pentis.
+
+Kelkiuj tion provis.
+
+Kelkaj ŝiaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de ŝia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, ĉu ŝi estis
+feliĉa kaj tian ceteron. Sed tiam la antaŭe tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkilä rigidiĝis kiel ŝtono kaj ĵetis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke ĉi tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvazaŭ petante pardonon komencis paroli pri alio.
+
+Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj ankaŭ provis sian
+ŝancon--nerekte, nature. Sed apenaŭ ili pintigis la buŝon, kiam
+ili vidis la mastrinon antaŭ si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin elŝovi tra la pordo.
+
+Plej mirinde estis, ke eĉ la servistoj nenion sciis, kvazaŭ eĉ
+ili, transirinte la sojlon de Heikkilä, ĵuris ĉiaman silenton. Ĉu
+ili estis malpermesataj paroli? Ne--ili laŭdire nur nenion sciis.
+»La mastro estas tia, kia li estas, kiel ĉiu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane serĉus en sep komunumoj, kiel ĉiu vidas.» Jen
+ĉio. Ĉu ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? Aŭ kio ĝi estis, kiu envolvis ĉion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?
+
+Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+ĝiaj muroj batalis fortegoj--pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, ŝaŭmelŝprucojn, kiuj siatempe kaŭzis sufiĉe da
+pridiskuto.
+
+La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edziniĝis tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en ŝi unua ŝanĝiĝo, okulvidebla
+por ĉiu--la gaja, sincera knabino iĝis subite serioza kaj kaŝema.
+Tio estis des pli stranga, ĉar la gajeco kaj malkaŝemo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkilä estis de antikvaj tempoj
+ankoraŭ kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+ĉe dek ses jaroj.
+
+La aero estis plena je supozoj. Ĉu ŝiaj gepatroj devigis ŝin al
+kontraŭvola edziniĝo? Pri tio neniu havis scieton, kaj ĝi estis
+eĉ nekomprenebla, ĉar ankaŭ la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel riĉa, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkilä'a. Ĉu ŝi eble havis junamiton, kiu
+ankoraŭ ne foriĝis el la menso? Ankaŭ tio estis neebla, ĉar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. Ĉu la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj--la solaĵo, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga ŝanĝiĝo en la mastrino, kiu kvazaŭ
+envualis en griza nubo ĉion ĉe ŝi.
+
+Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de ĝojo--ĉe naskiĝo de infano. Ĝi
+estis knabo, kaj ĝi kvazaŭ disŝutis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio daŭris nur mallongan antaŭtagmezon--poste ĉio
+refalis en la grizaĵon.
+
+Poste okazis ŝanĝetoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste ankaŭ lia edzino--tio laŭdire ankaŭ estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkilä iam longe vivis post sia
+edzo.
+
+Kaj nun oni vidis la mirindaĵon, ke ĉe la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis ŝanĝiĝo. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej urĝa tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon ĉe lignaĵistaj
+kaj tiaspecaj enĉambraj laboroj. Nun fariĝinte mastro, li lasis
+ĉiujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+ĉion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstruaĵojn starigi--li intencis per unu fojo »reordigi Heikkilä'n
+laŭ nova kredo». Fakte li komencis »reordigi» en proksima gastejo,
+forsarkante ŝtopilojn el la bierbotelaj buŝoj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinkaĵo, rumo.
+
+La vojaĝoj al la urbo ankaŭ plioftiĝis, kaj la viro, antaŭe
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante ĉe la vojkurbaĵoj kaj en la
+vilaĝoj kaj aere svingante ledrimenan skurĝon. »Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!» ekdiris la homoj la kapon balancante,
+ĉar vivegaj ĉevaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skurĝo transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj--kiel memoraĵo pri iama ĉefo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudjuĝisto[2] kriegis kaj ensorbis brandon kvazaŭ putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+teniĝon de apudjuĝisto. En la filo subite ekkreskis ĉiuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la antaŭaj reprezentantoj.
+
+  [Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]
+
+Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan ŝanĝon ĉe la
+mastrino--ŝi kredeble havis ian antaŭsentan timon pri ĉi tia
+estonto. Tamen ne mankis ankaŭ tiuj, laŭ kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.
+
+La mastrino mem iĝis dum tiuj tempoj ankoraŭ pli kaŝema. Oni
+apenaŭ ricevis respondon de ŝi, kaj en ŝiaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvazaŭ ŝi demandis de la
+tuta mondo, kion ŝi nun devas fari.
+
+Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkilä.
+
+La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skurĝo ornamita per ruĝa tenilŝnuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l' pordego
+renversiĝis kun bruo, kaj la ĉevalo pro tio timiĝinta galopis
+kelkfoje ĉirkaŭ la korta plano. La ebriulo pro tio furioziĝis kaj
+direktis la ĉevalon rekte al stala muro, kontraŭ kiu ĝi sin
+ĵetis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komenciĝis la
+puno. La skurĝo plaŭdis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+ĝi alten kontraŭ la muro, tiel ke splitoj disŝiritaj per la hufoj
+flugis ĉiuflanken.
+
+Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.
+
+»Lasu la senkulpan beston en paco!» tremetanta voĉo aŭdiĝis kaj
+ŝi elpaŝis kontraŭ la mastron.
+
+La alparolito ekrigardis kvazaŭ ruzebatito trans sia ŝultro,
+desaltis de la ĉaro, lasis la ĉevalon tie kaj rapidis kun
+ŝanceliĝantaj paŝoj kontraŭ la mastrinon.
+
+»Certe mi, diablo prenu, instruos ankaŭ la hominojn danci!» li
+kriaĉis alproksimiĝinte kaj ekbatis per la skurĝo sur la ŝultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la vizaĝon--ĉe la orelo komencis
+elgutadi ruĝaĵo.
+
+Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vilaĝa vojo ĉe la
+korta barilo--ili estis fojnistoj el najbaraĵo, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze ĉeestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.
+
+»Lasu! Mi ankoraŭ ne bezonas fremdulan helpon--_ies_ helpon!»
+aŭdiĝis la voĉo de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.
+
+La brutulo okulumis la rigardantojn. »Nur bonvenon al revena
+regalado--certe sufiĉas el ĉi tio ankaŭ por la najbaro!» li ironie
+kriis. La batoj de l' vipo rekomencis plaŭdi.
+
+Sed la mastrino staris kvazaŭ kolono sur sia loko, sen movetiĝo,
+sen tremeto sur la vizaĝo. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis daŭrigi sian vojon nek alveni por helpo kontraŭ la
+malpermeso.
+
+»Morgaŭ pli, se estos bezone!» la skurĝinto ekdiris, ankoraŭ foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la poŝo, per la alia moke la
+vipon al la vilaĝa vojo svingante, paŝis al la ŝtuparo kaj tie
+ankoraŭ preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.
+
+Sed la mastrino staradis ankoraŭ senmova meze en la korto, kvazaŭ
+ne klare perceptante, kio ĵus okazis. Kaj restis ankoraŭ staradi,
+kiam la falĉistoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj mallaŭte
+interparolantaj.
+
+Pasis duo da tagoj--el Heikkilä estis aŭdata neniu ekknaro de muso,
+ĉio ŝajne repaciĝis.
+
+Sed la trian tagon okazis io neatendita.
+
+Oni ĵus finis la matenmanĝon kaj ĉiuj fojnistoj kuŝegis en la
+korto la postmanĝan ripozon--ankaŭ la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn spritaĵojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupiĝis; ŝi estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.
+
+Tiam la provizeja pordo malfermiĝas kaj la mastrino paŝas al la
+fojnistaro--kvazaŭ ŝi havas ion por diri.
+
+»Novmoda greno nun ŝajnas kreski en la kampoj de Heikkilä!»
+aŭdiĝas tranĉe tremanta voĉo, kaj ŝi levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun ŝi portis kaŝe. »Sed ĉar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, ĝi ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!» Kaj antaŭ ol iu eĉ perceptis, pri kio estas
+la demando, ŝi jam metis la ujon sur hakŝtipon starantan antaŭ la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude kuŝantan hakilon--la hakilo
+leviĝas kaj malleviĝas kaj ruĝa rumo ŝprucas ĉirkaŭ la korto.
+
+»Diablo!» la mastro eksaltis staronta kun nigra vizaĝo kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.
+
+Ĉiuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon--la ruĝaŝnuran skurĝon de
+patro--sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.
+
+La virino vidas ĉi ĉion, ekkaptas la skurĝon en la manon kaj
+prenas minacan teniĝon. »Restu for!» ŝi krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimiĝanta viro.
+
+Ekplaŭdo de skurĝo! La viro malbenas, levas unu manon por ŝirmi
+sian vizaĝon kaj ree atakas.
+
+»Restu for, diboĉulo je rumo kaj skurĝo!» estas ree aŭdata, kaj
+la vipo alkroĉiĝas per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+ŝultroj de l' viro, ke tiu retiriĝas kun ekbleko. Li staras momenton
+kvazaŭ senkonscia, ekrigardas al la ree levita skurĝo, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto stariĝis, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj ĉe la flankoj,
+sin trenante al la domo.
+
+Sed la mastrino repaŝas al la ŝtipo kaj dispecigas la skurĝon kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo--kvazaŭ en ĉiu colo
+de ĝi vivus semo de malfeliĉo, kiun ŝi devas pereigi.
+
+La fojnistaro fiksrigardas konsternita.
+
+»Kaj nun al la herbejo!» aŭdiĝas firma, ordonanta voĉo. »Vi certe
+havis sufiĉajn ripoztempojn dum ĉi tiuj jaroj.»
+
+Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankoraŭ preskaŭ knabineca
+mastrino, kiu nun staras antaŭ ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo--aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo--kreskanta knabo, kiu kuŝas plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montriĝo de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa vizaĝo.
+
+Momenteto por ekbeno--la mastrino staras antaŭ la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvazaŭ pilko
+ruliĝas.
+
+»Ĉu vi ne komprenas--al la herbejo!» Kaj ŝi forĵetas la knabon per
+tia fortego, ke li brupaŝas per longaj kurpaŝoj malproksimen sur la
+korto.
+
+La homoj rigardas stultesprime.
+
+»Kaj estas mi, kiu de hodiaŭ ordonos en la domo--por ke nun ĉiu
+tion sciu!»
+
+La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.
+
+Dum du tagoj oni aŭdis nenion pri Heikkilä. La mastron neniu vidis
+eĉ ekaperi--li honte kaj ĉagrene sin fermis en la ĉambro.
+
+Sed la nokton post dua tago ree okazis io.
+
+La servistinoj dormantaj en la ĉambrego ekvekiĝis je tio, ke la
+pordo de l' interĉambro subite malfermiĝis kaj tra la ĉambregon
+kvazaŭ pala fantomo rapide kuris al la antaŭĉambro.
+
+La vekiĝintoj sin ĵetis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.
+
+Ekstere estis vidataj ĉaro sur la korto antaŭ stalo kaj ĉevalo
+ligita je ringo ĉe ĝia pordo; sur ĝin la mastro estis metanta la
+jungilaron.
+
+»Ĉu _tia_ maniere?» aŭdiĝis de la perono--el la posta fenestro estis
+forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke ĉiu vorto estis
+aŭdata en la ĉambrego. Kaj ili vidis la mastrinon en subvestaĵoj
+rapidantan preskaŭkure al la junganto.
+
+De la stalo aŭdiĝis maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.
+
+La mastrino jam alproksimiĝis kun rapidaj, decidaj paŝoj--kiel
+ŝajnis, rekte al la kapo de l' ĉevalo, ignorante la mastron.
+
+Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvazaŭ embuskinta rabbesto
+kontraŭ la venantinon.
+
+»Vi diablido!»--la pinto de l' dekstra piedo ekflugis kontraŭ la
+genuon.
+
+El la korto aŭdiĝis sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tuŝetis la teron, doloron sur la vizaĝo, la brakojn streĉante, la
+manojn pugnigante.
+
+La rigardantojn kaptis antaŭsentomiksita timo.
+
+Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankoraŭ kelkfoje, poste la piedo
+kvazaŭ prove rektiĝis ĝis la tero--ŝi obstine ekiris al sia celo.
+
+La observantoj tra la fenestroj ekĝemis pro malstreĉiĝo.
+
+Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvazaŭ vekiĝis,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ekĵetis post ŝi, kaptante per
+unu mano je la ŝultro de l' irantino.
+
+Tiam ŝi returniĝis kun minaca flamo en la okuloj--ili sin ĵetis
+unu kontraŭ la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbatiĝo, poste sono de ŝirata ŝtofo kaj ekapero de ŝia
+nudiĝinta ŝultro en la somernokta lumeto--la brakoj ĉirkaŭprenis
+la taliojn. Turniĝo, ruliĝo kaj tordiĝo, poste ambaŭ renversiĝis.
+De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton, moviĝojn de
+kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda haŭto kaj transruliĝon de la
+batalantoj unu super la alia, ĝis ŝi subite sin disŝiris kaj
+stariĝis--kun talio duone nuda, ŝirita maniko pendanta ĉe la flanko.
+
+La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon ĵus, kiam ŝi estis
+liberiĝonta, etendis kaj kaptis la piedon--kaj ŝi falis senstreĉe
+kun la buŝo sur la teron.
+
+Sed samamomente ŝi ekrimarkis ion en la herbo antaŭ si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis ĝin.
+
+Momenton--la virino furioze returniĝis kontraŭ sian kontraŭulon
+kaj la observantoj vidis ŝin momente leviĝi per la genuoj sur la
+nukon de l' viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per ĉirkaŭvolvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta laŭpove rapide.
+
+»Ĉu vi komprenas--ĉi tio devas--klariĝi! Vi ne piedbatos--nek
+ŝiros--nek diboĉos--ne, kvankam rompiĝus! Kaj la ĉevalon
+movos--neniu--sen mia permeso--vi jam eltrinkis la vian!» aŭdiĝis
+spireganta voĉo inter la batoj.
+
+Sammomente la virino renversiĝis sur la herbon. Ree ruliĝo kaj
+batalo--la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+ĉiu turniĝo. Sed la virino streĉiĝis per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis ŝin sur liaj ŝultroj, batantan eĉ
+pli fervore ol ĵus.
+
+»Tio _devas_ iĝi--klara!--Nun estas demando pri la _domo_--patro
+diris--tiam. Jes, nun estas--ĉu vi aŭdas--_nun estas demando pri
+la domo_!--Ĝi ne estas per rumo--nek per skurĝo--konstruita--nek
+malkonstruota!--Heikkilä estas mia--kaj mi ĝin _tenos_--ĉu vi
+komprenas?»
+
+La viro baraktis kaj streĉiĝis. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, ĝis ŝi fine, laca kaj spireganta, lasis.
+
+»Iru en vian ĉambron kaj restu tie--la manĝo estos portata antaŭ
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.»
+
+Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro treniĝis internen
+ĝemante, sennerva kiel malseka ĉifono, kaj malaperis en la
+ĉambron.
+
+Post kelka tempo ankaŭ la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+ĉambrego en sian ĉambron--la servistinoj jam retiriĝis en siajn
+litojn kaj ŝajnigis dormadon. Sed post ŝia foriro ili komencis
+flustradi.
+
+Tiam ŝi subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.
+
+»Ĉu vi vidis, kio okazis ĉi tie?» aŭdiĝis severa voĉo.
+
+»Ne... nenion ni scias», iu embarase respondis.
+
+»Vi mensogas!» ektintis voĉo mezplanke. »Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri ĉi tio estos aŭdata aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos ĉiun aparte el vi per la sama rimeno!»
+
+Ŝi restis ankoraŭ stari momenteton, severa kaj energia--al la
+servistaro ŝajnis, kvazaŭ ŝi en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvazaŭ dek jarojn pli aĝa.
+
+Ĉi tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.
+
+Ĉiu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkilä okazis dum tiu
+fojnrikoltado ĝisradika ŝanĝo.
+
+La mastro kvazaŭ malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+ĉambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.
+
+Sed des pli estis vidata la mastrino--ĉie, en ĉiu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam ŝi demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+ŝtaleco, kia frostigis la ekridetojn.
+
+La signoj pri nova takto aperis ĉie. Ŝi duobligis la laboristaron
+kaj postulis duoblan laboron rilate la antaŭo. Novkampoj estis
+sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La disciplino estis
+severa, sed la manĝo bona, la salajro bona, kaj la tuta klopodado
+estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj kaj
+taglaboristoj baldaŭ komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkilä.
+
+Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed ankaŭ
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke ŝi iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+draŝejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris ĉiun
+angulon. Baldaŭ poste vidiĝis sur la kampoj de Heikkilä modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.
+
+Ĉio tio donis multe da temo por diskutado--ankoraŭ pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. Ĉu ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? Aŭ ĉu estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+antaŭa? Tiel ŝajnis--almenaŭ la mastro videble iom post iom
+kutimiĝis al sia nova situacio. La ĉambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la antaŭaj okupiĝetoj kaj
+manĝis kun la servistoj ĉe sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa ŝtonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la buŝon; alifoje li elbuŝigis--strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, ĉu ili estis
+frenezaĵoj aŭ saĝaĵoj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super ĉio tio kuŝis ia seka sekretiga ridetado, kiu
+ŝajnis preskaŭ timiga, ĉar neniu sciis, kion ĝi kaŝis.
+
+Sed per kia sorĉo la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, eĉ haltigi lian drinkemon, ĉar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria aŭ diboĉanta je drinkad-vojaĝoj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkilä, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinkaĵoj. Ĉu ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis ŝin en brandvendejo nek tiajn aĵojn inter
+ŝiaj alportitaĵoj.
+
+Estu kiel ajn, ĉiuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton--ke ŝi ne permesis la domon perei kaj igis la diboĉulon
+almenaŭ sendanĝera nenionfaranto--ankoraŭ pli pro la mistera
+aplombo, per kiu ŝi tion ĉion plenumis.
+
+La pensoj de la homoj ofte okupiĝis pri ŝi. Ili vidis ŝin laŭ la
+tempo plirondiĝi kaj plibeliĝi, sed la firmaj trajtoj de la vizaĝo
+ne moliĝis. Rilate infanoj la filo restis solulo--ĉu ĉiuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj ĉesis? Kion la forta, ne alproksimiĝebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? Ĉu ŝi sopiris ion, ĉu ŝi
+suferis? Ĉu ŝi sentis sian vivon, spite ĉia prospero, soleca? Aŭ
+ĉu ŝi estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kuraĝis eĉ aludi--ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.
+
+Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimiĝis al la situacio, fine
+lasante ĉian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkilä tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. Eĉ la mastro ŝajnis kontenta je sia loto--kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendiĝis, ĉar oni sciis ilin lia sola distraĵo.
+
+Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkilä.
+
+La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian aĝon, eĉ li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu laŭ difino
+estis okazonta dum pentekosto.
+
+Por tio oni devis fari al li kelkajn aĉetaĵetojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupiĝon, kiun ŝi ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke ŝi ne povis veturi al la urbo.
+
+Tiam la mastro sin proponis akompani la filon--li havis liberan
+tempon.
+
+La propono ŝajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontraŭdiri, ĉar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabulŝarĝo kun aliaj viroj, sed li sin kondutis ĉiel senriproĉe,
+ke ĉiuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.
+
+La patro kaj filo ekiris.
+
+La tempo pasis ĝis tagmanĝo--la komisiitoj ne revenis. La horloĝo
+batis du, tri, kvar--la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj ruĝajn makulojn, sed vidis ŝin tiom kvieta, kvazaŭ pri
+nenio aparta estis la demando. Ĉe ili mem komencis la doloro
+supreniĝi al la gorĝo.
+
+Ĉirkaŭ la kvina horo aŭdiĝis sur la landvojo krakanta bruego
+de ĉaro. Jam tranĉis akra kriego--granda kaj potenca kiel pro
+ĝojego, kaj ĝin daŭrigis alia, infane alta kaj kvazaŭ hezitanta.
+Unu el la sidantoj en la ĉaro svingis ruĝaŝnuran skurĝon, la alia
+sidis antaŭenkurba, apogante per unu mano al bariero de l' sidejo
+kaj tien kaj reen ŝanceliĝante laŭ la skuoj de la ĉaro.
+
+La krakado alproksimiĝis. Ektiro je la brido kaj ekplaŭdo de
+l' vipo--kaj ili veturis plengalope preter Heikkilä kaj kriegaĉis
+ĝuste ĉe la domo.
+
+La servistinoj staris la koron en gorĝo sur la korto--unu el ili
+kuris senspire en la ĉambregon.
+
+»Ĉu vi vidis, mastrino--la mastro kaj...»
+
+»Kaj plu...?»
+
+La knabino ruĝegiĝis ĝis la oreloj kaj retiriĝis konfuzita
+kvazaŭ trovita ĉe misago.
+
+De sur la altaĵo de Heikkilä estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis laŭkurbe trans ponton ĝis la gastejo en la fino de la
+vilaĝo. La servistinoj atendis ĉiumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio aŭdiĝis. Anstataŭe ŝi post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, ĉu jam finiĝis laboro en
+la domo, ĉar ili tiel malvigliĝis. Mem ŝi ŝajnis tute kiel
+antaŭe kaj parolis per la kutima kvieta voĉo, eĉ la ruĝaj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis mallaŭte kaj
+iradis piedpinte--ili ne povis ne fari tion.
+
+Ĉirkaŭ la naŭa horo ree aŭdiĝis krakado de ĉaro.
+
+»Hm Härmäj knaboj--deklivo kaj jungita homino!» kriaĉis la mastro
+enveturante tra la pordego.
+
+Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpaŝi, sed
+ekŝanceliĝis kaj falis kaj restis tie laŭlonge kuŝanta.
+
+La mastro grunte ekridis, ree kriaĉis, vipis la ĉevalon per la
+skurĝo kaj ankoraŭ foje veturis ronde en la korto.
+
+Li kvazaŭ kreskis de antaŭe, ŝajnis fierega kaj aplomba, parade
+ĉirkaŭrigardante.
+
+La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis ĉiu laŭ sia direkto, apenaŭ kuraĝante
+rigardeti de post la fostoj.
+
+El la buŝo de l' elĉariĝanta mastro aŭdiĝis grakaĉanta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.
+
+»Ĉio estas restarigita, hih!» li akrekriis kvazaŭ per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skurĝon en aero. »Kaj kun
+alkresko!»--li montris la filon kuŝantan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.
+
+La mastrino alproksimiĝis--la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+ŝi iris kvazaŭ en siaj okupoj, kvazaŭ ne rimarkinte la mastron,
+kiu daŭre staris aplomba, la krurojn disetendite, la skurĝon en unu
+mano, pugnigita en la poŝo, brilantan triumfesprimon sur la ruĝa
+vizaĝo--kvazaŭ li nenion vidis nek aŭdis, nur ĝuis la potencan
+ekstazon de l' momento.
+
+Ektiro--la skurĝo eksvingis en la mano de l' mastrino.
+
+»_En la ĉambron!_» sammomente ektintis tiel severe humilige, ke
+eĉ la sidantoj en la ĉambrego ektremis.
+
+La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.
+
+»En vian ĉambron!» reaŭdiĝis--en la voĉo tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.
+
+Kaj la observantoj vidis, kiel la viro ĵus tiom aplomba kunfalis
+kvazaŭ fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvazaŭ baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la ĉambrego.
+
+La mastrino sekvis ĉe liaj kalkanoj,--ambaŭ malaperis en la
+ĉambron. De tie komencis aŭdiĝi plendpepado kaj plaŭdado, hurlado
+kaj vekriado kaj ĉiam senĉesa plaŭdado, tiel ke agacis la haŭto
+de l' estantoj en la ĉambrego.
+
+Post tempeto la mastrino aperis en la ĉambrego.
+
+»Maljungu la ĉevalon kaj iru por naĝigi ĝin!» ŝi diris severe,
+metante la skurĝon el sia mano en la fajron sub la ferpoto.
+
+Mem ŝi ree eliris--prenis la knabon kuŝantan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvazaŭ infaneton en sian propran ĉambron.
+
+Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+ĉambregon. La servistaro vidis, kiel ili paŝis laŭ vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron--iom pli
+sube, en rivera kurbaĵo, travidetiĝis la pastrejo inter betuloj.
+
+Poste ĉio revenis al la antaŭaj orbitoj.
+
+Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+ĉambro, nek tio, ke li ŝajnis pli kaduka ol antaŭe, eĉ preskaŭ
+forgesis siajn sarkasmojn.
+
+Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li iĝis solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.
+
+»Li jam havis okazon por ĉion vidi, kio hejme estis vidinda»
+aŭdiĝis mallonga klarigo.
+
+Ankoraŭfoje Heikkilä aŭdigis pri si--surprizante ĉi-foje, kiel
+ofte antaŭe.
+
+La domon vizitis morto.
+
+La kristnasko estis festita kaj ĉe la plej proksima najbaro, la
+vilaĝa forĝisto, estis okazanta laborfesto pri lignaĵoj. Kiel
+daŭrigon la gejunuloj aranĝis ian »dancon de Johano», al kiu
+tiriĝis ankaŭ la servistaro de Heikkilä ĝis la lasta estulo.
+
+Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l' dancejo estas tiregata
+malferme kaj ĉe la sojlo aperas la mastro de Heikkilä--duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la vizaĝo.
+
+»La anaro de Heikkilä tuj venu hejmen!» Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.
+
+Ĉiuj komprenis, ke io aparta estis okazinta aŭ okazonta--la
+dancantoj komencis are treniĝi al Heikkilä.
+
+La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la ĉambron de l' mastrino.
+
+Tie kuŝis la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la vizaĝon al la ĉambro, sed pala kaj ambaŭ manojn sub la
+brusto, kvazaŭ premante al si la subkoraĵon.
+
+Nun la mastro rakontis--kun tremanta voĉo kaj okuloj rondaj pro
+teruro--kiel li vekiĝis en sia ĉambro pro laŭta plendado kaj
+lamentado, kredante unue ĝin aŭdi el ekstere kaj supozante, ke
+moviĝis la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke ĝi devenis el
+la mastrina ĉambro, rapidegis tien tra la ĉambregon, vidis ŝin
+ankoraŭfoje premegi sin sub la koro kaj ekvoĉi--poste resti
+silenta. Li, la mastro, timiĝis tiom, ke li ne kuraĝis eĉ tuŝeti
+per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.
+
+Timigita li fakte estis, tremante je ĉiu ostotubero. La sama terura
+sento okupis ankaŭ la rigardantojn. Ĉiu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan »atakon»--tiaj okazoj estis jam antaŭe viditaj--kaj
+ke tio okazis antaŭ momento, ĉar la korpo estis ankoraŭ varma.
+
+La flankuloj foriĝis kun profunda malstreĉiĝo en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro ĉeestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.--daŭre pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel ankaŭ li unu fojon
+povis esti laŭhome.
+
+Preskaŭ neniam estis ĉe mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkilä--por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkilä estis nekutima
+fenomeno--diskreta kaj stranga, sed estimata de ĉiu. Ili staris
+kvazaŭ antaŭ siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tutaĵo kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klariĝos. Sed nun estis ĉio
+ŝlosita per la nerompebla sigelo Hadesa. Ŝajnis, kvazaŭ la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke eĉ la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.
+
+Sed malvigligita ŝi estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto--la
+malgranda sulkiĝo de la brovejo,--fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, ankaŭ ĝi nur pliigis ŝian severan dignecon.
+
+La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.
+
+Kaj nun estis vidata tiu strangaĵo, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta voĉo, kiel li vekiĝis
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preskaŭ forgesis sian
+antaŭan antipation kaj sentis ion kvazaŭ kompaton al la viro, je
+kiu la okazo ŝajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli daŭran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.
+
+La filo ne estis videbla ĉe la enterigo--lia restadejo estis konata
+de neniu.
+
+Sed apenaŭ pasis la enterigo, kiam ree strangaĵoj komencis aŭdiĝi
+el Heikkilä.
+
+Kvazaŭ malnovaj sekretaj fortoj ree elsorĉiĝis.
+
+Ree svingis la skurĝo en la korto de Heikkilä, ree aŭdiĝis
+kriaĉoj kaj la ĉevalo galopis ŝaŭmanta.
+
+La mastro estis kvazaŭ demonhavanta--kvazaŭ la antaŭaj drinkuloj,
+foiristoj kaj diboĉuloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis antaŭtagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+ŝanĝi ĉevalon kaj inciti la servistojn per ĉiaj diablaĵoj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. Aŭ li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de diboĉuloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokruĉojn sur la tablon kaj plenigi ilin ĝis
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+manĝi. Senceremonie ŝafon el stalo, en la meznokto ĝin tuta en
+ferpotegon kaj tia sur la tablon, ĉe kiu la herooj manĝegis. Sed
+meze de ĉio li povis ekkriegi kiel freneza, stariĝi de la tablo
+kun rondaj okuloj kaj plaŭdigi per skurĝo ĉirkaŭ si, murmuri
+nekompreneblajn vortojn, sin ĵeti eksteren kaj veturi galope,
+kriegante kaj hurlante, foren.
+
+Li ne nur drinkis, sed ankaŭ alie diboĉis laŭ povo. En gastejoj li
+svingis per la skurĝo dispecige fenestrojn, glasojn kaj porcelanaĵojn
+de tabloj sur plankon. Ĉio vidigis, ke li nun decidis havigi
+rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li fastis,
+kaj pereigi Heikkilä'n ĝis la subangulaj sokleroj.
+
+La homoj rigardadis ĉi tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. Ĝi efektive ne mirigis ilin, kontraŭe ŝajnis preskaŭ
+nature, ke la drinkegulaĉo nun diboĉis kun la pereiga skurĝo en la
+mano--nun, kiam la malhelpaĵo forestis.
+
+Sed ĉu tiel devis Heikkilä, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? Laŭ la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+diboĉado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankoraŭ ne
+disbloviĝis de ĉirkaŭ Heikkilä, sed la kerno estis laŭ ilia
+opinio klara--ĝi konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. Ĉio komplete vidata, la pasintaĵo de
+l' duo de jardekoj prezentiĝis batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo--ankaŭ la nunaĵo estis nur daŭrigo al
+tio.
+
+Ĉu unu jam tute foriĝis el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? Ĉu la forto de pereigo ĉi tie diris la lastan vorton?
+
+Tiel ŝajnis.
+
+
+
+
+II.
+
+
+La marta lunaĵo paŝadis sur brilanta printempa neĝkrusto kaj
+kaŝe enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.
+
+La loĝanto de la dometo ankoraŭ ne estis kuŝanta, kvankam la lampo
+jam antaŭ longe estis estingita, sed li sidis plenvestita ĉe la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.
+
+»Saluton, Matio de Väliportti!» la luno ekdiris familiare. »Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?»
+
+Sed la viro nek aŭdis nek vidis ion, nur sidadis enpensiĝinta--dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, sekiĝintan vizaĝon, sur kiu vidiĝis la
+hardaj fingropalpaĵoj de vivo.
+
+Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimiĝis. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, ĉar li
+planis tian, kian li neniam antaŭe faris, sed kio kvazaŭ sin
+apogis al la antaŭpasinta vivovojo.
+
+Laŭ tiu vojo nun preteriris antaŭ li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvazaŭ altkumulusoj,
+sed ĉiu estis guto el la suko de lia propra vivo.
+
+— — —
+
+La unua estis ido de printempo--bela, feliĉa printempo.
+
+Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elburĝoniĝis por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apenaŭ mem
+kredis ĝin vera kaj kvazaŭ instinkte antaŭsentis, ke ĝi devis
+disrompiĝi. Ĉar la feliĉo, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti daŭra.
+
+Sed la printempo estis klara kiel arĝento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa altaĵeto inter la du
+domoj aŭdis tiusomere flustraĵojn, kiuj igis ĝian maljunan koron
+pulsadi.
+
+Kiom dolĉa estas amo, kiam ĝi estas sekreta--kiam oni nur ŝtelire
+kuraĝas ĝin alproksimiĝi kaj nur subdire pri ĝi paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.
+
+— — —
+
+Aŭtune tio okazis--tio kion li instinkte timis kaj kio kuŝis kiel
+malhela makulo ankaŭ sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kuraĝis paroli pri ĝi.
+
+La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj ĝi estis
+rapide klarigata. »Ĉu _servisto_ kiel mastron de _Heikkilä_?
+Ili kredis la filinon de Heikkilä havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj gepatroj kaj familio. Ĉu ŝi, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?»
+
+La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvazaŭ freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksiĝi, ĉar ili ne konis eĉ unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, ĉi tiu estis la sola fojo, kiam la knabino ĉagrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin ambaŭ.
+
+— — —
+
+Kiel klare li rememoris ilian lastan renkontiĝon sub la maljuna
+sorpo--rememoris, kaj tamen ĉio tiuvespera estis kvazaŭ obtuza
+susuro.
+
+Lia gorĝo kunpremiĝis, kiam li pensis, ke ĝi estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino--al ŝia edziĝproklamo restis nur kelke
+da tagoj...?
+
+»Sed kiel vi povos _vivi_ kun li?» li demandis kun doloro.
+
+»Tion mi ankoraŭ ne scias--tion mi efektive ne scias», la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.
+
+Sed ĝi ne estis por li la ĉefa demando--estis alio, kio lin
+turmentis ankoraŭ pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.
+
+»Kaj niaj interrilatoj...?» li fine povis elpremegi, »ĉu devas
+_ĉio_ ĉesi je ĉi tio? Mi...»
+
+Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+vizaĝon de la knabino.
+
+Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.
+
+»Devas», la knabino fine diris per tremantaj lipoj. »Ĉio devas
+ĉesi ĉi tie, kvazaŭ nenio iam estis--ĉar mi ne volas fari
+ion nedecan, ĉu per pensoj, ĉu per vortoj, ĉu per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...»
+
+Li sentis ĉion nigriĝi en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.
+
+Ili stariĝis--kvazaŭ nek unu nek alia havis ion plu por diri.
+
+Tiam la knabino ekkaptis ambaŭ liajn manojn.
+
+»_Devas_ esti tiel», ŝi diris per tremetanta voĉo. »Sed se mi
+ankoraŭ iam estos libera agi laŭ mia volo, vi scias mian inklinon...
+Ne, nun mi devas ekiri!» ŝi aldonis malpacienciĝe, premegis liajn
+manojn kaj retiriĝis.
+
+Sed ŝi alturniĝis ankoraŭfoje kaj parolis kvazaŭ delire: »Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos--kaj
+se _vi_ bezonus...» la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontraŭ si.
+
+Momenteto--ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+ĝia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la sekiĝinta
+foliaro de l' sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj--la knabino sin
+disŝiris kaj forkuris.
+
+Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En ĉi ĉio
+estis io mistere solena--kvazaŭ ĉio nun rompiĝis inter ili,
+tranĉita de la palaj radioj de luno, sed kvazaŭ tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.
+
+— — —
+
+La edziĝa festo--li preskaŭ freneziĝis. Estis apenaŭ duona
+mejlo inter la domoj. Li aŭdis tumulton de festeno, bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj voĉoj. Li ŝteliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris eĉ diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj aŭdi flustraĵojn...
+
+Ĉu li estis freneza? Li honte forŝteliĝis.
+
+— — —
+
+Kiel stranga aĵo estas la homa animo! Kvazaŭ ĉio peza kaj premanta
+estis subite forviŝita, nun kiam ĉio estis nerevokebla. Li estis
+libera--kvazaŭ nenio iam estis.
+
+Li memoris kvazaŭ hieraŭan tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto--ili
+hontu! Propra terpeceto--ĝi estis facile akirita. Propra dometo--ĝi
+stariĝis kvazaŭ sorĉite.
+
+Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman vizaĝon, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon--kaj en la sama momento li sentis
+kvazaŭ lia propra staturo rektiĝis kaj plilongiĝis kaj neklarigebla
+forto streĉis liajn tendenojn. Li observis liajn klopodojn kaj agojn,
+kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li ne povis ne rideti
+triumfante kaj ne streĉiĝi ankoraŭ pli fortege--kvazaŭ li sekrete
+konkuradis kun tiu viro.
+
+Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la preĝejtegmentan
+eĝon, li mem estus grimpinta ĝis la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon--montru nun ambaŭ sian mastran kapablon.
+
+En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj--strangaj, sed
+tamen kvazaŭ malfremdaj kaj atenditaj por li. Kaj kiam li foje
+per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis eksciton
+de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de Heikkilä
+galopveturis kriaĉante preter lin, li sin turnis kaj komencis meze
+sur la vojo svingi la ĉapelon kun vervo. Sammomente li hontis kaj
+premis la ĉapon sur kapon, sed sentis, kvazaŭ iliaj sortoj nun estis
+kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.
+
+— — —
+
+Tio okazis sekvintan someron--unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.
+
+La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.
+
+Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro--profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+ĝojego povante foje sin ĵeti kontraŭ lin, bati kaj tordi lin laŭ
+plaĉo.
+
+Sed la virino intervenis.
+
+»Mi ankoraŭ ne bezonas fremdulan helpon»--aparte fiksante la
+rigardon al li: »_ies_ helpon!»
+
+Li reŝanceliĝis kvazaŭ svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.
+
+Sed la virino repuŝis lin malvarme kvazaŭ fremdan trudemulon. Ĉu
+li estis »fremdulo», aŭ iu alia--ĉiuokaze la skurĝbatoj de la
+viro estis pli ŝatataj ol lia helpo. Aŭ ĉu la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?
+
+Li atendis--malpacienca, kun pasia necerteco ŝiranta la bruston.
+
+Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skurĝo, kiel ŝi lin fermis en la ĉambron kaj neebligis ĉian
+diboĉadon--eĉ oni flustris, ke ŝi mem sekrete havigis al li
+alkoholaĵojn, ĉar la viro ne povis tute malhavi ilin.
+
+Lin okupis terura sento--tamen do »fremdulo», kvazaŭ nenio iam
+estis! Se tiu virino estus »vera», ŝi lasus la diboĉulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone--mem li povus eĉ miksi venenon
+en liajn brandaĵojn. Sed ŝi malhelpis kaj prizorgis kvazaŭ
+infaneton--certe tiu viro estis al ŝi kara.
+
+Por kio li laboregis kaj streĉadis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis eĉ la naturan evoluadon de
+la okazaĵoj, kiuj ŝajnis kvazaŭ rapidi por rekompenci la okazintan
+maljustaĵon? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj venĝo--li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa altaĵeto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.
+
+— — —
+
+Ili estis vivitaj demandoj--al ŝi, la virino!
+
+Kion ŝi tiam pensis, kiam ŝi aŭdis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la kaŭzon. Neniu sciis--ŝi sola
+komprenis. Kion ŝi tiam pensis--ĉu ŝi sentis pikon en la brusto?
+
+Ĉu ŝi aŭdis, kio poste okazis? Ĉu oni rakontis al ŝi pri
+»Foireja-Matio», la fama ĉevalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+aĉetis, vendis kaj interŝanĝis? Ĉu ŝi aŭdis, ke li havis
+bonŝancon de pendigindulo, ke li akiris centojn ĝuste ĉar li metis
+ĉion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, ĉu li gajnos aŭ
+malgajnos? Kion ŝi tiam pensis?
+
+Unu fojon ĉiujare li iris mem kiel vivanta demando preter ŝi.
+Veturis la foiran antaŭtagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vilaĝon--kun tri vivegaj ĉevaloj antaŭe jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvazaŭ princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo ĉe Heikkilä,
+ordonis el apuda dometo kafregalaĵon sur la ĉaron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne ĵetis eĉ rigardon al
+Heikkilä, sed sentis en sia flanko ŝiajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.--Kion ŝi tiam pensis? Ĉu ŝi rapidis en sian ĉambron,
+aŭ ĉu ŝi komencis mallaŭdaĉi la servistinojn ke ili rigardaĉas
+ĉiujn migrantojn?
+
+Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn--certe
+ili alvenis, ĉar ili iris kiel anekdotoj de buŝo al buŝo. Kiel li
+regalis per karuselo ĉiujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangulaĵon da popolo en restoracion, precipe ĉiujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj manĝigis ilin laŭ ĉies plaĉo.
+Kaj certe ŝi ankaŭ aŭdis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+ĉefpordo de Societejo kun ĉevalo kaj ĉaro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la ŝtonaj ŝtupoj--veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distraĵo. Kion ŝi pensis pri tio?
+
+Kaj ĉu la virino aŭdis _ke li ne drinkis eĉ guteton_? Certe ŝi tion
+aŭdis! Kion ŝi pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne drinkas,
+kvankam eĉ ĉiaspecaj sekigitaj fiŝoj de senakva kontinento
+drinkas--ĉu tio kaŭzis al ŝi iajn meditojn...?
+
+Kaj ĉu ŝi aŭdis la frapadon de kartoj? Pri ĉevaloj, horloĝoj,
+jakoj kaj ĉapoj, laŭ ĉies plaĉo--eĉ kun almozulo en la landvoja
+drenaĵo. Ĉu ŝi komprenis, ke homoj ne tiel vetas por sin distri,
+kaj ĉu ŝi komprenis, _pri kio_ li ludis?
+
+Pripensu se li iĝus ŝparema, kolektus monon kaj aĉetus kampardomon--la
+najbardomon de Heikkilä, tiun kie li antaŭe estis _servisto_? Kion ŝi
+tiam dirus?
+
+— — —
+
+La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkilä? Kia fenikso ŝi sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplektaĵon kiel ĉiuj knabinoj, kaj robon kiel
+ĉiuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel ĉiuj aliaj. Edziniĝis poste kun drinkulo, kiun ŝi nun regalis
+per brando kaj skurĝo.
+
+Kaj pro ŝia harligaĵo kaj robo li streĉiĝis kaj bruis--ĉiu havas
+la ekscesojn de juneco!
+
+Li aŭdas ree ĉevalblekadon kaj ĉarkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma aŭtuna nokto--ili portas lin antaŭen, ĉiam
+antaŭen, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...
+
+— — —
+
+Ĉu li ne hontis--kiam li fine revenis al la hejma vilaĝo, trofrue
+maljuniĝinta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?
+
+Kial? Ĉu tial, ke li ne revenis per ĉevalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj--ĉu li do eliris per ĉevalo? Ĉu tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema--iu alia spertinta liajn vojaĝojn kuŝus kun
+humo sur la vizaĝo!
+
+Ĉu ankaŭ la mastrino de Heikkilä ne hontis? La mastrino de
+Heikkilä--kiu ŝi estis? Ha, nun li tion memoris--certe li iam
+konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.
+
+Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li--se li povos
+remeti la sovaĝiĝintajn kampojn de Väliportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.
+
+— — —
+
+Kiu povas esplori la senfundajn profundaĵojn de homa koro?
+
+Li dum jaroj eĉ ne memoris pri Heikkilä, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkilä kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvazaŭ altaj arboj kontraŭ vespera ruĝiĝo.
+
+Ĉu estis la malnova amo, kiu ree komencis ŝiri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed ŝi turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se ŝi kun sia domo deglitus laŭ deklivo simile
+al li, se ŝi devus senti malriĉon kaj mizeron, ĉio estus ekvilibre.
+Sed ŝi iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli prosperanta
+domo--kvazaŭ ŝi dum tuta lia foresto sekrete vetkuris kun li kaj
+nun mokis pri lia fina humiligo.
+
+Kelkiam li tamen sentis, kvazaŭ inter ili tamen estis io--tutan
+tempon, spite ĉio. Kvazaŭ finfine estis en Heikkilä ĉio, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+feliĉa--poste ĉio glitis laŭ deklivo.
+
+Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+ĉio--kial ŝi ne tiam faris tion? Kaj ĉu ŝi mem estis feliĉa?
+Ne, kaj almenaŭ du aliajn ŝi malfeliĉigis. Nun li komprenis
+ankaŭ la sorton de tiu alia--la virino turmentis ilin ambaŭ,
+unun per videbla, alian per nevidebla skurĝo. Ŝi amis neniun kaj
+ŝi envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.
+
+Laŭ la tempo tiuj pensoj densiĝis kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skurĝobatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al ŝi kaj diri la tut-veron--tiam li estos libera por eterne.
+
+— — —
+
+La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!
+
+Sed li ne iris eĉ duonan vojon kiam li returniĝis--honta kaj
+konfuzita.
+
+Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?
+
+— — —
+
+Fine--nun li tion elpensis!
+
+Li estis ebria kaj paŝis memkonscia al Heikkilä. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontraŭe li havis unu kaŭzon plie--pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkilä volis drinki,
+kial ĉiuj homoj drinkis--kaj tiel faros ankaŭ li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj kotiĝas!
+
+Sed jam sur la vojo proksime al Heikkilä renkontiris la mastrino.
+
+Tio estis surprizo. Sed »bone», li pensis, »konfidenciaĵon mi ja
+havas por vi!»
+
+Ili interproksimiĝis--li sentis ŝanceliĝon. Penis sin hardi, sed
+io premis la gorĝon tiel, ke li certe ne eĉ vorton povos eldiri.
+Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela kaj digna,
+li subite tiris la ĉapelon profunden sur la okulojn kaj intencis
+tiriĝi kvazaŭ nenion rimarkante pretere.
+
+Sed la virino haltis--liaj propraj piedoj alnajliĝis al la vojo
+kvazaŭ retenataj de nevidebla forto.
+
+La virino rigardis kvazaŭ ne kredante siajn okulojn.
+
+»Matio!» aŭdiĝis tremanta pro emocio voĉo. Kaj en tiu unu vorto
+vibris ĉio, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+ĵeti teren antaŭ ŝi kaj petegi por ankoraŭfoje aŭdi tiun unikan
+vorton.
+
+»Ĉu ankaŭ vi devas iĝi diboĉulo--kiel ĉiuj aliaj...?»
+
+Ŝi jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.
+
+Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion ŝi vere intencis? Kial ŝi
+diris la unu vorton tiel, ke en ĝi vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvazaŭ ŝi neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed ŝi.
+
+Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke ŝi vidis lin ebria
+kaj ankoraŭ pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+»aliaj»--kvazaŭ li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, eĉ por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkontiĝo. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontraŭ la virino--ĝuste pro la neklarigebla
+perforto, kiun ŝi praktikadis kontraŭ ĉiuj aliaj.
+
+— — —
+
+Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam aŭdiĝis de
+la landvojo furioza krakado de ĉaro. Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje antaŭe.
+
+Jam svingis skurĝo kaj aŭdiĝis kriaĉo. Estis do li--kaj la filo
+kune. _La filo_ kune!
+
+Lin okupis tiel subita venĝotriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkilä do tamen estis viro--li venĝis por ili ambaŭ.
+
+Li sciis, ke tio ĉesos baldaŭ, ke skurĝo jam baldaŭ dancos sur la
+dorso de l' mastro. Sed ĝi estis tamen maltima protesto kontraŭ la
+mistera perforto.
+
+— — —
+
+La morto de l' mastrino! Ĝi estis surprizo al li kiel al aliaj, ĉar
+ĝi venis tiel neatendita kaj falĉis nematuran grenon. Ĉu li
+esperis ĝin? Ne. Ĉu li volus ĝin malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazintaĵo estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+_estis_ io--kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke ĉi
+ĉio nun estis nura rememoro.
+
+Sed kio ĝi tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero--nenion! Kion ŝi plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluziiĝis--tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj ĉu ŝi pli sciis pri
+li--pri ĉio, kio trairis kiel ruĝa ŝnuro tra lia vivo--ĉu ŝi eĉ
+unu fojon efektive pensis pri li? Ĉu estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memoraĵo el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, eĉ suferis pro ĝi? Kiel stranga estas la
+vivo! Ĉu ne la homoj iras kvazaŭ en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu je la alia, tamen nenion sciante pri la interna
+homo de la alia, eĉ tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.
+
+Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis ĝis lia dometo, al li
+ŝajnis, ke ĝi rakontis pri io tre malproksima--dum la infaneco
+aŭdita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envualiĝis en
+la nebulon de forgeso por eterne.
+
+— — —
+
+Ree rapidegas bildoj antaŭ li--la mastro de Heikkilä kun siaj
+kundrinkantoj.
+
+Ili vekis ankaŭ la alion, kiu jam estingiĝis.
+
+La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial ŝi fleksiĝis sub la devigo de siaj gepatroj kaj ĉu la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial ŝi post tio iĝis harda, fiera kaj
+nekomprenebla? Ĉu ŝi ne en tiu momento parolis, preskaŭ ĵuris
+ion? Ĉu ne ankaŭ ion pri tio, ke »se vi iam bezonos...?» Ĉu li
+bezonis--tion certe la mastrino de Heikkilä plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo diboĉulo!
+
+Al li ŝajnis nun kvazaŭ nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+ŝi tiel subite estis deŝirata el inter siaj idoloj: riĉeco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkilä estis kvazaŭ venĝilo en la mano
+de l' eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.
+
+La penso estis ankaŭ alie, pro speciala kaŭzo, kvazaŭ serpenta
+veneno por lia malfervoriĝinta sango. La nuna vintro estis al li
+ĉiamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj ĝis vintromezo; da pretaj korbaĵoj estis sufiĉe, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti--la mizero entrudiĝis tra la pordoj kaj
+fenestroj.
+
+Tiam la diboĉado de mastro Heikkilä kvazaŭ briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca moviĝo kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+riĉuloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? Ĉu li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? Ĉu sola la mastro de Heikkilä
+estis rajtigita al egaliga divido?
+
+Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa altaĵeto inter
+Heikkilä kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l' vilaĝo, kie ĉiu havis sian kampeton por lupolo kaj ĉe la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+aŭ duon da terpomoj el ĉiu kelo--tian kvanton neniu eĉ rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...
+
+— — —
+
+Ĉi-vespere li fine decidis iri, ĉar estis bonege portanta
+neĝkrusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis antaŭ la pordo.
+
+Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvazaŭ estus
+necese ankoraŭfoje pripensi ĉu iri ĉu ne iri, ĉar li neniam tuŝis
+propraĵon de alia kaj eĉ en la ĉevalnegocoj neniam malfieriĝis al
+vera trompo. Kaj tiel li eksidis sur la benko ĉe la fenestro kaj
+komencis kvazaŭ fari kalkulon pri la pasinta vivo.
+
+Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo--kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvazaŭ sennervigata de neklarigebla malenergieco.
+
+Tiam aŭdiĝas de la landvojo laŭta klakado de la timonoj, kaj
+kriegaĉoj--li scias senvide kiu ĝi estas.
+
+La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas ĉevalo kaj flanke ĝia granda fantomeca ombro.
+»Rapido--Rapido--hej diablo, Rapido!» la grupo ventiras preter
+lian fenestron.
+
+Lia koro komencas bategi, tio ĉio ŝajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la virĉevalo de mastro Heikkilä nomiĝas »Rapido», sed nun li ne
+memoras tion--kvazaŭ la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: »Kion vi plu meditas, ĉu vi ne vidas, kiel mi agas,--rapido,
+rapido, rapido!»
+
+Li risorte ekstariĝas kaj elrapidas el sia dometo.
+
+   *  *  *
+
+Unue kelkiom laŭ la landvojo, poste trans barilon al la kampo--li
+komencas grimpi laŭ longa, malkruta deklivo al la terkela altaĵeto.
+
+La luno brilas draste kaj lia silueto iras preskaŭ antaŭ li. Ĉu
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velkiĝintaj.
+Ĉu tiel malforta li jam estis? Kaj ĉu li ankoraŭ meditis kaj
+pripensis, ĉu estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango torente ekfluas en la kapon--nun venu
+eĉ ĉiuj mastroj de la vilaĝo renkonte kaj ili demandu kien li
+paŝas, li respondos sincere: al viaj terpomejoj--respondos kaj
+plenigos siajn sakojn eĉ se tiuj staros apude!
+
+Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj siluetiĝas kvazaŭ ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l' altaĵeto.
+
+»Tie en la plej malantaŭa mi komencos», li pensas, »kaj poste
+transiros...»
+
+Tiam iu ekbate tuŝas lian kapon, tiel ke la ĉapelo ruliĝas sur la
+neĝon. Li ektremas kaj levas la rigardon--antaŭ li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbiĝinta branĉeto ankoraŭ
+balancadas kviete ĉe lia kapo.
+
+Li staras momenton kvazaŭ senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustraĵoj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.
+
+La neĝkrusto ree kraketadas kaj la silueto iras antaŭ li.
+
+Kio nun? Kvazaŭ apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas ĝin
+ombro de sako, sed baldaŭ rimarkas ke ĝi moviĝas aparte kaj
+plilongiĝas kaj ke ĝi estas silueto de homo--kvazaŭ iu rapide
+sekvus lin, la paŝoj nur ne estas aŭdataj. Li returnas sin
+malkviete.
+
+Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. Ŝi estas tute sama kiel la tiaman aŭtunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo--staras senmova, la
+manojn pendantaj ĉe la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.
+
+»Heikkilä estas detruata--nun mi bezonas helpon!»
+
+En la voĉo vibras doloro kaj embaraso. Momento--ŝi turnis sian
+dorson kaj paŝas foren. Sed laŭ lia dorso ne pendas harplektaĵo,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la tordaĵo
+ekvidiĝas en la lunbrilo malhela, brilanta rondaĵo--kvazaŭ kapo de
+granda harpinglo. Ankoraŭ momento--la virino malaperis.
+
+Li staras tempeton kvazaŭ alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, ĉu li maldormas aŭ sonĝas?
+
+Li ĉirkaŭrigardas, ĉio estas kiel antaŭe. La terkeloj siluetiĝas
+sur la altaĵeto kaj la luno rebrilas sur la neĝkrusto, ne eĉ duona
+ombro ie--nur la maljuna sorpo staras malantaŭ li granda kaj impona
+kaj kvazaŭ rektigetendante la branĉojn.
+
+Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis antaŭ li. »La virinaĉo!» Li ekdeziris elradikigi ĝin. »Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkilä--ĝi estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!» Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...
+
+»Sed kie ili nun estas--la terkeloj?»
+
+Li haltas kaj ĉiukaŭrigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l' deklivo, de kie li jam supreniris.
+
+La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas--ne, ĉio ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas laŭ la
+deklivo al la landvojo.
+
+Sekvintan nokton li kuŝis hejme--emociita kaj atendanta.
+
+Ĉu estis io sub tio aŭ ĉu ĝi estis nur halucinaĵo? Se tie io
+estis, ĉi tiun nokton li certe havos klarigon pri ĝi, ĉar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn--tio estas konata.
+
+Kelkfoje ŝajnis preskaŭ nature, ke li kredis sin vidi tiaĵon. La
+streĉeco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun ĉio
+kio apertenis al ĝi.
+
+Sed estis io fremda kaj flanka--la hartordaĵo kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis ŝian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke ĝi ankaŭ tiun aŭtunan lunbrilnokton estis plektita.
+
+La nokto pasis. Nenio estis vidata aŭ aŭdata, nek maldorme nek
+sonĝe. Li furioziĝis pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkilä ankoraŭ staris antaŭ li--la dua ankoraŭ
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdiĝis, dum kiuj li povis viziti
+almenaŭ tri kvar terkelojn. Ĉu oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!
+
+La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja altaĵeto.
+
+Sed ĉi-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malantaŭen--nenio estas vidata
+aŭ aŭdata. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l' pasinta nokto.
+
+Li jam alvenas al la terkela altaĵeto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l' plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidiĝas la pajlo kaj li sin kurbigas por ĝin
+formeti--ankoraŭfoje ĉiuflanke ĉirkaŭrigardinte.
+
+Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas ĝin
+kaj subite returniĝas.
+
+Post kelkaj paŝoj staras la virino--sama kiel la unuan fojon, la
+vizaĝon nur ankoraŭ pli pala kaj la rigardon ankoraŭ pli
+penetranta.
+
+»Heikkilä estas detruata--mi _bezonegas_ helpon!»
+
+Tio vibras kvazaŭ de sub tero, preĝante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankoraŭ, kaj ŝi jam paŝas foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la tordaĵo. Sed
+kiam ŝi paŝas, la pinglo eliĝas el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremiĝas. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin ĵetas
+kvazaŭ blindiga ekbrilo--kvazaŭ ĝi ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li streĉas konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremiĝas en la hararon--la vizio malaperis.
+
+La viro falas sennerva sur la randon de l' terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Daŭras longe antaŭ la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektreniĝi al la hejmo.
+
+   *  *  *
+
+Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis urĝan aferon
+kaj petis tujan aŭdiencon ĉe la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+aŭdiencpetanto.
+
+La parokestro ankoraŭ ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.
+
+Tie la viro komencis rakonti--malkviete kun spasmanta vizaĝo kaj
+vibranta voĉo--kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l' mastrino-mortinto de Heikkilä. Li iris en lunbrilo ekstere, tie ĝi
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...
+
+La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj ĉifonan
+vestaĵon de la viro. Li konis lin--li aŭdis ion kaj tion pri liaj
+vojaĝoj kaj veturadoj. Ankaŭ la rakonto ŝajnis tre mankhava.--Kiel
+li moviĝis ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?
+
+Tiam la viro embarasiĝis kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+moviĝis--je aferoj, kaj tiam li ĝin vidis, kaj tio estas vera.
+
+Klara dubo speguliĝis en la okulo de l' parokestro:
+
+»Hm... ni homoj estas tre multspecaj--estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn sonĝojn kaj tiaspecajn. Ankaŭ ĉi
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.»
+
+Ne, neniam antaŭe li ion vidis aŭ aŭdis.
+
+»Hm, ja, ja.--Sed ĉu vi drinkadas...?»
+
+Ankaŭ tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.
+
+»Ĉu ne...? Ja, ja, tre eble... Sed ĉu estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj ĉu vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkilä?»
+
+Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkilä.
+
+»Nu vidu, jen estas ĉio!» La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropinĉaĵon kaj komencis rakonti
+okazintaĵon. Ĝi okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu antaŭnelonge estis mortinta--ankaŭ ĝi tre stranga
+rakonto.
+
+»Sed ĉi tio ne estas tiaspeca», persistis la viro. »La hartordaĵo
+kaj pinglo--ŝi ne uzis tian dum knabino.»
+
+»Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio ĉu ĝi estis
+pinglo aŭ io--tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.»
+
+»Ne, konfuza ĝi ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kuraĝas ĝin kredi.» Liaj lipoj fariĝis tute palaj kaj la voĉo
+vibris kvazaŭ en spasmoj de frostego. »Ĝi estis--jes, ĝi certe
+estis ... fera bolto.»
+
+»Fera bolto...?»
+
+»Je-es!»
+
+»Sed kion vi per tio efektive...? Ĉu vi pensas ke, kion-diri...?» La
+parokestro interrompis sian frazon.
+
+»Pri tio ĝuste mi volis aŭdi vian opinion, sinjor' parokestro--ĉu
+eble ... eble tie estis io terura?»
+
+La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguliĝis
+emocio.
+
+»Hm, ja, ja--efektive la aferoj de Heikkilä estis tre strangaj», li
+fine diris. »Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+ankaŭ mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton--kaj vidu, ŝi kuŝis kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke ĉar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj eĉ pli forte, do, tiel-dire,
+ili bildigis al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi vere kredas
+kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per propraj
+okuloj.»--La parokestro stariĝis el sia lulseĝo.
+
+Sed la viro staris plu kvazaŭ ŝtoniĝinta sur sia loko. Sur lia
+vizaĝo speguliĝis forta embaraso kaj sur la frunto perlis ŝvito de
+doloro.
+
+La parokestro intencis etendi la manon adiaŭe sed restis miranta la
+internan premiĝon de la viro.
+
+»Ne tiel mi povas foriri», la viro parolis kun malkvieta, petega
+voĉo. »Se ĉio restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankoraŭ ne elparolis ĉion, kio
+apartenas al ĉi tiu historio.»
+
+Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampaltaĵeto kaj kio okazis sub ĝi. Pri la sceno en la korto de
+Heikkilä, kiam li intencis kuri por helpi. Pri ĉio, kio moviĝis kaj
+furiozis en lia koro dum ĉi tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkilä estas detruata, preskaŭ
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuliĝo--tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel ŝi ree staris antaŭ li kaj malhelpis ke li fariĝu ŝtelisto
+kaj aĉulo. »Nun mi denuncis min», li finis kvietiĝinta. »Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu laŭ mia
+faraĵo. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, ĉar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis ŝian helpon, mi kredas ke ankaŭ ŝia
+helpkrio estas vera vero.»
+
+La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.
+
+»Nun mi vidas la fingron de la Ĉiopovanto!» li diris per tremanta
+voĉo. »Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+ĉevalon--ni iros al la policestro.»
+
+
+La tombo estis malfermata ankoraŭ la saman tagon.
+
+En la okcipito de la mortinto, sub la hartordaĵo, troviĝis fortika,
+sescola ferbolto.
+
+Ĝi estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.
+
+   *  *  *
+
+La antaŭĉambraro de la juĝejo tumultis plena je popolo--ne ĉiuj
+eĉ trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La juĝo
+certe estis sciata jam antaŭe, sed la sorto de la domo Heikkilä
+estis tiel proksima al ĉiu, ke ili sentis, kvazaŭ ili kolektiĝis
+por aŭdi la verdikton en sia propra afero.
+
+Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkilä fere
+vestita paŝis sur la peronon. La kurba, velkiĝinta korpo tremadis,
+la kapo estis kvazaŭ enfosiĝinta inter la ŝultroj, sur la cindre
+griza vizaĝo vidiĝis longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.
+
+Li ne diris eĉ unu vorton kaj ŝajne ne rimarkis la popolon
+ĉirkaŭe--la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustraĵon.
+
+La malliberigito leviĝis sur la ĉaron. Tiam sin alĵetis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la ĉaro. Ŝi ekkaptis ambaŭ
+manojn de la malliberulo, la mentono spasmis kaj la lipoj
+moviĝis, sed ŝi nenion povis diri, nur torente ekploris laŭte. En
+la okuloj de la malliberigito vidiĝis ekbrilo kvazaŭ li konis ŝin,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien--la ĉaro komencis ruliĝi.
+
+La homoj kolektiĝis ĉirkaŭ la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la vizaĝo--ŝi estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.
+
+La pordo de la atestantejo ree malfermiĝis kaj alia viro paŝis sur
+la peronon. Ankaŭ li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa vizaĝo speguliĝis kvieta,
+preskaŭ triumfa paco--kiel ĉe homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperiĝinte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.
+
+La viro paŝis malsupren de la perono kaj sin levis sur--la
+malliberulan ĉaron.
+
+»Kio nun...? Kion li...?» la homoj demandadis.
+
+Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvazaŭ la
+malproksiman eteron, dum la ĉaro malrapide forruliĝis.
+
+La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la juĝejo. La
+viro persiste petis al si punon pro ŝtelintenco--kiu estis tute sama
+kiel ŝtelo, laŭ lia klarigo, ĉar ĝia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, ĉar ĝi prezentiĝis
+ligita kun la ĉefa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li ankaŭ endonis pro la parokestro
+skribaĵon, en kiu ĉi tiu aliĝis al la peto de Matio de Väliportti,
+certigante kiel animpaŝtisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.--La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.
+
+La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontentiĝo
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de ĉi tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta ĝojo dum la ekiro por ĝin suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.
+
+La homamaso disiris kun melankolia sed malpeziĝinta menso. Kvazaŭ
+oni liberiĝis de malbona inkubo kaj kvazaŭ la domo Heikkilä, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.
+
+   *  *  *
+
+Kiam la bovinoj de Heikkilä en tiu printempo estis ellasataj al
+paŝtejo, paŝis Matio de Väliportti--aŭ »La maljuna Matio», kiel
+li nun estis nomata--kun manĝaĵtornistro surŝultre post ili.
+
+Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazintaĵoj,
+rehejmeniĝis kaj ekkaptis la bridojn de la domo. Ĉi tiu akceptis
+lin por lia restanta vivdaŭro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.
+
+Kaj kiam li nun paŝis kriante ŝercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun ĝoja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en poŝoj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo disĵetiĝis kaj polvo fumiĝis alten en la aero sur la
+mallarĝa kortvojo.
+
+Li konis ilin ambaŭ: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj aŭdis, preskaŭ prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvazaŭ li nun subite ilin retrovis--tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem paŝis kun la aĝo de la mastro.
+
+Kiam li nun alvenis al la aperturo de l' kortvojo kaj turniĝis al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinkiĝi, ke ili
+ambaŭ restis tie konservataj. Sed la mastro jam paŝis foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn paŝojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klariĝis al li per unu fulmobato, ke revenis
+ankaŭ tria forestinto--tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkilä.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree moviĝis sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.
+
+»Hej, he-hej!» li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon--kvazaŭ li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompiĝis.
+
+
+
+Vortklarigoj.
+
+Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.
+
+_apudjuĝisto._ Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+juĝisto kaj dek-kelke da »apudjuĝistoj» el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la juĝisto.
+
+_bobelo_ = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).
+
+_ĉambrego._ Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el »ĉambrego»,
+granda ĉambro kun kuir- kaj bakforno, manĝa tablo kaj litoj de la
+servistoj; en tiu estas farataj ĉiuj lignaĵaj kaj teksaĵaj laboroj;
+plue el du-tri aŭ pli da ĉambroj, malgranda kuirejo, antaŭĉambro kaj
+tegita, aŭ bretmura aŭ malfermita, verandosimila perono.
+
+_eĝo_ = renkontlinio de du ebenoj: supra eĝo de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).
+
+_grenfulmo_ = malproksima, sentondra fulmo. Kaŭze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. Nur en aŭgusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankoraŭ favoras la naskiĝon de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj ĉe la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Kaŭze de
+tio, ke ĝi estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo ĝin nomas »grenfulmoj». Alia nomo estas »fajroj de
+Kaleva», kun mitologia deveno.
+
+_kumuluso_ = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).
+
+_laborfesto,_ »talkoot» estas ofta kutimo ĉe finnoj, speciale dum
+la plej urĝa tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. »Laborfesto
+pri lignaĵoj» do celas tian festan laboradon por kolekti aŭ haki
+lignaĵojn.
+
+_okcipito_ = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).
+
+_stako_ = kunrastitaĵo de fojno (Rhodes).
+
+_stoplo_ = trunketo de greno aŭ fojno, restanta post falĉado
+(Boirac).
+
+_trapi._ Finna lingvo estas tre riĉa je vortoj por la natursonoj.
+Ĉar la ĉefa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, ŝajnas ke
+oni povas uzi similajn almenaŭ kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, ĉu ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj _trapas_ sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto _lirlas_ dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo _pulpas_. Esperanto havas jam de antaŭe kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: _venthurlado_, _ĉarkrakado_ k. t. p.
+
+_sledo_, _sledeto._ Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, ĉaro, kabrioleto, kaleŝo, vagono), naĝveturiloj (barko,
+boato, kanoto, ŝipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj ĝia finna
+nomo (preskaŭ internacia en la Nordo) _pulko_. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por ŝarĝo) la nomon _sledo_ (angle _sledge_ = sleĝ,
+svede _släde_ = _slede_, germane _Schlitten_ = _ŝlitn_). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi _sledeto_ por esprimi sled-similan
+aĵon, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; ĉar ĝi ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo _sledo_,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza _glitveturileto_,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.--Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton _kelkka_ (svede _kälke_, prononc.
+_ĉelke_), sed tiu bedaŭrinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus ĝin en la sveda formo _ĉelko_.
+
+
+
+
+LIBRO POR ĈIUJ ESPERANTISTOJ!
+
+_VILHO SETÄLÄ_
+
+ESPERANTA LEGOLIBRO
+
+Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 paĝoj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.
+
+Prezo 5:--finnaj markoj.
+
+_Recenzo_ de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en "La Espero":
+
+"Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, riĉa je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+aŭ aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri ĝia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...
+
+La libro devas fariĝi ĉiesaĵo."
+
+  ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+  KUSTANNUSOSAKEYHTIÖ
+
+Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo
+
+Uudenmaankatu 10, Helsingforso.
+
+
+
+Ĉiu FINNA ESPERANTISTO
+
+devas aniĝi al
+
+ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO
+
+Ĉiu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni ĝian organon
+
+ESPERANTA FINNLANDO
+
+Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata. Jarabono 10 finnaj markoj.
+
+  Informoj en
+  Esperanto-Oficejo
+  Uudenmaank. 10, Helsingforso.
+
+
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 25964 ***
diff --git a/25964-0.zip b/25964-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..bb06fde
--- /dev/null
+++ b/25964-0.zip
diff --git a/25964-h.zip b/25964-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..e8d8c83
--- /dev/null
+++ b/25964-h.zip
diff --git a/25964-h/25964-h.htm b/25964-h/25964-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..cc83b0d
--- /dev/null
+++ b/25964-h/25964-h.htm
@@ -0,0 +1,1965 @@
+<!DOCTYPE html>
+<html lang="eo">
+<head>
+  <meta charset="UTF-8">
+  <title>Batalo pri la Domo Heikkil&#228; | Project Gutenberg</title>
+  <link rel="icon" href="images/cover.jpg" type="image/x-cover">
+<style>
+body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;}
+div.section {page-break-before: always;}
+div#titolpagho {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em;}
+div#verso {text-align: center; font-size: smaller; margin-top: 3em; margin-bottom: 4em;}
+img.drop-cap {float: left; margin: 0 0.4em 0 0; width: 5em;}
+p.drop-cap {padding-top: 2em;}
+p.drop-cap:first-letter {color: transparent; visibility: hidden; margin-left: -0.9em;}
+.x-ebookmaker img.drop-cap {display: none;}
+.x-ebookmaker p.drop-cap:first-letter {color: inherit; visibility: visible; margin-left: 0;}
+img.border {width: 90%; padding: 1em;}
+img.steloj {width: 4em; padding: 0.7em;}
+h2 {text-align: center; font-size: 1.2em; margin-top: 4em; margin-bottom: 1.5em;}
+.body-title {margin-top: 4em; text-align: center; font-size: 1.5em; word-spacing: 0.2em;}
+.pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;}
+.notosigno {font-size: .8em; vertical-align: super;}
+.piednoto {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;}
+div#vortklar {border: dashed 1px; padding: 1em; margin-top: 4em;}
+div#vortklar p {margin: 0.3em 2em; text-indent: -2em}
+i.gesp {font-style: normal; letter-spacing: 0.2em;}
+div.reklamo {margin: 2em 10%; padding-left: 3em; padding-right: 3em; border-style: solid; text-align: center;}
+div.tb {text-align: center; font-weight:bold;}
+</style>
+</head>
+
+<body>
+<div style='text-align:center'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 25964 ***</div>
+<div id="titolpagho">
+<p style="text-decoration:underline double;">FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.</p>
+
+<p style="font-size:150%;">JOHANNES LINNANKOSKI</p>
+
+<h1>BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL&Auml;</h1>
+
+  <p>PERMESITE TRADUKIS<br>
+  <span style="font-weight:bolder;letter-spacing:0.1em;">VILHO SET&Auml;L&Auml;</span></p>
+
+<p>ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA</p>
+
+<p>HELSINGFORSO, FINNLANDO</p>
+
+</div>
+
+<div id="verso">
+  <p>PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.<br>
+  HELSINGFORSO 1919.</p>
+</div>
+
+<div class="section" id="bdh1">
+<p style="text-align:center;font-weight:bold;">Johannes Linnankoski</p>
+
+<p>estas pse&#365;donimo de <i class="gesp">Juho Vihtori Peltonen</i> (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyv&#228;skyl&#228; kaj sin dedi&#265;is
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. &#265;ie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis &#265;iujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (&#187;Verkistamatoro&#187;, &#187;Elokvento&#187;, &#187;Libro
+de elpensa&#309;oj&#187;), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo &#187;Eterna batalo&#187;, kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al &#187;eterna batalo&#187; tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankora&#365; pli populara i&#285;is la sekvinta verko, romano
+&#187;Kanto pri la fajroru&#285;a floro&#187; (1905), kies heroo <span class="pagenum">4</span> estas
+finna tipo Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed
+&#265;arme kaj majstre pentritaj amaj aventuroj solidi&#285;as kaj edzi&#285;inte
+evoluas &#285;is firma morala persono; verko tradukita en multajn
+E&#365;ropajn lingvojn. Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj
+&#187;Batalo pri la domo Heikkil&#228;&#187;<span class="notosigno">[1]</span> (1905) kaj &#187;La fugantoj&#187;, (1908)
+amba&#365; priskriboj de kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata
+kiel kulminacio je beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj
+estas &#187;Simsono kaj Delilo&#187; kaj &#187;La filino de Jefto&#187;, amba&#365; en 1911
+aperintaj dramaj poezioj.</p>
+
+<p class="piednoto">[Piednoto 1: Prononcu &#265;. <i>hejkila</i>, kun akcento sur la unua
+silabo. Aliaj nomoj en &#265;i tiu libro estas prononcataj:
+Paavola&#8212;<i>pa:vola</i>, V&#228;liportti&#8212;<i>valiporti</i>, kun akcento sur la
+unua silabo. La sono <i>&#228;</i> estas inter <i>a</i> kaj <i>e</i>.]</p>
+
+<p>Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, e&#265;
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, &#285;ia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas &#265;arman son&#285;emon al
+la plej multaj el <span class="pagenum">5</span> liaj verkoj. &#264;i tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.</p>
+
+<p>&#264;io tio rebrilas klare el la verko &#265;i tie prezentata al la
+internacia publiko. &#284;i estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.</p>
+</div>
+
+<div class="section" id="bdh2">
+<p class="body-title">BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL&Auml;</p>
+
+<p class="pagenum">9</p>
+
+
+<h2>I.</h2>
+
+<div>
+  <img class="drop-cap" src="images/dc-gx.png" alt="">
+</div>
+
+<p class="drop-cap">&#284;i estis kiel fermita horlo&#285;o&#8212;la domo.</p>
+
+<p>Ne la&#365;&#349;ajne, &#265;ar &#285;iaj pordegoj estis malfermitaj por &#265;iuj, por
+&#265;iu vizitanto trovi&#285;is amika vorto kaj &#265;iu mizerulo sciis, ke &#265;e
+la mastrino de Heikkil&#228; li ricevos la plej abundan donon&#8212;kaj tiun el
+varma mano.</p>
+
+<p>Sed esence &#285;i estis kiel &#349;rankhorlo&#285;o, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon a&#365;date de &#265;iu, sed
+zorge ka&#349;as sian internan konstruon.</p>
+
+<p>Ekzistas homoj, kiuj ne malka&#349;as al la proksimulo e&#265; anta&#365;&#265;ambran
+anguleton el sia interna esta&#309;o. Sed e&#265; el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, &#349;ajne komplete fermitaj horlo&#285;oj el&#349;teli&#285;as &#265;iam
+iu sono &#285;is la oreloj de flankuloj.</p>
+
+<p>El Heikkil&#228; dum jaroj estis a&#365;data neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis &#265;irka&#365; la <span class="pagenum">10</span> tuta domo
+kaj ka&#349;iris kiel mistera resono funde &#265;e &#265;iuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por &#265;iuj.</p>
+
+<p>La fokuso de la enigmo estis la mastrino.</p>
+
+<p>&#348;i estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj &#349;ia tuta esta&#309;o
+prezentis ion sincere bonan kaj neka&#349;itan anta&#365; &#265;iu. Sed nur &#285;is
+difinita limo&#8212;kiu &#285;in transpa&#349;is, pentis.</p>
+
+<p>Kelkiuj tion provis.</p>
+
+<p>Kelkaj &#349;iaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de &#349;ia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, &#265;u &#349;i estis
+feli&#265;a kaj tian ceteron. Sed tiam la anta&#365;e tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkil&#228; rigidi&#285;is kiel &#349;tono kaj &#309;etis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke &#265;i tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvaza&#365; petante pardonon komencis paroli pri alio.</p>
+
+<p>Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj anka&#365; provis sian
+&#349;ancon&#8212;nerekte, nature. Sed apena&#365; ili pintigis la bu&#349;on, kiam
+ili vidis la mastrinon anta&#365; si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin el&#349;ovi tra la pordo.</p>
+
+<p>Plej mirinde estis, ke e&#265; la servistoj nenion sciis, kvaza&#365; e&#265;
+ili, transirinte la sojlon de Heikkil&#228;, &#309;uris &#265;iaman silenton. &#264;u
+ili estis malpermesataj paroli? Ne&#8212;ili la&#365;dire nur nenion sciis.
+&#187;La mastro estas tia, kia li estas, kiel &#265;iu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane ser&#265;us en sep komunumoj, kiel &#265;iu vidas.&#187; Jen
+&#265;io. &#264;u ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? A&#365; kio &#285;i estis, kiu envolvis &#265;ion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?</p>
+
+<p class="pagenum">11</p>
+
+<p>Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+&#285;iaj muroj batalis fortegoj&#8212;pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, &#349;a&#365;mel&#349;prucojn, kiuj siatempe ka&#365;zis sufi&#265;e da
+pridiskuto.</p>
+
+<p>La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edzini&#285;is tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en &#349;i unua &#349;an&#285;i&#285;o, okulvidebla
+por &#265;iu&#8212;la gaja, sincera knabino i&#285;is subite serioza kaj ka&#349;ema.
+Tio estis des pli stranga, &#265;ar la gajeco kaj malka&#349;emo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkil&#228; estis de antikvaj tempoj
+ankora&#365; kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+&#265;e dek ses jaroj.</p>
+
+<p>La aero estis plena je supozoj. &#264;u &#349;iaj gepatroj devigis &#349;in al
+kontra&#365;vola edzini&#285;o? Pri tio neniu havis scieton, kaj &#285;i estis
+e&#265; nekomprenebla, &#265;ar anka&#365; la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel ri&#265;a, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkil&#228;&rsquo;a. &#264;u &#349;i eble havis junamiton, kiu
+ankora&#365; ne fori&#285;is el la menso? Anka&#365; tio estis neebla, &#265;ar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. &#264;u la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj&#8212;la sola&#309;o, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga &#349;an&#285;i&#285;o en la mastrino, kiu kvaza&#365;
+envualis en griza nubo &#265;ion &#265;e &#349;i.</p>
+
+<p>Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de &#285;ojo&#8212;&#265;e naski&#285;o de infano. &#284;i
+estis knabo, kaj &#285;i kvaza&#365; dis&#349;utis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio da&#365;ris nur mallongan anta&#365;tagmezon&#8212;poste &#265;io
+refalis en la griza&#309;on.</p>
+
+<p>Poste okazis &#349;an&#285;etoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste anka&#365; lia edzino&#8212;tio la&#365;dire anka&#365; estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkil&#228; iam longe vivis post sia
+edzo.</p>
+
+<p class="pagenum">12</p>
+
+<p>Kaj nun oni vidis la mirinda&#309;on, ke &#265;e la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis &#349;an&#285;i&#285;o. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej ur&#285;a tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon &#265;e ligna&#309;istaj
+kaj tiaspecaj en&#265;ambraj laboroj. Nun fari&#285;inte mastro, li lasis
+&#265;iujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+&#265;ion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstrua&#309;ojn starigi&#8212;li intencis per unu fojo &#187;reordigi Heikkil&#228;&rsquo;n
+la&#365; nova kredo&#187;. Fakte li komencis &#187;reordigi&#187; en proksima gastejo,
+forsarkante &#349;topilojn el la bierbotelaj bu&#349;oj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinka&#309;o, rumo.</p>
+
+<p>La voja&#285;oj al la urbo anka&#365; pliofti&#285;is, kaj la viro, anta&#365;e
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante &#265;e la vojkurba&#309;oj kaj en la
+vila&#285;oj kaj aere svingante ledrimenan skur&#285;on. &#187;Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!&#187; ekdiris la homoj la kapon balancante,
+&#265;ar vivegaj &#265;evaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skur&#285;o transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj&#8212;kiel memora&#309;o pri iama &#265;efo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudju&#285;isto<span class="notosigno">[2]</span> kriegis kaj ensorbis brandon kvaza&#365; putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+teni&#285;on de apudju&#285;isto. En la filo subite ekkreskis &#265;iuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la anta&#365;aj reprezentantoj.</p>
+
+<p class="piednoto">[Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]</p>
+
+<p class="pagenum">13</p>
+
+<p>Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan &#349;an&#285;on &#265;e la
+mastrino&#8212;&#349;i kredeble havis ian anta&#365;sentan timon pri &#265;i tia
+estonto. Tamen ne mankis anka&#365; tiuj, la&#365; kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.</p>
+
+<p>La mastrino mem i&#285;is dum tiuj tempoj ankora&#365; pli ka&#349;ema. Oni
+apena&#365; ricevis respondon de &#349;i, kaj en &#349;iaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvaza&#365; &#349;i demandis de la
+tuta mondo, kion &#349;i nun devas fari.</p>
+
+<p>Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skur&#285;o ornamita per ru&#285;a tenil&#349;nuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l&rsquo; pordego
+renversi&#285;is kun bruo, kaj la &#265;evalo pro tio timi&#285;inta galopis
+kelkfoje &#265;irka&#365; la korta plano. La ebriulo pro tio furiozi&#285;is kaj
+direktis la &#265;evalon rekte al stala muro, kontra&#365; kiu &#285;i sin
+&#309;etis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komenci&#285;is la
+puno. La skur&#285;o pla&#365;dis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+&#285;i alten kontra&#365; la muro, tiel ke splitoj dis&#349;iritaj per la hufoj
+flugis &#265;iuflanken.</p>
+
+<p>Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.</p>
+
+<p>&#187;Lasu la senkulpan beston en paco!&#187; tremetanta vo&#265;o a&#365;di&#285;is kaj
+&#349;i elpa&#349;is kontra&#365; la mastron.</p>
+
+<p>La alparolito ekrigardis kvaza&#365; ruzebatito trans sia &#349;ultro,
+desaltis de la &#265;aro, lasis la &#265;evalon tie kaj rapidis kun
+&#349;anceli&#285;antaj pa&#349;oj kontra&#365; la mastrinon.</p>
+
+<p class="pagenum">14</p>
+
+<p>&#187;Certe mi, diablo prenu, instruos anka&#365; la hominojn danci!&#187; li
+kria&#265;is alproksimi&#285;inte kaj ekbatis per la skur&#285;o sur la &#349;ultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la viza&#285;on&#8212;&#265;e la orelo komencis
+elgutadi ru&#285;a&#309;o.</p>
+
+<p>Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vila&#285;a vojo &#265;e la
+korta barilo&#8212;ili estis fojnistoj el najbara&#309;o, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze &#265;eestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.</p>
+
+<p>&#187;Lasu! Mi ankora&#365; ne bezonas fremdulan helpon&#8212;<i class="gesp">ies</i> helpon!&#187;
+a&#365;di&#285;is la vo&#265;o de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.</p>
+
+<p>La brutulo okulumis la rigardantojn. &#187;Nur bonvenon al revena
+regalado&#8212;certe sufi&#265;as el &#265;i tio anka&#365; por la najbaro!&#187; li ironie
+kriis. La batoj de l&rsquo; vipo rekomencis pla&#365;di.</p>
+
+<p>Sed la mastrino staris kvaza&#365; kolono sur sia loko, sen moveti&#285;o,
+sen tremeto sur la viza&#285;o. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis da&#365;rigi sian vojon nek alveni por helpo kontra&#365; la
+malpermeso.</p>
+
+<p>&#187;Morga&#365; pli, se estos bezone!&#187; la skur&#285;into ekdiris, ankora&#365; foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la po&#349;o, per la alia moke la
+vipon al la vila&#285;a vojo svingante, pa&#349;is al la &#349;tuparo kaj tie
+ankora&#365; preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.</p>
+
+<p>Sed la mastrino staradis ankora&#365; senmova meze en la korto, kvaza&#365;
+ne klare perceptante, kio &#309;us okazis. Kaj restis ankora&#365; staradi,
+kiam la fal&#265;istoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj malla&#365;te
+interparolantaj.</p>
+
+<p>Pasis duo da tagoj&#8212;el Heikkil&#228; estis a&#365;data neniu ekknaro de muso,
+&#265;io &#349;ajne repaci&#285;is.</p>
+
+<p class="pagenum">15</p>
+
+<p>Sed la trian tagon okazis io neatendita.</p>
+
+<p>Oni &#309;us finis la matenman&#285;on kaj &#265;iuj fojnistoj ku&#349;egis en la
+korto la postman&#285;an ripozon&#8212;anka&#365; la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn sprita&#309;ojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupi&#285;is; &#349;i estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.</p>
+
+<p>Tiam la provizeja pordo malfermi&#285;as kaj la mastrino pa&#349;as al la
+fojnistaro&#8212;kvaza&#365; &#349;i havas ion por diri.</p>
+
+<p>&#187;Novmoda greno nun &#349;ajnas kreski en la kampoj de Heikkil&#228;!&#187;
+a&#365;di&#285;as tran&#265;e tremanta vo&#265;o, kaj &#349;i levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun &#349;i portis ka&#349;e. &#187;Sed &#265;ar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, &#285;i ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!&#187; Kaj anta&#365; ol iu e&#265; perceptis, pri kio estas
+la demando, &#349;i jam metis la ujon sur hak&#349;tipon starantan anta&#365; la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude ku&#349;antan hakilon&#8212;la hakilo
+levi&#285;as kaj mallevi&#285;as kaj ru&#285;a rumo &#349;prucas &#265;irka&#365; la korto.</p>
+
+<p>&#187;Diablo!&#187; la mastro eksaltis staronta kun nigra viza&#285;o kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.</p>
+
+<p>&#264;iuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon&#8212;la ru&#285;a&#349;nuran skur&#285;on de
+patro&#8212;sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.</p>
+
+<p>La virino vidas &#265;i &#265;ion, ekkaptas la skur&#285;on en la manon kaj
+prenas minacan teni&#285;on. &#187;Restu for!&#187; &#349;i krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimi&#285;anta viro.</p>
+
+<p>Ekpla&#365;do de skur&#285;o! La viro malbenas, levas unu manon por &#349;irmi
+sian viza&#285;on kaj ree atakas.</p>
+
+<p class="pagenum">16</p>
+
+<p>&#187;Restu for, dibo&#265;ulo je rumo kaj skur&#285;o!&#187; estas ree a&#365;data, kaj
+la vipo alkro&#265;i&#285;as per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+&#349;ultroj de l&rsquo; viro, ke tiu retiri&#285;as kun ekbleko. Li staras momenton
+kvaza&#365; senkonscia, ekrigardas al la ree levita skur&#285;o, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto stari&#285;is, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj &#265;e la flankoj,
+sin trenante al la domo.</p>
+
+<p>Sed la mastrino repa&#349;as al la &#349;tipo kaj dispecigas la skur&#285;on kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo&#8212;kvaza&#365; en &#265;iu colo
+de &#285;i vivus semo de malfeli&#265;o, kiun &#349;i devas pereigi.</p>
+
+<p>La fojnistaro fiksrigardas konsternita.</p>
+
+<p>&#187;Kaj nun al la herbejo!&#187; a&#365;di&#285;as firma, ordonanta vo&#265;o. &#187;Vi certe
+havis sufi&#265;ajn ripoztempojn dum &#265;i tiuj jaroj.&#187;</p>
+
+<p>Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankora&#365; preska&#365; knabineca
+mastrino, kiu nun staras anta&#365; ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo&#8212;aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo&#8212;kreskanta knabo, kiu ku&#349;as plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montri&#285;o de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa viza&#285;o.</p>
+
+<p>Momenteto por ekbeno&#8212;la mastrino staras anta&#365; la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvaza&#365; pilko
+ruli&#285;as.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u vi ne komprenas&#8212;al la herbejo!&#187; Kaj &#349;i for&#309;etas la knabon per
+tia fortego, ke li brupa&#349;as per longaj kurpa&#349;oj malproksimen sur la
+korto.</p>
+
+<p class="pagenum">17</p>
+
+<p>La homoj rigardas stultesprime.</p>
+
+<p>&#187;Kaj estas mi, kiu de hodia&#365; ordonos en la domo&#8212;por ke nun &#265;iu
+tion sciu!&#187;</p>
+
+<p>La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.</p>
+
+<p>Dum du tagoj oni a&#365;dis nenion pri Heikkil&#228;. La mastron neniu vidis
+e&#265; ekaperi&#8212;li honte kaj &#265;agrene sin fermis en la &#265;ambro.</p>
+
+<p>Sed la nokton post dua tago ree okazis io.</p>
+
+<p>La servistinoj dormantaj en la &#265;ambrego ekveki&#285;is je tio, ke la
+pordo de l&rsquo; inter&#265;ambro subite malfermi&#285;is kaj tra la &#265;ambregon
+kvaza&#365; pala fantomo rapide kuris al la anta&#365;&#265;ambro.</p>
+
+<p>La veki&#285;intoj sin &#309;etis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.</p>
+
+<p>Ekstere estis vidataj &#265;aro sur la korto anta&#365; stalo kaj &#265;evalo
+ligita je ringo &#265;e &#285;ia pordo; sur &#285;in la mastro estis metanta la
+jungilaron.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u <i class="gesp">tia</i> maniere?&#187; a&#365;di&#285;is de la perono&#8212;el la posta
+fenestro estis forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke
+&#265;iu vorto estis a&#365;data en la &#265;ambrego. Kaj ili vidis la mastrinon
+en subvesta&#309;oj rapidantan preska&#365;kure al la junganto.</p>
+
+<p>De la stalo a&#365;di&#285;is maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.</p>
+
+<p>La mastrino jam alproksimi&#285;is kun rapidaj, decidaj pa&#349;oj&#8212;kiel
+&#349;ajnis, rekte al la kapo de l&rsquo; &#265;evalo, ignorante la mastron.</p>
+
+<p>Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvaza&#365; embuskinta rabbesto
+kontra&#365; la venantinon.</p>
+
+<p class="pagenum">18</p>
+
+<p>&#187;Vi diablido!&#187;&#8212;la pinto de l&rsquo; dekstra piedo ekflugis kontra&#365; la
+genuon.</p>
+
+<p>El la korto a&#365;di&#285;is sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tu&#349;etis la teron, doloron sur la viza&#285;o, la brakojn stre&#265;ante, la
+manojn pugnigante.</p>
+
+<p>La rigardantojn kaptis anta&#365;sentomiksita timo.</p>
+
+<p>Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankora&#365; kelkfoje, poste la piedo
+kvaza&#365; prove rekti&#285;is &#285;is la tero&#8212;&#349;i obstine ekiris al sia celo.</p>
+
+<p>La observantoj tra la fenestroj ek&#285;emis pro malstre&#265;i&#285;o.</p>
+
+<p>Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvaza&#365; veki&#285;is,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ek&#309;etis post &#349;i, kaptante per
+unu mano je la &#349;ultro de l&rsquo; irantino.</p>
+
+<p>Tiam &#349;i returni&#285;is kun minaca flamo en la okuloj&#8212;ili sin &#309;etis
+unu kontra&#365; la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbati&#285;o, poste sono de &#349;irata &#349;tofo kaj ekapero de
+&#349;ia nudi&#285;inta &#349;ultro en la somernokta lumeto&#8212;la brakoj
+&#265;irka&#365;prenis la taliojn. Turni&#285;o, ruli&#285;o kaj tordi&#285;o, poste
+amba&#365; renversi&#285;is. De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton,
+movi&#285;ojn de kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda ha&#365;to kaj
+transruli&#285;on de la batalantoj unu super la alia, &#285;is &#349;i subite sin
+dis&#349;iris kaj stari&#285;is&#8212;kun talio duone nuda, &#349;irita maniko
+pendanta &#265;e la flanko.</p>
+
+<p>La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon &#309;us, kiam &#349;i estis
+liberi&#285;onta, etendis kaj kaptis la piedon&#8212;kaj &#349;i falis senstre&#265;e
+kun la bu&#349;o sur la teron.</p>
+
+<p>Sed samamomente &#349;i ekrimarkis ion en la herbo anta&#365; si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis &#285;in.</p>
+
+<p class="pagenum">19</p>
+
+<p>Momenton&#8212;la virino furioze returni&#285;is kontra&#365; sian kontra&#365;ulon
+kaj la observantoj vidis &#349;in momente levi&#285;i per la genuoj sur la
+nukon de l&rsquo; viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per &#265;irka&#365;volvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta la&#365;pove rapide.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u vi komprenas&#8212;&#265;i tio devas&#8212;klari&#285;i! Vi ne piedbatos&#8212;nek
+&#349;iros&#8212;nek dibo&#265;os&#8212;ne, kvankam rompi&#285;us! Kaj la &#265;evalon
+movos&#8212;neniu&#8212;sen mia permeso&#8212;vi jam eltrinkis la vian!&#187; a&#365;di&#285;is
+spireganta vo&#265;o inter la batoj.</p>
+
+<p>Sammomente la virino renversi&#285;is sur la herbon. Ree ruli&#285;o kaj
+batalo&#8212;la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+&#265;iu turni&#285;o. Sed la virino stre&#265;i&#285;is per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis &#349;in sur liaj &#349;ultroj, batantan e&#265;
+pli fervore ol &#309;us.</p>
+
+<p>&#187;Tio <i class="gesp">devas</i> i&#285;i&#8212;klara!&#8212;Nun estas demando pri la <i class="gesp">domo</i>&#8212;patro
+diris&#8212;tiam. Jes, nun estas&#8212;&#265;u vi a&#365;das&#8212;<i class="gesp">nun estas demando pri
+la domo</i>!&#8212;&#284;i ne estas per rumo&#8212;nek per skur&#285;o&#8212;konstruita&#8212;nek
+malkonstruota!&#8212;Heikkil&#228; estas mia&#8212;kaj mi &#285;in <i class="gesp">tenos</i>&#8212;&#265;u vi
+komprenas?&#187;</p>
+
+<p>La viro baraktis kaj stre&#265;i&#285;is. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, &#285;is &#349;i fine, laca kaj spireganta, lasis.</p>
+
+<p>&#187;Iru en vian &#265;ambron kaj restu tie&#8212;la man&#285;o estos portata anta&#365;
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.&#187;</p>
+
+<p class="pagenum">20</p>
+
+<p>Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro treni&#285;is internen
+&#285;emante, sennerva kiel malseka &#265;ifono, kaj malaperis en la
+&#265;ambron.</p>
+
+<p>Post kelka tempo anka&#365; la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+&#265;ambrego en sian &#265;ambron&#8212;la servistinoj jam retiri&#285;is en siajn
+litojn kaj &#349;ajnigis dormadon. Sed post &#349;ia foriro ili komencis
+flustradi.</p>
+
+<p>Tiam &#349;i subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u vi vidis, kio okazis &#265;i tie?&#187; a&#365;di&#285;is severa vo&#265;o.</p>
+
+<p>&#187;Ne... nenion ni scias&#187;, iu embarase respondis.</p>
+
+<p>&#187;Vi mensogas!&#187; ektintis vo&#265;o mezplanke. &#187;Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri &#265;i tio estos a&#365;data aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos &#265;iun aparte el vi per la sama rimeno!&#187;</p>
+
+<p>&#348;i restis ankora&#365; stari momenteton, severa kaj energia&#8212;al la
+servistaro &#349;ajnis, kvaza&#365; &#349;i en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvaza&#365; dek jarojn pli a&#285;a.</p>
+
+<p>&#264;i tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.</p>
+
+<p>&#264;iu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkil&#228; okazis dum tiu
+fojnrikoltado &#285;isradika &#349;an&#285;o.</p>
+
+<p>La mastro kvaza&#365; malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+&#265;ambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.</p>
+
+<p>Sed des pli estis vidata la mastrino&#8212;&#265;ie, en &#265;iu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam &#349;i demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+&#349;taleco, kia frostigis la ekridetojn.</p>
+
+<p class="pagenum">21</p>
+
+<p>La signoj pri nova takto aperis &#265;ie. &#348;i duobligis la
+laboristaron kaj postulis duoblan laboron rilate la anta&#365;o.
+Novkampoj estis sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La
+disciplino estis severa, sed la man&#285;o bona, la salajro bona, kaj la
+tuta klopodado estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj
+kaj taglaboristoj balda&#365; komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed anka&#365;
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke &#349;i iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+dra&#349;ejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris &#265;iun
+angulon. Balda&#365; poste vidi&#285;is sur la kampoj de Heikkil&#228; modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.</p>
+
+<p>&#264;io tio donis multe da temo por diskutado&#8212;ankora&#365; pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. &#264;u ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? A&#365; &#265;u estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+anta&#365;a? Tiel &#349;ajnis&#8212;almena&#365; la mastro videble iom post iom
+kutimi&#285;is al sia nova situacio. La &#265;ambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la anta&#365;aj okupi&#285;etoj kaj
+man&#285;is kun la servistoj &#265;e sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa &#349;tonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la bu&#349;on; alifoje li elbu&#349;igis&#8212;strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, &#265;u ili estis
+freneza&#309;oj a&#365; sa&#285;a&#309;oj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super &#265;io tio ku&#349;is ia seka sekretiga ridetado, kiu
+&#349;ajnis preska&#365; timiga, &#265;ar neniu sciis, kion &#285;i ka&#349;is.</p>
+
+<p class="pagenum">22</p>
+
+<p>Sed per kia sor&#265;o la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, e&#265; haltigi lian drinkemon, &#265;ar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria a&#365; dibo&#265;anta je drinkad-voja&#285;oj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkil&#228;, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinka&#309;oj. &#264;u ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis &#349;in en brandvendejo nek tiajn a&#309;ojn inter
+&#349;iaj alportita&#309;oj.</p>
+
+<p>Estu kiel ajn, &#265;iuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton&#8212;ke &#349;i ne permesis la domon perei kaj igis la dibo&#265;ulon
+almena&#365; sendan&#285;era nenionfaranto&#8212;ankora&#365; pli pro la mistera
+aplombo, per kiu &#349;i tion &#265;ion plenumis.</p>
+
+<p>La pensoj de la homoj ofte okupi&#285;is pri &#349;i. Ili vidis &#349;in la&#365; la
+tempo plirondi&#285;i kaj plibeli&#285;i, sed la firmaj trajtoj de la viza&#285;o
+ne moli&#285;is. Rilate infanoj la filo restis solulo&#8212;&#265;u &#265;iuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj &#265;esis? Kion la forta, ne alproksimi&#285;ebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? &#264;u &#349;i sopiris ion, &#265;u &#349;i
+suferis? &#264;u &#349;i sentis sian vivon, spite &#265;ia prospero, soleca? A&#365;
+&#265;u &#349;i estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kura&#285;is e&#265; aludi&#8212;ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.</p>
+
+<p>Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimi&#285;is al la situacio, fine
+lasante &#265;ian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkil&#228; tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. E&#265; la mastro &#349;ajnis kontenta <span class="pagenum">23</span> je sia loto&#8212;kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendi&#285;is, &#265;ar oni sciis ilin lia sola distra&#309;o.</p>
+
+<p>Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian a&#285;on, e&#265; li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu la&#365; difino
+estis okazonta dum pentekosto.</p>
+
+<p>Por tio oni devis fari al li kelkajn a&#265;eta&#309;etojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupi&#285;on, kiun &#349;i ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke &#349;i ne povis veturi al la urbo.</p>
+
+<p>Tiam la mastro sin proponis akompani la filon&#8212;li havis liberan
+tempon.</p>
+
+<p>La propono &#349;ajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontra&#365;diri, &#265;ar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabul&#349;ar&#285;o kun aliaj viroj, sed li sin kondutis &#265;iel senripro&#265;e,
+ke &#265;iuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.</p>
+
+<p>La patro kaj filo ekiris.</p>
+
+<p>La tempo pasis &#285;is tagman&#285;o&#8212;la komisiitoj ne revenis. La horlo&#285;o
+batis du, tri, kvar&#8212;la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj ru&#285;ajn makulojn, sed vidis &#349;in tiom kvieta, kvaza&#365; pri
+nenio aparta estis la demando. &#264;e ili mem komencis la doloro
+supreni&#285;i al la gor&#285;o.</p>
+
+<p>&#264;irka&#365; la kvina horo a&#365;di&#285;is sur la landvojo krakanta bruego
+de &#265;aro. Jam tran&#265;is akra kriego&#8212;granda kaj potenca kiel pro
+&#285;ojego, kaj &#285;in da&#365;rigis alia, infane alta <span class="pagenum">24</span> kaj kvaza&#365;
+hezitanta. Unu el la sidantoj en la &#265;aro svingis ru&#285;a&#349;nuran
+skur&#285;on, la alia sidis anta&#365;enkurba, apogante per unu mano al
+bariero de l&rsquo; sidejo kaj tien kaj reen &#349;anceli&#285;ante la&#365; la skuoj
+de la &#265;aro.</p>
+
+<p>La krakado alproksimi&#285;is. Ektiro je la brido kaj ekpla&#365;do de
+l&rsquo; vipo&#8212;kaj ili veturis plengalope preter Heikkil&#228; kaj kriega&#265;is
+&#285;uste &#265;e la domo.</p>
+
+<p>La servistinoj staris la koron en gor&#285;o sur la korto&#8212;unu el ili
+kuris senspire en la &#265;ambregon.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u vi vidis, mastrino&#8212;la mastro kaj...&#187;</p>
+
+<p>&#187;Kaj plu...?&#187;</p>
+
+<p>La knabino ru&#285;egi&#285;is &#285;is la oreloj kaj retiri&#285;is konfuzita
+kvaza&#365; trovita &#265;e misago.</p>
+
+<p>De sur la alta&#309;o de Heikkil&#228; estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis la&#365;kurbe trans ponton &#285;is la gastejo en la fino de la
+vila&#285;o. La servistinoj atendis &#265;iumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio a&#365;di&#285;is. Anstata&#365;e &#349;i post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, &#265;u jam fini&#285;is laboro en
+la domo, &#265;ar ili tiel malvigli&#285;is. Mem &#349;i &#349;ajnis tute kiel
+anta&#365;e kaj parolis per la kutima kvieta vo&#265;o, e&#265; la ru&#285;aj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis malla&#365;te kaj
+iradis piedpinte&#8212;ili ne povis ne fari tion.</p>
+
+<p>&#264;irka&#365; la na&#365;a horo ree a&#365;di&#285;is krakado de &#265;aro.</p>
+
+<p>&#187;Hm H&#228;rm&#228;j knaboj&#8212;deklivo kaj jungita homino!&#187; kria&#265;is la mastro
+enveturante tra la pordego.</p>
+
+<p>Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpa&#349;i, sed
+ek&#349;anceli&#285;is kaj falis kaj restis tie la&#365;longe ku&#349;anta.</p>
+
+<p class="pagenum">25</p>
+
+<p>La mastro grunte ekridis, ree kria&#265;is, vipis la &#265;evalon per la
+skur&#285;o kaj ankora&#365; foje veturis ronde en la korto.</p>
+
+<p>Li kvaza&#365; kreskis de anta&#365;e, &#349;ajnis fierega kaj aplomba, parade
+&#265;irka&#365;rigardante.</p>
+
+<p>La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis &#265;iu la&#365; sia direkto, apena&#365; kura&#285;ante
+rigardeti de post la fostoj.</p>
+
+<p>El la bu&#349;o de l&rsquo; el&#265;ari&#285;anta mastro a&#365;di&#285;is graka&#265;anta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.</p>
+
+<p>&#187;&#264;io estas restarigita, hih!&#187; li akrekriis kvaza&#365; per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skur&#285;on en aero. &#187;Kaj kun
+alkresko!&#187;&#8212;li montris la filon ku&#349;antan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.</p>
+
+<p>La mastrino alproksimi&#285;is&#8212;la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+&#349;i iris kvaza&#365; en siaj okupoj, kvaza&#365; ne rimarkinte la mastron,
+kiu da&#365;re staris aplomba, la krurojn disetendite, la skur&#285;on en unu
+mano, pugnigita en la po&#349;o, brilantan triumfesprimon sur la ru&#285;a
+viza&#285;o&#8212;kvaza&#365; li nenion vidis nek a&#365;dis, nur &#285;uis la potencan
+ekstazon de l&rsquo; momento.</p>
+
+<p>Ektiro&#8212;la skur&#285;o eksvingis en la mano de l&rsquo; mastrino.</p>
+
+<p>&#187;<i class="gesp">En la &#265;ambron!</i>&#187; sammomente ektintis tiel severe
+humilige, ke e&#265; la sidantoj en la &#265;ambrego ektremis.</p>
+
+<p>La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.</p>
+
+<p>&#187;En vian &#265;ambron!&#187; rea&#365;di&#285;is&#8212;en la vo&#265;o tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.</p>
+
+<p class="pagenum">26</p>
+
+<p>Kaj la observantoj vidis, kiel la viro &#309;us tiom aplomba kunfalis
+kvaza&#365; fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvaza&#365; baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>La mastrino sekvis &#265;e liaj kalkanoj,&#8212;amba&#365; malaperis en la
+&#265;ambron. De tie komencis a&#365;di&#285;i plendpepado kaj pla&#365;dado, hurlado
+kaj vekriado kaj &#265;iam sen&#265;esa pla&#365;dado, tiel ke agacis la ha&#365;to
+de l&rsquo; estantoj en la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>Post tempeto la mastrino aperis en la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>&#187;Maljungu la &#265;evalon kaj iru por na&#285;igi &#285;in!&#187; &#349;i diris severe,
+metante la skur&#285;on el sia mano en la fajron sub la ferpoto.</p>
+
+<p>Mem &#349;i ree eliris&#8212;prenis la knabon ku&#349;antan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvaza&#365; infaneton en sian propran &#265;ambron.</p>
+
+<p>Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+&#265;ambregon. La servistaro vidis, kiel ili pa&#349;is la&#365; vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron&#8212;iom pli
+sube, en rivera kurba&#309;o, travideti&#285;is la pastrejo inter betuloj.</p>
+
+<p>Poste &#265;io revenis al la anta&#365;aj orbitoj.</p>
+
+<p>Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+&#265;ambro, nek tio, ke li &#349;ajnis pli kaduka ol anta&#365;e, e&#265; preska&#365;
+forgesis siajn sarkasmojn.</p>
+
+<p>Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li i&#285;is solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.</p>
+
+<p>&#187;Li jam havis okazon por &#265;ion vidi, kio hejme estis vidinda&#187;
+a&#365;di&#285;is mallonga klarigo.</p>
+
+<p class="pagenum">27</p>
+
+<p>Ankora&#365;foje Heikkil&#228; a&#365;digis pri si&#8212;surprizante &#265;i-foje, kiel
+ofte anta&#365;e.</p>
+
+<p>La domon vizitis morto.</p>
+
+<p>La kristnasko estis festita kaj &#265;e la plej proksima najbaro, la
+vila&#285;a for&#285;isto, estis okazanta laborfesto pri ligna&#309;oj. Kiel
+da&#365;rigon la gejunuloj aran&#285;is ian &#187;dancon de Johano&#187;, al kiu
+tiri&#285;is anka&#365; la servistaro de Heikkil&#228; &#285;is la lasta estulo.</p>
+
+<p>Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l&rsquo; dancejo estas tiregata
+malferme kaj &#265;e la sojlo aperas la mastro de Heikkil&#228;&#8212;duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la viza&#285;o.</p>
+
+<p>&#187;La anaro de Heikkil&#228; tuj venu hejmen!&#187; Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.</p>
+
+<p>&#264;iuj komprenis, ke io aparta estis okazinta a&#365; okazonta&#8212;la
+dancantoj komencis are treni&#285;i al Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la &#265;ambron de l&rsquo; mastrino.</p>
+
+<p>Tie ku&#349;is la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la viza&#285;on al la &#265;ambro, sed pala kaj amba&#365; manojn sub la
+brusto, kvaza&#365; premante al si la subkora&#309;on.</p>
+
+<p>Nun la mastro rakontis&#8212;kun tremanta vo&#265;o kaj okuloj rondaj pro
+teruro&#8212;kiel li veki&#285;is en sia &#265;ambro pro la&#365;ta plendado kaj
+lamentado, kredante unue &#285;in a&#365;di el ekstere kaj supozante, ke
+movi&#285;is la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke &#285;i devenis el
+la mastrina &#265;ambro, rapidegis tien tra la &#265;ambregon, vidis &#349;in
+ankora&#365;foje premegi sin sub la koro kaj ekvo&#265;i&#8212;poste resti
+silenta. Li, la mastro, timi&#285;is tiom, ke li ne <span class="pagenum">28</span> kura&#285;is
+e&#265; tu&#349;eti per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.</p>
+
+<p>Timigita li fakte estis, tremante je &#265;iu ostotubero. La sama terura
+sento okupis anka&#365; la rigardantojn. &#264;iu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan &#187;atakon&#187;&#8212;tiaj okazoj estis jam anta&#365;e viditaj&#8212;kaj
+ke tio okazis anta&#365; momento, &#265;ar la korpo estis ankora&#365; varma.</p>
+
+<p>La flankuloj fori&#285;is kun profunda malstre&#265;i&#285;o en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro &#265;eestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.&#8212;da&#365;re pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel anka&#365; li unu fojon
+povis esti la&#365;home.</p>
+
+<p>Preska&#365; neniam estis &#265;e mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkil&#228;&#8212;por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkil&#228; estis nekutima
+fenomeno&#8212;diskreta kaj stranga, sed estimata de &#265;iu. Ili staris
+kvaza&#365; anta&#365; siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tuta&#309;o kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klari&#285;os. Sed nun estis &#265;io
+&#349;losita per la nerompebla sigelo Hadesa. &#348;ajnis, kvaza&#365; la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke e&#265; la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.</p>
+
+<p>Sed malvigligita &#349;i estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto&#8212;la
+malgranda sulki&#285;o de la brovejo,&#8212;fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, anka&#365; &#285;i nur pliigis &#349;ian severan dignecon.</p>
+
+<p class="pagenum">29</p>
+
+<p>La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.</p>
+
+<p>Kaj nun estis vidata tiu stranga&#309;o, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta vo&#265;o, kiel li veki&#285;is
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preska&#365; forgesis sian
+anta&#365;an antipation kaj sentis ion kvaza&#365; kompaton al la viro, je
+kiu la okazo &#349;ajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli da&#365;ran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.</p>
+
+<p>La filo ne estis videbla &#265;e la enterigo&#8212;lia restadejo estis konata
+de neniu.</p>
+
+<p>Sed apena&#365; pasis la enterigo, kiam ree stranga&#309;oj komencis a&#365;di&#285;i
+el Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>Kvaza&#365; malnovaj sekretaj fortoj ree elsor&#265;i&#285;is.</p>
+
+<p>Ree svingis la skur&#285;o en la korto de Heikkil&#228;, ree a&#365;di&#285;is
+kria&#265;oj kaj la &#265;evalo galopis &#349;a&#365;manta.</p>
+
+<p>La mastro estis kvaza&#365; demonhavanta&#8212;kvaza&#365; la anta&#365;aj drinkuloj,
+foiristoj kaj dibo&#265;uloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis anta&#365;tagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+&#349;an&#285;i &#265;evalon kaj inciti la servistojn per &#265;iaj diabla&#309;oj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. A&#365; li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de dibo&#265;uloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokru&#265;ojn sur la tablon kaj plenigi ilin &#285;is
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+man&#285;i. Senceremonie &#349;afon el stalo, en la meznokto &#285;in
+tuta en ferpotegon kaj tia sur la tablon, <span class="pagenum">30</span> &#265;e kiu la herooj
+man&#285;egis. Sed meze de &#265;io li povis ekkriegi kiel freneza, stari&#285;i
+de la tablo kun rondaj okuloj kaj pla&#365;digi per skur&#285;o &#265;irka&#365; si,
+murmuri nekompreneblajn vortojn, sin &#309;eti eksteren kaj veturi
+galope, kriegante kaj hurlante, foren.</p>
+
+<p>Li ne nur drinkis, sed anka&#365; alie dibo&#265;is la&#365; povo. En gastejoj li
+svingis per la skur&#285;o dispecige fenestrojn, glasojn kaj
+porcelana&#309;ojn de tabloj sur plankon. &#264;io vidigis, ke li nun decidis
+havigi rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li
+fastis, kaj pereigi Heikkil&#228;&rsquo;n &#285;is la subangulaj sokleroj.</p>
+
+<p>La homoj rigardadis &#265;i tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. &#284;i efektive ne mirigis ilin, kontra&#365;e &#349;ajnis preska&#365;
+nature, ke la drinkegula&#265;o nun dibo&#265;is kun la pereiga skur&#285;o en la
+mano&#8212;nun, kiam la malhelpa&#309;o forestis.</p>
+
+<p>Sed &#265;u tiel devis Heikkil&#228;, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? La&#365; la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+dibo&#265;ado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankora&#365; ne
+disblovi&#285;is de &#265;irka&#365; Heikkil&#228;, sed la kerno estis la&#365; ilia
+opinio klara&#8212;&#285;i konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. &#264;io komplete vidata, la pasinta&#309;o de
+l&rsquo; duo de jardekoj prezenti&#285;is batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo&#8212;anka&#365; la nuna&#309;o estis nur da&#365;rigo al
+tio.</p>
+
+<p>&#264;u unu jam tute fori&#285;is el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? &#264;u la forto de pereigo &#265;i tie diris la lastan vorton?</p>
+
+<p>Tiel &#349;ajnis.</p>
+</div>
+
+<div class="section" id="bdh3">
+<p class="pagenum">31</p>
+
+<h2>II.</h2>
+
+<div>
+  <img class="drop-cap" src="images/dc-l.png" alt="">
+</div>
+
+<p class="drop-cap">La marta luna&#309;o pa&#349;adis sur brilanta printempa ne&#285;krusto kaj
+ka&#349;e enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.</p>
+
+<p>La lo&#285;anto de la dometo ankora&#365; ne estis ku&#349;anta, kvankam la lampo
+jam anta&#365; longe estis estingita, sed li sidis plenvestita &#265;e la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.</p>
+
+<p>&#187;Saluton, Matio de V&#228;liportti!&#187; la luno ekdiris familiare. &#187;Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?&#187;</p>
+
+<p>Sed la viro nek a&#365;dis nek vidis ion, nur sidadis enpensi&#285;inta&#8212;dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, seki&#285;intan viza&#285;on, sur kiu vidi&#285;is la
+hardaj fingropalpa&#309;oj de vivo.</p>
+
+<p>Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimi&#285;is. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, &#265;ar li
+planis tian, kian li neniam <span class="pagenum">32</span> anta&#365;e faris, sed kio kvaza&#365; sin
+apogis al la anta&#365;pasinta vivovojo.</p>
+
+<p>La&#365; tiu vojo nun preteriris anta&#365; li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvaza&#365; altkumulusoj,
+sed &#265;iu estis guto el la suko de lia propra vivo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La unua estis ido de printempo&#8212;bela, feli&#265;a printempo.</p>
+
+<p>Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elbur&#285;oni&#285;is por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apena&#365; mem
+kredis &#285;in vera kaj kvaza&#365; instinkte anta&#365;sentis, ke &#285;i devis
+disrompi&#285;i. &#264;ar la feli&#265;o, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti da&#365;ra.</p>
+
+<p>Sed la printempo estis klara kiel ar&#285;ento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa alta&#309;eto inter la du
+domoj a&#365;dis tiusomere flustra&#309;ojn, kiuj igis &#285;ian maljunan koron
+pulsadi.</p>
+
+<p>Kiom dol&#265;a estas amo, kiam &#285;i estas sekreta&#8212;kiam oni nur &#349;telire
+kura&#285;as &#285;in alproksimi&#285;i kaj nur subdire pri &#285;i paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>A&#365;tune tio okazis&#8212;tio kion li instinkte timis kaj kio ku&#349;is kiel
+malhela makulo anka&#365; sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kura&#285;is paroli pri &#285;i.</p>
+
+<p>La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj &#285;i estis
+rapide klarigata. &#187;&#264;u <i class="gesp">servisto</i> kiel mastron de <i class="gesp">Heikkil&#228;</i>?
+Ili kredis la filinon de Heikkil&#228; havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj <span class="pagenum">33</span> gepatroj kaj familio. &#264;u &#349;i, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?&#187;</p>
+
+<p>La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvaza&#365; freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksi&#285;i, &#265;ar ili ne konis e&#265; unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, &#265;i tiu estis la sola fojo, kiam la knabino &#265;agrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin amba&#365;.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiel klare li rememoris ilian lastan renkonti&#285;on sub la maljuna
+sorpo&#8212;rememoris, kaj tamen &#265;io tiuvespera estis kvaza&#365; obtuza
+susuro.</p>
+
+<p>Lia gor&#285;o kunpremi&#285;is, kiam li pensis, ke &#285;i estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino&#8212;al &#349;ia edzi&#285;proklamo restis nur kelke
+da tagoj...?</p>
+
+<p>&#187;Sed kiel vi povos <i class="gesp">vivi</i> kun li?&#187; li demandis kun
+doloro.</p>
+
+<p>&#187;Tion mi ankora&#365; ne scias&#8212;tion mi efektive ne scias&#187;, la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.</p>
+
+<p>Sed &#285;i ne estis por li la &#265;efa demando&#8212;estis alio, kio lin
+turmentis ankora&#365; pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.</p>
+
+<p>&#187;Kaj niaj interrilatoj...?&#187; li fine povis elpremegi, &#187;&#265;u devas
+<i class="gesp">&#265;io</i> &#265;esi je &#265;i tio? Mi...&#187;</p>
+
+<p>Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+viza&#285;on de la knabino.</p>
+
+<p>Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.</p>
+
+<p>&#187;Devas&#187;, la knabino fine diris per tremantaj lipoj. &#187;&#264;io devas
+&#265;esi &#265;i tie, kvaza&#365; nenio iam estis&#8212;&#265;ar <span class="pagenum">34</span> mi ne volas fari
+ion nedecan, &#265;u per pensoj, &#265;u per vortoj, &#265;u per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...&#187;</p>
+
+<p>Li sentis &#265;ion nigri&#285;i en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.</p>
+
+<p>Ili stari&#285;is&#8212;kvaza&#365; nek unu nek alia havis ion plu por diri.</p>
+
+<p>Tiam la knabino ekkaptis amba&#365; liajn manojn.</p>
+
+<p>&#187;<i class="gesp">Devas</i> esti tiel&#187;, &#349;i diris per tremetanta
+vo&#265;o. &#187;Sed se mi ankora&#365; iam estos libera agi la&#365; mia volo, vi
+scias mian inklinon... Ne, nun mi devas ekiri!&#187; &#349;i aldonis
+malpacienci&#285;e, premegis liajn manojn kaj retiri&#285;is.</p>
+
+<p>Sed &#349;i alturni&#285;is ankora&#365;foje kaj parolis kvaza&#365; delire: &#187;Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos&#8212;kaj
+se <i class="gesp">vi</i> bezonus...&#187; la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontra&#365; si.</p>
+
+<p>Momenteto&#8212;ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+&#285;ia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la seki&#285;inta
+foliaro de l&rsquo; sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj&#8212;la knabino sin
+dis&#349;iris kaj forkuris.</p>
+
+<p>Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En &#265;i &#265;io
+estis io mistere solena&#8212;kvaza&#365; &#265;io nun rompi&#285;is inter ili,
+tran&#265;ita de la palaj radioj de luno, sed kvaza&#365; tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La edzi&#285;a festo&#8212;li preska&#365; frenezi&#285;is. Estis apena&#365; duona
+mejlo inter la domoj. Li a&#365;dis tumulton de festeno, <span class="pagenum">35</span> bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj vo&#265;oj. Li &#349;teliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris e&#265; diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj a&#365;di flustra&#309;ojn...</p>
+
+<p>&#264;u li estis freneza? Li honte for&#349;teli&#285;is.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiel stranga a&#309;o estas la homa animo! Kvaza&#365; &#265;io peza kaj premanta
+estis subite forvi&#349;ita, nun kiam &#265;io estis nerevokebla. Li estis
+libera&#8212;kvaza&#365; nenio iam estis.</p>
+
+<p>Li memoris kvaza&#365; hiera&#365;an tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto&#8212;ili
+hontu! Propra terpeceto&#8212;&#285;i estis facile akirita. Propra dometo&#8212;&#285;i
+stari&#285;is kvaza&#365; sor&#265;ite.</p>
+
+<p>Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman viza&#285;on, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon&#8212;kaj en la sama momento li sentis
+kvaza&#365; lia propra staturo rekti&#285;is kaj plilongi&#285;is kaj
+neklarigebla forto stre&#265;is liajn tendenojn. Li observis liajn
+klopodojn kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li
+ne povis ne rideti triumfante kaj ne stre&#265;i&#285;i ankora&#365; pli
+fortege&#8212;kvaza&#365; li sekrete konkuradis kun tiu viro.</p>
+
+<p>Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la pre&#285;ejtegmentan
+e&#285;on, li mem estus grimpinta &#285;is la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon&#8212;montru nun amba&#365; sian mastran kapablon.</p>
+
+<p>En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj&#8212;strangaj, sed
+tamen kvaza&#365; malfremdaj kaj atenditaj <span class="pagenum">36</span> por li. Kaj kiam
+li foje per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis
+eksciton de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de
+Heikkil&#228; galopveturis kria&#265;ante preter lin, li sin turnis kaj
+komencis meze sur la vojo svingi la &#265;apelon kun vervo. Sammomente li
+hontis kaj premis la &#265;apon sur kapon, sed sentis, kvaza&#365; iliaj
+sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Tio okazis sekvintan someron&#8212;unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.</p>
+
+<p>La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.</p>
+
+<p>Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro&#8212;profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+&#285;ojego povante foje sin &#309;eti kontra&#365; lin, bati kaj tordi lin la&#365;
+pla&#265;o.</p>
+
+<p>Sed la virino intervenis.</p>
+
+<p>&#187;Mi ankora&#365; ne bezonas fremdulan helpon&#187;&#8212;aparte fiksante la
+rigardon al li: &#187;<i class="gesp">ies</i> helpon!&#187;</p>
+
+<p>Li re&#349;anceli&#285;is kvaza&#365; svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.</p>
+
+<p>Sed la virino repu&#349;is lin malvarme kvaza&#365; fremdan trudemulon. &#264;u
+li estis &#187;fremdulo&#187;, a&#365; iu alia&#8212;&#265;iuokaze la skur&#285;batoj de la
+viro estis pli &#349;atataj ol lia helpo. A&#365; &#265;u la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?</p>
+
+<p>Li atendis&#8212;malpacienca, kun pasia necerteco &#349;iranta la bruston.</p>
+
+<p>Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skur&#285;o, kiel &#349;i lin fermis en la &#265;ambron kaj neebligis <span class="pagenum">37</span> &#265;ian
+dibo&#265;adon&#8212;e&#265; oni flustris, ke &#349;i mem sekrete havigis al li
+alkohola&#309;ojn, &#265;ar la viro ne povis tute malhavi ilin.</p>
+
+<p>Lin okupis terura sento&#8212;tamen do &#187;fremdulo&#187;, kvaza&#365; nenio iam
+estis! Se tiu virino estus &#187;vera&#187;, &#349;i lasus la dibo&#265;ulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone&#8212;mem li povus e&#265; miksi venenon
+en liajn branda&#309;ojn. Sed &#349;i malhelpis kaj prizorgis kvaza&#365;
+infaneton&#8212;certe tiu viro estis al &#349;i kara.</p>
+
+<p>Por kio li laboregis kaj stre&#265;adis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis e&#265; la naturan evoluadon de
+la okaza&#309;oj, kiuj &#349;ajnis kvaza&#365; rapidi por rekompenci la okazintan
+maljusta&#309;on? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj ven&#285;o&#8212;li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa alta&#309;eto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Ili estis vivitaj demandoj&#8212;al &#349;i, la virino!</p>
+
+<p>Kion &#349;i tiam pensis, kiam &#349;i a&#365;dis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la ka&#365;zon. Neniu sciis&#8212;&#349;i sola
+komprenis. Kion &#349;i tiam pensis&#8212;&#265;u &#349;i sentis pikon en la brusto?</p>
+
+<p>&#264;u &#349;i a&#365;dis, kio poste okazis? &#264;u oni rakontis al &#349;i pri
+&#187;Foireja-Matio&#187;, la fama &#265;evalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+a&#265;etis, vendis kaj inter&#349;an&#285;is? &#264;u &#349;i a&#365;dis, ke li havis
+bon&#349;ancon de pendigindulo, ke li akiris centojn &#285;uste &#265;ar li metis
+&#265;ion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, &#265;u li gajnos a&#365;
+malgajnos? Kion &#349;i tiam pensis?</p>
+
+<p class="pagenum">38</p>
+
+<p>Unu fojon &#265;iujare li iris mem kiel vivanta demando preter &#349;i.
+Veturis la foiran anta&#365;tagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vila&#285;on&#8212;kun tri vivegaj &#265;evaloj anta&#365;e jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvaza&#365; princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo &#265;e Heikkil&#228;,
+ordonis el apuda dometo kafregala&#309;on sur la &#265;aron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne &#309;etis e&#265; rigardon al
+Heikkil&#228;, sed sentis en sia flanko &#349;iajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.&#8212;Kion &#349;i tiam pensis? &#264;u &#349;i rapidis en sian &#265;ambron,
+a&#365; &#265;u &#349;i komencis malla&#365;da&#265;i la servistinojn ke ili rigarda&#265;as
+&#265;iujn migrantojn?</p>
+
+<p>Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn&#8212;certe
+ili alvenis, &#265;ar ili iris kiel anekdotoj de bu&#349;o al bu&#349;o. Kiel li
+regalis per karuselo &#265;iujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangula&#309;on da popolo en restoracion, precipe &#265;iujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj man&#285;igis ilin la&#365; &#265;ies pla&#265;o. Kaj
+certe &#349;i anka&#365; a&#365;dis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+&#265;efpordo de Societejo kun &#265;evalo kaj &#265;aro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la &#349;tonaj &#349;tupoj&#8212;veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distra&#309;o. Kion &#349;i pensis pri tio?</p>
+
+<p>Kaj &#265;u la virino a&#365;dis <i class="gesp">ke li ne drinkis e&#265; guteton</i>? Certe &#349;i tion
+a&#365;dis! Kion &#349;i pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne
+drinkas, kvankam e&#265; &#265;iaspecaj sekigitaj fi&#349;oj de senakva
+kontinento drinkas&#8212;&#265;u tio ka&#365;zis al &#349;i iajn meditojn...?</p>
+
+<p>Kaj &#265;u &#349;i a&#365;dis la frapadon de kartoj? Pri &#265;evaloj, horlo&#285;oj,
+jakoj kaj &#265;apoj, la&#365; &#265;ies pla&#265;o&#8212;e&#265; kun almozulo <span class="pagenum">39</span> en
+la landvoja drena&#309;o. &#264;u &#349;i komprenis, ke homoj ne tiel vetas por
+sin distri, kaj &#265;u &#349;i komprenis, <i class="gesp">pri kio</i> li ludis?</p>
+
+<p>Pripensu se li i&#285;us &#349;parema, kolektus monon kaj a&#265;etus
+kampardomon&#8212;la najbardomon de Heikkil&#228;, tiun kie li anta&#365;e estis <i
+class="gesp">servisto</i>? Kion &#349;i tiam dirus?</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkil&#228;? Kia fenikso &#349;i sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplekta&#309;on kiel &#265;iuj knabinoj, kaj robon kiel
+&#265;iuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel &#265;iuj aliaj. Edzini&#285;is poste kun drinkulo, kiun &#349;i nun regalis
+per brando kaj skur&#285;o.</p>
+
+<p>Kaj pro &#349;ia harliga&#309;o kaj robo li stre&#265;i&#285;is kaj bruis&#8212;&#265;iu havas
+la ekscesojn de juneco!</p>
+
+<p>Li a&#365;das ree &#265;evalblekadon kaj &#265;arkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma a&#365;tuna nokto&#8212;ili portas lin anta&#365;en, &#265;iam
+anta&#365;en, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>&#264;u li ne hontis&#8212;kiam li fine revenis al la hejma vila&#285;o, trofrue
+maljuni&#285;inta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?</p>
+
+<p>Kial? &#264;u tial, ke li ne revenis per &#265;evalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj&#8212;&#265;u li do eliris per &#265;evalo? &#264;u tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema&#8212;iu alia spertinta liajn voja&#285;ojn ku&#349;us kun
+humo sur la viza&#285;o!</p>
+
+<p>&#264;u anka&#365; la mastrino de Heikkil&#228; ne hontis? La mastrino de
+Heikkil&#228;&#8212;kiu &#349;i estis? Ha, nun li tion <span class="pagenum">40</span> memoris&#8212;certe li
+iam konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.</p>
+
+<p>Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li&#8212;se li povos
+remeti la sova&#285;i&#285;intajn kampojn de V&#228;liportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiu povas esplori la senfundajn profunda&#309;ojn de homa koro?</p>
+
+<p>Li dum jaroj e&#265; ne memoris pri Heikkil&#228;, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkil&#228; kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvaza&#365; altaj arboj kontra&#365; vespera ru&#285;i&#285;o.</p>
+
+<p>&#264;u estis la malnova amo, kiu ree komencis &#349;iri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed &#349;i turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se &#349;i kun sia domo deglitus la&#365; deklivo simile
+al li, se &#349;i devus senti malri&#265;on kaj mizeron, &#265;io estus
+ekvilibre. Sed &#349;i iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli
+prosperanta domo&#8212;kvaza&#365; &#349;i dum tuta lia foresto sekrete vetkuris
+kun li kaj nun mokis pri lia fina humiligo.</p>
+
+<p>Kelkiam li tamen sentis, kvaza&#365; inter ili tamen estis io&#8212;tutan
+tempon, spite &#265;io. Kvaza&#365; finfine estis en Heikkil&#228; &#265;io, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+feli&#265;a&#8212;poste &#265;io glitis la&#365; deklivo.</p>
+
+<p>Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+&#265;io&#8212;kial &#349;i ne tiam faris tion? Kaj &#265;u &#349;i mem estis feli&#265;a?
+Ne, kaj almena&#365; du aliajn &#349;i malfeli&#265;igis. Nun li komprenis
+anka&#365; la sorton de tiu alia&#8212;la virino <span class="pagenum">41</span> turmentis ilin amba&#365;,
+unun per videbla, alian per nevidebla skur&#285;o. &#348;i amis neniun kaj
+&#349;i envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.</p>
+
+<p>La&#365; la tempo tiuj pensoj densi&#285;is kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skur&#285;obatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al &#349;i kaj diri la tut-veron&#8212;tiam li estos libera por eterne.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!</p>
+
+<p>Sed li ne iris e&#265; duonan vojon kiam li returni&#285;is&#8212;honta kaj
+konfuzita.</p>
+
+<p>Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Fine&#8212;nun li tion elpensis!</p>
+
+<p>Li estis ebria kaj pa&#349;is memkonscia al Heikkil&#228;. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontra&#365;e li havis unu ka&#365;zon plie&#8212;pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkil&#228; volis drinki,
+kial &#265;iuj homoj drinkis&#8212;kaj tiel faros anka&#365; li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj koti&#285;as!</p>
+
+<p>Sed jam sur la vojo proksime al Heikkil&#228; renkontiris la mastrino.</p>
+
+<p>Tio estis surprizo. Sed &#187;bone&#187;, li pensis, &#187;konfidencia&#309;on mi ja
+havas por vi!&#187;</p>
+
+<p>Ili interproksimi&#285;is&#8212;li sentis &#349;anceli&#285;on. Penis sin hardi,
+sed io premis la gor&#285;on tiel, ke li certe ne e&#265; <span class="pagenum">42</span> vorton
+povos eldiri. Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela
+kaj digna, li subite tiris la &#265;apelon profunden sur la okulojn kaj
+intencis tiri&#285;i kvaza&#365; nenion rimarkante pretere.</p>
+
+<p>Sed la virino haltis&#8212;liaj propraj piedoj alnajli&#285;is al la vojo
+kvaza&#365; retenataj de nevidebla forto.</p>
+
+<p>La virino rigardis kvaza&#365; ne kredante siajn okulojn.</p>
+
+<p>&#187;Matio!&#187; a&#365;di&#285;is tremanta pro emocio vo&#265;o. Kaj en tiu unu vorto
+vibris &#265;io, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+&#309;eti teren anta&#365; &#349;i kaj petegi por ankora&#365;foje a&#365;di tiun unikan
+vorton.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u anka&#365; vi devas i&#285;i dibo&#265;ulo&#8212;kiel &#265;iuj aliaj...?&#187;</p>
+
+<p>&#348;i jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.</p>
+
+<p>Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion &#349;i vere intencis? Kial &#349;i
+diris la unu vorton tiel, ke en &#285;i vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvaza&#365; &#349;i neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed &#349;i.</p>
+
+<p>Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke &#349;i vidis lin ebria
+kaj ankora&#365; pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+&#187;aliaj&#187;&#8212;kvaza&#365; li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, e&#265; por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkonti&#285;o. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontra&#365; la virino&#8212;&#285;uste pro la neklarigebla
+perforto, kiun &#349;i praktikadis kontra&#365; &#265;iuj aliaj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam a&#365;di&#285;is de
+la landvojo furioza krakado de &#265;aro. <span class="pagenum">43</span> Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje anta&#365;e.</p>
+
+<p>Jam svingis skur&#285;o kaj a&#365;di&#285;is kria&#265;o. Estis do li&#8212;kaj la filo
+kune. <i class="gesp">La filo</i> kune!</p>
+
+<p>Lin okupis tiel subita ven&#285;otriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkil&#228; do tamen estis viro&#8212;li ven&#285;is por ili amba&#365;.</p>
+
+<p>Li sciis, ke tio &#265;esos balda&#365;, ke skur&#285;o jam balda&#365; dancos sur la
+dorso de l&rsquo; mastro. Sed &#285;i estis tamen maltima protesto kontra&#365; la
+mistera perforto.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La morto de l&rsquo; mastrino! &#284;i estis surprizo al li kiel al aliaj, &#265;ar
+&#285;i venis tiel neatendita kaj fal&#265;is nematuran grenon. &#264;u li
+esperis &#285;in? Ne. &#264;u li volus &#285;in malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazinta&#309;o estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+<i class="gesp">estis</i> io&#8212;kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke &#265;i
+&#265;io nun estis nura rememoro.</p>
+
+<p>Sed kio &#285;i tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero&#8212;nenion! Kion &#349;i plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluzii&#285;is&#8212;tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj &#265;u &#349;i pli sciis pri
+li&#8212;pri &#265;io, kio trairis kiel ru&#285;a &#349;nuro tra lia vivo&#8212;&#265;u &#349;i e&#265;
+unu fojon efektive pensis pri li? &#264;u estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memora&#309;o el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, e&#265; suferis pro &#285;i? Kiel stranga estas la
+vivo! &#264;u ne la homoj iras kvaza&#365; en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu <span class="pagenum">44</span> je la alia, tamen nenion sciante pri la
+interna homo de la alia, e&#265; tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.</p>
+
+<p>Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis &#285;is lia dometo, al li
+&#349;ajnis, ke &#285;i rakontis pri io tre malproksima&#8212;dum la infaneco
+a&#365;dita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envuali&#285;is en
+la nebulon de forgeso por eterne.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Ree rapidegas bildoj anta&#365; li&#8212;la mastro de Heikkil&#228; kun siaj
+kundrinkantoj.</p>
+
+<p>Ili vekis anka&#365; la alion, kiu jam estingi&#285;is.</p>
+
+<p>La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial &#349;i fleksi&#285;is sub la devigo de siaj gepatroj kaj &#265;u la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial &#349;i post tio i&#285;is harda, fiera kaj
+nekomprenebla? &#264;u &#349;i ne en tiu momento parolis, preska&#365; &#309;uris
+ion? &#264;u ne anka&#365; ion pri tio, ke &#187;se vi iam bezonos...?&#187; &#264;u li
+bezonis&#8212;tion certe la mastrino de Heikkil&#228; plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo dibo&#265;ulo!</p>
+
+<p>Al li &#349;ajnis nun kvaza&#365; nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+&#349;i tiel subite estis de&#349;irata el inter siaj idoloj: ri&#265;eco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkil&#228; estis kvaza&#365; ven&#285;ilo en la mano
+de l&rsquo; eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.</p>
+
+<p>La penso estis anka&#365; alie, pro speciala ka&#365;zo, kvaza&#365; serpenta
+veneno por lia malfervori&#285;inta sango. La nuna vintro estis al li
+&#265;iamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis <span class="pagenum">45</span> dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj &#285;is vintromezo; da pretaj korba&#309;oj estis sufi&#265;e, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti&#8212;la mizero entrudi&#285;is tra la pordoj kaj
+fenestroj.</p>
+
+<p>Tiam la dibo&#265;ado de mastro Heikkil&#228; kvaza&#365; briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca movi&#285;o kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+ri&#265;uloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? &#264;u li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? &#264;u sola la mastro de Heikkil&#228;
+estis rajtigita al egaliga divido?</p>
+
+<p>Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa alta&#309;eto inter
+Heikkil&#228; kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l&rsquo; vila&#285;o, kie &#265;iu havis sian kampeton por lupolo kaj &#265;e la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+a&#365; duon da terpomoj el &#265;iu kelo&#8212;tian kvanton neniu e&#265; rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>&#264;i-vespere li fine decidis iri, &#265;ar estis bonege portanta
+ne&#285;krusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis anta&#365; la pordo.</p>
+
+<p>Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvaza&#365; estus
+necese ankora&#365;foje pripensi &#265;u iri &#265;u ne iri, &#265;ar li neniam
+tu&#349;is propra&#309;on de alia kaj e&#265; en la &#265;evalnegocoj neniam
+malfieri&#285;is al vera trompo. Kaj tiel li <span class="pagenum">46</span> eksidis sur la
+benko &#265;e la fenestro kaj komencis kvaza&#365; fari kalkulon pri la
+pasinta vivo.</p>
+
+<p>Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo&#8212;kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvaza&#365; sennervigata de neklarigebla malenergieco.</p>
+
+<p>Tiam a&#365;di&#285;as de la landvojo la&#365;ta klakado de la timonoj, kaj
+kriega&#265;oj&#8212;li scias senvide kiu &#285;i estas.</p>
+
+<p>La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas &#265;evalo kaj flanke &#285;ia granda fantomeca ombro.
+&#187;Rapido&#8212;Rapido&#8212;hej diablo, Rapido!&#187; la grupo ventiras preter
+lian fenestron.</p>
+
+<p>Lia koro komencas bategi, tio &#265;io &#349;ajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la vir&#265;evalo de mastro Heikkil&#228; nomi&#285;as &#187;Rapido&#187;, sed nun li ne
+memoras tion&#8212;kvaza&#365; la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: &#187;Kion vi plu meditas, &#265;u vi ne vidas, kiel mi agas,&#8212;rapido,
+rapido, rapido!&#187;</p>
+
+<p>Li risorte ekstari&#285;as kaj elrapidas el sia dometo.</p>
+
+<div class="tb">
+<img class="steloj" src="images/steloj.png" alt="* * *">
+</div>
+
+<p>Unue kelkiom la&#365; la landvojo, poste trans barilon al la kampo&#8212;li
+komencas grimpi la&#365; longa, malkruta deklivo al la terkela alta&#309;eto.</p>
+
+<p>La luno brilas draste kaj lia silueto iras preska&#365; anta&#365; li. &#264;u
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velki&#285;intaj.
+&#264;u tiel malforta li jam estis? Kaj &#265;u li ankora&#365; meditis kaj
+pripensis, &#265;u estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango <span class="pagenum">47</span> torente ekfluas en la kapon&#8212;nun venu
+e&#265; &#265;iuj mastroj de la vila&#285;o renkonte kaj ili demandu kien li
+pa&#349;as, li respondos sincere: al viaj terpomejoj&#8212;respondos kaj
+plenigos siajn sakojn e&#265; se tiuj staros apude!</p>
+
+<p>Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj silueti&#285;as kvaza&#365; ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l&rsquo; alta&#309;eto.</p>
+
+<p>&#187;Tie en la plej malanta&#365;a mi komencos&#187;, li pensas, &#187;kaj poste
+transiros...&#187;</p>
+
+<p>Tiam iu ekbate tu&#349;as lian kapon, tiel ke la &#265;apelo ruli&#285;as sur la
+ne&#285;on. Li ektremas kaj levas la rigardon&#8212;anta&#365; li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbi&#285;inta bran&#265;eto ankora&#365;
+balancadas kviete &#265;e lia kapo.</p>
+
+<p>Li staras momenton kvaza&#365; senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustra&#309;oj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.</p>
+
+<p>La ne&#285;krusto ree kraketadas kaj la silueto iras anta&#365; li.</p>
+
+<p>Kio nun? Kvaza&#365; apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas &#285;in
+ombro de sako, sed balda&#365; rimarkas ke &#285;i movi&#285;as aparte kaj
+plilongi&#285;as kaj ke &#285;i estas silueto de homo&#8212;kvaza&#365; iu rapide
+sekvus lin, la pa&#349;oj nur ne estas a&#365;dataj. Li returnas sin
+malkviete.</p>
+
+<p>Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. &#348;i estas tute sama kiel la tiaman a&#365;tunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo&#8212;staras senmova, la
+manojn pendantaj &#265;e la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.</p>
+
+<p class="pagenum">48</p>
+
+<p>&#187;Heikkil&#228; estas detruata&#8212;nun mi bezonas helpon!&#187;</p>
+
+<p>En la vo&#265;o vibras doloro kaj embaraso. Momento&#8212;&#349;i turnis sian
+dorson kaj pa&#349;as foren. Sed la&#365; lia dorso ne pendas harplekta&#309;o,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la torda&#309;o
+ekvidi&#285;as en la lunbrilo malhela, brilanta ronda&#309;o&#8212;kvaza&#365; kapo de
+granda harpinglo. Ankora&#365; momento&#8212;la virino malaperis.</p>
+
+<p>Li staras tempeton kvaza&#365; alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, &#265;u li maldormas a&#365; son&#285;as?</p>
+
+<p>Li &#265;irka&#365;rigardas, &#265;io estas kiel anta&#365;e. La terkeloj silueti&#285;as
+sur la alta&#309;eto kaj la luno rebrilas sur la ne&#285;krusto, ne e&#265; duona
+ombro ie&#8212;nur la maljuna sorpo staras malanta&#365; li granda kaj impona
+kaj kvaza&#365; rektigetendante la bran&#265;ojn.</p>
+
+<p>Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis anta&#365; li. &#187;La virina&#265;o!&#187; Li ekdeziris elradikigi &#285;in. &#187;Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkil&#228;&#8212;&#285;i estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!&#187; Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...</p>
+
+<p>&#187;Sed kie ili nun estas&#8212;la terkeloj?&#187;</p>
+
+<p>Li haltas kaj &#265;iuka&#365;rigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l&rsquo; deklivo, de kie li jam supreniris.</p>
+
+<p>La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas&#8212;ne, &#265;io ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas la&#365; la
+deklivo al la landvojo.</p>
+
+<p>Sekvintan nokton li ku&#349;is hejme&#8212;emociita kaj atendanta.</p>
+
+<p class="pagenum">49</p>
+
+<p>&#264;u estis io sub tio a&#365; &#265;u &#285;i estis nur halucina&#309;o? Se tie io
+estis, &#265;i tiun nokton li certe havos klarigon pri &#285;i, &#265;ar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn&#8212;tio estas konata.</p>
+
+<p>Kelkfoje &#349;ajnis preska&#365; nature, ke li kredis sin vidi tia&#309;on. La
+stre&#265;eco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun &#265;io
+kio apertenis al &#285;i.</p>
+
+<p>Sed estis io fremda kaj flanka&#8212;la hartorda&#309;o kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis &#349;ian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke &#285;i anka&#365; tiun a&#365;tunan lunbrilnokton estis plektita.</p>
+
+<p>La nokto pasis. Nenio estis vidata a&#365; a&#365;data, nek maldorme nek
+son&#285;e. Li furiozi&#285;is pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkil&#228; ankora&#365; staris anta&#365; li&#8212;la dua ankora&#365;
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdi&#285;is, dum kiuj li povis viziti
+almena&#365; tri kvar terkelojn. &#264;u oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!</p>
+
+<p>La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja alta&#309;eto.</p>
+
+<p>Sed &#265;i-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malanta&#365;en&#8212;nenio estas vidata
+a&#365; a&#365;data. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l&rsquo; pasinta nokto.</p>
+
+<p>Li jam alvenas al la terkela alta&#309;eto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l&rsquo; plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidi&#285;as la pajlo kaj li sin kurbigas por &#285;in
+formeti&#8212;ankora&#365;foje &#265;iuflanke &#265;irka&#365;rigardinte.</p>
+
+<p class="pagenum">50</p>
+
+<p>Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas &#285;in
+kaj subite returni&#285;as.</p>
+
+<p>Post kelkaj pa&#349;oj staras la virino&#8212;sama kiel la unuan fojon, la
+viza&#285;on nur ankora&#365; pli pala kaj la rigardon ankora&#365; pli
+penetranta.</p>
+
+<p>&#187;Heikkil&#228; estas detruata&#8212;mi <i class="gesp">bezonegas</i> helpon!&#187;</p>
+
+<p>Tio vibras kvaza&#365; de sub tero, pre&#285;ante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankora&#365;, kaj &#349;i jam pa&#349;as foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la torda&#309;o. Sed
+kiam &#349;i pa&#349;as, la pinglo eli&#285;as el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremi&#285;as. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin &#309;etas
+kvaza&#365; blindiga ekbrilo&#8212;kvaza&#365; &#285;i ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li stre&#265;as konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremi&#285;as en la hararon&#8212;la vizio malaperis.</p>
+
+<p>La viro falas sennerva sur la randon de l&rsquo; terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Da&#365;ras longe anta&#365; la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektreni&#285;i al la hejmo.</p>
+
+<div class="tb">
+<img class="steloj" src="images/steloj.png" alt="* * *">
+</div>
+
+
+<p>Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis ur&#285;an aferon
+kaj petis tujan a&#365;diencon &#265;e la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+a&#365;diencpetanto.</p>
+
+<p>La parokestro ankora&#365; ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.</p>
+
+<p class="pagenum">51</p>
+
+<p>Tie la viro komencis rakonti&#8212;malkviete kun spasmanta viza&#285;o kaj
+vibranta vo&#265;o&#8212;kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l&rsquo; mastrino-mortinto de Heikkil&#228;. Li iris en lunbrilo ekstere, tie &#285;i
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...</p>
+
+<p>La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj &#265;ifonan
+vesta&#309;on de la viro. Li konis lin&#8212;li a&#365;dis ion kaj tion pri liaj
+voja&#285;oj kaj veturadoj. Anka&#365; la rakonto &#349;ajnis tre mankhava.&#8212;Kiel
+li movi&#285;is ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?</p>
+
+<p>Tiam la viro embarasi&#285;is kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+movi&#285;is&#8212;je aferoj, kaj tiam li &#285;in vidis, kaj tio estas vera.</p>
+
+<p>Klara dubo speguli&#285;is en la okulo de l&rsquo; parokestro:</p>
+
+<p>&#187;Hm... ni homoj estas tre multspecaj&#8212;estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn son&#285;ojn kaj tiaspecajn. Anka&#365; &#265;i
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.&#187;</p>
+
+<p>Ne, neniam anta&#365;e li ion vidis a&#365; a&#365;dis.</p>
+
+<p>&#187;Hm, ja, ja.&#8212;Sed &#265;u vi drinkadas...?&#187;</p>
+
+<p>Anka&#365; tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u ne...? Ja, ja, tre eble... Sed &#265;u estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj &#265;u vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkil&#228;?&#187;</p>
+
+<p>Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>&#187;Nu vidu, jen estas &#265;io!&#187; La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropin&#265;a&#309;on kaj komencis <span class="pagenum">52</span>
+rakonti okazinta&#309;on. &#284;i okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu anta&#365;nelonge estis mortinta&#8212;anka&#365; &#285;i tre stranga
+rakonto.</p>
+
+<p>&#187;Sed &#265;i tio ne estas tiaspeca&#187;, persistis la viro. &#187;La hartorda&#309;o
+kaj pinglo&#8212;&#349;i ne uzis tian dum knabino.&#187;</p>
+
+<p>&#187;Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio &#265;u &#285;i estis
+pinglo a&#365; io&#8212;tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.&#187;</p>
+
+<p>&#187;Ne, konfuza &#285;i ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kura&#285;as &#285;in kredi.&#187; Liaj lipoj fari&#285;is tute palaj kaj la vo&#265;o
+vibris kvaza&#365; en spasmoj de frostego. &#187;&#284;i estis&#8212;jes, &#285;i certe
+estis ... fera bolto.&#187;</p>
+
+<p>&#187;Fera bolto...?&#187;</p>
+
+<p>&#187;Je-es!&#187;</p>
+
+<p>&#187;Sed kion vi per tio efektive...? &#264;u vi pensas ke, kion-diri...?&#187; La
+parokestro interrompis sian frazon.</p>
+
+<p>&#187;Pri tio &#285;uste mi volis a&#365;di vian opinion, sinjor&rsquo; parokestro&#8212;&#265;u
+eble ... eble tie estis io terura?&#187;</p>
+
+<p>La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguli&#285;is
+emocio.</p>
+
+<p>&#187;Hm, ja, ja&#8212;efektive la aferoj de Heikkil&#228; estis tre strangaj&#187;, li
+fine diris. &#187;Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+anka&#365; mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton&#8212;kaj vidu, &#349;i ku&#349;is kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke &#265;ar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj e&#265; pli forte, do,
+tiel-dire, ili bildigis <span class="pagenum">53</span> al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi
+vere kredas kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
+propraj okuloj.&#187;&#8212;La parokestro stari&#285;is el sia lulse&#285;o.</p>
+
+<p>Sed la viro staris plu kvaza&#365; &#349;toni&#285;inta sur sia loko. Sur lia
+viza&#285;o speguli&#285;is forta embaraso kaj sur la frunto perlis &#349;vito de
+doloro.</p>
+
+<p>La parokestro intencis etendi la manon adia&#365;e sed restis miranta la
+internan premi&#285;on de la viro.</p>
+
+<p>&#187;Ne tiel mi povas foriri&#187;, la viro parolis kun malkvieta, petega
+vo&#265;o. &#187;Se &#265;io restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankora&#365; ne elparolis &#265;ion, kio
+apartenas al &#265;i tiu historio.&#187;</p>
+
+<p>Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampalta&#309;eto kaj kio okazis sub &#285;i. Pri la sceno en la korto de
+Heikkil&#228;, kiam li intencis kuri por helpi. Pri &#265;io, kio movi&#285;is kaj
+furiozis en lia koro dum &#265;i tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkil&#228; estas detruata, preska&#365;
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuli&#285;o&#8212;tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel &#349;i ree staris anta&#365; li kaj malhelpis ke li fari&#285;u &#349;telisto
+kaj a&#265;ulo. &#187;Nun mi denuncis min&#187;, li finis kvieti&#285;inta. &#187;Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu la&#365; mia
+fara&#309;o. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, &#265;ar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis &#349;ian helpon, mi kredas ke anka&#365; &#349;ia
+helpkrio estas vera vero.&#187;</p>
+
+<p>La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.</p>
+
+<p class="pagenum">54</p>
+
+<p>&#187;Nun mi vidas la fingron de la &#264;iopovanto!&#187; li diris per tremanta
+vo&#265;o. &#187;Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+&#265;evalon&#8212;ni iros al la policestro.&#187;</p>
+
+<div class="tb">
+<br>
+</div>
+
+<p>La tombo estis malfermata ankora&#365; la saman tagon.</p>
+
+<p>En la okcipito de la mortinto, sub la hartorda&#309;o, trovi&#285;is fortika,
+sescola ferbolto.</p>
+
+<p>&#284;i estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.</p>
+
+<div class="tb">
+<img class="steloj" src="images/steloj.png" alt="* * *">
+</div>
+
+
+<p>La anta&#365;&#265;ambraro de la ju&#285;ejo tumultis plena je popolo&#8212;ne &#265;iuj
+e&#265; trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La ju&#285;o
+certe estis sciata jam anta&#365;e, sed la sorto de la domo Heikkil&#228;
+estis tiel proksima al &#265;iu, ke ili sentis, kvaza&#365; ili kolekti&#285;is
+por a&#365;di la verdikton en sia propra afero.</p>
+
+<p>Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkil&#228; fere
+vestita pa&#349;is sur la peronon. La kurba, velki&#285;inta korpo tremadis,
+la kapo estis kvaza&#365; enfosi&#285;inta inter la &#349;ultroj, sur la cindre
+griza viza&#285;o vidi&#285;is longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.</p>
+
+<p>Li ne diris e&#265; unu vorton kaj &#349;ajne ne rimarkis la popolon
+&#265;irka&#365;e&#8212;la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustra&#309;on.</p>
+
+<p>La malliberigito levi&#285;is sur la &#265;aron. Tiam sin al&#309;etis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la &#265;aro. &#348;i ekkaptis amba&#365;
+manojn de la malliberulo, la mentono <span class="pagenum">55</span> spasmis kaj la lipoj
+movi&#285;is, sed &#349;i nenion povis diri, nur torente ekploris la&#365;te. En
+la okuloj de la malliberigito vidi&#285;is ekbrilo kvaza&#365; li konis &#349;in,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien&#8212;la &#265;aro komencis ruli&#285;i.</p>
+
+<p>La homoj kolekti&#285;is &#265;irka&#365; la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la viza&#285;o&#8212;&#349;i estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.</p>
+
+<p>La pordo de la atestantejo ree malfermi&#285;is kaj alia viro pa&#349;is sur
+la peronon. Anka&#365; li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa viza&#285;o speguli&#285;is kvieta,
+preska&#365; triumfa paco&#8212;kiel &#265;e homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperi&#285;inte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.</p>
+
+<p>La viro pa&#349;is malsupren de la perono kaj sin levis sur&#8212;la
+malliberulan &#265;aron.</p>
+
+<p>&#187;Kio nun...? Kion li...?&#187; la homoj demandadis.</p>
+
+<p>Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvaza&#365; la
+malproksiman eteron, dum la &#265;aro malrapide forruli&#285;is.</p>
+
+<p>La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la ju&#285;ejo. La
+viro persiste petis al si punon pro &#349;telintenco&#8212;kiu estis tute sama
+kiel &#349;telo, la&#365; lia klarigo, &#265;ar &#285;ia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, &#265;ar &#285;i prezenti&#285;is
+ligita kun la &#265;efa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li anka&#365; endonis pro la parokestro
+skriba&#309;on, en kiu &#265;i tiu ali&#285;is al la peto de Matio de V&#228;liportti,
+certigante kiel animpa&#349;tisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.&#8212;La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.</p>
+
+<p class="pagenum">56</p>
+
+<p>La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontenti&#285;o
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de &#265;i tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta &#285;ojo dum la ekiro por &#285;in suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.</p>
+
+<p>La homamaso disiris kun melankolia sed malpezi&#285;inta menso. Kvaza&#365;
+oni liberi&#285;is de malbona inkubo kaj kvaza&#365; la domo Heikkil&#228;, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.</p>
+
+<div class="tb">
+<img class="steloj" src="images/steloj.png" alt="* * *">
+</div>
+
+<p>Kiam la bovinoj de Heikkil&#228; en tiu printempo estis ellasataj al
+pa&#349;tejo, pa&#349;is Matio de V&#228;liportti&#8212;a&#365; &#187;La maljuna Matio&#187;, kiel
+li nun estis nomata&#8212;kun man&#285;a&#309;tornistro sur&#349;ultre post ili.</p>
+
+<p>Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazinta&#309;oj,
+rehejmeni&#285;is kaj ekkaptis la bridojn de la domo. &#264;i tiu akceptis
+lin por lia restanta vivda&#365;ro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.</p>
+
+<p>Kaj kiam li nun pa&#349;is kriante &#349;ercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun &#285;oja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en po&#349;oj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo dis&#309;eti&#285;is kaj polvo fumi&#285;is alten en la aero sur la
+mallar&#285;a kortvojo.</p>
+
+<p class="pagenum">57</p>
+
+<p>Li konis ilin amba&#365;: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj a&#365;dis, preska&#365; prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvaza&#365; li nun subite ilin retrovis&#8212;tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem pa&#349;is kun la a&#285;o de la mastro.</p>
+
+<p>Kiam li nun alvenis al la aperturo de l&rsquo; kortvojo kaj turni&#285;is al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinki&#285;i, ke ili
+amba&#365; restis tie konservataj. Sed la mastro jam pa&#349;is foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn pa&#349;ojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klari&#285;is al li per unu fulmobato, ke revenis
+anka&#365; tria forestinto&#8212;tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkil&#228;.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree movi&#285;is sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.</p>
+
+<p>&#187;Hej, he-hej!&#187; li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon&#8212;kvaza&#365; li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompi&#285;is.</p>
+</div>
+
+<div class="section" id="vortklar">
+<p class="pagenum">58</p>
+
+<h2>Vortklarigoj.</h2>
+
+<p>Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.</p>
+
+<p><i class="gesp">apudju&#285;isto.</i> Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+ju&#285;isto kaj dek-kelke da &#187;apudju&#285;istoj&#187; el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la ju&#285;isto.</p>
+
+<p><i class="gesp">bobelo</i> = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).</p>
+
+<p><i class="gesp">&#265;ambrego.</i> Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el
+&#187;&#265;ambrego&#187;, granda &#265;ambro kun kuir- kaj bakforno, man&#285;a tablo
+kaj litoj de la servistoj; en tiu estas farataj &#265;iuj ligna&#309;aj kaj
+teksa&#309;aj laboroj; plue el du-tri a&#365; pli da &#265;ambroj, malgranda
+kuirejo, anta&#365;&#265;ambro kaj tegita, a&#365; bretmura a&#365; malfermita,
+verandosimila perono.</p>
+
+<p><i class="gesp">e&#285;o</i> = renkontlinio de du ebenoj: supra e&#285;o de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).</p>
+
+<p><i class="gesp">grenfulmo</i> = malproksima, sentondra fulmo. Ka&#365;ze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. <span class="pagenum">59</span> Nur en a&#365;gusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankora&#365; favoras la naski&#285;on de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj &#265;e la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Ka&#365;ze de
+tio, ke &#285;i estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo &#285;in nomas &#187;grenfulmoj&#187;. Alia nomo estas &#187;fajroj de
+Kaleva&#187;, kun mitologia deveno.</p>
+
+<p><i class="gesp">kumuluso</i> = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).</p>
+
+<p><i class="gesp">laborfesto,</i> &#187;talkoot&#187; estas ofta kutimo &#265;e finnoj, speciale dum
+la plej ur&#285;a tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. &#187;Laborfesto
+pri ligna&#309;oj&#187; do celas tian festan laboradon por kolekti a&#365; haki
+ligna&#309;ojn.</p>
+
+<p><i class="gesp">okcipito</i> = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).</p>
+
+<p><i class="gesp">stako</i> = kunrastita&#309;o de fojno (Rhodes).</p>
+
+<p><i class="gesp">stoplo</i> = trunketo de greno a&#365; fojno, restanta post fal&#265;ado
+(Boirac).</p>
+
+<p><i class="gesp">trapi.</i> Finna lingvo estas tre ri&#265;a je vortoj por la natursonoj.
+&#264;ar la &#265;efa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, &#349;ajnas ke
+oni povas uzi similajn almena&#365; kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, &#265;u ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj <i class="gesp">trapas</i> sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto <i class="gesp">lirlas</i> dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo <i class="gesp">pulpas</i>. Esperanto havas jam de anta&#365;e <span class="pagenum">60</span> kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: <i class="gesp">venthurlado</i>, <i class="gesp">&#265;arkrakado</i> k. t. p.</p>
+
+<p><i class="gesp">sledo</i>, <i class="gesp">sledeto.</i> Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, &#265;aro, kabrioleto, kale&#349;o, vagono), na&#285;veturiloj (barko,
+boato, kanoto, &#349;ipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj &#285;ia finna
+nomo (preska&#365; internacia en la Nordo) <i class="gesp">pulko</i>. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por &#349;ar&#285;o) la nomon <i class="gesp">sledo</i> (angle <i class="gesp">sledge</i> = sle&#285;,
+svede <i class="gesp">sl&#228;de</i> = <i class="gesp">slede</i>, germane <i class="gesp">Schlitten</i> = <i class="gesp">&#349;litn</i>). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi <i class="gesp">sledeto</i> por esprimi sled-similan
+a&#309;on, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; &#265;ar &#285;i ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo <i class="gesp">sledo</i>,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza <i class="gesp">glitveturileto</i>,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.&#8212;Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton <i class="gesp">kelkka</i> (svede <i class="gesp">k&#228;lke</i>, prononc.
+<i class="gesp">&#265;elke</i>), sed tiu beda&#365;rinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus &#285;in en la sveda formo <i class="gesp">&#265;elko</i>.</p>
+</div>
+
+<div class="reklamo section">
+<p style="font-weight:bold;">LIBRO POR &#264;IUJ ESPERANTISTOJ!</p>
+
+<p><i>VILHO SET&Auml;L&Auml;</i></p>
+
+<p style="font-size:140%;font-weight:bold;letter-spacing:0.3ex;">ESPERANTA LEGOLIBRO</p>
+
+<p style="text-align:justify;">Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 pa&#285;oj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.</p>
+
+<p>Prezo 5:&#8212;finnaj markoj.</p>
+
+<p><i>Recenzo</i> de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en &#8222;La Espero&#8220;:</p>
+
+<p style="text-align:justify;margin-left:2em;">&#8222;Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, ri&#265;a je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+a&#365; aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri &#285;ia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...</p>
+
+<p>La libro devas fari&#285;i &#265;iesa&#309;o.&#8220;</p>
+
+<div style="width:20em;margin-right:auto;margin-left:auto;">
+<p style="float:left;font-weight:bold;margin-right:0.5em;">ELDONA AKCIA SOCIETO<br>
+KUSTANNUSOSAKEYHTI&Ouml;</p>
+<p style="font-size: 175%; text-align: left; padding-top: 0.5em;">OTAVA</p>
+</div>
+
+<p style="clear:both;">Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo</p>
+
+<p>Uudenmaankatu 10, Helsingforso.</p>
+</div>
+
+<div class="reklamo section">
+<img class="border" src="images/border.png" alt="">
+
+<p style="font-size:160%;">&#264;iu FINNA ESPERANTISTO</p>
+
+<p>devas ani&#285;i al</p>
+
+<p style="font-size:170%;">ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO</p>
+
+<p>&#264;iu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni &#285;ian organon</p>
+
+<p style="font-size:180%;">ESPERANTA FINNLANDO</p>
+
+<p>Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata.
+Jarabono 10 finnaj markoj.</p>
+
+<p>Informoj en</p>
+
+<p style="font-size:140%;">Esperanto-Oficejo</p>
+
+<p>Uudenmaank. 10, Helsingforso.</p>
+<img class="border" src="images/border.png" alt="">
+</div>
+
+<div style='text-align:center'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 25964 ***</div>
+</body>
+</html>
+
diff --git a/25964-h/25964-h.htm~ b/25964-h/25964-h.htm~
new file mode 100644
index 0000000..cc83b0d
--- /dev/null
+++ b/25964-h/25964-h.htm~
@@ -0,0 +1,1965 @@
+<!DOCTYPE html>
+<html lang="eo">
+<head>
+  <meta charset="UTF-8">
+  <title>Batalo pri la Domo Heikkil&#228; | Project Gutenberg</title>
+  <link rel="icon" href="images/cover.jpg" type="image/x-cover">
+<style>
+body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;}
+div.section {page-break-before: always;}
+div#titolpagho {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em;}
+div#verso {text-align: center; font-size: smaller; margin-top: 3em; margin-bottom: 4em;}
+img.drop-cap {float: left; margin: 0 0.4em 0 0; width: 5em;}
+p.drop-cap {padding-top: 2em;}
+p.drop-cap:first-letter {color: transparent; visibility: hidden; margin-left: -0.9em;}
+.x-ebookmaker img.drop-cap {display: none;}
+.x-ebookmaker p.drop-cap:first-letter {color: inherit; visibility: visible; margin-left: 0;}
+img.border {width: 90%; padding: 1em;}
+img.steloj {width: 4em; padding: 0.7em;}
+h2 {text-align: center; font-size: 1.2em; margin-top: 4em; margin-bottom: 1.5em;}
+.body-title {margin-top: 4em; text-align: center; font-size: 1.5em; word-spacing: 0.2em;}
+.pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;}
+.notosigno {font-size: .8em; vertical-align: super;}
+.piednoto {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;}
+div#vortklar {border: dashed 1px; padding: 1em; margin-top: 4em;}
+div#vortklar p {margin: 0.3em 2em; text-indent: -2em}
+i.gesp {font-style: normal; letter-spacing: 0.2em;}
+div.reklamo {margin: 2em 10%; padding-left: 3em; padding-right: 3em; border-style: solid; text-align: center;}
+div.tb {text-align: center; font-weight:bold;}
+</style>
+</head>
+
+<body>
+<div style='text-align:center'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 25964 ***</div>
+<div id="titolpagho">
+<p style="text-decoration:underline double;">FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.</p>
+
+<p style="font-size:150%;">JOHANNES LINNANKOSKI</p>
+
+<h1>BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL&Auml;</h1>
+
+  <p>PERMESITE TRADUKIS<br>
+  <span style="font-weight:bolder;letter-spacing:0.1em;">VILHO SET&Auml;L&Auml;</span></p>
+
+<p>ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA</p>
+
+<p>HELSINGFORSO, FINNLANDO</p>
+
+</div>
+
+<div id="verso">
+  <p>PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.<br>
+  HELSINGFORSO 1919.</p>
+</div>
+
+<div class="section" id="bdh1">
+<p style="text-align:center;font-weight:bold;">Johannes Linnankoski</p>
+
+<p>estas pse&#365;donimo de <i class="gesp">Juho Vihtori Peltonen</i> (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyv&#228;skyl&#228; kaj sin dedi&#265;is
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. &#265;ie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis &#265;iujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (&#187;Verkistamatoro&#187;, &#187;Elokvento&#187;, &#187;Libro
+de elpensa&#309;oj&#187;), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo &#187;Eterna batalo&#187;, kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al &#187;eterna batalo&#187; tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankora&#365; pli populara i&#285;is la sekvinta verko, romano
+&#187;Kanto pri la fajroru&#285;a floro&#187; (1905), kies heroo <span class="pagenum">4</span> estas
+finna tipo Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed
+&#265;arme kaj majstre pentritaj amaj aventuroj solidi&#285;as kaj edzi&#285;inte
+evoluas &#285;is firma morala persono; verko tradukita en multajn
+E&#365;ropajn lingvojn. Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj
+&#187;Batalo pri la domo Heikkil&#228;&#187;<span class="notosigno">[1]</span> (1905) kaj &#187;La fugantoj&#187;, (1908)
+amba&#365; priskriboj de kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata
+kiel kulminacio je beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj
+estas &#187;Simsono kaj Delilo&#187; kaj &#187;La filino de Jefto&#187;, amba&#365; en 1911
+aperintaj dramaj poezioj.</p>
+
+<p class="piednoto">[Piednoto 1: Prononcu &#265;. <i>hejkila</i>, kun akcento sur la unua
+silabo. Aliaj nomoj en &#265;i tiu libro estas prononcataj:
+Paavola&#8212;<i>pa:vola</i>, V&#228;liportti&#8212;<i>valiporti</i>, kun akcento sur la
+unua silabo. La sono <i>&#228;</i> estas inter <i>a</i> kaj <i>e</i>.]</p>
+
+<p>Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, e&#265;
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, &#285;ia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas &#265;arman son&#285;emon al
+la plej multaj el <span class="pagenum">5</span> liaj verkoj. &#264;i tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.</p>
+
+<p>&#264;io tio rebrilas klare el la verko &#265;i tie prezentata al la
+internacia publiko. &#284;i estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.</p>
+</div>
+
+<div class="section" id="bdh2">
+<p class="body-title">BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL&Auml;</p>
+
+<p class="pagenum">9</p>
+
+
+<h2>I.</h2>
+
+<div>
+  <img class="drop-cap" src="images/dc-gx.png" alt="">
+</div>
+
+<p class="drop-cap">&#284;i estis kiel fermita horlo&#285;o&#8212;la domo.</p>
+
+<p>Ne la&#365;&#349;ajne, &#265;ar &#285;iaj pordegoj estis malfermitaj por &#265;iuj, por
+&#265;iu vizitanto trovi&#285;is amika vorto kaj &#265;iu mizerulo sciis, ke &#265;e
+la mastrino de Heikkil&#228; li ricevos la plej abundan donon&#8212;kaj tiun el
+varma mano.</p>
+
+<p>Sed esence &#285;i estis kiel &#349;rankhorlo&#285;o, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon a&#365;date de &#265;iu, sed
+zorge ka&#349;as sian internan konstruon.</p>
+
+<p>Ekzistas homoj, kiuj ne malka&#349;as al la proksimulo e&#265; anta&#365;&#265;ambran
+anguleton el sia interna esta&#309;o. Sed e&#265; el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, &#349;ajne komplete fermitaj horlo&#285;oj el&#349;teli&#285;as &#265;iam
+iu sono &#285;is la oreloj de flankuloj.</p>
+
+<p>El Heikkil&#228; dum jaroj estis a&#365;data neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis &#265;irka&#365; la <span class="pagenum">10</span> tuta domo
+kaj ka&#349;iris kiel mistera resono funde &#265;e &#265;iuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por &#265;iuj.</p>
+
+<p>La fokuso de la enigmo estis la mastrino.</p>
+
+<p>&#348;i estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj &#349;ia tuta esta&#309;o
+prezentis ion sincere bonan kaj neka&#349;itan anta&#365; &#265;iu. Sed nur &#285;is
+difinita limo&#8212;kiu &#285;in transpa&#349;is, pentis.</p>
+
+<p>Kelkiuj tion provis.</p>
+
+<p>Kelkaj &#349;iaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de &#349;ia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, &#265;u &#349;i estis
+feli&#265;a kaj tian ceteron. Sed tiam la anta&#365;e tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkil&#228; rigidi&#285;is kiel &#349;tono kaj &#309;etis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke &#265;i tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvaza&#365; petante pardonon komencis paroli pri alio.</p>
+
+<p>Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj anka&#365; provis sian
+&#349;ancon&#8212;nerekte, nature. Sed apena&#365; ili pintigis la bu&#349;on, kiam
+ili vidis la mastrinon anta&#365; si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin el&#349;ovi tra la pordo.</p>
+
+<p>Plej mirinde estis, ke e&#265; la servistoj nenion sciis, kvaza&#365; e&#265;
+ili, transirinte la sojlon de Heikkil&#228;, &#309;uris &#265;iaman silenton. &#264;u
+ili estis malpermesataj paroli? Ne&#8212;ili la&#365;dire nur nenion sciis.
+&#187;La mastro estas tia, kia li estas, kiel &#265;iu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane ser&#265;us en sep komunumoj, kiel &#265;iu vidas.&#187; Jen
+&#265;io. &#264;u ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? A&#365; kio &#285;i estis, kiu envolvis &#265;ion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?</p>
+
+<p class="pagenum">11</p>
+
+<p>Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+&#285;iaj muroj batalis fortegoj&#8212;pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, &#349;a&#365;mel&#349;prucojn, kiuj siatempe ka&#365;zis sufi&#265;e da
+pridiskuto.</p>
+
+<p>La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edzini&#285;is tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en &#349;i unua &#349;an&#285;i&#285;o, okulvidebla
+por &#265;iu&#8212;la gaja, sincera knabino i&#285;is subite serioza kaj ka&#349;ema.
+Tio estis des pli stranga, &#265;ar la gajeco kaj malka&#349;emo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkil&#228; estis de antikvaj tempoj
+ankora&#365; kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+&#265;e dek ses jaroj.</p>
+
+<p>La aero estis plena je supozoj. &#264;u &#349;iaj gepatroj devigis &#349;in al
+kontra&#365;vola edzini&#285;o? Pri tio neniu havis scieton, kaj &#285;i estis
+e&#265; nekomprenebla, &#265;ar anka&#365; la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel ri&#265;a, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkil&#228;&rsquo;a. &#264;u &#349;i eble havis junamiton, kiu
+ankora&#365; ne fori&#285;is el la menso? Anka&#365; tio estis neebla, &#265;ar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. &#264;u la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj&#8212;la sola&#309;o, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga &#349;an&#285;i&#285;o en la mastrino, kiu kvaza&#365;
+envualis en griza nubo &#265;ion &#265;e &#349;i.</p>
+
+<p>Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de &#285;ojo&#8212;&#265;e naski&#285;o de infano. &#284;i
+estis knabo, kaj &#285;i kvaza&#365; dis&#349;utis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio da&#365;ris nur mallongan anta&#365;tagmezon&#8212;poste &#265;io
+refalis en la griza&#309;on.</p>
+
+<p>Poste okazis &#349;an&#285;etoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste anka&#365; lia edzino&#8212;tio la&#365;dire anka&#365; estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkil&#228; iam longe vivis post sia
+edzo.</p>
+
+<p class="pagenum">12</p>
+
+<p>Kaj nun oni vidis la mirinda&#309;on, ke &#265;e la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis &#349;an&#285;i&#285;o. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej ur&#285;a tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon &#265;e ligna&#309;istaj
+kaj tiaspecaj en&#265;ambraj laboroj. Nun fari&#285;inte mastro, li lasis
+&#265;iujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+&#265;ion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstrua&#309;ojn starigi&#8212;li intencis per unu fojo &#187;reordigi Heikkil&#228;&rsquo;n
+la&#365; nova kredo&#187;. Fakte li komencis &#187;reordigi&#187; en proksima gastejo,
+forsarkante &#349;topilojn el la bierbotelaj bu&#349;oj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinka&#309;o, rumo.</p>
+
+<p>La voja&#285;oj al la urbo anka&#365; pliofti&#285;is, kaj la viro, anta&#365;e
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante &#265;e la vojkurba&#309;oj kaj en la
+vila&#285;oj kaj aere svingante ledrimenan skur&#285;on. &#187;Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!&#187; ekdiris la homoj la kapon balancante,
+&#265;ar vivegaj &#265;evaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skur&#285;o transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj&#8212;kiel memora&#309;o pri iama &#265;efo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudju&#285;isto<span class="notosigno">[2]</span> kriegis kaj ensorbis brandon kvaza&#365; putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+teni&#285;on de apudju&#285;isto. En la filo subite ekkreskis &#265;iuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la anta&#365;aj reprezentantoj.</p>
+
+<p class="piednoto">[Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]</p>
+
+<p class="pagenum">13</p>
+
+<p>Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan &#349;an&#285;on &#265;e la
+mastrino&#8212;&#349;i kredeble havis ian anta&#365;sentan timon pri &#265;i tia
+estonto. Tamen ne mankis anka&#365; tiuj, la&#365; kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.</p>
+
+<p>La mastrino mem i&#285;is dum tiuj tempoj ankora&#365; pli ka&#349;ema. Oni
+apena&#365; ricevis respondon de &#349;i, kaj en &#349;iaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvaza&#365; &#349;i demandis de la
+tuta mondo, kion &#349;i nun devas fari.</p>
+
+<p>Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skur&#285;o ornamita per ru&#285;a tenil&#349;nuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l&rsquo; pordego
+renversi&#285;is kun bruo, kaj la &#265;evalo pro tio timi&#285;inta galopis
+kelkfoje &#265;irka&#365; la korta plano. La ebriulo pro tio furiozi&#285;is kaj
+direktis la &#265;evalon rekte al stala muro, kontra&#365; kiu &#285;i sin
+&#309;etis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komenci&#285;is la
+puno. La skur&#285;o pla&#365;dis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+&#285;i alten kontra&#365; la muro, tiel ke splitoj dis&#349;iritaj per la hufoj
+flugis &#265;iuflanken.</p>
+
+<p>Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.</p>
+
+<p>&#187;Lasu la senkulpan beston en paco!&#187; tremetanta vo&#265;o a&#365;di&#285;is kaj
+&#349;i elpa&#349;is kontra&#365; la mastron.</p>
+
+<p>La alparolito ekrigardis kvaza&#365; ruzebatito trans sia &#349;ultro,
+desaltis de la &#265;aro, lasis la &#265;evalon tie kaj rapidis kun
+&#349;anceli&#285;antaj pa&#349;oj kontra&#365; la mastrinon.</p>
+
+<p class="pagenum">14</p>
+
+<p>&#187;Certe mi, diablo prenu, instruos anka&#365; la hominojn danci!&#187; li
+kria&#265;is alproksimi&#285;inte kaj ekbatis per la skur&#285;o sur la &#349;ultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la viza&#285;on&#8212;&#265;e la orelo komencis
+elgutadi ru&#285;a&#309;o.</p>
+
+<p>Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vila&#285;a vojo &#265;e la
+korta barilo&#8212;ili estis fojnistoj el najbara&#309;o, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze &#265;eestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.</p>
+
+<p>&#187;Lasu! Mi ankora&#365; ne bezonas fremdulan helpon&#8212;<i class="gesp">ies</i> helpon!&#187;
+a&#365;di&#285;is la vo&#265;o de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.</p>
+
+<p>La brutulo okulumis la rigardantojn. &#187;Nur bonvenon al revena
+regalado&#8212;certe sufi&#265;as el &#265;i tio anka&#365; por la najbaro!&#187; li ironie
+kriis. La batoj de l&rsquo; vipo rekomencis pla&#365;di.</p>
+
+<p>Sed la mastrino staris kvaza&#365; kolono sur sia loko, sen moveti&#285;o,
+sen tremeto sur la viza&#285;o. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis da&#365;rigi sian vojon nek alveni por helpo kontra&#365; la
+malpermeso.</p>
+
+<p>&#187;Morga&#365; pli, se estos bezone!&#187; la skur&#285;into ekdiris, ankora&#365; foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la po&#349;o, per la alia moke la
+vipon al la vila&#285;a vojo svingante, pa&#349;is al la &#349;tuparo kaj tie
+ankora&#365; preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.</p>
+
+<p>Sed la mastrino staradis ankora&#365; senmova meze en la korto, kvaza&#365;
+ne klare perceptante, kio &#309;us okazis. Kaj restis ankora&#365; staradi,
+kiam la fal&#265;istoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj malla&#365;te
+interparolantaj.</p>
+
+<p>Pasis duo da tagoj&#8212;el Heikkil&#228; estis a&#365;data neniu ekknaro de muso,
+&#265;io &#349;ajne repaci&#285;is.</p>
+
+<p class="pagenum">15</p>
+
+<p>Sed la trian tagon okazis io neatendita.</p>
+
+<p>Oni &#309;us finis la matenman&#285;on kaj &#265;iuj fojnistoj ku&#349;egis en la
+korto la postman&#285;an ripozon&#8212;anka&#365; la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn sprita&#309;ojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupi&#285;is; &#349;i estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.</p>
+
+<p>Tiam la provizeja pordo malfermi&#285;as kaj la mastrino pa&#349;as al la
+fojnistaro&#8212;kvaza&#365; &#349;i havas ion por diri.</p>
+
+<p>&#187;Novmoda greno nun &#349;ajnas kreski en la kampoj de Heikkil&#228;!&#187;
+a&#365;di&#285;as tran&#265;e tremanta vo&#265;o, kaj &#349;i levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun &#349;i portis ka&#349;e. &#187;Sed &#265;ar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, &#285;i ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!&#187; Kaj anta&#365; ol iu e&#265; perceptis, pri kio estas
+la demando, &#349;i jam metis la ujon sur hak&#349;tipon starantan anta&#365; la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude ku&#349;antan hakilon&#8212;la hakilo
+levi&#285;as kaj mallevi&#285;as kaj ru&#285;a rumo &#349;prucas &#265;irka&#365; la korto.</p>
+
+<p>&#187;Diablo!&#187; la mastro eksaltis staronta kun nigra viza&#285;o kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.</p>
+
+<p>&#264;iuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon&#8212;la ru&#285;a&#349;nuran skur&#285;on de
+patro&#8212;sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.</p>
+
+<p>La virino vidas &#265;i &#265;ion, ekkaptas la skur&#285;on en la manon kaj
+prenas minacan teni&#285;on. &#187;Restu for!&#187; &#349;i krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimi&#285;anta viro.</p>
+
+<p>Ekpla&#365;do de skur&#285;o! La viro malbenas, levas unu manon por &#349;irmi
+sian viza&#285;on kaj ree atakas.</p>
+
+<p class="pagenum">16</p>
+
+<p>&#187;Restu for, dibo&#265;ulo je rumo kaj skur&#285;o!&#187; estas ree a&#365;data, kaj
+la vipo alkro&#265;i&#285;as per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+&#349;ultroj de l&rsquo; viro, ke tiu retiri&#285;as kun ekbleko. Li staras momenton
+kvaza&#365; senkonscia, ekrigardas al la ree levita skur&#285;o, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto stari&#285;is, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj &#265;e la flankoj,
+sin trenante al la domo.</p>
+
+<p>Sed la mastrino repa&#349;as al la &#349;tipo kaj dispecigas la skur&#285;on kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo&#8212;kvaza&#365; en &#265;iu colo
+de &#285;i vivus semo de malfeli&#265;o, kiun &#349;i devas pereigi.</p>
+
+<p>La fojnistaro fiksrigardas konsternita.</p>
+
+<p>&#187;Kaj nun al la herbejo!&#187; a&#365;di&#285;as firma, ordonanta vo&#265;o. &#187;Vi certe
+havis sufi&#265;ajn ripoztempojn dum &#265;i tiuj jaroj.&#187;</p>
+
+<p>Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankora&#365; preska&#365; knabineca
+mastrino, kiu nun staras anta&#365; ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo&#8212;aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo&#8212;kreskanta knabo, kiu ku&#349;as plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montri&#285;o de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa viza&#285;o.</p>
+
+<p>Momenteto por ekbeno&#8212;la mastrino staras anta&#365; la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvaza&#365; pilko
+ruli&#285;as.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u vi ne komprenas&#8212;al la herbejo!&#187; Kaj &#349;i for&#309;etas la knabon per
+tia fortego, ke li brupa&#349;as per longaj kurpa&#349;oj malproksimen sur la
+korto.</p>
+
+<p class="pagenum">17</p>
+
+<p>La homoj rigardas stultesprime.</p>
+
+<p>&#187;Kaj estas mi, kiu de hodia&#365; ordonos en la domo&#8212;por ke nun &#265;iu
+tion sciu!&#187;</p>
+
+<p>La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.</p>
+
+<p>Dum du tagoj oni a&#365;dis nenion pri Heikkil&#228;. La mastron neniu vidis
+e&#265; ekaperi&#8212;li honte kaj &#265;agrene sin fermis en la &#265;ambro.</p>
+
+<p>Sed la nokton post dua tago ree okazis io.</p>
+
+<p>La servistinoj dormantaj en la &#265;ambrego ekveki&#285;is je tio, ke la
+pordo de l&rsquo; inter&#265;ambro subite malfermi&#285;is kaj tra la &#265;ambregon
+kvaza&#365; pala fantomo rapide kuris al la anta&#365;&#265;ambro.</p>
+
+<p>La veki&#285;intoj sin &#309;etis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.</p>
+
+<p>Ekstere estis vidataj &#265;aro sur la korto anta&#365; stalo kaj &#265;evalo
+ligita je ringo &#265;e &#285;ia pordo; sur &#285;in la mastro estis metanta la
+jungilaron.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u <i class="gesp">tia</i> maniere?&#187; a&#365;di&#285;is de la perono&#8212;el la posta
+fenestro estis forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke
+&#265;iu vorto estis a&#365;data en la &#265;ambrego. Kaj ili vidis la mastrinon
+en subvesta&#309;oj rapidantan preska&#365;kure al la junganto.</p>
+
+<p>De la stalo a&#365;di&#285;is maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.</p>
+
+<p>La mastrino jam alproksimi&#285;is kun rapidaj, decidaj pa&#349;oj&#8212;kiel
+&#349;ajnis, rekte al la kapo de l&rsquo; &#265;evalo, ignorante la mastron.</p>
+
+<p>Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvaza&#365; embuskinta rabbesto
+kontra&#365; la venantinon.</p>
+
+<p class="pagenum">18</p>
+
+<p>&#187;Vi diablido!&#187;&#8212;la pinto de l&rsquo; dekstra piedo ekflugis kontra&#365; la
+genuon.</p>
+
+<p>El la korto a&#365;di&#285;is sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tu&#349;etis la teron, doloron sur la viza&#285;o, la brakojn stre&#265;ante, la
+manojn pugnigante.</p>
+
+<p>La rigardantojn kaptis anta&#365;sentomiksita timo.</p>
+
+<p>Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankora&#365; kelkfoje, poste la piedo
+kvaza&#365; prove rekti&#285;is &#285;is la tero&#8212;&#349;i obstine ekiris al sia celo.</p>
+
+<p>La observantoj tra la fenestroj ek&#285;emis pro malstre&#265;i&#285;o.</p>
+
+<p>Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvaza&#365; veki&#285;is,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ek&#309;etis post &#349;i, kaptante per
+unu mano je la &#349;ultro de l&rsquo; irantino.</p>
+
+<p>Tiam &#349;i returni&#285;is kun minaca flamo en la okuloj&#8212;ili sin &#309;etis
+unu kontra&#365; la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbati&#285;o, poste sono de &#349;irata &#349;tofo kaj ekapero de
+&#349;ia nudi&#285;inta &#349;ultro en la somernokta lumeto&#8212;la brakoj
+&#265;irka&#365;prenis la taliojn. Turni&#285;o, ruli&#285;o kaj tordi&#285;o, poste
+amba&#365; renversi&#285;is. De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton,
+movi&#285;ojn de kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda ha&#365;to kaj
+transruli&#285;on de la batalantoj unu super la alia, &#285;is &#349;i subite sin
+dis&#349;iris kaj stari&#285;is&#8212;kun talio duone nuda, &#349;irita maniko
+pendanta &#265;e la flanko.</p>
+
+<p>La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon &#309;us, kiam &#349;i estis
+liberi&#285;onta, etendis kaj kaptis la piedon&#8212;kaj &#349;i falis senstre&#265;e
+kun la bu&#349;o sur la teron.</p>
+
+<p>Sed samamomente &#349;i ekrimarkis ion en la herbo anta&#365; si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis &#285;in.</p>
+
+<p class="pagenum">19</p>
+
+<p>Momenton&#8212;la virino furioze returni&#285;is kontra&#365; sian kontra&#365;ulon
+kaj la observantoj vidis &#349;in momente levi&#285;i per la genuoj sur la
+nukon de l&rsquo; viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per &#265;irka&#365;volvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta la&#365;pove rapide.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u vi komprenas&#8212;&#265;i tio devas&#8212;klari&#285;i! Vi ne piedbatos&#8212;nek
+&#349;iros&#8212;nek dibo&#265;os&#8212;ne, kvankam rompi&#285;us! Kaj la &#265;evalon
+movos&#8212;neniu&#8212;sen mia permeso&#8212;vi jam eltrinkis la vian!&#187; a&#365;di&#285;is
+spireganta vo&#265;o inter la batoj.</p>
+
+<p>Sammomente la virino renversi&#285;is sur la herbon. Ree ruli&#285;o kaj
+batalo&#8212;la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+&#265;iu turni&#285;o. Sed la virino stre&#265;i&#285;is per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis &#349;in sur liaj &#349;ultroj, batantan e&#265;
+pli fervore ol &#309;us.</p>
+
+<p>&#187;Tio <i class="gesp">devas</i> i&#285;i&#8212;klara!&#8212;Nun estas demando pri la <i class="gesp">domo</i>&#8212;patro
+diris&#8212;tiam. Jes, nun estas&#8212;&#265;u vi a&#365;das&#8212;<i class="gesp">nun estas demando pri
+la domo</i>!&#8212;&#284;i ne estas per rumo&#8212;nek per skur&#285;o&#8212;konstruita&#8212;nek
+malkonstruota!&#8212;Heikkil&#228; estas mia&#8212;kaj mi &#285;in <i class="gesp">tenos</i>&#8212;&#265;u vi
+komprenas?&#187;</p>
+
+<p>La viro baraktis kaj stre&#265;i&#285;is. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, &#285;is &#349;i fine, laca kaj spireganta, lasis.</p>
+
+<p>&#187;Iru en vian &#265;ambron kaj restu tie&#8212;la man&#285;o estos portata anta&#365;
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.&#187;</p>
+
+<p class="pagenum">20</p>
+
+<p>Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro treni&#285;is internen
+&#285;emante, sennerva kiel malseka &#265;ifono, kaj malaperis en la
+&#265;ambron.</p>
+
+<p>Post kelka tempo anka&#365; la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+&#265;ambrego en sian &#265;ambron&#8212;la servistinoj jam retiri&#285;is en siajn
+litojn kaj &#349;ajnigis dormadon. Sed post &#349;ia foriro ili komencis
+flustradi.</p>
+
+<p>Tiam &#349;i subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u vi vidis, kio okazis &#265;i tie?&#187; a&#365;di&#285;is severa vo&#265;o.</p>
+
+<p>&#187;Ne... nenion ni scias&#187;, iu embarase respondis.</p>
+
+<p>&#187;Vi mensogas!&#187; ektintis vo&#265;o mezplanke. &#187;Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri &#265;i tio estos a&#365;data aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos &#265;iun aparte el vi per la sama rimeno!&#187;</p>
+
+<p>&#348;i restis ankora&#365; stari momenteton, severa kaj energia&#8212;al la
+servistaro &#349;ajnis, kvaza&#365; &#349;i en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvaza&#365; dek jarojn pli a&#285;a.</p>
+
+<p>&#264;i tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.</p>
+
+<p>&#264;iu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkil&#228; okazis dum tiu
+fojnrikoltado &#285;isradika &#349;an&#285;o.</p>
+
+<p>La mastro kvaza&#365; malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+&#265;ambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.</p>
+
+<p>Sed des pli estis vidata la mastrino&#8212;&#265;ie, en &#265;iu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam &#349;i demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+&#349;taleco, kia frostigis la ekridetojn.</p>
+
+<p class="pagenum">21</p>
+
+<p>La signoj pri nova takto aperis &#265;ie. &#348;i duobligis la
+laboristaron kaj postulis duoblan laboron rilate la anta&#365;o.
+Novkampoj estis sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La
+disciplino estis severa, sed la man&#285;o bona, la salajro bona, kaj la
+tuta klopodado estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj
+kaj taglaboristoj balda&#365; komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed anka&#365;
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke &#349;i iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+dra&#349;ejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris &#265;iun
+angulon. Balda&#365; poste vidi&#285;is sur la kampoj de Heikkil&#228; modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.</p>
+
+<p>&#264;io tio donis multe da temo por diskutado&#8212;ankora&#365; pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. &#264;u ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? A&#365; &#265;u estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+anta&#365;a? Tiel &#349;ajnis&#8212;almena&#365; la mastro videble iom post iom
+kutimi&#285;is al sia nova situacio. La &#265;ambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la anta&#365;aj okupi&#285;etoj kaj
+man&#285;is kun la servistoj &#265;e sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa &#349;tonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la bu&#349;on; alifoje li elbu&#349;igis&#8212;strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, &#265;u ili estis
+freneza&#309;oj a&#365; sa&#285;a&#309;oj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super &#265;io tio ku&#349;is ia seka sekretiga ridetado, kiu
+&#349;ajnis preska&#365; timiga, &#265;ar neniu sciis, kion &#285;i ka&#349;is.</p>
+
+<p class="pagenum">22</p>
+
+<p>Sed per kia sor&#265;o la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, e&#265; haltigi lian drinkemon, &#265;ar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria a&#365; dibo&#265;anta je drinkad-voja&#285;oj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkil&#228;, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinka&#309;oj. &#264;u ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis &#349;in en brandvendejo nek tiajn a&#309;ojn inter
+&#349;iaj alportita&#309;oj.</p>
+
+<p>Estu kiel ajn, &#265;iuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton&#8212;ke &#349;i ne permesis la domon perei kaj igis la dibo&#265;ulon
+almena&#365; sendan&#285;era nenionfaranto&#8212;ankora&#365; pli pro la mistera
+aplombo, per kiu &#349;i tion &#265;ion plenumis.</p>
+
+<p>La pensoj de la homoj ofte okupi&#285;is pri &#349;i. Ili vidis &#349;in la&#365; la
+tempo plirondi&#285;i kaj plibeli&#285;i, sed la firmaj trajtoj de la viza&#285;o
+ne moli&#285;is. Rilate infanoj la filo restis solulo&#8212;&#265;u &#265;iuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj &#265;esis? Kion la forta, ne alproksimi&#285;ebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? &#264;u &#349;i sopiris ion, &#265;u &#349;i
+suferis? &#264;u &#349;i sentis sian vivon, spite &#265;ia prospero, soleca? A&#365;
+&#265;u &#349;i estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kura&#285;is e&#265; aludi&#8212;ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.</p>
+
+<p>Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimi&#285;is al la situacio, fine
+lasante &#265;ian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkil&#228; tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. E&#265; la mastro &#349;ajnis kontenta <span class="pagenum">23</span> je sia loto&#8212;kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendi&#285;is, &#265;ar oni sciis ilin lia sola distra&#309;o.</p>
+
+<p>Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian a&#285;on, e&#265; li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu la&#365; difino
+estis okazonta dum pentekosto.</p>
+
+<p>Por tio oni devis fari al li kelkajn a&#265;eta&#309;etojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupi&#285;on, kiun &#349;i ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke &#349;i ne povis veturi al la urbo.</p>
+
+<p>Tiam la mastro sin proponis akompani la filon&#8212;li havis liberan
+tempon.</p>
+
+<p>La propono &#349;ajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontra&#365;diri, &#265;ar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabul&#349;ar&#285;o kun aliaj viroj, sed li sin kondutis &#265;iel senripro&#265;e,
+ke &#265;iuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.</p>
+
+<p>La patro kaj filo ekiris.</p>
+
+<p>La tempo pasis &#285;is tagman&#285;o&#8212;la komisiitoj ne revenis. La horlo&#285;o
+batis du, tri, kvar&#8212;la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj ru&#285;ajn makulojn, sed vidis &#349;in tiom kvieta, kvaza&#365; pri
+nenio aparta estis la demando. &#264;e ili mem komencis la doloro
+supreni&#285;i al la gor&#285;o.</p>
+
+<p>&#264;irka&#365; la kvina horo a&#365;di&#285;is sur la landvojo krakanta bruego
+de &#265;aro. Jam tran&#265;is akra kriego&#8212;granda kaj potenca kiel pro
+&#285;ojego, kaj &#285;in da&#365;rigis alia, infane alta <span class="pagenum">24</span> kaj kvaza&#365;
+hezitanta. Unu el la sidantoj en la &#265;aro svingis ru&#285;a&#349;nuran
+skur&#285;on, la alia sidis anta&#365;enkurba, apogante per unu mano al
+bariero de l&rsquo; sidejo kaj tien kaj reen &#349;anceli&#285;ante la&#365; la skuoj
+de la &#265;aro.</p>
+
+<p>La krakado alproksimi&#285;is. Ektiro je la brido kaj ekpla&#365;do de
+l&rsquo; vipo&#8212;kaj ili veturis plengalope preter Heikkil&#228; kaj kriega&#265;is
+&#285;uste &#265;e la domo.</p>
+
+<p>La servistinoj staris la koron en gor&#285;o sur la korto&#8212;unu el ili
+kuris senspire en la &#265;ambregon.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u vi vidis, mastrino&#8212;la mastro kaj...&#187;</p>
+
+<p>&#187;Kaj plu...?&#187;</p>
+
+<p>La knabino ru&#285;egi&#285;is &#285;is la oreloj kaj retiri&#285;is konfuzita
+kvaza&#365; trovita &#265;e misago.</p>
+
+<p>De sur la alta&#309;o de Heikkil&#228; estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis la&#365;kurbe trans ponton &#285;is la gastejo en la fino de la
+vila&#285;o. La servistinoj atendis &#265;iumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio a&#365;di&#285;is. Anstata&#365;e &#349;i post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, &#265;u jam fini&#285;is laboro en
+la domo, &#265;ar ili tiel malvigli&#285;is. Mem &#349;i &#349;ajnis tute kiel
+anta&#365;e kaj parolis per la kutima kvieta vo&#265;o, e&#265; la ru&#285;aj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis malla&#365;te kaj
+iradis piedpinte&#8212;ili ne povis ne fari tion.</p>
+
+<p>&#264;irka&#365; la na&#365;a horo ree a&#365;di&#285;is krakado de &#265;aro.</p>
+
+<p>&#187;Hm H&#228;rm&#228;j knaboj&#8212;deklivo kaj jungita homino!&#187; kria&#265;is la mastro
+enveturante tra la pordego.</p>
+
+<p>Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpa&#349;i, sed
+ek&#349;anceli&#285;is kaj falis kaj restis tie la&#365;longe ku&#349;anta.</p>
+
+<p class="pagenum">25</p>
+
+<p>La mastro grunte ekridis, ree kria&#265;is, vipis la &#265;evalon per la
+skur&#285;o kaj ankora&#365; foje veturis ronde en la korto.</p>
+
+<p>Li kvaza&#365; kreskis de anta&#365;e, &#349;ajnis fierega kaj aplomba, parade
+&#265;irka&#365;rigardante.</p>
+
+<p>La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis &#265;iu la&#365; sia direkto, apena&#365; kura&#285;ante
+rigardeti de post la fostoj.</p>
+
+<p>El la bu&#349;o de l&rsquo; el&#265;ari&#285;anta mastro a&#365;di&#285;is graka&#265;anta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.</p>
+
+<p>&#187;&#264;io estas restarigita, hih!&#187; li akrekriis kvaza&#365; per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skur&#285;on en aero. &#187;Kaj kun
+alkresko!&#187;&#8212;li montris la filon ku&#349;antan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.</p>
+
+<p>La mastrino alproksimi&#285;is&#8212;la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+&#349;i iris kvaza&#365; en siaj okupoj, kvaza&#365; ne rimarkinte la mastron,
+kiu da&#365;re staris aplomba, la krurojn disetendite, la skur&#285;on en unu
+mano, pugnigita en la po&#349;o, brilantan triumfesprimon sur la ru&#285;a
+viza&#285;o&#8212;kvaza&#365; li nenion vidis nek a&#365;dis, nur &#285;uis la potencan
+ekstazon de l&rsquo; momento.</p>
+
+<p>Ektiro&#8212;la skur&#285;o eksvingis en la mano de l&rsquo; mastrino.</p>
+
+<p>&#187;<i class="gesp">En la &#265;ambron!</i>&#187; sammomente ektintis tiel severe
+humilige, ke e&#265; la sidantoj en la &#265;ambrego ektremis.</p>
+
+<p>La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.</p>
+
+<p>&#187;En vian &#265;ambron!&#187; rea&#365;di&#285;is&#8212;en la vo&#265;o tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.</p>
+
+<p class="pagenum">26</p>
+
+<p>Kaj la observantoj vidis, kiel la viro &#309;us tiom aplomba kunfalis
+kvaza&#365; fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvaza&#365; baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>La mastrino sekvis &#265;e liaj kalkanoj,&#8212;amba&#365; malaperis en la
+&#265;ambron. De tie komencis a&#365;di&#285;i plendpepado kaj pla&#365;dado, hurlado
+kaj vekriado kaj &#265;iam sen&#265;esa pla&#365;dado, tiel ke agacis la ha&#365;to
+de l&rsquo; estantoj en la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>Post tempeto la mastrino aperis en la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>&#187;Maljungu la &#265;evalon kaj iru por na&#285;igi &#285;in!&#187; &#349;i diris severe,
+metante la skur&#285;on el sia mano en la fajron sub la ferpoto.</p>
+
+<p>Mem &#349;i ree eliris&#8212;prenis la knabon ku&#349;antan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvaza&#365; infaneton en sian propran &#265;ambron.</p>
+
+<p>Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+&#265;ambregon. La servistaro vidis, kiel ili pa&#349;is la&#365; vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron&#8212;iom pli
+sube, en rivera kurba&#309;o, travideti&#285;is la pastrejo inter betuloj.</p>
+
+<p>Poste &#265;io revenis al la anta&#365;aj orbitoj.</p>
+
+<p>Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+&#265;ambro, nek tio, ke li &#349;ajnis pli kaduka ol anta&#365;e, e&#265; preska&#365;
+forgesis siajn sarkasmojn.</p>
+
+<p>Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li i&#285;is solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.</p>
+
+<p>&#187;Li jam havis okazon por &#265;ion vidi, kio hejme estis vidinda&#187;
+a&#365;di&#285;is mallonga klarigo.</p>
+
+<p class="pagenum">27</p>
+
+<p>Ankora&#365;foje Heikkil&#228; a&#365;digis pri si&#8212;surprizante &#265;i-foje, kiel
+ofte anta&#365;e.</p>
+
+<p>La domon vizitis morto.</p>
+
+<p>La kristnasko estis festita kaj &#265;e la plej proksima najbaro, la
+vila&#285;a for&#285;isto, estis okazanta laborfesto pri ligna&#309;oj. Kiel
+da&#365;rigon la gejunuloj aran&#285;is ian &#187;dancon de Johano&#187;, al kiu
+tiri&#285;is anka&#365; la servistaro de Heikkil&#228; &#285;is la lasta estulo.</p>
+
+<p>Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l&rsquo; dancejo estas tiregata
+malferme kaj &#265;e la sojlo aperas la mastro de Heikkil&#228;&#8212;duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la viza&#285;o.</p>
+
+<p>&#187;La anaro de Heikkil&#228; tuj venu hejmen!&#187; Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.</p>
+
+<p>&#264;iuj komprenis, ke io aparta estis okazinta a&#365; okazonta&#8212;la
+dancantoj komencis are treni&#285;i al Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la &#265;ambron de l&rsquo; mastrino.</p>
+
+<p>Tie ku&#349;is la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la viza&#285;on al la &#265;ambro, sed pala kaj amba&#365; manojn sub la
+brusto, kvaza&#365; premante al si la subkora&#309;on.</p>
+
+<p>Nun la mastro rakontis&#8212;kun tremanta vo&#265;o kaj okuloj rondaj pro
+teruro&#8212;kiel li veki&#285;is en sia &#265;ambro pro la&#365;ta plendado kaj
+lamentado, kredante unue &#285;in a&#365;di el ekstere kaj supozante, ke
+movi&#285;is la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke &#285;i devenis el
+la mastrina &#265;ambro, rapidegis tien tra la &#265;ambregon, vidis &#349;in
+ankora&#365;foje premegi sin sub la koro kaj ekvo&#265;i&#8212;poste resti
+silenta. Li, la mastro, timi&#285;is tiom, ke li ne <span class="pagenum">28</span> kura&#285;is
+e&#265; tu&#349;eti per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.</p>
+
+<p>Timigita li fakte estis, tremante je &#265;iu ostotubero. La sama terura
+sento okupis anka&#365; la rigardantojn. &#264;iu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan &#187;atakon&#187;&#8212;tiaj okazoj estis jam anta&#365;e viditaj&#8212;kaj
+ke tio okazis anta&#365; momento, &#265;ar la korpo estis ankora&#365; varma.</p>
+
+<p>La flankuloj fori&#285;is kun profunda malstre&#265;i&#285;o en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro &#265;eestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.&#8212;da&#365;re pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel anka&#365; li unu fojon
+povis esti la&#365;home.</p>
+
+<p>Preska&#365; neniam estis &#265;e mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkil&#228;&#8212;por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkil&#228; estis nekutima
+fenomeno&#8212;diskreta kaj stranga, sed estimata de &#265;iu. Ili staris
+kvaza&#365; anta&#365; siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tuta&#309;o kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klari&#285;os. Sed nun estis &#265;io
+&#349;losita per la nerompebla sigelo Hadesa. &#348;ajnis, kvaza&#365; la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke e&#265; la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.</p>
+
+<p>Sed malvigligita &#349;i estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto&#8212;la
+malgranda sulki&#285;o de la brovejo,&#8212;fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, anka&#365; &#285;i nur pliigis &#349;ian severan dignecon.</p>
+
+<p class="pagenum">29</p>
+
+<p>La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.</p>
+
+<p>Kaj nun estis vidata tiu stranga&#309;o, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta vo&#265;o, kiel li veki&#285;is
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preska&#365; forgesis sian
+anta&#365;an antipation kaj sentis ion kvaza&#365; kompaton al la viro, je
+kiu la okazo &#349;ajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli da&#365;ran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.</p>
+
+<p>La filo ne estis videbla &#265;e la enterigo&#8212;lia restadejo estis konata
+de neniu.</p>
+
+<p>Sed apena&#365; pasis la enterigo, kiam ree stranga&#309;oj komencis a&#365;di&#285;i
+el Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>Kvaza&#365; malnovaj sekretaj fortoj ree elsor&#265;i&#285;is.</p>
+
+<p>Ree svingis la skur&#285;o en la korto de Heikkil&#228;, ree a&#365;di&#285;is
+kria&#265;oj kaj la &#265;evalo galopis &#349;a&#365;manta.</p>
+
+<p>La mastro estis kvaza&#365; demonhavanta&#8212;kvaza&#365; la anta&#365;aj drinkuloj,
+foiristoj kaj dibo&#265;uloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis anta&#365;tagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+&#349;an&#285;i &#265;evalon kaj inciti la servistojn per &#265;iaj diabla&#309;oj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. A&#365; li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de dibo&#265;uloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokru&#265;ojn sur la tablon kaj plenigi ilin &#285;is
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+man&#285;i. Senceremonie &#349;afon el stalo, en la meznokto &#285;in
+tuta en ferpotegon kaj tia sur la tablon, <span class="pagenum">30</span> &#265;e kiu la herooj
+man&#285;egis. Sed meze de &#265;io li povis ekkriegi kiel freneza, stari&#285;i
+de la tablo kun rondaj okuloj kaj pla&#365;digi per skur&#285;o &#265;irka&#365; si,
+murmuri nekompreneblajn vortojn, sin &#309;eti eksteren kaj veturi
+galope, kriegante kaj hurlante, foren.</p>
+
+<p>Li ne nur drinkis, sed anka&#365; alie dibo&#265;is la&#365; povo. En gastejoj li
+svingis per la skur&#285;o dispecige fenestrojn, glasojn kaj
+porcelana&#309;ojn de tabloj sur plankon. &#264;io vidigis, ke li nun decidis
+havigi rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li
+fastis, kaj pereigi Heikkil&#228;&rsquo;n &#285;is la subangulaj sokleroj.</p>
+
+<p>La homoj rigardadis &#265;i tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. &#284;i efektive ne mirigis ilin, kontra&#365;e &#349;ajnis preska&#365;
+nature, ke la drinkegula&#265;o nun dibo&#265;is kun la pereiga skur&#285;o en la
+mano&#8212;nun, kiam la malhelpa&#309;o forestis.</p>
+
+<p>Sed &#265;u tiel devis Heikkil&#228;, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? La&#365; la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+dibo&#265;ado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankora&#365; ne
+disblovi&#285;is de &#265;irka&#365; Heikkil&#228;, sed la kerno estis la&#365; ilia
+opinio klara&#8212;&#285;i konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. &#264;io komplete vidata, la pasinta&#309;o de
+l&rsquo; duo de jardekoj prezenti&#285;is batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo&#8212;anka&#365; la nuna&#309;o estis nur da&#365;rigo al
+tio.</p>
+
+<p>&#264;u unu jam tute fori&#285;is el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? &#264;u la forto de pereigo &#265;i tie diris la lastan vorton?</p>
+
+<p>Tiel &#349;ajnis.</p>
+</div>
+
+<div class="section" id="bdh3">
+<p class="pagenum">31</p>
+
+<h2>II.</h2>
+
+<div>
+  <img class="drop-cap" src="images/dc-l.png" alt="">
+</div>
+
+<p class="drop-cap">La marta luna&#309;o pa&#349;adis sur brilanta printempa ne&#285;krusto kaj
+ka&#349;e enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.</p>
+
+<p>La lo&#285;anto de la dometo ankora&#365; ne estis ku&#349;anta, kvankam la lampo
+jam anta&#365; longe estis estingita, sed li sidis plenvestita &#265;e la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.</p>
+
+<p>&#187;Saluton, Matio de V&#228;liportti!&#187; la luno ekdiris familiare. &#187;Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?&#187;</p>
+
+<p>Sed la viro nek a&#365;dis nek vidis ion, nur sidadis enpensi&#285;inta&#8212;dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, seki&#285;intan viza&#285;on, sur kiu vidi&#285;is la
+hardaj fingropalpa&#309;oj de vivo.</p>
+
+<p>Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimi&#285;is. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, &#265;ar li
+planis tian, kian li neniam <span class="pagenum">32</span> anta&#365;e faris, sed kio kvaza&#365; sin
+apogis al la anta&#365;pasinta vivovojo.</p>
+
+<p>La&#365; tiu vojo nun preteriris anta&#365; li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvaza&#365; altkumulusoj,
+sed &#265;iu estis guto el la suko de lia propra vivo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La unua estis ido de printempo&#8212;bela, feli&#265;a printempo.</p>
+
+<p>Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elbur&#285;oni&#285;is por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apena&#365; mem
+kredis &#285;in vera kaj kvaza&#365; instinkte anta&#365;sentis, ke &#285;i devis
+disrompi&#285;i. &#264;ar la feli&#265;o, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti da&#365;ra.</p>
+
+<p>Sed la printempo estis klara kiel ar&#285;ento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa alta&#309;eto inter la du
+domoj a&#365;dis tiusomere flustra&#309;ojn, kiuj igis &#285;ian maljunan koron
+pulsadi.</p>
+
+<p>Kiom dol&#265;a estas amo, kiam &#285;i estas sekreta&#8212;kiam oni nur &#349;telire
+kura&#285;as &#285;in alproksimi&#285;i kaj nur subdire pri &#285;i paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>A&#365;tune tio okazis&#8212;tio kion li instinkte timis kaj kio ku&#349;is kiel
+malhela makulo anka&#365; sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kura&#285;is paroli pri &#285;i.</p>
+
+<p>La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj &#285;i estis
+rapide klarigata. &#187;&#264;u <i class="gesp">servisto</i> kiel mastron de <i class="gesp">Heikkil&#228;</i>?
+Ili kredis la filinon de Heikkil&#228; havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj <span class="pagenum">33</span> gepatroj kaj familio. &#264;u &#349;i, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?&#187;</p>
+
+<p>La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvaza&#365; freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksi&#285;i, &#265;ar ili ne konis e&#265; unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, &#265;i tiu estis la sola fojo, kiam la knabino &#265;agrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin amba&#365;.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiel klare li rememoris ilian lastan renkonti&#285;on sub la maljuna
+sorpo&#8212;rememoris, kaj tamen &#265;io tiuvespera estis kvaza&#365; obtuza
+susuro.</p>
+
+<p>Lia gor&#285;o kunpremi&#285;is, kiam li pensis, ke &#285;i estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino&#8212;al &#349;ia edzi&#285;proklamo restis nur kelke
+da tagoj...?</p>
+
+<p>&#187;Sed kiel vi povos <i class="gesp">vivi</i> kun li?&#187; li demandis kun
+doloro.</p>
+
+<p>&#187;Tion mi ankora&#365; ne scias&#8212;tion mi efektive ne scias&#187;, la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.</p>
+
+<p>Sed &#285;i ne estis por li la &#265;efa demando&#8212;estis alio, kio lin
+turmentis ankora&#365; pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.</p>
+
+<p>&#187;Kaj niaj interrilatoj...?&#187; li fine povis elpremegi, &#187;&#265;u devas
+<i class="gesp">&#265;io</i> &#265;esi je &#265;i tio? Mi...&#187;</p>
+
+<p>Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+viza&#285;on de la knabino.</p>
+
+<p>Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.</p>
+
+<p>&#187;Devas&#187;, la knabino fine diris per tremantaj lipoj. &#187;&#264;io devas
+&#265;esi &#265;i tie, kvaza&#365; nenio iam estis&#8212;&#265;ar <span class="pagenum">34</span> mi ne volas fari
+ion nedecan, &#265;u per pensoj, &#265;u per vortoj, &#265;u per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...&#187;</p>
+
+<p>Li sentis &#265;ion nigri&#285;i en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.</p>
+
+<p>Ili stari&#285;is&#8212;kvaza&#365; nek unu nek alia havis ion plu por diri.</p>
+
+<p>Tiam la knabino ekkaptis amba&#365; liajn manojn.</p>
+
+<p>&#187;<i class="gesp">Devas</i> esti tiel&#187;, &#349;i diris per tremetanta
+vo&#265;o. &#187;Sed se mi ankora&#365; iam estos libera agi la&#365; mia volo, vi
+scias mian inklinon... Ne, nun mi devas ekiri!&#187; &#349;i aldonis
+malpacienci&#285;e, premegis liajn manojn kaj retiri&#285;is.</p>
+
+<p>Sed &#349;i alturni&#285;is ankora&#365;foje kaj parolis kvaza&#365; delire: &#187;Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos&#8212;kaj
+se <i class="gesp">vi</i> bezonus...&#187; la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontra&#365; si.</p>
+
+<p>Momenteto&#8212;ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+&#285;ia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la seki&#285;inta
+foliaro de l&rsquo; sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj&#8212;la knabino sin
+dis&#349;iris kaj forkuris.</p>
+
+<p>Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En &#265;i &#265;io
+estis io mistere solena&#8212;kvaza&#365; &#265;io nun rompi&#285;is inter ili,
+tran&#265;ita de la palaj radioj de luno, sed kvaza&#365; tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La edzi&#285;a festo&#8212;li preska&#365; frenezi&#285;is. Estis apena&#365; duona
+mejlo inter la domoj. Li a&#365;dis tumulton de festeno, <span class="pagenum">35</span> bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj vo&#265;oj. Li &#349;teliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris e&#265; diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj a&#365;di flustra&#309;ojn...</p>
+
+<p>&#264;u li estis freneza? Li honte for&#349;teli&#285;is.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiel stranga a&#309;o estas la homa animo! Kvaza&#365; &#265;io peza kaj premanta
+estis subite forvi&#349;ita, nun kiam &#265;io estis nerevokebla. Li estis
+libera&#8212;kvaza&#365; nenio iam estis.</p>
+
+<p>Li memoris kvaza&#365; hiera&#365;an tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto&#8212;ili
+hontu! Propra terpeceto&#8212;&#285;i estis facile akirita. Propra dometo&#8212;&#285;i
+stari&#285;is kvaza&#365; sor&#265;ite.</p>
+
+<p>Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman viza&#285;on, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon&#8212;kaj en la sama momento li sentis
+kvaza&#365; lia propra staturo rekti&#285;is kaj plilongi&#285;is kaj
+neklarigebla forto stre&#265;is liajn tendenojn. Li observis liajn
+klopodojn kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li
+ne povis ne rideti triumfante kaj ne stre&#265;i&#285;i ankora&#365; pli
+fortege&#8212;kvaza&#365; li sekrete konkuradis kun tiu viro.</p>
+
+<p>Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la pre&#285;ejtegmentan
+e&#285;on, li mem estus grimpinta &#285;is la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon&#8212;montru nun amba&#365; sian mastran kapablon.</p>
+
+<p>En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj&#8212;strangaj, sed
+tamen kvaza&#365; malfremdaj kaj atenditaj <span class="pagenum">36</span> por li. Kaj kiam
+li foje per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis
+eksciton de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de
+Heikkil&#228; galopveturis kria&#265;ante preter lin, li sin turnis kaj
+komencis meze sur la vojo svingi la &#265;apelon kun vervo. Sammomente li
+hontis kaj premis la &#265;apon sur kapon, sed sentis, kvaza&#365; iliaj
+sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Tio okazis sekvintan someron&#8212;unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.</p>
+
+<p>La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.</p>
+
+<p>Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro&#8212;profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+&#285;ojego povante foje sin &#309;eti kontra&#365; lin, bati kaj tordi lin la&#365;
+pla&#265;o.</p>
+
+<p>Sed la virino intervenis.</p>
+
+<p>&#187;Mi ankora&#365; ne bezonas fremdulan helpon&#187;&#8212;aparte fiksante la
+rigardon al li: &#187;<i class="gesp">ies</i> helpon!&#187;</p>
+
+<p>Li re&#349;anceli&#285;is kvaza&#365; svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.</p>
+
+<p>Sed la virino repu&#349;is lin malvarme kvaza&#365; fremdan trudemulon. &#264;u
+li estis &#187;fremdulo&#187;, a&#365; iu alia&#8212;&#265;iuokaze la skur&#285;batoj de la
+viro estis pli &#349;atataj ol lia helpo. A&#365; &#265;u la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?</p>
+
+<p>Li atendis&#8212;malpacienca, kun pasia necerteco &#349;iranta la bruston.</p>
+
+<p>Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skur&#285;o, kiel &#349;i lin fermis en la &#265;ambron kaj neebligis <span class="pagenum">37</span> &#265;ian
+dibo&#265;adon&#8212;e&#265; oni flustris, ke &#349;i mem sekrete havigis al li
+alkohola&#309;ojn, &#265;ar la viro ne povis tute malhavi ilin.</p>
+
+<p>Lin okupis terura sento&#8212;tamen do &#187;fremdulo&#187;, kvaza&#365; nenio iam
+estis! Se tiu virino estus &#187;vera&#187;, &#349;i lasus la dibo&#265;ulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone&#8212;mem li povus e&#265; miksi venenon
+en liajn branda&#309;ojn. Sed &#349;i malhelpis kaj prizorgis kvaza&#365;
+infaneton&#8212;certe tiu viro estis al &#349;i kara.</p>
+
+<p>Por kio li laboregis kaj stre&#265;adis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis e&#265; la naturan evoluadon de
+la okaza&#309;oj, kiuj &#349;ajnis kvaza&#365; rapidi por rekompenci la okazintan
+maljusta&#309;on? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj ven&#285;o&#8212;li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa alta&#309;eto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Ili estis vivitaj demandoj&#8212;al &#349;i, la virino!</p>
+
+<p>Kion &#349;i tiam pensis, kiam &#349;i a&#365;dis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la ka&#365;zon. Neniu sciis&#8212;&#349;i sola
+komprenis. Kion &#349;i tiam pensis&#8212;&#265;u &#349;i sentis pikon en la brusto?</p>
+
+<p>&#264;u &#349;i a&#365;dis, kio poste okazis? &#264;u oni rakontis al &#349;i pri
+&#187;Foireja-Matio&#187;, la fama &#265;evalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+a&#265;etis, vendis kaj inter&#349;an&#285;is? &#264;u &#349;i a&#365;dis, ke li havis
+bon&#349;ancon de pendigindulo, ke li akiris centojn &#285;uste &#265;ar li metis
+&#265;ion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, &#265;u li gajnos a&#365;
+malgajnos? Kion &#349;i tiam pensis?</p>
+
+<p class="pagenum">38</p>
+
+<p>Unu fojon &#265;iujare li iris mem kiel vivanta demando preter &#349;i.
+Veturis la foiran anta&#365;tagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vila&#285;on&#8212;kun tri vivegaj &#265;evaloj anta&#365;e jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvaza&#365; princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo &#265;e Heikkil&#228;,
+ordonis el apuda dometo kafregala&#309;on sur la &#265;aron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne &#309;etis e&#265; rigardon al
+Heikkil&#228;, sed sentis en sia flanko &#349;iajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.&#8212;Kion &#349;i tiam pensis? &#264;u &#349;i rapidis en sian &#265;ambron,
+a&#365; &#265;u &#349;i komencis malla&#365;da&#265;i la servistinojn ke ili rigarda&#265;as
+&#265;iujn migrantojn?</p>
+
+<p>Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn&#8212;certe
+ili alvenis, &#265;ar ili iris kiel anekdotoj de bu&#349;o al bu&#349;o. Kiel li
+regalis per karuselo &#265;iujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangula&#309;on da popolo en restoracion, precipe &#265;iujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj man&#285;igis ilin la&#365; &#265;ies pla&#265;o. Kaj
+certe &#349;i anka&#365; a&#365;dis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+&#265;efpordo de Societejo kun &#265;evalo kaj &#265;aro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la &#349;tonaj &#349;tupoj&#8212;veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distra&#309;o. Kion &#349;i pensis pri tio?</p>
+
+<p>Kaj &#265;u la virino a&#365;dis <i class="gesp">ke li ne drinkis e&#265; guteton</i>? Certe &#349;i tion
+a&#365;dis! Kion &#349;i pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne
+drinkas, kvankam e&#265; &#265;iaspecaj sekigitaj fi&#349;oj de senakva
+kontinento drinkas&#8212;&#265;u tio ka&#365;zis al &#349;i iajn meditojn...?</p>
+
+<p>Kaj &#265;u &#349;i a&#365;dis la frapadon de kartoj? Pri &#265;evaloj, horlo&#285;oj,
+jakoj kaj &#265;apoj, la&#365; &#265;ies pla&#265;o&#8212;e&#265; kun almozulo <span class="pagenum">39</span> en
+la landvoja drena&#309;o. &#264;u &#349;i komprenis, ke homoj ne tiel vetas por
+sin distri, kaj &#265;u &#349;i komprenis, <i class="gesp">pri kio</i> li ludis?</p>
+
+<p>Pripensu se li i&#285;us &#349;parema, kolektus monon kaj a&#265;etus
+kampardomon&#8212;la najbardomon de Heikkil&#228;, tiun kie li anta&#365;e estis <i
+class="gesp">servisto</i>? Kion &#349;i tiam dirus?</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkil&#228;? Kia fenikso &#349;i sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplekta&#309;on kiel &#265;iuj knabinoj, kaj robon kiel
+&#265;iuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel &#265;iuj aliaj. Edzini&#285;is poste kun drinkulo, kiun &#349;i nun regalis
+per brando kaj skur&#285;o.</p>
+
+<p>Kaj pro &#349;ia harliga&#309;o kaj robo li stre&#265;i&#285;is kaj bruis&#8212;&#265;iu havas
+la ekscesojn de juneco!</p>
+
+<p>Li a&#365;das ree &#265;evalblekadon kaj &#265;arkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma a&#365;tuna nokto&#8212;ili portas lin anta&#365;en, &#265;iam
+anta&#365;en, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>&#264;u li ne hontis&#8212;kiam li fine revenis al la hejma vila&#285;o, trofrue
+maljuni&#285;inta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?</p>
+
+<p>Kial? &#264;u tial, ke li ne revenis per &#265;evalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj&#8212;&#265;u li do eliris per &#265;evalo? &#264;u tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema&#8212;iu alia spertinta liajn voja&#285;ojn ku&#349;us kun
+humo sur la viza&#285;o!</p>
+
+<p>&#264;u anka&#365; la mastrino de Heikkil&#228; ne hontis? La mastrino de
+Heikkil&#228;&#8212;kiu &#349;i estis? Ha, nun li tion <span class="pagenum">40</span> memoris&#8212;certe li
+iam konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.</p>
+
+<p>Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li&#8212;se li povos
+remeti la sova&#285;i&#285;intajn kampojn de V&#228;liportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiu povas esplori la senfundajn profunda&#309;ojn de homa koro?</p>
+
+<p>Li dum jaroj e&#265; ne memoris pri Heikkil&#228;, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkil&#228; kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvaza&#365; altaj arboj kontra&#365; vespera ru&#285;i&#285;o.</p>
+
+<p>&#264;u estis la malnova amo, kiu ree komencis &#349;iri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed &#349;i turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se &#349;i kun sia domo deglitus la&#365; deklivo simile
+al li, se &#349;i devus senti malri&#265;on kaj mizeron, &#265;io estus
+ekvilibre. Sed &#349;i iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli
+prosperanta domo&#8212;kvaza&#365; &#349;i dum tuta lia foresto sekrete vetkuris
+kun li kaj nun mokis pri lia fina humiligo.</p>
+
+<p>Kelkiam li tamen sentis, kvaza&#365; inter ili tamen estis io&#8212;tutan
+tempon, spite &#265;io. Kvaza&#365; finfine estis en Heikkil&#228; &#265;io, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+feli&#265;a&#8212;poste &#265;io glitis la&#365; deklivo.</p>
+
+<p>Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+&#265;io&#8212;kial &#349;i ne tiam faris tion? Kaj &#265;u &#349;i mem estis feli&#265;a?
+Ne, kaj almena&#365; du aliajn &#349;i malfeli&#265;igis. Nun li komprenis
+anka&#365; la sorton de tiu alia&#8212;la virino <span class="pagenum">41</span> turmentis ilin amba&#365;,
+unun per videbla, alian per nevidebla skur&#285;o. &#348;i amis neniun kaj
+&#349;i envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.</p>
+
+<p>La&#365; la tempo tiuj pensoj densi&#285;is kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skur&#285;obatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al &#349;i kaj diri la tut-veron&#8212;tiam li estos libera por eterne.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!</p>
+
+<p>Sed li ne iris e&#265; duonan vojon kiam li returni&#285;is&#8212;honta kaj
+konfuzita.</p>
+
+<p>Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Fine&#8212;nun li tion elpensis!</p>
+
+<p>Li estis ebria kaj pa&#349;is memkonscia al Heikkil&#228;. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontra&#365;e li havis unu ka&#365;zon plie&#8212;pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkil&#228; volis drinki,
+kial &#265;iuj homoj drinkis&#8212;kaj tiel faros anka&#365; li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj koti&#285;as!</p>
+
+<p>Sed jam sur la vojo proksime al Heikkil&#228; renkontiris la mastrino.</p>
+
+<p>Tio estis surprizo. Sed &#187;bone&#187;, li pensis, &#187;konfidencia&#309;on mi ja
+havas por vi!&#187;</p>
+
+<p>Ili interproksimi&#285;is&#8212;li sentis &#349;anceli&#285;on. Penis sin hardi,
+sed io premis la gor&#285;on tiel, ke li certe ne e&#265; <span class="pagenum">42</span> vorton
+povos eldiri. Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela
+kaj digna, li subite tiris la &#265;apelon profunden sur la okulojn kaj
+intencis tiri&#285;i kvaza&#365; nenion rimarkante pretere.</p>
+
+<p>Sed la virino haltis&#8212;liaj propraj piedoj alnajli&#285;is al la vojo
+kvaza&#365; retenataj de nevidebla forto.</p>
+
+<p>La virino rigardis kvaza&#365; ne kredante siajn okulojn.</p>
+
+<p>&#187;Matio!&#187; a&#365;di&#285;is tremanta pro emocio vo&#265;o. Kaj en tiu unu vorto
+vibris &#265;io, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+&#309;eti teren anta&#365; &#349;i kaj petegi por ankora&#365;foje a&#365;di tiun unikan
+vorton.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u anka&#365; vi devas i&#285;i dibo&#265;ulo&#8212;kiel &#265;iuj aliaj...?&#187;</p>
+
+<p>&#348;i jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.</p>
+
+<p>Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion &#349;i vere intencis? Kial &#349;i
+diris la unu vorton tiel, ke en &#285;i vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvaza&#365; &#349;i neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed &#349;i.</p>
+
+<p>Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke &#349;i vidis lin ebria
+kaj ankora&#365; pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+&#187;aliaj&#187;&#8212;kvaza&#365; li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, e&#265; por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkonti&#285;o. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontra&#365; la virino&#8212;&#285;uste pro la neklarigebla
+perforto, kiun &#349;i praktikadis kontra&#365; &#265;iuj aliaj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam a&#365;di&#285;is de
+la landvojo furioza krakado de &#265;aro. <span class="pagenum">43</span> Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje anta&#365;e.</p>
+
+<p>Jam svingis skur&#285;o kaj a&#365;di&#285;is kria&#265;o. Estis do li&#8212;kaj la filo
+kune. <i class="gesp">La filo</i> kune!</p>
+
+<p>Lin okupis tiel subita ven&#285;otriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkil&#228; do tamen estis viro&#8212;li ven&#285;is por ili amba&#365;.</p>
+
+<p>Li sciis, ke tio &#265;esos balda&#365;, ke skur&#285;o jam balda&#365; dancos sur la
+dorso de l&rsquo; mastro. Sed &#285;i estis tamen maltima protesto kontra&#365; la
+mistera perforto.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La morto de l&rsquo; mastrino! &#284;i estis surprizo al li kiel al aliaj, &#265;ar
+&#285;i venis tiel neatendita kaj fal&#265;is nematuran grenon. &#264;u li
+esperis &#285;in? Ne. &#264;u li volus &#285;in malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazinta&#309;o estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+<i class="gesp">estis</i> io&#8212;kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke &#265;i
+&#265;io nun estis nura rememoro.</p>
+
+<p>Sed kio &#285;i tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero&#8212;nenion! Kion &#349;i plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluzii&#285;is&#8212;tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj &#265;u &#349;i pli sciis pri
+li&#8212;pri &#265;io, kio trairis kiel ru&#285;a &#349;nuro tra lia vivo&#8212;&#265;u &#349;i e&#265;
+unu fojon efektive pensis pri li? &#264;u estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memora&#309;o el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, e&#265; suferis pro &#285;i? Kiel stranga estas la
+vivo! &#264;u ne la homoj iras kvaza&#365; en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu <span class="pagenum">44</span> je la alia, tamen nenion sciante pri la
+interna homo de la alia, e&#265; tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.</p>
+
+<p>Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis &#285;is lia dometo, al li
+&#349;ajnis, ke &#285;i rakontis pri io tre malproksima&#8212;dum la infaneco
+a&#365;dita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envuali&#285;is en
+la nebulon de forgeso por eterne.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Ree rapidegas bildoj anta&#365; li&#8212;la mastro de Heikkil&#228; kun siaj
+kundrinkantoj.</p>
+
+<p>Ili vekis anka&#365; la alion, kiu jam estingi&#285;is.</p>
+
+<p>La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial &#349;i fleksi&#285;is sub la devigo de siaj gepatroj kaj &#265;u la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial &#349;i post tio i&#285;is harda, fiera kaj
+nekomprenebla? &#264;u &#349;i ne en tiu momento parolis, preska&#365; &#309;uris
+ion? &#264;u ne anka&#365; ion pri tio, ke &#187;se vi iam bezonos...?&#187; &#264;u li
+bezonis&#8212;tion certe la mastrino de Heikkil&#228; plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo dibo&#265;ulo!</p>
+
+<p>Al li &#349;ajnis nun kvaza&#365; nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+&#349;i tiel subite estis de&#349;irata el inter siaj idoloj: ri&#265;eco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkil&#228; estis kvaza&#365; ven&#285;ilo en la mano
+de l&rsquo; eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.</p>
+
+<p>La penso estis anka&#365; alie, pro speciala ka&#365;zo, kvaza&#365; serpenta
+veneno por lia malfervori&#285;inta sango. La nuna vintro estis al li
+&#265;iamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis <span class="pagenum">45</span> dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj &#285;is vintromezo; da pretaj korba&#309;oj estis sufi&#265;e, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti&#8212;la mizero entrudi&#285;is tra la pordoj kaj
+fenestroj.</p>
+
+<p>Tiam la dibo&#265;ado de mastro Heikkil&#228; kvaza&#365; briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca movi&#285;o kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+ri&#265;uloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? &#264;u li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? &#264;u sola la mastro de Heikkil&#228;
+estis rajtigita al egaliga divido?</p>
+
+<p>Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa alta&#309;eto inter
+Heikkil&#228; kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l&rsquo; vila&#285;o, kie &#265;iu havis sian kampeton por lupolo kaj &#265;e la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+a&#365; duon da terpomoj el &#265;iu kelo&#8212;tian kvanton neniu e&#265; rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;&nbsp;&nbsp;&#8212;</p>
+</div>
+
+<p>&#264;i-vespere li fine decidis iri, &#265;ar estis bonege portanta
+ne&#285;krusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis anta&#365; la pordo.</p>
+
+<p>Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvaza&#365; estus
+necese ankora&#365;foje pripensi &#265;u iri &#265;u ne iri, &#265;ar li neniam
+tu&#349;is propra&#309;on de alia kaj e&#265; en la &#265;evalnegocoj neniam
+malfieri&#285;is al vera trompo. Kaj tiel li <span class="pagenum">46</span> eksidis sur la
+benko &#265;e la fenestro kaj komencis kvaza&#365; fari kalkulon pri la
+pasinta vivo.</p>
+
+<p>Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo&#8212;kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvaza&#365; sennervigata de neklarigebla malenergieco.</p>
+
+<p>Tiam a&#365;di&#285;as de la landvojo la&#365;ta klakado de la timonoj, kaj
+kriega&#265;oj&#8212;li scias senvide kiu &#285;i estas.</p>
+
+<p>La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas &#265;evalo kaj flanke &#285;ia granda fantomeca ombro.
+&#187;Rapido&#8212;Rapido&#8212;hej diablo, Rapido!&#187; la grupo ventiras preter
+lian fenestron.</p>
+
+<p>Lia koro komencas bategi, tio &#265;io &#349;ajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la vir&#265;evalo de mastro Heikkil&#228; nomi&#285;as &#187;Rapido&#187;, sed nun li ne
+memoras tion&#8212;kvaza&#365; la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: &#187;Kion vi plu meditas, &#265;u vi ne vidas, kiel mi agas,&#8212;rapido,
+rapido, rapido!&#187;</p>
+
+<p>Li risorte ekstari&#285;as kaj elrapidas el sia dometo.</p>
+
+<div class="tb">
+<img class="steloj" src="images/steloj.png" alt="* * *">
+</div>
+
+<p>Unue kelkiom la&#365; la landvojo, poste trans barilon al la kampo&#8212;li
+komencas grimpi la&#365; longa, malkruta deklivo al la terkela alta&#309;eto.</p>
+
+<p>La luno brilas draste kaj lia silueto iras preska&#365; anta&#365; li. &#264;u
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velki&#285;intaj.
+&#264;u tiel malforta li jam estis? Kaj &#265;u li ankora&#365; meditis kaj
+pripensis, &#265;u estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango <span class="pagenum">47</span> torente ekfluas en la kapon&#8212;nun venu
+e&#265; &#265;iuj mastroj de la vila&#285;o renkonte kaj ili demandu kien li
+pa&#349;as, li respondos sincere: al viaj terpomejoj&#8212;respondos kaj
+plenigos siajn sakojn e&#265; se tiuj staros apude!</p>
+
+<p>Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj silueti&#285;as kvaza&#365; ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l&rsquo; alta&#309;eto.</p>
+
+<p>&#187;Tie en la plej malanta&#365;a mi komencos&#187;, li pensas, &#187;kaj poste
+transiros...&#187;</p>
+
+<p>Tiam iu ekbate tu&#349;as lian kapon, tiel ke la &#265;apelo ruli&#285;as sur la
+ne&#285;on. Li ektremas kaj levas la rigardon&#8212;anta&#365; li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbi&#285;inta bran&#265;eto ankora&#365;
+balancadas kviete &#265;e lia kapo.</p>
+
+<p>Li staras momenton kvaza&#365; senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustra&#309;oj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.</p>
+
+<p>La ne&#285;krusto ree kraketadas kaj la silueto iras anta&#365; li.</p>
+
+<p>Kio nun? Kvaza&#365; apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas &#285;in
+ombro de sako, sed balda&#365; rimarkas ke &#285;i movi&#285;as aparte kaj
+plilongi&#285;as kaj ke &#285;i estas silueto de homo&#8212;kvaza&#365; iu rapide
+sekvus lin, la pa&#349;oj nur ne estas a&#365;dataj. Li returnas sin
+malkviete.</p>
+
+<p>Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. &#348;i estas tute sama kiel la tiaman a&#365;tunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo&#8212;staras senmova, la
+manojn pendantaj &#265;e la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.</p>
+
+<p class="pagenum">48</p>
+
+<p>&#187;Heikkil&#228; estas detruata&#8212;nun mi bezonas helpon!&#187;</p>
+
+<p>En la vo&#265;o vibras doloro kaj embaraso. Momento&#8212;&#349;i turnis sian
+dorson kaj pa&#349;as foren. Sed la&#365; lia dorso ne pendas harplekta&#309;o,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la torda&#309;o
+ekvidi&#285;as en la lunbrilo malhela, brilanta ronda&#309;o&#8212;kvaza&#365; kapo de
+granda harpinglo. Ankora&#365; momento&#8212;la virino malaperis.</p>
+
+<p>Li staras tempeton kvaza&#365; alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, &#265;u li maldormas a&#365; son&#285;as?</p>
+
+<p>Li &#265;irka&#365;rigardas, &#265;io estas kiel anta&#365;e. La terkeloj silueti&#285;as
+sur la alta&#309;eto kaj la luno rebrilas sur la ne&#285;krusto, ne e&#265; duona
+ombro ie&#8212;nur la maljuna sorpo staras malanta&#365; li granda kaj impona
+kaj kvaza&#365; rektigetendante la bran&#265;ojn.</p>
+
+<p>Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis anta&#365; li. &#187;La virina&#265;o!&#187; Li ekdeziris elradikigi &#285;in. &#187;Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkil&#228;&#8212;&#285;i estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!&#187; Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...</p>
+
+<p>&#187;Sed kie ili nun estas&#8212;la terkeloj?&#187;</p>
+
+<p>Li haltas kaj &#265;iuka&#365;rigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l&rsquo; deklivo, de kie li jam supreniris.</p>
+
+<p>La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas&#8212;ne, &#265;io ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas la&#365; la
+deklivo al la landvojo.</p>
+
+<p>Sekvintan nokton li ku&#349;is hejme&#8212;emociita kaj atendanta.</p>
+
+<p class="pagenum">49</p>
+
+<p>&#264;u estis io sub tio a&#365; &#265;u &#285;i estis nur halucina&#309;o? Se tie io
+estis, &#265;i tiun nokton li certe havos klarigon pri &#285;i, &#265;ar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn&#8212;tio estas konata.</p>
+
+<p>Kelkfoje &#349;ajnis preska&#365; nature, ke li kredis sin vidi tia&#309;on. La
+stre&#265;eco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun &#265;io
+kio apertenis al &#285;i.</p>
+
+<p>Sed estis io fremda kaj flanka&#8212;la hartorda&#309;o kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis &#349;ian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke &#285;i anka&#365; tiun a&#365;tunan lunbrilnokton estis plektita.</p>
+
+<p>La nokto pasis. Nenio estis vidata a&#365; a&#365;data, nek maldorme nek
+son&#285;e. Li furiozi&#285;is pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkil&#228; ankora&#365; staris anta&#365; li&#8212;la dua ankora&#365;
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdi&#285;is, dum kiuj li povis viziti
+almena&#365; tri kvar terkelojn. &#264;u oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!</p>
+
+<p>La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja alta&#309;eto.</p>
+
+<p>Sed &#265;i-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malanta&#365;en&#8212;nenio estas vidata
+a&#365; a&#365;data. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l&rsquo; pasinta nokto.</p>
+
+<p>Li jam alvenas al la terkela alta&#309;eto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l&rsquo; plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidi&#285;as la pajlo kaj li sin kurbigas por &#285;in
+formeti&#8212;ankora&#365;foje &#265;iuflanke &#265;irka&#365;rigardinte.</p>
+
+<p class="pagenum">50</p>
+
+<p>Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas &#285;in
+kaj subite returni&#285;as.</p>
+
+<p>Post kelkaj pa&#349;oj staras la virino&#8212;sama kiel la unuan fojon, la
+viza&#285;on nur ankora&#365; pli pala kaj la rigardon ankora&#365; pli
+penetranta.</p>
+
+<p>&#187;Heikkil&#228; estas detruata&#8212;mi <i class="gesp">bezonegas</i> helpon!&#187;</p>
+
+<p>Tio vibras kvaza&#365; de sub tero, pre&#285;ante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankora&#365;, kaj &#349;i jam pa&#349;as foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la torda&#309;o. Sed
+kiam &#349;i pa&#349;as, la pinglo eli&#285;as el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremi&#285;as. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin &#309;etas
+kvaza&#365; blindiga ekbrilo&#8212;kvaza&#365; &#285;i ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li stre&#265;as konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremi&#285;as en la hararon&#8212;la vizio malaperis.</p>
+
+<p>La viro falas sennerva sur la randon de l&rsquo; terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Da&#365;ras longe anta&#365; la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektreni&#285;i al la hejmo.</p>
+
+<div class="tb">
+<img class="steloj" src="images/steloj.png" alt="* * *">
+</div>
+
+
+<p>Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis ur&#285;an aferon
+kaj petis tujan a&#365;diencon &#265;e la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+a&#365;diencpetanto.</p>
+
+<p>La parokestro ankora&#365; ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.</p>
+
+<p class="pagenum">51</p>
+
+<p>Tie la viro komencis rakonti&#8212;malkviete kun spasmanta viza&#285;o kaj
+vibranta vo&#265;o&#8212;kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l&rsquo; mastrino-mortinto de Heikkil&#228;. Li iris en lunbrilo ekstere, tie &#285;i
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...</p>
+
+<p>La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj &#265;ifonan
+vesta&#309;on de la viro. Li konis lin&#8212;li a&#365;dis ion kaj tion pri liaj
+voja&#285;oj kaj veturadoj. Anka&#365; la rakonto &#349;ajnis tre mankhava.&#8212;Kiel
+li movi&#285;is ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?</p>
+
+<p>Tiam la viro embarasi&#285;is kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+movi&#285;is&#8212;je aferoj, kaj tiam li &#285;in vidis, kaj tio estas vera.</p>
+
+<p>Klara dubo speguli&#285;is en la okulo de l&rsquo; parokestro:</p>
+
+<p>&#187;Hm... ni homoj estas tre multspecaj&#8212;estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn son&#285;ojn kaj tiaspecajn. Anka&#365; &#265;i
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.&#187;</p>
+
+<p>Ne, neniam anta&#365;e li ion vidis a&#365; a&#365;dis.</p>
+
+<p>&#187;Hm, ja, ja.&#8212;Sed &#265;u vi drinkadas...?&#187;</p>
+
+<p>Anka&#365; tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.</p>
+
+<p>&#187;&#264;u ne...? Ja, ja, tre eble... Sed &#265;u estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj &#265;u vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkil&#228;?&#187;</p>
+
+<p>Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkil&#228;.</p>
+
+<p>&#187;Nu vidu, jen estas &#265;io!&#187; La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropin&#265;a&#309;on kaj komencis <span class="pagenum">52</span>
+rakonti okazinta&#309;on. &#284;i okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu anta&#365;nelonge estis mortinta&#8212;anka&#365; &#285;i tre stranga
+rakonto.</p>
+
+<p>&#187;Sed &#265;i tio ne estas tiaspeca&#187;, persistis la viro. &#187;La hartorda&#309;o
+kaj pinglo&#8212;&#349;i ne uzis tian dum knabino.&#187;</p>
+
+<p>&#187;Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio &#265;u &#285;i estis
+pinglo a&#365; io&#8212;tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.&#187;</p>
+
+<p>&#187;Ne, konfuza &#285;i ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kura&#285;as &#285;in kredi.&#187; Liaj lipoj fari&#285;is tute palaj kaj la vo&#265;o
+vibris kvaza&#365; en spasmoj de frostego. &#187;&#284;i estis&#8212;jes, &#285;i certe
+estis ... fera bolto.&#187;</p>
+
+<p>&#187;Fera bolto...?&#187;</p>
+
+<p>&#187;Je-es!&#187;</p>
+
+<p>&#187;Sed kion vi per tio efektive...? &#264;u vi pensas ke, kion-diri...?&#187; La
+parokestro interrompis sian frazon.</p>
+
+<p>&#187;Pri tio &#285;uste mi volis a&#365;di vian opinion, sinjor&rsquo; parokestro&#8212;&#265;u
+eble ... eble tie estis io terura?&#187;</p>
+
+<p>La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguli&#285;is
+emocio.</p>
+
+<p>&#187;Hm, ja, ja&#8212;efektive la aferoj de Heikkil&#228; estis tre strangaj&#187;, li
+fine diris. &#187;Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+anka&#365; mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton&#8212;kaj vidu, &#349;i ku&#349;is kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke &#265;ar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj e&#265; pli forte, do,
+tiel-dire, ili bildigis <span class="pagenum">53</span> al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi
+vere kredas kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
+propraj okuloj.&#187;&#8212;La parokestro stari&#285;is el sia lulse&#285;o.</p>
+
+<p>Sed la viro staris plu kvaza&#365; &#349;toni&#285;inta sur sia loko. Sur lia
+viza&#285;o speguli&#285;is forta embaraso kaj sur la frunto perlis &#349;vito de
+doloro.</p>
+
+<p>La parokestro intencis etendi la manon adia&#365;e sed restis miranta la
+internan premi&#285;on de la viro.</p>
+
+<p>&#187;Ne tiel mi povas foriri&#187;, la viro parolis kun malkvieta, petega
+vo&#265;o. &#187;Se &#265;io restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankora&#365; ne elparolis &#265;ion, kio
+apartenas al &#265;i tiu historio.&#187;</p>
+
+<p>Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampalta&#309;eto kaj kio okazis sub &#285;i. Pri la sceno en la korto de
+Heikkil&#228;, kiam li intencis kuri por helpi. Pri &#265;io, kio movi&#285;is kaj
+furiozis en lia koro dum &#265;i tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkil&#228; estas detruata, preska&#365;
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuli&#285;o&#8212;tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel &#349;i ree staris anta&#365; li kaj malhelpis ke li fari&#285;u &#349;telisto
+kaj a&#265;ulo. &#187;Nun mi denuncis min&#187;, li finis kvieti&#285;inta. &#187;Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu la&#365; mia
+fara&#309;o. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, &#265;ar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis &#349;ian helpon, mi kredas ke anka&#365; &#349;ia
+helpkrio estas vera vero.&#187;</p>
+
+<p>La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.</p>
+
+<p class="pagenum">54</p>
+
+<p>&#187;Nun mi vidas la fingron de la &#264;iopovanto!&#187; li diris per tremanta
+vo&#265;o. &#187;Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+&#265;evalon&#8212;ni iros al la policestro.&#187;</p>
+
+<div class="tb">
+<br>
+</div>
+
+<p>La tombo estis malfermata ankora&#365; la saman tagon.</p>
+
+<p>En la okcipito de la mortinto, sub la hartorda&#309;o, trovi&#285;is fortika,
+sescola ferbolto.</p>
+
+<p>&#284;i estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.</p>
+
+<div class="tb">
+<img class="steloj" src="images/steloj.png" alt="* * *">
+</div>
+
+
+<p>La anta&#365;&#265;ambraro de la ju&#285;ejo tumultis plena je popolo&#8212;ne &#265;iuj
+e&#265; trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La ju&#285;o
+certe estis sciata jam anta&#365;e, sed la sorto de la domo Heikkil&#228;
+estis tiel proksima al &#265;iu, ke ili sentis, kvaza&#365; ili kolekti&#285;is
+por a&#365;di la verdikton en sia propra afero.</p>
+
+<p>Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkil&#228; fere
+vestita pa&#349;is sur la peronon. La kurba, velki&#285;inta korpo tremadis,
+la kapo estis kvaza&#365; enfosi&#285;inta inter la &#349;ultroj, sur la cindre
+griza viza&#285;o vidi&#285;is longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.</p>
+
+<p>Li ne diris e&#265; unu vorton kaj &#349;ajne ne rimarkis la popolon
+&#265;irka&#365;e&#8212;la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustra&#309;on.</p>
+
+<p>La malliberigito levi&#285;is sur la &#265;aron. Tiam sin al&#309;etis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la &#265;aro. &#348;i ekkaptis amba&#365;
+manojn de la malliberulo, la mentono <span class="pagenum">55</span> spasmis kaj la lipoj
+movi&#285;is, sed &#349;i nenion povis diri, nur torente ekploris la&#365;te. En
+la okuloj de la malliberigito vidi&#285;is ekbrilo kvaza&#365; li konis &#349;in,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien&#8212;la &#265;aro komencis ruli&#285;i.</p>
+
+<p>La homoj kolekti&#285;is &#265;irka&#365; la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la viza&#285;o&#8212;&#349;i estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.</p>
+
+<p>La pordo de la atestantejo ree malfermi&#285;is kaj alia viro pa&#349;is sur
+la peronon. Anka&#365; li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa viza&#285;o speguli&#285;is kvieta,
+preska&#365; triumfa paco&#8212;kiel &#265;e homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperi&#285;inte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.</p>
+
+<p>La viro pa&#349;is malsupren de la perono kaj sin levis sur&#8212;la
+malliberulan &#265;aron.</p>
+
+<p>&#187;Kio nun...? Kion li...?&#187; la homoj demandadis.</p>
+
+<p>Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvaza&#365; la
+malproksiman eteron, dum la &#265;aro malrapide forruli&#285;is.</p>
+
+<p>La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la ju&#285;ejo. La
+viro persiste petis al si punon pro &#349;telintenco&#8212;kiu estis tute sama
+kiel &#349;telo, la&#365; lia klarigo, &#265;ar &#285;ia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, &#265;ar &#285;i prezenti&#285;is
+ligita kun la &#265;efa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li anka&#365; endonis pro la parokestro
+skriba&#309;on, en kiu &#265;i tiu ali&#285;is al la peto de Matio de V&#228;liportti,
+certigante kiel animpa&#349;tisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.&#8212;La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.</p>
+
+<p class="pagenum">56</p>
+
+<p>La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontenti&#285;o
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de &#265;i tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta &#285;ojo dum la ekiro por &#285;in suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.</p>
+
+<p>La homamaso disiris kun melankolia sed malpezi&#285;inta menso. Kvaza&#365;
+oni liberi&#285;is de malbona inkubo kaj kvaza&#365; la domo Heikkil&#228;, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.</p>
+
+<div class="tb">
+<img class="steloj" src="images/steloj.png" alt="* * *">
+</div>
+
+<p>Kiam la bovinoj de Heikkil&#228; en tiu printempo estis ellasataj al
+pa&#349;tejo, pa&#349;is Matio de V&#228;liportti&#8212;a&#365; &#187;La maljuna Matio&#187;, kiel
+li nun estis nomata&#8212;kun man&#285;a&#309;tornistro sur&#349;ultre post ili.</p>
+
+<p>Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazinta&#309;oj,
+rehejmeni&#285;is kaj ekkaptis la bridojn de la domo. &#264;i tiu akceptis
+lin por lia restanta vivda&#365;ro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.</p>
+
+<p>Kaj kiam li nun pa&#349;is kriante &#349;ercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun &#285;oja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en po&#349;oj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo dis&#309;eti&#285;is kaj polvo fumi&#285;is alten en la aero sur la
+mallar&#285;a kortvojo.</p>
+
+<p class="pagenum">57</p>
+
+<p>Li konis ilin amba&#365;: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj a&#365;dis, preska&#365; prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvaza&#365; li nun subite ilin retrovis&#8212;tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem pa&#349;is kun la a&#285;o de la mastro.</p>
+
+<p>Kiam li nun alvenis al la aperturo de l&rsquo; kortvojo kaj turni&#285;is al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinki&#285;i, ke ili
+amba&#365; restis tie konservataj. Sed la mastro jam pa&#349;is foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn pa&#349;ojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klari&#285;is al li per unu fulmobato, ke revenis
+anka&#365; tria forestinto&#8212;tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkil&#228;.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree movi&#285;is sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.</p>
+
+<p>&#187;Hej, he-hej!&#187; li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon&#8212;kvaza&#365; li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompi&#285;is.</p>
+</div>
+
+<div class="section" id="vortklar">
+<p class="pagenum">58</p>
+
+<h2>Vortklarigoj.</h2>
+
+<p>Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.</p>
+
+<p><i class="gesp">apudju&#285;isto.</i> Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+ju&#285;isto kaj dek-kelke da &#187;apudju&#285;istoj&#187; el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la ju&#285;isto.</p>
+
+<p><i class="gesp">bobelo</i> = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).</p>
+
+<p><i class="gesp">&#265;ambrego.</i> Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el
+&#187;&#265;ambrego&#187;, granda &#265;ambro kun kuir- kaj bakforno, man&#285;a tablo
+kaj litoj de la servistoj; en tiu estas farataj &#265;iuj ligna&#309;aj kaj
+teksa&#309;aj laboroj; plue el du-tri a&#365; pli da &#265;ambroj, malgranda
+kuirejo, anta&#365;&#265;ambro kaj tegita, a&#365; bretmura a&#365; malfermita,
+verandosimila perono.</p>
+
+<p><i class="gesp">e&#285;o</i> = renkontlinio de du ebenoj: supra e&#285;o de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).</p>
+
+<p><i class="gesp">grenfulmo</i> = malproksima, sentondra fulmo. Ka&#365;ze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. <span class="pagenum">59</span> Nur en a&#365;gusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankora&#365; favoras la naski&#285;on de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj &#265;e la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Ka&#365;ze de
+tio, ke &#285;i estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo &#285;in nomas &#187;grenfulmoj&#187;. Alia nomo estas &#187;fajroj de
+Kaleva&#187;, kun mitologia deveno.</p>
+
+<p><i class="gesp">kumuluso</i> = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).</p>
+
+<p><i class="gesp">laborfesto,</i> &#187;talkoot&#187; estas ofta kutimo &#265;e finnoj, speciale dum
+la plej ur&#285;a tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. &#187;Laborfesto
+pri ligna&#309;oj&#187; do celas tian festan laboradon por kolekti a&#365; haki
+ligna&#309;ojn.</p>
+
+<p><i class="gesp">okcipito</i> = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).</p>
+
+<p><i class="gesp">stako</i> = kunrastita&#309;o de fojno (Rhodes).</p>
+
+<p><i class="gesp">stoplo</i> = trunketo de greno a&#365; fojno, restanta post fal&#265;ado
+(Boirac).</p>
+
+<p><i class="gesp">trapi.</i> Finna lingvo estas tre ri&#265;a je vortoj por la natursonoj.
+&#264;ar la &#265;efa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, &#349;ajnas ke
+oni povas uzi similajn almena&#365; kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, &#265;u ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj <i class="gesp">trapas</i> sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto <i class="gesp">lirlas</i> dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo <i class="gesp">pulpas</i>. Esperanto havas jam de anta&#365;e <span class="pagenum">60</span> kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: <i class="gesp">venthurlado</i>, <i class="gesp">&#265;arkrakado</i> k. t. p.</p>
+
+<p><i class="gesp">sledo</i>, <i class="gesp">sledeto.</i> Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, &#265;aro, kabrioleto, kale&#349;o, vagono), na&#285;veturiloj (barko,
+boato, kanoto, &#349;ipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj &#285;ia finna
+nomo (preska&#365; internacia en la Nordo) <i class="gesp">pulko</i>. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por &#349;ar&#285;o) la nomon <i class="gesp">sledo</i> (angle <i class="gesp">sledge</i> = sle&#285;,
+svede <i class="gesp">sl&#228;de</i> = <i class="gesp">slede</i>, germane <i class="gesp">Schlitten</i> = <i class="gesp">&#349;litn</i>). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi <i class="gesp">sledeto</i> por esprimi sled-similan
+a&#309;on, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; &#265;ar &#285;i ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo <i class="gesp">sledo</i>,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza <i class="gesp">glitveturileto</i>,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.&#8212;Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton <i class="gesp">kelkka</i> (svede <i class="gesp">k&#228;lke</i>, prononc.
+<i class="gesp">&#265;elke</i>), sed tiu beda&#365;rinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus &#285;in en la sveda formo <i class="gesp">&#265;elko</i>.</p>
+</div>
+
+<div class="reklamo section">
+<p style="font-weight:bold;">LIBRO POR &#264;IUJ ESPERANTISTOJ!</p>
+
+<p><i>VILHO SET&Auml;L&Auml;</i></p>
+
+<p style="font-size:140%;font-weight:bold;letter-spacing:0.3ex;">ESPERANTA LEGOLIBRO</p>
+
+<p style="text-align:justify;">Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 pa&#285;oj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.</p>
+
+<p>Prezo 5:&#8212;finnaj markoj.</p>
+
+<p><i>Recenzo</i> de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en &#8222;La Espero&#8220;:</p>
+
+<p style="text-align:justify;margin-left:2em;">&#8222;Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, ri&#265;a je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+a&#365; aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri &#285;ia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...</p>
+
+<p>La libro devas fari&#285;i &#265;iesa&#309;o.&#8220;</p>
+
+<div style="width:20em;margin-right:auto;margin-left:auto;">
+<p style="float:left;font-weight:bold;margin-right:0.5em;">ELDONA AKCIA SOCIETO<br>
+KUSTANNUSOSAKEYHTI&Ouml;</p>
+<p style="font-size: 175%; text-align: left; padding-top: 0.5em;">OTAVA</p>
+</div>
+
+<p style="clear:both;">Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo</p>
+
+<p>Uudenmaankatu 10, Helsingforso.</p>
+</div>
+
+<div class="reklamo section">
+<img class="border" src="images/border.png" alt="">
+
+<p style="font-size:160%;">&#264;iu FINNA ESPERANTISTO</p>
+
+<p>devas ani&#285;i al</p>
+
+<p style="font-size:170%;">ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO</p>
+
+<p>&#264;iu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni &#285;ian organon</p>
+
+<p style="font-size:180%;">ESPERANTA FINNLANDO</p>
+
+<p>Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata.
+Jarabono 10 finnaj markoj.</p>
+
+<p>Informoj en</p>
+
+<p style="font-size:140%;">Esperanto-Oficejo</p>
+
+<p>Uudenmaank. 10, Helsingforso.</p>
+<img class="border" src="images/border.png" alt="">
+</div>
+
+<div style='text-align:center'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 25964 ***</div>
+</body>
+</html>
+
diff --git a/25964-h/images/border.png b/25964-h/images/border.png
new file mode 100644
index 0000000..a3cb6ae
--- /dev/null
+++ b/25964-h/images/border.png
diff --git a/25964-h/images/border.png~ b/25964-h/images/border.png~
new file mode 100644
index 0000000..a3cb6ae
--- /dev/null
+++ b/25964-h/images/border.png~
diff --git a/25964-h/images/cover.jpg b/25964-h/images/cover.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ea1703b
--- /dev/null
+++ b/25964-h/images/cover.jpg
diff --git a/25964-h/images/cover.jpg~ b/25964-h/images/cover.jpg~
new file mode 100644
index 0000000..ea1703b
--- /dev/null
+++ b/25964-h/images/cover.jpg~
diff --git a/25964-h/images/dc-gx.png b/25964-h/images/dc-gx.png
new file mode 100644
index 0000000..56c4b21
--- /dev/null
+++ b/25964-h/images/dc-gx.png
diff --git a/25964-h/images/dc-gx.png~ b/25964-h/images/dc-gx.png~
new file mode 100644
index 0000000..56c4b21
--- /dev/null
+++ b/25964-h/images/dc-gx.png~
diff --git a/25964-h/images/dc-l.png b/25964-h/images/dc-l.png
new file mode 100644
index 0000000..b883981
--- /dev/null
+++ b/25964-h/images/dc-l.png
diff --git a/25964-h/images/dc-l.png~ b/25964-h/images/dc-l.png~
new file mode 100644
index 0000000..b883981
--- /dev/null
+++ b/25964-h/images/dc-l.png~
diff --git a/25964-h/images/steloj.png b/25964-h/images/steloj.png
new file mode 100644
index 0000000..8a6a7f1
--- /dev/null
+++ b/25964-h/images/steloj.png
diff --git a/25964-h/images/steloj.png~ b/25964-h/images/steloj.png~
new file mode 100644
index 0000000..8a6a7f1
--- /dev/null
+++ b/25964-h/images/steloj.png~
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..a32a789
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #25964 (https://www.gutenberg.org/ebooks/25964)
diff --git a/old/20080704-25964-0.txt b/old/20080704-25964-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..93ef09c
--- /dev/null
+++ b/old/20080704-25964-0.txt
@@ -0,0 +1,2219 @@
+Project Gutenberg's Batalo pri la Domo Heikkilä, by Johannes Linnankoski
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Batalo pri la Domo Heikkilä
+
+Author: Johannes Linnankoski
+
+Translator: Vilho Setälä
+
+Release Date: July 4, 2008 [EBook #25964]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.
+
+JOHANNES LINNANKOSKI
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ
+
+  PERMESITE TRADUKIS
+  VILHO SETÄLÄ
+
+ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+
+HELSINGFORSO, FINNLANDO
+
+  PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.
+  HELSINGFORSO 1919.
+
+
+
+Johannes Linnankoski
+
+estas pseŭdonimo de _Juho Vihtori Peltonen_ (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyväskylä kaj sin dediĉis
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. ĉie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis ĉiujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (»Verkistamatoro», »Elokvento», »Libro
+de elpensaĵoj»), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo »Eterna batalo», kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al »eterna batalo» tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankoraŭ pli populara iĝis la sekvinta verko, romano
+»Kanto pri la fajroruĝa floro» (1905), kies heroo estas
+finna tipo Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed
+ĉarme kaj majstre pentritaj amaj aventuroj solidiĝas kaj edziĝinte
+evoluas ĝis firma morala persono; verko tradukita en multajn
+Eŭropajn lingvojn. Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj
+»Batalo pri la domo Heikkilä»[1] (1905) kaj »La fugantoj», (1908)
+ambaŭ priskriboj de kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata
+kiel kulminacio je beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj
+estas »Simsono kaj Delilo» kaj »La filino de Jefto», ambaŭ en 1911
+aperintaj dramaj poezioj.
+
+  [Piednoto 1: Prononcu ĉ. _hejkila_, kun akcento sur la unua
+  silabo. Aliaj nomoj en ĉi tiu libro estas prononcataj:
+  Paavola--_pa:vola_, Väliportti--_valiporti_, kun akcento sur la
+  unua silabo. La sono _ä_ estas inter _a_ kaj _e_.]
+
+Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, eĉ
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, ĝia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas ĉarman sonĝemon al
+la plej multaj el liaj verkoj. Ĉi tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.
+
+Ĉio tio rebrilas klare el la verko ĉi tie prezentata al la
+internacia publiko. Ĝi estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.
+
+
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ
+
+
+
+
+I.
+
+
+Ĝi estis kiel fermita horloĝo--la domo.
+
+Ne laŭŝajne, ĉar ĝiaj pordegoj estis malfermitaj por ĉiuj, por
+ĉiu vizitanto troviĝis amika vorto kaj ĉiu mizerulo sciis, ke ĉe
+la mastrino de Heikkilä li ricevos la plej abundan donon--kaj tiun el
+varma mano.
+
+Sed esence ĝi estis kiel ŝrankhorloĝo, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon aŭdate de ĉiu, sed
+zorge kaŝas sian internan konstruon.
+
+Ekzistas homoj, kiuj ne malkaŝas al la proksimulo eĉ antaŭĉambran
+anguleton el sia interna estaĵo. Sed eĉ el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, ŝajne komplete fermitaj horloĝoj elŝteliĝas ĉiam
+iu sono ĝis la oreloj de flankuloj.
+
+El Heikkilä dum jaroj estis aŭdata neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis ĉirkaŭ la tuta domo
+kaj kaŝiris kiel mistera resono funde ĉe ĉiuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por ĉiuj.
+
+La fokuso de la enigmo estis la mastrino.
+
+Ŝi estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj ŝia tuta estaĵo
+prezentis ion sincere bonan kaj nekaŝitan antaŭ ĉiu. Sed nur ĝis
+difinita limo--kiu ĝin transpaŝis, pentis.
+
+Kelkiuj tion provis.
+
+Kelkaj ŝiaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de ŝia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, ĉu ŝi estis
+feliĉa kaj tian ceteron. Sed tiam la antaŭe tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkilä rigidiĝis kiel ŝtono kaj ĵetis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke ĉi tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvazaŭ petante pardonon komencis paroli pri alio.
+
+Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj ankaŭ provis sian
+ŝancon--nerekte, nature. Sed apenaŭ ili pintigis la buŝon, kiam
+ili vidis la mastrinon antaŭ si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin elŝovi tra la pordo.
+
+Plej mirinde estis, ke eĉ la servistoj nenion sciis, kvazaŭ eĉ
+ili, transirinte la sojlon de Heikkilä, ĵuris ĉiaman silenton. Ĉu
+ili estis malpermesataj paroli? Ne--ili laŭdire nur nenion sciis.
+»La mastro estas tia, kia li estas, kiel ĉiu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane serĉus en sep komunumoj, kiel ĉiu vidas.» Jen
+ĉio. Ĉu ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? Aŭ kio ĝi estis, kiu envolvis ĉion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?
+
+Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+ĝiaj muroj batalis fortegoj--pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, ŝaŭmelŝprucojn, kiuj siatempe kaŭzis sufiĉe da
+pridiskuto.
+
+La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edziniĝis tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en ŝi unua ŝanĝiĝo, okulvidebla
+por ĉiu--la gaja, sincera knabino iĝis subite serioza kaj kaŝema.
+Tio estis des pli stranga, ĉar la gajeco kaj malkaŝemo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkilä estis de antikvaj tempoj
+ankoraŭ kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+ĉe dekses jaroj.
+
+La aero estis plena je supozoj. Ĉu ŝiaj gepatroj devigis ŝin al
+kontraŭvola edziniĝo? Pri tio neniu havis scieton, kaj ĝi estis
+eĉ nekomprenebla, ĉar ankaŭ la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel riĉa, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkilä'a. Ĉu ŝi eble havis junamiton, kiu
+ankoraŭ ne foriĝis el la menso? Ankaŭ tio estis neebla, ĉar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. Ĉu la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj--la solaĵo, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga ŝanĝiĝo en la mastrino, kiu kvazaŭ
+envualis en griza nubo ĉion ĉe ŝi.
+
+Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de ĝojo--ĉe naskiĝo de infano. Ĝi
+estis knabo, kaj ĝi kvazaŭ disŝutis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio daŭris nur mallongan antaŭtagmezon--poste ĉio
+refalis en la grizaĵon.
+
+Poste okazis ŝanĝetoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste ankaŭ lia edzino--tio laŭdire ankaŭ estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkilä iam longe vivis post sia
+edzo.
+
+Kaj nun oni vidis la mirindaĵon, ke ĉe la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis ŝanĝiĝo. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej urĝa tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon ĉe lignaĵistaj
+kaj tiaspecaj enĉambraj laboroj. Nun fariĝinte mastro, li lasis
+ĉiujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+ĉion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstruaĵojn starigi--li intencis per unu fojo »reordigi Heikkilä'n
+laŭ nova kredo». Fakte li komencis »reordigi» en proksima gastejo,
+forsarkante ŝtopilojn el la bierbotelaj buŝoj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinkaĵo, rumo.
+
+La vojaĝoj al la urbo ankaŭ plioftiĝis, kaj la viro, antaŭe
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante ĉe la vojkurbaĵoj kaj en la
+vilaĝoj kaj aere svingante ledrimenan skurĝon. »Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!» ekdiris la homoj la kapon balancante,
+ĉar vivegaj ĉevaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skurĝo transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj--kiel memoraĵo pri iama ĉefo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudjuĝisto[2] kriegis kaj ensorbis brandon kvazaŭ putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+teniĝon de apudjuĝisto. En la filo subite ekkreskis ĉiuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la antaŭaj reprezentantoj.
+
+  [Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]
+
+Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan ŝanĝon ĉe la
+mastrino--ŝi kredeble havis ian antaŭsentan timon pri ĉi tia
+estonto. Tamen ne mankis ankaŭ tiuj, laŭ kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.
+
+La mastrino mem iĝis dum tiuj tempoj ankoraŭ pli kaŝema. Oni
+apenaŭ ricevis respondon de ŝi, kaj en ŝiaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvazaŭ ŝi demandis de la
+tuta mondo, kion ŝi nun devas fari.
+
+Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkilä.
+
+La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skurĝo ornamita per ruĝa tenilŝnuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l'pordego
+renversiĝis kun bruo, kaj la ĉevalo pro tio timiĝinta galopis
+kelkfoje ĉirkaŭ la korta plano. La ebriulo pro tio furioziĝis kaj
+direktis la ĉevalon rekte al stala muro, kontraŭ kiu ĝi sin
+ĵetis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komenciĝis la
+puno. La skurĝo plaŭdis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+ĝi alten kontraŭ la muro, tiel ke splitoj disŝiritaj per la hufoj
+flugis ĉiuflanken.
+
+Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.
+
+»Lasu la senkulpan beston en paco!» tremetanta voĉo aŭdiĝis kaj
+ŝi elpaŝis kontraŭ la mastron.
+
+La alparolito ekrigardis kvazaŭ ruzebatito trans sia ŝultro,
+desaltis de la ĉaro, lasis la ĉevalon tie kaj rapidis kun
+ŝanceliĝantaj paŝoj kontraŭ la mastrinon.
+
+»Certe mi, diablo prenu, instruos ankaŭ la hominojn danci!» li
+kriaĉis alproksimiĝinte kaj ekbatis per la skurĝo sur la ŝultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la vizaĝon--ĉe la orelo komencis
+elgutadi ruĝaĵo.
+
+Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vilaĝa vojo ĉe la
+korta barilo--ili estis fojnistoj el najbaraĵo, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze ĉeestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.
+
+»Lasu! Mi ankoraŭ ne bezonas fremdulan helpon--_ies_ helpon!»
+aŭdiĝis la voĉo de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.
+
+La brutulo okulumis la rigardantojn. »Nur bonvenon al revena
+regalado--certe sufiĉas el ĉi tio ankaŭ por la najbaro!» li ironie
+kriis. La batoj de l'vipo rekomencis plaŭdi.
+
+Sed la mastrino staris kvazaŭ kolono sur sia loko, sen movetiĝo,
+sen tremeto sur la vizaĝo. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis daŭrigi sian vojon nek alveni por helpo kontraŭ la
+malpermeso.
+
+»Morgaŭ pli, se estos bezone!» la skurĝinto ekdiris, ankoraŭ foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la poŝo, per la alia moke la
+vipon al la vilaĝa vojo svingante, paŝis al la ŝtuparo kaj tie
+ankoraŭ preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.
+
+Sed la mastrino staradis ankoraŭ senmova meze en la korto, kvazaŭ
+ne klare perceptante, kio ĵus okazis. Kaj restis ankoraŭ staradi,
+kiam la falĉistoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj mallaŭte
+interparolantaj.
+
+Pasis duo da tagoj--el Heikkilä estis aŭdata neniu ekknaro de muso,
+ĉio ŝajne repaciĝis.
+
+Sed la trian tagon okazis io neatendita.
+
+Oni ĵus finis la matenmanĝon kaj ĉiuj fojnistoj kuŝegis en la
+korto la postmanĝan ripozon--ankaŭ la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn spritaĵojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupiĝis; ŝi estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.
+
+Tiam la provizeja pordo malfermiĝas kaj la mastrino paŝas al la
+fojnistaro--kvazaŭ ŝi havas ion por diri.
+
+»Novmoda greno nun ŝajnas kreski en la kampoj de Heikkilä!»
+aŭdiĝas tranĉe tremanta voĉo, kaj ŝi levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun ŝi portis kaŝe. »Sed ĉar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, ĝi ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!» Kaj antaŭ ol iu eĉ perceptis, pri kio estas
+la demando, ŝi jam metis la ujon sur hakŝtipon starantan antaŭ la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude kuŝantan hakilon--la hakilo
+leviĝas kaj malleviĝas kaj ruĝa rumo ŝprucas ĉirkaŭ la korto.
+
+»Diablo!» la mastro eksaltis staronta kun nigra vizaĝo kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.
+
+Ĉiuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon--la ruĝaŝnuran skurĝon de
+patro--sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.
+
+La virino vidas ĉi ĉion, ekkaptas la skurĝon en la manon kaj
+prenas minacan teniĝon. »Restu for!» ŝi krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimiĝanta viro.
+
+Ekplaŭdo de skurĝo! La viro malbenas, levas unu manon por ŝirmi
+sian vizaĝon kaj ree atakas.
+
+»Restu for, diboĉulo je rumo kaj skurĝo!» estas ree aŭdata, kaj
+la vipo alkroĉiĝas per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+ŝultroj de l'viro, ke tiu retiriĝas kun ekbleko. Li staras momenton
+kvazaŭ senkonscia, ekrigardas al la ree levita skurĝo, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto stariĝis, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj ĉe la flankoj,
+sin trenante al la domo.
+
+Sed la mastrino repaŝas al la ŝtipo kaj dispecigas la skurĝon kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo--kvazaŭ en ĉiu colo
+de ĝi vivus semo de malfeliĉo, kiun ŝi devas pereigi.
+
+La fojnistaro fiksrigardas konsternita.
+
+»Kaj nun al la herbejo!» aŭdiĝas firma, ordonanta voĉo. »Vi certe
+havis sufiĉajn ripoztempojn dum ĉi tiuj jaroj.»
+
+Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankoraŭ preskaŭ knabineca
+mastrino, kiu nun staras antaŭ ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo--aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo--kreskanta knabo, kiu kuŝas plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montriĝo de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa vizaĝo.
+
+Momenteto por ekbeno--la mastrino staras antaŭ la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvazaŭ pilko
+ruliĝas.
+
+»Ĉu vi ne komprenas--al la herbejo!» Kaj ŝi forĵetas la knabon per
+tia fortego, ke li brupaŝas per longaj kurpaŝoj malproksimen sur la
+korto.
+
+La homoj rigardas stultesprime.
+
+»Kaj estas mi, kiu de hodiaŭ ordonos en la domo--por ke nun ĉiu
+tion sciu!»
+
+La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.
+
+Dum du tagoj oni aŭdis nenion pri Heikkilä. La mastron neniu vidis
+eĉ ekaperi--li honte kaj ĉagrene sin fermis en la ĉambro.
+
+Sed la nokton post dua tago ree okazis io.
+
+La servistinoj dormantaj en la ĉambrego ekvekiĝis je tio, ke la
+pordo de l'interĉambro subite malfermiĝis kaj tra la ĉambregon
+kvazaŭ pala fantomo rapide kuris al la antaŭĉambro.
+
+La vekiĝintoj sin ĵetis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.
+
+Ekstere estis vidataj ĉaro sur la korto antaŭ stalo kaj ĉevalo
+ligita je ringo ĉe ĝia pordo; sur ĝin la mastro estis metanta la
+jungilaron.
+
+»Ĉu _tia_ maniere?» aŭdiĝis de la perono--el la posta
+fenestro estis forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke
+ĉiu vorto estis aŭdata en la ĉambrego. Kaj ili vidis la mastrinon
+en subvestaĵoj rapidantan preskaŭkure al la junganto.
+
+De la stalo aŭdiĝis maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.
+
+La mastrino jam alproksimiĝis kun rapidaj, decidaj paŝoj--kiel
+ŝajnis, rekte al la kapo de l'ĉevalo, ignorante la mastron.
+
+Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvazaŭ embuskinta rabbesto
+kontraŭ la venantinon.
+
+»Vi diablido!»--la pinto de l'dekstra piedo ekflugis kontraŭ la
+genuon.
+
+El la korto aŭdiĝis sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tuŝetis la teron, doloron sur la vizaĝo, la brakojn streĉante, la
+manojn pugnigante.
+
+La rigardantojn kaptis antaŭsentomiksita timo.
+
+Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankoraŭ kelkfoje, poste la piedo
+kvazaŭ prove rektiĝis ĝis la tero--ŝi obstine ekiris al sia celo.
+
+La observantoj tra la fenestroj ekĝemis pro malstreĉiĝo.
+
+Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvazaŭ vekiĝis,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ekĵetis post ŝi, kaptante per
+unu mano je la ŝultro de l'irantino.
+
+Tiam ŝi returniĝis kun minaca flamo en la okuloj--ili sin ĵetis
+unu kontraŭ la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbatiĝo, poste sono de ŝirata ŝtofo kaj ekapero de
+ŝia nudiĝinta ŝultro en la somernokta lumeto--la brakoj
+ĉirkaŭprenis la taliojn. Turniĝo, ruliĝo kaj tordiĝo, poste
+ambaŭ renversiĝis. De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton,
+moviĝojn de kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda haŭto kaj
+transruliĝon de la batalantoj unu super la alia, ĝis ŝi subite sin
+disŝiris kaj stariĝis--kun talio duone nuda, ŝirita maniko
+pendanta ĉe la flanko.
+
+La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon ĵus, kiam ŝi estis
+liberiĝonta, etendis kaj kaptis la piedon--kaj ŝi falis senstreĉe
+kun la buŝo sur la teron.
+
+Sed samamomente ŝi ekrimarkis ion en la herbo antaŭ si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis ĝin.
+
+Momenton--la virino furioze returniĝis kontraŭ sian kontraŭulon
+kaj la observantoj vidis ŝin momente leviĝi per la genuoj sur la
+nukon de l'viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per ĉirkaŭvolvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta laŭpove rapide.
+
+»Ĉu vi komprenas--ĉi tio devas--klariĝi! Vi ne piedbatos--nek
+ŝiros--nek diboĉos--ne, kvankam rompiĝus! Kaj la ĉevalon
+movos--neniu--sen mia permeso--vi jam eltrinkis la vian!» aŭdiĝis
+spireganta voĉo inter la batoj.
+
+Sammomente la virino renversiĝis sur la herbon. Ree ruliĝo kaj
+batalo--la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+ĉiu turniĝo. Sed la virino streĉiĝis per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis ŝin sur liaj ŝultroj, batantan eĉ
+pli fervore ol ĵus.
+
+»Tio _devas_ iĝi--klara!--Nun estas demando pri la _domo_--patro
+diris--tiam. Jes, nun estas--ĉu vi aŭdas--_nun estas demando pri
+la domo_!--Ĝi ne estas per rumo--nek per skurĝo--konstruita--nek
+malkonstruota!--Heikkilä estas mia--kaj mi ĝin _tenos_--ĉu vi
+komprenas?»
+
+La viro baraktis kaj streĉiĝis. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, ĝis ŝi fine, laca kaj spireganta, lasis.
+
+»Iru en vian ĉambron kaj restu tie--la manĝo estos portata antaŭ
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.»
+
+Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro treniĝis internen
+ĝemante, sennerva kiel malseka ĉifono, kaj malaperis en la
+ĉambron.
+
+Post kelka tempo ankaŭ la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+ĉambrego en sian ĉambron--la servistinoj jam retiriĝis en siajn
+litojn kaj ŝajnigis dormadon. Sed post ŝia foriro ili komencis
+flustradi.
+
+Tiam ŝi subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.
+
+»Ĉu vi vidis, kio okazis ĉi tie?» aŭdiĝis severa voĉo.
+
+»Ne... nenion ni scias», iu embarase respondis.
+
+»Vi mensogas!» ektintis voĉo mezplanke. »Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri ĉi tio estos aŭdata aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos ĉiun aparte el vi per la sama rimeno!»
+
+Ŝi restis ankoraŭ stari momenteton, severa kaj energia--al la
+servistaro ŝajnis, kvazaŭ ŝi en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvazaŭ dek jarojn pli aĝa.
+
+Ĉi tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.
+
+Ĉiu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkilä okazis dum tiu
+fojnrikoltado ĝisradika ŝanĝo.
+
+La mastro kvazaŭ malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+ĉambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.
+
+Sed des pli estis vidata la mastrino--ĉie, en ĉiu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam ŝi demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+ŝtaleco, kia frostigis la ekridetojn.
+
+La signoj pri nova takto aperis ĉie. Ŝi duobligis la laboristaron
+kaj postulis duoblan laboron rilate la antaŭo. Novkampoj estis
+sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La disciplino estis
+severa, sed la manĝo bona, la salajro bona, kaj la tuta klopodado
+estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj kaj
+taglaboristoj baldaŭ komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkilä.
+
+Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed ankaŭ
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke ŝi iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+draŝejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris ĉiun
+angulon. Baldaŭ poste vidiĝis sur la kampoj de Heikkilä modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.
+
+Ĉio tio donis multe da temo por diskutado--ankoraŭ pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. Ĉu ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? Aŭ ĉu estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+antaŭa? Tiel ŝajnis--almenaŭ la mastro videble iom post iom
+kutimiĝis al sia nova situacio. La ĉambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la antaŭaj okupiĝetoj kaj
+manĝis kun la servistoj ĉe sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa ŝtonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la buŝon; alifoje li elbuŝigis--strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, ĉu ili estis
+frenezaĵoj aŭ saĝaĵoj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super ĉio tio kuŝis ia seka sekretiga ridetado, kiu
+ŝajnis preskaŭ timiga, ĉar neniu sciis, kion ĝi kaŝis.
+
+Sed per kia sorĉo la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, eĉ haltigi lian drinkemon, ĉar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria aŭ diboĉanta je drinkad-vojaĝoj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkilä, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinkaĵoj. Ĉu ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis ŝin en brandvendejo nek tiajn aĵojn inter
+ŝiaj alportitaĵoj.
+
+Estu kiel ajn, ĉiuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton--ke ŝi ne permesis la domon perei kaj igis la diboĉulon
+almenaŭ sendanĝera nenionfaranto--ankoraŭ pli pro la mistera
+aplombo, per kiu ŝi tion ĉion plenumis.
+
+La pensoj de la homoj ofte okupiĝis pri ŝi. Ili vidis ŝin laŭ la
+tempo plirondiĝi kaj plibeliĝi, sed la firmaj trajtoj de la vizaĝo
+ne moliĝis. Rilate infanoj la filo restis solulo--ĉu ĉiuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj ĉesis? Kion la forta, ne alproksimiĝebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? Ĉu ŝi sopiris ion, ĉu ŝi
+suferis? Ĉu ŝi sentis sian vivon, spite ĉia prospero, soleca? Aŭ
+ĉu ŝi estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kuraĝis eĉ aludi--ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.
+
+Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimiĝis al la situacio, fine
+lasante ĉian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkilä tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. Eĉ la mastro ŝajnis kontenta je sia loto--kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendiĝis, ĉar oni sciis ilin lia sola distraĵo.
+
+Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkilä.
+
+La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian aĝon, eĉ li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu laŭ difino
+estis okazonta dum pentekosto.
+
+Por tio oni devis fari al li kelkajn aĉetaĵetojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupiĝon, kiun ŝi ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke ŝi ne povis veturi al la urbo.
+
+Tiam la mastro sin proponis akompani la filon--li havis liberan
+tempon.
+
+La propono ŝajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontraŭdiri, ĉar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabulŝarĝo kun aliaj viroj, sed li sin kondutis ĉiel senriproĉe,
+ke ĉiuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.
+
+La patro kaj filo ekiris.
+
+La tempo pasis ĝis tagmanĝo--la komisiitoj ne revenis. La horloĝo
+batis du, tri, kvar--la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj ruĝajn makulojn, sed vidis ŝin tiom kvieta, kvazaŭ pri
+nenio aparta estis la demando. Ĉe ili mem komencis la doloro
+supreniĝi al la gorĝo.
+
+Ĉirkaŭ la kvina horo aŭdiĝis sur la landvojo krakanta bruego
+de ĉaro. Jam tranĉis akra kriego--granda kaj potenca kiel pro
+ĝojego, kaj ĝin daŭrigis alia, infane alta kaj kvazaŭ
+hezitanta. Unu el la sidantoj en la ĉaro svingis ruĝaŝnuran
+skurĝon, la alia sidis antaŭenkurba, apogante per unu mano al
+bariero de l'sidejo kaj tien kaj reen ŝanceliĝante laŭ la skuoj
+de la ĉaro.
+
+La krakado alproksimiĝis. Ektiro je la brido kaj ekplaŭdo de
+l'vipo--kaj ili veturis plengalope preter Heikkilä kaj kriegaĉis
+ĝuste ĉe la domo.
+
+La servistinoj staris la koron en gorĝo sur la korto--unu el ili
+kuris senspire en la ĉambregon.
+
+»Ĉu vi vidis, mastrino--la mastro kaj...»
+
+»Kaj plu...?»
+
+La knabino ruĝegiĝis ĝis la oreloj kaj retiriĝis konfuzita
+kvazaŭ trovita ĉe misago.
+
+De sur la altaĵo de Heikkilä estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis laŭkurbe trans ponton ĝis la gastejo en la fino de la
+vilaĝo. La servistinoj atendis ĉiumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio aŭdiĝis. Anstataŭe ŝi post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, ĉu jam finiĝis laboro en
+la domo, ĉar ili tiel malvigliĝis. Mem ŝi ŝajnis tute kiel
+antaŭe kaj parolis per la kutima kvieta voĉo, eĉ la ruĝaj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis mallaŭte kaj
+iradis piedpinte--ili ne povis ne fari tion.
+
+Ĉirkaŭ la naŭa horo ree aŭdiĝis krakado de ĉaro.
+
+»Hm Härmäj knaboj--deklivo kaj jungita homino!» kriaĉis la mastro
+enveturante tra la pordego.
+
+Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpaŝi, sed
+ekŝanceliĝis kaj falis kaj restis tie laŭlonge kuŝanta.
+
+La mastro grunte ekridis, ree kriaĉis, vipis la ĉevalon per la
+skurĝo kaj ankoraŭ foje veturis ronde en la korto.
+
+Li kvazaŭ kreskis de antaŭe, ŝajnis fierega kaj aplomba, parade
+ĉirkaŭrigardante.
+
+La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis ĉiu laŭ sia direkto, apenaŭ kuraĝante
+rigardeti de post la fostoj.
+
+El la buŝo de l'elĉariĝanta mastro aŭdiĝis grakaĉanta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.
+
+»Ĉio estas restarigita, hih!» li akrekriis kvazaŭ per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skurĝon en aero. »Kaj kun
+alkresko!»--li montris la filon kuŝantan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.
+
+La mastrino alproksimiĝis--la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+ŝi iris kvazaŭ en siaj okupoj, kvazaŭ ne rimarkinte la mastron,
+kiu daŭre staris aplomba, la krurojn disetendite, la skurĝon en unu
+mano, pugnigita en la poŝo, brilantan triumfesprimon sur la ruĝa
+vizaĝo--kvazaŭ li nenion vidis nek aŭdis, nur ĝuis la potencan
+ekstazon de l'momento.
+
+Ektiro--la skurĝo eksvingis en la mano de l'mastrino.
+
+»_En la ĉambron!_» sammomente ektintis tiel severe
+humilige, ke eĉ la sidantoj en la ĉambrego ektremis.
+
+La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.
+
+»En vian ĉambron!» reaŭdiĝis--en la voĉo tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.
+
+Kaj la observantoj vidis, kiel la viro ĵus tiom aplomba kunfalis
+kvazaŭ fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvazaŭ baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la ĉambrego.
+
+La mastrino sekvis ĉe liaj kalkanoj,--ambaŭ malaperis en la
+ĉambron. De tie komencis aŭdiĝi plendpepado kaj plaŭdado, hurlado
+kaj vekriado kaj ĉiam senĉesa plaŭdado, tiel ke agacis la haŭto
+de l'estantoj en la ĉambrego.
+
+Post tempeto la mastrino aperis en la ĉambrego.
+
+»Maljungu la ĉevalon kaj iru por naĝigi ĝin!» ŝi diris severe,
+metante la skurĝon el sia mano en la fajron sub la ferpoto.
+
+Mem ŝi ree eliris--prenis la knabon kuŝantan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvazaŭ infaneton en sian propran ĉambron.
+
+Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+ĉambregon. La servistaro vidis, kiel ili paŝis laŭ vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron--iom pli
+sube, en rivera kurbaĵo, travidetiĝis la pastrejo inter betuloj.
+
+Poste ĉio revenis al la antaŭaj orbitoj.
+
+Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+ĉambro, nek tio, ke li ŝajnis pli kaduka ol antaŭe, eĉ preskaŭ
+forgesis siajn sarkasmojn.
+
+Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li iĝis solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.
+
+»Li jam havis okazon por ĉion vidi, kio hejme estis vidinda»
+aŭdiĝis mallonga klarigo.
+
+Ankoraŭfoje Heikkilä aŭdigis pri si--surprizante ĉi-foje, kiel
+ofte antaŭe.
+
+La domon vizitis morto.
+
+La kristnasko estis festita kaj ĉe la plej proksima najbaro, la
+vilaĝa forĝisto, estis okazanta laborfesto pri lignaĵoj. Kiel
+daŭrigon la gejunuloj aranĝis ian »dancon de Johano», al kiu
+tiriĝis ankaŭ la servistaro de Heikkilä ĝis la lasta estulo.
+
+Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l'dancejo estas tiregata
+malferme kaj ĉe la sojlo aperas la mastro de Heikkilä--duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la vizaĝo.
+
+»La anaro de Heikkilä tuj venu hejmen!» Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.
+
+Ĉiuj komprenis, ke io aparta estis okazinta aŭ okazonta--la
+dancantoj komencis are treniĝi al Heikkilä.
+
+La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la ĉambron de l'mastrino.
+
+Tie kuŝis la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la vizaĝon al la ĉambro, sed pala kaj ambaŭ manojn sub la
+brusto, kvazaŭ premante al si la subkoraĵon.
+
+Nun la mastro rakontis--kun tremanta voĉo kaj okuloj rondaj pro
+teruro--kiel li vekiĝis en sia ĉambro pro laŭta plendado kaj
+lamentado, kredante unue ĝin aŭdi el ekstere kaj supozante, ke
+moviĝis la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke ĝi devenis el
+la mastrina ĉambro, rapidegis tien tra la ĉambregon, vidis ŝin
+ankoraŭfoje premegi sin sub la koro kaj ekvoĉi--poste resti
+silenta. Li, la mastro, timiĝis tiom, ke li ne kuraĝis
+eĉ tuŝeti per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.
+
+Timigita li fakte estis, tremante je ĉiu ostotubero. La sama terura
+sento okupis ankaŭ la rigardantojn. Ĉiu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan »atakon»--tiaj okazoj estis jam antaŭe viditaj--kaj
+ke tio okazis antaŭ momento, ĉar la korpo estis ankoraŭ varma.
+
+La flankuloj foriĝis kun profunda malstreĉiĝo en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro ĉeestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.--daŭre pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel ankaŭ li unu fojon
+povis esti laŭhome.
+
+Preskaŭ neniam estis ĉe mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkilä--por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkilä estis nekutima
+fenomeno--diskreta kaj stranga, sed estimata de ĉiu. Ili staris
+kvazaŭ antaŭ siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tutaĵo kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klariĝos. Sed nun estis ĉio
+ŝlosita per la nerompebla sigelo Hadesa. Ŝajnis, kvazaŭ la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke eĉ la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.
+
+Sed malvigligita ŝi estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto--la
+malgranda sulkiĝo de la brovejo,--fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, ankaŭ ĝi nur pliigis ŝian severan dignecon.
+
+La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.
+
+Kaj nun estis vidata tiu strangaĵo, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta voĉo, kiel li vekiĝis
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preskaŭ forgesis sian
+antaŭan antipation kaj sentis ion kvazaŭ kompaton al la viro, je
+kiu la okazo ŝajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli daŭran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.
+
+La filo ne estis videbla ĉe la enterigo--lia restadejo estis konata
+de neniu.
+
+Sed apenaŭ pasis la enterigo, kiam ree strangaĵoj komencis aŭdiĝi
+el Heikkilä.
+
+Kvazaŭ malnovaj sekretaj fortoj ree elsorĉiĝis.
+
+Ree svingis la skurĝo en la korto de Heikkilä, ree aŭdiĝis
+kriaĉoj kaj la ĉevalo galopis ŝaŭmanta.
+
+La mastro estis kvazaŭ demonhavanta--kvazaŭ la antaŭaj drinkuloj,
+foiristoj kaj diboĉuloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis antaŭtagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+ŝanĝi ĉevalon kaj inciti la servistojn per ĉiaj diablaĵoj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. Aŭ li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de diboĉuloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokruĉojn sur la tablon kaj plenigi ilin ĝis
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+manĝi. Senceremonie ŝafon el stalo, en la meznokto ĝin
+tuta en ferpotegon kaj tia sur la tablon, ĉe kiu la herooj
+manĝegis. Sed meze de ĉio li povis ekkriegi kiel freneza, stariĝi
+de la tablo kun rondaj okuloj kaj plaŭdigi per skurĝo ĉirkaŭ si,
+murmuri nekompreneblajn vortojn, sin ĵeti eksteren kaj veturi
+galope, kriegante kaj hurlante, foren.
+
+Li ne nur drinkis, sed ankaŭ alie diboĉis laŭ povo. En gastejoj li
+svingis per la skurĝo dispecige fenestrojn, glasojn kaj
+porcelanaĵojn de tabloj sur plankon. Ĉio vidigis, ke li nun decidis
+havigi rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li
+fastis, kaj pereigi Heikkilä'n ĝis la subangulaj sokleroj.
+
+La homoj rigardadis ĉi tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. Ĝi efektive ne mirigis ilin, kontraŭe ŝajnis preskaŭ
+nature, ke la drinkegulaĉo nun diboĉis kun la pereiga skurĝo en la
+mano--nun, kiam la malhelpaĵo forestis.
+
+Sed ĉu tiel devis Heikkilä, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? Laŭ la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+diboĉado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankoraŭ ne
+disbloviĝis de ĉirkaŭ Heikkilä, sed la kerno estis laŭ ilia
+opinio klara--ĝi konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. Ĉio komplete vidata, la pasintaĵo de
+l'duo de jardekoj prezentiĝis batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo--ankaŭ la nunaĵo estis nur daŭrigo al
+tio.
+
+Ĉu unu jam tute foriĝis el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? Ĉu la forto de pereigo ĉi tie diris la lastan vorton?
+
+Tiel ŝajnis.
+
+
+
+
+II.
+
+
+La marta lunaĵo paŝadis sur brilanta printempa neĝkrusto kaj
+kaŝe enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.
+
+La loĝanto de la dometo ankoraŭ ne estis kuŝanta, kvankam la lampo
+jam antaŭ longe estis estingita, sed li sidis plenvestita ĉe la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.
+
+»Saluton, Matio de Väliportti!» la luno ekdiris familiare. »Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?»
+
+Sed la viro nek aŭdis nek vidis ion, nur sidadis enpensiĝinta--dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, sekiĝintan vizaĝon, sur kiu vidiĝis la
+hardaj fingropalpaĵoj de vivo.
+
+Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimiĝis. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, ĉar li
+planis tian, kian li neniam antaŭe faris, sed kio kvazaŭ sin
+apogis al la antaŭpasinta vivovojo.
+
+Laŭ tiu vojo nun preteriris antaŭ li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvazaŭ altkumulusoj,
+sed ĉiu estis guto el la suko de lia propra vivo.
+
+— — —
+
+La unua estis ido de printempo--bela, feliĉa printempo.
+
+Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elburĝoniĝis por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apenaŭ mem
+kredis ĝin vera kaj kvazaŭ instinkte antaŭsentis, ke ĝi devis
+disrompiĝi. Ĉar la feliĉo, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti daŭra.
+
+Sed la printempo estis klara kiel arĝento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa altaĵeto inter la du
+domoj aŭdis tiusomere flustraĵojn, kiuj igis ĝian maljunan koron
+pulsadi.
+
+Kiom dolĉa estas amo, kiam ĝi estas sekreta--kiam oni nur ŝtelire
+kuraĝas ĝin alproksimiĝi kaj nur subdire pri ĝi paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.
+
+— — —
+
+Aŭtune tio okazis--tio kion li instinkte timis kaj kio kuŝis kiel
+malhela makulo ankaŭ sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kuraĝis paroli pri ĝi.
+
+La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj ĝi estis
+rapide klarigata. »Ĉu _servisto_ kiel mastron de _Heikkilä_?
+Ili kredis la filinon de Heikkilä havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj gepatroj kaj familio. Ĉu ŝi, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?»
+
+La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvazaŭ freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksiĝi, ĉar ili ne konis eĉ unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, ĉi tiu estis la sola fojo, kiam la knabino ĉagrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin ambaŭ.
+
+— — —
+
+Kiel klare li rememoris ilian lastan renkontiĝon sub la maljuna
+sorpo--rememoris, kaj tamen ĉio tiuvespera estis kvazaŭ obtuza
+susuro.
+
+Lia gorĝo kunpremiĝis, kiam li pensis, ke ĝi estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino--al ŝia edziĝproklamo restis nur kelke
+da tagoj...?
+
+»Sed kiel vi povos _vivi_ kun li?» li demandis kun
+doloro.
+
+»Tion mi ankoraŭ ne scias--tion mi efektive ne scias», la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.
+
+Sed ĝi ne estis por li la ĉefa demando--estis alio, kio lin
+turmentis ankoraŭ pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.
+
+»Kaj niaj interrilatoj...?» li fine povis elpremegi, »ĉu devas
+_ĉio_ ĉesi je ĉi tio? Mi...»
+
+Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+vizaĝon de la knabino.
+
+Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.
+
+»Devas», la knabino fine diris per tremantaj lipoj. »Ĉio devas
+ĉesi ĉi tie, kvazaŭ nenio iam estis--ĉar mi ne volas fari
+ion nedecan, ĉu per pensoj, ĉu per vortoj, ĉu per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...»
+
+Li sentis ĉion nigriĝi en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.
+
+Ili stariĝis--kvazaŭ nek unu nek alia havis ion plu por diri.
+
+Tiam la knabino ekkaptis ambaŭ liajn manojn.
+
+»_Devas_ esti tiel», ŝi diris per tremetanta
+voĉo. »Sed se mi ankoraŭ iam estos libera agi laŭ mia volo, vi
+scias mian inklinon... Ne, nun mi devas ekiri!» ŝi aldonis
+malpacienciĝe, premegis liajn manojn kaj retiriĝis.
+
+Sed ŝi alturniĝis ankoraŭfoje kaj parolis kvazaŭ delire: »Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos--kaj
+se _vi_ bezonus...» la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontraŭ si.
+
+Momenteto--ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+ĝia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la sekiĝinta
+foliaro de l'sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj--la knabino sin
+disŝiris kaj forkuris.
+
+Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En ĉi ĉio
+estis io mistere solena--kvazaŭ ĉio nun rompiĝis inter ili,
+tranĉita de la palaj radioj de luno, sed kvazaŭ tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.
+
+— — —
+
+La edziĝa festo--li preskaŭ freneziĝis. Estis apenaŭ duona
+mejlo inter la domoj. Li aŭdis tumulton de festeno, bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj voĉoj. Li ŝteliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris eĉ diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj aŭdi flustraĵojn...
+
+Ĉu li estis freneza? Li honte forŝteliĝis.
+
+— — —
+
+Kiel stranga aĵo estas la homa animo! Kvazaŭ ĉio peza kaj premanta
+estis subite forviŝita, nun kiam ĉio estis nerevokebla. Li estis
+libera--kvazaŭ nenio iam estis.
+
+Li memoris kvazaŭ hieraŭan tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto--ili
+hontu! Propra terpeceto--ĝi estis facile akirita. Propra dometo--ĝi
+stariĝis kvazaŭ sorĉite.
+
+Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman vizaĝon, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon--kaj en la sama momento li sentis
+kvazaŭ lia propra staturo rektiĝis kaj plilongiĝis kaj
+neklarigebla forto streĉis liajn tendenojn. Li observis liajn
+klopodojn kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li
+ne povis ne rideti triumfante kaj ne streĉiĝi ankoraŭ pli
+fortege--kvazaŭ li sekrete konkuradis kun tiu viro.
+
+Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la preĝejtegmentan
+eĝon, li mem estus grimpinta ĝis la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon--montru nun ambaŭ sian mastran kapablon.
+
+En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj--strangaj, sed
+tamen kvazaŭ malfremdaj kaj atenditaj por li. Kaj kiam
+li foje per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis
+eksciton de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de
+Heikkilä galopveturis kriaĉante preter lin, li sin turnis kaj
+komencis meze sur la vojo svingi la ĉapelon kun vervo. Sammomente li
+hontis kaj premis la ĉapon sur kapon, sed sentis, kvazaŭ iliaj
+sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.
+
+— — —
+
+Tio okazis sekvintan someron--unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.
+
+La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.
+
+Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro--profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+ĝojego povante foje sin ĵeti kontraŭ lin, bati kaj tordi lin laŭ
+plaĉo.
+
+Sed la virino intervenis.
+
+»Mi ankoraŭ ne bezonas fremdulan helpon»--aparte fiksante la
+rigardon al li: »_ies_ helpon!»
+
+Li reŝanceliĝis kvazaŭ svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.
+
+Sed la virino repuŝis lin malvarme kvazaŭ fremdan trudemulon. Ĉu
+li estis »fremdulo», aŭ iu alia--ĉiuokaze la skurĝbatoj de la
+viro estis pli ŝatataj ol lia helpo. Aŭ ĉu la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?
+
+Li atendis--malpacienca, kun pasia necerteco ŝiranta la bruston.
+
+Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skurĝo, kiel ŝi lin fermis en la ĉambron kaj neebligis ĉian
+diboĉadon--eĉ oni flustris, ke ŝi mem sekrete havigis al li
+alkoholaĵojn, ĉar la viro ne povis tute malhavi ilin.
+
+Lin okupis terura sento--tamen do »fremdulo», kvazaŭ nenio iam
+estis! Se tiu virino estus »vera», ŝi lasus la diboĉulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone--mem li povus eĉ miksi venenon
+en liajn brandaĵojn. Sed ŝi malhelpis kaj prizorgis kvazaŭ
+infaneton--certe tiu viro estis al ŝi kara.
+
+Por kio li laboregis kaj streĉadis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis eĉ la naturan evoluadon de
+la okazaĵoj, kiuj ŝajnis kvazaŭ rapidi por rekompenci la okazintan
+maljustaĵon? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj venĝo--li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa altaĵeto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.
+
+— — —
+
+Ili estis vivitaj demandoj--al ŝi, la virino!
+
+Kion ŝi tiam pensis, kiam ŝi aŭdis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la kaŭzon. Neniu sciis--ŝi sola
+komprenis. Kion ŝi tiam pensis--ĉu ŝi sentis pikon en la brusto?
+
+Ĉu ŝi aŭdis, kio poste okazis? Ĉu oni rakontis al ŝi pri
+»Foireja-Matio», la fama ĉevalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+aĉetis, vendis kaj interŝanĝis? Ĉu ŝi aŭdis, ke li havis
+bonŝancon de pendigindulo, ke li akiris centojn ĝuste ĉar li metis
+ĉion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, ĉu li gajnos aŭ
+malgajnos? Kion ŝi tiam pensis?
+
+Unu fojon ĉiujare li iris mem kiel vivanta demando preter ŝi.
+Veturis la foiran antaŭtagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vilaĝon--kun tri vivegaj ĉevaloj antaŭe jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvazaŭ princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo ĉe Heikkilä,
+ordonis el apuda dometo kafregalaĵon sur la ĉaron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne ĵetis eĉ rigardon al
+Heikkilä, sed sentis en sia flanko ŝiajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.--Kion ŝi tiam pensis? Ĉu ŝi rapidis en sian ĉambron,
+aŭ ĉu ŝi komencis mallaŭdaĉi la servistinojn ke ili rigardaĉas
+ĉiujn migrantojn?
+
+Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn--certe
+ili alvenis, ĉar ili iris kiel anekdotoj de buŝo al buŝo. Kiel li
+regalis per karuselo ĉiujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangulaĵon da popolo en restoracion, precipe ĉiujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj manĝigis ilin laŭ ĉies plaĉo. Kaj
+certe ŝi ankaŭ aŭdis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+ĉefpordo de Societejo kun ĉevalo kaj ĉaro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la ŝtonaj ŝtupoj--veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distraĵo. Kion ŝi pensis pri tio?
+
+Kaj ĉu la virino aŭdis _ke li ne drinkis eĉ guteton_? Certe ŝi tion
+aŭdis! Kion ŝi pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne
+drinkas, kvankam eĉ ĉiaspecaj sekigitaj fiŝoj de senakva
+kontinento drinkas--ĉu tio kaŭzis al ŝi iajn meditojn...?
+
+Kaj ĉu ŝi aŭdis la frapadon de kartoj? Pri ĉevaloj, horloĝoj,
+jakoj kaj ĉapoj, laŭ ĉies plaĉo--eĉ kun almozulo en
+la landvoja drenaĵo. Ĉu ŝi komprenis, ke homoj ne tiel vetas por
+sin distri, kaj ĉu ŝi komprenis, _pri kio_ li ludis?
+
+Pripensu se li iĝus ŝparema, kolektus monon kaj aĉetus
+kampardomon--la najbardomon de Heikkilä, tiun kie li antaŭe estis
+_servisto_? Kion ŝi tiam dirus?
+
+— — —
+
+La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkilä? Kia fenikso ŝi sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplektaĵon kiel ĉiuj knabinoj, kaj robon kiel
+ĉiuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel ĉiuj aliaj. Edziniĝis poste kun drinkulo, kiun ŝi nun regalis
+per brando kaj skurĝo.
+
+Kaj pro ŝia harligaĵo kaj robo li streĉiĝis kaj bruis--ĉiu havas
+la ekscesojn de juneco!
+
+Li aŭdas ree ĉevalblekadon kaj ĉarkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma aŭtuna nokto--ili portas lin antaŭen, ĉiam
+antaŭen, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...
+
+— — —
+
+Ĉu li ne hontis--kiam li fine revenis al la hejma vilaĝo, trofrue
+maljuniĝinta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?
+
+Kial? Ĉu tial, ke li ne revenis per ĉevalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj--ĉu li do eliris per ĉevalo? Ĉu tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema--iu alia spertinta liajn vojaĝojn kuŝus kun
+humo sur la vizaĝo!
+
+Ĉu ankaŭ la mastrino de Heikkilä ne hontis? La mastrino de
+Heikkilä--kiu ŝi estis? Ha, nun li tion memoris--certe li
+iam konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.
+
+Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li--se li povos
+remeti la sovaĝiĝintajn kampojn de Väliportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.
+
+— — —
+
+Kiu povas esplori la senfundajn profundaĵojn de homa koro?
+
+Li dum jaroj eĉ ne memoris pri Heikkilä, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkilä kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvazaŭ altaj arboj kontraŭ vespera ruĝiĝo.
+
+Ĉu estis la malnova amo, kiu ree komencis ŝiri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed ŝi turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se ŝi kun sia domo deglitus laŭ deklivo simile
+al li, se ŝi devus senti malriĉon kaj mizeron, ĉio estus
+ekvilibre. Sed ŝi iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli
+prosperanta domo--kvazaŭ ŝi dum tuta lia foresto sekrete vetkuris
+kun li kaj nun mokis pri lia fina humiligo.
+
+Kelkiam li tamen sentis, kvazaŭ inter ili tamen estis io--tutan
+tempon, spite ĉio. Kvazaŭ finfine estis en Heikkilä ĉio, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+feliĉa--poste ĉio glitis laŭ deklivo.
+
+Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+ĉio--kial ŝi ne tiam faris tion? Kaj ĉu ŝi mem estis feliĉa?
+Ne, kaj almenaŭ du aliajn ŝi malfeliĉigis. Nun li komprenis
+ankaŭ la sorton de tiu alia--la virino turmentis ilin ambaŭ,
+unun per videbla, alian per nevidebla skurĝo. Ŝi amis neniun kaj
+ŝi envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.
+
+Laŭ la tempo tiuj pensoj densiĝis kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skurĝobatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al ŝi kaj diri la tut-veron--tiam li estos libera por eterne.
+
+— — —
+
+La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!
+
+Sed li ne iris eĉ duonan vojon kiam li returniĝis--honta kaj
+konfuzita.
+
+Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?
+
+— — —
+
+Fine--nun li tion elpensis!
+
+Li estis ebria kaj paŝis memkonscia al Heikkilä. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontraŭe li havis unu kaŭzon plie--pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkilä volis drinki,
+kial ĉiuj homoj drinkis--kaj tiel faros ankaŭ li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj kotiĝas!
+
+Sed jam sur la vojo proksime al Heikkilä renkontiris la mastrino.
+
+Tio estis surprizo. Sed »bone», li pensis, »konfidenciaĵon mi ja
+havas por vi!»
+
+Ili interproksimiĝis--li sentis ŝanceliĝon. Penis sin hardi,
+sed io premis la gorĝon tiel, ke li certe ne eĉ vorton
+povos eldiri. Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela
+kaj digna, li subite tiris la ĉapelon profunden sur la okulojn kaj
+intencis tiriĝi kvazaŭ nenion rimarkante pretere.
+
+Sed la virino haltis--liaj propraj piedoj alnajliĝis al la vojo
+kvazaŭ retenataj de nevidebla forto.
+
+La virino rigardis kvazaŭ ne kredante siajn okulojn.
+
+»Matio!» aŭdiĝis tremanta pro emocio voĉo. Kaj en tiu unu vorto
+vibris ĉio, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+ĵeti teren antaŭ ŝi kaj petegi por ankoraŭfoje aŭdi tiun unikan
+vorton.
+
+»Ĉu ankaŭ vi devas iĝi diboĉulo--kiel ĉiuj aliaj...?»
+
+Ŝi jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.
+
+Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion ŝi vere intencis? Kial ŝi
+diris la unu vorton tiel, ke en ĝi vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvazaŭ ŝi neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed ŝi.
+
+Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke ŝi vidis lin ebria
+kaj ankoraŭ pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+»aliaj»--kvazaŭ li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, eĉ por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkontiĝo. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontraŭ la virino--ĝuste pro la neklarigebla
+perforto, kiun ŝi praktikadis kontraŭ ĉiuj aliaj.
+
+— — —
+
+Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam aŭdiĝis de
+la landvojo furioza krakado de ĉaro. Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje antaŭe.
+
+Jam svingis skurĝo kaj aŭdiĝis kriaĉo. Estis do li--kaj la filo
+kune. _La filo_ kune!
+
+Lin okupis tiel subita venĝotriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkilä do tamen estis viro--li venĝis por ili ambaŭ.
+
+Li sciis, ke tio ĉesos baldaŭ, ke skurĝo jam baldaŭ dancos sur la
+dorso de l'mastro. Sed ĝi estis tamen maltima protesto kontraŭ la
+mistera perforto.
+
+— — —
+
+La morto de l'mastrino! Ĝi estis surprizo al li kiel al aliaj, ĉar
+ĝi venis tiel neatendita kaj falĉis nematuran grenon. Ĉu li
+esperis ĝin? Ne. Ĉu li volus ĝin malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazintaĵo estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+_estis_ io--kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke ĉi
+ĉio nun estis nura rememoro.
+
+Sed kio ĝi tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero--nenion! Kion ŝi plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluziiĝis--tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj ĉu ŝi pli sciis pri
+li--pri ĉio, kio trairis kiel ruĝa ŝnuro tra lia vivo--ĉu ŝi eĉ
+unu fojon efektive pensis pri li? Ĉu estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memoraĵo el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, eĉ suferis pro ĝi? Kiel stranga estas la
+vivo! Ĉu ne la homoj iras kvazaŭ en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu je la alia, tamen nenion sciante pri la
+interna homo de la alia, eĉ tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.
+
+Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis ĝis lia dometo, al li
+ŝajnis, ke ĝi rakontis pri io tre malproksima--dum la infaneco
+aŭdita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envualiĝis en
+la nebulon de forgeso por eterne.
+
+— — —
+
+Ree rapidegas bildoj antaŭ li--la mastro de Heikkilä kun siaj
+kundrinkantoj.
+
+Ili vekis ankaŭ la alion, kiu jam estingiĝis.
+
+La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial ŝi fleksiĝis sub la devigo de siaj gepatroj kaj ĉu la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial ŝi post tio iĝis harda, fiera kaj
+nekomprenebla? Ĉu ŝi ne en tiu momento parolis, preskaŭ ĵuris
+ion? Ĉu ne ankaŭ ion pri tio, ke »se vi iam bezonos...?» Ĉu li
+bezonis--tion certe la mastrino de Heikkilä plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo diboĉulo!
+
+Al li ŝajnis nun kvazaŭ nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+ŝi tiel subite estis deŝirata el inter siaj idoloj: riĉeco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkilä estis kvazaŭ venĝilo en la mano
+de l'eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.
+
+La penso estis ankaŭ alie, pro speciala kaŭzo, kvazaŭ serpenta
+veneno por lia malfervoriĝinta sango. La nuna vintro estis al li
+ĉiamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj ĝis vintromezo; da pretaj korbaĵoj estis sufiĉe, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti--la mizero entrudiĝis tra la pordoj kaj
+fenestroj.
+
+Tiam la diboĉado de mastro Heikkilä kvazaŭ briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca moviĝo kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+riĉuloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? Ĉu li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? Ĉu sola la mastro de Heikkilä
+estis rajtigita al egaliga divido?
+
+Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa altaĵeto inter
+Heikkilä kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l'vilaĝo, kie ĉiu havis sian kampeton por lupolo kaj ĉe la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+aŭ duon da terpomoj el ĉiu kelo--tian kvanton neniu eĉ rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...
+
+— — —
+
+Ĉi-vespere li fine decidis iri, ĉar estis bonege portanta
+neĝkrusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis antaŭ la pordo.
+
+Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvazaŭ estus
+necese ankoraŭfoje pripensi ĉu iri ĉu ne iri, ĉar li neniam
+tuŝis propraĵon de alia kaj eĉ en la ĉevalnegocoj neniam
+malfieriĝis al vera trompo. Kaj tiel li eksidis sur la
+benko ĉe la fenestro kaj komencis kvazaŭ fari kalkulon pri la
+pasinta vivo.
+
+Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo--kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvazaŭ sennervigata de neklarigebla malenergieco.
+
+Tiam aŭdiĝas de la landvojo laŭta klakado de la timonoj, kaj
+kriegaĉoj--li scias senvide kiu ĝi estas.
+
+La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas ĉevalo kaj flanke ĝia granda fantomeca ombro.
+»Rapido--Rapido--hej diablo, Rapido!» la grupo ventiras preter
+lian fenestron.
+
+Lia koro komencas bategi, tio ĉio ŝajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la virĉevalo de mastro Heikkilä nomiĝas »Rapido», sed nun li ne
+memoras tion--kvazaŭ la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: »Kion vi plu meditas, ĉu vi ne vidas, kiel mi agas,--rapido,
+rapido, rapido!»
+
+Li risorte ekstariĝas kaj elrapidas el sia dometo.
+
+  * *
+   *
+
+Unue kelkiom laŭ la landvojo, poste trans barilon al la kampo--li
+komencas grimpi laŭ longa, malkruta deklivo al la terkela altaĵeto.
+
+La luno brilas draste kaj lia silueto iras preskaŭ antaŭ li. Ĉu
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velkiĝintaj.
+Ĉu tiel malforta li jam estis? Kaj ĉu li ankoraŭ meditis kaj
+pripensis, ĉu estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango torente ekfluas en la kapon--nun venu
+eĉ ĉiuj mastroj de la vilaĝo renkonte kaj ili demandu kien li
+paŝas, li respondos sincere: al viaj terpomejoj--respondos kaj
+plenigos siajn sakojn eĉ se tiuj staros apude!
+
+Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj siluetiĝas kvazaŭ ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l'altaĵeto.
+
+»Tie en la plej malantaŭa mi komencos», li pensas, »kaj poste
+transiros...»
+
+Tiam iu ekbate tuŝas lian kapon, tiel ke la ĉapelo ruliĝas sur la
+neĝon. Li ektremas kaj levas la rigardon--antaŭ li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbiĝinta branĉeto ankoraŭ
+balancadas kviete ĉe lia kapo.
+
+Li staras momenton kvazaŭ senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustraĵoj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.
+
+La neĝkrusto ree kraketadas kaj la silueto iras antaŭ li.
+
+Kio nun? Kvazaŭ apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas ĝin
+ombro de sako, sed baldaŭ rimarkas ke ĝi moviĝas aparte kaj
+plilongiĝas kaj ke ĝi estas silueto de homo--kvazaŭ iu rapide
+sekvus lin, la paŝoj nur ne estas aŭdataj. Li returnas sin
+malkviete.
+
+Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. Ŝi estas tute sama kiel la tiaman aŭtunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo--staras senmova, la
+manojn pendantaj ĉe la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.
+
+»Heikkilä estas detruata--nun mi bezonas helpon!»
+
+En la voĉo vibras doloro kaj embaraso. Momento--ŝi turnis sian
+dorson kaj paŝas foren. Sed laŭ lia dorso ne pendas harplektaĵo,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la tordaĵo
+ekvidiĝas en la lunbrilo malhela, brilanta rondaĵo--kvazaŭ kapo de
+granda harpinglo. Ankoraŭ momento--la virino malaperis.
+
+Li staras tempeton kvazaŭ alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, ĉu li maldormas aŭ sonĝas?
+
+Li ĉirkaŭrigardas, ĉio estas kiel antaŭe. La terkeloj siluetiĝas
+sur la altaĵeto kaj la luno rebrilas sur la neĝkrusto, ne eĉ duona
+ombro ie--nur la maljuna sorpo staras malantaŭ li granda kaj impona
+kaj kvazaŭ rektigetendante la branĉojn.
+
+Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis antaŭ li. »La virinaĉo!» Li ekdeziris elradikigi ĝin. »Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkilä--ĝi estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!» Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...
+
+»Sed kie ili nun estas--la terkeloj?»
+
+Li haltas kaj ĉiukaŭrigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l'deklivo, de kie li jam supreniris.
+
+La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas--ne, ĉio ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas laŭ la
+deklivo al la landvojo.
+
+Sekvintan nokton li kuŝis hejme--emociita kaj atendanta.
+
+Ĉu estis io sub tio aŭ ĉu ĝi estis nur halucinaĵo? Se tie io
+estis, ĉi tiun nokton li certe havos klarigon pri ĝi, ĉar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn--tio estas konata.
+
+Kelkfoje ŝajnis preskaŭ nature, ke li kredis sin vidi tiaĵon. La
+streĉeco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun ĉio
+kio apertenis al ĝi.
+
+Sed estis io fremda kaj flanka--la hartordaĵo kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis ŝian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke ĝi ankaŭ tiun aŭtunan lunbrilnokton estis plektita.
+
+La nokto pasis. Nenio estis vidata aŭ aŭdata, nek maldorme nek
+sonĝe. Li furioziĝis pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkilä ankoraŭ staris antaŭ li--la dua ankoraŭ
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdiĝis, dum kiuj li povis viziti
+almenaŭ tri kvar terkelojn. Ĉu oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!
+
+La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja altaĵeto.
+
+Sed ĉi-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malantaŭen--nenio estas vidata
+aŭ aŭdata. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l'pasinta nokto.
+
+Li jam alvenas al la terkela altaĵeto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l'plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidiĝas la pajlo kaj li sin kurbigas por ĝin
+formeti--ankoraŭfoje ĉiuflanke ĉirkaŭrigardinte.
+
+Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas ĝin
+kaj subite returniĝas.
+
+Post kelkaj paŝoj staras la virino--sama kiel la unuan fojon, la
+vizaĝon nur ankoraŭ pli pala kaj la rigardon ankoraŭ pli
+penetranta.
+
+»Heikkilä estas detruata--mi _bezonegas_ helpon!»
+
+Tio vibras kvazaŭ de sub tero, preĝante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankoraŭ, kaj ŝi jam paŝas foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la tordaĵo. Sed
+kiam ŝi paŝas, la pinglo eliĝas el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremiĝas. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin ĵetas
+kvazaŭ blindiga ekbrilo--kvazaŭ ĝi ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li streĉas konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremiĝas en la hararon--la vizio malaperis.
+
+La viro falas sennerva sur la randon de l'terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Daŭras longe antaŭ la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektreniĝi al la hejmo.
+
+  * *
+   *
+
+Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis urĝan aferon
+kaj petis tujan aŭdiencon ĉe la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+aŭdiencpetanto.
+
+La parokestro ankoraŭ ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.
+
+Tie la viro komencis rakonti--malkviete kun spasmanta vizaĝo kaj
+vibranta voĉo--kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l'mastrino-mortinto de Heikkilä. Li iris en lunbrilo ekstere, tie ĝi
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...
+
+La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj ĉifonan
+vestaĵon de la viro. Li konis lin--li aŭdis ion kaj tion pri liaj
+vojaĝoj kaj veturadoj. Ankaŭ la rakonto ŝajnis tre mankhava.--Kiel
+li moviĝis ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?
+
+Tiam la viro embarasiĝis kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+moviĝis--je aferoj, kaj tiam li ĝin vidis, kaj tio estas vera.
+
+Klara dubo speguliĝis en la okulo de l'parokestro:
+
+»Hm... ni homoj estas tre multspecaj--estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn sonĝojn kaj tiaspecajn. Ankaŭ ĉi
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.»
+
+Ne, neniam antaŭe li ion vidis aŭ aŭdis.
+
+»Hm, ja, ja.--Sed ĉu vi drinkadas...?»
+
+Ankaŭ tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.
+
+»Ĉu ne...? Ja, ja, tre eble... Sed ĉu estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj ĉu vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkilä?»
+
+Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkilä.
+
+»Nu vidu, jen estas ĉio!» La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropinĉaĵon kaj komencis
+rakonti okazintaĵon. Ĝi okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu antaŭnelonge estis mortinta--ankaŭ ĝi tre stranga
+rakonto.
+
+»Sed ĉi tio ne estas tiaspeca», persistis la viro. »La hartordaĵo
+kaj pinglo--ŝi ne uzis tian dum knabino.»
+
+»Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio ĉu ĝi estis
+pinglo aŭ io--tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.»
+
+»Ne, konfuza ĝi ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kuraĝas ĝin kredi.» Liaj lipoj fariĝis tute palaj kaj la voĉo
+vibris kvazaŭ en spasmoj de frostego. »Ĝi estis--jes, ĝi certe
+estis ... fera bolto.»
+
+»Fera bolto...?»
+
+»Je-es!»
+
+»Sed kion vi per tio efektive...? Ĉu vi pensas ke, kion-diri...?» La
+parokestro interrompis sian frazon.
+
+»Pri tio ĝuste mi volis aŭdi vian opinion, sinjor' parokestro--ĉu
+eble ... eble tie estis io terura?»
+
+La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguliĝis
+emocio.
+
+»Hm, ja, ja--efektive la aferoj de Heikkilä estis tre strangaj», li
+fine diris. »Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+ankaŭ mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton--kaj vidu, ŝi kuŝis kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke ĉar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj eĉ pli forte, do,
+tiel-dire, ili bildigis al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi
+vere kredas kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
+propraj okuloj.»--La parokestro stariĝis el sia lulseĝo.
+
+Sed la viro staris plu kvazaŭ ŝtoniĝinta sur sia loko. Sur lia
+vizaĝo speguliĝis forta embaraso kaj sur la frunto perlis ŝvito de
+doloro.
+
+La parokestro intencis etendi la manon adiaŭe sed restis miranta la
+internan premiĝon de la viro.
+
+»Ne tiel mi povas foriri», la viro parolis kun malkvieta, petega
+voĉo. »Se ĉio restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankoraŭ ne elparolis ĉion, kio
+apartenas al ĉi tiu historio.»
+
+Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampaltaĵeto kaj kio okazis sub ĝi. Pri la sceno en la korto de
+Heikkilä, kiam li intencis kuri por helpi. Pri ĉio, kio moviĝis kaj
+furiozis en lia koro dum ĉi tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkilä estas detruata, preskaŭ
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuliĝo--tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel ŝi ree staris antaŭ li kaj malhelpis ke li fariĝu ŝtelisto
+kaj aĉulo. »Nun mi denuncis min», li finis kvietiĝinta. »Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu laŭ mia
+faraĵo. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, ĉar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis ŝian helpon, mi kredas ke ankaŭ ŝia
+helpkrio estas vera vero.»
+
+La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.
+
+»Nun mi vidas la fingron de la Ĉiopovanto!» li diris per tremanta
+voĉo. »Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+ĉevalon--ni iros al la policestro.»
+
+
+La tombo estis malfermata ankoraŭ la saman tagon.
+
+En la okcipito de la mortinto, sub la hartordaĵo, troviĝis fortika,
+sescola ferbolto.
+
+Ĝi estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.
+
+  * *
+   *
+
+La antaŭĉambraro de la juĝejo tumultis plena je popolo--ne ĉiuj
+eĉ trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La juĝo
+certe estis sciata jam antaŭe, sed la sorto de la domo Heikkilä
+estis tiel proksima al ĉiu, ke ili sentis, kvazaŭ ili kolektiĝis
+por aŭdi la verdikton en sia propra afero.
+
+Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkilä fere
+vestita paŝis sur la peronon. La kurba, velkiĝinta korpo tremadis,
+la kapo estis kvazaŭ enfosiĝinta inter la ŝultroj, sur la cindre
+griza vizaĝo vidiĝis longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.
+
+Li ne diris eĉ unu vorton kaj ŝajne ne rimarkis la popolon
+ĉirkaŭe--la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustraĵon.
+
+La malliberigito leviĝis sur la ĉaron. Tiam sin alĵetis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la ĉaro. Ŝi ekkaptis ambaŭ
+manojn de la malliberulo, la mentono spasmis kaj la lipoj
+moviĝis, sed ŝi nenion povis diri, nur torente ekploris laŭte. En
+la okuloj de la malliberigito vidiĝis ekbrilo kvazaŭ li konis ŝin,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien--la ĉaro komencis ruliĝi.
+
+La homoj kolektiĝis ĉirkaŭ la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la vizaĝo--ŝi estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.
+
+La pordo de la atestantejo ree malfermiĝis kaj alia viro paŝis sur
+la peronon. Ankaŭ li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa vizaĝo speguliĝis kvieta,
+preskaŭ triumfa paco--kiel ĉe homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperiĝinte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.
+
+La viro paŝis malsupren de la perono kaj sin levis sur--la
+malliberulan ĉaron.
+
+»Kio nun...? Kion li...?» la homoj demandadis.
+
+Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvazaŭ la
+malproksiman eteron, dum la ĉaro malrapide forruliĝis.
+
+La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la juĝejo. La
+viro persiste petis al si punon pro ŝtelintenco--kiu estis tute sama
+kiel ŝtelo, laŭ lia klarigo, ĉar ĝia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, ĉar ĝi prezentiĝis
+ligita kun la ĉefa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li ankaŭ endonis pro la parokestro
+skribaĵon, en kiu ĉi tiu aliĝis al la peto de Matio de Väliportti,
+certigante kiel animpaŝtisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.--La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.
+
+La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontentiĝo
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de ĉi tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta ĝojo dum la ekiro por ĝin suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.
+
+La homamaso disiris kun melankolia sed malpeziĝinta menso. Kvazaŭ
+oni liberiĝis de malbona inkubo kaj kvazaŭ la domo Heikkilä, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.
+
+  * *
+   *
+
+Kiam la bovinoj de Heikkilä en tiu printempo estis ellasataj al
+paŝtejo, paŝis Matio de Väliportti--aŭ »La maljuna Matio», kiel
+li nun estis nomata--kun manĝaĵtornistro surŝultre post ili.
+
+Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazintaĵoj,
+rehejmeniĝis kaj ekkaptis la bridojn de la domo. Ĉi tiu akceptis
+lin por lia restanta vivdaŭro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.
+
+Kaj kiam li nun paŝis kriante ŝercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun ĝoja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en poŝoj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo disĵetiĝis kaj polvo fumiĝis alten en la aero sur la
+mallarĝa kortvojo.
+
+Li konis ilin ambaŭ: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj aŭdis, preskaŭ prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvazaŭ li nun subite ilin retrovis--tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem paŝis kun la aĝo de la mastro.
+
+Kiam li nun alvenis al la aperturo de l'kortvojo kaj turniĝis al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinkiĝi, ke ili
+ambaŭ restis tie konservataj. Sed la mastro jam paŝis foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn paŝojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klariĝis al li per unu fulmobato, ke revenis
+ankaŭ tria forestinto--tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkilä.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree moviĝis sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.
+
+»Hej, he-hej!» li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon--kvazaŭ li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompiĝis.
+
+
+
+Vortklarigoj.
+
+Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.
+
+_apudjuĝisto._ Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+juĝisto kaj dek-kelke da »apudjuĝistoj» el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la juĝisto.
+
+_bobelo_ = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).
+
+_ĉambrego._ Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el
+»ĉambrego», granda ĉambro kun kuir- kaj bakforno, manĝa tablo
+kaj litoj de la servistoj; en tiu estas farataj ĉiuj lignaĵaj kaj
+teksaĵaj laboroj; plue el du-tri aŭ pli da ĉambroj, malgranda
+kuirejo, antaŭĉambro kaj tegita, aŭ bretmura aŭ malfermita,
+verandosimila perono.
+
+_eĝo_ = renkontlinio de du ebenoj: supra eĝo de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).
+
+_grenfulmo_ = malproksima, sentondra fulmo. Kaŭze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. Nur en aŭgusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankoraŭ favoras la naskiĝon de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj ĉe la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Kaŭze de
+tio, ke ĝi estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo ĝin nomas »grenfulmoj». Alia nomo estas »fajroj de
+Kaleva», kun mitologia deveno.
+
+_kumuluso_ = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).
+
+_laborfesto,_ »talkoot» estas ofta kutimo ĉe finnoj, speciale dum
+la plej urĝa tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. »Laborfesto
+pri lignaĵoj» do celas tian festan laboradon por kolekti aŭ haki
+lignaĵojn.
+
+_okcipito_ = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).
+
+_stako_ = kunrastitaĵo de fojno (Rhodes).
+
+_stoplo_ = trunketo de greno aŭ fojno, restanta post falĉado
+(Boirac).
+
+_trapi._ Finna lingvo estas tre riĉa je vortoj por la natursonoj.
+Ĉar la ĉefa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, ŝajnas ke
+oni povas uzi similajn almenaŭ kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, ĉu ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj _trapas_ sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto _lirlas_ dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo _pulpas_. Esperanto havas jam de antaŭe kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: _venthurlado_, _ĉarkrakado_ k. t. p.
+
+_sledo_, _sledeto._ Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, ĉaro, kabrioleto, kaleŝo, vagono), naĝveturiloj (barko,
+boato, kanoto, ŝipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj ĝia finna
+nomo (preskaŭ internacia en la Nordo) _pulko_. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por ŝarĝo) la nomon _sledo_ (angle _sledge_ = sleĝ,
+svede _släde_ = _slede_, germane _Schlitten_ = _ŝlitn_). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi _sledeto_ por esprimi sled-similan
+aĵon, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; ĉar ĝi ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo _sledo_,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza _glitveturileto_,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.--Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton _kelkka_ (svede _kälke_, prononc.
+_ĉelke_), sed tiu bedaŭrinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus ĝin en la sveda formo _ĉelko_.
+
+
+
+
+LIBRO POR ĈIUJ ESPERANTISTOJ!
+
+_VILHO SETÄLÄ_
+
+ESPERANTA LEGOLIBRO
+
+Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 paĝoj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.
+
+Prezo 5:--finnaj markoj.
+
+_Recenzo_ de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en "La Espero":
+
+"Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, riĉa je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+aŭ aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri ĝia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...
+
+La libro devas fariĝi ĉiesaĵo."
+
+  ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+  KUSTANNUSOSAKEYHTIÖ
+
+Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo
+
+Uudenmaankatu 10, Helsingforso.
+
+
+
+Ĉiu FINNA ESPERANTISTO
+
+devas aniĝi al
+
+ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO
+
+Ĉiu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni ĝian organon
+
+ESPERANTA FINNLANDO
+
+Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata. Jarabono 10 finnaj markoj.
+
+  Informoj en
+  Esperanto-Oficejo
+  Uudenmaank. 10, Helsingforso.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Batalo pri la Domo Heikkilä, by 
+Johannes Linnankoski
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ ***
+
+***** This file should be named 25964-0.txt or 25964-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/5/9/6/25964/
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/20080704-25964-0.txt~ b/old/20080704-25964-0.txt~
new file mode 100644
index 0000000..93ef09c
--- /dev/null
+++ b/old/20080704-25964-0.txt~
@@ -0,0 +1,2219 @@
+Project Gutenberg's Batalo pri la Domo Heikkilä, by Johannes Linnankoski
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Batalo pri la Domo Heikkilä
+
+Author: Johannes Linnankoski
+
+Translator: Vilho Setälä
+
+Release Date: July 4, 2008 [EBook #25964]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.
+
+JOHANNES LINNANKOSKI
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ
+
+  PERMESITE TRADUKIS
+  VILHO SETÄLÄ
+
+ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+
+HELSINGFORSO, FINNLANDO
+
+  PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.
+  HELSINGFORSO 1919.
+
+
+
+Johannes Linnankoski
+
+estas pseŭdonimo de _Juho Vihtori Peltonen_ (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyväskylä kaj sin dediĉis
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. ĉie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis ĉiujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (»Verkistamatoro», »Elokvento», »Libro
+de elpensaĵoj»), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo »Eterna batalo», kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al »eterna batalo» tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankoraŭ pli populara iĝis la sekvinta verko, romano
+»Kanto pri la fajroruĝa floro» (1905), kies heroo estas
+finna tipo Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed
+ĉarme kaj majstre pentritaj amaj aventuroj solidiĝas kaj edziĝinte
+evoluas ĝis firma morala persono; verko tradukita en multajn
+Eŭropajn lingvojn. Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj
+»Batalo pri la domo Heikkilä»[1] (1905) kaj »La fugantoj», (1908)
+ambaŭ priskriboj de kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata
+kiel kulminacio je beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj
+estas »Simsono kaj Delilo» kaj »La filino de Jefto», ambaŭ en 1911
+aperintaj dramaj poezioj.
+
+  [Piednoto 1: Prononcu ĉ. _hejkila_, kun akcento sur la unua
+  silabo. Aliaj nomoj en ĉi tiu libro estas prononcataj:
+  Paavola--_pa:vola_, Väliportti--_valiporti_, kun akcento sur la
+  unua silabo. La sono _ä_ estas inter _a_ kaj _e_.]
+
+Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, eĉ
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, ĝia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas ĉarman sonĝemon al
+la plej multaj el liaj verkoj. Ĉi tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.
+
+Ĉio tio rebrilas klare el la verko ĉi tie prezentata al la
+internacia publiko. Ĝi estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.
+
+
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ
+
+
+
+
+I.
+
+
+Ĝi estis kiel fermita horloĝo--la domo.
+
+Ne laŭŝajne, ĉar ĝiaj pordegoj estis malfermitaj por ĉiuj, por
+ĉiu vizitanto troviĝis amika vorto kaj ĉiu mizerulo sciis, ke ĉe
+la mastrino de Heikkilä li ricevos la plej abundan donon--kaj tiun el
+varma mano.
+
+Sed esence ĝi estis kiel ŝrankhorloĝo, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon aŭdate de ĉiu, sed
+zorge kaŝas sian internan konstruon.
+
+Ekzistas homoj, kiuj ne malkaŝas al la proksimulo eĉ antaŭĉambran
+anguleton el sia interna estaĵo. Sed eĉ el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, ŝajne komplete fermitaj horloĝoj elŝteliĝas ĉiam
+iu sono ĝis la oreloj de flankuloj.
+
+El Heikkilä dum jaroj estis aŭdata neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis ĉirkaŭ la tuta domo
+kaj kaŝiris kiel mistera resono funde ĉe ĉiuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por ĉiuj.
+
+La fokuso de la enigmo estis la mastrino.
+
+Ŝi estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj ŝia tuta estaĵo
+prezentis ion sincere bonan kaj nekaŝitan antaŭ ĉiu. Sed nur ĝis
+difinita limo--kiu ĝin transpaŝis, pentis.
+
+Kelkiuj tion provis.
+
+Kelkaj ŝiaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de ŝia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, ĉu ŝi estis
+feliĉa kaj tian ceteron. Sed tiam la antaŭe tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkilä rigidiĝis kiel ŝtono kaj ĵetis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke ĉi tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvazaŭ petante pardonon komencis paroli pri alio.
+
+Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj ankaŭ provis sian
+ŝancon--nerekte, nature. Sed apenaŭ ili pintigis la buŝon, kiam
+ili vidis la mastrinon antaŭ si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin elŝovi tra la pordo.
+
+Plej mirinde estis, ke eĉ la servistoj nenion sciis, kvazaŭ eĉ
+ili, transirinte la sojlon de Heikkilä, ĵuris ĉiaman silenton. Ĉu
+ili estis malpermesataj paroli? Ne--ili laŭdire nur nenion sciis.
+»La mastro estas tia, kia li estas, kiel ĉiu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane serĉus en sep komunumoj, kiel ĉiu vidas.» Jen
+ĉio. Ĉu ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? Aŭ kio ĝi estis, kiu envolvis ĉion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?
+
+Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+ĝiaj muroj batalis fortegoj--pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, ŝaŭmelŝprucojn, kiuj siatempe kaŭzis sufiĉe da
+pridiskuto.
+
+La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edziniĝis tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en ŝi unua ŝanĝiĝo, okulvidebla
+por ĉiu--la gaja, sincera knabino iĝis subite serioza kaj kaŝema.
+Tio estis des pli stranga, ĉar la gajeco kaj malkaŝemo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkilä estis de antikvaj tempoj
+ankoraŭ kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+ĉe dekses jaroj.
+
+La aero estis plena je supozoj. Ĉu ŝiaj gepatroj devigis ŝin al
+kontraŭvola edziniĝo? Pri tio neniu havis scieton, kaj ĝi estis
+eĉ nekomprenebla, ĉar ankaŭ la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel riĉa, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkilä'a. Ĉu ŝi eble havis junamiton, kiu
+ankoraŭ ne foriĝis el la menso? Ankaŭ tio estis neebla, ĉar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. Ĉu la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj--la solaĵo, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga ŝanĝiĝo en la mastrino, kiu kvazaŭ
+envualis en griza nubo ĉion ĉe ŝi.
+
+Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de ĝojo--ĉe naskiĝo de infano. Ĝi
+estis knabo, kaj ĝi kvazaŭ disŝutis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio daŭris nur mallongan antaŭtagmezon--poste ĉio
+refalis en la grizaĵon.
+
+Poste okazis ŝanĝetoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste ankaŭ lia edzino--tio laŭdire ankaŭ estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkilä iam longe vivis post sia
+edzo.
+
+Kaj nun oni vidis la mirindaĵon, ke ĉe la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis ŝanĝiĝo. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej urĝa tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon ĉe lignaĵistaj
+kaj tiaspecaj enĉambraj laboroj. Nun fariĝinte mastro, li lasis
+ĉiujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+ĉion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstruaĵojn starigi--li intencis per unu fojo »reordigi Heikkilä'n
+laŭ nova kredo». Fakte li komencis »reordigi» en proksima gastejo,
+forsarkante ŝtopilojn el la bierbotelaj buŝoj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinkaĵo, rumo.
+
+La vojaĝoj al la urbo ankaŭ plioftiĝis, kaj la viro, antaŭe
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante ĉe la vojkurbaĵoj kaj en la
+vilaĝoj kaj aere svingante ledrimenan skurĝon. »Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!» ekdiris la homoj la kapon balancante,
+ĉar vivegaj ĉevaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skurĝo transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj--kiel memoraĵo pri iama ĉefo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudjuĝisto[2] kriegis kaj ensorbis brandon kvazaŭ putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+teniĝon de apudjuĝisto. En la filo subite ekkreskis ĉiuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la antaŭaj reprezentantoj.
+
+  [Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]
+
+Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan ŝanĝon ĉe la
+mastrino--ŝi kredeble havis ian antaŭsentan timon pri ĉi tia
+estonto. Tamen ne mankis ankaŭ tiuj, laŭ kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.
+
+La mastrino mem iĝis dum tiuj tempoj ankoraŭ pli kaŝema. Oni
+apenaŭ ricevis respondon de ŝi, kaj en ŝiaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvazaŭ ŝi demandis de la
+tuta mondo, kion ŝi nun devas fari.
+
+Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkilä.
+
+La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skurĝo ornamita per ruĝa tenilŝnuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l'pordego
+renversiĝis kun bruo, kaj la ĉevalo pro tio timiĝinta galopis
+kelkfoje ĉirkaŭ la korta plano. La ebriulo pro tio furioziĝis kaj
+direktis la ĉevalon rekte al stala muro, kontraŭ kiu ĝi sin
+ĵetis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komenciĝis la
+puno. La skurĝo plaŭdis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+ĝi alten kontraŭ la muro, tiel ke splitoj disŝiritaj per la hufoj
+flugis ĉiuflanken.
+
+Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.
+
+»Lasu la senkulpan beston en paco!» tremetanta voĉo aŭdiĝis kaj
+ŝi elpaŝis kontraŭ la mastron.
+
+La alparolito ekrigardis kvazaŭ ruzebatito trans sia ŝultro,
+desaltis de la ĉaro, lasis la ĉevalon tie kaj rapidis kun
+ŝanceliĝantaj paŝoj kontraŭ la mastrinon.
+
+»Certe mi, diablo prenu, instruos ankaŭ la hominojn danci!» li
+kriaĉis alproksimiĝinte kaj ekbatis per la skurĝo sur la ŝultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la vizaĝon--ĉe la orelo komencis
+elgutadi ruĝaĵo.
+
+Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vilaĝa vojo ĉe la
+korta barilo--ili estis fojnistoj el najbaraĵo, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze ĉeestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.
+
+»Lasu! Mi ankoraŭ ne bezonas fremdulan helpon--_ies_ helpon!»
+aŭdiĝis la voĉo de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.
+
+La brutulo okulumis la rigardantojn. »Nur bonvenon al revena
+regalado--certe sufiĉas el ĉi tio ankaŭ por la najbaro!» li ironie
+kriis. La batoj de l'vipo rekomencis plaŭdi.
+
+Sed la mastrino staris kvazaŭ kolono sur sia loko, sen movetiĝo,
+sen tremeto sur la vizaĝo. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis daŭrigi sian vojon nek alveni por helpo kontraŭ la
+malpermeso.
+
+»Morgaŭ pli, se estos bezone!» la skurĝinto ekdiris, ankoraŭ foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la poŝo, per la alia moke la
+vipon al la vilaĝa vojo svingante, paŝis al la ŝtuparo kaj tie
+ankoraŭ preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.
+
+Sed la mastrino staradis ankoraŭ senmova meze en la korto, kvazaŭ
+ne klare perceptante, kio ĵus okazis. Kaj restis ankoraŭ staradi,
+kiam la falĉistoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj mallaŭte
+interparolantaj.
+
+Pasis duo da tagoj--el Heikkilä estis aŭdata neniu ekknaro de muso,
+ĉio ŝajne repaciĝis.
+
+Sed la trian tagon okazis io neatendita.
+
+Oni ĵus finis la matenmanĝon kaj ĉiuj fojnistoj kuŝegis en la
+korto la postmanĝan ripozon--ankaŭ la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn spritaĵojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupiĝis; ŝi estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.
+
+Tiam la provizeja pordo malfermiĝas kaj la mastrino paŝas al la
+fojnistaro--kvazaŭ ŝi havas ion por diri.
+
+»Novmoda greno nun ŝajnas kreski en la kampoj de Heikkilä!»
+aŭdiĝas tranĉe tremanta voĉo, kaj ŝi levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun ŝi portis kaŝe. »Sed ĉar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, ĝi ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!» Kaj antaŭ ol iu eĉ perceptis, pri kio estas
+la demando, ŝi jam metis la ujon sur hakŝtipon starantan antaŭ la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude kuŝantan hakilon--la hakilo
+leviĝas kaj malleviĝas kaj ruĝa rumo ŝprucas ĉirkaŭ la korto.
+
+»Diablo!» la mastro eksaltis staronta kun nigra vizaĝo kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.
+
+Ĉiuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon--la ruĝaŝnuran skurĝon de
+patro--sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.
+
+La virino vidas ĉi ĉion, ekkaptas la skurĝon en la manon kaj
+prenas minacan teniĝon. »Restu for!» ŝi krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimiĝanta viro.
+
+Ekplaŭdo de skurĝo! La viro malbenas, levas unu manon por ŝirmi
+sian vizaĝon kaj ree atakas.
+
+»Restu for, diboĉulo je rumo kaj skurĝo!» estas ree aŭdata, kaj
+la vipo alkroĉiĝas per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+ŝultroj de l'viro, ke tiu retiriĝas kun ekbleko. Li staras momenton
+kvazaŭ senkonscia, ekrigardas al la ree levita skurĝo, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto stariĝis, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj ĉe la flankoj,
+sin trenante al la domo.
+
+Sed la mastrino repaŝas al la ŝtipo kaj dispecigas la skurĝon kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo--kvazaŭ en ĉiu colo
+de ĝi vivus semo de malfeliĉo, kiun ŝi devas pereigi.
+
+La fojnistaro fiksrigardas konsternita.
+
+»Kaj nun al la herbejo!» aŭdiĝas firma, ordonanta voĉo. »Vi certe
+havis sufiĉajn ripoztempojn dum ĉi tiuj jaroj.»
+
+Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankoraŭ preskaŭ knabineca
+mastrino, kiu nun staras antaŭ ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo--aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo--kreskanta knabo, kiu kuŝas plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montriĝo de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa vizaĝo.
+
+Momenteto por ekbeno--la mastrino staras antaŭ la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvazaŭ pilko
+ruliĝas.
+
+»Ĉu vi ne komprenas--al la herbejo!» Kaj ŝi forĵetas la knabon per
+tia fortego, ke li brupaŝas per longaj kurpaŝoj malproksimen sur la
+korto.
+
+La homoj rigardas stultesprime.
+
+»Kaj estas mi, kiu de hodiaŭ ordonos en la domo--por ke nun ĉiu
+tion sciu!»
+
+La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.
+
+Dum du tagoj oni aŭdis nenion pri Heikkilä. La mastron neniu vidis
+eĉ ekaperi--li honte kaj ĉagrene sin fermis en la ĉambro.
+
+Sed la nokton post dua tago ree okazis io.
+
+La servistinoj dormantaj en la ĉambrego ekvekiĝis je tio, ke la
+pordo de l'interĉambro subite malfermiĝis kaj tra la ĉambregon
+kvazaŭ pala fantomo rapide kuris al la antaŭĉambro.
+
+La vekiĝintoj sin ĵetis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.
+
+Ekstere estis vidataj ĉaro sur la korto antaŭ stalo kaj ĉevalo
+ligita je ringo ĉe ĝia pordo; sur ĝin la mastro estis metanta la
+jungilaron.
+
+»Ĉu _tia_ maniere?» aŭdiĝis de la perono--el la posta
+fenestro estis forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke
+ĉiu vorto estis aŭdata en la ĉambrego. Kaj ili vidis la mastrinon
+en subvestaĵoj rapidantan preskaŭkure al la junganto.
+
+De la stalo aŭdiĝis maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.
+
+La mastrino jam alproksimiĝis kun rapidaj, decidaj paŝoj--kiel
+ŝajnis, rekte al la kapo de l'ĉevalo, ignorante la mastron.
+
+Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvazaŭ embuskinta rabbesto
+kontraŭ la venantinon.
+
+»Vi diablido!»--la pinto de l'dekstra piedo ekflugis kontraŭ la
+genuon.
+
+El la korto aŭdiĝis sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tuŝetis la teron, doloron sur la vizaĝo, la brakojn streĉante, la
+manojn pugnigante.
+
+La rigardantojn kaptis antaŭsentomiksita timo.
+
+Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankoraŭ kelkfoje, poste la piedo
+kvazaŭ prove rektiĝis ĝis la tero--ŝi obstine ekiris al sia celo.
+
+La observantoj tra la fenestroj ekĝemis pro malstreĉiĝo.
+
+Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvazaŭ vekiĝis,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ekĵetis post ŝi, kaptante per
+unu mano je la ŝultro de l'irantino.
+
+Tiam ŝi returniĝis kun minaca flamo en la okuloj--ili sin ĵetis
+unu kontraŭ la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbatiĝo, poste sono de ŝirata ŝtofo kaj ekapero de
+ŝia nudiĝinta ŝultro en la somernokta lumeto--la brakoj
+ĉirkaŭprenis la taliojn. Turniĝo, ruliĝo kaj tordiĝo, poste
+ambaŭ renversiĝis. De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton,
+moviĝojn de kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda haŭto kaj
+transruliĝon de la batalantoj unu super la alia, ĝis ŝi subite sin
+disŝiris kaj stariĝis--kun talio duone nuda, ŝirita maniko
+pendanta ĉe la flanko.
+
+La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon ĵus, kiam ŝi estis
+liberiĝonta, etendis kaj kaptis la piedon--kaj ŝi falis senstreĉe
+kun la buŝo sur la teron.
+
+Sed samamomente ŝi ekrimarkis ion en la herbo antaŭ si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis ĝin.
+
+Momenton--la virino furioze returniĝis kontraŭ sian kontraŭulon
+kaj la observantoj vidis ŝin momente leviĝi per la genuoj sur la
+nukon de l'viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per ĉirkaŭvolvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta laŭpove rapide.
+
+»Ĉu vi komprenas--ĉi tio devas--klariĝi! Vi ne piedbatos--nek
+ŝiros--nek diboĉos--ne, kvankam rompiĝus! Kaj la ĉevalon
+movos--neniu--sen mia permeso--vi jam eltrinkis la vian!» aŭdiĝis
+spireganta voĉo inter la batoj.
+
+Sammomente la virino renversiĝis sur la herbon. Ree ruliĝo kaj
+batalo--la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+ĉiu turniĝo. Sed la virino streĉiĝis per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis ŝin sur liaj ŝultroj, batantan eĉ
+pli fervore ol ĵus.
+
+»Tio _devas_ iĝi--klara!--Nun estas demando pri la _domo_--patro
+diris--tiam. Jes, nun estas--ĉu vi aŭdas--_nun estas demando pri
+la domo_!--Ĝi ne estas per rumo--nek per skurĝo--konstruita--nek
+malkonstruota!--Heikkilä estas mia--kaj mi ĝin _tenos_--ĉu vi
+komprenas?»
+
+La viro baraktis kaj streĉiĝis. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, ĝis ŝi fine, laca kaj spireganta, lasis.
+
+»Iru en vian ĉambron kaj restu tie--la manĝo estos portata antaŭ
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.»
+
+Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro treniĝis internen
+ĝemante, sennerva kiel malseka ĉifono, kaj malaperis en la
+ĉambron.
+
+Post kelka tempo ankaŭ la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+ĉambrego en sian ĉambron--la servistinoj jam retiriĝis en siajn
+litojn kaj ŝajnigis dormadon. Sed post ŝia foriro ili komencis
+flustradi.
+
+Tiam ŝi subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.
+
+»Ĉu vi vidis, kio okazis ĉi tie?» aŭdiĝis severa voĉo.
+
+»Ne... nenion ni scias», iu embarase respondis.
+
+»Vi mensogas!» ektintis voĉo mezplanke. »Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri ĉi tio estos aŭdata aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos ĉiun aparte el vi per la sama rimeno!»
+
+Ŝi restis ankoraŭ stari momenteton, severa kaj energia--al la
+servistaro ŝajnis, kvazaŭ ŝi en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvazaŭ dek jarojn pli aĝa.
+
+Ĉi tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.
+
+Ĉiu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkilä okazis dum tiu
+fojnrikoltado ĝisradika ŝanĝo.
+
+La mastro kvazaŭ malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+ĉambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.
+
+Sed des pli estis vidata la mastrino--ĉie, en ĉiu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam ŝi demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+ŝtaleco, kia frostigis la ekridetojn.
+
+La signoj pri nova takto aperis ĉie. Ŝi duobligis la laboristaron
+kaj postulis duoblan laboron rilate la antaŭo. Novkampoj estis
+sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La disciplino estis
+severa, sed la manĝo bona, la salajro bona, kaj la tuta klopodado
+estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj kaj
+taglaboristoj baldaŭ komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkilä.
+
+Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed ankaŭ
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke ŝi iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+draŝejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris ĉiun
+angulon. Baldaŭ poste vidiĝis sur la kampoj de Heikkilä modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.
+
+Ĉio tio donis multe da temo por diskutado--ankoraŭ pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. Ĉu ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? Aŭ ĉu estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+antaŭa? Tiel ŝajnis--almenaŭ la mastro videble iom post iom
+kutimiĝis al sia nova situacio. La ĉambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la antaŭaj okupiĝetoj kaj
+manĝis kun la servistoj ĉe sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa ŝtonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la buŝon; alifoje li elbuŝigis--strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, ĉu ili estis
+frenezaĵoj aŭ saĝaĵoj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super ĉio tio kuŝis ia seka sekretiga ridetado, kiu
+ŝajnis preskaŭ timiga, ĉar neniu sciis, kion ĝi kaŝis.
+
+Sed per kia sorĉo la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, eĉ haltigi lian drinkemon, ĉar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria aŭ diboĉanta je drinkad-vojaĝoj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkilä, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinkaĵoj. Ĉu ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis ŝin en brandvendejo nek tiajn aĵojn inter
+ŝiaj alportitaĵoj.
+
+Estu kiel ajn, ĉiuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton--ke ŝi ne permesis la domon perei kaj igis la diboĉulon
+almenaŭ sendanĝera nenionfaranto--ankoraŭ pli pro la mistera
+aplombo, per kiu ŝi tion ĉion plenumis.
+
+La pensoj de la homoj ofte okupiĝis pri ŝi. Ili vidis ŝin laŭ la
+tempo plirondiĝi kaj plibeliĝi, sed la firmaj trajtoj de la vizaĝo
+ne moliĝis. Rilate infanoj la filo restis solulo--ĉu ĉiuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj ĉesis? Kion la forta, ne alproksimiĝebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? Ĉu ŝi sopiris ion, ĉu ŝi
+suferis? Ĉu ŝi sentis sian vivon, spite ĉia prospero, soleca? Aŭ
+ĉu ŝi estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kuraĝis eĉ aludi--ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.
+
+Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimiĝis al la situacio, fine
+lasante ĉian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkilä tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. Eĉ la mastro ŝajnis kontenta je sia loto--kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendiĝis, ĉar oni sciis ilin lia sola distraĵo.
+
+Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkilä.
+
+La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian aĝon, eĉ li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu laŭ difino
+estis okazonta dum pentekosto.
+
+Por tio oni devis fari al li kelkajn aĉetaĵetojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupiĝon, kiun ŝi ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke ŝi ne povis veturi al la urbo.
+
+Tiam la mastro sin proponis akompani la filon--li havis liberan
+tempon.
+
+La propono ŝajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontraŭdiri, ĉar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabulŝarĝo kun aliaj viroj, sed li sin kondutis ĉiel senriproĉe,
+ke ĉiuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.
+
+La patro kaj filo ekiris.
+
+La tempo pasis ĝis tagmanĝo--la komisiitoj ne revenis. La horloĝo
+batis du, tri, kvar--la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj ruĝajn makulojn, sed vidis ŝin tiom kvieta, kvazaŭ pri
+nenio aparta estis la demando. Ĉe ili mem komencis la doloro
+supreniĝi al la gorĝo.
+
+Ĉirkaŭ la kvina horo aŭdiĝis sur la landvojo krakanta bruego
+de ĉaro. Jam tranĉis akra kriego--granda kaj potenca kiel pro
+ĝojego, kaj ĝin daŭrigis alia, infane alta kaj kvazaŭ
+hezitanta. Unu el la sidantoj en la ĉaro svingis ruĝaŝnuran
+skurĝon, la alia sidis antaŭenkurba, apogante per unu mano al
+bariero de l'sidejo kaj tien kaj reen ŝanceliĝante laŭ la skuoj
+de la ĉaro.
+
+La krakado alproksimiĝis. Ektiro je la brido kaj ekplaŭdo de
+l'vipo--kaj ili veturis plengalope preter Heikkilä kaj kriegaĉis
+ĝuste ĉe la domo.
+
+La servistinoj staris la koron en gorĝo sur la korto--unu el ili
+kuris senspire en la ĉambregon.
+
+»Ĉu vi vidis, mastrino--la mastro kaj...»
+
+»Kaj plu...?»
+
+La knabino ruĝegiĝis ĝis la oreloj kaj retiriĝis konfuzita
+kvazaŭ trovita ĉe misago.
+
+De sur la altaĵo de Heikkilä estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis laŭkurbe trans ponton ĝis la gastejo en la fino de la
+vilaĝo. La servistinoj atendis ĉiumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio aŭdiĝis. Anstataŭe ŝi post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, ĉu jam finiĝis laboro en
+la domo, ĉar ili tiel malvigliĝis. Mem ŝi ŝajnis tute kiel
+antaŭe kaj parolis per la kutima kvieta voĉo, eĉ la ruĝaj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis mallaŭte kaj
+iradis piedpinte--ili ne povis ne fari tion.
+
+Ĉirkaŭ la naŭa horo ree aŭdiĝis krakado de ĉaro.
+
+»Hm Härmäj knaboj--deklivo kaj jungita homino!» kriaĉis la mastro
+enveturante tra la pordego.
+
+Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpaŝi, sed
+ekŝanceliĝis kaj falis kaj restis tie laŭlonge kuŝanta.
+
+La mastro grunte ekridis, ree kriaĉis, vipis la ĉevalon per la
+skurĝo kaj ankoraŭ foje veturis ronde en la korto.
+
+Li kvazaŭ kreskis de antaŭe, ŝajnis fierega kaj aplomba, parade
+ĉirkaŭrigardante.
+
+La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis ĉiu laŭ sia direkto, apenaŭ kuraĝante
+rigardeti de post la fostoj.
+
+El la buŝo de l'elĉariĝanta mastro aŭdiĝis grakaĉanta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.
+
+»Ĉio estas restarigita, hih!» li akrekriis kvazaŭ per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skurĝon en aero. »Kaj kun
+alkresko!»--li montris la filon kuŝantan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.
+
+La mastrino alproksimiĝis--la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+ŝi iris kvazaŭ en siaj okupoj, kvazaŭ ne rimarkinte la mastron,
+kiu daŭre staris aplomba, la krurojn disetendite, la skurĝon en unu
+mano, pugnigita en la poŝo, brilantan triumfesprimon sur la ruĝa
+vizaĝo--kvazaŭ li nenion vidis nek aŭdis, nur ĝuis la potencan
+ekstazon de l'momento.
+
+Ektiro--la skurĝo eksvingis en la mano de l'mastrino.
+
+»_En la ĉambron!_» sammomente ektintis tiel severe
+humilige, ke eĉ la sidantoj en la ĉambrego ektremis.
+
+La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.
+
+»En vian ĉambron!» reaŭdiĝis--en la voĉo tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.
+
+Kaj la observantoj vidis, kiel la viro ĵus tiom aplomba kunfalis
+kvazaŭ fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvazaŭ baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la ĉambrego.
+
+La mastrino sekvis ĉe liaj kalkanoj,--ambaŭ malaperis en la
+ĉambron. De tie komencis aŭdiĝi plendpepado kaj plaŭdado, hurlado
+kaj vekriado kaj ĉiam senĉesa plaŭdado, tiel ke agacis la haŭto
+de l'estantoj en la ĉambrego.
+
+Post tempeto la mastrino aperis en la ĉambrego.
+
+»Maljungu la ĉevalon kaj iru por naĝigi ĝin!» ŝi diris severe,
+metante la skurĝon el sia mano en la fajron sub la ferpoto.
+
+Mem ŝi ree eliris--prenis la knabon kuŝantan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvazaŭ infaneton en sian propran ĉambron.
+
+Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+ĉambregon. La servistaro vidis, kiel ili paŝis laŭ vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron--iom pli
+sube, en rivera kurbaĵo, travidetiĝis la pastrejo inter betuloj.
+
+Poste ĉio revenis al la antaŭaj orbitoj.
+
+Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+ĉambro, nek tio, ke li ŝajnis pli kaduka ol antaŭe, eĉ preskaŭ
+forgesis siajn sarkasmojn.
+
+Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li iĝis solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.
+
+»Li jam havis okazon por ĉion vidi, kio hejme estis vidinda»
+aŭdiĝis mallonga klarigo.
+
+Ankoraŭfoje Heikkilä aŭdigis pri si--surprizante ĉi-foje, kiel
+ofte antaŭe.
+
+La domon vizitis morto.
+
+La kristnasko estis festita kaj ĉe la plej proksima najbaro, la
+vilaĝa forĝisto, estis okazanta laborfesto pri lignaĵoj. Kiel
+daŭrigon la gejunuloj aranĝis ian »dancon de Johano», al kiu
+tiriĝis ankaŭ la servistaro de Heikkilä ĝis la lasta estulo.
+
+Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l'dancejo estas tiregata
+malferme kaj ĉe la sojlo aperas la mastro de Heikkilä--duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la vizaĝo.
+
+»La anaro de Heikkilä tuj venu hejmen!» Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.
+
+Ĉiuj komprenis, ke io aparta estis okazinta aŭ okazonta--la
+dancantoj komencis are treniĝi al Heikkilä.
+
+La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la ĉambron de l'mastrino.
+
+Tie kuŝis la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la vizaĝon al la ĉambro, sed pala kaj ambaŭ manojn sub la
+brusto, kvazaŭ premante al si la subkoraĵon.
+
+Nun la mastro rakontis--kun tremanta voĉo kaj okuloj rondaj pro
+teruro--kiel li vekiĝis en sia ĉambro pro laŭta plendado kaj
+lamentado, kredante unue ĝin aŭdi el ekstere kaj supozante, ke
+moviĝis la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke ĝi devenis el
+la mastrina ĉambro, rapidegis tien tra la ĉambregon, vidis ŝin
+ankoraŭfoje premegi sin sub la koro kaj ekvoĉi--poste resti
+silenta. Li, la mastro, timiĝis tiom, ke li ne kuraĝis
+eĉ tuŝeti per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.
+
+Timigita li fakte estis, tremante je ĉiu ostotubero. La sama terura
+sento okupis ankaŭ la rigardantojn. Ĉiu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan »atakon»--tiaj okazoj estis jam antaŭe viditaj--kaj
+ke tio okazis antaŭ momento, ĉar la korpo estis ankoraŭ varma.
+
+La flankuloj foriĝis kun profunda malstreĉiĝo en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro ĉeestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.--daŭre pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel ankaŭ li unu fojon
+povis esti laŭhome.
+
+Preskaŭ neniam estis ĉe mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkilä--por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkilä estis nekutima
+fenomeno--diskreta kaj stranga, sed estimata de ĉiu. Ili staris
+kvazaŭ antaŭ siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tutaĵo kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klariĝos. Sed nun estis ĉio
+ŝlosita per la nerompebla sigelo Hadesa. Ŝajnis, kvazaŭ la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke eĉ la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.
+
+Sed malvigligita ŝi estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto--la
+malgranda sulkiĝo de la brovejo,--fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, ankaŭ ĝi nur pliigis ŝian severan dignecon.
+
+La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.
+
+Kaj nun estis vidata tiu strangaĵo, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta voĉo, kiel li vekiĝis
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preskaŭ forgesis sian
+antaŭan antipation kaj sentis ion kvazaŭ kompaton al la viro, je
+kiu la okazo ŝajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli daŭran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.
+
+La filo ne estis videbla ĉe la enterigo--lia restadejo estis konata
+de neniu.
+
+Sed apenaŭ pasis la enterigo, kiam ree strangaĵoj komencis aŭdiĝi
+el Heikkilä.
+
+Kvazaŭ malnovaj sekretaj fortoj ree elsorĉiĝis.
+
+Ree svingis la skurĝo en la korto de Heikkilä, ree aŭdiĝis
+kriaĉoj kaj la ĉevalo galopis ŝaŭmanta.
+
+La mastro estis kvazaŭ demonhavanta--kvazaŭ la antaŭaj drinkuloj,
+foiristoj kaj diboĉuloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis antaŭtagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+ŝanĝi ĉevalon kaj inciti la servistojn per ĉiaj diablaĵoj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. Aŭ li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de diboĉuloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokruĉojn sur la tablon kaj plenigi ilin ĝis
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+manĝi. Senceremonie ŝafon el stalo, en la meznokto ĝin
+tuta en ferpotegon kaj tia sur la tablon, ĉe kiu la herooj
+manĝegis. Sed meze de ĉio li povis ekkriegi kiel freneza, stariĝi
+de la tablo kun rondaj okuloj kaj plaŭdigi per skurĝo ĉirkaŭ si,
+murmuri nekompreneblajn vortojn, sin ĵeti eksteren kaj veturi
+galope, kriegante kaj hurlante, foren.
+
+Li ne nur drinkis, sed ankaŭ alie diboĉis laŭ povo. En gastejoj li
+svingis per la skurĝo dispecige fenestrojn, glasojn kaj
+porcelanaĵojn de tabloj sur plankon. Ĉio vidigis, ke li nun decidis
+havigi rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li
+fastis, kaj pereigi Heikkilä'n ĝis la subangulaj sokleroj.
+
+La homoj rigardadis ĉi tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. Ĝi efektive ne mirigis ilin, kontraŭe ŝajnis preskaŭ
+nature, ke la drinkegulaĉo nun diboĉis kun la pereiga skurĝo en la
+mano--nun, kiam la malhelpaĵo forestis.
+
+Sed ĉu tiel devis Heikkilä, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? Laŭ la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+diboĉado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankoraŭ ne
+disbloviĝis de ĉirkaŭ Heikkilä, sed la kerno estis laŭ ilia
+opinio klara--ĝi konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. Ĉio komplete vidata, la pasintaĵo de
+l'duo de jardekoj prezentiĝis batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo--ankaŭ la nunaĵo estis nur daŭrigo al
+tio.
+
+Ĉu unu jam tute foriĝis el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? Ĉu la forto de pereigo ĉi tie diris la lastan vorton?
+
+Tiel ŝajnis.
+
+
+
+
+II.
+
+
+La marta lunaĵo paŝadis sur brilanta printempa neĝkrusto kaj
+kaŝe enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.
+
+La loĝanto de la dometo ankoraŭ ne estis kuŝanta, kvankam la lampo
+jam antaŭ longe estis estingita, sed li sidis plenvestita ĉe la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.
+
+»Saluton, Matio de Väliportti!» la luno ekdiris familiare. »Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?»
+
+Sed la viro nek aŭdis nek vidis ion, nur sidadis enpensiĝinta--dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, sekiĝintan vizaĝon, sur kiu vidiĝis la
+hardaj fingropalpaĵoj de vivo.
+
+Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimiĝis. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, ĉar li
+planis tian, kian li neniam antaŭe faris, sed kio kvazaŭ sin
+apogis al la antaŭpasinta vivovojo.
+
+Laŭ tiu vojo nun preteriris antaŭ li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvazaŭ altkumulusoj,
+sed ĉiu estis guto el la suko de lia propra vivo.
+
+— — —
+
+La unua estis ido de printempo--bela, feliĉa printempo.
+
+Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elburĝoniĝis por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apenaŭ mem
+kredis ĝin vera kaj kvazaŭ instinkte antaŭsentis, ke ĝi devis
+disrompiĝi. Ĉar la feliĉo, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti daŭra.
+
+Sed la printempo estis klara kiel arĝento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa altaĵeto inter la du
+domoj aŭdis tiusomere flustraĵojn, kiuj igis ĝian maljunan koron
+pulsadi.
+
+Kiom dolĉa estas amo, kiam ĝi estas sekreta--kiam oni nur ŝtelire
+kuraĝas ĝin alproksimiĝi kaj nur subdire pri ĝi paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.
+
+— — —
+
+Aŭtune tio okazis--tio kion li instinkte timis kaj kio kuŝis kiel
+malhela makulo ankaŭ sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kuraĝis paroli pri ĝi.
+
+La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj ĝi estis
+rapide klarigata. »Ĉu _servisto_ kiel mastron de _Heikkilä_?
+Ili kredis la filinon de Heikkilä havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj gepatroj kaj familio. Ĉu ŝi, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?»
+
+La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvazaŭ freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksiĝi, ĉar ili ne konis eĉ unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, ĉi tiu estis la sola fojo, kiam la knabino ĉagrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin ambaŭ.
+
+— — —
+
+Kiel klare li rememoris ilian lastan renkontiĝon sub la maljuna
+sorpo--rememoris, kaj tamen ĉio tiuvespera estis kvazaŭ obtuza
+susuro.
+
+Lia gorĝo kunpremiĝis, kiam li pensis, ke ĝi estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino--al ŝia edziĝproklamo restis nur kelke
+da tagoj...?
+
+»Sed kiel vi povos _vivi_ kun li?» li demandis kun
+doloro.
+
+»Tion mi ankoraŭ ne scias--tion mi efektive ne scias», la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.
+
+Sed ĝi ne estis por li la ĉefa demando--estis alio, kio lin
+turmentis ankoraŭ pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.
+
+»Kaj niaj interrilatoj...?» li fine povis elpremegi, »ĉu devas
+_ĉio_ ĉesi je ĉi tio? Mi...»
+
+Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+vizaĝon de la knabino.
+
+Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.
+
+»Devas», la knabino fine diris per tremantaj lipoj. »Ĉio devas
+ĉesi ĉi tie, kvazaŭ nenio iam estis--ĉar mi ne volas fari
+ion nedecan, ĉu per pensoj, ĉu per vortoj, ĉu per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...»
+
+Li sentis ĉion nigriĝi en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.
+
+Ili stariĝis--kvazaŭ nek unu nek alia havis ion plu por diri.
+
+Tiam la knabino ekkaptis ambaŭ liajn manojn.
+
+»_Devas_ esti tiel», ŝi diris per tremetanta
+voĉo. »Sed se mi ankoraŭ iam estos libera agi laŭ mia volo, vi
+scias mian inklinon... Ne, nun mi devas ekiri!» ŝi aldonis
+malpacienciĝe, premegis liajn manojn kaj retiriĝis.
+
+Sed ŝi alturniĝis ankoraŭfoje kaj parolis kvazaŭ delire: »Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos--kaj
+se _vi_ bezonus...» la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontraŭ si.
+
+Momenteto--ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+ĝia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la sekiĝinta
+foliaro de l'sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj--la knabino sin
+disŝiris kaj forkuris.
+
+Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En ĉi ĉio
+estis io mistere solena--kvazaŭ ĉio nun rompiĝis inter ili,
+tranĉita de la palaj radioj de luno, sed kvazaŭ tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.
+
+— — —
+
+La edziĝa festo--li preskaŭ freneziĝis. Estis apenaŭ duona
+mejlo inter la domoj. Li aŭdis tumulton de festeno, bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj voĉoj. Li ŝteliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris eĉ diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj aŭdi flustraĵojn...
+
+Ĉu li estis freneza? Li honte forŝteliĝis.
+
+— — —
+
+Kiel stranga aĵo estas la homa animo! Kvazaŭ ĉio peza kaj premanta
+estis subite forviŝita, nun kiam ĉio estis nerevokebla. Li estis
+libera--kvazaŭ nenio iam estis.
+
+Li memoris kvazaŭ hieraŭan tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto--ili
+hontu! Propra terpeceto--ĝi estis facile akirita. Propra dometo--ĝi
+stariĝis kvazaŭ sorĉite.
+
+Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman vizaĝon, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon--kaj en la sama momento li sentis
+kvazaŭ lia propra staturo rektiĝis kaj plilongiĝis kaj
+neklarigebla forto streĉis liajn tendenojn. Li observis liajn
+klopodojn kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li
+ne povis ne rideti triumfante kaj ne streĉiĝi ankoraŭ pli
+fortege--kvazaŭ li sekrete konkuradis kun tiu viro.
+
+Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la preĝejtegmentan
+eĝon, li mem estus grimpinta ĝis la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon--montru nun ambaŭ sian mastran kapablon.
+
+En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj--strangaj, sed
+tamen kvazaŭ malfremdaj kaj atenditaj por li. Kaj kiam
+li foje per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis
+eksciton de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de
+Heikkilä galopveturis kriaĉante preter lin, li sin turnis kaj
+komencis meze sur la vojo svingi la ĉapelon kun vervo. Sammomente li
+hontis kaj premis la ĉapon sur kapon, sed sentis, kvazaŭ iliaj
+sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.
+
+— — —
+
+Tio okazis sekvintan someron--unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.
+
+La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.
+
+Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro--profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+ĝojego povante foje sin ĵeti kontraŭ lin, bati kaj tordi lin laŭ
+plaĉo.
+
+Sed la virino intervenis.
+
+»Mi ankoraŭ ne bezonas fremdulan helpon»--aparte fiksante la
+rigardon al li: »_ies_ helpon!»
+
+Li reŝanceliĝis kvazaŭ svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.
+
+Sed la virino repuŝis lin malvarme kvazaŭ fremdan trudemulon. Ĉu
+li estis »fremdulo», aŭ iu alia--ĉiuokaze la skurĝbatoj de la
+viro estis pli ŝatataj ol lia helpo. Aŭ ĉu la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?
+
+Li atendis--malpacienca, kun pasia necerteco ŝiranta la bruston.
+
+Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skurĝo, kiel ŝi lin fermis en la ĉambron kaj neebligis ĉian
+diboĉadon--eĉ oni flustris, ke ŝi mem sekrete havigis al li
+alkoholaĵojn, ĉar la viro ne povis tute malhavi ilin.
+
+Lin okupis terura sento--tamen do »fremdulo», kvazaŭ nenio iam
+estis! Se tiu virino estus »vera», ŝi lasus la diboĉulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone--mem li povus eĉ miksi venenon
+en liajn brandaĵojn. Sed ŝi malhelpis kaj prizorgis kvazaŭ
+infaneton--certe tiu viro estis al ŝi kara.
+
+Por kio li laboregis kaj streĉadis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis eĉ la naturan evoluadon de
+la okazaĵoj, kiuj ŝajnis kvazaŭ rapidi por rekompenci la okazintan
+maljustaĵon? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj venĝo--li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa altaĵeto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.
+
+— — —
+
+Ili estis vivitaj demandoj--al ŝi, la virino!
+
+Kion ŝi tiam pensis, kiam ŝi aŭdis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la kaŭzon. Neniu sciis--ŝi sola
+komprenis. Kion ŝi tiam pensis--ĉu ŝi sentis pikon en la brusto?
+
+Ĉu ŝi aŭdis, kio poste okazis? Ĉu oni rakontis al ŝi pri
+»Foireja-Matio», la fama ĉevalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+aĉetis, vendis kaj interŝanĝis? Ĉu ŝi aŭdis, ke li havis
+bonŝancon de pendigindulo, ke li akiris centojn ĝuste ĉar li metis
+ĉion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, ĉu li gajnos aŭ
+malgajnos? Kion ŝi tiam pensis?
+
+Unu fojon ĉiujare li iris mem kiel vivanta demando preter ŝi.
+Veturis la foiran antaŭtagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vilaĝon--kun tri vivegaj ĉevaloj antaŭe jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvazaŭ princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo ĉe Heikkilä,
+ordonis el apuda dometo kafregalaĵon sur la ĉaron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne ĵetis eĉ rigardon al
+Heikkilä, sed sentis en sia flanko ŝiajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.--Kion ŝi tiam pensis? Ĉu ŝi rapidis en sian ĉambron,
+aŭ ĉu ŝi komencis mallaŭdaĉi la servistinojn ke ili rigardaĉas
+ĉiujn migrantojn?
+
+Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn--certe
+ili alvenis, ĉar ili iris kiel anekdotoj de buŝo al buŝo. Kiel li
+regalis per karuselo ĉiujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangulaĵon da popolo en restoracion, precipe ĉiujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj manĝigis ilin laŭ ĉies plaĉo. Kaj
+certe ŝi ankaŭ aŭdis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+ĉefpordo de Societejo kun ĉevalo kaj ĉaro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la ŝtonaj ŝtupoj--veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distraĵo. Kion ŝi pensis pri tio?
+
+Kaj ĉu la virino aŭdis _ke li ne drinkis eĉ guteton_? Certe ŝi tion
+aŭdis! Kion ŝi pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne
+drinkas, kvankam eĉ ĉiaspecaj sekigitaj fiŝoj de senakva
+kontinento drinkas--ĉu tio kaŭzis al ŝi iajn meditojn...?
+
+Kaj ĉu ŝi aŭdis la frapadon de kartoj? Pri ĉevaloj, horloĝoj,
+jakoj kaj ĉapoj, laŭ ĉies plaĉo--eĉ kun almozulo en
+la landvoja drenaĵo. Ĉu ŝi komprenis, ke homoj ne tiel vetas por
+sin distri, kaj ĉu ŝi komprenis, _pri kio_ li ludis?
+
+Pripensu se li iĝus ŝparema, kolektus monon kaj aĉetus
+kampardomon--la najbardomon de Heikkilä, tiun kie li antaŭe estis
+_servisto_? Kion ŝi tiam dirus?
+
+— — —
+
+La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkilä? Kia fenikso ŝi sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplektaĵon kiel ĉiuj knabinoj, kaj robon kiel
+ĉiuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel ĉiuj aliaj. Edziniĝis poste kun drinkulo, kiun ŝi nun regalis
+per brando kaj skurĝo.
+
+Kaj pro ŝia harligaĵo kaj robo li streĉiĝis kaj bruis--ĉiu havas
+la ekscesojn de juneco!
+
+Li aŭdas ree ĉevalblekadon kaj ĉarkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma aŭtuna nokto--ili portas lin antaŭen, ĉiam
+antaŭen, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...
+
+— — —
+
+Ĉu li ne hontis--kiam li fine revenis al la hejma vilaĝo, trofrue
+maljuniĝinta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?
+
+Kial? Ĉu tial, ke li ne revenis per ĉevalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj--ĉu li do eliris per ĉevalo? Ĉu tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema--iu alia spertinta liajn vojaĝojn kuŝus kun
+humo sur la vizaĝo!
+
+Ĉu ankaŭ la mastrino de Heikkilä ne hontis? La mastrino de
+Heikkilä--kiu ŝi estis? Ha, nun li tion memoris--certe li
+iam konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.
+
+Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li--se li povos
+remeti la sovaĝiĝintajn kampojn de Väliportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.
+
+— — —
+
+Kiu povas esplori la senfundajn profundaĵojn de homa koro?
+
+Li dum jaroj eĉ ne memoris pri Heikkilä, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkilä kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvazaŭ altaj arboj kontraŭ vespera ruĝiĝo.
+
+Ĉu estis la malnova amo, kiu ree komencis ŝiri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed ŝi turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se ŝi kun sia domo deglitus laŭ deklivo simile
+al li, se ŝi devus senti malriĉon kaj mizeron, ĉio estus
+ekvilibre. Sed ŝi iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli
+prosperanta domo--kvazaŭ ŝi dum tuta lia foresto sekrete vetkuris
+kun li kaj nun mokis pri lia fina humiligo.
+
+Kelkiam li tamen sentis, kvazaŭ inter ili tamen estis io--tutan
+tempon, spite ĉio. Kvazaŭ finfine estis en Heikkilä ĉio, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+feliĉa--poste ĉio glitis laŭ deklivo.
+
+Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+ĉio--kial ŝi ne tiam faris tion? Kaj ĉu ŝi mem estis feliĉa?
+Ne, kaj almenaŭ du aliajn ŝi malfeliĉigis. Nun li komprenis
+ankaŭ la sorton de tiu alia--la virino turmentis ilin ambaŭ,
+unun per videbla, alian per nevidebla skurĝo. Ŝi amis neniun kaj
+ŝi envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.
+
+Laŭ la tempo tiuj pensoj densiĝis kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skurĝobatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al ŝi kaj diri la tut-veron--tiam li estos libera por eterne.
+
+— — —
+
+La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!
+
+Sed li ne iris eĉ duonan vojon kiam li returniĝis--honta kaj
+konfuzita.
+
+Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?
+
+— — —
+
+Fine--nun li tion elpensis!
+
+Li estis ebria kaj paŝis memkonscia al Heikkilä. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontraŭe li havis unu kaŭzon plie--pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkilä volis drinki,
+kial ĉiuj homoj drinkis--kaj tiel faros ankaŭ li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj kotiĝas!
+
+Sed jam sur la vojo proksime al Heikkilä renkontiris la mastrino.
+
+Tio estis surprizo. Sed »bone», li pensis, »konfidenciaĵon mi ja
+havas por vi!»
+
+Ili interproksimiĝis--li sentis ŝanceliĝon. Penis sin hardi,
+sed io premis la gorĝon tiel, ke li certe ne eĉ vorton
+povos eldiri. Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela
+kaj digna, li subite tiris la ĉapelon profunden sur la okulojn kaj
+intencis tiriĝi kvazaŭ nenion rimarkante pretere.
+
+Sed la virino haltis--liaj propraj piedoj alnajliĝis al la vojo
+kvazaŭ retenataj de nevidebla forto.
+
+La virino rigardis kvazaŭ ne kredante siajn okulojn.
+
+»Matio!» aŭdiĝis tremanta pro emocio voĉo. Kaj en tiu unu vorto
+vibris ĉio, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+ĵeti teren antaŭ ŝi kaj petegi por ankoraŭfoje aŭdi tiun unikan
+vorton.
+
+»Ĉu ankaŭ vi devas iĝi diboĉulo--kiel ĉiuj aliaj...?»
+
+Ŝi jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.
+
+Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion ŝi vere intencis? Kial ŝi
+diris la unu vorton tiel, ke en ĝi vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvazaŭ ŝi neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed ŝi.
+
+Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke ŝi vidis lin ebria
+kaj ankoraŭ pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+»aliaj»--kvazaŭ li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, eĉ por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkontiĝo. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontraŭ la virino--ĝuste pro la neklarigebla
+perforto, kiun ŝi praktikadis kontraŭ ĉiuj aliaj.
+
+— — —
+
+Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam aŭdiĝis de
+la landvojo furioza krakado de ĉaro. Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje antaŭe.
+
+Jam svingis skurĝo kaj aŭdiĝis kriaĉo. Estis do li--kaj la filo
+kune. _La filo_ kune!
+
+Lin okupis tiel subita venĝotriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkilä do tamen estis viro--li venĝis por ili ambaŭ.
+
+Li sciis, ke tio ĉesos baldaŭ, ke skurĝo jam baldaŭ dancos sur la
+dorso de l'mastro. Sed ĝi estis tamen maltima protesto kontraŭ la
+mistera perforto.
+
+— — —
+
+La morto de l'mastrino! Ĝi estis surprizo al li kiel al aliaj, ĉar
+ĝi venis tiel neatendita kaj falĉis nematuran grenon. Ĉu li
+esperis ĝin? Ne. Ĉu li volus ĝin malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazintaĵo estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+_estis_ io--kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke ĉi
+ĉio nun estis nura rememoro.
+
+Sed kio ĝi tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero--nenion! Kion ŝi plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluziiĝis--tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj ĉu ŝi pli sciis pri
+li--pri ĉio, kio trairis kiel ruĝa ŝnuro tra lia vivo--ĉu ŝi eĉ
+unu fojon efektive pensis pri li? Ĉu estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memoraĵo el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, eĉ suferis pro ĝi? Kiel stranga estas la
+vivo! Ĉu ne la homoj iras kvazaŭ en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu je la alia, tamen nenion sciante pri la
+interna homo de la alia, eĉ tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.
+
+Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis ĝis lia dometo, al li
+ŝajnis, ke ĝi rakontis pri io tre malproksima--dum la infaneco
+aŭdita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envualiĝis en
+la nebulon de forgeso por eterne.
+
+— — —
+
+Ree rapidegas bildoj antaŭ li--la mastro de Heikkilä kun siaj
+kundrinkantoj.
+
+Ili vekis ankaŭ la alion, kiu jam estingiĝis.
+
+La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial ŝi fleksiĝis sub la devigo de siaj gepatroj kaj ĉu la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial ŝi post tio iĝis harda, fiera kaj
+nekomprenebla? Ĉu ŝi ne en tiu momento parolis, preskaŭ ĵuris
+ion? Ĉu ne ankaŭ ion pri tio, ke »se vi iam bezonos...?» Ĉu li
+bezonis--tion certe la mastrino de Heikkilä plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo diboĉulo!
+
+Al li ŝajnis nun kvazaŭ nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+ŝi tiel subite estis deŝirata el inter siaj idoloj: riĉeco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkilä estis kvazaŭ venĝilo en la mano
+de l'eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.
+
+La penso estis ankaŭ alie, pro speciala kaŭzo, kvazaŭ serpenta
+veneno por lia malfervoriĝinta sango. La nuna vintro estis al li
+ĉiamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj ĝis vintromezo; da pretaj korbaĵoj estis sufiĉe, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti--la mizero entrudiĝis tra la pordoj kaj
+fenestroj.
+
+Tiam la diboĉado de mastro Heikkilä kvazaŭ briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca moviĝo kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+riĉuloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? Ĉu li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? Ĉu sola la mastro de Heikkilä
+estis rajtigita al egaliga divido?
+
+Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa altaĵeto inter
+Heikkilä kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l'vilaĝo, kie ĉiu havis sian kampeton por lupolo kaj ĉe la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+aŭ duon da terpomoj el ĉiu kelo--tian kvanton neniu eĉ rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...
+
+— — —
+
+Ĉi-vespere li fine decidis iri, ĉar estis bonege portanta
+neĝkrusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis antaŭ la pordo.
+
+Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvazaŭ estus
+necese ankoraŭfoje pripensi ĉu iri ĉu ne iri, ĉar li neniam
+tuŝis propraĵon de alia kaj eĉ en la ĉevalnegocoj neniam
+malfieriĝis al vera trompo. Kaj tiel li eksidis sur la
+benko ĉe la fenestro kaj komencis kvazaŭ fari kalkulon pri la
+pasinta vivo.
+
+Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo--kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvazaŭ sennervigata de neklarigebla malenergieco.
+
+Tiam aŭdiĝas de la landvojo laŭta klakado de la timonoj, kaj
+kriegaĉoj--li scias senvide kiu ĝi estas.
+
+La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas ĉevalo kaj flanke ĝia granda fantomeca ombro.
+»Rapido--Rapido--hej diablo, Rapido!» la grupo ventiras preter
+lian fenestron.
+
+Lia koro komencas bategi, tio ĉio ŝajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la virĉevalo de mastro Heikkilä nomiĝas »Rapido», sed nun li ne
+memoras tion--kvazaŭ la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: »Kion vi plu meditas, ĉu vi ne vidas, kiel mi agas,--rapido,
+rapido, rapido!»
+
+Li risorte ekstariĝas kaj elrapidas el sia dometo.
+
+  * *
+   *
+
+Unue kelkiom laŭ la landvojo, poste trans barilon al la kampo--li
+komencas grimpi laŭ longa, malkruta deklivo al la terkela altaĵeto.
+
+La luno brilas draste kaj lia silueto iras preskaŭ antaŭ li. Ĉu
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velkiĝintaj.
+Ĉu tiel malforta li jam estis? Kaj ĉu li ankoraŭ meditis kaj
+pripensis, ĉu estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango torente ekfluas en la kapon--nun venu
+eĉ ĉiuj mastroj de la vilaĝo renkonte kaj ili demandu kien li
+paŝas, li respondos sincere: al viaj terpomejoj--respondos kaj
+plenigos siajn sakojn eĉ se tiuj staros apude!
+
+Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj siluetiĝas kvazaŭ ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l'altaĵeto.
+
+»Tie en la plej malantaŭa mi komencos», li pensas, »kaj poste
+transiros...»
+
+Tiam iu ekbate tuŝas lian kapon, tiel ke la ĉapelo ruliĝas sur la
+neĝon. Li ektremas kaj levas la rigardon--antaŭ li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbiĝinta branĉeto ankoraŭ
+balancadas kviete ĉe lia kapo.
+
+Li staras momenton kvazaŭ senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustraĵoj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.
+
+La neĝkrusto ree kraketadas kaj la silueto iras antaŭ li.
+
+Kio nun? Kvazaŭ apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas ĝin
+ombro de sako, sed baldaŭ rimarkas ke ĝi moviĝas aparte kaj
+plilongiĝas kaj ke ĝi estas silueto de homo--kvazaŭ iu rapide
+sekvus lin, la paŝoj nur ne estas aŭdataj. Li returnas sin
+malkviete.
+
+Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. Ŝi estas tute sama kiel la tiaman aŭtunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo--staras senmova, la
+manojn pendantaj ĉe la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.
+
+»Heikkilä estas detruata--nun mi bezonas helpon!»
+
+En la voĉo vibras doloro kaj embaraso. Momento--ŝi turnis sian
+dorson kaj paŝas foren. Sed laŭ lia dorso ne pendas harplektaĵo,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la tordaĵo
+ekvidiĝas en la lunbrilo malhela, brilanta rondaĵo--kvazaŭ kapo de
+granda harpinglo. Ankoraŭ momento--la virino malaperis.
+
+Li staras tempeton kvazaŭ alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, ĉu li maldormas aŭ sonĝas?
+
+Li ĉirkaŭrigardas, ĉio estas kiel antaŭe. La terkeloj siluetiĝas
+sur la altaĵeto kaj la luno rebrilas sur la neĝkrusto, ne eĉ duona
+ombro ie--nur la maljuna sorpo staras malantaŭ li granda kaj impona
+kaj kvazaŭ rektigetendante la branĉojn.
+
+Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis antaŭ li. »La virinaĉo!» Li ekdeziris elradikigi ĝin. »Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkilä--ĝi estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!» Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...
+
+»Sed kie ili nun estas--la terkeloj?»
+
+Li haltas kaj ĉiukaŭrigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l'deklivo, de kie li jam supreniris.
+
+La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas--ne, ĉio ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas laŭ la
+deklivo al la landvojo.
+
+Sekvintan nokton li kuŝis hejme--emociita kaj atendanta.
+
+Ĉu estis io sub tio aŭ ĉu ĝi estis nur halucinaĵo? Se tie io
+estis, ĉi tiun nokton li certe havos klarigon pri ĝi, ĉar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn--tio estas konata.
+
+Kelkfoje ŝajnis preskaŭ nature, ke li kredis sin vidi tiaĵon. La
+streĉeco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun ĉio
+kio apertenis al ĝi.
+
+Sed estis io fremda kaj flanka--la hartordaĵo kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis ŝian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke ĝi ankaŭ tiun aŭtunan lunbrilnokton estis plektita.
+
+La nokto pasis. Nenio estis vidata aŭ aŭdata, nek maldorme nek
+sonĝe. Li furioziĝis pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkilä ankoraŭ staris antaŭ li--la dua ankoraŭ
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdiĝis, dum kiuj li povis viziti
+almenaŭ tri kvar terkelojn. Ĉu oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!
+
+La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja altaĵeto.
+
+Sed ĉi-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malantaŭen--nenio estas vidata
+aŭ aŭdata. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l'pasinta nokto.
+
+Li jam alvenas al la terkela altaĵeto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l'plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidiĝas la pajlo kaj li sin kurbigas por ĝin
+formeti--ankoraŭfoje ĉiuflanke ĉirkaŭrigardinte.
+
+Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas ĝin
+kaj subite returniĝas.
+
+Post kelkaj paŝoj staras la virino--sama kiel la unuan fojon, la
+vizaĝon nur ankoraŭ pli pala kaj la rigardon ankoraŭ pli
+penetranta.
+
+»Heikkilä estas detruata--mi _bezonegas_ helpon!»
+
+Tio vibras kvazaŭ de sub tero, preĝante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankoraŭ, kaj ŝi jam paŝas foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la tordaĵo. Sed
+kiam ŝi paŝas, la pinglo eliĝas el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremiĝas. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin ĵetas
+kvazaŭ blindiga ekbrilo--kvazaŭ ĝi ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li streĉas konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremiĝas en la hararon--la vizio malaperis.
+
+La viro falas sennerva sur la randon de l'terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Daŭras longe antaŭ la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektreniĝi al la hejmo.
+
+  * *
+   *
+
+Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis urĝan aferon
+kaj petis tujan aŭdiencon ĉe la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+aŭdiencpetanto.
+
+La parokestro ankoraŭ ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.
+
+Tie la viro komencis rakonti--malkviete kun spasmanta vizaĝo kaj
+vibranta voĉo--kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l'mastrino-mortinto de Heikkilä. Li iris en lunbrilo ekstere, tie ĝi
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...
+
+La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj ĉifonan
+vestaĵon de la viro. Li konis lin--li aŭdis ion kaj tion pri liaj
+vojaĝoj kaj veturadoj. Ankaŭ la rakonto ŝajnis tre mankhava.--Kiel
+li moviĝis ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?
+
+Tiam la viro embarasiĝis kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+moviĝis--je aferoj, kaj tiam li ĝin vidis, kaj tio estas vera.
+
+Klara dubo speguliĝis en la okulo de l'parokestro:
+
+»Hm... ni homoj estas tre multspecaj--estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn sonĝojn kaj tiaspecajn. Ankaŭ ĉi
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.»
+
+Ne, neniam antaŭe li ion vidis aŭ aŭdis.
+
+»Hm, ja, ja.--Sed ĉu vi drinkadas...?»
+
+Ankaŭ tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.
+
+»Ĉu ne...? Ja, ja, tre eble... Sed ĉu estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj ĉu vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkilä?»
+
+Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkilä.
+
+»Nu vidu, jen estas ĉio!» La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropinĉaĵon kaj komencis
+rakonti okazintaĵon. Ĝi okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu antaŭnelonge estis mortinta--ankaŭ ĝi tre stranga
+rakonto.
+
+»Sed ĉi tio ne estas tiaspeca», persistis la viro. »La hartordaĵo
+kaj pinglo--ŝi ne uzis tian dum knabino.»
+
+»Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio ĉu ĝi estis
+pinglo aŭ io--tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.»
+
+»Ne, konfuza ĝi ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kuraĝas ĝin kredi.» Liaj lipoj fariĝis tute palaj kaj la voĉo
+vibris kvazaŭ en spasmoj de frostego. »Ĝi estis--jes, ĝi certe
+estis ... fera bolto.»
+
+»Fera bolto...?»
+
+»Je-es!»
+
+»Sed kion vi per tio efektive...? Ĉu vi pensas ke, kion-diri...?» La
+parokestro interrompis sian frazon.
+
+»Pri tio ĝuste mi volis aŭdi vian opinion, sinjor' parokestro--ĉu
+eble ... eble tie estis io terura?»
+
+La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguliĝis
+emocio.
+
+»Hm, ja, ja--efektive la aferoj de Heikkilä estis tre strangaj», li
+fine diris. »Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+ankaŭ mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton--kaj vidu, ŝi kuŝis kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke ĉar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj eĉ pli forte, do,
+tiel-dire, ili bildigis al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi
+vere kredas kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
+propraj okuloj.»--La parokestro stariĝis el sia lulseĝo.
+
+Sed la viro staris plu kvazaŭ ŝtoniĝinta sur sia loko. Sur lia
+vizaĝo speguliĝis forta embaraso kaj sur la frunto perlis ŝvito de
+doloro.
+
+La parokestro intencis etendi la manon adiaŭe sed restis miranta la
+internan premiĝon de la viro.
+
+»Ne tiel mi povas foriri», la viro parolis kun malkvieta, petega
+voĉo. »Se ĉio restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankoraŭ ne elparolis ĉion, kio
+apartenas al ĉi tiu historio.»
+
+Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampaltaĵeto kaj kio okazis sub ĝi. Pri la sceno en la korto de
+Heikkilä, kiam li intencis kuri por helpi. Pri ĉio, kio moviĝis kaj
+furiozis en lia koro dum ĉi tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkilä estas detruata, preskaŭ
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuliĝo--tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel ŝi ree staris antaŭ li kaj malhelpis ke li fariĝu ŝtelisto
+kaj aĉulo. »Nun mi denuncis min», li finis kvietiĝinta. »Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu laŭ mia
+faraĵo. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, ĉar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis ŝian helpon, mi kredas ke ankaŭ ŝia
+helpkrio estas vera vero.»
+
+La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.
+
+»Nun mi vidas la fingron de la Ĉiopovanto!» li diris per tremanta
+voĉo. »Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+ĉevalon--ni iros al la policestro.»
+
+
+La tombo estis malfermata ankoraŭ la saman tagon.
+
+En la okcipito de la mortinto, sub la hartordaĵo, troviĝis fortika,
+sescola ferbolto.
+
+Ĝi estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.
+
+  * *
+   *
+
+La antaŭĉambraro de la juĝejo tumultis plena je popolo--ne ĉiuj
+eĉ trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La juĝo
+certe estis sciata jam antaŭe, sed la sorto de la domo Heikkilä
+estis tiel proksima al ĉiu, ke ili sentis, kvazaŭ ili kolektiĝis
+por aŭdi la verdikton en sia propra afero.
+
+Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkilä fere
+vestita paŝis sur la peronon. La kurba, velkiĝinta korpo tremadis,
+la kapo estis kvazaŭ enfosiĝinta inter la ŝultroj, sur la cindre
+griza vizaĝo vidiĝis longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.
+
+Li ne diris eĉ unu vorton kaj ŝajne ne rimarkis la popolon
+ĉirkaŭe--la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustraĵon.
+
+La malliberigito leviĝis sur la ĉaron. Tiam sin alĵetis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la ĉaro. Ŝi ekkaptis ambaŭ
+manojn de la malliberulo, la mentono spasmis kaj la lipoj
+moviĝis, sed ŝi nenion povis diri, nur torente ekploris laŭte. En
+la okuloj de la malliberigito vidiĝis ekbrilo kvazaŭ li konis ŝin,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien--la ĉaro komencis ruliĝi.
+
+La homoj kolektiĝis ĉirkaŭ la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la vizaĝo--ŝi estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.
+
+La pordo de la atestantejo ree malfermiĝis kaj alia viro paŝis sur
+la peronon. Ankaŭ li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa vizaĝo speguliĝis kvieta,
+preskaŭ triumfa paco--kiel ĉe homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperiĝinte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.
+
+La viro paŝis malsupren de la perono kaj sin levis sur--la
+malliberulan ĉaron.
+
+»Kio nun...? Kion li...?» la homoj demandadis.
+
+Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvazaŭ la
+malproksiman eteron, dum la ĉaro malrapide forruliĝis.
+
+La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la juĝejo. La
+viro persiste petis al si punon pro ŝtelintenco--kiu estis tute sama
+kiel ŝtelo, laŭ lia klarigo, ĉar ĝia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, ĉar ĝi prezentiĝis
+ligita kun la ĉefa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li ankaŭ endonis pro la parokestro
+skribaĵon, en kiu ĉi tiu aliĝis al la peto de Matio de Väliportti,
+certigante kiel animpaŝtisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.--La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.
+
+La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontentiĝo
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de ĉi tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta ĝojo dum la ekiro por ĝin suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.
+
+La homamaso disiris kun melankolia sed malpeziĝinta menso. Kvazaŭ
+oni liberiĝis de malbona inkubo kaj kvazaŭ la domo Heikkilä, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.
+
+  * *
+   *
+
+Kiam la bovinoj de Heikkilä en tiu printempo estis ellasataj al
+paŝtejo, paŝis Matio de Väliportti--aŭ »La maljuna Matio», kiel
+li nun estis nomata--kun manĝaĵtornistro surŝultre post ili.
+
+Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazintaĵoj,
+rehejmeniĝis kaj ekkaptis la bridojn de la domo. Ĉi tiu akceptis
+lin por lia restanta vivdaŭro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.
+
+Kaj kiam li nun paŝis kriante ŝercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun ĝoja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en poŝoj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo disĵetiĝis kaj polvo fumiĝis alten en la aero sur la
+mallarĝa kortvojo.
+
+Li konis ilin ambaŭ: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj aŭdis, preskaŭ prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvazaŭ li nun subite ilin retrovis--tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem paŝis kun la aĝo de la mastro.
+
+Kiam li nun alvenis al la aperturo de l'kortvojo kaj turniĝis al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinkiĝi, ke ili
+ambaŭ restis tie konservataj. Sed la mastro jam paŝis foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn paŝojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klariĝis al li per unu fulmobato, ke revenis
+ankaŭ tria forestinto--tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkilä.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree moviĝis sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.
+
+»Hej, he-hej!» li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon--kvazaŭ li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompiĝis.
+
+
+
+Vortklarigoj.
+
+Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.
+
+_apudjuĝisto._ Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+juĝisto kaj dek-kelke da »apudjuĝistoj» el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la juĝisto.
+
+_bobelo_ = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).
+
+_ĉambrego._ Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el
+»ĉambrego», granda ĉambro kun kuir- kaj bakforno, manĝa tablo
+kaj litoj de la servistoj; en tiu estas farataj ĉiuj lignaĵaj kaj
+teksaĵaj laboroj; plue el du-tri aŭ pli da ĉambroj, malgranda
+kuirejo, antaŭĉambro kaj tegita, aŭ bretmura aŭ malfermita,
+verandosimila perono.
+
+_eĝo_ = renkontlinio de du ebenoj: supra eĝo de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).
+
+_grenfulmo_ = malproksima, sentondra fulmo. Kaŭze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. Nur en aŭgusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankoraŭ favoras la naskiĝon de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj ĉe la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Kaŭze de
+tio, ke ĝi estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo ĝin nomas »grenfulmoj». Alia nomo estas »fajroj de
+Kaleva», kun mitologia deveno.
+
+_kumuluso_ = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).
+
+_laborfesto,_ »talkoot» estas ofta kutimo ĉe finnoj, speciale dum
+la plej urĝa tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. »Laborfesto
+pri lignaĵoj» do celas tian festan laboradon por kolekti aŭ haki
+lignaĵojn.
+
+_okcipito_ = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).
+
+_stako_ = kunrastitaĵo de fojno (Rhodes).
+
+_stoplo_ = trunketo de greno aŭ fojno, restanta post falĉado
+(Boirac).
+
+_trapi._ Finna lingvo estas tre riĉa je vortoj por la natursonoj.
+Ĉar la ĉefa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, ŝajnas ke
+oni povas uzi similajn almenaŭ kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, ĉu ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj _trapas_ sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto _lirlas_ dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo _pulpas_. Esperanto havas jam de antaŭe kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: _venthurlado_, _ĉarkrakado_ k. t. p.
+
+_sledo_, _sledeto._ Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, ĉaro, kabrioleto, kaleŝo, vagono), naĝveturiloj (barko,
+boato, kanoto, ŝipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj ĝia finna
+nomo (preskaŭ internacia en la Nordo) _pulko_. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por ŝarĝo) la nomon _sledo_ (angle _sledge_ = sleĝ,
+svede _släde_ = _slede_, germane _Schlitten_ = _ŝlitn_). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi _sledeto_ por esprimi sled-similan
+aĵon, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; ĉar ĝi ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo _sledo_,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza _glitveturileto_,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.--Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton _kelkka_ (svede _kälke_, prononc.
+_ĉelke_), sed tiu bedaŭrinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus ĝin en la sveda formo _ĉelko_.
+
+
+
+
+LIBRO POR ĈIUJ ESPERANTISTOJ!
+
+_VILHO SETÄLÄ_
+
+ESPERANTA LEGOLIBRO
+
+Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 paĝoj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.
+
+Prezo 5:--finnaj markoj.
+
+_Recenzo_ de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en "La Espero":
+
+"Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, riĉa je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+aŭ aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri ĝia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...
+
+La libro devas fariĝi ĉiesaĵo."
+
+  ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+  KUSTANNUSOSAKEYHTIÖ
+
+Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo
+
+Uudenmaankatu 10, Helsingforso.
+
+
+
+Ĉiu FINNA ESPERANTISTO
+
+devas aniĝi al
+
+ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO
+
+Ĉiu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni ĝian organon
+
+ESPERANTA FINNLANDO
+
+Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata. Jarabono 10 finnaj markoj.
+
+  Informoj en
+  Esperanto-Oficejo
+  Uudenmaank. 10, Helsingforso.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Batalo pri la Domo Heikkilä, by 
+Johannes Linnankoski
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ ***
+
+***** This file should be named 25964-0.txt or 25964-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/5/9/6/25964/
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/20080704-25964-8.txt b/old/20080704-25964-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..342119c
--- /dev/null
+++ b/old/20080704-25964-8.txt
@@ -0,0 +1,2219 @@
+Project Gutenberg's Batalo pri la Domo Heikkil�, by Johannes Linnankoski
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Batalo pri la Domo Heikkil�
+
+Author: Johannes Linnankoski
+
+Translator: Vilho Set�l�
+
+Release Date: July 4, 2008 [EBook #25964]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL� ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.
+
+JOHANNES LINNANKOSKI
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL�
+
+  PERMESITE TRADUKIS
+  VILHO SET�L�
+
+ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+
+HELSINGFORSO, FINNLANDO
+
+  PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.
+  HELSINGFORSO 1919.
+
+
+
+Johannes Linnankoski
+
+estas pseuxdonimo de _Juho Vihtori Peltonen_ (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyv�skyl� kaj sin dedicxis
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. cxie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis cxiujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (�Verkistamatoro�, �Elokvento�, �Libro
+de elpensajxoj�), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo �Eterna batalo�, kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al �eterna batalo� tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankoraux pli populara igxis la sekvinta verko, romano
+�Kanto pri la fajrorugxa floro� (1905), kies heroo estas
+finna tipo Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed
+cxarme kaj majstre pentritaj amaj aventuroj solidigxas kaj edzigxinte
+evoluas gxis firma morala persono; verko tradukita en multajn
+Euxropajn lingvojn. Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj
+�Batalo pri la domo Heikkil�[1] (1905) kaj �La fugantoj�, (1908)
+ambaux priskriboj de kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata
+kiel kulminacio je beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj
+estas �Simsono kaj Delilo� kaj �La filino de Jefto�, ambaux en 1911
+aperintaj dramaj poezioj.
+
+  [Piednoto 1: Prononcu cx. _hejkila_, kun akcento sur la unua
+  silabo. Aliaj nomoj en cxi tiu libro estas prononcataj:
+  Paavola--_pa:vola_, V�liportti--_valiporti_, kun akcento sur la
+  unua silabo. La sono _�_ estas inter _a_ kaj _e_.]
+
+Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, ecx
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, gxia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas cxarman songxemon al
+la plej multaj el liaj verkoj. Cxi tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.
+
+Cxio tio rebrilas klare el la verko cxi tie prezentata al la
+internacia publiko. Gxi estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.
+
+
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL�
+
+
+
+
+I.
+
+
+Gxi estis kiel fermita horlogxo--la domo.
+
+Ne lauxsxajne, cxar gxiaj pordegoj estis malfermitaj por cxiuj, por
+cxiu vizitanto trovigxis amika vorto kaj cxiu mizerulo sciis, ke cxe
+la mastrino de Heikkil� li ricevos la plej abundan donon--kaj tiun el
+varma mano.
+
+Sed esence gxi estis kiel sxrankhorlogxo, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon auxdate de cxiu, sed
+zorge kasxas sian internan konstruon.
+
+Ekzistas homoj, kiuj ne malkasxas al la proksimulo ecx antauxcxambran
+anguleton el sia interna estajxo. Sed ecx el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, sxajne komplete fermitaj horlogxoj elsxteligxas cxiam
+iu sono gxis la oreloj de flankuloj.
+
+El Heikkil� dum jaroj estis auxdata neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis cxirkaux la tuta domo
+kaj kasxiris kiel mistera resono funde cxe cxiuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por cxiuj.
+
+La fokuso de la enigmo estis la mastrino.
+
+Sxi estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj sxia tuta estajxo
+prezentis ion sincere bonan kaj nekasxitan antaux cxiu. Sed nur gxis
+difinita limo--kiu gxin transpasxis, pentis.
+
+Kelkiuj tion provis.
+
+Kelkaj sxiaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de sxia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, cxu sxi estis
+felicxa kaj tian ceteron. Sed tiam la antauxe tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkil� rigidigxis kiel sxtono kaj jxetis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke cxi tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvazaux petante pardonon komencis paroli pri alio.
+
+Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj ankaux provis sian
+sxancon--nerekte, nature. Sed apenaux ili pintigis la busxon, kiam
+ili vidis la mastrinon antaux si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin elsxovi tra la pordo.
+
+Plej mirinde estis, ke ecx la servistoj nenion sciis, kvazaux ecx
+ili, transirinte la sojlon de Heikkil�, jxuris cxiaman silenton. Cxu
+ili estis malpermesataj paroli? Ne--ili lauxdire nur nenion sciis.
+�La mastro estas tia, kia li estas, kiel cxiu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane sercxus en sep komunumoj, kiel cxiu vidas.� Jen
+cxio. Cxu ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? Aux kio gxi estis, kiu envolvis cxion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?
+
+Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+gxiaj muroj batalis fortegoj--pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, sxauxmelsxprucojn, kiuj siatempe kauxzis suficxe da
+pridiskuto.
+
+La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edzinigxis tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en sxi unua sxangxigxo, okulvidebla
+por cxiu--la gaja, sincera knabino igxis subite serioza kaj kasxema.
+Tio estis des pli stranga, cxar la gajeco kaj malkasxemo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkil� estis de antikvaj tempoj
+ankoraux kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+cxe dekses jaroj.
+
+La aero estis plena je supozoj. Cxu sxiaj gepatroj devigis sxin al
+kontrauxvola edzinigxo? Pri tio neniu havis scieton, kaj gxi estis
+ecx nekomprenebla, cxar ankaux la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel ricxa, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkil�'a. Cxu sxi eble havis junamiton, kiu
+ankoraux ne forigxis el la menso? Ankaux tio estis neebla, cxar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. Cxu la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj--la solajxo, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga sxangxigxo en la mastrino, kiu kvazaux
+envualis en griza nubo cxion cxe sxi.
+
+Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de gxojo--cxe naskigxo de infano. Gxi
+estis knabo, kaj gxi kvazaux dissxutis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio dauxris nur mallongan antauxtagmezon--poste cxio
+refalis en la grizajxon.
+
+Poste okazis sxangxetoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste ankaux lia edzino--tio lauxdire ankaux estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkil� iam longe vivis post sia
+edzo.
+
+Kaj nun oni vidis la mirindajxon, ke cxe la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis sxangxigxo. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej urgxa tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon cxe lignajxistaj
+kaj tiaspecaj encxambraj laboroj. Nun farigxinte mastro, li lasis
+cxiujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+cxion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstruajxojn starigi--li intencis per unu fojo �reordigi Heikkil�'n
+laux nova kredo�. Fakte li komencis �reordigi� en proksima gastejo,
+forsarkante sxtopilojn el la bierbotelaj busxoj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinkajxo, rumo.
+
+La vojagxoj al la urbo ankaux plioftigxis, kaj la viro, antauxe
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante cxe la vojkurbajxoj kaj en la
+vilagxoj kaj aere svingante ledrimenan skurgxon. �Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!� ekdiris la homoj la kapon balancante,
+cxar vivegaj cxevaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skurgxo transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj--kiel memorajxo pri iama cxefo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudjugxisto[2] kriegis kaj ensorbis brandon kvazaux putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+tenigxon de apudjugxisto. En la filo subite ekkreskis cxiuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la antauxaj reprezentantoj.
+
+  [Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]
+
+Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan sxangxon cxe la
+mastrino--sxi kredeble havis ian antauxsentan timon pri cxi tia
+estonto. Tamen ne mankis ankaux tiuj, laux kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.
+
+La mastrino mem igxis dum tiuj tempoj ankoraux pli kasxema. Oni
+apenaux ricevis respondon de sxi, kaj en sxiaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvazaux sxi demandis de la
+tuta mondo, kion sxi nun devas fari.
+
+Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkil�.
+
+La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skurgxo ornamita per rugxa tenilsxnuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l'pordego
+renversigxis kun bruo, kaj la cxevalo pro tio timigxinta galopis
+kelkfoje cxirkaux la korta plano. La ebriulo pro tio furiozigxis kaj
+direktis la cxevalon rekte al stala muro, kontraux kiu gxi sin
+jxetis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komencigxis la
+puno. La skurgxo plauxdis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+gxi alten kontraux la muro, tiel ke splitoj dissxiritaj per la hufoj
+flugis cxiuflanken.
+
+Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.
+
+�Lasu la senkulpan beston en paco!� tremetanta vocxo auxdigxis kaj
+sxi elpasxis kontraux la mastron.
+
+La alparolito ekrigardis kvazaux ruzebatito trans sia sxultro,
+desaltis de la cxaro, lasis la cxevalon tie kaj rapidis kun
+sxanceligxantaj pasxoj kontraux la mastrinon.
+
+�Certe mi, diablo prenu, instruos ankaux la hominojn danci!� li
+kriacxis alproksimigxinte kaj ekbatis per la skurgxo sur la sxultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la vizagxon--cxe la orelo komencis
+elgutadi rugxajxo.
+
+Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vilagxa vojo cxe la
+korta barilo--ili estis fojnistoj el najbarajxo, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze cxeestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.
+
+�Lasu! Mi ankoraux ne bezonas fremdulan helpon--_ies_ helpon!�
+auxdigxis la vocxo de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.
+
+La brutulo okulumis la rigardantojn. �Nur bonvenon al revena
+regalado--certe suficxas el cxi tio ankaux por la najbaro!� li ironie
+kriis. La batoj de l'vipo rekomencis plauxdi.
+
+Sed la mastrino staris kvazaux kolono sur sia loko, sen movetigxo,
+sen tremeto sur la vizagxo. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis dauxrigi sian vojon nek alveni por helpo kontraux la
+malpermeso.
+
+�Morgaux pli, se estos bezone!� la skurgxinto ekdiris, ankoraux foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la posxo, per la alia moke la
+vipon al la vilagxa vojo svingante, pasxis al la sxtuparo kaj tie
+ankoraux preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.
+
+Sed la mastrino staradis ankoraux senmova meze en la korto, kvazaux
+ne klare perceptante, kio jxus okazis. Kaj restis ankoraux staradi,
+kiam la falcxistoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj mallauxte
+interparolantaj.
+
+Pasis duo da tagoj--el Heikkil� estis auxdata neniu ekknaro de muso,
+cxio sxajne repacigxis.
+
+Sed la trian tagon okazis io neatendita.
+
+Oni jxus finis la matenmangxon kaj cxiuj fojnistoj kusxegis en la
+korto la postmangxan ripozon--ankaux la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn spritajxojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupigxis; sxi estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.
+
+Tiam la provizeja pordo malfermigxas kaj la mastrino pasxas al la
+fojnistaro--kvazaux sxi havas ion por diri.
+
+�Novmoda greno nun sxajnas kreski en la kampoj de Heikkil�!�
+auxdigxas trancxe tremanta vocxo, kaj sxi levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun sxi portis kasxe. �Sed cxar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, gxi ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!� Kaj antaux ol iu ecx perceptis, pri kio estas
+la demando, sxi jam metis la ujon sur haksxtipon starantan antaux la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude kusxantan hakilon--la hakilo
+levigxas kaj mallevigxas kaj rugxa rumo sxprucas cxirkaux la korto.
+
+�Diablo!� la mastro eksaltis staronta kun nigra vizagxo kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.
+
+Cxiuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon--la rugxasxnuran skurgxon de
+patro--sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.
+
+La virino vidas cxi cxion, ekkaptas la skurgxon en la manon kaj
+prenas minacan tenigxon. �Restu for!� sxi krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimigxanta viro.
+
+Ekplauxdo de skurgxo! La viro malbenas, levas unu manon por sxirmi
+sian vizagxon kaj ree atakas.
+
+�Restu for, dibocxulo je rumo kaj skurgxo!� estas ree auxdata, kaj
+la vipo alkrocxigxas per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+sxultroj de l'viro, ke tiu retirigxas kun ekbleko. Li staras momenton
+kvazaux senkonscia, ekrigardas al la ree levita skurgxo, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto starigxis, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj cxe la flankoj,
+sin trenante al la domo.
+
+Sed la mastrino repasxas al la sxtipo kaj dispecigas la skurgxon kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo--kvazaux en cxiu colo
+de gxi vivus semo de malfelicxo, kiun sxi devas pereigi.
+
+La fojnistaro fiksrigardas konsternita.
+
+�Kaj nun al la herbejo!� auxdigxas firma, ordonanta vocxo. �Vi certe
+havis suficxajn ripoztempojn dum cxi tiuj jaroj.�
+
+Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankoraux preskaux knabineca
+mastrino, kiu nun staras antaux ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo--aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo--kreskanta knabo, kiu kusxas plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montrigxo de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa vizagxo.
+
+Momenteto por ekbeno--la mastrino staras antaux la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvazaux pilko
+ruligxas.
+
+�Cxu vi ne komprenas--al la herbejo!� Kaj sxi forjxetas la knabon per
+tia fortego, ke li brupasxas per longaj kurpasxoj malproksimen sur la
+korto.
+
+La homoj rigardas stultesprime.
+
+�Kaj estas mi, kiu de hodiaux ordonos en la domo--por ke nun cxiu
+tion sciu!�
+
+La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.
+
+Dum du tagoj oni auxdis nenion pri Heikkil�. La mastron neniu vidis
+ecx ekaperi--li honte kaj cxagrene sin fermis en la cxambro.
+
+Sed la nokton post dua tago ree okazis io.
+
+La servistinoj dormantaj en la cxambrego ekvekigxis je tio, ke la
+pordo de l'intercxambro subite malfermigxis kaj tra la cxambregon
+kvazaux pala fantomo rapide kuris al la antauxcxambro.
+
+La vekigxintoj sin jxetis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.
+
+Ekstere estis vidataj cxaro sur la korto antaux stalo kaj cxevalo
+ligita je ringo cxe gxia pordo; sur gxin la mastro estis metanta la
+jungilaron.
+
+�Cxu _tia_ maniere?� auxdigxis de la perono--el la posta
+fenestro estis forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke
+cxiu vorto estis auxdata en la cxambrego. Kaj ili vidis la mastrinon
+en subvestajxoj rapidantan preskauxkure al la junganto.
+
+De la stalo auxdigxis maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.
+
+La mastrino jam alproksimigxis kun rapidaj, decidaj pasxoj--kiel
+sxajnis, rekte al la kapo de l'cxevalo, ignorante la mastron.
+
+Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvazaux embuskinta rabbesto
+kontraux la venantinon.
+
+�Vi diablido!�--la pinto de l'dekstra piedo ekflugis kontraux la
+genuon.
+
+El la korto auxdigxis sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tusxetis la teron, doloron sur la vizagxo, la brakojn strecxante, la
+manojn pugnigante.
+
+La rigardantojn kaptis antauxsentomiksita timo.
+
+Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankoraux kelkfoje, poste la piedo
+kvazaux prove rektigxis gxis la tero--sxi obstine ekiris al sia celo.
+
+La observantoj tra la fenestroj ekgxemis pro malstrecxigxo.
+
+Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvazaux vekigxis,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ekjxetis post sxi, kaptante per
+unu mano je la sxultro de l'irantino.
+
+Tiam sxi returnigxis kun minaca flamo en la okuloj--ili sin jxetis
+unu kontraux la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbatigxo, poste sono de sxirata sxtofo kaj ekapero de
+sxia nudigxinta sxultro en la somernokta lumeto--la brakoj
+cxirkauxprenis la taliojn. Turnigxo, ruligxo kaj tordigxo, poste
+ambaux renversigxis. De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton,
+movigxojn de kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda hauxto kaj
+transruligxon de la batalantoj unu super la alia, gxis sxi subite sin
+dissxiris kaj starigxis--kun talio duone nuda, sxirita maniko
+pendanta cxe la flanko.
+
+La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon jxus, kiam sxi estis
+liberigxonta, etendis kaj kaptis la piedon--kaj sxi falis senstrecxe
+kun la busxo sur la teron.
+
+Sed samamomente sxi ekrimarkis ion en la herbo antaux si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis gxin.
+
+Momenton--la virino furioze returnigxis kontraux sian kontrauxulon
+kaj la observantoj vidis sxin momente levigxi per la genuoj sur la
+nukon de l'viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per cxirkauxvolvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta lauxpove rapide.
+
+�Cxu vi komprenas--cxi tio devas--klarigxi! Vi ne piedbatos--nek
+sxiros--nek dibocxos--ne, kvankam rompigxus! Kaj la cxevalon
+movos--neniu--sen mia permeso--vi jam eltrinkis la vian!� auxdigxis
+spireganta vocxo inter la batoj.
+
+Sammomente la virino renversigxis sur la herbon. Ree ruligxo kaj
+batalo--la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+cxiu turnigxo. Sed la virino strecxigxis per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis sxin sur liaj sxultroj, batantan ecx
+pli fervore ol jxus.
+
+�Tio _devas_ igxi--klara!--Nun estas demando pri la _domo_--patro
+diris--tiam. Jes, nun estas--cxu vi auxdas--_nun estas demando pri
+la domo_!--Gxi ne estas per rumo--nek per skurgxo--konstruita--nek
+malkonstruota!--Heikkil� estas mia--kaj mi gxin _tenos_--cxu vi
+komprenas?�
+
+La viro baraktis kaj strecxigxis. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, gxis sxi fine, laca kaj spireganta, lasis.
+
+�Iru en vian cxambron kaj restu tie--la mangxo estos portata antaux
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.�
+
+Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro trenigxis internen
+gxemante, sennerva kiel malseka cxifono, kaj malaperis en la
+cxambron.
+
+Post kelka tempo ankaux la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+cxambrego en sian cxambron--la servistinoj jam retirigxis en siajn
+litojn kaj sxajnigis dormadon. Sed post sxia foriro ili komencis
+flustradi.
+
+Tiam sxi subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.
+
+�Cxu vi vidis, kio okazis cxi tie?� auxdigxis severa vocxo.
+
+�Ne... nenion ni scias�, iu embarase respondis.
+
+�Vi mensogas!� ektintis vocxo mezplanke. �Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri cxi tio estos auxdata aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos cxiun aparte el vi per la sama rimeno!�
+
+Sxi restis ankoraux stari momenteton, severa kaj energia--al la
+servistaro sxajnis, kvazaux sxi en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvazaux dek jarojn pli agxa.
+
+Cxi tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.
+
+Cxiu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkil� okazis dum tiu
+fojnrikoltado gxisradika sxangxo.
+
+La mastro kvazaux malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+cxambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.
+
+Sed des pli estis vidata la mastrino--cxie, en cxiu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam sxi demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+sxtaleco, kia frostigis la ekridetojn.
+
+La signoj pri nova takto aperis cxie. Sxi duobligis la laboristaron
+kaj postulis duoblan laboron rilate la antauxo. Novkampoj estis
+sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La disciplino estis
+severa, sed la mangxo bona, la salajro bona, kaj la tuta klopodado
+estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj kaj
+taglaboristoj baldaux komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkil�.
+
+Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed ankaux
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke sxi iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+drasxejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris cxiun
+angulon. Baldaux poste vidigxis sur la kampoj de Heikkil� modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.
+
+Cxio tio donis multe da temo por diskutado--ankoraux pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. Cxu ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? Aux cxu estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+antauxa? Tiel sxajnis--almenaux la mastro videble iom post iom
+kutimigxis al sia nova situacio. La cxambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la antauxaj okupigxetoj kaj
+mangxis kun la servistoj cxe sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa sxtonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la busxon; alifoje li elbusxigis--strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, cxu ili estis
+frenezajxoj aux sagxajxoj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super cxio tio kusxis ia seka sekretiga ridetado, kiu
+sxajnis preskaux timiga, cxar neniu sciis, kion gxi kasxis.
+
+Sed per kia sorcxo la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, ecx haltigi lian drinkemon, cxar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria aux dibocxanta je drinkad-vojagxoj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkil�, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinkajxoj. Cxu ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis sxin en brandvendejo nek tiajn ajxojn inter
+sxiaj alportitajxoj.
+
+Estu kiel ajn, cxiuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton--ke sxi ne permesis la domon perei kaj igis la dibocxulon
+almenaux sendangxera nenionfaranto--ankoraux pli pro la mistera
+aplombo, per kiu sxi tion cxion plenumis.
+
+La pensoj de la homoj ofte okupigxis pri sxi. Ili vidis sxin laux la
+tempo plirondigxi kaj plibeligxi, sed la firmaj trajtoj de la vizagxo
+ne moligxis. Rilate infanoj la filo restis solulo--cxu cxiuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj cxesis? Kion la forta, ne alproksimigxebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? Cxu sxi sopiris ion, cxu sxi
+suferis? Cxu sxi sentis sian vivon, spite cxia prospero, soleca? Aux
+cxu sxi estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kuragxis ecx aludi--ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.
+
+Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimigxis al la situacio, fine
+lasante cxian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkil� tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. Ecx la mastro sxajnis kontenta je sia loto--kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendigxis, cxar oni sciis ilin lia sola distrajxo.
+
+Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkil�.
+
+La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian agxon, ecx li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu laux difino
+estis okazonta dum pentekosto.
+
+Por tio oni devis fari al li kelkajn acxetajxetojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupigxon, kiun sxi ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke sxi ne povis veturi al la urbo.
+
+Tiam la mastro sin proponis akompani la filon--li havis liberan
+tempon.
+
+La propono sxajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontrauxdiri, cxar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabulsxargxo kun aliaj viroj, sed li sin kondutis cxiel senriprocxe,
+ke cxiuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.
+
+La patro kaj filo ekiris.
+
+La tempo pasis gxis tagmangxo--la komisiitoj ne revenis. La horlogxo
+batis du, tri, kvar--la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj rugxajn makulojn, sed vidis sxin tiom kvieta, kvazaux pri
+nenio aparta estis la demando. Cxe ili mem komencis la doloro
+suprenigxi al la gorgxo.
+
+Cxirkaux la kvina horo auxdigxis sur la landvojo krakanta bruego
+de cxaro. Jam trancxis akra kriego--granda kaj potenca kiel pro
+gxojego, kaj gxin dauxrigis alia, infane alta kaj kvazaux
+hezitanta. Unu el la sidantoj en la cxaro svingis rugxasxnuran
+skurgxon, la alia sidis antauxenkurba, apogante per unu mano al
+bariero de l'sidejo kaj tien kaj reen sxanceligxante laux la skuoj
+de la cxaro.
+
+La krakado alproksimigxis. Ektiro je la brido kaj ekplauxdo de
+l'vipo--kaj ili veturis plengalope preter Heikkil� kaj kriegacxis
+gxuste cxe la domo.
+
+La servistinoj staris la koron en gorgxo sur la korto--unu el ili
+kuris senspire en la cxambregon.
+
+�Cxu vi vidis, mastrino--la mastro kaj...�
+
+�Kaj plu...?�
+
+La knabino rugxegigxis gxis la oreloj kaj retirigxis konfuzita
+kvazaux trovita cxe misago.
+
+De sur la altajxo de Heikkil� estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis lauxkurbe trans ponton gxis la gastejo en la fino de la
+vilagxo. La servistinoj atendis cxiumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio auxdigxis. Anstatauxe sxi post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, cxu jam finigxis laboro en
+la domo, cxar ili tiel malvigligxis. Mem sxi sxajnis tute kiel
+antauxe kaj parolis per la kutima kvieta vocxo, ecx la rugxaj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis mallauxte kaj
+iradis piedpinte--ili ne povis ne fari tion.
+
+Cxirkaux la nauxa horo ree auxdigxis krakado de cxaro.
+
+�Hm H�rm�j knaboj--deklivo kaj jungita homino!� kriacxis la mastro
+enveturante tra la pordego.
+
+Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpasxi, sed
+eksxanceligxis kaj falis kaj restis tie lauxlonge kusxanta.
+
+La mastro grunte ekridis, ree kriacxis, vipis la cxevalon per la
+skurgxo kaj ankoraux foje veturis ronde en la korto.
+
+Li kvazaux kreskis de antauxe, sxajnis fierega kaj aplomba, parade
+cxirkauxrigardante.
+
+La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis cxiu laux sia direkto, apenaux kuragxante
+rigardeti de post la fostoj.
+
+El la busxo de l'elcxarigxanta mastro auxdigxis grakacxanta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.
+
+�Cxio estas restarigita, hih!� li akrekriis kvazaux per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skurgxon en aero. �Kaj kun
+alkresko!�--li montris la filon kusxantan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.
+
+La mastrino alproksimigxis--la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+sxi iris kvazaux en siaj okupoj, kvazaux ne rimarkinte la mastron,
+kiu dauxre staris aplomba, la krurojn disetendite, la skurgxon en unu
+mano, pugnigita en la posxo, brilantan triumfesprimon sur la rugxa
+vizagxo--kvazaux li nenion vidis nek auxdis, nur gxuis la potencan
+ekstazon de l'momento.
+
+Ektiro--la skurgxo eksvingis en la mano de l'mastrino.
+
+�_En la cxambron!_� sammomente ektintis tiel severe
+humilige, ke ecx la sidantoj en la cxambrego ektremis.
+
+La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.
+
+�En vian cxambron!� reauxdigxis--en la vocxo tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.
+
+Kaj la observantoj vidis, kiel la viro jxus tiom aplomba kunfalis
+kvazaux fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvazaux baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la cxambrego.
+
+La mastrino sekvis cxe liaj kalkanoj,--ambaux malaperis en la
+cxambron. De tie komencis auxdigxi plendpepado kaj plauxdado, hurlado
+kaj vekriado kaj cxiam sencxesa plauxdado, tiel ke agacis la hauxto
+de l'estantoj en la cxambrego.
+
+Post tempeto la mastrino aperis en la cxambrego.
+
+�Maljungu la cxevalon kaj iru por nagxigi gxin!� sxi diris severe,
+metante la skurgxon el sia mano en la fajron sub la ferpoto.
+
+Mem sxi ree eliris--prenis la knabon kusxantan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvazaux infaneton en sian propran cxambron.
+
+Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+cxambregon. La servistaro vidis, kiel ili pasxis laux vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron--iom pli
+sube, en rivera kurbajxo, travidetigxis la pastrejo inter betuloj.
+
+Poste cxio revenis al la antauxaj orbitoj.
+
+Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+cxambro, nek tio, ke li sxajnis pli kaduka ol antauxe, ecx preskaux
+forgesis siajn sarkasmojn.
+
+Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li igxis solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.
+
+�Li jam havis okazon por cxion vidi, kio hejme estis vidinda�
+auxdigxis mallonga klarigo.
+
+Ankorauxfoje Heikkil� auxdigis pri si--surprizante cxi-foje, kiel
+ofte antauxe.
+
+La domon vizitis morto.
+
+La kristnasko estis festita kaj cxe la plej proksima najbaro, la
+vilagxa forgxisto, estis okazanta laborfesto pri lignajxoj. Kiel
+dauxrigon la gejunuloj arangxis ian �dancon de Johano�, al kiu
+tirigxis ankaux la servistaro de Heikkil� gxis la lasta estulo.
+
+Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l'dancejo estas tiregata
+malferme kaj cxe la sojlo aperas la mastro de Heikkil�--duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la vizagxo.
+
+�La anaro de Heikkil� tuj venu hejmen!� Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.
+
+Cxiuj komprenis, ke io aparta estis okazinta aux okazonta--la
+dancantoj komencis are trenigxi al Heikkil�.
+
+La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la cxambron de l'mastrino.
+
+Tie kusxis la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la vizagxon al la cxambro, sed pala kaj ambaux manojn sub la
+brusto, kvazaux premante al si la subkorajxon.
+
+Nun la mastro rakontis--kun tremanta vocxo kaj okuloj rondaj pro
+teruro--kiel li vekigxis en sia cxambro pro lauxta plendado kaj
+lamentado, kredante unue gxin auxdi el ekstere kaj supozante, ke
+movigxis la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke gxi devenis el
+la mastrina cxambro, rapidegis tien tra la cxambregon, vidis sxin
+ankorauxfoje premegi sin sub la koro kaj ekvocxi--poste resti
+silenta. Li, la mastro, timigxis tiom, ke li ne kuragxis
+ecx tusxeti per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.
+
+Timigita li fakte estis, tremante je cxiu ostotubero. La sama terura
+sento okupis ankaux la rigardantojn. Cxiu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan �atakon�--tiaj okazoj estis jam antauxe viditaj--kaj
+ke tio okazis antaux momento, cxar la korpo estis ankoraux varma.
+
+La flankuloj forigxis kun profunda malstrecxigxo en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro cxeestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.--dauxre pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel ankaux li unu fojon
+povis esti lauxhome.
+
+Preskaux neniam estis cxe mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkil�--por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkil� estis nekutima
+fenomeno--diskreta kaj stranga, sed estimata de cxiu. Ili staris
+kvazaux antaux siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tutajxo kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klarigxos. Sed nun estis cxio
+sxlosita per la nerompebla sigelo Hadesa. Sxajnis, kvazaux la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke ecx la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.
+
+Sed malvigligita sxi estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto--la
+malgranda sulkigxo de la brovejo,--fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, ankaux gxi nur pliigis sxian severan dignecon.
+
+La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.
+
+Kaj nun estis vidata tiu strangajxo, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta vocxo, kiel li vekigxis
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preskaux forgesis sian
+antauxan antipation kaj sentis ion kvazaux kompaton al la viro, je
+kiu la okazo sxajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli dauxran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.
+
+La filo ne estis videbla cxe la enterigo--lia restadejo estis konata
+de neniu.
+
+Sed apenaux pasis la enterigo, kiam ree strangajxoj komencis auxdigxi
+el Heikkil�.
+
+Kvazaux malnovaj sekretaj fortoj ree elsorcxigxis.
+
+Ree svingis la skurgxo en la korto de Heikkil�, ree auxdigxis
+kriacxoj kaj la cxevalo galopis sxauxmanta.
+
+La mastro estis kvazaux demonhavanta--kvazaux la antauxaj drinkuloj,
+foiristoj kaj dibocxuloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis antauxtagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+sxangxi cxevalon kaj inciti la servistojn per cxiaj diablajxoj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. Aux li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de dibocxuloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokrucxojn sur la tablon kaj plenigi ilin gxis
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+mangxi. Senceremonie sxafon el stalo, en la meznokto gxin
+tuta en ferpotegon kaj tia sur la tablon, cxe kiu la herooj
+mangxegis. Sed meze de cxio li povis ekkriegi kiel freneza, starigxi
+de la tablo kun rondaj okuloj kaj plauxdigi per skurgxo cxirkaux si,
+murmuri nekompreneblajn vortojn, sin jxeti eksteren kaj veturi
+galope, kriegante kaj hurlante, foren.
+
+Li ne nur drinkis, sed ankaux alie dibocxis laux povo. En gastejoj li
+svingis per la skurgxo dispecige fenestrojn, glasojn kaj
+porcelanajxojn de tabloj sur plankon. Cxio vidigis, ke li nun decidis
+havigi rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li
+fastis, kaj pereigi Heikkil�'n gxis la subangulaj sokleroj.
+
+La homoj rigardadis cxi tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. Gxi efektive ne mirigis ilin, kontrauxe sxajnis preskaux
+nature, ke la drinkegulacxo nun dibocxis kun la pereiga skurgxo en la
+mano--nun, kiam la malhelpajxo forestis.
+
+Sed cxu tiel devis Heikkil�, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? Laux la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+dibocxado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankoraux ne
+disblovigxis de cxirkaux Heikkil�, sed la kerno estis laux ilia
+opinio klara--gxi konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. Cxio komplete vidata, la pasintajxo de
+l'duo de jardekoj prezentigxis batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo--ankaux la nunajxo estis nur dauxrigo al
+tio.
+
+Cxu unu jam tute forigxis el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? Cxu la forto de pereigo cxi tie diris la lastan vorton?
+
+Tiel sxajnis.
+
+
+
+
+II.
+
+
+La marta lunajxo pasxadis sur brilanta printempa negxkrusto kaj
+kasxe enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.
+
+La logxanto de la dometo ankoraux ne estis kusxanta, kvankam la lampo
+jam antaux longe estis estingita, sed li sidis plenvestita cxe la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.
+
+�Saluton, Matio de V�liportti!� la luno ekdiris familiare. �Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?�
+
+Sed la viro nek auxdis nek vidis ion, nur sidadis enpensigxinta--dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, sekigxintan vizagxon, sur kiu vidigxis la
+hardaj fingropalpajxoj de vivo.
+
+Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimigxis. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, cxar li
+planis tian, kian li neniam antauxe faris, sed kio kvazaux sin
+apogis al la antauxpasinta vivovojo.
+
+Laux tiu vojo nun preteriris antaux li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvazaux altkumulusoj,
+sed cxiu estis guto el la suko de lia propra vivo.
+
+-- -- --
+
+La unua estis ido de printempo--bela, felicxa printempo.
+
+Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elburgxonigxis por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apenaux mem
+kredis gxin vera kaj kvazaux instinkte antauxsentis, ke gxi devis
+disrompigxi. Cxar la felicxo, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti dauxra.
+
+Sed la printempo estis klara kiel argxento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa altajxeto inter la du
+domoj auxdis tiusomere flustrajxojn, kiuj igis gxian maljunan koron
+pulsadi.
+
+Kiom dolcxa estas amo, kiam gxi estas sekreta--kiam oni nur sxtelire
+kuragxas gxin alproksimigxi kaj nur subdire pri gxi paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.
+
+-- -- --
+
+Auxtune tio okazis--tio kion li instinkte timis kaj kio kusxis kiel
+malhela makulo ankaux sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kuragxis paroli pri gxi.
+
+La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj gxi estis
+rapide klarigata. �Cxu _servisto_ kiel mastron de _Heikkil�_?
+Ili kredis la filinon de Heikkil� havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj gepatroj kaj familio. Cxu sxi, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?�
+
+La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvazaux freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksigxi, cxar ili ne konis ecx unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, cxi tiu estis la sola fojo, kiam la knabino cxagrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin ambaux.
+
+-- -- --
+
+Kiel klare li rememoris ilian lastan renkontigxon sub la maljuna
+sorpo--rememoris, kaj tamen cxio tiuvespera estis kvazaux obtuza
+susuro.
+
+Lia gorgxo kunpremigxis, kiam li pensis, ke gxi estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino--al sxia edzigxproklamo restis nur kelke
+da tagoj...?
+
+�Sed kiel vi povos _vivi_ kun li?� li demandis kun
+doloro.
+
+�Tion mi ankoraux ne scias--tion mi efektive ne scias�, la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.
+
+Sed gxi ne estis por li la cxefa demando--estis alio, kio lin
+turmentis ankoraux pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.
+
+�Kaj niaj interrilatoj...?� li fine povis elpremegi, �cxu devas
+_cxio_ cxesi je cxi tio? Mi...�
+
+Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+vizagxon de la knabino.
+
+Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.
+
+�Devas�, la knabino fine diris per tremantaj lipoj. �Cxio devas
+cxesi cxi tie, kvazaux nenio iam estis--cxar mi ne volas fari
+ion nedecan, cxu per pensoj, cxu per vortoj, cxu per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...�
+
+Li sentis cxion nigrigxi en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.
+
+Ili starigxis--kvazaux nek unu nek alia havis ion plu por diri.
+
+Tiam la knabino ekkaptis ambaux liajn manojn.
+
+�_Devas_ esti tiel�, sxi diris per tremetanta
+vocxo. �Sed se mi ankoraux iam estos libera agi laux mia volo, vi
+scias mian inklinon... Ne, nun mi devas ekiri!� sxi aldonis
+malpaciencigxe, premegis liajn manojn kaj retirigxis.
+
+Sed sxi alturnigxis ankorauxfoje kaj parolis kvazaux delire: �Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos--kaj
+se _vi_ bezonus...� la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontraux si.
+
+Momenteto--ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+gxia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la sekigxinta
+foliaro de l'sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj--la knabino sin
+dissxiris kaj forkuris.
+
+Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En cxi cxio
+estis io mistere solena--kvazaux cxio nun rompigxis inter ili,
+trancxita de la palaj radioj de luno, sed kvazaux tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.
+
+-- -- --
+
+La edzigxa festo--li preskaux frenezigxis. Estis apenaux duona
+mejlo inter la domoj. Li auxdis tumulton de festeno, bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj vocxoj. Li sxteliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris ecx diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj auxdi flustrajxojn...
+
+Cxu li estis freneza? Li honte forsxteligxis.
+
+-- -- --
+
+Kiel stranga ajxo estas la homa animo! Kvazaux cxio peza kaj premanta
+estis subite forvisxita, nun kiam cxio estis nerevokebla. Li estis
+libera--kvazaux nenio iam estis.
+
+Li memoris kvazaux hierauxan tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto--ili
+hontu! Propra terpeceto--gxi estis facile akirita. Propra dometo--gxi
+starigxis kvazaux sorcxite.
+
+Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman vizagxon, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon--kaj en la sama momento li sentis
+kvazaux lia propra staturo rektigxis kaj plilongigxis kaj
+neklarigebla forto strecxis liajn tendenojn. Li observis liajn
+klopodojn kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li
+ne povis ne rideti triumfante kaj ne strecxigxi ankoraux pli
+fortege--kvazaux li sekrete konkuradis kun tiu viro.
+
+Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la pregxejtegmentan
+egxon, li mem estus grimpinta gxis la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon--montru nun ambaux sian mastran kapablon.
+
+En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj--strangaj, sed
+tamen kvazaux malfremdaj kaj atenditaj por li. Kaj kiam
+li foje per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis
+eksciton de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de
+Heikkil� galopveturis kriacxante preter lin, li sin turnis kaj
+komencis meze sur la vojo svingi la cxapelon kun vervo. Sammomente li
+hontis kaj premis la cxapon sur kapon, sed sentis, kvazaux iliaj
+sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.
+
+-- -- --
+
+Tio okazis sekvintan someron--unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.
+
+La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.
+
+Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro--profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+gxojego povante foje sin jxeti kontraux lin, bati kaj tordi lin laux
+placxo.
+
+Sed la virino intervenis.
+
+�Mi ankoraux ne bezonas fremdulan helpon�--aparte fiksante la
+rigardon al li: �_ies_ helpon!�
+
+Li resxanceligxis kvazaux svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.
+
+Sed la virino repusxis lin malvarme kvazaux fremdan trudemulon. Cxu
+li estis �fremdulo�, aux iu alia--cxiuokaze la skurgxbatoj de la
+viro estis pli sxatataj ol lia helpo. Aux cxu la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?
+
+Li atendis--malpacienca, kun pasia necerteco sxiranta la bruston.
+
+Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skurgxo, kiel sxi lin fermis en la cxambron kaj neebligis cxian
+dibocxadon--ecx oni flustris, ke sxi mem sekrete havigis al li
+alkoholajxojn, cxar la viro ne povis tute malhavi ilin.
+
+Lin okupis terura sento--tamen do �fremdulo�, kvazaux nenio iam
+estis! Se tiu virino estus �vera�, sxi lasus la dibocxulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone--mem li povus ecx miksi venenon
+en liajn brandajxojn. Sed sxi malhelpis kaj prizorgis kvazaux
+infaneton--certe tiu viro estis al sxi kara.
+
+Por kio li laboregis kaj strecxadis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis ecx la naturan evoluadon de
+la okazajxoj, kiuj sxajnis kvazaux rapidi por rekompenci la okazintan
+maljustajxon? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj vengxo--li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa altajxeto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.
+
+-- -- --
+
+Ili estis vivitaj demandoj--al sxi, la virino!
+
+Kion sxi tiam pensis, kiam sxi auxdis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la kauxzon. Neniu sciis--sxi sola
+komprenis. Kion sxi tiam pensis--cxu sxi sentis pikon en la brusto?
+
+Cxu sxi auxdis, kio poste okazis? Cxu oni rakontis al sxi pri
+�Foireja-Matio�, la fama cxevalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+acxetis, vendis kaj intersxangxis? Cxu sxi auxdis, ke li havis
+bonsxancon de pendigindulo, ke li akiris centojn gxuste cxar li metis
+cxion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, cxu li gajnos aux
+malgajnos? Kion sxi tiam pensis?
+
+Unu fojon cxiujare li iris mem kiel vivanta demando preter sxi.
+Veturis la foiran antauxtagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vilagxon--kun tri vivegaj cxevaloj antauxe jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvazaux princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo cxe Heikkil�,
+ordonis el apuda dometo kafregalajxon sur la cxaron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne jxetis ecx rigardon al
+Heikkil�, sed sentis en sia flanko sxiajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.--Kion sxi tiam pensis? Cxu sxi rapidis en sian cxambron,
+aux cxu sxi komencis mallauxdacxi la servistinojn ke ili rigardacxas
+cxiujn migrantojn?
+
+Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn--certe
+ili alvenis, cxar ili iris kiel anekdotoj de busxo al busxo. Kiel li
+regalis per karuselo cxiujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangulajxon da popolo en restoracion, precipe cxiujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj mangxigis ilin laux cxies placxo. Kaj
+certe sxi ankaux auxdis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+cxefpordo de Societejo kun cxevalo kaj cxaro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la sxtonaj sxtupoj--veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distrajxo. Kion sxi pensis pri tio?
+
+Kaj cxu la virino auxdis _ke li ne drinkis ecx guteton_? Certe sxi tion
+auxdis! Kion sxi pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne
+drinkas, kvankam ecx cxiaspecaj sekigitaj fisxoj de senakva
+kontinento drinkas--cxu tio kauxzis al sxi iajn meditojn...?
+
+Kaj cxu sxi auxdis la frapadon de kartoj? Pri cxevaloj, horlogxoj,
+jakoj kaj cxapoj, laux cxies placxo--ecx kun almozulo en
+la landvoja drenajxo. Cxu sxi komprenis, ke homoj ne tiel vetas por
+sin distri, kaj cxu sxi komprenis, _pri kio_ li ludis?
+
+Pripensu se li igxus sxparema, kolektus monon kaj acxetus
+kampardomon--la najbardomon de Heikkil�, tiun kie li antauxe estis
+_servisto_? Kion sxi tiam dirus?
+
+-- -- --
+
+La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkil�? Kia fenikso sxi sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplektajxon kiel cxiuj knabinoj, kaj robon kiel
+cxiuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel cxiuj aliaj. Edzinigxis poste kun drinkulo, kiun sxi nun regalis
+per brando kaj skurgxo.
+
+Kaj pro sxia harligajxo kaj robo li strecxigxis kaj bruis--cxiu havas
+la ekscesojn de juneco!
+
+Li auxdas ree cxevalblekadon kaj cxarkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma auxtuna nokto--ili portas lin antauxen, cxiam
+antauxen, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...
+
+-- -- --
+
+Cxu li ne hontis--kiam li fine revenis al la hejma vilagxo, trofrue
+maljunigxinta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?
+
+Kial? Cxu tial, ke li ne revenis per cxevalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj--cxu li do eliris per cxevalo? Cxu tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema--iu alia spertinta liajn vojagxojn kusxus kun
+humo sur la vizagxo!
+
+Cxu ankaux la mastrino de Heikkil� ne hontis? La mastrino de
+Heikkil�--kiu sxi estis? Ha, nun li tion memoris--certe li
+iam konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.
+
+Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li--se li povos
+remeti la sovagxigxintajn kampojn de V�liportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.
+
+-- -- --
+
+Kiu povas esplori la senfundajn profundajxojn de homa koro?
+
+Li dum jaroj ecx ne memoris pri Heikkil�, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkil� kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvazaux altaj arboj kontraux vespera rugxigxo.
+
+Cxu estis la malnova amo, kiu ree komencis sxiri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed sxi turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se sxi kun sia domo deglitus laux deklivo simile
+al li, se sxi devus senti malricxon kaj mizeron, cxio estus
+ekvilibre. Sed sxi iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli
+prosperanta domo--kvazaux sxi dum tuta lia foresto sekrete vetkuris
+kun li kaj nun mokis pri lia fina humiligo.
+
+Kelkiam li tamen sentis, kvazaux inter ili tamen estis io--tutan
+tempon, spite cxio. Kvazaux finfine estis en Heikkil� cxio, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+felicxa--poste cxio glitis laux deklivo.
+
+Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+cxio--kial sxi ne tiam faris tion? Kaj cxu sxi mem estis felicxa?
+Ne, kaj almenaux du aliajn sxi malfelicxigis. Nun li komprenis
+ankaux la sorton de tiu alia--la virino turmentis ilin ambaux,
+unun per videbla, alian per nevidebla skurgxo. Sxi amis neniun kaj
+sxi envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.
+
+Laux la tempo tiuj pensoj densigxis kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skurgxobatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al sxi kaj diri la tut-veron--tiam li estos libera por eterne.
+
+-- -- --
+
+La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!
+
+Sed li ne iris ecx duonan vojon kiam li returnigxis--honta kaj
+konfuzita.
+
+Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?
+
+-- -- --
+
+Fine--nun li tion elpensis!
+
+Li estis ebria kaj pasxis memkonscia al Heikkil�. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontrauxe li havis unu kauxzon plie--pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkil� volis drinki,
+kial cxiuj homoj drinkis--kaj tiel faros ankaux li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj kotigxas!
+
+Sed jam sur la vojo proksime al Heikkil� renkontiris la mastrino.
+
+Tio estis surprizo. Sed �bone�, li pensis, �konfidenciajxon mi ja
+havas por vi!�
+
+Ili interproksimigxis--li sentis sxanceligxon. Penis sin hardi,
+sed io premis la gorgxon tiel, ke li certe ne ecx vorton
+povos eldiri. Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela
+kaj digna, li subite tiris la cxapelon profunden sur la okulojn kaj
+intencis tirigxi kvazaux nenion rimarkante pretere.
+
+Sed la virino haltis--liaj propraj piedoj alnajligxis al la vojo
+kvazaux retenataj de nevidebla forto.
+
+La virino rigardis kvazaux ne kredante siajn okulojn.
+
+�Matio!� auxdigxis tremanta pro emocio vocxo. Kaj en tiu unu vorto
+vibris cxio, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+jxeti teren antaux sxi kaj petegi por ankorauxfoje auxdi tiun unikan
+vorton.
+
+�Cxu ankaux vi devas igxi dibocxulo--kiel cxiuj aliaj...?�
+
+Sxi jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.
+
+Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion sxi vere intencis? Kial sxi
+diris la unu vorton tiel, ke en gxi vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvazaux sxi neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed sxi.
+
+Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke sxi vidis lin ebria
+kaj ankoraux pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+�aliaj�--kvazaux li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, ecx por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkontigxo. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontraux la virino--gxuste pro la neklarigebla
+perforto, kiun sxi praktikadis kontraux cxiuj aliaj.
+
+-- -- --
+
+Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam auxdigxis de
+la landvojo furioza krakado de cxaro. Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje antauxe.
+
+Jam svingis skurgxo kaj auxdigxis kriacxo. Estis do li--kaj la filo
+kune. _La filo_ kune!
+
+Lin okupis tiel subita vengxotriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkil� do tamen estis viro--li vengxis por ili ambaux.
+
+Li sciis, ke tio cxesos baldaux, ke skurgxo jam baldaux dancos sur la
+dorso de l'mastro. Sed gxi estis tamen maltima protesto kontraux la
+mistera perforto.
+
+-- -- --
+
+La morto de l'mastrino! Gxi estis surprizo al li kiel al aliaj, cxar
+gxi venis tiel neatendita kaj falcxis nematuran grenon. Cxu li
+esperis gxin? Ne. Cxu li volus gxin malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazintajxo estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+_estis_ io--kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke cxi
+cxio nun estis nura rememoro.
+
+Sed kio gxi tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero--nenion! Kion sxi plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluziigxis--tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj cxu sxi pli sciis pri
+li--pri cxio, kio trairis kiel rugxa sxnuro tra lia vivo--cxu sxi ecx
+unu fojon efektive pensis pri li? Cxu estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memorajxo el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, ecx suferis pro gxi? Kiel stranga estas la
+vivo! Cxu ne la homoj iras kvazaux en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu je la alia, tamen nenion sciante pri la
+interna homo de la alia, ecx tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.
+
+Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis gxis lia dometo, al li
+sxajnis, ke gxi rakontis pri io tre malproksima--dum la infaneco
+auxdita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envualigxis en
+la nebulon de forgeso por eterne.
+
+-- -- --
+
+Ree rapidegas bildoj antaux li--la mastro de Heikkil� kun siaj
+kundrinkantoj.
+
+Ili vekis ankaux la alion, kiu jam estingigxis.
+
+La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial sxi fleksigxis sub la devigo de siaj gepatroj kaj cxu la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial sxi post tio igxis harda, fiera kaj
+nekomprenebla? Cxu sxi ne en tiu momento parolis, preskaux jxuris
+ion? Cxu ne ankaux ion pri tio, ke �se vi iam bezonos...?� Cxu li
+bezonis--tion certe la mastrino de Heikkil� plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo dibocxulo!
+
+Al li sxajnis nun kvazaux nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+sxi tiel subite estis desxirata el inter siaj idoloj: ricxeco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkil� estis kvazaux vengxilo en la mano
+de l'eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.
+
+La penso estis ankaux alie, pro speciala kauxzo, kvazaux serpenta
+veneno por lia malfervorigxinta sango. La nuna vintro estis al li
+cxiamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj gxis vintromezo; da pretaj korbajxoj estis suficxe, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti--la mizero entrudigxis tra la pordoj kaj
+fenestroj.
+
+Tiam la dibocxado de mastro Heikkil� kvazaux briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca movigxo kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+ricxuloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? Cxu li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? Cxu sola la mastro de Heikkil�
+estis rajtigita al egaliga divido?
+
+Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa altajxeto inter
+Heikkil� kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l'vilagxo, kie cxiu havis sian kampeton por lupolo kaj cxe la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+aux duon da terpomoj el cxiu kelo--tian kvanton neniu ecx rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...
+
+-- -- --
+
+Cxi-vespere li fine decidis iri, cxar estis bonege portanta
+negxkrusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis antaux la pordo.
+
+Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvazaux estus
+necese ankorauxfoje pripensi cxu iri cxu ne iri, cxar li neniam
+tusxis proprajxon de alia kaj ecx en la cxevalnegocoj neniam
+malfierigxis al vera trompo. Kaj tiel li eksidis sur la
+benko cxe la fenestro kaj komencis kvazaux fari kalkulon pri la
+pasinta vivo.
+
+Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo--kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvazaux sennervigata de neklarigebla malenergieco.
+
+Tiam auxdigxas de la landvojo lauxta klakado de la timonoj, kaj
+kriegacxoj--li scias senvide kiu gxi estas.
+
+La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas cxevalo kaj flanke gxia granda fantomeca ombro.
+�Rapido--Rapido--hej diablo, Rapido!� la grupo ventiras preter
+lian fenestron.
+
+Lia koro komencas bategi, tio cxio sxajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la vircxevalo de mastro Heikkil� nomigxas �Rapido�, sed nun li ne
+memoras tion--kvazaux la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: �Kion vi plu meditas, cxu vi ne vidas, kiel mi agas,--rapido,
+rapido, rapido!�
+
+Li risorte ekstarigxas kaj elrapidas el sia dometo.
+
+  * *
+   *
+
+Unue kelkiom laux la landvojo, poste trans barilon al la kampo--li
+komencas grimpi laux longa, malkruta deklivo al la terkela altajxeto.
+
+La luno brilas draste kaj lia silueto iras preskaux antaux li. Cxu
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velkigxintaj.
+Cxu tiel malforta li jam estis? Kaj cxu li ankoraux meditis kaj
+pripensis, cxu estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango torente ekfluas en la kapon--nun venu
+ecx cxiuj mastroj de la vilagxo renkonte kaj ili demandu kien li
+pasxas, li respondos sincere: al viaj terpomejoj--respondos kaj
+plenigos siajn sakojn ecx se tiuj staros apude!
+
+Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj siluetigxas kvazaux ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l'altajxeto.
+
+�Tie en la plej malantauxa mi komencos�, li pensas, �kaj poste
+transiros...�
+
+Tiam iu ekbate tusxas lian kapon, tiel ke la cxapelo ruligxas sur la
+negxon. Li ektremas kaj levas la rigardon--antaux li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbigxinta brancxeto ankoraux
+balancadas kviete cxe lia kapo.
+
+Li staras momenton kvazaux senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustrajxoj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.
+
+La negxkrusto ree kraketadas kaj la silueto iras antaux li.
+
+Kio nun? Kvazaux apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas gxin
+ombro de sako, sed baldaux rimarkas ke gxi movigxas aparte kaj
+plilongigxas kaj ke gxi estas silueto de homo--kvazaux iu rapide
+sekvus lin, la pasxoj nur ne estas auxdataj. Li returnas sin
+malkviete.
+
+Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. Sxi estas tute sama kiel la tiaman auxtunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo--staras senmova, la
+manojn pendantaj cxe la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.
+
+�Heikkil� estas detruata--nun mi bezonas helpon!�
+
+En la vocxo vibras doloro kaj embaraso. Momento--sxi turnis sian
+dorson kaj pasxas foren. Sed laux lia dorso ne pendas harplektajxo,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la tordajxo
+ekvidigxas en la lunbrilo malhela, brilanta rondajxo--kvazaux kapo de
+granda harpinglo. Ankoraux momento--la virino malaperis.
+
+Li staras tempeton kvazaux alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, cxu li maldormas aux songxas?
+
+Li cxirkauxrigardas, cxio estas kiel antauxe. La terkeloj siluetigxas
+sur la altajxeto kaj la luno rebrilas sur la negxkrusto, ne ecx duona
+ombro ie--nur la maljuna sorpo staras malantaux li granda kaj impona
+kaj kvazaux rektigetendante la brancxojn.
+
+Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis antaux li. �La virinacxo!� Li ekdeziris elradikigi gxin. �Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkil�--gxi estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!� Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...
+
+�Sed kie ili nun estas--la terkeloj?�
+
+Li haltas kaj cxiukauxrigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l'deklivo, de kie li jam supreniris.
+
+La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas--ne, cxio ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas laux la
+deklivo al la landvojo.
+
+Sekvintan nokton li kusxis hejme--emociita kaj atendanta.
+
+Cxu estis io sub tio aux cxu gxi estis nur halucinajxo? Se tie io
+estis, cxi tiun nokton li certe havos klarigon pri gxi, cxar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn--tio estas konata.
+
+Kelkfoje sxajnis preskaux nature, ke li kredis sin vidi tiajxon. La
+strecxeco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun cxio
+kio apertenis al gxi.
+
+Sed estis io fremda kaj flanka--la hartordajxo kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis sxian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke gxi ankaux tiun auxtunan lunbrilnokton estis plektita.
+
+La nokto pasis. Nenio estis vidata aux auxdata, nek maldorme nek
+songxe. Li furiozigxis pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkil� ankoraux staris antaux li--la dua ankoraux
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdigxis, dum kiuj li povis viziti
+almenaux tri kvar terkelojn. Cxu oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!
+
+La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja altajxeto.
+
+Sed cxi-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malantauxen--nenio estas vidata
+aux auxdata. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l'pasinta nokto.
+
+Li jam alvenas al la terkela altajxeto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l'plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidigxas la pajlo kaj li sin kurbigas por gxin
+formeti--ankorauxfoje cxiuflanke cxirkauxrigardinte.
+
+Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas gxin
+kaj subite returnigxas.
+
+Post kelkaj pasxoj staras la virino--sama kiel la unuan fojon, la
+vizagxon nur ankoraux pli pala kaj la rigardon ankoraux pli
+penetranta.
+
+�Heikkil� estas detruata--mi _bezonegas_ helpon!�
+
+Tio vibras kvazaux de sub tero, pregxante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankoraux, kaj sxi jam pasxas foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la tordajxo. Sed
+kiam sxi pasxas, la pinglo eligxas el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremigxas. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin jxetas
+kvazaux blindiga ekbrilo--kvazaux gxi ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li strecxas konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremigxas en la hararon--la vizio malaperis.
+
+La viro falas sennerva sur la randon de l'terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Dauxras longe antaux la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektrenigxi al la hejmo.
+
+  * *
+   *
+
+Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis urgxan aferon
+kaj petis tujan auxdiencon cxe la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+auxdiencpetanto.
+
+La parokestro ankoraux ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.
+
+Tie la viro komencis rakonti--malkviete kun spasmanta vizagxo kaj
+vibranta vocxo--kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l'mastrino-mortinto de Heikkil�. Li iris en lunbrilo ekstere, tie gxi
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...
+
+La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj cxifonan
+vestajxon de la viro. Li konis lin--li auxdis ion kaj tion pri liaj
+vojagxoj kaj veturadoj. Ankaux la rakonto sxajnis tre mankhava.--Kiel
+li movigxis ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?
+
+Tiam la viro embarasigxis kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+movigxis--je aferoj, kaj tiam li gxin vidis, kaj tio estas vera.
+
+Klara dubo speguligxis en la okulo de l'parokestro:
+
+�Hm... ni homoj estas tre multspecaj--estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn songxojn kaj tiaspecajn. Ankaux cxi
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.�
+
+Ne, neniam antauxe li ion vidis aux auxdis.
+
+�Hm, ja, ja.--Sed cxu vi drinkadas...?�
+
+Ankaux tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.
+
+�Cxu ne...? Ja, ja, tre eble... Sed cxu estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj cxu vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkil�?�
+
+Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkil�.
+
+�Nu vidu, jen estas cxio!� La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropincxajxon kaj komencis
+rakonti okazintajxon. Gxi okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu antauxnelonge estis mortinta--ankaux gxi tre stranga
+rakonto.
+
+�Sed cxi tio ne estas tiaspeca�, persistis la viro. �La hartordajxo
+kaj pinglo--sxi ne uzis tian dum knabino.�
+
+�Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio cxu gxi estis
+pinglo aux io--tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.�
+
+�Ne, konfuza gxi ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kuragxas gxin kredi.� Liaj lipoj farigxis tute palaj kaj la vocxo
+vibris kvazaux en spasmoj de frostego. �Gxi estis--jes, gxi certe
+estis ... fera bolto.�
+
+�Fera bolto...?�
+
+�Je-es!�
+
+�Sed kion vi per tio efektive...? Cxu vi pensas ke, kion-diri...?� La
+parokestro interrompis sian frazon.
+
+�Pri tio gxuste mi volis auxdi vian opinion, sinjor' parokestro--cxu
+eble ... eble tie estis io terura?�
+
+La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguligxis
+emocio.
+
+�Hm, ja, ja--efektive la aferoj de Heikkil� estis tre strangaj�, li
+fine diris. �Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+ankaux mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton--kaj vidu, sxi kusxis kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke cxar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj ecx pli forte, do,
+tiel-dire, ili bildigis al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi
+vere kredas kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
+propraj okuloj.�--La parokestro starigxis el sia lulsegxo.
+
+Sed la viro staris plu kvazaux sxtonigxinta sur sia loko. Sur lia
+vizagxo speguligxis forta embaraso kaj sur la frunto perlis sxvito de
+doloro.
+
+La parokestro intencis etendi la manon adiauxe sed restis miranta la
+internan premigxon de la viro.
+
+�Ne tiel mi povas foriri�, la viro parolis kun malkvieta, petega
+vocxo. �Se cxio restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankoraux ne elparolis cxion, kio
+apartenas al cxi tiu historio.�
+
+Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampaltajxeto kaj kio okazis sub gxi. Pri la sceno en la korto de
+Heikkil�, kiam li intencis kuri por helpi. Pri cxio, kio movigxis kaj
+furiozis en lia koro dum cxi tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkil� estas detruata, preskaux
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuligxo--tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel sxi ree staris antaux li kaj malhelpis ke li farigxu sxtelisto
+kaj acxulo. �Nun mi denuncis min�, li finis kvietigxinta. �Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu laux mia
+farajxo. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, cxar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis sxian helpon, mi kredas ke ankaux sxia
+helpkrio estas vera vero.�
+
+La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.
+
+�Nun mi vidas la fingron de la Cxiopovanto!� li diris per tremanta
+vocxo. �Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+cxevalon--ni iros al la policestro.�
+
+
+La tombo estis malfermata ankoraux la saman tagon.
+
+En la okcipito de la mortinto, sub la hartordajxo, trovigxis fortika,
+sescola ferbolto.
+
+Gxi estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.
+
+  * *
+   *
+
+La antauxcxambraro de la jugxejo tumultis plena je popolo--ne cxiuj
+ecx trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La jugxo
+certe estis sciata jam antauxe, sed la sorto de la domo Heikkil�
+estis tiel proksima al cxiu, ke ili sentis, kvazaux ili kolektigxis
+por auxdi la verdikton en sia propra afero.
+
+Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkil� fere
+vestita pasxis sur la peronon. La kurba, velkigxinta korpo tremadis,
+la kapo estis kvazaux enfosigxinta inter la sxultroj, sur la cindre
+griza vizagxo vidigxis longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.
+
+Li ne diris ecx unu vorton kaj sxajne ne rimarkis la popolon
+cxirkauxe--la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustrajxon.
+
+La malliberigito levigxis sur la cxaron. Tiam sin aljxetis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la cxaro. Sxi ekkaptis ambaux
+manojn de la malliberulo, la mentono spasmis kaj la lipoj
+movigxis, sed sxi nenion povis diri, nur torente ekploris lauxte. En
+la okuloj de la malliberigito vidigxis ekbrilo kvazaux li konis sxin,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien--la cxaro komencis ruligxi.
+
+La homoj kolektigxis cxirkaux la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la vizagxo--sxi estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.
+
+La pordo de la atestantejo ree malfermigxis kaj alia viro pasxis sur
+la peronon. Ankaux li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa vizagxo speguligxis kvieta,
+preskaux triumfa paco--kiel cxe homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperigxinte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.
+
+La viro pasxis malsupren de la perono kaj sin levis sur--la
+malliberulan cxaron.
+
+�Kio nun...? Kion li...?� la homoj demandadis.
+
+Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvazaux la
+malproksiman eteron, dum la cxaro malrapide forruligxis.
+
+La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la jugxejo. La
+viro persiste petis al si punon pro sxtelintenco--kiu estis tute sama
+kiel sxtelo, laux lia klarigo, cxar gxia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, cxar gxi prezentigxis
+ligita kun la cxefa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li ankaux endonis pro la parokestro
+skribajxon, en kiu cxi tiu aligxis al la peto de Matio de V�liportti,
+certigante kiel animpasxtisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.--La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.
+
+La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontentigxo
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de cxi tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta gxojo dum la ekiro por gxin suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.
+
+La homamaso disiris kun melankolia sed malpezigxinta menso. Kvazaux
+oni liberigxis de malbona inkubo kaj kvazaux la domo Heikkil�, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.
+
+  * *
+   *
+
+Kiam la bovinoj de Heikkil� en tiu printempo estis ellasataj al
+pasxtejo, pasxis Matio de V�liportti--aux �La maljuna Matio�, kiel
+li nun estis nomata--kun mangxajxtornistro sursxultre post ili.
+
+Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazintajxoj,
+rehejmenigxis kaj ekkaptis la bridojn de la domo. Cxi tiu akceptis
+lin por lia restanta vivdauxro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.
+
+Kaj kiam li nun pasxis kriante sxercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun gxoja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en posxoj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo disjxetigxis kaj polvo fumigxis alten en la aero sur la
+mallargxa kortvojo.
+
+Li konis ilin ambaux: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj auxdis, preskaux prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvazaux li nun subite ilin retrovis--tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem pasxis kun la agxo de la mastro.
+
+Kiam li nun alvenis al la aperturo de l'kortvojo kaj turnigxis al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinkigxi, ke ili
+ambaux restis tie konservataj. Sed la mastro jam pasxis foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn pasxojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klarigxis al li per unu fulmobato, ke revenis
+ankaux tria forestinto--tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkil�.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree movigxis sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.
+
+�Hej, he-hej!� li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon--kvazaux li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompigxis.
+
+
+
+Vortklarigoj.
+
+Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.
+
+_apudjugxisto._ Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+jugxisto kaj dek-kelke da �apudjugxistoj� el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la jugxisto.
+
+_bobelo_ = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).
+
+_cxambrego._ Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el
+�cxambrego�, granda cxambro kun kuir- kaj bakforno, mangxa tablo
+kaj litoj de la servistoj; en tiu estas farataj cxiuj lignajxaj kaj
+teksajxaj laboroj; plue el du-tri aux pli da cxambroj, malgranda
+kuirejo, antauxcxambro kaj tegita, aux bretmura aux malfermita,
+verandosimila perono.
+
+_egxo_ = renkontlinio de du ebenoj: supra egxo de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).
+
+_grenfulmo_ = malproksima, sentondra fulmo. Kauxze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. Nur en auxgusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankoraux favoras la naskigxon de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj cxe la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Kauxze de
+tio, ke gxi estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo gxin nomas �grenfulmoj�. Alia nomo estas �fajroj de
+Kaleva�, kun mitologia deveno.
+
+_kumuluso_ = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).
+
+_laborfesto,_ �talkoot� estas ofta kutimo cxe finnoj, speciale dum
+la plej urgxa tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. �Laborfesto
+pri lignajxoj� do celas tian festan laboradon por kolekti aux haki
+lignajxojn.
+
+_okcipito_ = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).
+
+_stako_ = kunrastitajxo de fojno (Rhodes).
+
+_stoplo_ = trunketo de greno aux fojno, restanta post falcxado
+(Boirac).
+
+_trapi._ Finna lingvo estas tre ricxa je vortoj por la natursonoj.
+Cxar la cxefa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, sxajnas ke
+oni povas uzi similajn almenaux kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, cxu ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj _trapas_ sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto _lirlas_ dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo _pulpas_. Esperanto havas jam de antauxe kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: _venthurlado_, _cxarkrakado_ k. t. p.
+
+_sledo_, _sledeto._ Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, cxaro, kabrioleto, kalesxo, vagono), nagxveturiloj (barko,
+boato, kanoto, sxipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj gxia finna
+nomo (preskaux internacia en la Nordo) _pulko_. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por sxargxo) la nomon _sledo_ (angle _sledge_ = slegx,
+svede _sl�de_ = _slede_, germane _Schlitten_ = _sxlitn_). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi _sledeto_ por esprimi sled-similan
+ajxon, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; cxar gxi ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo _sledo_,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza _glitveturileto_,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.--Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton _kelkka_ (svede _k�lke_, prononc.
+_cxelke_), sed tiu bedauxrinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus gxin en la sveda formo _cxelko_.
+
+
+
+
+LIBRO POR CXIUJ ESPERANTISTOJ!
+
+_VILHO SET�L�_
+
+ESPERANTA LEGOLIBRO
+
+Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 pagxoj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.
+
+Prezo 5:--finnaj markoj.
+
+_Recenzo_ de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en "La Espero":
+
+"Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, ricxa je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+aux aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri gxia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...
+
+La libro devas farigxi cxiesajxo."
+
+  ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+  KUSTANNUSOSAKEYHTI�
+
+Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo
+
+Uudenmaankatu 10, Helsingforso.
+
+
+
+Cxiu FINNA ESPERANTISTO
+
+devas anigxi al
+
+ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO
+
+Cxiu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni gxian organon
+
+ESPERANTA FINNLANDO
+
+Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata. Jarabono 10 finnaj markoj.
+
+  Informoj en
+  Esperanto-Oficejo
+  Uudenmaank. 10, Helsingforso.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Batalo pri la Domo Heikkil�, by 
+Johannes Linnankoski
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL� ***
+
+***** This file should be named 25964-8.txt or 25964-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/5/9/6/25964/
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/20080704-25964-8.txt~ b/old/20080704-25964-8.txt~
new file mode 100644
index 0000000..342119c
--- /dev/null
+++ b/old/20080704-25964-8.txt~
@@ -0,0 +1,2219 @@
+Project Gutenberg's Batalo pri la Domo Heikkil�, by Johannes Linnankoski
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Batalo pri la Domo Heikkil�
+
+Author: Johannes Linnankoski
+
+Translator: Vilho Set�l�
+
+Release Date: July 4, 2008 [EBook #25964]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL� ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.
+
+JOHANNES LINNANKOSKI
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL�
+
+  PERMESITE TRADUKIS
+  VILHO SET�L�
+
+ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+
+HELSINGFORSO, FINNLANDO
+
+  PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.
+  HELSINGFORSO 1919.
+
+
+
+Johannes Linnankoski
+
+estas pseuxdonimo de _Juho Vihtori Peltonen_ (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyv�skyl� kaj sin dedicxis
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. cxie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis cxiujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (�Verkistamatoro�, �Elokvento�, �Libro
+de elpensajxoj�), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo �Eterna batalo�, kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al �eterna batalo� tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankoraux pli populara igxis la sekvinta verko, romano
+�Kanto pri la fajrorugxa floro� (1905), kies heroo estas
+finna tipo Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed
+cxarme kaj majstre pentritaj amaj aventuroj solidigxas kaj edzigxinte
+evoluas gxis firma morala persono; verko tradukita en multajn
+Euxropajn lingvojn. Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj
+�Batalo pri la domo Heikkil�[1] (1905) kaj �La fugantoj�, (1908)
+ambaux priskriboj de kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata
+kiel kulminacio je beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj
+estas �Simsono kaj Delilo� kaj �La filino de Jefto�, ambaux en 1911
+aperintaj dramaj poezioj.
+
+  [Piednoto 1: Prononcu cx. _hejkila_, kun akcento sur la unua
+  silabo. Aliaj nomoj en cxi tiu libro estas prononcataj:
+  Paavola--_pa:vola_, V�liportti--_valiporti_, kun akcento sur la
+  unua silabo. La sono _�_ estas inter _a_ kaj _e_.]
+
+Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, ecx
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, gxia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas cxarman songxemon al
+la plej multaj el liaj verkoj. Cxi tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.
+
+Cxio tio rebrilas klare el la verko cxi tie prezentata al la
+internacia publiko. Gxi estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.
+
+
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL�
+
+
+
+
+I.
+
+
+Gxi estis kiel fermita horlogxo--la domo.
+
+Ne lauxsxajne, cxar gxiaj pordegoj estis malfermitaj por cxiuj, por
+cxiu vizitanto trovigxis amika vorto kaj cxiu mizerulo sciis, ke cxe
+la mastrino de Heikkil� li ricevos la plej abundan donon--kaj tiun el
+varma mano.
+
+Sed esence gxi estis kiel sxrankhorlogxo, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon auxdate de cxiu, sed
+zorge kasxas sian internan konstruon.
+
+Ekzistas homoj, kiuj ne malkasxas al la proksimulo ecx antauxcxambran
+anguleton el sia interna estajxo. Sed ecx el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, sxajne komplete fermitaj horlogxoj elsxteligxas cxiam
+iu sono gxis la oreloj de flankuloj.
+
+El Heikkil� dum jaroj estis auxdata neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis cxirkaux la tuta domo
+kaj kasxiris kiel mistera resono funde cxe cxiuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por cxiuj.
+
+La fokuso de la enigmo estis la mastrino.
+
+Sxi estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj sxia tuta estajxo
+prezentis ion sincere bonan kaj nekasxitan antaux cxiu. Sed nur gxis
+difinita limo--kiu gxin transpasxis, pentis.
+
+Kelkiuj tion provis.
+
+Kelkaj sxiaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de sxia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, cxu sxi estis
+felicxa kaj tian ceteron. Sed tiam la antauxe tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkil� rigidigxis kiel sxtono kaj jxetis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke cxi tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvazaux petante pardonon komencis paroli pri alio.
+
+Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj ankaux provis sian
+sxancon--nerekte, nature. Sed apenaux ili pintigis la busxon, kiam
+ili vidis la mastrinon antaux si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin elsxovi tra la pordo.
+
+Plej mirinde estis, ke ecx la servistoj nenion sciis, kvazaux ecx
+ili, transirinte la sojlon de Heikkil�, jxuris cxiaman silenton. Cxu
+ili estis malpermesataj paroli? Ne--ili lauxdire nur nenion sciis.
+�La mastro estas tia, kia li estas, kiel cxiu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane sercxus en sep komunumoj, kiel cxiu vidas.� Jen
+cxio. Cxu ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? Aux kio gxi estis, kiu envolvis cxion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?
+
+Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+gxiaj muroj batalis fortegoj--pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, sxauxmelsxprucojn, kiuj siatempe kauxzis suficxe da
+pridiskuto.
+
+La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edzinigxis tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en sxi unua sxangxigxo, okulvidebla
+por cxiu--la gaja, sincera knabino igxis subite serioza kaj kasxema.
+Tio estis des pli stranga, cxar la gajeco kaj malkasxemo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkil� estis de antikvaj tempoj
+ankoraux kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+cxe dekses jaroj.
+
+La aero estis plena je supozoj. Cxu sxiaj gepatroj devigis sxin al
+kontrauxvola edzinigxo? Pri tio neniu havis scieton, kaj gxi estis
+ecx nekomprenebla, cxar ankaux la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel ricxa, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkil�'a. Cxu sxi eble havis junamiton, kiu
+ankoraux ne forigxis el la menso? Ankaux tio estis neebla, cxar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. Cxu la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj--la solajxo, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga sxangxigxo en la mastrino, kiu kvazaux
+envualis en griza nubo cxion cxe sxi.
+
+Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de gxojo--cxe naskigxo de infano. Gxi
+estis knabo, kaj gxi kvazaux dissxutis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio dauxris nur mallongan antauxtagmezon--poste cxio
+refalis en la grizajxon.
+
+Poste okazis sxangxetoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste ankaux lia edzino--tio lauxdire ankaux estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkil� iam longe vivis post sia
+edzo.
+
+Kaj nun oni vidis la mirindajxon, ke cxe la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis sxangxigxo. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej urgxa tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon cxe lignajxistaj
+kaj tiaspecaj encxambraj laboroj. Nun farigxinte mastro, li lasis
+cxiujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+cxion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstruajxojn starigi--li intencis per unu fojo �reordigi Heikkil�'n
+laux nova kredo�. Fakte li komencis �reordigi� en proksima gastejo,
+forsarkante sxtopilojn el la bierbotelaj busxoj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinkajxo, rumo.
+
+La vojagxoj al la urbo ankaux plioftigxis, kaj la viro, antauxe
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante cxe la vojkurbajxoj kaj en la
+vilagxoj kaj aere svingante ledrimenan skurgxon. �Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!� ekdiris la homoj la kapon balancante,
+cxar vivegaj cxevaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skurgxo transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj--kiel memorajxo pri iama cxefo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudjugxisto[2] kriegis kaj ensorbis brandon kvazaux putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+tenigxon de apudjugxisto. En la filo subite ekkreskis cxiuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la antauxaj reprezentantoj.
+
+  [Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]
+
+Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan sxangxon cxe la
+mastrino--sxi kredeble havis ian antauxsentan timon pri cxi tia
+estonto. Tamen ne mankis ankaux tiuj, laux kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.
+
+La mastrino mem igxis dum tiuj tempoj ankoraux pli kasxema. Oni
+apenaux ricevis respondon de sxi, kaj en sxiaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvazaux sxi demandis de la
+tuta mondo, kion sxi nun devas fari.
+
+Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkil�.
+
+La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skurgxo ornamita per rugxa tenilsxnuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l'pordego
+renversigxis kun bruo, kaj la cxevalo pro tio timigxinta galopis
+kelkfoje cxirkaux la korta plano. La ebriulo pro tio furiozigxis kaj
+direktis la cxevalon rekte al stala muro, kontraux kiu gxi sin
+jxetis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komencigxis la
+puno. La skurgxo plauxdis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+gxi alten kontraux la muro, tiel ke splitoj dissxiritaj per la hufoj
+flugis cxiuflanken.
+
+Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.
+
+�Lasu la senkulpan beston en paco!� tremetanta vocxo auxdigxis kaj
+sxi elpasxis kontraux la mastron.
+
+La alparolito ekrigardis kvazaux ruzebatito trans sia sxultro,
+desaltis de la cxaro, lasis la cxevalon tie kaj rapidis kun
+sxanceligxantaj pasxoj kontraux la mastrinon.
+
+�Certe mi, diablo prenu, instruos ankaux la hominojn danci!� li
+kriacxis alproksimigxinte kaj ekbatis per la skurgxo sur la sxultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la vizagxon--cxe la orelo komencis
+elgutadi rugxajxo.
+
+Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vilagxa vojo cxe la
+korta barilo--ili estis fojnistoj el najbarajxo, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze cxeestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.
+
+�Lasu! Mi ankoraux ne bezonas fremdulan helpon--_ies_ helpon!�
+auxdigxis la vocxo de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.
+
+La brutulo okulumis la rigardantojn. �Nur bonvenon al revena
+regalado--certe suficxas el cxi tio ankaux por la najbaro!� li ironie
+kriis. La batoj de l'vipo rekomencis plauxdi.
+
+Sed la mastrino staris kvazaux kolono sur sia loko, sen movetigxo,
+sen tremeto sur la vizagxo. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis dauxrigi sian vojon nek alveni por helpo kontraux la
+malpermeso.
+
+�Morgaux pli, se estos bezone!� la skurgxinto ekdiris, ankoraux foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la posxo, per la alia moke la
+vipon al la vilagxa vojo svingante, pasxis al la sxtuparo kaj tie
+ankoraux preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.
+
+Sed la mastrino staradis ankoraux senmova meze en la korto, kvazaux
+ne klare perceptante, kio jxus okazis. Kaj restis ankoraux staradi,
+kiam la falcxistoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj mallauxte
+interparolantaj.
+
+Pasis duo da tagoj--el Heikkil� estis auxdata neniu ekknaro de muso,
+cxio sxajne repacigxis.
+
+Sed la trian tagon okazis io neatendita.
+
+Oni jxus finis la matenmangxon kaj cxiuj fojnistoj kusxegis en la
+korto la postmangxan ripozon--ankaux la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn spritajxojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupigxis; sxi estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.
+
+Tiam la provizeja pordo malfermigxas kaj la mastrino pasxas al la
+fojnistaro--kvazaux sxi havas ion por diri.
+
+�Novmoda greno nun sxajnas kreski en la kampoj de Heikkil�!�
+auxdigxas trancxe tremanta vocxo, kaj sxi levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun sxi portis kasxe. �Sed cxar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, gxi ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!� Kaj antaux ol iu ecx perceptis, pri kio estas
+la demando, sxi jam metis la ujon sur haksxtipon starantan antaux la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude kusxantan hakilon--la hakilo
+levigxas kaj mallevigxas kaj rugxa rumo sxprucas cxirkaux la korto.
+
+�Diablo!� la mastro eksaltis staronta kun nigra vizagxo kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.
+
+Cxiuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon--la rugxasxnuran skurgxon de
+patro--sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.
+
+La virino vidas cxi cxion, ekkaptas la skurgxon en la manon kaj
+prenas minacan tenigxon. �Restu for!� sxi krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimigxanta viro.
+
+Ekplauxdo de skurgxo! La viro malbenas, levas unu manon por sxirmi
+sian vizagxon kaj ree atakas.
+
+�Restu for, dibocxulo je rumo kaj skurgxo!� estas ree auxdata, kaj
+la vipo alkrocxigxas per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+sxultroj de l'viro, ke tiu retirigxas kun ekbleko. Li staras momenton
+kvazaux senkonscia, ekrigardas al la ree levita skurgxo, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto starigxis, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj cxe la flankoj,
+sin trenante al la domo.
+
+Sed la mastrino repasxas al la sxtipo kaj dispecigas la skurgxon kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo--kvazaux en cxiu colo
+de gxi vivus semo de malfelicxo, kiun sxi devas pereigi.
+
+La fojnistaro fiksrigardas konsternita.
+
+�Kaj nun al la herbejo!� auxdigxas firma, ordonanta vocxo. �Vi certe
+havis suficxajn ripoztempojn dum cxi tiuj jaroj.�
+
+Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankoraux preskaux knabineca
+mastrino, kiu nun staras antaux ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo--aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo--kreskanta knabo, kiu kusxas plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montrigxo de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa vizagxo.
+
+Momenteto por ekbeno--la mastrino staras antaux la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvazaux pilko
+ruligxas.
+
+�Cxu vi ne komprenas--al la herbejo!� Kaj sxi forjxetas la knabon per
+tia fortego, ke li brupasxas per longaj kurpasxoj malproksimen sur la
+korto.
+
+La homoj rigardas stultesprime.
+
+�Kaj estas mi, kiu de hodiaux ordonos en la domo--por ke nun cxiu
+tion sciu!�
+
+La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.
+
+Dum du tagoj oni auxdis nenion pri Heikkil�. La mastron neniu vidis
+ecx ekaperi--li honte kaj cxagrene sin fermis en la cxambro.
+
+Sed la nokton post dua tago ree okazis io.
+
+La servistinoj dormantaj en la cxambrego ekvekigxis je tio, ke la
+pordo de l'intercxambro subite malfermigxis kaj tra la cxambregon
+kvazaux pala fantomo rapide kuris al la antauxcxambro.
+
+La vekigxintoj sin jxetis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.
+
+Ekstere estis vidataj cxaro sur la korto antaux stalo kaj cxevalo
+ligita je ringo cxe gxia pordo; sur gxin la mastro estis metanta la
+jungilaron.
+
+�Cxu _tia_ maniere?� auxdigxis de la perono--el la posta
+fenestro estis forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke
+cxiu vorto estis auxdata en la cxambrego. Kaj ili vidis la mastrinon
+en subvestajxoj rapidantan preskauxkure al la junganto.
+
+De la stalo auxdigxis maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.
+
+La mastrino jam alproksimigxis kun rapidaj, decidaj pasxoj--kiel
+sxajnis, rekte al la kapo de l'cxevalo, ignorante la mastron.
+
+Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvazaux embuskinta rabbesto
+kontraux la venantinon.
+
+�Vi diablido!�--la pinto de l'dekstra piedo ekflugis kontraux la
+genuon.
+
+El la korto auxdigxis sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tusxetis la teron, doloron sur la vizagxo, la brakojn strecxante, la
+manojn pugnigante.
+
+La rigardantojn kaptis antauxsentomiksita timo.
+
+Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankoraux kelkfoje, poste la piedo
+kvazaux prove rektigxis gxis la tero--sxi obstine ekiris al sia celo.
+
+La observantoj tra la fenestroj ekgxemis pro malstrecxigxo.
+
+Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvazaux vekigxis,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ekjxetis post sxi, kaptante per
+unu mano je la sxultro de l'irantino.
+
+Tiam sxi returnigxis kun minaca flamo en la okuloj--ili sin jxetis
+unu kontraux la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbatigxo, poste sono de sxirata sxtofo kaj ekapero de
+sxia nudigxinta sxultro en la somernokta lumeto--la brakoj
+cxirkauxprenis la taliojn. Turnigxo, ruligxo kaj tordigxo, poste
+ambaux renversigxis. De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton,
+movigxojn de kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda hauxto kaj
+transruligxon de la batalantoj unu super la alia, gxis sxi subite sin
+dissxiris kaj starigxis--kun talio duone nuda, sxirita maniko
+pendanta cxe la flanko.
+
+La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon jxus, kiam sxi estis
+liberigxonta, etendis kaj kaptis la piedon--kaj sxi falis senstrecxe
+kun la busxo sur la teron.
+
+Sed samamomente sxi ekrimarkis ion en la herbo antaux si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis gxin.
+
+Momenton--la virino furioze returnigxis kontraux sian kontrauxulon
+kaj la observantoj vidis sxin momente levigxi per la genuoj sur la
+nukon de l'viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per cxirkauxvolvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta lauxpove rapide.
+
+�Cxu vi komprenas--cxi tio devas--klarigxi! Vi ne piedbatos--nek
+sxiros--nek dibocxos--ne, kvankam rompigxus! Kaj la cxevalon
+movos--neniu--sen mia permeso--vi jam eltrinkis la vian!� auxdigxis
+spireganta vocxo inter la batoj.
+
+Sammomente la virino renversigxis sur la herbon. Ree ruligxo kaj
+batalo--la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+cxiu turnigxo. Sed la virino strecxigxis per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis sxin sur liaj sxultroj, batantan ecx
+pli fervore ol jxus.
+
+�Tio _devas_ igxi--klara!--Nun estas demando pri la _domo_--patro
+diris--tiam. Jes, nun estas--cxu vi auxdas--_nun estas demando pri
+la domo_!--Gxi ne estas per rumo--nek per skurgxo--konstruita--nek
+malkonstruota!--Heikkil� estas mia--kaj mi gxin _tenos_--cxu vi
+komprenas?�
+
+La viro baraktis kaj strecxigxis. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, gxis sxi fine, laca kaj spireganta, lasis.
+
+�Iru en vian cxambron kaj restu tie--la mangxo estos portata antaux
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.�
+
+Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro trenigxis internen
+gxemante, sennerva kiel malseka cxifono, kaj malaperis en la
+cxambron.
+
+Post kelka tempo ankaux la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+cxambrego en sian cxambron--la servistinoj jam retirigxis en siajn
+litojn kaj sxajnigis dormadon. Sed post sxia foriro ili komencis
+flustradi.
+
+Tiam sxi subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.
+
+�Cxu vi vidis, kio okazis cxi tie?� auxdigxis severa vocxo.
+
+�Ne... nenion ni scias�, iu embarase respondis.
+
+�Vi mensogas!� ektintis vocxo mezplanke. �Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri cxi tio estos auxdata aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos cxiun aparte el vi per la sama rimeno!�
+
+Sxi restis ankoraux stari momenteton, severa kaj energia--al la
+servistaro sxajnis, kvazaux sxi en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvazaux dek jarojn pli agxa.
+
+Cxi tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.
+
+Cxiu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkil� okazis dum tiu
+fojnrikoltado gxisradika sxangxo.
+
+La mastro kvazaux malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+cxambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.
+
+Sed des pli estis vidata la mastrino--cxie, en cxiu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam sxi demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+sxtaleco, kia frostigis la ekridetojn.
+
+La signoj pri nova takto aperis cxie. Sxi duobligis la laboristaron
+kaj postulis duoblan laboron rilate la antauxo. Novkampoj estis
+sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La disciplino estis
+severa, sed la mangxo bona, la salajro bona, kaj la tuta klopodado
+estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj kaj
+taglaboristoj baldaux komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkil�.
+
+Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed ankaux
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke sxi iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+drasxejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris cxiun
+angulon. Baldaux poste vidigxis sur la kampoj de Heikkil� modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.
+
+Cxio tio donis multe da temo por diskutado--ankoraux pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. Cxu ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? Aux cxu estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+antauxa? Tiel sxajnis--almenaux la mastro videble iom post iom
+kutimigxis al sia nova situacio. La cxambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la antauxaj okupigxetoj kaj
+mangxis kun la servistoj cxe sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa sxtonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la busxon; alifoje li elbusxigis--strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, cxu ili estis
+frenezajxoj aux sagxajxoj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super cxio tio kusxis ia seka sekretiga ridetado, kiu
+sxajnis preskaux timiga, cxar neniu sciis, kion gxi kasxis.
+
+Sed per kia sorcxo la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, ecx haltigi lian drinkemon, cxar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria aux dibocxanta je drinkad-vojagxoj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkil�, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinkajxoj. Cxu ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis sxin en brandvendejo nek tiajn ajxojn inter
+sxiaj alportitajxoj.
+
+Estu kiel ajn, cxiuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton--ke sxi ne permesis la domon perei kaj igis la dibocxulon
+almenaux sendangxera nenionfaranto--ankoraux pli pro la mistera
+aplombo, per kiu sxi tion cxion plenumis.
+
+La pensoj de la homoj ofte okupigxis pri sxi. Ili vidis sxin laux la
+tempo plirondigxi kaj plibeligxi, sed la firmaj trajtoj de la vizagxo
+ne moligxis. Rilate infanoj la filo restis solulo--cxu cxiuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj cxesis? Kion la forta, ne alproksimigxebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? Cxu sxi sopiris ion, cxu sxi
+suferis? Cxu sxi sentis sian vivon, spite cxia prospero, soleca? Aux
+cxu sxi estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kuragxis ecx aludi--ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.
+
+Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimigxis al la situacio, fine
+lasante cxian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkil� tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. Ecx la mastro sxajnis kontenta je sia loto--kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendigxis, cxar oni sciis ilin lia sola distrajxo.
+
+Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkil�.
+
+La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian agxon, ecx li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu laux difino
+estis okazonta dum pentekosto.
+
+Por tio oni devis fari al li kelkajn acxetajxetojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupigxon, kiun sxi ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke sxi ne povis veturi al la urbo.
+
+Tiam la mastro sin proponis akompani la filon--li havis liberan
+tempon.
+
+La propono sxajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontrauxdiri, cxar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabulsxargxo kun aliaj viroj, sed li sin kondutis cxiel senriprocxe,
+ke cxiuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.
+
+La patro kaj filo ekiris.
+
+La tempo pasis gxis tagmangxo--la komisiitoj ne revenis. La horlogxo
+batis du, tri, kvar--la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj rugxajn makulojn, sed vidis sxin tiom kvieta, kvazaux pri
+nenio aparta estis la demando. Cxe ili mem komencis la doloro
+suprenigxi al la gorgxo.
+
+Cxirkaux la kvina horo auxdigxis sur la landvojo krakanta bruego
+de cxaro. Jam trancxis akra kriego--granda kaj potenca kiel pro
+gxojego, kaj gxin dauxrigis alia, infane alta kaj kvazaux
+hezitanta. Unu el la sidantoj en la cxaro svingis rugxasxnuran
+skurgxon, la alia sidis antauxenkurba, apogante per unu mano al
+bariero de l'sidejo kaj tien kaj reen sxanceligxante laux la skuoj
+de la cxaro.
+
+La krakado alproksimigxis. Ektiro je la brido kaj ekplauxdo de
+l'vipo--kaj ili veturis plengalope preter Heikkil� kaj kriegacxis
+gxuste cxe la domo.
+
+La servistinoj staris la koron en gorgxo sur la korto--unu el ili
+kuris senspire en la cxambregon.
+
+�Cxu vi vidis, mastrino--la mastro kaj...�
+
+�Kaj plu...?�
+
+La knabino rugxegigxis gxis la oreloj kaj retirigxis konfuzita
+kvazaux trovita cxe misago.
+
+De sur la altajxo de Heikkil� estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis lauxkurbe trans ponton gxis la gastejo en la fino de la
+vilagxo. La servistinoj atendis cxiumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio auxdigxis. Anstatauxe sxi post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, cxu jam finigxis laboro en
+la domo, cxar ili tiel malvigligxis. Mem sxi sxajnis tute kiel
+antauxe kaj parolis per la kutima kvieta vocxo, ecx la rugxaj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis mallauxte kaj
+iradis piedpinte--ili ne povis ne fari tion.
+
+Cxirkaux la nauxa horo ree auxdigxis krakado de cxaro.
+
+�Hm H�rm�j knaboj--deklivo kaj jungita homino!� kriacxis la mastro
+enveturante tra la pordego.
+
+Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpasxi, sed
+eksxanceligxis kaj falis kaj restis tie lauxlonge kusxanta.
+
+La mastro grunte ekridis, ree kriacxis, vipis la cxevalon per la
+skurgxo kaj ankoraux foje veturis ronde en la korto.
+
+Li kvazaux kreskis de antauxe, sxajnis fierega kaj aplomba, parade
+cxirkauxrigardante.
+
+La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis cxiu laux sia direkto, apenaux kuragxante
+rigardeti de post la fostoj.
+
+El la busxo de l'elcxarigxanta mastro auxdigxis grakacxanta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.
+
+�Cxio estas restarigita, hih!� li akrekriis kvazaux per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skurgxon en aero. �Kaj kun
+alkresko!�--li montris la filon kusxantan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.
+
+La mastrino alproksimigxis--la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+sxi iris kvazaux en siaj okupoj, kvazaux ne rimarkinte la mastron,
+kiu dauxre staris aplomba, la krurojn disetendite, la skurgxon en unu
+mano, pugnigita en la posxo, brilantan triumfesprimon sur la rugxa
+vizagxo--kvazaux li nenion vidis nek auxdis, nur gxuis la potencan
+ekstazon de l'momento.
+
+Ektiro--la skurgxo eksvingis en la mano de l'mastrino.
+
+�_En la cxambron!_� sammomente ektintis tiel severe
+humilige, ke ecx la sidantoj en la cxambrego ektremis.
+
+La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.
+
+�En vian cxambron!� reauxdigxis--en la vocxo tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.
+
+Kaj la observantoj vidis, kiel la viro jxus tiom aplomba kunfalis
+kvazaux fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvazaux baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la cxambrego.
+
+La mastrino sekvis cxe liaj kalkanoj,--ambaux malaperis en la
+cxambron. De tie komencis auxdigxi plendpepado kaj plauxdado, hurlado
+kaj vekriado kaj cxiam sencxesa plauxdado, tiel ke agacis la hauxto
+de l'estantoj en la cxambrego.
+
+Post tempeto la mastrino aperis en la cxambrego.
+
+�Maljungu la cxevalon kaj iru por nagxigi gxin!� sxi diris severe,
+metante la skurgxon el sia mano en la fajron sub la ferpoto.
+
+Mem sxi ree eliris--prenis la knabon kusxantan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvazaux infaneton en sian propran cxambron.
+
+Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+cxambregon. La servistaro vidis, kiel ili pasxis laux vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron--iom pli
+sube, en rivera kurbajxo, travidetigxis la pastrejo inter betuloj.
+
+Poste cxio revenis al la antauxaj orbitoj.
+
+Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+cxambro, nek tio, ke li sxajnis pli kaduka ol antauxe, ecx preskaux
+forgesis siajn sarkasmojn.
+
+Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li igxis solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.
+
+�Li jam havis okazon por cxion vidi, kio hejme estis vidinda�
+auxdigxis mallonga klarigo.
+
+Ankorauxfoje Heikkil� auxdigis pri si--surprizante cxi-foje, kiel
+ofte antauxe.
+
+La domon vizitis morto.
+
+La kristnasko estis festita kaj cxe la plej proksima najbaro, la
+vilagxa forgxisto, estis okazanta laborfesto pri lignajxoj. Kiel
+dauxrigon la gejunuloj arangxis ian �dancon de Johano�, al kiu
+tirigxis ankaux la servistaro de Heikkil� gxis la lasta estulo.
+
+Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l'dancejo estas tiregata
+malferme kaj cxe la sojlo aperas la mastro de Heikkil�--duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la vizagxo.
+
+�La anaro de Heikkil� tuj venu hejmen!� Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.
+
+Cxiuj komprenis, ke io aparta estis okazinta aux okazonta--la
+dancantoj komencis are trenigxi al Heikkil�.
+
+La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la cxambron de l'mastrino.
+
+Tie kusxis la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la vizagxon al la cxambro, sed pala kaj ambaux manojn sub la
+brusto, kvazaux premante al si la subkorajxon.
+
+Nun la mastro rakontis--kun tremanta vocxo kaj okuloj rondaj pro
+teruro--kiel li vekigxis en sia cxambro pro lauxta plendado kaj
+lamentado, kredante unue gxin auxdi el ekstere kaj supozante, ke
+movigxis la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke gxi devenis el
+la mastrina cxambro, rapidegis tien tra la cxambregon, vidis sxin
+ankorauxfoje premegi sin sub la koro kaj ekvocxi--poste resti
+silenta. Li, la mastro, timigxis tiom, ke li ne kuragxis
+ecx tusxeti per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.
+
+Timigita li fakte estis, tremante je cxiu ostotubero. La sama terura
+sento okupis ankaux la rigardantojn. Cxiu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan �atakon�--tiaj okazoj estis jam antauxe viditaj--kaj
+ke tio okazis antaux momento, cxar la korpo estis ankoraux varma.
+
+La flankuloj forigxis kun profunda malstrecxigxo en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro cxeestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.--dauxre pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel ankaux li unu fojon
+povis esti lauxhome.
+
+Preskaux neniam estis cxe mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkil�--por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkil� estis nekutima
+fenomeno--diskreta kaj stranga, sed estimata de cxiu. Ili staris
+kvazaux antaux siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tutajxo kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klarigxos. Sed nun estis cxio
+sxlosita per la nerompebla sigelo Hadesa. Sxajnis, kvazaux la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke ecx la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.
+
+Sed malvigligita sxi estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto--la
+malgranda sulkigxo de la brovejo,--fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, ankaux gxi nur pliigis sxian severan dignecon.
+
+La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.
+
+Kaj nun estis vidata tiu strangajxo, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta vocxo, kiel li vekigxis
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preskaux forgesis sian
+antauxan antipation kaj sentis ion kvazaux kompaton al la viro, je
+kiu la okazo sxajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli dauxran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.
+
+La filo ne estis videbla cxe la enterigo--lia restadejo estis konata
+de neniu.
+
+Sed apenaux pasis la enterigo, kiam ree strangajxoj komencis auxdigxi
+el Heikkil�.
+
+Kvazaux malnovaj sekretaj fortoj ree elsorcxigxis.
+
+Ree svingis la skurgxo en la korto de Heikkil�, ree auxdigxis
+kriacxoj kaj la cxevalo galopis sxauxmanta.
+
+La mastro estis kvazaux demonhavanta--kvazaux la antauxaj drinkuloj,
+foiristoj kaj dibocxuloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis antauxtagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+sxangxi cxevalon kaj inciti la servistojn per cxiaj diablajxoj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. Aux li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de dibocxuloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokrucxojn sur la tablon kaj plenigi ilin gxis
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+mangxi. Senceremonie sxafon el stalo, en la meznokto gxin
+tuta en ferpotegon kaj tia sur la tablon, cxe kiu la herooj
+mangxegis. Sed meze de cxio li povis ekkriegi kiel freneza, starigxi
+de la tablo kun rondaj okuloj kaj plauxdigi per skurgxo cxirkaux si,
+murmuri nekompreneblajn vortojn, sin jxeti eksteren kaj veturi
+galope, kriegante kaj hurlante, foren.
+
+Li ne nur drinkis, sed ankaux alie dibocxis laux povo. En gastejoj li
+svingis per la skurgxo dispecige fenestrojn, glasojn kaj
+porcelanajxojn de tabloj sur plankon. Cxio vidigis, ke li nun decidis
+havigi rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li
+fastis, kaj pereigi Heikkil�'n gxis la subangulaj sokleroj.
+
+La homoj rigardadis cxi tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. Gxi efektive ne mirigis ilin, kontrauxe sxajnis preskaux
+nature, ke la drinkegulacxo nun dibocxis kun la pereiga skurgxo en la
+mano--nun, kiam la malhelpajxo forestis.
+
+Sed cxu tiel devis Heikkil�, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? Laux la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+dibocxado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankoraux ne
+disblovigxis de cxirkaux Heikkil�, sed la kerno estis laux ilia
+opinio klara--gxi konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. Cxio komplete vidata, la pasintajxo de
+l'duo de jardekoj prezentigxis batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo--ankaux la nunajxo estis nur dauxrigo al
+tio.
+
+Cxu unu jam tute forigxis el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? Cxu la forto de pereigo cxi tie diris la lastan vorton?
+
+Tiel sxajnis.
+
+
+
+
+II.
+
+
+La marta lunajxo pasxadis sur brilanta printempa negxkrusto kaj
+kasxe enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.
+
+La logxanto de la dometo ankoraux ne estis kusxanta, kvankam la lampo
+jam antaux longe estis estingita, sed li sidis plenvestita cxe la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.
+
+�Saluton, Matio de V�liportti!� la luno ekdiris familiare. �Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?�
+
+Sed la viro nek auxdis nek vidis ion, nur sidadis enpensigxinta--dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, sekigxintan vizagxon, sur kiu vidigxis la
+hardaj fingropalpajxoj de vivo.
+
+Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimigxis. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, cxar li
+planis tian, kian li neniam antauxe faris, sed kio kvazaux sin
+apogis al la antauxpasinta vivovojo.
+
+Laux tiu vojo nun preteriris antaux li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvazaux altkumulusoj,
+sed cxiu estis guto el la suko de lia propra vivo.
+
+-- -- --
+
+La unua estis ido de printempo--bela, felicxa printempo.
+
+Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elburgxonigxis por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apenaux mem
+kredis gxin vera kaj kvazaux instinkte antauxsentis, ke gxi devis
+disrompigxi. Cxar la felicxo, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti dauxra.
+
+Sed la printempo estis klara kiel argxento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa altajxeto inter la du
+domoj auxdis tiusomere flustrajxojn, kiuj igis gxian maljunan koron
+pulsadi.
+
+Kiom dolcxa estas amo, kiam gxi estas sekreta--kiam oni nur sxtelire
+kuragxas gxin alproksimigxi kaj nur subdire pri gxi paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.
+
+-- -- --
+
+Auxtune tio okazis--tio kion li instinkte timis kaj kio kusxis kiel
+malhela makulo ankaux sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kuragxis paroli pri gxi.
+
+La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj gxi estis
+rapide klarigata. �Cxu _servisto_ kiel mastron de _Heikkil�_?
+Ili kredis la filinon de Heikkil� havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj gepatroj kaj familio. Cxu sxi, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?�
+
+La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvazaux freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksigxi, cxar ili ne konis ecx unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, cxi tiu estis la sola fojo, kiam la knabino cxagrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin ambaux.
+
+-- -- --
+
+Kiel klare li rememoris ilian lastan renkontigxon sub la maljuna
+sorpo--rememoris, kaj tamen cxio tiuvespera estis kvazaux obtuza
+susuro.
+
+Lia gorgxo kunpremigxis, kiam li pensis, ke gxi estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino--al sxia edzigxproklamo restis nur kelke
+da tagoj...?
+
+�Sed kiel vi povos _vivi_ kun li?� li demandis kun
+doloro.
+
+�Tion mi ankoraux ne scias--tion mi efektive ne scias�, la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.
+
+Sed gxi ne estis por li la cxefa demando--estis alio, kio lin
+turmentis ankoraux pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.
+
+�Kaj niaj interrilatoj...?� li fine povis elpremegi, �cxu devas
+_cxio_ cxesi je cxi tio? Mi...�
+
+Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+vizagxon de la knabino.
+
+Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.
+
+�Devas�, la knabino fine diris per tremantaj lipoj. �Cxio devas
+cxesi cxi tie, kvazaux nenio iam estis--cxar mi ne volas fari
+ion nedecan, cxu per pensoj, cxu per vortoj, cxu per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...�
+
+Li sentis cxion nigrigxi en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.
+
+Ili starigxis--kvazaux nek unu nek alia havis ion plu por diri.
+
+Tiam la knabino ekkaptis ambaux liajn manojn.
+
+�_Devas_ esti tiel�, sxi diris per tremetanta
+vocxo. �Sed se mi ankoraux iam estos libera agi laux mia volo, vi
+scias mian inklinon... Ne, nun mi devas ekiri!� sxi aldonis
+malpaciencigxe, premegis liajn manojn kaj retirigxis.
+
+Sed sxi alturnigxis ankorauxfoje kaj parolis kvazaux delire: �Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos--kaj
+se _vi_ bezonus...� la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontraux si.
+
+Momenteto--ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+gxia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la sekigxinta
+foliaro de l'sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj--la knabino sin
+dissxiris kaj forkuris.
+
+Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En cxi cxio
+estis io mistere solena--kvazaux cxio nun rompigxis inter ili,
+trancxita de la palaj radioj de luno, sed kvazaux tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.
+
+-- -- --
+
+La edzigxa festo--li preskaux frenezigxis. Estis apenaux duona
+mejlo inter la domoj. Li auxdis tumulton de festeno, bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj vocxoj. Li sxteliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris ecx diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj auxdi flustrajxojn...
+
+Cxu li estis freneza? Li honte forsxteligxis.
+
+-- -- --
+
+Kiel stranga ajxo estas la homa animo! Kvazaux cxio peza kaj premanta
+estis subite forvisxita, nun kiam cxio estis nerevokebla. Li estis
+libera--kvazaux nenio iam estis.
+
+Li memoris kvazaux hierauxan tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto--ili
+hontu! Propra terpeceto--gxi estis facile akirita. Propra dometo--gxi
+starigxis kvazaux sorcxite.
+
+Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman vizagxon, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon--kaj en la sama momento li sentis
+kvazaux lia propra staturo rektigxis kaj plilongigxis kaj
+neklarigebla forto strecxis liajn tendenojn. Li observis liajn
+klopodojn kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li
+ne povis ne rideti triumfante kaj ne strecxigxi ankoraux pli
+fortege--kvazaux li sekrete konkuradis kun tiu viro.
+
+Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la pregxejtegmentan
+egxon, li mem estus grimpinta gxis la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon--montru nun ambaux sian mastran kapablon.
+
+En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj--strangaj, sed
+tamen kvazaux malfremdaj kaj atenditaj por li. Kaj kiam
+li foje per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis
+eksciton de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de
+Heikkil� galopveturis kriacxante preter lin, li sin turnis kaj
+komencis meze sur la vojo svingi la cxapelon kun vervo. Sammomente li
+hontis kaj premis la cxapon sur kapon, sed sentis, kvazaux iliaj
+sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.
+
+-- -- --
+
+Tio okazis sekvintan someron--unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.
+
+La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.
+
+Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro--profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+gxojego povante foje sin jxeti kontraux lin, bati kaj tordi lin laux
+placxo.
+
+Sed la virino intervenis.
+
+�Mi ankoraux ne bezonas fremdulan helpon�--aparte fiksante la
+rigardon al li: �_ies_ helpon!�
+
+Li resxanceligxis kvazaux svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.
+
+Sed la virino repusxis lin malvarme kvazaux fremdan trudemulon. Cxu
+li estis �fremdulo�, aux iu alia--cxiuokaze la skurgxbatoj de la
+viro estis pli sxatataj ol lia helpo. Aux cxu la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?
+
+Li atendis--malpacienca, kun pasia necerteco sxiranta la bruston.
+
+Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skurgxo, kiel sxi lin fermis en la cxambron kaj neebligis cxian
+dibocxadon--ecx oni flustris, ke sxi mem sekrete havigis al li
+alkoholajxojn, cxar la viro ne povis tute malhavi ilin.
+
+Lin okupis terura sento--tamen do �fremdulo�, kvazaux nenio iam
+estis! Se tiu virino estus �vera�, sxi lasus la dibocxulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone--mem li povus ecx miksi venenon
+en liajn brandajxojn. Sed sxi malhelpis kaj prizorgis kvazaux
+infaneton--certe tiu viro estis al sxi kara.
+
+Por kio li laboregis kaj strecxadis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis ecx la naturan evoluadon de
+la okazajxoj, kiuj sxajnis kvazaux rapidi por rekompenci la okazintan
+maljustajxon? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj vengxo--li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa altajxeto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.
+
+-- -- --
+
+Ili estis vivitaj demandoj--al sxi, la virino!
+
+Kion sxi tiam pensis, kiam sxi auxdis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la kauxzon. Neniu sciis--sxi sola
+komprenis. Kion sxi tiam pensis--cxu sxi sentis pikon en la brusto?
+
+Cxu sxi auxdis, kio poste okazis? Cxu oni rakontis al sxi pri
+�Foireja-Matio�, la fama cxevalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+acxetis, vendis kaj intersxangxis? Cxu sxi auxdis, ke li havis
+bonsxancon de pendigindulo, ke li akiris centojn gxuste cxar li metis
+cxion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, cxu li gajnos aux
+malgajnos? Kion sxi tiam pensis?
+
+Unu fojon cxiujare li iris mem kiel vivanta demando preter sxi.
+Veturis la foiran antauxtagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vilagxon--kun tri vivegaj cxevaloj antauxe jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvazaux princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo cxe Heikkil�,
+ordonis el apuda dometo kafregalajxon sur la cxaron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne jxetis ecx rigardon al
+Heikkil�, sed sentis en sia flanko sxiajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.--Kion sxi tiam pensis? Cxu sxi rapidis en sian cxambron,
+aux cxu sxi komencis mallauxdacxi la servistinojn ke ili rigardacxas
+cxiujn migrantojn?
+
+Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn--certe
+ili alvenis, cxar ili iris kiel anekdotoj de busxo al busxo. Kiel li
+regalis per karuselo cxiujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangulajxon da popolo en restoracion, precipe cxiujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj mangxigis ilin laux cxies placxo. Kaj
+certe sxi ankaux auxdis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+cxefpordo de Societejo kun cxevalo kaj cxaro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la sxtonaj sxtupoj--veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distrajxo. Kion sxi pensis pri tio?
+
+Kaj cxu la virino auxdis _ke li ne drinkis ecx guteton_? Certe sxi tion
+auxdis! Kion sxi pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne
+drinkas, kvankam ecx cxiaspecaj sekigitaj fisxoj de senakva
+kontinento drinkas--cxu tio kauxzis al sxi iajn meditojn...?
+
+Kaj cxu sxi auxdis la frapadon de kartoj? Pri cxevaloj, horlogxoj,
+jakoj kaj cxapoj, laux cxies placxo--ecx kun almozulo en
+la landvoja drenajxo. Cxu sxi komprenis, ke homoj ne tiel vetas por
+sin distri, kaj cxu sxi komprenis, _pri kio_ li ludis?
+
+Pripensu se li igxus sxparema, kolektus monon kaj acxetus
+kampardomon--la najbardomon de Heikkil�, tiun kie li antauxe estis
+_servisto_? Kion sxi tiam dirus?
+
+-- -- --
+
+La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkil�? Kia fenikso sxi sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplektajxon kiel cxiuj knabinoj, kaj robon kiel
+cxiuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel cxiuj aliaj. Edzinigxis poste kun drinkulo, kiun sxi nun regalis
+per brando kaj skurgxo.
+
+Kaj pro sxia harligajxo kaj robo li strecxigxis kaj bruis--cxiu havas
+la ekscesojn de juneco!
+
+Li auxdas ree cxevalblekadon kaj cxarkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma auxtuna nokto--ili portas lin antauxen, cxiam
+antauxen, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...
+
+-- -- --
+
+Cxu li ne hontis--kiam li fine revenis al la hejma vilagxo, trofrue
+maljunigxinta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?
+
+Kial? Cxu tial, ke li ne revenis per cxevalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj--cxu li do eliris per cxevalo? Cxu tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema--iu alia spertinta liajn vojagxojn kusxus kun
+humo sur la vizagxo!
+
+Cxu ankaux la mastrino de Heikkil� ne hontis? La mastrino de
+Heikkil�--kiu sxi estis? Ha, nun li tion memoris--certe li
+iam konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.
+
+Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li--se li povos
+remeti la sovagxigxintajn kampojn de V�liportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.
+
+-- -- --
+
+Kiu povas esplori la senfundajn profundajxojn de homa koro?
+
+Li dum jaroj ecx ne memoris pri Heikkil�, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkil� kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvazaux altaj arboj kontraux vespera rugxigxo.
+
+Cxu estis la malnova amo, kiu ree komencis sxiri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed sxi turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se sxi kun sia domo deglitus laux deklivo simile
+al li, se sxi devus senti malricxon kaj mizeron, cxio estus
+ekvilibre. Sed sxi iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli
+prosperanta domo--kvazaux sxi dum tuta lia foresto sekrete vetkuris
+kun li kaj nun mokis pri lia fina humiligo.
+
+Kelkiam li tamen sentis, kvazaux inter ili tamen estis io--tutan
+tempon, spite cxio. Kvazaux finfine estis en Heikkil� cxio, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+felicxa--poste cxio glitis laux deklivo.
+
+Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+cxio--kial sxi ne tiam faris tion? Kaj cxu sxi mem estis felicxa?
+Ne, kaj almenaux du aliajn sxi malfelicxigis. Nun li komprenis
+ankaux la sorton de tiu alia--la virino turmentis ilin ambaux,
+unun per videbla, alian per nevidebla skurgxo. Sxi amis neniun kaj
+sxi envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.
+
+Laux la tempo tiuj pensoj densigxis kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skurgxobatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al sxi kaj diri la tut-veron--tiam li estos libera por eterne.
+
+-- -- --
+
+La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!
+
+Sed li ne iris ecx duonan vojon kiam li returnigxis--honta kaj
+konfuzita.
+
+Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?
+
+-- -- --
+
+Fine--nun li tion elpensis!
+
+Li estis ebria kaj pasxis memkonscia al Heikkil�. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontrauxe li havis unu kauxzon plie--pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkil� volis drinki,
+kial cxiuj homoj drinkis--kaj tiel faros ankaux li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj kotigxas!
+
+Sed jam sur la vojo proksime al Heikkil� renkontiris la mastrino.
+
+Tio estis surprizo. Sed �bone�, li pensis, �konfidenciajxon mi ja
+havas por vi!�
+
+Ili interproksimigxis--li sentis sxanceligxon. Penis sin hardi,
+sed io premis la gorgxon tiel, ke li certe ne ecx vorton
+povos eldiri. Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela
+kaj digna, li subite tiris la cxapelon profunden sur la okulojn kaj
+intencis tirigxi kvazaux nenion rimarkante pretere.
+
+Sed la virino haltis--liaj propraj piedoj alnajligxis al la vojo
+kvazaux retenataj de nevidebla forto.
+
+La virino rigardis kvazaux ne kredante siajn okulojn.
+
+�Matio!� auxdigxis tremanta pro emocio vocxo. Kaj en tiu unu vorto
+vibris cxio, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+jxeti teren antaux sxi kaj petegi por ankorauxfoje auxdi tiun unikan
+vorton.
+
+�Cxu ankaux vi devas igxi dibocxulo--kiel cxiuj aliaj...?�
+
+Sxi jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.
+
+Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion sxi vere intencis? Kial sxi
+diris la unu vorton tiel, ke en gxi vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvazaux sxi neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed sxi.
+
+Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke sxi vidis lin ebria
+kaj ankoraux pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+�aliaj�--kvazaux li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, ecx por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkontigxo. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontraux la virino--gxuste pro la neklarigebla
+perforto, kiun sxi praktikadis kontraux cxiuj aliaj.
+
+-- -- --
+
+Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam auxdigxis de
+la landvojo furioza krakado de cxaro. Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje antauxe.
+
+Jam svingis skurgxo kaj auxdigxis kriacxo. Estis do li--kaj la filo
+kune. _La filo_ kune!
+
+Lin okupis tiel subita vengxotriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkil� do tamen estis viro--li vengxis por ili ambaux.
+
+Li sciis, ke tio cxesos baldaux, ke skurgxo jam baldaux dancos sur la
+dorso de l'mastro. Sed gxi estis tamen maltima protesto kontraux la
+mistera perforto.
+
+-- -- --
+
+La morto de l'mastrino! Gxi estis surprizo al li kiel al aliaj, cxar
+gxi venis tiel neatendita kaj falcxis nematuran grenon. Cxu li
+esperis gxin? Ne. Cxu li volus gxin malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazintajxo estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+_estis_ io--kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke cxi
+cxio nun estis nura rememoro.
+
+Sed kio gxi tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero--nenion! Kion sxi plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluziigxis--tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj cxu sxi pli sciis pri
+li--pri cxio, kio trairis kiel rugxa sxnuro tra lia vivo--cxu sxi ecx
+unu fojon efektive pensis pri li? Cxu estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memorajxo el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, ecx suferis pro gxi? Kiel stranga estas la
+vivo! Cxu ne la homoj iras kvazaux en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu je la alia, tamen nenion sciante pri la
+interna homo de la alia, ecx tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.
+
+Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis gxis lia dometo, al li
+sxajnis, ke gxi rakontis pri io tre malproksima--dum la infaneco
+auxdita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envualigxis en
+la nebulon de forgeso por eterne.
+
+-- -- --
+
+Ree rapidegas bildoj antaux li--la mastro de Heikkil� kun siaj
+kundrinkantoj.
+
+Ili vekis ankaux la alion, kiu jam estingigxis.
+
+La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial sxi fleksigxis sub la devigo de siaj gepatroj kaj cxu la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial sxi post tio igxis harda, fiera kaj
+nekomprenebla? Cxu sxi ne en tiu momento parolis, preskaux jxuris
+ion? Cxu ne ankaux ion pri tio, ke �se vi iam bezonos...?� Cxu li
+bezonis--tion certe la mastrino de Heikkil� plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo dibocxulo!
+
+Al li sxajnis nun kvazaux nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+sxi tiel subite estis desxirata el inter siaj idoloj: ricxeco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkil� estis kvazaux vengxilo en la mano
+de l'eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.
+
+La penso estis ankaux alie, pro speciala kauxzo, kvazaux serpenta
+veneno por lia malfervorigxinta sango. La nuna vintro estis al li
+cxiamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj gxis vintromezo; da pretaj korbajxoj estis suficxe, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti--la mizero entrudigxis tra la pordoj kaj
+fenestroj.
+
+Tiam la dibocxado de mastro Heikkil� kvazaux briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca movigxo kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+ricxuloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? Cxu li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? Cxu sola la mastro de Heikkil�
+estis rajtigita al egaliga divido?
+
+Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa altajxeto inter
+Heikkil� kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l'vilagxo, kie cxiu havis sian kampeton por lupolo kaj cxe la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+aux duon da terpomoj el cxiu kelo--tian kvanton neniu ecx rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...
+
+-- -- --
+
+Cxi-vespere li fine decidis iri, cxar estis bonege portanta
+negxkrusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis antaux la pordo.
+
+Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvazaux estus
+necese ankorauxfoje pripensi cxu iri cxu ne iri, cxar li neniam
+tusxis proprajxon de alia kaj ecx en la cxevalnegocoj neniam
+malfierigxis al vera trompo. Kaj tiel li eksidis sur la
+benko cxe la fenestro kaj komencis kvazaux fari kalkulon pri la
+pasinta vivo.
+
+Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo--kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvazaux sennervigata de neklarigebla malenergieco.
+
+Tiam auxdigxas de la landvojo lauxta klakado de la timonoj, kaj
+kriegacxoj--li scias senvide kiu gxi estas.
+
+La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas cxevalo kaj flanke gxia granda fantomeca ombro.
+�Rapido--Rapido--hej diablo, Rapido!� la grupo ventiras preter
+lian fenestron.
+
+Lia koro komencas bategi, tio cxio sxajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la vircxevalo de mastro Heikkil� nomigxas �Rapido�, sed nun li ne
+memoras tion--kvazaux la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: �Kion vi plu meditas, cxu vi ne vidas, kiel mi agas,--rapido,
+rapido, rapido!�
+
+Li risorte ekstarigxas kaj elrapidas el sia dometo.
+
+  * *
+   *
+
+Unue kelkiom laux la landvojo, poste trans barilon al la kampo--li
+komencas grimpi laux longa, malkruta deklivo al la terkela altajxeto.
+
+La luno brilas draste kaj lia silueto iras preskaux antaux li. Cxu
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velkigxintaj.
+Cxu tiel malforta li jam estis? Kaj cxu li ankoraux meditis kaj
+pripensis, cxu estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango torente ekfluas en la kapon--nun venu
+ecx cxiuj mastroj de la vilagxo renkonte kaj ili demandu kien li
+pasxas, li respondos sincere: al viaj terpomejoj--respondos kaj
+plenigos siajn sakojn ecx se tiuj staros apude!
+
+Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj siluetigxas kvazaux ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l'altajxeto.
+
+�Tie en la plej malantauxa mi komencos�, li pensas, �kaj poste
+transiros...�
+
+Tiam iu ekbate tusxas lian kapon, tiel ke la cxapelo ruligxas sur la
+negxon. Li ektremas kaj levas la rigardon--antaux li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbigxinta brancxeto ankoraux
+balancadas kviete cxe lia kapo.
+
+Li staras momenton kvazaux senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustrajxoj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.
+
+La negxkrusto ree kraketadas kaj la silueto iras antaux li.
+
+Kio nun? Kvazaux apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas gxin
+ombro de sako, sed baldaux rimarkas ke gxi movigxas aparte kaj
+plilongigxas kaj ke gxi estas silueto de homo--kvazaux iu rapide
+sekvus lin, la pasxoj nur ne estas auxdataj. Li returnas sin
+malkviete.
+
+Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. Sxi estas tute sama kiel la tiaman auxtunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo--staras senmova, la
+manojn pendantaj cxe la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.
+
+�Heikkil� estas detruata--nun mi bezonas helpon!�
+
+En la vocxo vibras doloro kaj embaraso. Momento--sxi turnis sian
+dorson kaj pasxas foren. Sed laux lia dorso ne pendas harplektajxo,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la tordajxo
+ekvidigxas en la lunbrilo malhela, brilanta rondajxo--kvazaux kapo de
+granda harpinglo. Ankoraux momento--la virino malaperis.
+
+Li staras tempeton kvazaux alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, cxu li maldormas aux songxas?
+
+Li cxirkauxrigardas, cxio estas kiel antauxe. La terkeloj siluetigxas
+sur la altajxeto kaj la luno rebrilas sur la negxkrusto, ne ecx duona
+ombro ie--nur la maljuna sorpo staras malantaux li granda kaj impona
+kaj kvazaux rektigetendante la brancxojn.
+
+Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis antaux li. �La virinacxo!� Li ekdeziris elradikigi gxin. �Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkil�--gxi estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!� Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...
+
+�Sed kie ili nun estas--la terkeloj?�
+
+Li haltas kaj cxiukauxrigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l'deklivo, de kie li jam supreniris.
+
+La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas--ne, cxio ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas laux la
+deklivo al la landvojo.
+
+Sekvintan nokton li kusxis hejme--emociita kaj atendanta.
+
+Cxu estis io sub tio aux cxu gxi estis nur halucinajxo? Se tie io
+estis, cxi tiun nokton li certe havos klarigon pri gxi, cxar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn--tio estas konata.
+
+Kelkfoje sxajnis preskaux nature, ke li kredis sin vidi tiajxon. La
+strecxeco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun cxio
+kio apertenis al gxi.
+
+Sed estis io fremda kaj flanka--la hartordajxo kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis sxian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke gxi ankaux tiun auxtunan lunbrilnokton estis plektita.
+
+La nokto pasis. Nenio estis vidata aux auxdata, nek maldorme nek
+songxe. Li furiozigxis pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkil� ankoraux staris antaux li--la dua ankoraux
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdigxis, dum kiuj li povis viziti
+almenaux tri kvar terkelojn. Cxu oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!
+
+La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja altajxeto.
+
+Sed cxi-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malantauxen--nenio estas vidata
+aux auxdata. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l'pasinta nokto.
+
+Li jam alvenas al la terkela altajxeto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l'plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidigxas la pajlo kaj li sin kurbigas por gxin
+formeti--ankorauxfoje cxiuflanke cxirkauxrigardinte.
+
+Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas gxin
+kaj subite returnigxas.
+
+Post kelkaj pasxoj staras la virino--sama kiel la unuan fojon, la
+vizagxon nur ankoraux pli pala kaj la rigardon ankoraux pli
+penetranta.
+
+�Heikkil� estas detruata--mi _bezonegas_ helpon!�
+
+Tio vibras kvazaux de sub tero, pregxante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankoraux, kaj sxi jam pasxas foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la tordajxo. Sed
+kiam sxi pasxas, la pinglo eligxas el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremigxas. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin jxetas
+kvazaux blindiga ekbrilo--kvazaux gxi ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li strecxas konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremigxas en la hararon--la vizio malaperis.
+
+La viro falas sennerva sur la randon de l'terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Dauxras longe antaux la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektrenigxi al la hejmo.
+
+  * *
+   *
+
+Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis urgxan aferon
+kaj petis tujan auxdiencon cxe la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+auxdiencpetanto.
+
+La parokestro ankoraux ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.
+
+Tie la viro komencis rakonti--malkviete kun spasmanta vizagxo kaj
+vibranta vocxo--kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l'mastrino-mortinto de Heikkil�. Li iris en lunbrilo ekstere, tie gxi
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...
+
+La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj cxifonan
+vestajxon de la viro. Li konis lin--li auxdis ion kaj tion pri liaj
+vojagxoj kaj veturadoj. Ankaux la rakonto sxajnis tre mankhava.--Kiel
+li movigxis ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?
+
+Tiam la viro embarasigxis kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+movigxis--je aferoj, kaj tiam li gxin vidis, kaj tio estas vera.
+
+Klara dubo speguligxis en la okulo de l'parokestro:
+
+�Hm... ni homoj estas tre multspecaj--estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn songxojn kaj tiaspecajn. Ankaux cxi
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.�
+
+Ne, neniam antauxe li ion vidis aux auxdis.
+
+�Hm, ja, ja.--Sed cxu vi drinkadas...?�
+
+Ankaux tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.
+
+�Cxu ne...? Ja, ja, tre eble... Sed cxu estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj cxu vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkil�?�
+
+Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkil�.
+
+�Nu vidu, jen estas cxio!� La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropincxajxon kaj komencis
+rakonti okazintajxon. Gxi okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu antauxnelonge estis mortinta--ankaux gxi tre stranga
+rakonto.
+
+�Sed cxi tio ne estas tiaspeca�, persistis la viro. �La hartordajxo
+kaj pinglo--sxi ne uzis tian dum knabino.�
+
+�Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio cxu gxi estis
+pinglo aux io--tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.�
+
+�Ne, konfuza gxi ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kuragxas gxin kredi.� Liaj lipoj farigxis tute palaj kaj la vocxo
+vibris kvazaux en spasmoj de frostego. �Gxi estis--jes, gxi certe
+estis ... fera bolto.�
+
+�Fera bolto...?�
+
+�Je-es!�
+
+�Sed kion vi per tio efektive...? Cxu vi pensas ke, kion-diri...?� La
+parokestro interrompis sian frazon.
+
+�Pri tio gxuste mi volis auxdi vian opinion, sinjor' parokestro--cxu
+eble ... eble tie estis io terura?�
+
+La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguligxis
+emocio.
+
+�Hm, ja, ja--efektive la aferoj de Heikkil� estis tre strangaj�, li
+fine diris. �Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+ankaux mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton--kaj vidu, sxi kusxis kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke cxar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj ecx pli forte, do,
+tiel-dire, ili bildigis al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi
+vere kredas kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
+propraj okuloj.�--La parokestro starigxis el sia lulsegxo.
+
+Sed la viro staris plu kvazaux sxtonigxinta sur sia loko. Sur lia
+vizagxo speguligxis forta embaraso kaj sur la frunto perlis sxvito de
+doloro.
+
+La parokestro intencis etendi la manon adiauxe sed restis miranta la
+internan premigxon de la viro.
+
+�Ne tiel mi povas foriri�, la viro parolis kun malkvieta, petega
+vocxo. �Se cxio restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankoraux ne elparolis cxion, kio
+apartenas al cxi tiu historio.�
+
+Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampaltajxeto kaj kio okazis sub gxi. Pri la sceno en la korto de
+Heikkil�, kiam li intencis kuri por helpi. Pri cxio, kio movigxis kaj
+furiozis en lia koro dum cxi tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkil� estas detruata, preskaux
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuligxo--tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel sxi ree staris antaux li kaj malhelpis ke li farigxu sxtelisto
+kaj acxulo. �Nun mi denuncis min�, li finis kvietigxinta. �Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu laux mia
+farajxo. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, cxar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis sxian helpon, mi kredas ke ankaux sxia
+helpkrio estas vera vero.�
+
+La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.
+
+�Nun mi vidas la fingron de la Cxiopovanto!� li diris per tremanta
+vocxo. �Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+cxevalon--ni iros al la policestro.�
+
+
+La tombo estis malfermata ankoraux la saman tagon.
+
+En la okcipito de la mortinto, sub la hartordajxo, trovigxis fortika,
+sescola ferbolto.
+
+Gxi estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.
+
+  * *
+   *
+
+La antauxcxambraro de la jugxejo tumultis plena je popolo--ne cxiuj
+ecx trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La jugxo
+certe estis sciata jam antauxe, sed la sorto de la domo Heikkil�
+estis tiel proksima al cxiu, ke ili sentis, kvazaux ili kolektigxis
+por auxdi la verdikton en sia propra afero.
+
+Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkil� fere
+vestita pasxis sur la peronon. La kurba, velkigxinta korpo tremadis,
+la kapo estis kvazaux enfosigxinta inter la sxultroj, sur la cindre
+griza vizagxo vidigxis longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.
+
+Li ne diris ecx unu vorton kaj sxajne ne rimarkis la popolon
+cxirkauxe--la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustrajxon.
+
+La malliberigito levigxis sur la cxaron. Tiam sin aljxetis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la cxaro. Sxi ekkaptis ambaux
+manojn de la malliberulo, la mentono spasmis kaj la lipoj
+movigxis, sed sxi nenion povis diri, nur torente ekploris lauxte. En
+la okuloj de la malliberigito vidigxis ekbrilo kvazaux li konis sxin,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien--la cxaro komencis ruligxi.
+
+La homoj kolektigxis cxirkaux la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la vizagxo--sxi estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.
+
+La pordo de la atestantejo ree malfermigxis kaj alia viro pasxis sur
+la peronon. Ankaux li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa vizagxo speguligxis kvieta,
+preskaux triumfa paco--kiel cxe homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperigxinte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.
+
+La viro pasxis malsupren de la perono kaj sin levis sur--la
+malliberulan cxaron.
+
+�Kio nun...? Kion li...?� la homoj demandadis.
+
+Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvazaux la
+malproksiman eteron, dum la cxaro malrapide forruligxis.
+
+La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la jugxejo. La
+viro persiste petis al si punon pro sxtelintenco--kiu estis tute sama
+kiel sxtelo, laux lia klarigo, cxar gxia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, cxar gxi prezentigxis
+ligita kun la cxefa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li ankaux endonis pro la parokestro
+skribajxon, en kiu cxi tiu aligxis al la peto de Matio de V�liportti,
+certigante kiel animpasxtisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.--La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.
+
+La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontentigxo
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de cxi tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta gxojo dum la ekiro por gxin suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.
+
+La homamaso disiris kun melankolia sed malpezigxinta menso. Kvazaux
+oni liberigxis de malbona inkubo kaj kvazaux la domo Heikkil�, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.
+
+  * *
+   *
+
+Kiam la bovinoj de Heikkil� en tiu printempo estis ellasataj al
+pasxtejo, pasxis Matio de V�liportti--aux �La maljuna Matio�, kiel
+li nun estis nomata--kun mangxajxtornistro sursxultre post ili.
+
+Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazintajxoj,
+rehejmenigxis kaj ekkaptis la bridojn de la domo. Cxi tiu akceptis
+lin por lia restanta vivdauxro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.
+
+Kaj kiam li nun pasxis kriante sxercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun gxoja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en posxoj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo disjxetigxis kaj polvo fumigxis alten en la aero sur la
+mallargxa kortvojo.
+
+Li konis ilin ambaux: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj auxdis, preskaux prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvazaux li nun subite ilin retrovis--tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem pasxis kun la agxo de la mastro.
+
+Kiam li nun alvenis al la aperturo de l'kortvojo kaj turnigxis al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinkigxi, ke ili
+ambaux restis tie konservataj. Sed la mastro jam pasxis foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn pasxojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klarigxis al li per unu fulmobato, ke revenis
+ankaux tria forestinto--tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkil�.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree movigxis sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.
+
+�Hej, he-hej!� li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon--kvazaux li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompigxis.
+
+
+
+Vortklarigoj.
+
+Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.
+
+_apudjugxisto._ Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+jugxisto kaj dek-kelke da �apudjugxistoj� el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la jugxisto.
+
+_bobelo_ = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).
+
+_cxambrego._ Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el
+�cxambrego�, granda cxambro kun kuir- kaj bakforno, mangxa tablo
+kaj litoj de la servistoj; en tiu estas farataj cxiuj lignajxaj kaj
+teksajxaj laboroj; plue el du-tri aux pli da cxambroj, malgranda
+kuirejo, antauxcxambro kaj tegita, aux bretmura aux malfermita,
+verandosimila perono.
+
+_egxo_ = renkontlinio de du ebenoj: supra egxo de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).
+
+_grenfulmo_ = malproksima, sentondra fulmo. Kauxze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. Nur en auxgusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankoraux favoras la naskigxon de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj cxe la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Kauxze de
+tio, ke gxi estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo gxin nomas �grenfulmoj�. Alia nomo estas �fajroj de
+Kaleva�, kun mitologia deveno.
+
+_kumuluso_ = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).
+
+_laborfesto,_ �talkoot� estas ofta kutimo cxe finnoj, speciale dum
+la plej urgxa tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. �Laborfesto
+pri lignajxoj� do celas tian festan laboradon por kolekti aux haki
+lignajxojn.
+
+_okcipito_ = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).
+
+_stako_ = kunrastitajxo de fojno (Rhodes).
+
+_stoplo_ = trunketo de greno aux fojno, restanta post falcxado
+(Boirac).
+
+_trapi._ Finna lingvo estas tre ricxa je vortoj por la natursonoj.
+Cxar la cxefa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, sxajnas ke
+oni povas uzi similajn almenaux kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, cxu ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj _trapas_ sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto _lirlas_ dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo _pulpas_. Esperanto havas jam de antauxe kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: _venthurlado_, _cxarkrakado_ k. t. p.
+
+_sledo_, _sledeto._ Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, cxaro, kabrioleto, kalesxo, vagono), nagxveturiloj (barko,
+boato, kanoto, sxipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj gxia finna
+nomo (preskaux internacia en la Nordo) _pulko_. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por sxargxo) la nomon _sledo_ (angle _sledge_ = slegx,
+svede _sl�de_ = _slede_, germane _Schlitten_ = _sxlitn_). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi _sledeto_ por esprimi sled-similan
+ajxon, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; cxar gxi ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo _sledo_,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza _glitveturileto_,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.--Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton _kelkka_ (svede _k�lke_, prononc.
+_cxelke_), sed tiu bedauxrinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus gxin en la sveda formo _cxelko_.
+
+
+
+
+LIBRO POR CXIUJ ESPERANTISTOJ!
+
+_VILHO SET�L�_
+
+ESPERANTA LEGOLIBRO
+
+Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 pagxoj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.
+
+Prezo 5:--finnaj markoj.
+
+_Recenzo_ de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en "La Espero":
+
+"Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, ricxa je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+aux aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri gxia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...
+
+La libro devas farigxi cxiesajxo."
+
+  ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+  KUSTANNUSOSAKEYHTI�
+
+Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo
+
+Uudenmaankatu 10, Helsingforso.
+
+
+
+Cxiu FINNA ESPERANTISTO
+
+devas anigxi al
+
+ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO
+
+Cxiu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni gxian organon
+
+ESPERANTA FINNLANDO
+
+Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata. Jarabono 10 finnaj markoj.
+
+  Informoj en
+  Esperanto-Oficejo
+  Uudenmaank. 10, Helsingforso.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Batalo pri la Domo Heikkil�, by 
+Johannes Linnankoski
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL� ***
+
+***** This file should be named 25964-8.txt or 25964-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/5/9/6/25964/
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/20080704-25964-h.zip b/old/20080704-25964-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..e8d8c83
--- /dev/null
+++ b/old/20080704-25964-h.zip
diff --git a/old/20080704-25964-h.zip~ b/old/20080704-25964-h.zip~
new file mode 100644
index 0000000..e8d8c83
--- /dev/null
+++ b/old/20080704-25964-h.zip~
diff --git a/old/25964-8.txt b/old/25964-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..342119c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-8.txt
@@ -0,0 +1,2219 @@
+Project Gutenberg's Batalo pri la Domo Heikkil�, by Johannes Linnankoski
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Batalo pri la Domo Heikkil�
+
+Author: Johannes Linnankoski
+
+Translator: Vilho Set�l�
+
+Release Date: July 4, 2008 [EBook #25964]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL� ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.
+
+JOHANNES LINNANKOSKI
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL�
+
+  PERMESITE TRADUKIS
+  VILHO SET�L�
+
+ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+
+HELSINGFORSO, FINNLANDO
+
+  PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.
+  HELSINGFORSO 1919.
+
+
+
+Johannes Linnankoski
+
+estas pseuxdonimo de _Juho Vihtori Peltonen_ (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyv�skyl� kaj sin dedicxis
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. cxie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis cxiujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (�Verkistamatoro�, �Elokvento�, �Libro
+de elpensajxoj�), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo �Eterna batalo�, kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al �eterna batalo� tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankoraux pli populara igxis la sekvinta verko, romano
+�Kanto pri la fajrorugxa floro� (1905), kies heroo estas
+finna tipo Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed
+cxarme kaj majstre pentritaj amaj aventuroj solidigxas kaj edzigxinte
+evoluas gxis firma morala persono; verko tradukita en multajn
+Euxropajn lingvojn. Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj
+�Batalo pri la domo Heikkil�[1] (1905) kaj �La fugantoj�, (1908)
+ambaux priskriboj de kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata
+kiel kulminacio je beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj
+estas �Simsono kaj Delilo� kaj �La filino de Jefto�, ambaux en 1911
+aperintaj dramaj poezioj.
+
+  [Piednoto 1: Prononcu cx. _hejkila_, kun akcento sur la unua
+  silabo. Aliaj nomoj en cxi tiu libro estas prononcataj:
+  Paavola--_pa:vola_, V�liportti--_valiporti_, kun akcento sur la
+  unua silabo. La sono _�_ estas inter _a_ kaj _e_.]
+
+Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, ecx
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, gxia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas cxarman songxemon al
+la plej multaj el liaj verkoj. Cxi tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.
+
+Cxio tio rebrilas klare el la verko cxi tie prezentata al la
+internacia publiko. Gxi estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.
+
+
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL�
+
+
+
+
+I.
+
+
+Gxi estis kiel fermita horlogxo--la domo.
+
+Ne lauxsxajne, cxar gxiaj pordegoj estis malfermitaj por cxiuj, por
+cxiu vizitanto trovigxis amika vorto kaj cxiu mizerulo sciis, ke cxe
+la mastrino de Heikkil� li ricevos la plej abundan donon--kaj tiun el
+varma mano.
+
+Sed esence gxi estis kiel sxrankhorlogxo, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon auxdate de cxiu, sed
+zorge kasxas sian internan konstruon.
+
+Ekzistas homoj, kiuj ne malkasxas al la proksimulo ecx antauxcxambran
+anguleton el sia interna estajxo. Sed ecx el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, sxajne komplete fermitaj horlogxoj elsxteligxas cxiam
+iu sono gxis la oreloj de flankuloj.
+
+El Heikkil� dum jaroj estis auxdata neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis cxirkaux la tuta domo
+kaj kasxiris kiel mistera resono funde cxe cxiuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por cxiuj.
+
+La fokuso de la enigmo estis la mastrino.
+
+Sxi estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj sxia tuta estajxo
+prezentis ion sincere bonan kaj nekasxitan antaux cxiu. Sed nur gxis
+difinita limo--kiu gxin transpasxis, pentis.
+
+Kelkiuj tion provis.
+
+Kelkaj sxiaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de sxia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, cxu sxi estis
+felicxa kaj tian ceteron. Sed tiam la antauxe tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkil� rigidigxis kiel sxtono kaj jxetis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke cxi tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvazaux petante pardonon komencis paroli pri alio.
+
+Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj ankaux provis sian
+sxancon--nerekte, nature. Sed apenaux ili pintigis la busxon, kiam
+ili vidis la mastrinon antaux si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin elsxovi tra la pordo.
+
+Plej mirinde estis, ke ecx la servistoj nenion sciis, kvazaux ecx
+ili, transirinte la sojlon de Heikkil�, jxuris cxiaman silenton. Cxu
+ili estis malpermesataj paroli? Ne--ili lauxdire nur nenion sciis.
+�La mastro estas tia, kia li estas, kiel cxiu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane sercxus en sep komunumoj, kiel cxiu vidas.� Jen
+cxio. Cxu ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? Aux kio gxi estis, kiu envolvis cxion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?
+
+Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+gxiaj muroj batalis fortegoj--pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, sxauxmelsxprucojn, kiuj siatempe kauxzis suficxe da
+pridiskuto.
+
+La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edzinigxis tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en sxi unua sxangxigxo, okulvidebla
+por cxiu--la gaja, sincera knabino igxis subite serioza kaj kasxema.
+Tio estis des pli stranga, cxar la gajeco kaj malkasxemo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkil� estis de antikvaj tempoj
+ankoraux kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+cxe dekses jaroj.
+
+La aero estis plena je supozoj. Cxu sxiaj gepatroj devigis sxin al
+kontrauxvola edzinigxo? Pri tio neniu havis scieton, kaj gxi estis
+ecx nekomprenebla, cxar ankaux la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel ricxa, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkil�'a. Cxu sxi eble havis junamiton, kiu
+ankoraux ne forigxis el la menso? Ankaux tio estis neebla, cxar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. Cxu la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj--la solajxo, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga sxangxigxo en la mastrino, kiu kvazaux
+envualis en griza nubo cxion cxe sxi.
+
+Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de gxojo--cxe naskigxo de infano. Gxi
+estis knabo, kaj gxi kvazaux dissxutis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio dauxris nur mallongan antauxtagmezon--poste cxio
+refalis en la grizajxon.
+
+Poste okazis sxangxetoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste ankaux lia edzino--tio lauxdire ankaux estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkil� iam longe vivis post sia
+edzo.
+
+Kaj nun oni vidis la mirindajxon, ke cxe la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis sxangxigxo. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej urgxa tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon cxe lignajxistaj
+kaj tiaspecaj encxambraj laboroj. Nun farigxinte mastro, li lasis
+cxiujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+cxion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstruajxojn starigi--li intencis per unu fojo �reordigi Heikkil�'n
+laux nova kredo�. Fakte li komencis �reordigi� en proksima gastejo,
+forsarkante sxtopilojn el la bierbotelaj busxoj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinkajxo, rumo.
+
+La vojagxoj al la urbo ankaux plioftigxis, kaj la viro, antauxe
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante cxe la vojkurbajxoj kaj en la
+vilagxoj kaj aere svingante ledrimenan skurgxon. �Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!� ekdiris la homoj la kapon balancante,
+cxar vivegaj cxevaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skurgxo transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj--kiel memorajxo pri iama cxefo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudjugxisto[2] kriegis kaj ensorbis brandon kvazaux putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+tenigxon de apudjugxisto. En la filo subite ekkreskis cxiuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la antauxaj reprezentantoj.
+
+  [Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]
+
+Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan sxangxon cxe la
+mastrino--sxi kredeble havis ian antauxsentan timon pri cxi tia
+estonto. Tamen ne mankis ankaux tiuj, laux kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.
+
+La mastrino mem igxis dum tiuj tempoj ankoraux pli kasxema. Oni
+apenaux ricevis respondon de sxi, kaj en sxiaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvazaux sxi demandis de la
+tuta mondo, kion sxi nun devas fari.
+
+Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkil�.
+
+La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skurgxo ornamita per rugxa tenilsxnuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l'pordego
+renversigxis kun bruo, kaj la cxevalo pro tio timigxinta galopis
+kelkfoje cxirkaux la korta plano. La ebriulo pro tio furiozigxis kaj
+direktis la cxevalon rekte al stala muro, kontraux kiu gxi sin
+jxetis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komencigxis la
+puno. La skurgxo plauxdis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+gxi alten kontraux la muro, tiel ke splitoj dissxiritaj per la hufoj
+flugis cxiuflanken.
+
+Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.
+
+�Lasu la senkulpan beston en paco!� tremetanta vocxo auxdigxis kaj
+sxi elpasxis kontraux la mastron.
+
+La alparolito ekrigardis kvazaux ruzebatito trans sia sxultro,
+desaltis de la cxaro, lasis la cxevalon tie kaj rapidis kun
+sxanceligxantaj pasxoj kontraux la mastrinon.
+
+�Certe mi, diablo prenu, instruos ankaux la hominojn danci!� li
+kriacxis alproksimigxinte kaj ekbatis per la skurgxo sur la sxultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la vizagxon--cxe la orelo komencis
+elgutadi rugxajxo.
+
+Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vilagxa vojo cxe la
+korta barilo--ili estis fojnistoj el najbarajxo, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze cxeestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.
+
+�Lasu! Mi ankoraux ne bezonas fremdulan helpon--_ies_ helpon!�
+auxdigxis la vocxo de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.
+
+La brutulo okulumis la rigardantojn. �Nur bonvenon al revena
+regalado--certe suficxas el cxi tio ankaux por la najbaro!� li ironie
+kriis. La batoj de l'vipo rekomencis plauxdi.
+
+Sed la mastrino staris kvazaux kolono sur sia loko, sen movetigxo,
+sen tremeto sur la vizagxo. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis dauxrigi sian vojon nek alveni por helpo kontraux la
+malpermeso.
+
+�Morgaux pli, se estos bezone!� la skurgxinto ekdiris, ankoraux foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la posxo, per la alia moke la
+vipon al la vilagxa vojo svingante, pasxis al la sxtuparo kaj tie
+ankoraux preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.
+
+Sed la mastrino staradis ankoraux senmova meze en la korto, kvazaux
+ne klare perceptante, kio jxus okazis. Kaj restis ankoraux staradi,
+kiam la falcxistoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj mallauxte
+interparolantaj.
+
+Pasis duo da tagoj--el Heikkil� estis auxdata neniu ekknaro de muso,
+cxio sxajne repacigxis.
+
+Sed la trian tagon okazis io neatendita.
+
+Oni jxus finis la matenmangxon kaj cxiuj fojnistoj kusxegis en la
+korto la postmangxan ripozon--ankaux la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn spritajxojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupigxis; sxi estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.
+
+Tiam la provizeja pordo malfermigxas kaj la mastrino pasxas al la
+fojnistaro--kvazaux sxi havas ion por diri.
+
+�Novmoda greno nun sxajnas kreski en la kampoj de Heikkil�!�
+auxdigxas trancxe tremanta vocxo, kaj sxi levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun sxi portis kasxe. �Sed cxar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, gxi ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!� Kaj antaux ol iu ecx perceptis, pri kio estas
+la demando, sxi jam metis la ujon sur haksxtipon starantan antaux la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude kusxantan hakilon--la hakilo
+levigxas kaj mallevigxas kaj rugxa rumo sxprucas cxirkaux la korto.
+
+�Diablo!� la mastro eksaltis staronta kun nigra vizagxo kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.
+
+Cxiuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon--la rugxasxnuran skurgxon de
+patro--sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.
+
+La virino vidas cxi cxion, ekkaptas la skurgxon en la manon kaj
+prenas minacan tenigxon. �Restu for!� sxi krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimigxanta viro.
+
+Ekplauxdo de skurgxo! La viro malbenas, levas unu manon por sxirmi
+sian vizagxon kaj ree atakas.
+
+�Restu for, dibocxulo je rumo kaj skurgxo!� estas ree auxdata, kaj
+la vipo alkrocxigxas per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+sxultroj de l'viro, ke tiu retirigxas kun ekbleko. Li staras momenton
+kvazaux senkonscia, ekrigardas al la ree levita skurgxo, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto starigxis, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj cxe la flankoj,
+sin trenante al la domo.
+
+Sed la mastrino repasxas al la sxtipo kaj dispecigas la skurgxon kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo--kvazaux en cxiu colo
+de gxi vivus semo de malfelicxo, kiun sxi devas pereigi.
+
+La fojnistaro fiksrigardas konsternita.
+
+�Kaj nun al la herbejo!� auxdigxas firma, ordonanta vocxo. �Vi certe
+havis suficxajn ripoztempojn dum cxi tiuj jaroj.�
+
+Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankoraux preskaux knabineca
+mastrino, kiu nun staras antaux ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo--aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo--kreskanta knabo, kiu kusxas plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montrigxo de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa vizagxo.
+
+Momenteto por ekbeno--la mastrino staras antaux la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvazaux pilko
+ruligxas.
+
+�Cxu vi ne komprenas--al la herbejo!� Kaj sxi forjxetas la knabon per
+tia fortego, ke li brupasxas per longaj kurpasxoj malproksimen sur la
+korto.
+
+La homoj rigardas stultesprime.
+
+�Kaj estas mi, kiu de hodiaux ordonos en la domo--por ke nun cxiu
+tion sciu!�
+
+La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.
+
+Dum du tagoj oni auxdis nenion pri Heikkil�. La mastron neniu vidis
+ecx ekaperi--li honte kaj cxagrene sin fermis en la cxambro.
+
+Sed la nokton post dua tago ree okazis io.
+
+La servistinoj dormantaj en la cxambrego ekvekigxis je tio, ke la
+pordo de l'intercxambro subite malfermigxis kaj tra la cxambregon
+kvazaux pala fantomo rapide kuris al la antauxcxambro.
+
+La vekigxintoj sin jxetis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.
+
+Ekstere estis vidataj cxaro sur la korto antaux stalo kaj cxevalo
+ligita je ringo cxe gxia pordo; sur gxin la mastro estis metanta la
+jungilaron.
+
+�Cxu _tia_ maniere?� auxdigxis de la perono--el la posta
+fenestro estis forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke
+cxiu vorto estis auxdata en la cxambrego. Kaj ili vidis la mastrinon
+en subvestajxoj rapidantan preskauxkure al la junganto.
+
+De la stalo auxdigxis maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.
+
+La mastrino jam alproksimigxis kun rapidaj, decidaj pasxoj--kiel
+sxajnis, rekte al la kapo de l'cxevalo, ignorante la mastron.
+
+Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvazaux embuskinta rabbesto
+kontraux la venantinon.
+
+�Vi diablido!�--la pinto de l'dekstra piedo ekflugis kontraux la
+genuon.
+
+El la korto auxdigxis sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tusxetis la teron, doloron sur la vizagxo, la brakojn strecxante, la
+manojn pugnigante.
+
+La rigardantojn kaptis antauxsentomiksita timo.
+
+Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankoraux kelkfoje, poste la piedo
+kvazaux prove rektigxis gxis la tero--sxi obstine ekiris al sia celo.
+
+La observantoj tra la fenestroj ekgxemis pro malstrecxigxo.
+
+Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvazaux vekigxis,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ekjxetis post sxi, kaptante per
+unu mano je la sxultro de l'irantino.
+
+Tiam sxi returnigxis kun minaca flamo en la okuloj--ili sin jxetis
+unu kontraux la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbatigxo, poste sono de sxirata sxtofo kaj ekapero de
+sxia nudigxinta sxultro en la somernokta lumeto--la brakoj
+cxirkauxprenis la taliojn. Turnigxo, ruligxo kaj tordigxo, poste
+ambaux renversigxis. De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton,
+movigxojn de kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda hauxto kaj
+transruligxon de la batalantoj unu super la alia, gxis sxi subite sin
+dissxiris kaj starigxis--kun talio duone nuda, sxirita maniko
+pendanta cxe la flanko.
+
+La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon jxus, kiam sxi estis
+liberigxonta, etendis kaj kaptis la piedon--kaj sxi falis senstrecxe
+kun la busxo sur la teron.
+
+Sed samamomente sxi ekrimarkis ion en la herbo antaux si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis gxin.
+
+Momenton--la virino furioze returnigxis kontraux sian kontrauxulon
+kaj la observantoj vidis sxin momente levigxi per la genuoj sur la
+nukon de l'viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per cxirkauxvolvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta lauxpove rapide.
+
+�Cxu vi komprenas--cxi tio devas--klarigxi! Vi ne piedbatos--nek
+sxiros--nek dibocxos--ne, kvankam rompigxus! Kaj la cxevalon
+movos--neniu--sen mia permeso--vi jam eltrinkis la vian!� auxdigxis
+spireganta vocxo inter la batoj.
+
+Sammomente la virino renversigxis sur la herbon. Ree ruligxo kaj
+batalo--la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+cxiu turnigxo. Sed la virino strecxigxis per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis sxin sur liaj sxultroj, batantan ecx
+pli fervore ol jxus.
+
+�Tio _devas_ igxi--klara!--Nun estas demando pri la _domo_--patro
+diris--tiam. Jes, nun estas--cxu vi auxdas--_nun estas demando pri
+la domo_!--Gxi ne estas per rumo--nek per skurgxo--konstruita--nek
+malkonstruota!--Heikkil� estas mia--kaj mi gxin _tenos_--cxu vi
+komprenas?�
+
+La viro baraktis kaj strecxigxis. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, gxis sxi fine, laca kaj spireganta, lasis.
+
+�Iru en vian cxambron kaj restu tie--la mangxo estos portata antaux
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.�
+
+Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro trenigxis internen
+gxemante, sennerva kiel malseka cxifono, kaj malaperis en la
+cxambron.
+
+Post kelka tempo ankaux la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+cxambrego en sian cxambron--la servistinoj jam retirigxis en siajn
+litojn kaj sxajnigis dormadon. Sed post sxia foriro ili komencis
+flustradi.
+
+Tiam sxi subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.
+
+�Cxu vi vidis, kio okazis cxi tie?� auxdigxis severa vocxo.
+
+�Ne... nenion ni scias�, iu embarase respondis.
+
+�Vi mensogas!� ektintis vocxo mezplanke. �Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri cxi tio estos auxdata aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos cxiun aparte el vi per la sama rimeno!�
+
+Sxi restis ankoraux stari momenteton, severa kaj energia--al la
+servistaro sxajnis, kvazaux sxi en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvazaux dek jarojn pli agxa.
+
+Cxi tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.
+
+Cxiu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkil� okazis dum tiu
+fojnrikoltado gxisradika sxangxo.
+
+La mastro kvazaux malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+cxambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.
+
+Sed des pli estis vidata la mastrino--cxie, en cxiu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam sxi demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+sxtaleco, kia frostigis la ekridetojn.
+
+La signoj pri nova takto aperis cxie. Sxi duobligis la laboristaron
+kaj postulis duoblan laboron rilate la antauxo. Novkampoj estis
+sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La disciplino estis
+severa, sed la mangxo bona, la salajro bona, kaj la tuta klopodado
+estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj kaj
+taglaboristoj baldaux komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkil�.
+
+Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed ankaux
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke sxi iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+drasxejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris cxiun
+angulon. Baldaux poste vidigxis sur la kampoj de Heikkil� modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.
+
+Cxio tio donis multe da temo por diskutado--ankoraux pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. Cxu ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? Aux cxu estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+antauxa? Tiel sxajnis--almenaux la mastro videble iom post iom
+kutimigxis al sia nova situacio. La cxambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la antauxaj okupigxetoj kaj
+mangxis kun la servistoj cxe sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa sxtonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la busxon; alifoje li elbusxigis--strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, cxu ili estis
+frenezajxoj aux sagxajxoj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super cxio tio kusxis ia seka sekretiga ridetado, kiu
+sxajnis preskaux timiga, cxar neniu sciis, kion gxi kasxis.
+
+Sed per kia sorcxo la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, ecx haltigi lian drinkemon, cxar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria aux dibocxanta je drinkad-vojagxoj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkil�, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinkajxoj. Cxu ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis sxin en brandvendejo nek tiajn ajxojn inter
+sxiaj alportitajxoj.
+
+Estu kiel ajn, cxiuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton--ke sxi ne permesis la domon perei kaj igis la dibocxulon
+almenaux sendangxera nenionfaranto--ankoraux pli pro la mistera
+aplombo, per kiu sxi tion cxion plenumis.
+
+La pensoj de la homoj ofte okupigxis pri sxi. Ili vidis sxin laux la
+tempo plirondigxi kaj plibeligxi, sed la firmaj trajtoj de la vizagxo
+ne moligxis. Rilate infanoj la filo restis solulo--cxu cxiuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj cxesis? Kion la forta, ne alproksimigxebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? Cxu sxi sopiris ion, cxu sxi
+suferis? Cxu sxi sentis sian vivon, spite cxia prospero, soleca? Aux
+cxu sxi estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kuragxis ecx aludi--ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.
+
+Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimigxis al la situacio, fine
+lasante cxian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkil� tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. Ecx la mastro sxajnis kontenta je sia loto--kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendigxis, cxar oni sciis ilin lia sola distrajxo.
+
+Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkil�.
+
+La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian agxon, ecx li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu laux difino
+estis okazonta dum pentekosto.
+
+Por tio oni devis fari al li kelkajn acxetajxetojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupigxon, kiun sxi ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke sxi ne povis veturi al la urbo.
+
+Tiam la mastro sin proponis akompani la filon--li havis liberan
+tempon.
+
+La propono sxajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontrauxdiri, cxar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabulsxargxo kun aliaj viroj, sed li sin kondutis cxiel senriprocxe,
+ke cxiuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.
+
+La patro kaj filo ekiris.
+
+La tempo pasis gxis tagmangxo--la komisiitoj ne revenis. La horlogxo
+batis du, tri, kvar--la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj rugxajn makulojn, sed vidis sxin tiom kvieta, kvazaux pri
+nenio aparta estis la demando. Cxe ili mem komencis la doloro
+suprenigxi al la gorgxo.
+
+Cxirkaux la kvina horo auxdigxis sur la landvojo krakanta bruego
+de cxaro. Jam trancxis akra kriego--granda kaj potenca kiel pro
+gxojego, kaj gxin dauxrigis alia, infane alta kaj kvazaux
+hezitanta. Unu el la sidantoj en la cxaro svingis rugxasxnuran
+skurgxon, la alia sidis antauxenkurba, apogante per unu mano al
+bariero de l'sidejo kaj tien kaj reen sxanceligxante laux la skuoj
+de la cxaro.
+
+La krakado alproksimigxis. Ektiro je la brido kaj ekplauxdo de
+l'vipo--kaj ili veturis plengalope preter Heikkil� kaj kriegacxis
+gxuste cxe la domo.
+
+La servistinoj staris la koron en gorgxo sur la korto--unu el ili
+kuris senspire en la cxambregon.
+
+�Cxu vi vidis, mastrino--la mastro kaj...�
+
+�Kaj plu...?�
+
+La knabino rugxegigxis gxis la oreloj kaj retirigxis konfuzita
+kvazaux trovita cxe misago.
+
+De sur la altajxo de Heikkil� estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis lauxkurbe trans ponton gxis la gastejo en la fino de la
+vilagxo. La servistinoj atendis cxiumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio auxdigxis. Anstatauxe sxi post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, cxu jam finigxis laboro en
+la domo, cxar ili tiel malvigligxis. Mem sxi sxajnis tute kiel
+antauxe kaj parolis per la kutima kvieta vocxo, ecx la rugxaj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis mallauxte kaj
+iradis piedpinte--ili ne povis ne fari tion.
+
+Cxirkaux la nauxa horo ree auxdigxis krakado de cxaro.
+
+�Hm H�rm�j knaboj--deklivo kaj jungita homino!� kriacxis la mastro
+enveturante tra la pordego.
+
+Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpasxi, sed
+eksxanceligxis kaj falis kaj restis tie lauxlonge kusxanta.
+
+La mastro grunte ekridis, ree kriacxis, vipis la cxevalon per la
+skurgxo kaj ankoraux foje veturis ronde en la korto.
+
+Li kvazaux kreskis de antauxe, sxajnis fierega kaj aplomba, parade
+cxirkauxrigardante.
+
+La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis cxiu laux sia direkto, apenaux kuragxante
+rigardeti de post la fostoj.
+
+El la busxo de l'elcxarigxanta mastro auxdigxis grakacxanta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.
+
+�Cxio estas restarigita, hih!� li akrekriis kvazaux per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skurgxon en aero. �Kaj kun
+alkresko!�--li montris la filon kusxantan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.
+
+La mastrino alproksimigxis--la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+sxi iris kvazaux en siaj okupoj, kvazaux ne rimarkinte la mastron,
+kiu dauxre staris aplomba, la krurojn disetendite, la skurgxon en unu
+mano, pugnigita en la posxo, brilantan triumfesprimon sur la rugxa
+vizagxo--kvazaux li nenion vidis nek auxdis, nur gxuis la potencan
+ekstazon de l'momento.
+
+Ektiro--la skurgxo eksvingis en la mano de l'mastrino.
+
+�_En la cxambron!_� sammomente ektintis tiel severe
+humilige, ke ecx la sidantoj en la cxambrego ektremis.
+
+La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.
+
+�En vian cxambron!� reauxdigxis--en la vocxo tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.
+
+Kaj la observantoj vidis, kiel la viro jxus tiom aplomba kunfalis
+kvazaux fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvazaux baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la cxambrego.
+
+La mastrino sekvis cxe liaj kalkanoj,--ambaux malaperis en la
+cxambron. De tie komencis auxdigxi plendpepado kaj plauxdado, hurlado
+kaj vekriado kaj cxiam sencxesa plauxdado, tiel ke agacis la hauxto
+de l'estantoj en la cxambrego.
+
+Post tempeto la mastrino aperis en la cxambrego.
+
+�Maljungu la cxevalon kaj iru por nagxigi gxin!� sxi diris severe,
+metante la skurgxon el sia mano en la fajron sub la ferpoto.
+
+Mem sxi ree eliris--prenis la knabon kusxantan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvazaux infaneton en sian propran cxambron.
+
+Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+cxambregon. La servistaro vidis, kiel ili pasxis laux vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron--iom pli
+sube, en rivera kurbajxo, travidetigxis la pastrejo inter betuloj.
+
+Poste cxio revenis al la antauxaj orbitoj.
+
+Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+cxambro, nek tio, ke li sxajnis pli kaduka ol antauxe, ecx preskaux
+forgesis siajn sarkasmojn.
+
+Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li igxis solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.
+
+�Li jam havis okazon por cxion vidi, kio hejme estis vidinda�
+auxdigxis mallonga klarigo.
+
+Ankorauxfoje Heikkil� auxdigis pri si--surprizante cxi-foje, kiel
+ofte antauxe.
+
+La domon vizitis morto.
+
+La kristnasko estis festita kaj cxe la plej proksima najbaro, la
+vilagxa forgxisto, estis okazanta laborfesto pri lignajxoj. Kiel
+dauxrigon la gejunuloj arangxis ian �dancon de Johano�, al kiu
+tirigxis ankaux la servistaro de Heikkil� gxis la lasta estulo.
+
+Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l'dancejo estas tiregata
+malferme kaj cxe la sojlo aperas la mastro de Heikkil�--duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la vizagxo.
+
+�La anaro de Heikkil� tuj venu hejmen!� Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.
+
+Cxiuj komprenis, ke io aparta estis okazinta aux okazonta--la
+dancantoj komencis are trenigxi al Heikkil�.
+
+La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la cxambron de l'mastrino.
+
+Tie kusxis la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la vizagxon al la cxambro, sed pala kaj ambaux manojn sub la
+brusto, kvazaux premante al si la subkorajxon.
+
+Nun la mastro rakontis--kun tremanta vocxo kaj okuloj rondaj pro
+teruro--kiel li vekigxis en sia cxambro pro lauxta plendado kaj
+lamentado, kredante unue gxin auxdi el ekstere kaj supozante, ke
+movigxis la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke gxi devenis el
+la mastrina cxambro, rapidegis tien tra la cxambregon, vidis sxin
+ankorauxfoje premegi sin sub la koro kaj ekvocxi--poste resti
+silenta. Li, la mastro, timigxis tiom, ke li ne kuragxis
+ecx tusxeti per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.
+
+Timigita li fakte estis, tremante je cxiu ostotubero. La sama terura
+sento okupis ankaux la rigardantojn. Cxiu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan �atakon�--tiaj okazoj estis jam antauxe viditaj--kaj
+ke tio okazis antaux momento, cxar la korpo estis ankoraux varma.
+
+La flankuloj forigxis kun profunda malstrecxigxo en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro cxeestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.--dauxre pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel ankaux li unu fojon
+povis esti lauxhome.
+
+Preskaux neniam estis cxe mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkil�--por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkil� estis nekutima
+fenomeno--diskreta kaj stranga, sed estimata de cxiu. Ili staris
+kvazaux antaux siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tutajxo kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klarigxos. Sed nun estis cxio
+sxlosita per la nerompebla sigelo Hadesa. Sxajnis, kvazaux la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke ecx la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.
+
+Sed malvigligita sxi estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto--la
+malgranda sulkigxo de la brovejo,--fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, ankaux gxi nur pliigis sxian severan dignecon.
+
+La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.
+
+Kaj nun estis vidata tiu strangajxo, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta vocxo, kiel li vekigxis
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preskaux forgesis sian
+antauxan antipation kaj sentis ion kvazaux kompaton al la viro, je
+kiu la okazo sxajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli dauxran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.
+
+La filo ne estis videbla cxe la enterigo--lia restadejo estis konata
+de neniu.
+
+Sed apenaux pasis la enterigo, kiam ree strangajxoj komencis auxdigxi
+el Heikkil�.
+
+Kvazaux malnovaj sekretaj fortoj ree elsorcxigxis.
+
+Ree svingis la skurgxo en la korto de Heikkil�, ree auxdigxis
+kriacxoj kaj la cxevalo galopis sxauxmanta.
+
+La mastro estis kvazaux demonhavanta--kvazaux la antauxaj drinkuloj,
+foiristoj kaj dibocxuloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis antauxtagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+sxangxi cxevalon kaj inciti la servistojn per cxiaj diablajxoj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. Aux li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de dibocxuloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokrucxojn sur la tablon kaj plenigi ilin gxis
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+mangxi. Senceremonie sxafon el stalo, en la meznokto gxin
+tuta en ferpotegon kaj tia sur la tablon, cxe kiu la herooj
+mangxegis. Sed meze de cxio li povis ekkriegi kiel freneza, starigxi
+de la tablo kun rondaj okuloj kaj plauxdigi per skurgxo cxirkaux si,
+murmuri nekompreneblajn vortojn, sin jxeti eksteren kaj veturi
+galope, kriegante kaj hurlante, foren.
+
+Li ne nur drinkis, sed ankaux alie dibocxis laux povo. En gastejoj li
+svingis per la skurgxo dispecige fenestrojn, glasojn kaj
+porcelanajxojn de tabloj sur plankon. Cxio vidigis, ke li nun decidis
+havigi rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li
+fastis, kaj pereigi Heikkil�'n gxis la subangulaj sokleroj.
+
+La homoj rigardadis cxi tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. Gxi efektive ne mirigis ilin, kontrauxe sxajnis preskaux
+nature, ke la drinkegulacxo nun dibocxis kun la pereiga skurgxo en la
+mano--nun, kiam la malhelpajxo forestis.
+
+Sed cxu tiel devis Heikkil�, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? Laux la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+dibocxado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankoraux ne
+disblovigxis de cxirkaux Heikkil�, sed la kerno estis laux ilia
+opinio klara--gxi konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. Cxio komplete vidata, la pasintajxo de
+l'duo de jardekoj prezentigxis batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo--ankaux la nunajxo estis nur dauxrigo al
+tio.
+
+Cxu unu jam tute forigxis el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? Cxu la forto de pereigo cxi tie diris la lastan vorton?
+
+Tiel sxajnis.
+
+
+
+
+II.
+
+
+La marta lunajxo pasxadis sur brilanta printempa negxkrusto kaj
+kasxe enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.
+
+La logxanto de la dometo ankoraux ne estis kusxanta, kvankam la lampo
+jam antaux longe estis estingita, sed li sidis plenvestita cxe la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.
+
+�Saluton, Matio de V�liportti!� la luno ekdiris familiare. �Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?�
+
+Sed la viro nek auxdis nek vidis ion, nur sidadis enpensigxinta--dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, sekigxintan vizagxon, sur kiu vidigxis la
+hardaj fingropalpajxoj de vivo.
+
+Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimigxis. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, cxar li
+planis tian, kian li neniam antauxe faris, sed kio kvazaux sin
+apogis al la antauxpasinta vivovojo.
+
+Laux tiu vojo nun preteriris antaux li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvazaux altkumulusoj,
+sed cxiu estis guto el la suko de lia propra vivo.
+
+-- -- --
+
+La unua estis ido de printempo--bela, felicxa printempo.
+
+Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elburgxonigxis por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apenaux mem
+kredis gxin vera kaj kvazaux instinkte antauxsentis, ke gxi devis
+disrompigxi. Cxar la felicxo, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti dauxra.
+
+Sed la printempo estis klara kiel argxento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa altajxeto inter la du
+domoj auxdis tiusomere flustrajxojn, kiuj igis gxian maljunan koron
+pulsadi.
+
+Kiom dolcxa estas amo, kiam gxi estas sekreta--kiam oni nur sxtelire
+kuragxas gxin alproksimigxi kaj nur subdire pri gxi paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.
+
+-- -- --
+
+Auxtune tio okazis--tio kion li instinkte timis kaj kio kusxis kiel
+malhela makulo ankaux sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kuragxis paroli pri gxi.
+
+La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj gxi estis
+rapide klarigata. �Cxu _servisto_ kiel mastron de _Heikkil�_?
+Ili kredis la filinon de Heikkil� havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj gepatroj kaj familio. Cxu sxi, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?�
+
+La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvazaux freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksigxi, cxar ili ne konis ecx unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, cxi tiu estis la sola fojo, kiam la knabino cxagrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin ambaux.
+
+-- -- --
+
+Kiel klare li rememoris ilian lastan renkontigxon sub la maljuna
+sorpo--rememoris, kaj tamen cxio tiuvespera estis kvazaux obtuza
+susuro.
+
+Lia gorgxo kunpremigxis, kiam li pensis, ke gxi estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino--al sxia edzigxproklamo restis nur kelke
+da tagoj...?
+
+�Sed kiel vi povos _vivi_ kun li?� li demandis kun
+doloro.
+
+�Tion mi ankoraux ne scias--tion mi efektive ne scias�, la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.
+
+Sed gxi ne estis por li la cxefa demando--estis alio, kio lin
+turmentis ankoraux pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.
+
+�Kaj niaj interrilatoj...?� li fine povis elpremegi, �cxu devas
+_cxio_ cxesi je cxi tio? Mi...�
+
+Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+vizagxon de la knabino.
+
+Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.
+
+�Devas�, la knabino fine diris per tremantaj lipoj. �Cxio devas
+cxesi cxi tie, kvazaux nenio iam estis--cxar mi ne volas fari
+ion nedecan, cxu per pensoj, cxu per vortoj, cxu per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...�
+
+Li sentis cxion nigrigxi en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.
+
+Ili starigxis--kvazaux nek unu nek alia havis ion plu por diri.
+
+Tiam la knabino ekkaptis ambaux liajn manojn.
+
+�_Devas_ esti tiel�, sxi diris per tremetanta
+vocxo. �Sed se mi ankoraux iam estos libera agi laux mia volo, vi
+scias mian inklinon... Ne, nun mi devas ekiri!� sxi aldonis
+malpaciencigxe, premegis liajn manojn kaj retirigxis.
+
+Sed sxi alturnigxis ankorauxfoje kaj parolis kvazaux delire: �Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos--kaj
+se _vi_ bezonus...� la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontraux si.
+
+Momenteto--ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+gxia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la sekigxinta
+foliaro de l'sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj--la knabino sin
+dissxiris kaj forkuris.
+
+Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En cxi cxio
+estis io mistere solena--kvazaux cxio nun rompigxis inter ili,
+trancxita de la palaj radioj de luno, sed kvazaux tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.
+
+-- -- --
+
+La edzigxa festo--li preskaux frenezigxis. Estis apenaux duona
+mejlo inter la domoj. Li auxdis tumulton de festeno, bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj vocxoj. Li sxteliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris ecx diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj auxdi flustrajxojn...
+
+Cxu li estis freneza? Li honte forsxteligxis.
+
+-- -- --
+
+Kiel stranga ajxo estas la homa animo! Kvazaux cxio peza kaj premanta
+estis subite forvisxita, nun kiam cxio estis nerevokebla. Li estis
+libera--kvazaux nenio iam estis.
+
+Li memoris kvazaux hierauxan tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto--ili
+hontu! Propra terpeceto--gxi estis facile akirita. Propra dometo--gxi
+starigxis kvazaux sorcxite.
+
+Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman vizagxon, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon--kaj en la sama momento li sentis
+kvazaux lia propra staturo rektigxis kaj plilongigxis kaj
+neklarigebla forto strecxis liajn tendenojn. Li observis liajn
+klopodojn kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li
+ne povis ne rideti triumfante kaj ne strecxigxi ankoraux pli
+fortege--kvazaux li sekrete konkuradis kun tiu viro.
+
+Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la pregxejtegmentan
+egxon, li mem estus grimpinta gxis la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon--montru nun ambaux sian mastran kapablon.
+
+En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj--strangaj, sed
+tamen kvazaux malfremdaj kaj atenditaj por li. Kaj kiam
+li foje per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis
+eksciton de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de
+Heikkil� galopveturis kriacxante preter lin, li sin turnis kaj
+komencis meze sur la vojo svingi la cxapelon kun vervo. Sammomente li
+hontis kaj premis la cxapon sur kapon, sed sentis, kvazaux iliaj
+sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.
+
+-- -- --
+
+Tio okazis sekvintan someron--unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.
+
+La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.
+
+Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro--profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+gxojego povante foje sin jxeti kontraux lin, bati kaj tordi lin laux
+placxo.
+
+Sed la virino intervenis.
+
+�Mi ankoraux ne bezonas fremdulan helpon�--aparte fiksante la
+rigardon al li: �_ies_ helpon!�
+
+Li resxanceligxis kvazaux svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.
+
+Sed la virino repusxis lin malvarme kvazaux fremdan trudemulon. Cxu
+li estis �fremdulo�, aux iu alia--cxiuokaze la skurgxbatoj de la
+viro estis pli sxatataj ol lia helpo. Aux cxu la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?
+
+Li atendis--malpacienca, kun pasia necerteco sxiranta la bruston.
+
+Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skurgxo, kiel sxi lin fermis en la cxambron kaj neebligis cxian
+dibocxadon--ecx oni flustris, ke sxi mem sekrete havigis al li
+alkoholajxojn, cxar la viro ne povis tute malhavi ilin.
+
+Lin okupis terura sento--tamen do �fremdulo�, kvazaux nenio iam
+estis! Se tiu virino estus �vera�, sxi lasus la dibocxulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone--mem li povus ecx miksi venenon
+en liajn brandajxojn. Sed sxi malhelpis kaj prizorgis kvazaux
+infaneton--certe tiu viro estis al sxi kara.
+
+Por kio li laboregis kaj strecxadis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis ecx la naturan evoluadon de
+la okazajxoj, kiuj sxajnis kvazaux rapidi por rekompenci la okazintan
+maljustajxon? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj vengxo--li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa altajxeto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.
+
+-- -- --
+
+Ili estis vivitaj demandoj--al sxi, la virino!
+
+Kion sxi tiam pensis, kiam sxi auxdis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la kauxzon. Neniu sciis--sxi sola
+komprenis. Kion sxi tiam pensis--cxu sxi sentis pikon en la brusto?
+
+Cxu sxi auxdis, kio poste okazis? Cxu oni rakontis al sxi pri
+�Foireja-Matio�, la fama cxevalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+acxetis, vendis kaj intersxangxis? Cxu sxi auxdis, ke li havis
+bonsxancon de pendigindulo, ke li akiris centojn gxuste cxar li metis
+cxion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, cxu li gajnos aux
+malgajnos? Kion sxi tiam pensis?
+
+Unu fojon cxiujare li iris mem kiel vivanta demando preter sxi.
+Veturis la foiran antauxtagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vilagxon--kun tri vivegaj cxevaloj antauxe jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvazaux princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo cxe Heikkil�,
+ordonis el apuda dometo kafregalajxon sur la cxaron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne jxetis ecx rigardon al
+Heikkil�, sed sentis en sia flanko sxiajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.--Kion sxi tiam pensis? Cxu sxi rapidis en sian cxambron,
+aux cxu sxi komencis mallauxdacxi la servistinojn ke ili rigardacxas
+cxiujn migrantojn?
+
+Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn--certe
+ili alvenis, cxar ili iris kiel anekdotoj de busxo al busxo. Kiel li
+regalis per karuselo cxiujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangulajxon da popolo en restoracion, precipe cxiujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj mangxigis ilin laux cxies placxo. Kaj
+certe sxi ankaux auxdis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+cxefpordo de Societejo kun cxevalo kaj cxaro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la sxtonaj sxtupoj--veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distrajxo. Kion sxi pensis pri tio?
+
+Kaj cxu la virino auxdis _ke li ne drinkis ecx guteton_? Certe sxi tion
+auxdis! Kion sxi pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne
+drinkas, kvankam ecx cxiaspecaj sekigitaj fisxoj de senakva
+kontinento drinkas--cxu tio kauxzis al sxi iajn meditojn...?
+
+Kaj cxu sxi auxdis la frapadon de kartoj? Pri cxevaloj, horlogxoj,
+jakoj kaj cxapoj, laux cxies placxo--ecx kun almozulo en
+la landvoja drenajxo. Cxu sxi komprenis, ke homoj ne tiel vetas por
+sin distri, kaj cxu sxi komprenis, _pri kio_ li ludis?
+
+Pripensu se li igxus sxparema, kolektus monon kaj acxetus
+kampardomon--la najbardomon de Heikkil�, tiun kie li antauxe estis
+_servisto_? Kion sxi tiam dirus?
+
+-- -- --
+
+La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkil�? Kia fenikso sxi sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplektajxon kiel cxiuj knabinoj, kaj robon kiel
+cxiuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel cxiuj aliaj. Edzinigxis poste kun drinkulo, kiun sxi nun regalis
+per brando kaj skurgxo.
+
+Kaj pro sxia harligajxo kaj robo li strecxigxis kaj bruis--cxiu havas
+la ekscesojn de juneco!
+
+Li auxdas ree cxevalblekadon kaj cxarkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma auxtuna nokto--ili portas lin antauxen, cxiam
+antauxen, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...
+
+-- -- --
+
+Cxu li ne hontis--kiam li fine revenis al la hejma vilagxo, trofrue
+maljunigxinta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?
+
+Kial? Cxu tial, ke li ne revenis per cxevalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj--cxu li do eliris per cxevalo? Cxu tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema--iu alia spertinta liajn vojagxojn kusxus kun
+humo sur la vizagxo!
+
+Cxu ankaux la mastrino de Heikkil� ne hontis? La mastrino de
+Heikkil�--kiu sxi estis? Ha, nun li tion memoris--certe li
+iam konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.
+
+Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li--se li povos
+remeti la sovagxigxintajn kampojn de V�liportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.
+
+-- -- --
+
+Kiu povas esplori la senfundajn profundajxojn de homa koro?
+
+Li dum jaroj ecx ne memoris pri Heikkil�, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkil� kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvazaux altaj arboj kontraux vespera rugxigxo.
+
+Cxu estis la malnova amo, kiu ree komencis sxiri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed sxi turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se sxi kun sia domo deglitus laux deklivo simile
+al li, se sxi devus senti malricxon kaj mizeron, cxio estus
+ekvilibre. Sed sxi iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli
+prosperanta domo--kvazaux sxi dum tuta lia foresto sekrete vetkuris
+kun li kaj nun mokis pri lia fina humiligo.
+
+Kelkiam li tamen sentis, kvazaux inter ili tamen estis io--tutan
+tempon, spite cxio. Kvazaux finfine estis en Heikkil� cxio, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+felicxa--poste cxio glitis laux deklivo.
+
+Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+cxio--kial sxi ne tiam faris tion? Kaj cxu sxi mem estis felicxa?
+Ne, kaj almenaux du aliajn sxi malfelicxigis. Nun li komprenis
+ankaux la sorton de tiu alia--la virino turmentis ilin ambaux,
+unun per videbla, alian per nevidebla skurgxo. Sxi amis neniun kaj
+sxi envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.
+
+Laux la tempo tiuj pensoj densigxis kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skurgxobatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al sxi kaj diri la tut-veron--tiam li estos libera por eterne.
+
+-- -- --
+
+La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!
+
+Sed li ne iris ecx duonan vojon kiam li returnigxis--honta kaj
+konfuzita.
+
+Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?
+
+-- -- --
+
+Fine--nun li tion elpensis!
+
+Li estis ebria kaj pasxis memkonscia al Heikkil�. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontrauxe li havis unu kauxzon plie--pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkil� volis drinki,
+kial cxiuj homoj drinkis--kaj tiel faros ankaux li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj kotigxas!
+
+Sed jam sur la vojo proksime al Heikkil� renkontiris la mastrino.
+
+Tio estis surprizo. Sed �bone�, li pensis, �konfidenciajxon mi ja
+havas por vi!�
+
+Ili interproksimigxis--li sentis sxanceligxon. Penis sin hardi,
+sed io premis la gorgxon tiel, ke li certe ne ecx vorton
+povos eldiri. Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela
+kaj digna, li subite tiris la cxapelon profunden sur la okulojn kaj
+intencis tirigxi kvazaux nenion rimarkante pretere.
+
+Sed la virino haltis--liaj propraj piedoj alnajligxis al la vojo
+kvazaux retenataj de nevidebla forto.
+
+La virino rigardis kvazaux ne kredante siajn okulojn.
+
+�Matio!� auxdigxis tremanta pro emocio vocxo. Kaj en tiu unu vorto
+vibris cxio, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+jxeti teren antaux sxi kaj petegi por ankorauxfoje auxdi tiun unikan
+vorton.
+
+�Cxu ankaux vi devas igxi dibocxulo--kiel cxiuj aliaj...?�
+
+Sxi jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.
+
+Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion sxi vere intencis? Kial sxi
+diris la unu vorton tiel, ke en gxi vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvazaux sxi neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed sxi.
+
+Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke sxi vidis lin ebria
+kaj ankoraux pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+�aliaj�--kvazaux li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, ecx por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkontigxo. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontraux la virino--gxuste pro la neklarigebla
+perforto, kiun sxi praktikadis kontraux cxiuj aliaj.
+
+-- -- --
+
+Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam auxdigxis de
+la landvojo furioza krakado de cxaro. Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje antauxe.
+
+Jam svingis skurgxo kaj auxdigxis kriacxo. Estis do li--kaj la filo
+kune. _La filo_ kune!
+
+Lin okupis tiel subita vengxotriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkil� do tamen estis viro--li vengxis por ili ambaux.
+
+Li sciis, ke tio cxesos baldaux, ke skurgxo jam baldaux dancos sur la
+dorso de l'mastro. Sed gxi estis tamen maltima protesto kontraux la
+mistera perforto.
+
+-- -- --
+
+La morto de l'mastrino! Gxi estis surprizo al li kiel al aliaj, cxar
+gxi venis tiel neatendita kaj falcxis nematuran grenon. Cxu li
+esperis gxin? Ne. Cxu li volus gxin malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazintajxo estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+_estis_ io--kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke cxi
+cxio nun estis nura rememoro.
+
+Sed kio gxi tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero--nenion! Kion sxi plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluziigxis--tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj cxu sxi pli sciis pri
+li--pri cxio, kio trairis kiel rugxa sxnuro tra lia vivo--cxu sxi ecx
+unu fojon efektive pensis pri li? Cxu estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memorajxo el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, ecx suferis pro gxi? Kiel stranga estas la
+vivo! Cxu ne la homoj iras kvazaux en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu je la alia, tamen nenion sciante pri la
+interna homo de la alia, ecx tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.
+
+Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis gxis lia dometo, al li
+sxajnis, ke gxi rakontis pri io tre malproksima--dum la infaneco
+auxdita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envualigxis en
+la nebulon de forgeso por eterne.
+
+-- -- --
+
+Ree rapidegas bildoj antaux li--la mastro de Heikkil� kun siaj
+kundrinkantoj.
+
+Ili vekis ankaux la alion, kiu jam estingigxis.
+
+La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial sxi fleksigxis sub la devigo de siaj gepatroj kaj cxu la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial sxi post tio igxis harda, fiera kaj
+nekomprenebla? Cxu sxi ne en tiu momento parolis, preskaux jxuris
+ion? Cxu ne ankaux ion pri tio, ke �se vi iam bezonos...?� Cxu li
+bezonis--tion certe la mastrino de Heikkil� plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo dibocxulo!
+
+Al li sxajnis nun kvazaux nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+sxi tiel subite estis desxirata el inter siaj idoloj: ricxeco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkil� estis kvazaux vengxilo en la mano
+de l'eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.
+
+La penso estis ankaux alie, pro speciala kauxzo, kvazaux serpenta
+veneno por lia malfervorigxinta sango. La nuna vintro estis al li
+cxiamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj gxis vintromezo; da pretaj korbajxoj estis suficxe, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti--la mizero entrudigxis tra la pordoj kaj
+fenestroj.
+
+Tiam la dibocxado de mastro Heikkil� kvazaux briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca movigxo kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+ricxuloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? Cxu li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? Cxu sola la mastro de Heikkil�
+estis rajtigita al egaliga divido?
+
+Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa altajxeto inter
+Heikkil� kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l'vilagxo, kie cxiu havis sian kampeton por lupolo kaj cxe la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+aux duon da terpomoj el cxiu kelo--tian kvanton neniu ecx rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...
+
+-- -- --
+
+Cxi-vespere li fine decidis iri, cxar estis bonege portanta
+negxkrusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis antaux la pordo.
+
+Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvazaux estus
+necese ankorauxfoje pripensi cxu iri cxu ne iri, cxar li neniam
+tusxis proprajxon de alia kaj ecx en la cxevalnegocoj neniam
+malfierigxis al vera trompo. Kaj tiel li eksidis sur la
+benko cxe la fenestro kaj komencis kvazaux fari kalkulon pri la
+pasinta vivo.
+
+Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo--kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvazaux sennervigata de neklarigebla malenergieco.
+
+Tiam auxdigxas de la landvojo lauxta klakado de la timonoj, kaj
+kriegacxoj--li scias senvide kiu gxi estas.
+
+La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas cxevalo kaj flanke gxia granda fantomeca ombro.
+�Rapido--Rapido--hej diablo, Rapido!� la grupo ventiras preter
+lian fenestron.
+
+Lia koro komencas bategi, tio cxio sxajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la vircxevalo de mastro Heikkil� nomigxas �Rapido�, sed nun li ne
+memoras tion--kvazaux la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: �Kion vi plu meditas, cxu vi ne vidas, kiel mi agas,--rapido,
+rapido, rapido!�
+
+Li risorte ekstarigxas kaj elrapidas el sia dometo.
+
+  * *
+   *
+
+Unue kelkiom laux la landvojo, poste trans barilon al la kampo--li
+komencas grimpi laux longa, malkruta deklivo al la terkela altajxeto.
+
+La luno brilas draste kaj lia silueto iras preskaux antaux li. Cxu
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velkigxintaj.
+Cxu tiel malforta li jam estis? Kaj cxu li ankoraux meditis kaj
+pripensis, cxu estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango torente ekfluas en la kapon--nun venu
+ecx cxiuj mastroj de la vilagxo renkonte kaj ili demandu kien li
+pasxas, li respondos sincere: al viaj terpomejoj--respondos kaj
+plenigos siajn sakojn ecx se tiuj staros apude!
+
+Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj siluetigxas kvazaux ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l'altajxeto.
+
+�Tie en la plej malantauxa mi komencos�, li pensas, �kaj poste
+transiros...�
+
+Tiam iu ekbate tusxas lian kapon, tiel ke la cxapelo ruligxas sur la
+negxon. Li ektremas kaj levas la rigardon--antaux li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbigxinta brancxeto ankoraux
+balancadas kviete cxe lia kapo.
+
+Li staras momenton kvazaux senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustrajxoj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.
+
+La negxkrusto ree kraketadas kaj la silueto iras antaux li.
+
+Kio nun? Kvazaux apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas gxin
+ombro de sako, sed baldaux rimarkas ke gxi movigxas aparte kaj
+plilongigxas kaj ke gxi estas silueto de homo--kvazaux iu rapide
+sekvus lin, la pasxoj nur ne estas auxdataj. Li returnas sin
+malkviete.
+
+Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. Sxi estas tute sama kiel la tiaman auxtunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo--staras senmova, la
+manojn pendantaj cxe la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.
+
+�Heikkil� estas detruata--nun mi bezonas helpon!�
+
+En la vocxo vibras doloro kaj embaraso. Momento--sxi turnis sian
+dorson kaj pasxas foren. Sed laux lia dorso ne pendas harplektajxo,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la tordajxo
+ekvidigxas en la lunbrilo malhela, brilanta rondajxo--kvazaux kapo de
+granda harpinglo. Ankoraux momento--la virino malaperis.
+
+Li staras tempeton kvazaux alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, cxu li maldormas aux songxas?
+
+Li cxirkauxrigardas, cxio estas kiel antauxe. La terkeloj siluetigxas
+sur la altajxeto kaj la luno rebrilas sur la negxkrusto, ne ecx duona
+ombro ie--nur la maljuna sorpo staras malantaux li granda kaj impona
+kaj kvazaux rektigetendante la brancxojn.
+
+Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis antaux li. �La virinacxo!� Li ekdeziris elradikigi gxin. �Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkil�--gxi estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!� Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...
+
+�Sed kie ili nun estas--la terkeloj?�
+
+Li haltas kaj cxiukauxrigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l'deklivo, de kie li jam supreniris.
+
+La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas--ne, cxio ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas laux la
+deklivo al la landvojo.
+
+Sekvintan nokton li kusxis hejme--emociita kaj atendanta.
+
+Cxu estis io sub tio aux cxu gxi estis nur halucinajxo? Se tie io
+estis, cxi tiun nokton li certe havos klarigon pri gxi, cxar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn--tio estas konata.
+
+Kelkfoje sxajnis preskaux nature, ke li kredis sin vidi tiajxon. La
+strecxeco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun cxio
+kio apertenis al gxi.
+
+Sed estis io fremda kaj flanka--la hartordajxo kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis sxian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke gxi ankaux tiun auxtunan lunbrilnokton estis plektita.
+
+La nokto pasis. Nenio estis vidata aux auxdata, nek maldorme nek
+songxe. Li furiozigxis pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkil� ankoraux staris antaux li--la dua ankoraux
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdigxis, dum kiuj li povis viziti
+almenaux tri kvar terkelojn. Cxu oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!
+
+La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja altajxeto.
+
+Sed cxi-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malantauxen--nenio estas vidata
+aux auxdata. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l'pasinta nokto.
+
+Li jam alvenas al la terkela altajxeto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l'plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidigxas la pajlo kaj li sin kurbigas por gxin
+formeti--ankorauxfoje cxiuflanke cxirkauxrigardinte.
+
+Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas gxin
+kaj subite returnigxas.
+
+Post kelkaj pasxoj staras la virino--sama kiel la unuan fojon, la
+vizagxon nur ankoraux pli pala kaj la rigardon ankoraux pli
+penetranta.
+
+�Heikkil� estas detruata--mi _bezonegas_ helpon!�
+
+Tio vibras kvazaux de sub tero, pregxante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankoraux, kaj sxi jam pasxas foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la tordajxo. Sed
+kiam sxi pasxas, la pinglo eligxas el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremigxas. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin jxetas
+kvazaux blindiga ekbrilo--kvazaux gxi ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li strecxas konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremigxas en la hararon--la vizio malaperis.
+
+La viro falas sennerva sur la randon de l'terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Dauxras longe antaux la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektrenigxi al la hejmo.
+
+  * *
+   *
+
+Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis urgxan aferon
+kaj petis tujan auxdiencon cxe la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+auxdiencpetanto.
+
+La parokestro ankoraux ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.
+
+Tie la viro komencis rakonti--malkviete kun spasmanta vizagxo kaj
+vibranta vocxo--kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l'mastrino-mortinto de Heikkil�. Li iris en lunbrilo ekstere, tie gxi
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...
+
+La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj cxifonan
+vestajxon de la viro. Li konis lin--li auxdis ion kaj tion pri liaj
+vojagxoj kaj veturadoj. Ankaux la rakonto sxajnis tre mankhava.--Kiel
+li movigxis ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?
+
+Tiam la viro embarasigxis kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+movigxis--je aferoj, kaj tiam li gxin vidis, kaj tio estas vera.
+
+Klara dubo speguligxis en la okulo de l'parokestro:
+
+�Hm... ni homoj estas tre multspecaj--estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn songxojn kaj tiaspecajn. Ankaux cxi
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.�
+
+Ne, neniam antauxe li ion vidis aux auxdis.
+
+�Hm, ja, ja.--Sed cxu vi drinkadas...?�
+
+Ankaux tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.
+
+�Cxu ne...? Ja, ja, tre eble... Sed cxu estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj cxu vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkil�?�
+
+Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkil�.
+
+�Nu vidu, jen estas cxio!� La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropincxajxon kaj komencis
+rakonti okazintajxon. Gxi okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu antauxnelonge estis mortinta--ankaux gxi tre stranga
+rakonto.
+
+�Sed cxi tio ne estas tiaspeca�, persistis la viro. �La hartordajxo
+kaj pinglo--sxi ne uzis tian dum knabino.�
+
+�Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio cxu gxi estis
+pinglo aux io--tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.�
+
+�Ne, konfuza gxi ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kuragxas gxin kredi.� Liaj lipoj farigxis tute palaj kaj la vocxo
+vibris kvazaux en spasmoj de frostego. �Gxi estis--jes, gxi certe
+estis ... fera bolto.�
+
+�Fera bolto...?�
+
+�Je-es!�
+
+�Sed kion vi per tio efektive...? Cxu vi pensas ke, kion-diri...?� La
+parokestro interrompis sian frazon.
+
+�Pri tio gxuste mi volis auxdi vian opinion, sinjor' parokestro--cxu
+eble ... eble tie estis io terura?�
+
+La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguligxis
+emocio.
+
+�Hm, ja, ja--efektive la aferoj de Heikkil� estis tre strangaj�, li
+fine diris. �Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+ankaux mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton--kaj vidu, sxi kusxis kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke cxar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj ecx pli forte, do,
+tiel-dire, ili bildigis al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi
+vere kredas kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
+propraj okuloj.�--La parokestro starigxis el sia lulsegxo.
+
+Sed la viro staris plu kvazaux sxtonigxinta sur sia loko. Sur lia
+vizagxo speguligxis forta embaraso kaj sur la frunto perlis sxvito de
+doloro.
+
+La parokestro intencis etendi la manon adiauxe sed restis miranta la
+internan premigxon de la viro.
+
+�Ne tiel mi povas foriri�, la viro parolis kun malkvieta, petega
+vocxo. �Se cxio restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankoraux ne elparolis cxion, kio
+apartenas al cxi tiu historio.�
+
+Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampaltajxeto kaj kio okazis sub gxi. Pri la sceno en la korto de
+Heikkil�, kiam li intencis kuri por helpi. Pri cxio, kio movigxis kaj
+furiozis en lia koro dum cxi tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkil� estas detruata, preskaux
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuligxo--tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel sxi ree staris antaux li kaj malhelpis ke li farigxu sxtelisto
+kaj acxulo. �Nun mi denuncis min�, li finis kvietigxinta. �Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu laux mia
+farajxo. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, cxar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis sxian helpon, mi kredas ke ankaux sxia
+helpkrio estas vera vero.�
+
+La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.
+
+�Nun mi vidas la fingron de la Cxiopovanto!� li diris per tremanta
+vocxo. �Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+cxevalon--ni iros al la policestro.�
+
+
+La tombo estis malfermata ankoraux la saman tagon.
+
+En la okcipito de la mortinto, sub la hartordajxo, trovigxis fortika,
+sescola ferbolto.
+
+Gxi estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.
+
+  * *
+   *
+
+La antauxcxambraro de la jugxejo tumultis plena je popolo--ne cxiuj
+ecx trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La jugxo
+certe estis sciata jam antauxe, sed la sorto de la domo Heikkil�
+estis tiel proksima al cxiu, ke ili sentis, kvazaux ili kolektigxis
+por auxdi la verdikton en sia propra afero.
+
+Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkil� fere
+vestita pasxis sur la peronon. La kurba, velkigxinta korpo tremadis,
+la kapo estis kvazaux enfosigxinta inter la sxultroj, sur la cindre
+griza vizagxo vidigxis longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.
+
+Li ne diris ecx unu vorton kaj sxajne ne rimarkis la popolon
+cxirkauxe--la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustrajxon.
+
+La malliberigito levigxis sur la cxaron. Tiam sin aljxetis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la cxaro. Sxi ekkaptis ambaux
+manojn de la malliberulo, la mentono spasmis kaj la lipoj
+movigxis, sed sxi nenion povis diri, nur torente ekploris lauxte. En
+la okuloj de la malliberigito vidigxis ekbrilo kvazaux li konis sxin,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien--la cxaro komencis ruligxi.
+
+La homoj kolektigxis cxirkaux la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la vizagxo--sxi estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.
+
+La pordo de la atestantejo ree malfermigxis kaj alia viro pasxis sur
+la peronon. Ankaux li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa vizagxo speguligxis kvieta,
+preskaux triumfa paco--kiel cxe homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperigxinte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.
+
+La viro pasxis malsupren de la perono kaj sin levis sur--la
+malliberulan cxaron.
+
+�Kio nun...? Kion li...?� la homoj demandadis.
+
+Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvazaux la
+malproksiman eteron, dum la cxaro malrapide forruligxis.
+
+La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la jugxejo. La
+viro persiste petis al si punon pro sxtelintenco--kiu estis tute sama
+kiel sxtelo, laux lia klarigo, cxar gxia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, cxar gxi prezentigxis
+ligita kun la cxefa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li ankaux endonis pro la parokestro
+skribajxon, en kiu cxi tiu aligxis al la peto de Matio de V�liportti,
+certigante kiel animpasxtisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.--La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.
+
+La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontentigxo
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de cxi tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta gxojo dum la ekiro por gxin suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.
+
+La homamaso disiris kun melankolia sed malpezigxinta menso. Kvazaux
+oni liberigxis de malbona inkubo kaj kvazaux la domo Heikkil�, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.
+
+  * *
+   *
+
+Kiam la bovinoj de Heikkil� en tiu printempo estis ellasataj al
+pasxtejo, pasxis Matio de V�liportti--aux �La maljuna Matio�, kiel
+li nun estis nomata--kun mangxajxtornistro sursxultre post ili.
+
+Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazintajxoj,
+rehejmenigxis kaj ekkaptis la bridojn de la domo. Cxi tiu akceptis
+lin por lia restanta vivdauxro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.
+
+Kaj kiam li nun pasxis kriante sxercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun gxoja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en posxoj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo disjxetigxis kaj polvo fumigxis alten en la aero sur la
+mallargxa kortvojo.
+
+Li konis ilin ambaux: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj auxdis, preskaux prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvazaux li nun subite ilin retrovis--tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem pasxis kun la agxo de la mastro.
+
+Kiam li nun alvenis al la aperturo de l'kortvojo kaj turnigxis al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinkigxi, ke ili
+ambaux restis tie konservataj. Sed la mastro jam pasxis foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn pasxojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klarigxis al li per unu fulmobato, ke revenis
+ankaux tria forestinto--tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkil�.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree movigxis sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.
+
+�Hej, he-hej!� li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon--kvazaux li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompigxis.
+
+
+
+Vortklarigoj.
+
+Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.
+
+_apudjugxisto._ Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+jugxisto kaj dek-kelke da �apudjugxistoj� el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la jugxisto.
+
+_bobelo_ = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).
+
+_cxambrego._ Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el
+�cxambrego�, granda cxambro kun kuir- kaj bakforno, mangxa tablo
+kaj litoj de la servistoj; en tiu estas farataj cxiuj lignajxaj kaj
+teksajxaj laboroj; plue el du-tri aux pli da cxambroj, malgranda
+kuirejo, antauxcxambro kaj tegita, aux bretmura aux malfermita,
+verandosimila perono.
+
+_egxo_ = renkontlinio de du ebenoj: supra egxo de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).
+
+_grenfulmo_ = malproksima, sentondra fulmo. Kauxze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. Nur en auxgusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankoraux favoras la naskigxon de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj cxe la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Kauxze de
+tio, ke gxi estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo gxin nomas �grenfulmoj�. Alia nomo estas �fajroj de
+Kaleva�, kun mitologia deveno.
+
+_kumuluso_ = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).
+
+_laborfesto,_ �talkoot� estas ofta kutimo cxe finnoj, speciale dum
+la plej urgxa tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. �Laborfesto
+pri lignajxoj� do celas tian festan laboradon por kolekti aux haki
+lignajxojn.
+
+_okcipito_ = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).
+
+_stako_ = kunrastitajxo de fojno (Rhodes).
+
+_stoplo_ = trunketo de greno aux fojno, restanta post falcxado
+(Boirac).
+
+_trapi._ Finna lingvo estas tre ricxa je vortoj por la natursonoj.
+Cxar la cxefa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, sxajnas ke
+oni povas uzi similajn almenaux kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, cxu ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj _trapas_ sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto _lirlas_ dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo _pulpas_. Esperanto havas jam de antauxe kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: _venthurlado_, _cxarkrakado_ k. t. p.
+
+_sledo_, _sledeto._ Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, cxaro, kabrioleto, kalesxo, vagono), nagxveturiloj (barko,
+boato, kanoto, sxipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj gxia finna
+nomo (preskaux internacia en la Nordo) _pulko_. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por sxargxo) la nomon _sledo_ (angle _sledge_ = slegx,
+svede _sl�de_ = _slede_, germane _Schlitten_ = _sxlitn_). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi _sledeto_ por esprimi sled-similan
+ajxon, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; cxar gxi ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo _sledo_,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza _glitveturileto_,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.--Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton _kelkka_ (svede _k�lke_, prononc.
+_cxelke_), sed tiu bedauxrinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus gxin en la sveda formo _cxelko_.
+
+
+
+
+LIBRO POR CXIUJ ESPERANTISTOJ!
+
+_VILHO SET�L�_
+
+ESPERANTA LEGOLIBRO
+
+Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 pagxoj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.
+
+Prezo 5:--finnaj markoj.
+
+_Recenzo_ de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en "La Espero":
+
+"Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, ricxa je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+aux aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri gxia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...
+
+La libro devas farigxi cxiesajxo."
+
+  ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+  KUSTANNUSOSAKEYHTI�
+
+Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo
+
+Uudenmaankatu 10, Helsingforso.
+
+
+
+Cxiu FINNA ESPERANTISTO
+
+devas anigxi al
+
+ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO
+
+Cxiu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni gxian organon
+
+ESPERANTA FINNLANDO
+
+Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata. Jarabono 10 finnaj markoj.
+
+  Informoj en
+  Esperanto-Oficejo
+  Uudenmaank. 10, Helsingforso.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Batalo pri la Domo Heikkil�, by 
+Johannes Linnankoski
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL� ***
+
+***** This file should be named 25964-8.txt or 25964-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/5/9/6/25964/
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/25964-8.zip b/old/25964-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..4b3d70b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-8.zip
diff --git a/old/25964-h/20080704-25964-h.htm b/old/25964-h/20080704-25964-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..237b5b1
--- /dev/null
+++ b/old/25964-h/20080704-25964-h.htm
@@ -0,0 +1,2375 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN"
+     "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="eo" lang="eo">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" />
+<title>Batalo pri la Domo Heikkilä</title>
+<style type="text/css">
+
+body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;}
+div#titolpagho {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em;}
+div#verso {text-align: center; font-size: 90%; margin-top: 3em; margin-bottom: 4em;}
+h3 {text-align: center; font-size: 1.2em; padding-top: 4em; margin-bottom: 2em;}
+h4 {text-align: center;}
+.paghnumero {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;}
+.notosigno {font-size: .8em; vertical-align: super;}
+.piednoto {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;}
+div#vortklar {border: dashed 1px; padding: 1em; margin-top: 4em;}
+div#vortklar p {margin: 0.3em 2em; text-indent: -2em}
+i.gesp {font-style: normal; letter-spacing: 0.2em;}
+div.reklamo {margin: 2em 4em; padding-left: 3em; padding-right: 3em; border-style: solid; text-align: center;}
+div.tb {text-align: center; font-weight:bold;}
+
+</style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+Project Gutenberg's Batalo pri la Domo Heikkilä, by Johannes Linnankoski
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Batalo pri la Domo Heikkilä
+
+Author: Johannes Linnankoski
+
+Translator: Vilho Setälä
+
+Release Date: July 4, 2008 [EBook #25964]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+
+<div id="titolpagho">
+
+<p>FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.</p>
+
+<h2>JOHANNES LINNANKOSKI</h2>
+
+<h1>BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL&Auml;</h1>
+
+  <p>PERMESITE TRADUKIS<br />
+  <span style="font-weight:bolder; letter-spacing: 0.1em;">VILHO SET&Auml;L&Auml;</span></p>
+
+<p>ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA</p>
+
+<p>HELSINGFORSO, FINNLANDO</p>
+
+</div>
+
+<div id="verso">
+  <p>PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.<br />
+  HELSINGFORSO 1919.</p>
+</div>
+
+
+<h4>Johannes Linnankoski</h4>
+
+
+<p>estas pse&#365;donimo de <i class="gesp">Juho Vihtori Peltonen</i> (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyväskylä kaj sin dedi&#265;is
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. &#265;ie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis &#265;iujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (&raquo;Verkistamatoro&raquo;, &raquo;Elokvento&raquo;, &raquo;Libro
+de elpensa&#309;oj&raquo;), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo &raquo;Eterna batalo&raquo;, kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al &raquo;eterna batalo&raquo; tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankora&#365; pli populara i&#285;is la sekvinta verko, romano
+&raquo;Kanto pri la fajroru&#285;a floro&raquo; (1905), kies heroo <span class="paghnumero">4</span> estas
+finna tipo Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed
+&#265;arme kaj majstre pentritaj amaj aventuroj solidi&#285;as kaj edzi&#285;inte
+evoluas &#285;is firma morala persono; verko tradukita en multajn
+E&#365;ropajn lingvojn. Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj
+&raquo;Batalo pri la domo Heikkilä&raquo;<span class="notosigno">[1]</span> (1905) kaj &raquo;La fugantoj&raquo;, (1908)
+amba&#365; priskriboj de kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata
+kiel kulminacio je beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj
+estas &raquo;Simsono kaj Delilo&raquo; kaj &raquo;La filino de Jefto&raquo;, amba&#365; en 1911
+aperintaj dramaj poezioj.</p>
+
+<p class="piednoto">[Piednoto 1: Prononcu &#265;. <i>hejkila</i>, kun akcento sur la unua
+silabo. Aliaj nomoj en &#265;i tiu libro estas prononcataj:
+Paavola&mdash;<i>pa:vola</i>, Väliportti&mdash;<i>valiporti</i>, kun akcento sur la
+unua silabo. La sono <i>ä</i> estas inter <i>a</i> kaj <i>e</i>.]</p>
+
+<p>Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, e&#265;
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, &#285;ia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas &#265;arman son&#285;emon al
+la plej multaj el <span class="paghnumero">5</span> liaj verkoj. &#264;i tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.</p>
+
+<p>&#264;io tio rebrilas klare el la verko &#265;i tie prezentata al la
+internacia publiko. &#284;i estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.</p>
+
+<h4 style="margin-top:5em;">BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL&Auml;</h4>
+
+<p class="paghnumero">9</p>
+
+
+<h3>I.</h3>
+
+
+<p>&#284;i estis kiel fermita horlo&#285;o&mdash;la domo.</p>
+
+<p>Ne la&#365;&#349;ajne, &#265;ar &#285;iaj pordegoj estis malfermitaj por &#265;iuj, por
+&#265;iu vizitanto trovi&#285;is amika vorto kaj &#265;iu mizerulo sciis, ke &#265;e
+la mastrino de Heikkilä li ricevos la plej abundan donon&mdash;kaj tiun el
+varma mano.</p>
+
+<p>Sed esence &#285;i estis kiel &#349;rankhorlo&#285;o, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon a&#365;date de &#265;iu, sed
+zorge ka&#349;as sian internan konstruon.</p>
+
+<p>Ekzistas homoj, kiuj ne malka&#349;as al la proksimulo e&#265; anta&#365;&#265;ambran
+anguleton el sia interna esta&#309;o. Sed e&#265; el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, &#349;ajne komplete fermitaj horlo&#285;oj el&#349;teli&#285;as &#265;iam
+iu sono &#285;is la oreloj de flankuloj.</p>
+
+<p>El Heikkilä dum jaroj estis a&#365;data neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis &#265;irka&#365; la <span class="paghnumero">10</span> tuta domo
+kaj ka&#349;iris kiel mistera resono funde &#265;e &#265;iuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por &#265;iuj.</p>
+
+<p>La fokuso de la enigmo estis la mastrino.</p>
+
+<p>&#348;i estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj &#349;ia tuta esta&#309;o
+prezentis ion sincere bonan kaj neka&#349;itan anta&#365; &#265;iu. Sed nur &#285;is
+difinita limo&mdash;kiu &#285;in transpa&#349;is, pentis.</p>
+
+<p>Kelkiuj tion provis.</p>
+
+<p>Kelkaj &#349;iaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de &#349;ia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, &#265;u &#349;i estis
+feli&#265;a kaj tian ceteron. Sed tiam la anta&#365;e tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkilä rigidi&#285;is kiel &#349;tono kaj &#309;etis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke &#265;i tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvaza&#365; petante pardonon komencis paroli pri alio.</p>
+
+<p>Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj anka&#365; provis sian
+&#349;ancon&mdash;nerekte, nature. Sed apena&#365; ili pintigis la bu&#349;on, kiam
+ili vidis la mastrinon anta&#365; si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin el&#349;ovi tra la pordo.</p>
+
+<p>Plej mirinde estis, ke e&#265; la servistoj nenion sciis, kvaza&#365; e&#265;
+ili, transirinte la sojlon de Heikkilä, &#309;uris &#265;iaman silenton. &#264;u
+ili estis malpermesataj paroli? Ne&mdash;ili la&#365;dire nur nenion sciis.
+&raquo;La mastro estas tia, kia li estas, kiel &#265;iu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane ser&#265;us en sep komunumoj, kiel &#265;iu vidas.&raquo; Jen
+&#265;io. &#264;u ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? A&#365; kio &#285;i estis, kiu envolvis &#265;ion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?</p>
+
+<p class="paghnumero">11</p>
+
+<p>Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+&#285;iaj muroj batalis fortegoj&mdash;pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, &#349;a&#365;mel&#349;prucojn, kiuj siatempe ka&#365;zis sufi&#265;e da
+pridiskuto.</p>
+
+<p>La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edzini&#285;is tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en &#349;i unua &#349;an&#285;i&#285;o, okulvidebla
+por &#265;iu&mdash;la gaja, sincera knabino i&#285;is subite serioza kaj ka&#349;ema.
+Tio estis des pli stranga, &#265;ar la gajeco kaj malka&#349;emo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkilä estis de antikvaj tempoj
+ankora&#365; kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+&#265;e dekses jaroj.</p>
+
+<p>La aero estis plena je supozoj. &#264;u &#349;iaj gepatroj devigis &#349;in al
+kontra&#365;vola edzini&#285;o? Pri tio neniu havis scieton, kaj &#285;i estis
+e&#265; nekomprenebla, &#265;ar anka&#365; la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel ri&#265;a, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkilä&rsquo;a. &#264;u &#349;i eble havis junamiton, kiu
+ankora&#365; ne fori&#285;is el la menso? Anka&#365; tio estis neebla, &#265;ar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. &#264;u la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj&mdash;la sola&#309;o, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga &#349;an&#285;i&#285;o en la mastrino, kiu kvaza&#365;
+envualis en griza nubo &#265;ion &#265;e &#349;i.</p>
+
+<p>Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de &#285;ojo&mdash;&#265;e naski&#285;o de infano. &#284;i
+estis knabo, kaj &#285;i kvaza&#365; dis&#349;utis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio da&#365;ris nur mallongan anta&#365;tagmezon&mdash;poste &#265;io
+refalis en la griza&#309;on.</p>
+
+<p>Poste okazis &#349;an&#285;etoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste anka&#365; lia edzino&mdash;tio la&#365;dire anka&#365; estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkilä iam longe vivis post sia
+edzo.</p>
+
+<p class="paghnumero">12</p>
+
+<p>Kaj nun oni vidis la mirinda&#309;on, ke &#265;e la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis &#349;an&#285;i&#285;o. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej ur&#285;a tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon &#265;e ligna&#309;istaj
+kaj tiaspecaj en&#265;ambraj laboroj. Nun fari&#285;inte mastro, li lasis
+&#265;iujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+&#265;ion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstrua&#309;ojn starigi&mdash;li intencis per unu fojo &raquo;reordigi Heikkilä&rsquo;n
+la&#365; nova kredo&raquo;. Fakte li komencis &raquo;reordigi&raquo; en proksima gastejo,
+forsarkante &#349;topilojn el la bierbotelaj bu&#349;oj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinka&#309;o, rumo.</p>
+
+<p>La voja&#285;oj al la urbo anka&#365; pliofti&#285;is, kaj la viro, anta&#365;e
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante &#265;e la vojkurba&#309;oj kaj en la
+vila&#285;oj kaj aere svingante ledrimenan skur&#285;on. &raquo;Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!&raquo; ekdiris la homoj la kapon balancante,
+&#265;ar vivegaj &#265;evaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skur&#285;o transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj&mdash;kiel memora&#309;o pri iama &#265;efo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudju&#285;isto<span class="notosigno">[2]</span> kriegis kaj ensorbis brandon kvaza&#365; putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+teni&#285;on de apudju&#285;isto. En la filo subite ekkreskis &#265;iuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la anta&#365;aj reprezentantoj.</p>
+
+<p class="piednoto">[Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]</p>
+
+<p class="paghnumero">13</p>
+
+<p>Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan &#349;an&#285;on &#265;e la
+mastrino&mdash;&#349;i kredeble havis ian anta&#365;sentan timon pri &#265;i tia
+estonto. Tamen ne mankis anka&#365; tiuj, la&#365; kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.</p>
+
+<p>La mastrino mem i&#285;is dum tiuj tempoj ankora&#365; pli ka&#349;ema. Oni
+apena&#365; ricevis respondon de &#349;i, kaj en &#349;iaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvaza&#365; &#349;i demandis de la
+tuta mondo, kion &#349;i nun devas fari.</p>
+
+<p>Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkilä.</p>
+
+<p>La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skur&#285;o ornamita per ru&#285;a tenil&#349;nuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l&rsquo;pordego
+renversi&#285;is kun bruo, kaj la &#265;evalo pro tio timi&#285;inta galopis
+kelkfoje &#265;irka&#365; la korta plano. La ebriulo pro tio furiozi&#285;is kaj
+direktis la &#265;evalon rekte al stala muro, kontra&#365; kiu &#285;i sin
+&#309;etis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komenci&#285;is la
+puno. La skur&#285;o pla&#365;dis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+&#285;i alten kontra&#365; la muro, tiel ke splitoj dis&#349;iritaj per la hufoj
+flugis &#265;iuflanken.</p>
+
+<p>Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.</p>
+
+<p>&raquo;Lasu la senkulpan beston en paco!&raquo; tremetanta vo&#265;o a&#365;di&#285;is kaj
+&#349;i elpa&#349;is kontra&#365; la mastron.</p>
+
+<p>La alparolito ekrigardis kvaza&#365; ruzebatito trans sia &#349;ultro,
+desaltis de la &#265;aro, lasis la &#265;evalon tie kaj rapidis kun
+&#349;anceli&#285;antaj pa&#349;oj kontra&#365; la mastrinon.</p>
+
+<p class="paghnumero">14</p>
+
+<p>&raquo;Certe mi, diablo prenu, instruos anka&#365; la hominojn danci!&raquo; li
+kria&#265;is alproksimi&#285;inte kaj ekbatis per la skur&#285;o sur la &#349;ultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la viza&#285;on&mdash;&#265;e la orelo komencis
+elgutadi ru&#285;a&#309;o.</p>
+
+<p>Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vila&#285;a vojo &#265;e la
+korta barilo&mdash;ili estis fojnistoj el najbara&#309;o, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze &#265;eestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.</p>
+
+<p>&raquo;Lasu! Mi ankora&#365; ne bezonas fremdulan helpon&mdash;<i class="gesp">ies</i> helpon!&raquo;
+a&#365;di&#285;is la vo&#265;o de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.</p>
+
+<p>La brutulo okulumis la rigardantojn. &raquo;Nur bonvenon al revena
+regalado&mdash;certe sufi&#265;as el &#265;i tio anka&#365; por la najbaro!&raquo; li ironie
+kriis. La batoj de l&rsquo;vipo rekomencis pla&#365;di.</p>
+
+<p>Sed la mastrino staris kvaza&#365; kolono sur sia loko, sen moveti&#285;o,
+sen tremeto sur la viza&#285;o. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis da&#365;rigi sian vojon nek alveni por helpo kontra&#365; la
+malpermeso.</p>
+
+<p>&raquo;Morga&#365; pli, se estos bezone!&raquo; la skur&#285;into ekdiris, ankora&#365; foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la po&#349;o, per la alia moke la
+vipon al la vila&#285;a vojo svingante, pa&#349;is al la &#349;tuparo kaj tie
+ankora&#365; preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.</p>
+
+<p>Sed la mastrino staradis ankora&#365; senmova meze en la korto, kvaza&#365;
+ne klare perceptante, kio &#309;us okazis. Kaj restis ankora&#365; staradi,
+kiam la fal&#265;istoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj malla&#365;te
+interparolantaj.</p>
+
+<p>Pasis duo da tagoj&mdash;el Heikkilä estis a&#365;data neniu ekknaro de muso,
+&#265;io &#349;ajne repaci&#285;is.</p>
+
+<p class="paghnumero">15</p>
+
+<p>Sed la trian tagon okazis io neatendita.</p>
+
+<p>Oni &#309;us finis la matenman&#285;on kaj &#265;iuj fojnistoj ku&#349;egis en la
+korto la postman&#285;an ripozon&mdash;anka&#365; la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn sprita&#309;ojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupi&#285;is; &#349;i estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.</p>
+
+<p>Tiam la provizeja pordo malfermi&#285;as kaj la mastrino pa&#349;as al la
+fojnistaro&mdash;kvaza&#365; &#349;i havas ion por diri.</p>
+
+<p>&raquo;Novmoda greno nun &#349;ajnas kreski en la kampoj de Heikkilä!&raquo;
+a&#365;di&#285;as tran&#265;e tremanta vo&#265;o, kaj &#349;i levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun &#349;i portis ka&#349;e. &raquo;Sed &#265;ar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, &#285;i ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!&raquo; Kaj anta&#365; ol iu e&#265; perceptis, pri kio estas
+la demando, &#349;i jam metis la ujon sur hak&#349;tipon starantan anta&#365; la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude ku&#349;antan hakilon&mdash;la hakilo
+levi&#285;as kaj mallevi&#285;as kaj ru&#285;a rumo &#349;prucas &#265;irka&#365; la korto.</p>
+
+<p>&raquo;Diablo!&raquo; la mastro eksaltis staronta kun nigra viza&#285;o kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.</p>
+
+<p>&#264;iuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon&mdash;la ru&#285;a&#349;nuran skur&#285;on de
+patro&mdash;sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.</p>
+
+<p>La virino vidas &#265;i &#265;ion, ekkaptas la skur&#285;on en la manon kaj
+prenas minacan teni&#285;on. &raquo;Restu for!&raquo; &#349;i krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimi&#285;anta viro.</p>
+
+<p>Ekpla&#365;do de skur&#285;o! La viro malbenas, levas unu manon por &#349;irmi
+sian viza&#285;on kaj ree atakas.</p>
+
+<p class="paghnumero">16</p>
+
+<p>&raquo;Restu for, dibo&#265;ulo je rumo kaj skur&#285;o!&raquo; estas ree a&#365;data, kaj
+la vipo alkro&#265;i&#285;as per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+&#349;ultroj de l&rsquo;viro, ke tiu retiri&#285;as kun ekbleko. Li staras momenton
+kvaza&#365; senkonscia, ekrigardas al la ree levita skur&#285;o, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto stari&#285;is, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj &#265;e la flankoj,
+sin trenante al la domo.</p>
+
+<p>Sed la mastrino repa&#349;as al la &#349;tipo kaj dispecigas la skur&#285;on kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo&mdash;kvaza&#365; en &#265;iu colo
+de &#285;i vivus semo de malfeli&#265;o, kiun &#349;i devas pereigi.</p>
+
+<p>La fojnistaro fiksrigardas konsternita.</p>
+
+<p>&raquo;Kaj nun al la herbejo!&raquo; a&#365;di&#285;as firma, ordonanta vo&#265;o. &raquo;Vi certe
+havis sufi&#265;ajn ripoztempojn dum &#265;i tiuj jaroj.&raquo;</p>
+
+<p>Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankora&#365; preska&#365; knabineca
+mastrino, kiu nun staras anta&#365; ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo&mdash;aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo&mdash;kreskanta knabo, kiu ku&#349;as plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montri&#285;o de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa viza&#285;o.</p>
+
+<p>Momenteto por ekbeno&mdash;la mastrino staras anta&#365; la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvaza&#365; pilko
+ruli&#285;as.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u vi ne komprenas&mdash;al la herbejo!&raquo; Kaj &#349;i for&#309;etas la knabon per
+tia fortego, ke li brupa&#349;as per longaj kurpa&#349;oj malproksimen sur la
+korto.</p>
+
+<p class="paghnumero">17</p>
+
+<p>La homoj rigardas stultesprime.</p>
+
+<p>&raquo;Kaj estas mi, kiu de hodia&#365; ordonos en la domo&mdash;por ke nun &#265;iu
+tion sciu!&raquo;</p>
+
+<p>La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.</p>
+
+<p>Dum du tagoj oni a&#365;dis nenion pri Heikkilä. La mastron neniu vidis
+e&#265; ekaperi&mdash;li honte kaj &#265;agrene sin fermis en la &#265;ambro.</p>
+
+<p>Sed la nokton post dua tago ree okazis io.</p>
+
+<p>La servistinoj dormantaj en la &#265;ambrego ekveki&#285;is je tio, ke la
+pordo de l&rsquo;inter&#265;ambro subite malfermi&#285;is kaj tra la &#265;ambregon
+kvaza&#365; pala fantomo rapide kuris al la anta&#365;&#265;ambro.</p>
+
+<p>La veki&#285;intoj sin &#309;etis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.</p>
+
+<p>Ekstere estis vidataj &#265;aro sur la korto anta&#365; stalo kaj &#265;evalo
+ligita je ringo &#265;e &#285;ia pordo; sur &#285;in la mastro estis metanta la
+jungilaron.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u <i class="gesp">tia</i> maniere?&raquo; a&#365;di&#285;is de la perono&mdash;el la posta
+fenestro estis forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke
+&#265;iu vorto estis a&#365;data en la &#265;ambrego. Kaj ili vidis la mastrinon
+en subvesta&#309;oj rapidantan preska&#365;kure al la junganto.</p>
+
+<p>De la stalo a&#365;di&#285;is maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.</p>
+
+<p>La mastrino jam alproksimi&#285;is kun rapidaj, decidaj pa&#349;oj&mdash;kiel
+&#349;ajnis, rekte al la kapo de l&rsquo;&#265;evalo, ignorante la mastron.</p>
+
+<p>Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvaza&#365; embuskinta rabbesto
+kontra&#365; la venantinon.</p>
+
+<p class="paghnumero">18</p>
+
+<p>&raquo;Vi diablido!&raquo;&mdash;la pinto de l&rsquo;dekstra piedo ekflugis kontra&#365; la
+genuon.</p>
+
+<p>El la korto a&#365;di&#285;is sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tu&#349;etis la teron, doloron sur la viza&#285;o, la brakojn stre&#265;ante, la
+manojn pugnigante.</p>
+
+<p>La rigardantojn kaptis anta&#365;sentomiksita timo.</p>
+
+<p>Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankora&#365; kelkfoje, poste la piedo
+kvaza&#365; prove rekti&#285;is &#285;is la tero&mdash;&#349;i obstine ekiris al sia celo.</p>
+
+<p>La observantoj tra la fenestroj ek&#285;emis pro malstre&#265;i&#285;o.</p>
+
+<p>Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvaza&#365; veki&#285;is,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ek&#309;etis post &#349;i, kaptante per
+unu mano je la &#349;ultro de l&rsquo;irantino.</p>
+
+<p>Tiam &#349;i returni&#285;is kun minaca flamo en la okuloj&mdash;ili sin &#309;etis
+unu kontra&#365; la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbati&#285;o, poste sono de &#349;irata &#349;tofo kaj ekapero de
+&#349;ia nudi&#285;inta &#349;ultro en la somernokta lumeto&mdash;la brakoj
+&#265;irka&#365;prenis la taliojn. Turni&#285;o, ruli&#285;o kaj tordi&#285;o, poste
+amba&#365; renversi&#285;is. De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton,
+movi&#285;ojn de kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda ha&#365;to kaj
+transruli&#285;on de la batalantoj unu super la alia, &#285;is &#349;i subite sin
+dis&#349;iris kaj stari&#285;is&mdash;kun talio duone nuda, &#349;irita maniko
+pendanta &#265;e la flanko.</p>
+
+<p>La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon &#309;us, kiam &#349;i estis
+liberi&#285;onta, etendis kaj kaptis la piedon&mdash;kaj &#349;i falis senstre&#265;e
+kun la bu&#349;o sur la teron.</p>
+
+<p>Sed samamomente &#349;i ekrimarkis ion en la herbo anta&#365; si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis &#285;in.</p>
+
+<p class="paghnumero">19</p>
+
+<p>Momenton&mdash;la virino furioze returni&#285;is kontra&#365; sian kontra&#365;ulon
+kaj la observantoj vidis &#349;in momente levi&#285;i per la genuoj sur la
+nukon de l&rsquo;viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per &#265;irka&#365;volvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta la&#365;pove rapide.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u vi komprenas&mdash;&#265;i tio devas&mdash;klari&#285;i! Vi ne piedbatos&mdash;nek
+&#349;iros&mdash;nek dibo&#265;os&mdash;ne, kvankam rompi&#285;us! Kaj la &#265;evalon
+movos&mdash;neniu&mdash;sen mia permeso&mdash;vi jam eltrinkis la vian!&raquo; a&#365;di&#285;is
+spireganta vo&#265;o inter la batoj.</p>
+
+<p>Sammomente la virino renversi&#285;is sur la herbon. Ree ruli&#285;o kaj
+batalo&mdash;la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+&#265;iu turni&#285;o. Sed la virino stre&#265;i&#285;is per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis &#349;in sur liaj &#349;ultroj, batantan e&#265;
+pli fervore ol &#309;us.</p>
+
+<p>&raquo;Tio <i class="gesp">devas</i> i&#285;i&mdash;klara!&mdash;Nun estas demando pri la <i class="gesp">domo</i>&mdash;patro
+diris&mdash;tiam. Jes, nun estas&mdash;&#265;u vi a&#365;das&mdash;<i class="gesp">nun estas demando pri
+la domo</i>!&mdash;&#284;i ne estas per rumo&mdash;nek per skur&#285;o&mdash;konstruita&mdash;nek
+malkonstruota!&mdash;Heikkilä estas mia&mdash;kaj mi &#285;in <i class="gesp">tenos</i>&mdash;&#265;u vi
+komprenas?&raquo;</p>
+
+<p>La viro baraktis kaj stre&#265;i&#285;is. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, &#285;is &#349;i fine, laca kaj spireganta, lasis.</p>
+
+<p>&raquo;Iru en vian &#265;ambron kaj restu tie&mdash;la man&#285;o estos portata anta&#365;
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.&raquo;</p>
+
+<p class="paghnumero">20</p>
+
+<p>Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro treni&#285;is internen
+&#285;emante, sennerva kiel malseka &#265;ifono, kaj malaperis en la
+&#265;ambron.</p>
+
+<p>Post kelka tempo anka&#365; la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+&#265;ambrego en sian &#265;ambron&mdash;la servistinoj jam retiri&#285;is en siajn
+litojn kaj &#349;ajnigis dormadon. Sed post &#349;ia foriro ili komencis
+flustradi.</p>
+
+<p>Tiam &#349;i subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u vi vidis, kio okazis &#265;i tie?&raquo; a&#365;di&#285;is severa vo&#265;o.</p>
+
+<p>&raquo;Ne... nenion ni scias&raquo;, iu embarase respondis.</p>
+
+<p>&raquo;Vi mensogas!&raquo; ektintis vo&#265;o mezplanke. &raquo;Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri &#265;i tio estos a&#365;data aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos &#265;iun aparte el vi per la sama rimeno!&raquo;</p>
+
+<p>&#348;i restis ankora&#365; stari momenteton, severa kaj energia&mdash;al la
+servistaro &#349;ajnis, kvaza&#365; &#349;i en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvaza&#365; dek jarojn pli a&#285;a.</p>
+
+<p>&#264;i tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.</p>
+
+<p>&#264;iu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkilä okazis dum tiu
+fojnrikoltado &#285;isradika &#349;an&#285;o.</p>
+
+<p>La mastro kvaza&#365; malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+&#265;ambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.</p>
+
+<p>Sed des pli estis vidata la mastrino&mdash;&#265;ie, en &#265;iu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam &#349;i demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+&#349;taleco, kia frostigis la ekridetojn.</p>
+
+<p class="paghnumero">21</p>
+
+<p>La signoj pri nova takto aperis &#265;ie. &#348;i duobligis la
+laboristaron kaj postulis duoblan laboron rilate la anta&#365;o.
+Novkampoj estis sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La
+disciplino estis severa, sed la man&#285;o bona, la salajro bona, kaj la
+tuta klopodado estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj
+kaj taglaboristoj balda&#365; komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkilä.</p>
+
+<p>Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed anka&#365;
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke &#349;i iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+dra&#349;ejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris &#265;iun
+angulon. Balda&#365; poste vidi&#285;is sur la kampoj de Heikkilä modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.</p>
+
+<p>&#264;io tio donis multe da temo por diskutado&mdash;ankora&#365; pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. &#264;u ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? A&#365; &#265;u estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+anta&#365;a? Tiel &#349;ajnis&mdash;almena&#365; la mastro videble iom post iom
+kutimi&#285;is al sia nova situacio. La &#265;ambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la anta&#365;aj okupi&#285;etoj kaj
+man&#285;is kun la servistoj &#265;e sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa &#349;tonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la bu&#349;on; alifoje li elbu&#349;igis&mdash;strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, &#265;u ili estis
+freneza&#309;oj a&#365; sa&#285;a&#309;oj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super &#265;io tio ku&#349;is ia seka sekretiga ridetado, kiu
+&#349;ajnis preska&#365; timiga, &#265;ar neniu sciis, kion &#285;i ka&#349;is.</p>
+
+<p class="paghnumero">22</p>
+
+<p>Sed per kia sor&#265;o la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, e&#265; haltigi lian drinkemon, &#265;ar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria a&#365; dibo&#265;anta je drinkad-voja&#285;oj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkilä, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinka&#309;oj. &#264;u ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis &#349;in en brandvendejo nek tiajn a&#309;ojn inter
+&#349;iaj alportita&#309;oj.</p>
+
+<p>Estu kiel ajn, &#265;iuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton&mdash;ke &#349;i ne permesis la domon perei kaj igis la dibo&#265;ulon
+almena&#365; sendan&#285;era nenionfaranto&mdash;ankora&#365; pli pro la mistera
+aplombo, per kiu &#349;i tion &#265;ion plenumis.</p>
+
+<p>La pensoj de la homoj ofte okupi&#285;is pri &#349;i. Ili vidis &#349;in la&#365; la
+tempo plirondi&#285;i kaj plibeli&#285;i, sed la firmaj trajtoj de la viza&#285;o
+ne moli&#285;is. Rilate infanoj la filo restis solulo&mdash;&#265;u &#265;iuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj &#265;esis? Kion la forta, ne alproksimi&#285;ebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? &#264;u &#349;i sopiris ion, &#265;u &#349;i
+suferis? &#264;u &#349;i sentis sian vivon, spite &#265;ia prospero, soleca? A&#365;
+&#265;u &#349;i estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kura&#285;is e&#265; aludi&mdash;ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.</p>
+
+<p>Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimi&#285;is al la situacio, fine
+lasante &#265;ian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkilä tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. E&#265; la mastro &#349;ajnis kontenta <span class="paghnumero">23</span> je sia loto&mdash;kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendi&#285;is, &#265;ar oni sciis ilin lia sola distra&#309;o.</p>
+
+<p>Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkilä.</p>
+
+<p>La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian a&#285;on, e&#265; li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu la&#365; difino
+estis okazonta dum pentekosto.</p>
+
+<p>Por tio oni devis fari al li kelkajn a&#265;eta&#309;etojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupi&#285;on, kiun &#349;i ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke &#349;i ne povis veturi al la urbo.</p>
+
+<p>Tiam la mastro sin proponis akompani la filon&mdash;li havis liberan
+tempon.</p>
+
+<p>La propono &#349;ajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontra&#365;diri, &#265;ar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabul&#349;ar&#285;o kun aliaj viroj, sed li sin kondutis &#265;iel senripro&#265;e,
+ke &#265;iuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.</p>
+
+<p>La patro kaj filo ekiris.</p>
+
+<p>La tempo pasis &#285;is tagman&#285;o&mdash;la komisiitoj ne revenis. La horlo&#285;o
+batis du, tri, kvar&mdash;la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj ru&#285;ajn makulojn, sed vidis &#349;in tiom kvieta, kvaza&#365; pri
+nenio aparta estis la demando. &#264;e ili mem komencis la doloro
+supreni&#285;i al la gor&#285;o.</p>
+
+<p>&#264;irka&#365; la kvina horo a&#365;di&#285;is sur la landvojo krakanta bruego
+de &#265;aro. Jam tran&#265;is akra kriego&mdash;granda kaj potenca kiel pro
+&#285;ojego, kaj &#285;in da&#365;rigis alia, infane alta <span class="paghnumero">24</span> kaj kvaza&#365;
+hezitanta. Unu el la sidantoj en la &#265;aro svingis ru&#285;a&#349;nuran
+skur&#285;on, la alia sidis anta&#365;enkurba, apogante per unu mano al
+bariero de l&rsquo;sidejo kaj tien kaj reen &#349;anceli&#285;ante la&#365; la skuoj
+de la &#265;aro.</p>
+
+<p>La krakado alproksimi&#285;is. Ektiro je la brido kaj ekpla&#365;do de
+l&rsquo;vipo&mdash;kaj ili veturis plengalope preter Heikkilä kaj kriega&#265;is
+&#285;uste &#265;e la domo.</p>
+
+<p>La servistinoj staris la koron en gor&#285;o sur la korto&mdash;unu el ili
+kuris senspire en la &#265;ambregon.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u vi vidis, mastrino&mdash;la mastro kaj...&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Kaj plu...?&raquo;</p>
+
+<p>La knabino ru&#285;egi&#285;is &#285;is la oreloj kaj retiri&#285;is konfuzita
+kvaza&#365; trovita &#265;e misago.</p>
+
+<p>De sur la alta&#309;o de Heikkilä estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis la&#365;kurbe trans ponton &#285;is la gastejo en la fino de la
+vila&#285;o. La servistinoj atendis &#265;iumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio a&#365;di&#285;is. Anstata&#365;e &#349;i post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, &#265;u jam fini&#285;is laboro en
+la domo, &#265;ar ili tiel malvigli&#285;is. Mem &#349;i &#349;ajnis tute kiel
+anta&#365;e kaj parolis per la kutima kvieta vo&#265;o, e&#265; la ru&#285;aj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis malla&#365;te kaj
+iradis piedpinte&mdash;ili ne povis ne fari tion.</p>
+
+<p>&#264;irka&#365; la na&#365;a horo ree a&#365;di&#285;is krakado de &#265;aro.</p>
+
+<p>&raquo;Hm Härmäj knaboj&mdash;deklivo kaj jungita homino!&raquo; kria&#265;is la mastro
+enveturante tra la pordego.</p>
+
+<p>Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpa&#349;i, sed
+ek&#349;anceli&#285;is kaj falis kaj restis tie la&#365;longe ku&#349;anta.</p>
+
+<p class="paghnumero">25</p>
+
+<p>La mastro grunte ekridis, ree kria&#265;is, vipis la &#265;evalon per la
+skur&#285;o kaj ankora&#365; foje veturis ronde en la korto.</p>
+
+<p>Li kvaza&#365; kreskis de anta&#365;e, &#349;ajnis fierega kaj aplomba, parade
+&#265;irka&#365;rigardante.</p>
+
+<p>La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis &#265;iu la&#365; sia direkto, apena&#365; kura&#285;ante
+rigardeti de post la fostoj.</p>
+
+<p>El la bu&#349;o de l&rsquo;el&#265;ari&#285;anta mastro a&#365;di&#285;is graka&#265;anta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;io estas restarigita, hih!&raquo; li akrekriis kvaza&#365; per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skur&#285;on en aero. &raquo;Kaj kun
+alkresko!&raquo;&mdash;li montris la filon ku&#349;antan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.</p>
+
+<p>La mastrino alproksimi&#285;is&mdash;la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+&#349;i iris kvaza&#365; en siaj okupoj, kvaza&#365; ne rimarkinte la mastron,
+kiu da&#365;re staris aplomba, la krurojn disetendite, la skur&#285;on en unu
+mano, pugnigita en la po&#349;o, brilantan triumfesprimon sur la ru&#285;a
+viza&#285;o&mdash;kvaza&#365; li nenion vidis nek a&#365;dis, nur &#285;uis la potencan
+ekstazon de l&rsquo;momento.</p>
+
+<p>Ektiro&mdash;la skur&#285;o eksvingis en la mano de l&rsquo;mastrino.</p>
+
+<p>&raquo;<i class="gesp">En la &#265;ambron!</i>&raquo; sammomente ektintis tiel severe
+humilige, ke e&#265; la sidantoj en la &#265;ambrego ektremis.</p>
+
+<p>La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.</p>
+
+<p>&raquo;En vian &#265;ambron!&raquo; rea&#365;di&#285;is&mdash;en la vo&#265;o tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.</p>
+
+<p class="paghnumero">26</p>
+
+<p>Kaj la observantoj vidis, kiel la viro &#309;us tiom aplomba kunfalis
+kvaza&#365; fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvaza&#365; baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>La mastrino sekvis &#265;e liaj kalkanoj,&mdash;amba&#365; malaperis en la
+&#265;ambron. De tie komencis a&#365;di&#285;i plendpepado kaj pla&#365;dado, hurlado
+kaj vekriado kaj &#265;iam sen&#265;esa pla&#365;dado, tiel ke agacis la ha&#365;to
+de l&rsquo;estantoj en la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>Post tempeto la mastrino aperis en la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>&raquo;Maljungu la &#265;evalon kaj iru por na&#285;igi &#285;in!&raquo; &#349;i diris severe,
+metante la skur&#285;on el sia mano en la fajron sub la ferpoto.</p>
+
+<p>Mem &#349;i ree eliris&mdash;prenis la knabon ku&#349;antan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvaza&#365; infaneton en sian propran &#265;ambron.</p>
+
+<p>Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+&#265;ambregon. La servistaro vidis, kiel ili pa&#349;is la&#365; vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron&mdash;iom pli
+sube, en rivera kurba&#309;o, travideti&#285;is la pastrejo inter betuloj.</p>
+
+<p>Poste &#265;io revenis al la anta&#365;aj orbitoj.</p>
+
+<p>Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+&#265;ambro, nek tio, ke li &#349;ajnis pli kaduka ol anta&#365;e, e&#265; preska&#365;
+forgesis siajn sarkasmojn.</p>
+
+<p>Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li i&#285;is solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.</p>
+
+<p>&raquo;Li jam havis okazon por &#265;ion vidi, kio hejme estis vidinda&raquo;
+a&#365;di&#285;is mallonga klarigo.</p>
+
+<p class="paghnumero">27</p>
+
+<p>Ankora&#365;foje Heikkilä a&#365;digis pri si&mdash;surprizante &#265;i-foje, kiel
+ofte anta&#365;e.</p>
+
+<p>La domon vizitis morto.</p>
+
+<p>La kristnasko estis festita kaj &#265;e la plej proksima najbaro, la
+vila&#285;a for&#285;isto, estis okazanta laborfesto pri ligna&#309;oj. Kiel
+da&#365;rigon la gejunuloj aran&#285;is ian &raquo;dancon de Johano&raquo;, al kiu
+tiri&#285;is anka&#365; la servistaro de Heikkilä &#285;is la lasta estulo.</p>
+
+<p>Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l&rsquo;dancejo estas tiregata
+malferme kaj &#265;e la sojlo aperas la mastro de Heikkilä&mdash;duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la viza&#285;o.</p>
+
+<p>&raquo;La anaro de Heikkilä tuj venu hejmen!&raquo; Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.</p>
+
+<p>&#264;iuj komprenis, ke io aparta estis okazinta a&#365; okazonta&mdash;la
+dancantoj komencis are treni&#285;i al Heikkilä.</p>
+
+<p>La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la &#265;ambron de l&rsquo;mastrino.</p>
+
+<p>Tie ku&#349;is la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la viza&#285;on al la &#265;ambro, sed pala kaj amba&#365; manojn sub la
+brusto, kvaza&#365; premante al si la subkora&#309;on.</p>
+
+<p>Nun la mastro rakontis&mdash;kun tremanta vo&#265;o kaj okuloj rondaj pro
+teruro&mdash;kiel li veki&#285;is en sia &#265;ambro pro la&#365;ta plendado kaj
+lamentado, kredante unue &#285;in a&#365;di el ekstere kaj supozante, ke
+movi&#285;is la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke &#285;i devenis el
+la mastrina &#265;ambro, rapidegis tien tra la &#265;ambregon, vidis &#349;in
+ankora&#365;foje premegi sin sub la koro kaj ekvo&#265;i&mdash;poste resti
+silenta. Li, la mastro, timi&#285;is tiom, ke li ne <span class="paghnumero">28</span> kura&#285;is
+e&#265; tu&#349;eti per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.</p>
+
+<p>Timigita li fakte estis, tremante je &#265;iu ostotubero. La sama terura
+sento okupis anka&#365; la rigardantojn. &#264;iu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan &raquo;atakon&raquo;&mdash;tiaj okazoj estis jam anta&#365;e viditaj&mdash;kaj
+ke tio okazis anta&#365; momento, &#265;ar la korpo estis ankora&#365; varma.</p>
+
+<p>La flankuloj fori&#285;is kun profunda malstre&#265;i&#285;o en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro &#265;eestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.&mdash;da&#365;re pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel anka&#365; li unu fojon
+povis esti la&#365;home.</p>
+
+<p>Preska&#365; neniam estis &#265;e mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkilä&mdash;por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkilä estis nekutima
+fenomeno&mdash;diskreta kaj stranga, sed estimata de &#265;iu. Ili staris
+kvaza&#365; anta&#365; siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tuta&#309;o kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klari&#285;os. Sed nun estis &#265;io
+&#349;losita per la nerompebla sigelo Hadesa. &#348;ajnis, kvaza&#365; la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke e&#265; la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.</p>
+
+<p>Sed malvigligita &#349;i estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto&mdash;la
+malgranda sulki&#285;o de la brovejo,&mdash;fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, anka&#365; &#285;i nur pliigis &#349;ian severan dignecon.</p>
+
+<p class="paghnumero">29</p>
+
+<p>La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.</p>
+
+<p>Kaj nun estis vidata tiu stranga&#309;o, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta vo&#265;o, kiel li veki&#285;is
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preska&#365; forgesis sian
+anta&#365;an antipation kaj sentis ion kvaza&#365; kompaton al la viro, je
+kiu la okazo &#349;ajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli da&#365;ran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.</p>
+
+<p>La filo ne estis videbla &#265;e la enterigo&mdash;lia restadejo estis konata
+de neniu.</p>
+
+<p>Sed apena&#365; pasis la enterigo, kiam ree stranga&#309;oj komencis a&#365;di&#285;i
+el Heikkilä.</p>
+
+<p>Kvaza&#365; malnovaj sekretaj fortoj ree elsor&#265;i&#285;is.</p>
+
+<p>Ree svingis la skur&#285;o en la korto de Heikkilä, ree a&#365;di&#285;is
+kria&#265;oj kaj la &#265;evalo galopis &#349;a&#365;manta.</p>
+
+<p>La mastro estis kvaza&#365; demonhavanta&mdash;kvaza&#365; la anta&#365;aj drinkuloj,
+foiristoj kaj dibo&#265;uloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis anta&#365;tagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+&#349;an&#285;i &#265;evalon kaj inciti la servistojn per &#265;iaj diabla&#309;oj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. A&#365; li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de dibo&#265;uloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokru&#265;ojn sur la tablon kaj plenigi ilin &#285;is
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+man&#285;i. Senceremonie &#349;afon el stalo, en la meznokto &#285;in
+tuta en ferpotegon kaj tia sur la tablon, <span class="paghnumero">30</span> &#265;e kiu la herooj
+man&#285;egis. Sed meze de &#265;io li povis ekkriegi kiel freneza, stari&#285;i
+de la tablo kun rondaj okuloj kaj pla&#365;digi per skur&#285;o &#265;irka&#365; si,
+murmuri nekompreneblajn vortojn, sin &#309;eti eksteren kaj veturi
+galope, kriegante kaj hurlante, foren.</p>
+
+<p>Li ne nur drinkis, sed anka&#365; alie dibo&#265;is la&#365; povo. En gastejoj li
+svingis per la skur&#285;o dispecige fenestrojn, glasojn kaj
+porcelana&#309;ojn de tabloj sur plankon. &#264;io vidigis, ke li nun decidis
+havigi rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li
+fastis, kaj pereigi Heikkilä&rsquo;n &#285;is la subangulaj sokleroj.</p>
+
+<p>La homoj rigardadis &#265;i tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. &#284;i efektive ne mirigis ilin, kontra&#365;e &#349;ajnis preska&#365;
+nature, ke la drinkegula&#265;o nun dibo&#265;is kun la pereiga skur&#285;o en la
+mano&mdash;nun, kiam la malhelpa&#309;o forestis.</p>
+
+<p>Sed &#265;u tiel devis Heikkilä, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? La&#365; la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+dibo&#265;ado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankora&#365; ne
+disblovi&#285;is de &#265;irka&#365; Heikkilä, sed la kerno estis la&#365; ilia
+opinio klara&mdash;&#285;i konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. &#264;io komplete vidata, la pasinta&#309;o de
+l&rsquo;duo de jardekoj prezenti&#285;is batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo&mdash;anka&#365; la nuna&#309;o estis nur da&#365;rigo al
+tio.</p>
+
+<p>&#264;u unu jam tute fori&#285;is el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? &#264;u la forto de pereigo &#265;i tie diris la lastan vorton?</p>
+
+<p>Tiel &#349;ajnis.</p>
+
+<p class="paghnumero">31</p>
+
+
+<h3>II.</h3>
+
+
+<p>La marta luna&#309;o pa&#349;adis sur brilanta printempa ne&#285;krusto kaj
+ka&#349;e enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.</p>
+
+<p>La lo&#285;anto de la dometo ankora&#365; ne estis ku&#349;anta, kvankam la lampo
+jam anta&#365; longe estis estingita, sed li sidis plenvestita &#265;e la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.</p>
+
+<p>&raquo;Saluton, Matio de Väliportti!&raquo; la luno ekdiris familiare. &raquo;Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?&raquo;</p>
+
+<p>Sed la viro nek a&#365;dis nek vidis ion, nur sidadis enpensi&#285;inta&mdash;dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, seki&#285;intan viza&#285;on, sur kiu vidi&#285;is la
+hardaj fingropalpa&#309;oj de vivo.</p>
+
+<p>Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimi&#285;is. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, &#265;ar li
+planis tian, kian li neniam <span class="paghnumero">32</span> anta&#365;e faris, sed kio kvaza&#365; sin
+apogis al la anta&#365;pasinta vivovojo.</p>
+
+<p>La&#365; tiu vojo nun preteriris anta&#365; li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvaza&#365; altkumulusoj,
+sed &#265;iu estis guto el la suko de lia propra vivo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La unua estis ido de printempo&mdash;bela, feli&#265;a printempo.</p>
+
+<p>Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elbur&#285;oni&#285;is por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apena&#365; mem
+kredis &#285;in vera kaj kvaza&#365; instinkte anta&#365;sentis, ke &#285;i devis
+disrompi&#285;i. &#264;ar la feli&#265;o, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti da&#365;ra.</p>
+
+<p>Sed la printempo estis klara kiel ar&#285;ento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa alta&#309;eto inter la du
+domoj a&#365;dis tiusomere flustra&#309;ojn, kiuj igis &#285;ian maljunan koron
+pulsadi.</p>
+
+<p>Kiom dol&#265;a estas amo, kiam &#285;i estas sekreta&mdash;kiam oni nur &#349;telire
+kura&#285;as &#285;in alproksimi&#285;i kaj nur subdire pri &#285;i paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>A&#365;tune tio okazis&mdash;tio kion li instinkte timis kaj kio ku&#349;is kiel
+malhela makulo anka&#365; sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kura&#285;is paroli pri &#285;i.</p>
+
+<p>La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj &#285;i estis
+rapide klarigata. &raquo;&#264;u <i class="gesp">servisto</i> kiel mastron de <i class="gesp">Heikkilä</i>?
+Ili kredis la filinon de Heikkilä havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj <span class="paghnumero">33</span> gepatroj kaj familio. &#264;u &#349;i, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?&raquo;</p>
+
+<p>La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvaza&#365; freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksi&#285;i, &#265;ar ili ne konis e&#265; unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, &#265;i tiu estis la sola fojo, kiam la knabino &#265;agrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin amba&#365;.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiel klare li rememoris ilian lastan renkonti&#285;on sub la maljuna
+sorpo&mdash;rememoris, kaj tamen &#265;io tiuvespera estis kvaza&#365; obtuza
+susuro.</p>
+
+<p>Lia gor&#285;o kunpremi&#285;is, kiam li pensis, ke &#285;i estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino&mdash;al &#349;ia edzi&#285;proklamo restis nur kelke
+da tagoj...?</p>
+
+<p>&raquo;Sed kiel vi povos <i class="gesp">vivi</i> kun li?&raquo; li demandis kun
+doloro.</p>
+
+<p>&raquo;Tion mi ankora&#365; ne scias&mdash;tion mi efektive ne scias&raquo;, la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.</p>
+
+<p>Sed &#285;i ne estis por li la &#265;efa demando&mdash;estis alio, kio lin
+turmentis ankora&#365; pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.</p>
+
+<p>&raquo;Kaj niaj interrilatoj...?&raquo; li fine povis elpremegi, &raquo;&#265;u devas
+<i class="gesp">&#265;io</i> &#265;esi je &#265;i tio? Mi...&raquo;</p>
+
+<p>Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+viza&#285;on de la knabino.</p>
+
+<p>Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.</p>
+
+<p>&raquo;Devas&raquo;, la knabino fine diris per tremantaj lipoj. &raquo;&#264;io devas
+&#265;esi &#265;i tie, kvaza&#365; nenio iam estis&mdash;&#265;ar <span class="paghnumero">34</span> mi ne volas fari
+ion nedecan, &#265;u per pensoj, &#265;u per vortoj, &#265;u per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...&raquo;</p>
+
+<p>Li sentis &#265;ion nigri&#285;i en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.</p>
+
+<p>Ili stari&#285;is&mdash;kvaza&#365; nek unu nek alia havis ion plu por diri.</p>
+
+<p>Tiam la knabino ekkaptis amba&#365; liajn manojn.</p>
+
+<p>&raquo;<i class="gesp">Devas</i> esti tiel&raquo;, &#349;i diris per tremetanta
+vo&#265;o. &raquo;Sed se mi ankora&#365; iam estos libera agi la&#365; mia volo, vi
+scias mian inklinon... Ne, nun mi devas ekiri!&raquo; &#349;i aldonis
+malpacienci&#285;e, premegis liajn manojn kaj retiri&#285;is.</p>
+
+<p>Sed &#349;i alturni&#285;is ankora&#365;foje kaj parolis kvaza&#365; delire: &raquo;Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos&mdash;kaj
+se <i class="gesp">vi</i> bezonus...&raquo; la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontra&#365; si.</p>
+
+<p>Momenteto&mdash;ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+&#285;ia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la seki&#285;inta
+foliaro de l&rsquo;sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj&mdash;la knabino sin
+dis&#349;iris kaj forkuris.</p>
+
+<p>Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En &#265;i &#265;io
+estis io mistere solena&mdash;kvaza&#365; &#265;io nun rompi&#285;is inter ili,
+tran&#265;ita de la palaj radioj de luno, sed kvaza&#365; tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La edzi&#285;a festo&mdash;li preska&#365; frenezi&#285;is. Estis apena&#365; duona
+mejlo inter la domoj. Li a&#365;dis tumulton de festeno, <span class="paghnumero">35</span> bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj vo&#265;oj. Li &#349;teliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris e&#265; diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj a&#365;di flustra&#309;ojn...</p>
+
+<p>&#264;u li estis freneza? Li honte for&#349;teli&#285;is.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiel stranga a&#309;o estas la homa animo! Kvaza&#365; &#265;io peza kaj premanta
+estis subite forvi&#349;ita, nun kiam &#265;io estis nerevokebla. Li estis
+libera&mdash;kvaza&#365; nenio iam estis.</p>
+
+<p>Li memoris kvaza&#365; hiera&#365;an tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto&mdash;ili
+hontu! Propra terpeceto&mdash;&#285;i estis facile akirita. Propra dometo&mdash;&#285;i
+stari&#285;is kvaza&#365; sor&#265;ite.</p>
+
+<p>Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman viza&#285;on, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon&mdash;kaj en la sama momento li sentis
+kvaza&#365; lia propra staturo rekti&#285;is kaj plilongi&#285;is kaj
+neklarigebla forto stre&#265;is liajn tendenojn. Li observis liajn
+klopodojn kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li
+ne povis ne rideti triumfante kaj ne stre&#265;i&#285;i ankora&#365; pli
+fortege&mdash;kvaza&#365; li sekrete konkuradis kun tiu viro.</p>
+
+<p>Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la pre&#285;ejtegmentan
+e&#285;on, li mem estus grimpinta &#285;is la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon&mdash;montru nun amba&#365; sian mastran kapablon.</p>
+
+<p>En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj&mdash;strangaj, sed
+tamen kvaza&#365; malfremdaj kaj atenditaj <span class="paghnumero">36</span> por li. Kaj kiam
+li foje per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis
+eksciton de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de
+Heikkilä galopveturis kria&#265;ante preter lin, li sin turnis kaj
+komencis meze sur la vojo svingi la &#265;apelon kun vervo. Sammomente li
+hontis kaj premis la &#265;apon sur kapon, sed sentis, kvaza&#365; iliaj
+sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Tio okazis sekvintan someron&mdash;unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.</p>
+
+<p>La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.</p>
+
+<p>Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro&mdash;profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+&#285;ojego povante foje sin &#309;eti kontra&#365; lin, bati kaj tordi lin la&#365;
+pla&#265;o.</p>
+
+<p>Sed la virino intervenis.</p>
+
+<p>&raquo;Mi ankora&#365; ne bezonas fremdulan helpon&raquo;&mdash;aparte fiksante la
+rigardon al li: &raquo;<i class="gesp">ies</i> helpon!&raquo;</p>
+
+<p>Li re&#349;anceli&#285;is kvaza&#365; svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.</p>
+
+<p>Sed la virino repu&#349;is lin malvarme kvaza&#365; fremdan trudemulon. &#264;u
+li estis &raquo;fremdulo&raquo;, a&#365; iu alia&mdash;&#265;iuokaze la skur&#285;batoj de la
+viro estis pli &#349;atataj ol lia helpo. A&#365; &#265;u la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?</p>
+
+<p>Li atendis&mdash;malpacienca, kun pasia necerteco &#349;iranta la bruston.</p>
+
+<p>Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skur&#285;o, kiel &#349;i lin fermis en la &#265;ambron kaj neebligis <span class="paghnumero">37</span> &#265;ian
+dibo&#265;adon&mdash;e&#265; oni flustris, ke &#349;i mem sekrete havigis al li
+alkohola&#309;ojn, &#265;ar la viro ne povis tute malhavi ilin.</p>
+
+<p>Lin okupis terura sento&mdash;tamen do &raquo;fremdulo&raquo;, kvaza&#365; nenio iam
+estis! Se tiu virino estus &raquo;vera&raquo;, &#349;i lasus la dibo&#265;ulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone&mdash;mem li povus e&#265; miksi venenon
+en liajn branda&#309;ojn. Sed &#349;i malhelpis kaj prizorgis kvaza&#365;
+infaneton&mdash;certe tiu viro estis al &#349;i kara.</p>
+
+<p>Por kio li laboregis kaj stre&#265;adis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis e&#265; la naturan evoluadon de
+la okaza&#309;oj, kiuj &#349;ajnis kvaza&#365; rapidi por rekompenci la okazintan
+maljusta&#309;on? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj ven&#285;o&mdash;li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa alta&#309;eto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Ili estis vivitaj demandoj&mdash;al &#349;i, la virino!</p>
+
+<p>Kion &#349;i tiam pensis, kiam &#349;i a&#365;dis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la ka&#365;zon. Neniu sciis&mdash;&#349;i sola
+komprenis. Kion &#349;i tiam pensis&mdash;&#265;u &#349;i sentis pikon en la brusto?</p>
+
+<p>&#264;u &#349;i a&#365;dis, kio poste okazis? &#264;u oni rakontis al &#349;i pri
+&raquo;Foireja-Matio&raquo;, la fama &#265;evalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+a&#265;etis, vendis kaj inter&#349;an&#285;is? &#264;u &#349;i a&#365;dis, ke li havis
+bon&#349;ancon de pendigindulo, ke li akiris centojn &#285;uste &#265;ar li metis
+&#265;ion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, &#265;u li gajnos a&#365;
+malgajnos? Kion &#349;i tiam pensis?</p>
+
+<p class="paghnumero">38</p>
+
+<p>Unu fojon &#265;iujare li iris mem kiel vivanta demando preter &#349;i.
+Veturis la foiran anta&#365;tagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vila&#285;on&mdash;kun tri vivegaj &#265;evaloj anta&#365;e jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvaza&#365; princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo &#265;e Heikkilä,
+ordonis el apuda dometo kafregala&#309;on sur la &#265;aron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne &#309;etis e&#265; rigardon al
+Heikkilä, sed sentis en sia flanko &#349;iajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.&mdash;Kion &#349;i tiam pensis? &#264;u &#349;i rapidis en sian &#265;ambron,
+a&#365; &#265;u &#349;i komencis malla&#365;da&#265;i la servistinojn ke ili rigarda&#265;as
+&#265;iujn migrantojn?</p>
+
+<p>Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn&mdash;certe
+ili alvenis, &#265;ar ili iris kiel anekdotoj de bu&#349;o al bu&#349;o. Kiel li
+regalis per karuselo &#265;iujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangula&#309;on da popolo en restoracion, precipe &#265;iujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj man&#285;igis ilin la&#365; &#265;ies pla&#265;o. Kaj
+certe &#349;i anka&#365; a&#365;dis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+&#265;efpordo de Societejo kun &#265;evalo kaj &#265;aro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la &#349;tonaj &#349;tupoj&mdash;veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distra&#309;o. Kion &#349;i pensis pri tio?</p>
+
+<p>Kaj &#265;u la virino a&#365;dis <i class="gesp">ke li ne drinkis e&#265; guteton</i>? Certe &#349;i tion
+a&#365;dis! Kion &#349;i pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne
+drinkas, kvankam e&#265; &#265;iaspecaj sekigitaj fi&#349;oj de senakva
+kontinento drinkas&mdash;&#265;u tio ka&#365;zis al &#349;i iajn meditojn...?</p>
+
+<p>Kaj &#265;u &#349;i a&#365;dis la frapadon de kartoj? Pri &#265;evaloj, horlo&#285;oj,
+jakoj kaj &#265;apoj, la&#365; &#265;ies pla&#265;o&mdash;e&#265; kun almozulo <span class="paghnumero">39</span> en
+la landvoja drena&#309;o. &#264;u &#349;i komprenis, ke homoj ne tiel vetas por
+sin distri, kaj &#265;u &#349;i komprenis, <i class="gesp">pri kio</i> li ludis?</p>
+
+<p>Pripensu se li i&#285;us &#349;parema, kolektus monon kaj a&#265;etus
+kampardomon&mdash;la najbardomon de Heikkilä, tiun kie li anta&#365;e estis <i
+class="gesp">servisto</i>? Kion &#349;i tiam dirus?</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkilä? Kia fenikso &#349;i sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplekta&#309;on kiel &#265;iuj knabinoj, kaj robon kiel
+&#265;iuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel &#265;iuj aliaj. Edzini&#285;is poste kun drinkulo, kiun &#349;i nun regalis
+per brando kaj skur&#285;o.</p>
+
+<p>Kaj pro &#349;ia harliga&#309;o kaj robo li stre&#265;i&#285;is kaj bruis&mdash;&#265;iu havas
+la ekscesojn de juneco!</p>
+
+<p>Li a&#365;das ree &#265;evalblekadon kaj &#265;arkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma a&#365;tuna nokto&mdash;ili portas lin anta&#365;en, &#265;iam
+anta&#365;en, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>&#264;u li ne hontis&mdash;kiam li fine revenis al la hejma vila&#285;o, trofrue
+maljuni&#285;inta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?</p>
+
+<p>Kial? &#264;u tial, ke li ne revenis per &#265;evalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj&mdash;&#265;u li do eliris per &#265;evalo? &#264;u tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema&mdash;iu alia spertinta liajn voja&#285;ojn ku&#349;us kun
+humo sur la viza&#285;o!</p>
+
+<p>&#264;u anka&#365; la mastrino de Heikkilä ne hontis? La mastrino de
+Heikkilä&mdash;kiu &#349;i estis? Ha, nun li tion <span class="paghnumero">40</span> memoris&mdash;certe li
+iam konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.</p>
+
+<p>Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li&mdash;se li povos
+remeti la sova&#285;i&#285;intajn kampojn de Väliportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiu povas esplori la senfundajn profunda&#309;ojn de homa koro?</p>
+
+<p>Li dum jaroj e&#265; ne memoris pri Heikkilä, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkilä kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvaza&#365; altaj arboj kontra&#365; vespera ru&#285;i&#285;o.</p>
+
+<p>&#264;u estis la malnova amo, kiu ree komencis &#349;iri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed &#349;i turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se &#349;i kun sia domo deglitus la&#365; deklivo simile
+al li, se &#349;i devus senti malri&#265;on kaj mizeron, &#265;io estus
+ekvilibre. Sed &#349;i iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli
+prosperanta domo&mdash;kvaza&#365; &#349;i dum tuta lia foresto sekrete vetkuris
+kun li kaj nun mokis pri lia fina humiligo.</p>
+
+<p>Kelkiam li tamen sentis, kvaza&#365; inter ili tamen estis io&mdash;tutan
+tempon, spite &#265;io. Kvaza&#365; finfine estis en Heikkilä &#265;io, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+feli&#265;a&mdash;poste &#265;io glitis la&#365; deklivo.</p>
+
+<p>Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+&#265;io&mdash;kial &#349;i ne tiam faris tion? Kaj &#265;u &#349;i mem estis feli&#265;a?
+Ne, kaj almena&#365; du aliajn &#349;i malfeli&#265;igis. Nun li komprenis
+anka&#365; la sorton de tiu alia&mdash;la virino <span class="paghnumero">41</span> turmentis ilin amba&#365;,
+unun per videbla, alian per nevidebla skur&#285;o. &#348;i amis neniun kaj
+&#349;i envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.</p>
+
+<p>La&#365; la tempo tiuj pensoj densi&#285;is kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skur&#285;obatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al &#349;i kaj diri la tut-veron&mdash;tiam li estos libera por eterne.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!</p>
+
+<p>Sed li ne iris e&#265; duonan vojon kiam li returni&#285;is&mdash;honta kaj
+konfuzita.</p>
+
+<p>Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Fine&mdash;nun li tion elpensis!</p>
+
+<p>Li estis ebria kaj pa&#349;is memkonscia al Heikkilä. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontra&#365;e li havis unu ka&#365;zon plie&mdash;pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkilä volis drinki,
+kial &#265;iuj homoj drinkis&mdash;kaj tiel faros anka&#365; li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj koti&#285;as!</p>
+
+<p>Sed jam sur la vojo proksime al Heikkilä renkontiris la mastrino.</p>
+
+<p>Tio estis surprizo. Sed &raquo;bone&raquo;, li pensis, &raquo;konfidencia&#309;on mi ja
+havas por vi!&raquo;</p>
+
+<p>Ili interproksimi&#285;is&mdash;li sentis &#349;anceli&#285;on. Penis sin hardi,
+sed io premis la gor&#285;on tiel, ke li certe ne e&#265; <span class="paghnumero">42</span> vorton
+povos eldiri. Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela
+kaj digna, li subite tiris la &#265;apelon profunden sur la okulojn kaj
+intencis tiri&#285;i kvaza&#365; nenion rimarkante pretere.</p>
+
+<p>Sed la virino haltis&mdash;liaj propraj piedoj alnajli&#285;is al la vojo
+kvaza&#365; retenataj de nevidebla forto.</p>
+
+<p>La virino rigardis kvaza&#365; ne kredante siajn okulojn.</p>
+
+<p>&raquo;Matio!&raquo; a&#365;di&#285;is tremanta pro emocio vo&#265;o. Kaj en tiu unu vorto
+vibris &#265;io, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+&#309;eti teren anta&#365; &#349;i kaj petegi por ankora&#365;foje a&#365;di tiun unikan
+vorton.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u anka&#365; vi devas i&#285;i dibo&#265;ulo&mdash;kiel &#265;iuj aliaj...?&raquo;</p>
+
+<p>&#348;i jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.</p>
+
+<p>Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion &#349;i vere intencis? Kial &#349;i
+diris la unu vorton tiel, ke en &#285;i vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvaza&#365; &#349;i neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed &#349;i.</p>
+
+<p>Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke &#349;i vidis lin ebria
+kaj ankora&#365; pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+&raquo;aliaj&raquo;&mdash;kvaza&#365; li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, e&#265; por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkonti&#285;o. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontra&#365; la virino&mdash;&#285;uste pro la neklarigebla
+perforto, kiun &#349;i praktikadis kontra&#365; &#265;iuj aliaj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam a&#365;di&#285;is de
+la landvojo furioza krakado de &#265;aro. <span class="paghnumero">43</span> Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje anta&#365;e.</p>
+
+<p>Jam svingis skur&#285;o kaj a&#365;di&#285;is kria&#265;o. Estis do li&mdash;kaj la filo
+kune. <i class="gesp">La filo</i> kune!</p>
+
+<p>Lin okupis tiel subita ven&#285;otriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkilä do tamen estis viro&mdash;li ven&#285;is por ili amba&#365;.</p>
+
+<p>Li sciis, ke tio &#265;esos balda&#365;, ke skur&#285;o jam balda&#365; dancos sur la
+dorso de l&rsquo;mastro. Sed &#285;i estis tamen maltima protesto kontra&#365; la
+mistera perforto.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La morto de l&rsquo;mastrino! &#284;i estis surprizo al li kiel al aliaj, &#265;ar
+&#285;i venis tiel neatendita kaj fal&#265;is nematuran grenon. &#264;u li
+esperis &#285;in? Ne. &#264;u li volus &#285;in malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazinta&#309;o estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+<i class="gesp">estis</i> io&mdash;kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke &#265;i
+&#265;io nun estis nura rememoro.</p>
+
+<p>Sed kio &#285;i tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero&mdash;nenion! Kion &#349;i plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluzii&#285;is&mdash;tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj &#265;u &#349;i pli sciis pri
+li&mdash;pri &#265;io, kio trairis kiel ru&#285;a &#349;nuro tra lia vivo&mdash;&#265;u &#349;i e&#265;
+unu fojon efektive pensis pri li? &#264;u estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memora&#309;o el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, e&#265; suferis pro &#285;i? Kiel stranga estas la
+vivo! &#264;u ne la homoj iras kvaza&#365; en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu <span class="paghnumero">44</span> je la alia, tamen nenion sciante pri la
+interna homo de la alia, e&#265; tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.</p>
+
+<p>Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis &#285;is lia dometo, al li
+&#349;ajnis, ke &#285;i rakontis pri io tre malproksima&mdash;dum la infaneco
+a&#365;dita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envuali&#285;is en
+la nebulon de forgeso por eterne.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Ree rapidegas bildoj anta&#365; li&mdash;la mastro de Heikkilä kun siaj
+kundrinkantoj.</p>
+
+<p>Ili vekis anka&#365; la alion, kiu jam estingi&#285;is.</p>
+
+<p>La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial &#349;i fleksi&#285;is sub la devigo de siaj gepatroj kaj &#265;u la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial &#349;i post tio i&#285;is harda, fiera kaj
+nekomprenebla? &#264;u &#349;i ne en tiu momento parolis, preska&#365; &#309;uris
+ion? &#264;u ne anka&#365; ion pri tio, ke &raquo;se vi iam bezonos...?&raquo; &#264;u li
+bezonis&mdash;tion certe la mastrino de Heikkilä plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo dibo&#265;ulo!</p>
+
+<p>Al li &#349;ajnis nun kvaza&#365; nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+&#349;i tiel subite estis de&#349;irata el inter siaj idoloj: ri&#265;eco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkilä estis kvaza&#365; ven&#285;ilo en la mano
+de l&rsquo;eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.</p>
+
+<p>La penso estis anka&#365; alie, pro speciala ka&#365;zo, kvaza&#365; serpenta
+veneno por lia malfervori&#285;inta sango. La nuna vintro estis al li
+&#265;iamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis <span class="paghnumero">45</span> dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj &#285;is vintromezo; da pretaj korba&#309;oj estis sufi&#265;e, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti&mdash;la mizero entrudi&#285;is tra la pordoj kaj
+fenestroj.</p>
+
+<p>Tiam la dibo&#265;ado de mastro Heikkilä kvaza&#365; briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca movi&#285;o kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+ri&#265;uloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? &#264;u li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? &#264;u sola la mastro de Heikkilä
+estis rajtigita al egaliga divido?</p>
+
+<p>Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa alta&#309;eto inter
+Heikkilä kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l&rsquo;vila&#285;o, kie &#265;iu havis sian kampeton por lupolo kaj &#265;e la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+a&#365; duon da terpomoj el &#265;iu kelo&mdash;tian kvanton neniu e&#265; rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>&#264;i-vespere li fine decidis iri, &#265;ar estis bonege portanta
+ne&#285;krusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis anta&#365; la pordo.</p>
+
+<p>Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvaza&#365; estus
+necese ankora&#365;foje pripensi &#265;u iri &#265;u ne iri, &#265;ar li neniam
+tu&#349;is propra&#309;on de alia kaj e&#265; en la &#265;evalnegocoj neniam
+malfieri&#285;is al vera trompo. Kaj tiel li <span class="paghnumero">46</span> eksidis sur la
+benko &#265;e la fenestro kaj komencis kvaza&#365; fari kalkulon pri la
+pasinta vivo.</p>
+
+<p>Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo&mdash;kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvaza&#365; sennervigata de neklarigebla malenergieco.</p>
+
+<p>Tiam a&#365;di&#285;as de la landvojo la&#365;ta klakado de la timonoj, kaj
+kriega&#265;oj&mdash;li scias senvide kiu &#285;i estas.</p>
+
+<p>La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas &#265;evalo kaj flanke &#285;ia granda fantomeca ombro.
+&raquo;Rapido&mdash;Rapido&mdash;hej diablo, Rapido!&raquo; la grupo ventiras preter
+lian fenestron.</p>
+
+<p>Lia koro komencas bategi, tio &#265;io &#349;ajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la vir&#265;evalo de mastro Heikkilä nomi&#285;as &raquo;Rapido&raquo;, sed nun li ne
+memoras tion&mdash;kvaza&#365; la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: &raquo;Kion vi plu meditas, &#265;u vi ne vidas, kiel mi agas,&mdash;rapido,
+rapido, rapido!&raquo;</p>
+
+<p>Li risorte ekstari&#285;as kaj elrapidas el sia dometo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>* *<br />
+*</p>
+</div>
+
+<p>Unue kelkiom la&#365; la landvojo, poste trans barilon al la kampo&mdash;li
+komencas grimpi la&#365; longa, malkruta deklivo al la terkela alta&#309;eto.</p>
+
+<p>La luno brilas draste kaj lia silueto iras preska&#365; anta&#365; li. &#264;u
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velki&#285;intaj.
+&#264;u tiel malforta li jam estis? Kaj &#265;u li ankora&#365; meditis kaj
+pripensis, &#265;u estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango <span class="paghnumero">47</span> torente ekfluas en la kapon&mdash;nun venu
+e&#265; &#265;iuj mastroj de la vila&#285;o renkonte kaj ili demandu kien li
+pa&#349;as, li respondos sincere: al viaj terpomejoj&mdash;respondos kaj
+plenigos siajn sakojn e&#265; se tiuj staros apude!</p>
+
+<p>Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj silueti&#285;as kvaza&#365; ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l&rsquo;alta&#309;eto.</p>
+
+<p>&raquo;Tie en la plej malanta&#365;a mi komencos&raquo;, li pensas, &raquo;kaj poste
+transiros...&raquo;</p>
+
+<p>Tiam iu ekbate tu&#349;as lian kapon, tiel ke la &#265;apelo ruli&#285;as sur la
+ne&#285;on. Li ektremas kaj levas la rigardon&mdash;anta&#365; li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbi&#285;inta bran&#265;eto ankora&#365;
+balancadas kviete &#265;e lia kapo.</p>
+
+<p>Li staras momenton kvaza&#365; senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustra&#309;oj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.</p>
+
+<p>La ne&#285;krusto ree kraketadas kaj la silueto iras anta&#365; li.</p>
+
+<p>Kio nun? Kvaza&#365; apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas &#285;in
+ombro de sako, sed balda&#365; rimarkas ke &#285;i movi&#285;as aparte kaj
+plilongi&#285;as kaj ke &#285;i estas silueto de homo&mdash;kvaza&#365; iu rapide
+sekvus lin, la pa&#349;oj nur ne estas a&#365;dataj. Li returnas sin
+malkviete.</p>
+
+<p>Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. &#348;i estas tute sama kiel la tiaman a&#365;tunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo&mdash;staras senmova, la
+manojn pendantaj &#265;e la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.</p>
+
+<p class="paghnumero">48</p>
+
+<p>&raquo;Heikkilä estas detruata&mdash;nun mi bezonas helpon!&raquo;</p>
+
+<p>En la vo&#265;o vibras doloro kaj embaraso. Momento&mdash;&#349;i turnis sian
+dorson kaj pa&#349;as foren. Sed la&#365; lia dorso ne pendas harplekta&#309;o,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la torda&#309;o
+ekvidi&#285;as en la lunbrilo malhela, brilanta ronda&#309;o&mdash;kvaza&#365; kapo de
+granda harpinglo. Ankora&#365; momento&mdash;la virino malaperis.</p>
+
+<p>Li staras tempeton kvaza&#365; alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, &#265;u li maldormas a&#365; son&#285;as?</p>
+
+<p>Li &#265;irka&#365;rigardas, &#265;io estas kiel anta&#365;e. La terkeloj silueti&#285;as
+sur la alta&#309;eto kaj la luno rebrilas sur la ne&#285;krusto, ne e&#265; duona
+ombro ie&mdash;nur la maljuna sorpo staras malanta&#365; li granda kaj impona
+kaj kvaza&#365; rektigetendante la bran&#265;ojn.</p>
+
+<p>Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis anta&#365; li. &raquo;La virina&#265;o!&raquo; Li ekdeziris elradikigi &#285;in. &raquo;Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkilä&mdash;&#285;i estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!&raquo; Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...</p>
+
+<p>&raquo;Sed kie ili nun estas&mdash;la terkeloj?&raquo;</p>
+
+<p>Li haltas kaj &#265;iuka&#365;rigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l&rsquo;deklivo, de kie li jam supreniris.</p>
+
+<p>La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas&mdash;ne, &#265;io ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas la&#365; la
+deklivo al la landvojo.</p>
+
+<p>Sekvintan nokton li ku&#349;is hejme&mdash;emociita kaj atendanta.</p>
+
+<p class="paghnumero">49</p>
+
+<p>&#264;u estis io sub tio a&#365; &#265;u &#285;i estis nur halucina&#309;o? Se tie io
+estis, &#265;i tiun nokton li certe havos klarigon pri &#285;i, &#265;ar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn&mdash;tio estas konata.</p>
+
+<p>Kelkfoje &#349;ajnis preska&#365; nature, ke li kredis sin vidi tia&#309;on. La
+stre&#265;eco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun &#265;io
+kio apertenis al &#285;i.</p>
+
+<p>Sed estis io fremda kaj flanka&mdash;la hartorda&#309;o kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis &#349;ian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke &#285;i anka&#365; tiun a&#365;tunan lunbrilnokton estis plektita.</p>
+
+<p>La nokto pasis. Nenio estis vidata a&#365; a&#365;data, nek maldorme nek
+son&#285;e. Li furiozi&#285;is pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkilä ankora&#365; staris anta&#365; li&mdash;la dua ankora&#365;
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdi&#285;is, dum kiuj li povis viziti
+almena&#365; tri kvar terkelojn. &#264;u oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!</p>
+
+<p>La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja alta&#309;eto.</p>
+
+<p>Sed &#265;i-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malanta&#365;en&mdash;nenio estas vidata
+a&#365; a&#365;data. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l&rsquo;pasinta nokto.</p>
+
+<p>Li jam alvenas al la terkela alta&#309;eto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l&rsquo;plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidi&#285;as la pajlo kaj li sin kurbigas por &#285;in
+formeti&mdash;ankora&#365;foje &#265;iuflanke &#265;irka&#365;rigardinte.</p>
+
+<p class="paghnumero">50</p>
+
+<p>Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas &#285;in
+kaj subite returni&#285;as.</p>
+
+<p>Post kelkaj pa&#349;oj staras la virino&mdash;sama kiel la unuan fojon, la
+viza&#285;on nur ankora&#365; pli pala kaj la rigardon ankora&#365; pli
+penetranta.</p>
+
+<p>&raquo;Heikkilä estas detruata&mdash;mi <i class="gesp">bezonegas</i> helpon!&raquo;</p>
+
+<p>Tio vibras kvaza&#365; de sub tero, pre&#285;ante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankora&#365;, kaj &#349;i jam pa&#349;as foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la torda&#309;o. Sed
+kiam &#349;i pa&#349;as, la pinglo eli&#285;as el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremi&#285;as. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin &#309;etas
+kvaza&#365; blindiga ekbrilo&mdash;kvaza&#365; &#285;i ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li stre&#265;as konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremi&#285;as en la hararon&mdash;la vizio malaperis.</p>
+
+<p>La viro falas sennerva sur la randon de l&rsquo;terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Da&#365;ras longe anta&#365; la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektreni&#285;i al la hejmo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>* *<br />
+*</p>
+</div>
+
+
+<p>Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis ur&#285;an aferon
+kaj petis tujan a&#365;diencon &#265;e la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+a&#365;diencpetanto.</p>
+
+<p>La parokestro ankora&#365; ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.</p>
+
+<p class="paghnumero">51</p>
+
+<p>Tie la viro komencis rakonti&mdash;malkviete kun spasmanta viza&#285;o kaj
+vibranta vo&#265;o&mdash;kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l&rsquo;mastrino-mortinto de Heikkilä. Li iris en lunbrilo ekstere, tie &#285;i
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...</p>
+
+<p>La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj &#265;ifonan
+vesta&#309;on de la viro. Li konis lin&mdash;li a&#365;dis ion kaj tion pri liaj
+voja&#285;oj kaj veturadoj. Anka&#365; la rakonto &#349;ajnis tre mankhava.&mdash;Kiel
+li movi&#285;is ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?</p>
+
+<p>Tiam la viro embarasi&#285;is kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+movi&#285;is&mdash;je aferoj, kaj tiam li &#285;in vidis, kaj tio estas vera.</p>
+
+<p>Klara dubo speguli&#285;is en la okulo de l&rsquo;parokestro:</p>
+
+<p>&raquo;Hm... ni homoj estas tre multspecaj&mdash;estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn son&#285;ojn kaj tiaspecajn. Anka&#365; &#265;i
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.&raquo;</p>
+
+<p>Ne, neniam anta&#365;e li ion vidis a&#365; a&#365;dis.</p>
+
+<p>&raquo;Hm, ja, ja.&mdash;Sed &#265;u vi drinkadas...?&raquo;</p>
+
+<p>Anka&#365; tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u ne...? Ja, ja, tre eble... Sed &#265;u estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj &#265;u vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkilä?&raquo;</p>
+
+<p>Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkilä.</p>
+
+<p>&raquo;Nu vidu, jen estas &#265;io!&raquo; La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropin&#265;a&#309;on kaj komencis <span class="paghnumero">52</span>
+rakonti okazinta&#309;on. &#284;i okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu anta&#365;nelonge estis mortinta&mdash;anka&#365; &#285;i tre stranga
+rakonto.</p>
+
+<p>&raquo;Sed &#265;i tio ne estas tiaspeca&raquo;, persistis la viro. &raquo;La hartorda&#309;o
+kaj pinglo&mdash;&#349;i ne uzis tian dum knabino.&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio &#265;u &#285;i estis
+pinglo a&#365; io&mdash;tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Ne, konfuza &#285;i ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kura&#285;as &#285;in kredi.&raquo; Liaj lipoj fari&#285;is tute palaj kaj la vo&#265;o
+vibris kvaza&#365; en spasmoj de frostego. &raquo;&#284;i estis&mdash;jes, &#285;i certe
+estis ... fera bolto.&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Fera bolto...?&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Je-es!&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Sed kion vi per tio efektive...? &#264;u vi pensas ke, kion-diri...?&raquo; La
+parokestro interrompis sian frazon.</p>
+
+<p>&raquo;Pri tio &#285;uste mi volis a&#365;di vian opinion, sinjor&rsquo; parokestro&mdash;&#265;u
+eble ... eble tie estis io terura?&raquo;</p>
+
+<p>La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguli&#285;is
+emocio.</p>
+
+<p>&raquo;Hm, ja, ja&mdash;efektive la aferoj de Heikkilä estis tre strangaj&raquo;, li
+fine diris. &raquo;Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+anka&#365; mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton&mdash;kaj vidu, &#349;i ku&#349;is kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke &#265;ar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj e&#265; pli forte, do,
+tiel-dire, ili bildigis <span class="paghnumero">53</span> al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi
+vere kredas kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
+propraj okuloj.&raquo;&mdash;La parokestro stari&#285;is el sia lulse&#285;o.</p>
+
+<p>Sed la viro staris plu kvaza&#365; &#349;toni&#285;inta sur sia loko. Sur lia
+viza&#285;o speguli&#285;is forta embaraso kaj sur la frunto perlis &#349;vito de
+doloro.</p>
+
+<p>La parokestro intencis etendi la manon adia&#365;e sed restis miranta la
+internan premi&#285;on de la viro.</p>
+
+<p>&raquo;Ne tiel mi povas foriri&raquo;, la viro parolis kun malkvieta, petega
+vo&#265;o. &raquo;Se &#265;io restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankora&#365; ne elparolis &#265;ion, kio
+apartenas al &#265;i tiu historio.&raquo;</p>
+
+<p>Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampalta&#309;eto kaj kio okazis sub &#285;i. Pri la sceno en la korto de
+Heikkilä, kiam li intencis kuri por helpi. Pri &#265;io, kio movi&#285;is kaj
+furiozis en lia koro dum &#265;i tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkilä estas detruata, preska&#365;
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuli&#285;o&mdash;tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel &#349;i ree staris anta&#365; li kaj malhelpis ke li fari&#285;u &#349;telisto
+kaj a&#265;ulo. &raquo;Nun mi denuncis min&raquo;, li finis kvieti&#285;inta. &raquo;Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu la&#365; mia
+fara&#309;o. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, &#265;ar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis &#349;ian helpon, mi kredas ke anka&#365; &#349;ia
+helpkrio estas vera vero.&raquo;</p>
+
+<p>La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.</p>
+
+<p class="paghnumero">54</p>
+
+<p>&raquo;Nun mi vidas la fingron de la &#264;iopovanto!&raquo; li diris per tremanta
+vo&#265;o. &raquo;Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+&#265;evalon&mdash;ni iros al la policestro.&raquo;</p>
+
+<div class="tb">
+<br />
+</div>
+
+<p>La tombo estis malfermata ankora&#365; la saman tagon.</p>
+
+<p>En la okcipito de la mortinto, sub la hartorda&#309;o, trovi&#285;is fortika,
+sescola ferbolto.</p>
+
+<p>&#284;i estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>* *<br />
+*</p>
+</div>
+
+
+<p>La anta&#365;&#265;ambraro de la ju&#285;ejo tumultis plena je popolo&mdash;ne &#265;iuj
+e&#265; trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La ju&#285;o
+certe estis sciata jam anta&#365;e, sed la sorto de la domo Heikkilä
+estis tiel proksima al &#265;iu, ke ili sentis, kvaza&#365; ili kolekti&#285;is
+por a&#365;di la verdikton en sia propra afero.</p>
+
+<p>Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkilä fere
+vestita pa&#349;is sur la peronon. La kurba, velki&#285;inta korpo tremadis,
+la kapo estis kvaza&#365; enfosi&#285;inta inter la &#349;ultroj, sur la cindre
+griza viza&#285;o vidi&#285;is longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.</p>
+
+<p>Li ne diris e&#265; unu vorton kaj &#349;ajne ne rimarkis la popolon
+&#265;irka&#365;e&mdash;la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustra&#309;on.</p>
+
+<p>La malliberigito levi&#285;is sur la &#265;aron. Tiam sin al&#309;etis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la &#265;aro. &#348;i ekkaptis amba&#365;
+manojn de la malliberulo, la mentono <span class="paghnumero">55</span> spasmis kaj la lipoj
+movi&#285;is, sed &#349;i nenion povis diri, nur torente ekploris la&#365;te. En
+la okuloj de la malliberigito vidi&#285;is ekbrilo kvaza&#365; li konis &#349;in,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien&mdash;la &#265;aro komencis ruli&#285;i.</p>
+
+<p>La homoj kolekti&#285;is &#265;irka&#365; la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la viza&#285;o&mdash;&#349;i estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.</p>
+
+<p>La pordo de la atestantejo ree malfermi&#285;is kaj alia viro pa&#349;is sur
+la peronon. Anka&#365; li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa viza&#285;o speguli&#285;is kvieta,
+preska&#365; triumfa paco&mdash;kiel &#265;e homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperi&#285;inte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.</p>
+
+<p>La viro pa&#349;is malsupren de la perono kaj sin levis sur&mdash;la
+malliberulan &#265;aron.</p>
+
+<p>&raquo;Kio nun...? Kion li...?&raquo; la homoj demandadis.</p>
+
+<p>Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvaza&#365; la
+malproksiman eteron, dum la &#265;aro malrapide forruli&#285;is.</p>
+
+<p>La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la ju&#285;ejo. La
+viro persiste petis al si punon pro &#349;telintenco&mdash;kiu estis tute sama
+kiel &#349;telo, la&#365; lia klarigo, &#265;ar &#285;ia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, &#265;ar &#285;i prezenti&#285;is
+ligita kun la &#265;efa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li anka&#365; endonis pro la parokestro
+skriba&#309;on, en kiu &#265;i tiu ali&#285;is al la peto de Matio de Väliportti,
+certigante kiel animpa&#349;tisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.&mdash;La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.</p>
+
+<p class="paghnumero">56</p>
+
+<p>La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontenti&#285;o
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de &#265;i tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta &#285;ojo dum la ekiro por &#285;in suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.</p>
+
+<p>La homamaso disiris kun melankolia sed malpezi&#285;inta menso. Kvaza&#365;
+oni liberi&#285;is de malbona inkubo kaj kvaza&#365; la domo Heikkilä, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>* *<br />
+*</p>
+</div>
+
+<p>Kiam la bovinoj de Heikkilä en tiu printempo estis ellasataj al
+pa&#349;tejo, pa&#349;is Matio de Väliportti&mdash;a&#365; &raquo;La maljuna Matio&raquo;, kiel
+li nun estis nomata&mdash;kun man&#285;a&#309;tornistro sur&#349;ultre post ili.</p>
+
+<p>Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazinta&#309;oj,
+rehejmeni&#285;is kaj ekkaptis la bridojn de la domo. &#264;i tiu akceptis
+lin por lia restanta vivda&#365;ro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.</p>
+
+<p>Kaj kiam li nun pa&#349;is kriante &#349;ercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun &#285;oja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en po&#349;oj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo dis&#309;eti&#285;is kaj polvo fumi&#285;is alten en la aero sur la
+mallar&#285;a kortvojo.</p>
+
+<p class="paghnumero">57</p>
+
+<p>Li konis ilin amba&#365;: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj a&#365;dis, preska&#365; prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvaza&#365; li nun subite ilin retrovis&mdash;tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem pa&#349;is kun la a&#285;o de la mastro.</p>
+
+<p>Kiam li nun alvenis al la aperturo de l&rsquo;kortvojo kaj turni&#285;is al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinki&#285;i, ke ili
+amba&#365; restis tie konservataj. Sed la mastro jam pa&#349;is foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn pa&#349;ojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klari&#285;is al li per unu fulmobato, ke revenis
+anka&#365; tria forestinto&mdash;tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkilä.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree movi&#285;is sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.</p>
+
+<p>&raquo;Hej, he-hej!&raquo; li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon&mdash;kvaza&#365; li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompi&#285;is.</p>
+
+<div id="vortklar">
+<p class="paghnumero">58</p>
+
+<h4>Vortklarigoj.</h4>
+
+<p>Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.</p>
+
+<p><i class="gesp">apudju&#285;isto.</i> Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+ju&#285;isto kaj dek-kelke da &raquo;apudju&#285;istoj&raquo; el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la ju&#285;isto.</p>
+
+<p><i class="gesp">bobelo</i> = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).</p>
+
+<p><i class="gesp">&#265;ambrego.</i> Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el
+&raquo;&#265;ambrego&raquo;, granda &#265;ambro kun kuir- kaj bakforno, man&#285;a tablo
+kaj litoj de la servistoj; en tiu estas farataj &#265;iuj ligna&#309;aj kaj
+teksa&#309;aj laboroj; plue el du-tri a&#365; pli da &#265;ambroj, malgranda
+kuirejo, anta&#365;&#265;ambro kaj tegita, a&#365; bretmura a&#365; malfermita,
+verandosimila perono.</p>
+
+<p><i class="gesp">e&#285;o</i> = renkontlinio de du ebenoj: supra e&#285;o de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).</p>
+
+<p><i class="gesp">grenfulmo</i> = malproksima, sentondra fulmo. Ka&#365;ze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. <span class="paghnumero">59</span> Nur en a&#365;gusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankora&#365; favoras la naski&#285;on de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj &#265;e la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Ka&#365;ze de
+tio, ke &#285;i estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo &#285;in nomas &raquo;grenfulmoj&raquo;. Alia nomo estas &raquo;fajroj de
+Kaleva&raquo;, kun mitologia deveno.</p>
+
+<p><i class="gesp">kumuluso</i> = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).</p>
+
+<p><i class="gesp">laborfesto,</i> &raquo;talkoot&raquo; estas ofta kutimo &#265;e finnoj, speciale dum
+la plej ur&#285;a tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. &raquo;Laborfesto
+pri ligna&#309;oj&raquo; do celas tian festan laboradon por kolekti a&#365; haki
+ligna&#309;ojn.</p>
+
+<p><i class="gesp">okcipito</i> = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).</p>
+
+<p><i class="gesp">stako</i> = kunrastita&#309;o de fojno (Rhodes).</p>
+
+<p><i class="gesp">stoplo</i> = trunketo de greno a&#365; fojno, restanta post fal&#265;ado
+(Boirac).</p>
+
+<p><i class="gesp">trapi.</i> Finna lingvo estas tre ri&#265;a je vortoj por la natursonoj.
+&#264;ar la &#265;efa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, &#349;ajnas ke
+oni povas uzi similajn almena&#365; kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, &#265;u ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj <i class="gesp">trapas</i> sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto <i class="gesp">lirlas</i> dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo <i class="gesp">pulpas</i>. Esperanto havas jam de anta&#365;e <span class="paghnumero">60</span> kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: <i class="gesp">venthurlado</i>, <i class="gesp">&#265;arkrakado</i> k. t. p.</p>
+
+<p><i class="gesp">sledo</i>, <i class="gesp">sledeto.</i> Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, &#265;aro, kabrioleto, kale&#349;o, vagono), na&#285;veturiloj (barko,
+boato, kanoto, &#349;ipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj &#285;ia finna
+nomo (preska&#365; internacia en la Nordo) <i class="gesp">pulko</i>. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por &#349;ar&#285;o) la nomon <i class="gesp">sledo</i> (angle <i class="gesp">sledge</i> = sle&#285;,
+svede <i class="gesp">släde</i> = <i class="gesp">slede</i>, germane <i class="gesp">Schlitten</i> = <i class="gesp">&#349;litn</i>). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi <i class="gesp">sledeto</i> por esprimi sled-similan
+a&#309;on, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; &#265;ar &#285;i ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo <i class="gesp">sledo</i>,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza <i class="gesp">glitveturileto</i>,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.&mdash;Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton <i class="gesp">kelkka</i> (svede <i class="gesp">kälke</i>, prononc.
+<i class="gesp">&#265;elke</i>), sed tiu beda&#365;rinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus &#285;in en la sveda formo <i class="gesp">&#265;elko</i>.</p>
+
+</div>
+
+<div class="reklamo">
+<p style="font-weight:bold;">LIBRO POR &#264;IUJ ESPERANTISTOJ!</p>
+
+<p><i>VILHO SET&Auml;L&Auml;</i></p>
+
+<p style="font-size:130%;">ESPERANTA LEGOLIBRO</p>
+
+<p style="text-align:justify;">Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 pa&#285;oj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.</p>
+
+<p>Prezo 5:&mdash;finnaj markoj.</p>
+
+<p><i>Recenzo</i> de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en "La Espero":</p>
+
+<p style="text-align:justify;margin-left:2em;">"Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, ri&#265;a je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+a&#365; aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri &#285;ia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...</p>
+
+<p>La libro devas fari&#285;i &#265;iesa&#309;o."</p>
+
+<table summary="Eldona Marko" style="margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;">
+<tr>
+<td style="font-weight: bold; text-align: justify;">ELDONA AKCIA SOCIETO</td>
+<td style="font-size: 170%; text-align: right; vertical-align: middle; padding-left: 0.2em;" rowspan="2">OTAVA</td>
+</tr>
+<tr>
+<td style="font-weight: bold; text-align: justify;">KUSTANNUSOSAKEYHTI&Ouml;</td>
+</tr>
+</table>
+
+<p style="clear:both;">Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo</p>
+
+<p>Uudenmaankatu 10, Helsingforso.</p>
+</div>
+
+<div class="reklamo">
+<p style="font-size:160%;">&#264;iu FINNA ESPERANTISTO</p>
+
+<p>devas ani&#285;i al</p>
+
+<p style="font-size:170%;">ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO</p>
+
+<p>&#264;iu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni &#285;ian organon</p>
+
+<p style="font-size:180%;">ESPERANTA FINNLANDO</p>
+
+<p>Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata.
+Jarabono 10 finnaj markoj.</p>
+
+<p>Informoj en</p>
+
+<p style="font-size:140%;">Esperanto-Oficejo</p>
+
+<p>Uudenmaank. 10, Helsingforso.</p>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Batalo pri la Domo Heikkilä, by 
+Johannes Linnankoski
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ ***
+
+***** This file should be named 25964-h.htm or 25964-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/5/9/6/25964/
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/old/25964-h/20080704-25964-h.htm~ b/old/25964-h/20080704-25964-h.htm~
new file mode 100644
index 0000000..237b5b1
--- /dev/null
+++ b/old/25964-h/20080704-25964-h.htm~
@@ -0,0 +1,2375 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN"
+     "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="eo" lang="eo">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" />
+<title>Batalo pri la Domo Heikkilä</title>
+<style type="text/css">
+
+body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;}
+div#titolpagho {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em;}
+div#verso {text-align: center; font-size: 90%; margin-top: 3em; margin-bottom: 4em;}
+h3 {text-align: center; font-size: 1.2em; padding-top: 4em; margin-bottom: 2em;}
+h4 {text-align: center;}
+.paghnumero {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;}
+.notosigno {font-size: .8em; vertical-align: super;}
+.piednoto {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;}
+div#vortklar {border: dashed 1px; padding: 1em; margin-top: 4em;}
+div#vortklar p {margin: 0.3em 2em; text-indent: -2em}
+i.gesp {font-style: normal; letter-spacing: 0.2em;}
+div.reklamo {margin: 2em 4em; padding-left: 3em; padding-right: 3em; border-style: solid; text-align: center;}
+div.tb {text-align: center; font-weight:bold;}
+
+</style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+Project Gutenberg's Batalo pri la Domo Heikkilä, by Johannes Linnankoski
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Batalo pri la Domo Heikkilä
+
+Author: Johannes Linnankoski
+
+Translator: Vilho Setälä
+
+Release Date: July 4, 2008 [EBook #25964]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+
+<div id="titolpagho">
+
+<p>FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.</p>
+
+<h2>JOHANNES LINNANKOSKI</h2>
+
+<h1>BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL&Auml;</h1>
+
+  <p>PERMESITE TRADUKIS<br />
+  <span style="font-weight:bolder; letter-spacing: 0.1em;">VILHO SET&Auml;L&Auml;</span></p>
+
+<p>ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA</p>
+
+<p>HELSINGFORSO, FINNLANDO</p>
+
+</div>
+
+<div id="verso">
+  <p>PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.<br />
+  HELSINGFORSO 1919.</p>
+</div>
+
+
+<h4>Johannes Linnankoski</h4>
+
+
+<p>estas pse&#365;donimo de <i class="gesp">Juho Vihtori Peltonen</i> (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyväskylä kaj sin dedi&#265;is
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. &#265;ie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis &#265;iujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (&raquo;Verkistamatoro&raquo;, &raquo;Elokvento&raquo;, &raquo;Libro
+de elpensa&#309;oj&raquo;), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo &raquo;Eterna batalo&raquo;, kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al &raquo;eterna batalo&raquo; tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankora&#365; pli populara i&#285;is la sekvinta verko, romano
+&raquo;Kanto pri la fajroru&#285;a floro&raquo; (1905), kies heroo <span class="paghnumero">4</span> estas
+finna tipo Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed
+&#265;arme kaj majstre pentritaj amaj aventuroj solidi&#285;as kaj edzi&#285;inte
+evoluas &#285;is firma morala persono; verko tradukita en multajn
+E&#365;ropajn lingvojn. Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj
+&raquo;Batalo pri la domo Heikkilä&raquo;<span class="notosigno">[1]</span> (1905) kaj &raquo;La fugantoj&raquo;, (1908)
+amba&#365; priskriboj de kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata
+kiel kulminacio je beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj
+estas &raquo;Simsono kaj Delilo&raquo; kaj &raquo;La filino de Jefto&raquo;, amba&#365; en 1911
+aperintaj dramaj poezioj.</p>
+
+<p class="piednoto">[Piednoto 1: Prononcu &#265;. <i>hejkila</i>, kun akcento sur la unua
+silabo. Aliaj nomoj en &#265;i tiu libro estas prononcataj:
+Paavola&mdash;<i>pa:vola</i>, Väliportti&mdash;<i>valiporti</i>, kun akcento sur la
+unua silabo. La sono <i>ä</i> estas inter <i>a</i> kaj <i>e</i>.]</p>
+
+<p>Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, e&#265;
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, &#285;ia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas &#265;arman son&#285;emon al
+la plej multaj el <span class="paghnumero">5</span> liaj verkoj. &#264;i tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.</p>
+
+<p>&#264;io tio rebrilas klare el la verko &#265;i tie prezentata al la
+internacia publiko. &#284;i estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.</p>
+
+<h4 style="margin-top:5em;">BATALO PRI LA DOMO HEIKKIL&Auml;</h4>
+
+<p class="paghnumero">9</p>
+
+
+<h3>I.</h3>
+
+
+<p>&#284;i estis kiel fermita horlo&#285;o&mdash;la domo.</p>
+
+<p>Ne la&#365;&#349;ajne, &#265;ar &#285;iaj pordegoj estis malfermitaj por &#265;iuj, por
+&#265;iu vizitanto trovi&#285;is amika vorto kaj &#265;iu mizerulo sciis, ke &#265;e
+la mastrino de Heikkilä li ricevos la plej abundan donon&mdash;kaj tiun el
+varma mano.</p>
+
+<p>Sed esence &#285;i estis kiel &#349;rankhorlo&#285;o, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon a&#365;date de &#265;iu, sed
+zorge ka&#349;as sian internan konstruon.</p>
+
+<p>Ekzistas homoj, kiuj ne malka&#349;as al la proksimulo e&#265; anta&#365;&#265;ambran
+anguleton el sia interna esta&#309;o. Sed e&#265; el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, &#349;ajne komplete fermitaj horlo&#285;oj el&#349;teli&#285;as &#265;iam
+iu sono &#285;is la oreloj de flankuloj.</p>
+
+<p>El Heikkilä dum jaroj estis a&#365;data neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis &#265;irka&#365; la <span class="paghnumero">10</span> tuta domo
+kaj ka&#349;iris kiel mistera resono funde &#265;e &#265;iuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por &#265;iuj.</p>
+
+<p>La fokuso de la enigmo estis la mastrino.</p>
+
+<p>&#348;i estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj &#349;ia tuta esta&#309;o
+prezentis ion sincere bonan kaj neka&#349;itan anta&#365; &#265;iu. Sed nur &#285;is
+difinita limo&mdash;kiu &#285;in transpa&#349;is, pentis.</p>
+
+<p>Kelkiuj tion provis.</p>
+
+<p>Kelkaj &#349;iaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de &#349;ia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, &#265;u &#349;i estis
+feli&#265;a kaj tian ceteron. Sed tiam la anta&#365;e tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkilä rigidi&#285;is kiel &#349;tono kaj &#309;etis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke &#265;i tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvaza&#365; petante pardonon komencis paroli pri alio.</p>
+
+<p>Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj anka&#365; provis sian
+&#349;ancon&mdash;nerekte, nature. Sed apena&#365; ili pintigis la bu&#349;on, kiam
+ili vidis la mastrinon anta&#365; si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin el&#349;ovi tra la pordo.</p>
+
+<p>Plej mirinde estis, ke e&#265; la servistoj nenion sciis, kvaza&#365; e&#265;
+ili, transirinte la sojlon de Heikkilä, &#309;uris &#265;iaman silenton. &#264;u
+ili estis malpermesataj paroli? Ne&mdash;ili la&#365;dire nur nenion sciis.
+&raquo;La mastro estas tia, kia li estas, kiel &#265;iu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane ser&#265;us en sep komunumoj, kiel &#265;iu vidas.&raquo; Jen
+&#265;io. &#264;u ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? A&#365; kio &#285;i estis, kiu envolvis &#265;ion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?</p>
+
+<p class="paghnumero">11</p>
+
+<p>Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+&#285;iaj muroj batalis fortegoj&mdash;pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, &#349;a&#365;mel&#349;prucojn, kiuj siatempe ka&#365;zis sufi&#265;e da
+pridiskuto.</p>
+
+<p>La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edzini&#285;is tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en &#349;i unua &#349;an&#285;i&#285;o, okulvidebla
+por &#265;iu&mdash;la gaja, sincera knabino i&#285;is subite serioza kaj ka&#349;ema.
+Tio estis des pli stranga, &#265;ar la gajeco kaj malka&#349;emo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkilä estis de antikvaj tempoj
+ankora&#365; kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+&#265;e dekses jaroj.</p>
+
+<p>La aero estis plena je supozoj. &#264;u &#349;iaj gepatroj devigis &#349;in al
+kontra&#365;vola edzini&#285;o? Pri tio neniu havis scieton, kaj &#285;i estis
+e&#265; nekomprenebla, &#265;ar anka&#365; la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel ri&#265;a, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkilä&rsquo;a. &#264;u &#349;i eble havis junamiton, kiu
+ankora&#365; ne fori&#285;is el la menso? Anka&#365; tio estis neebla, &#265;ar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. &#264;u la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj&mdash;la sola&#309;o, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga &#349;an&#285;i&#285;o en la mastrino, kiu kvaza&#365;
+envualis en griza nubo &#265;ion &#265;e &#349;i.</p>
+
+<p>Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de &#285;ojo&mdash;&#265;e naski&#285;o de infano. &#284;i
+estis knabo, kaj &#285;i kvaza&#365; dis&#349;utis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio da&#365;ris nur mallongan anta&#365;tagmezon&mdash;poste &#265;io
+refalis en la griza&#309;on.</p>
+
+<p>Poste okazis &#349;an&#285;etoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste anka&#365; lia edzino&mdash;tio la&#365;dire anka&#365; estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkilä iam longe vivis post sia
+edzo.</p>
+
+<p class="paghnumero">12</p>
+
+<p>Kaj nun oni vidis la mirinda&#309;on, ke &#265;e la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis &#349;an&#285;i&#285;o. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej ur&#285;a tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon &#265;e ligna&#309;istaj
+kaj tiaspecaj en&#265;ambraj laboroj. Nun fari&#285;inte mastro, li lasis
+&#265;iujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+&#265;ion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstrua&#309;ojn starigi&mdash;li intencis per unu fojo &raquo;reordigi Heikkilä&rsquo;n
+la&#365; nova kredo&raquo;. Fakte li komencis &raquo;reordigi&raquo; en proksima gastejo,
+forsarkante &#349;topilojn el la bierbotelaj bu&#349;oj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinka&#309;o, rumo.</p>
+
+<p>La voja&#285;oj al la urbo anka&#365; pliofti&#285;is, kaj la viro, anta&#365;e
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante &#265;e la vojkurba&#309;oj kaj en la
+vila&#285;oj kaj aere svingante ledrimenan skur&#285;on. &raquo;Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!&raquo; ekdiris la homoj la kapon balancante,
+&#265;ar vivegaj &#265;evaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skur&#285;o transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj&mdash;kiel memora&#309;o pri iama &#265;efo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudju&#285;isto<span class="notosigno">[2]</span> kriegis kaj ensorbis brandon kvaza&#365; putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+teni&#285;on de apudju&#285;isto. En la filo subite ekkreskis &#265;iuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la anta&#365;aj reprezentantoj.</p>
+
+<p class="piednoto">[Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]</p>
+
+<p class="paghnumero">13</p>
+
+<p>Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan &#349;an&#285;on &#265;e la
+mastrino&mdash;&#349;i kredeble havis ian anta&#365;sentan timon pri &#265;i tia
+estonto. Tamen ne mankis anka&#365; tiuj, la&#365; kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.</p>
+
+<p>La mastrino mem i&#285;is dum tiuj tempoj ankora&#365; pli ka&#349;ema. Oni
+apena&#365; ricevis respondon de &#349;i, kaj en &#349;iaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvaza&#365; &#349;i demandis de la
+tuta mondo, kion &#349;i nun devas fari.</p>
+
+<p>Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkilä.</p>
+
+<p>La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skur&#285;o ornamita per ru&#285;a tenil&#349;nuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l&rsquo;pordego
+renversi&#285;is kun bruo, kaj la &#265;evalo pro tio timi&#285;inta galopis
+kelkfoje &#265;irka&#365; la korta plano. La ebriulo pro tio furiozi&#285;is kaj
+direktis la &#265;evalon rekte al stala muro, kontra&#365; kiu &#285;i sin
+&#309;etis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komenci&#285;is la
+puno. La skur&#285;o pla&#365;dis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+&#285;i alten kontra&#365; la muro, tiel ke splitoj dis&#349;iritaj per la hufoj
+flugis &#265;iuflanken.</p>
+
+<p>Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.</p>
+
+<p>&raquo;Lasu la senkulpan beston en paco!&raquo; tremetanta vo&#265;o a&#365;di&#285;is kaj
+&#349;i elpa&#349;is kontra&#365; la mastron.</p>
+
+<p>La alparolito ekrigardis kvaza&#365; ruzebatito trans sia &#349;ultro,
+desaltis de la &#265;aro, lasis la &#265;evalon tie kaj rapidis kun
+&#349;anceli&#285;antaj pa&#349;oj kontra&#365; la mastrinon.</p>
+
+<p class="paghnumero">14</p>
+
+<p>&raquo;Certe mi, diablo prenu, instruos anka&#365; la hominojn danci!&raquo; li
+kria&#265;is alproksimi&#285;inte kaj ekbatis per la skur&#285;o sur la &#349;ultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la viza&#285;on&mdash;&#265;e la orelo komencis
+elgutadi ru&#285;a&#309;o.</p>
+
+<p>Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vila&#285;a vojo &#265;e la
+korta barilo&mdash;ili estis fojnistoj el najbara&#309;o, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze &#265;eestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.</p>
+
+<p>&raquo;Lasu! Mi ankora&#365; ne bezonas fremdulan helpon&mdash;<i class="gesp">ies</i> helpon!&raquo;
+a&#365;di&#285;is la vo&#265;o de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.</p>
+
+<p>La brutulo okulumis la rigardantojn. &raquo;Nur bonvenon al revena
+regalado&mdash;certe sufi&#265;as el &#265;i tio anka&#365; por la najbaro!&raquo; li ironie
+kriis. La batoj de l&rsquo;vipo rekomencis pla&#365;di.</p>
+
+<p>Sed la mastrino staris kvaza&#365; kolono sur sia loko, sen moveti&#285;o,
+sen tremeto sur la viza&#285;o. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis da&#365;rigi sian vojon nek alveni por helpo kontra&#365; la
+malpermeso.</p>
+
+<p>&raquo;Morga&#365; pli, se estos bezone!&raquo; la skur&#285;into ekdiris, ankora&#365; foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la po&#349;o, per la alia moke la
+vipon al la vila&#285;a vojo svingante, pa&#349;is al la &#349;tuparo kaj tie
+ankora&#365; preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.</p>
+
+<p>Sed la mastrino staradis ankora&#365; senmova meze en la korto, kvaza&#365;
+ne klare perceptante, kio &#309;us okazis. Kaj restis ankora&#365; staradi,
+kiam la fal&#265;istoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj malla&#365;te
+interparolantaj.</p>
+
+<p>Pasis duo da tagoj&mdash;el Heikkilä estis a&#365;data neniu ekknaro de muso,
+&#265;io &#349;ajne repaci&#285;is.</p>
+
+<p class="paghnumero">15</p>
+
+<p>Sed la trian tagon okazis io neatendita.</p>
+
+<p>Oni &#309;us finis la matenman&#285;on kaj &#265;iuj fojnistoj ku&#349;egis en la
+korto la postman&#285;an ripozon&mdash;anka&#365; la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn sprita&#309;ojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupi&#285;is; &#349;i estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.</p>
+
+<p>Tiam la provizeja pordo malfermi&#285;as kaj la mastrino pa&#349;as al la
+fojnistaro&mdash;kvaza&#365; &#349;i havas ion por diri.</p>
+
+<p>&raquo;Novmoda greno nun &#349;ajnas kreski en la kampoj de Heikkilä!&raquo;
+a&#365;di&#285;as tran&#265;e tremanta vo&#265;o, kaj &#349;i levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun &#349;i portis ka&#349;e. &raquo;Sed &#265;ar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, &#285;i ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!&raquo; Kaj anta&#365; ol iu e&#265; perceptis, pri kio estas
+la demando, &#349;i jam metis la ujon sur hak&#349;tipon starantan anta&#365; la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude ku&#349;antan hakilon&mdash;la hakilo
+levi&#285;as kaj mallevi&#285;as kaj ru&#285;a rumo &#349;prucas &#265;irka&#365; la korto.</p>
+
+<p>&raquo;Diablo!&raquo; la mastro eksaltis staronta kun nigra viza&#285;o kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.</p>
+
+<p>&#264;iuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon&mdash;la ru&#285;a&#349;nuran skur&#285;on de
+patro&mdash;sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.</p>
+
+<p>La virino vidas &#265;i &#265;ion, ekkaptas la skur&#285;on en la manon kaj
+prenas minacan teni&#285;on. &raquo;Restu for!&raquo; &#349;i krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimi&#285;anta viro.</p>
+
+<p>Ekpla&#365;do de skur&#285;o! La viro malbenas, levas unu manon por &#349;irmi
+sian viza&#285;on kaj ree atakas.</p>
+
+<p class="paghnumero">16</p>
+
+<p>&raquo;Restu for, dibo&#265;ulo je rumo kaj skur&#285;o!&raquo; estas ree a&#365;data, kaj
+la vipo alkro&#265;i&#285;as per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+&#349;ultroj de l&rsquo;viro, ke tiu retiri&#285;as kun ekbleko. Li staras momenton
+kvaza&#365; senkonscia, ekrigardas al la ree levita skur&#285;o, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto stari&#285;is, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj &#265;e la flankoj,
+sin trenante al la domo.</p>
+
+<p>Sed la mastrino repa&#349;as al la &#349;tipo kaj dispecigas la skur&#285;on kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo&mdash;kvaza&#365; en &#265;iu colo
+de &#285;i vivus semo de malfeli&#265;o, kiun &#349;i devas pereigi.</p>
+
+<p>La fojnistaro fiksrigardas konsternita.</p>
+
+<p>&raquo;Kaj nun al la herbejo!&raquo; a&#365;di&#285;as firma, ordonanta vo&#265;o. &raquo;Vi certe
+havis sufi&#265;ajn ripoztempojn dum &#265;i tiuj jaroj.&raquo;</p>
+
+<p>Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankora&#365; preska&#365; knabineca
+mastrino, kiu nun staras anta&#365; ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo&mdash;aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo&mdash;kreskanta knabo, kiu ku&#349;as plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montri&#285;o de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa viza&#285;o.</p>
+
+<p>Momenteto por ekbeno&mdash;la mastrino staras anta&#365; la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvaza&#365; pilko
+ruli&#285;as.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u vi ne komprenas&mdash;al la herbejo!&raquo; Kaj &#349;i for&#309;etas la knabon per
+tia fortego, ke li brupa&#349;as per longaj kurpa&#349;oj malproksimen sur la
+korto.</p>
+
+<p class="paghnumero">17</p>
+
+<p>La homoj rigardas stultesprime.</p>
+
+<p>&raquo;Kaj estas mi, kiu de hodia&#365; ordonos en la domo&mdash;por ke nun &#265;iu
+tion sciu!&raquo;</p>
+
+<p>La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.</p>
+
+<p>Dum du tagoj oni a&#365;dis nenion pri Heikkilä. La mastron neniu vidis
+e&#265; ekaperi&mdash;li honte kaj &#265;agrene sin fermis en la &#265;ambro.</p>
+
+<p>Sed la nokton post dua tago ree okazis io.</p>
+
+<p>La servistinoj dormantaj en la &#265;ambrego ekveki&#285;is je tio, ke la
+pordo de l&rsquo;inter&#265;ambro subite malfermi&#285;is kaj tra la &#265;ambregon
+kvaza&#365; pala fantomo rapide kuris al la anta&#365;&#265;ambro.</p>
+
+<p>La veki&#285;intoj sin &#309;etis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.</p>
+
+<p>Ekstere estis vidataj &#265;aro sur la korto anta&#365; stalo kaj &#265;evalo
+ligita je ringo &#265;e &#285;ia pordo; sur &#285;in la mastro estis metanta la
+jungilaron.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u <i class="gesp">tia</i> maniere?&raquo; a&#365;di&#285;is de la perono&mdash;el la posta
+fenestro estis forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke
+&#265;iu vorto estis a&#365;data en la &#265;ambrego. Kaj ili vidis la mastrinon
+en subvesta&#309;oj rapidantan preska&#365;kure al la junganto.</p>
+
+<p>De la stalo a&#365;di&#285;is maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.</p>
+
+<p>La mastrino jam alproksimi&#285;is kun rapidaj, decidaj pa&#349;oj&mdash;kiel
+&#349;ajnis, rekte al la kapo de l&rsquo;&#265;evalo, ignorante la mastron.</p>
+
+<p>Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvaza&#365; embuskinta rabbesto
+kontra&#365; la venantinon.</p>
+
+<p class="paghnumero">18</p>
+
+<p>&raquo;Vi diablido!&raquo;&mdash;la pinto de l&rsquo;dekstra piedo ekflugis kontra&#365; la
+genuon.</p>
+
+<p>El la korto a&#365;di&#285;is sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tu&#349;etis la teron, doloron sur la viza&#285;o, la brakojn stre&#265;ante, la
+manojn pugnigante.</p>
+
+<p>La rigardantojn kaptis anta&#365;sentomiksita timo.</p>
+
+<p>Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankora&#365; kelkfoje, poste la piedo
+kvaza&#365; prove rekti&#285;is &#285;is la tero&mdash;&#349;i obstine ekiris al sia celo.</p>
+
+<p>La observantoj tra la fenestroj ek&#285;emis pro malstre&#265;i&#285;o.</p>
+
+<p>Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvaza&#365; veki&#285;is,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ek&#309;etis post &#349;i, kaptante per
+unu mano je la &#349;ultro de l&rsquo;irantino.</p>
+
+<p>Tiam &#349;i returni&#285;is kun minaca flamo en la okuloj&mdash;ili sin &#309;etis
+unu kontra&#365; la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbati&#285;o, poste sono de &#349;irata &#349;tofo kaj ekapero de
+&#349;ia nudi&#285;inta &#349;ultro en la somernokta lumeto&mdash;la brakoj
+&#265;irka&#365;prenis la taliojn. Turni&#285;o, ruli&#285;o kaj tordi&#285;o, poste
+amba&#365; renversi&#285;is. De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton,
+movi&#285;ojn de kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda ha&#365;to kaj
+transruli&#285;on de la batalantoj unu super la alia, &#285;is &#349;i subite sin
+dis&#349;iris kaj stari&#285;is&mdash;kun talio duone nuda, &#349;irita maniko
+pendanta &#265;e la flanko.</p>
+
+<p>La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon &#309;us, kiam &#349;i estis
+liberi&#285;onta, etendis kaj kaptis la piedon&mdash;kaj &#349;i falis senstre&#265;e
+kun la bu&#349;o sur la teron.</p>
+
+<p>Sed samamomente &#349;i ekrimarkis ion en la herbo anta&#365; si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis &#285;in.</p>
+
+<p class="paghnumero">19</p>
+
+<p>Momenton&mdash;la virino furioze returni&#285;is kontra&#365; sian kontra&#365;ulon
+kaj la observantoj vidis &#349;in momente levi&#285;i per la genuoj sur la
+nukon de l&rsquo;viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per &#265;irka&#365;volvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta la&#365;pove rapide.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u vi komprenas&mdash;&#265;i tio devas&mdash;klari&#285;i! Vi ne piedbatos&mdash;nek
+&#349;iros&mdash;nek dibo&#265;os&mdash;ne, kvankam rompi&#285;us! Kaj la &#265;evalon
+movos&mdash;neniu&mdash;sen mia permeso&mdash;vi jam eltrinkis la vian!&raquo; a&#365;di&#285;is
+spireganta vo&#265;o inter la batoj.</p>
+
+<p>Sammomente la virino renversi&#285;is sur la herbon. Ree ruli&#285;o kaj
+batalo&mdash;la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+&#265;iu turni&#285;o. Sed la virino stre&#265;i&#285;is per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis &#349;in sur liaj &#349;ultroj, batantan e&#265;
+pli fervore ol &#309;us.</p>
+
+<p>&raquo;Tio <i class="gesp">devas</i> i&#285;i&mdash;klara!&mdash;Nun estas demando pri la <i class="gesp">domo</i>&mdash;patro
+diris&mdash;tiam. Jes, nun estas&mdash;&#265;u vi a&#365;das&mdash;<i class="gesp">nun estas demando pri
+la domo</i>!&mdash;&#284;i ne estas per rumo&mdash;nek per skur&#285;o&mdash;konstruita&mdash;nek
+malkonstruota!&mdash;Heikkilä estas mia&mdash;kaj mi &#285;in <i class="gesp">tenos</i>&mdash;&#265;u vi
+komprenas?&raquo;</p>
+
+<p>La viro baraktis kaj stre&#265;i&#285;is. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, &#285;is &#349;i fine, laca kaj spireganta, lasis.</p>
+
+<p>&raquo;Iru en vian &#265;ambron kaj restu tie&mdash;la man&#285;o estos portata anta&#365;
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.&raquo;</p>
+
+<p class="paghnumero">20</p>
+
+<p>Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro treni&#285;is internen
+&#285;emante, sennerva kiel malseka &#265;ifono, kaj malaperis en la
+&#265;ambron.</p>
+
+<p>Post kelka tempo anka&#365; la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+&#265;ambrego en sian &#265;ambron&mdash;la servistinoj jam retiri&#285;is en siajn
+litojn kaj &#349;ajnigis dormadon. Sed post &#349;ia foriro ili komencis
+flustradi.</p>
+
+<p>Tiam &#349;i subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u vi vidis, kio okazis &#265;i tie?&raquo; a&#365;di&#285;is severa vo&#265;o.</p>
+
+<p>&raquo;Ne... nenion ni scias&raquo;, iu embarase respondis.</p>
+
+<p>&raquo;Vi mensogas!&raquo; ektintis vo&#265;o mezplanke. &raquo;Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri &#265;i tio estos a&#365;data aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos &#265;iun aparte el vi per la sama rimeno!&raquo;</p>
+
+<p>&#348;i restis ankora&#365; stari momenteton, severa kaj energia&mdash;al la
+servistaro &#349;ajnis, kvaza&#365; &#349;i en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvaza&#365; dek jarojn pli a&#285;a.</p>
+
+<p>&#264;i tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.</p>
+
+<p>&#264;iu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkilä okazis dum tiu
+fojnrikoltado &#285;isradika &#349;an&#285;o.</p>
+
+<p>La mastro kvaza&#365; malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+&#265;ambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.</p>
+
+<p>Sed des pli estis vidata la mastrino&mdash;&#265;ie, en &#265;iu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam &#349;i demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+&#349;taleco, kia frostigis la ekridetojn.</p>
+
+<p class="paghnumero">21</p>
+
+<p>La signoj pri nova takto aperis &#265;ie. &#348;i duobligis la
+laboristaron kaj postulis duoblan laboron rilate la anta&#365;o.
+Novkampoj estis sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La
+disciplino estis severa, sed la man&#285;o bona, la salajro bona, kaj la
+tuta klopodado estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj
+kaj taglaboristoj balda&#365; komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkilä.</p>
+
+<p>Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed anka&#365;
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke &#349;i iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+dra&#349;ejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris &#265;iun
+angulon. Balda&#365; poste vidi&#285;is sur la kampoj de Heikkilä modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.</p>
+
+<p>&#264;io tio donis multe da temo por diskutado&mdash;ankora&#365; pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. &#264;u ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? A&#365; &#265;u estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+anta&#365;a? Tiel &#349;ajnis&mdash;almena&#365; la mastro videble iom post iom
+kutimi&#285;is al sia nova situacio. La &#265;ambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la anta&#365;aj okupi&#285;etoj kaj
+man&#285;is kun la servistoj &#265;e sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa &#349;tonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la bu&#349;on; alifoje li elbu&#349;igis&mdash;strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, &#265;u ili estis
+freneza&#309;oj a&#365; sa&#285;a&#309;oj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super &#265;io tio ku&#349;is ia seka sekretiga ridetado, kiu
+&#349;ajnis preska&#365; timiga, &#265;ar neniu sciis, kion &#285;i ka&#349;is.</p>
+
+<p class="paghnumero">22</p>
+
+<p>Sed per kia sor&#265;o la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, e&#265; haltigi lian drinkemon, &#265;ar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria a&#365; dibo&#265;anta je drinkad-voja&#285;oj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkilä, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinka&#309;oj. &#264;u ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis &#349;in en brandvendejo nek tiajn a&#309;ojn inter
+&#349;iaj alportita&#309;oj.</p>
+
+<p>Estu kiel ajn, &#265;iuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton&mdash;ke &#349;i ne permesis la domon perei kaj igis la dibo&#265;ulon
+almena&#365; sendan&#285;era nenionfaranto&mdash;ankora&#365; pli pro la mistera
+aplombo, per kiu &#349;i tion &#265;ion plenumis.</p>
+
+<p>La pensoj de la homoj ofte okupi&#285;is pri &#349;i. Ili vidis &#349;in la&#365; la
+tempo plirondi&#285;i kaj plibeli&#285;i, sed la firmaj trajtoj de la viza&#285;o
+ne moli&#285;is. Rilate infanoj la filo restis solulo&mdash;&#265;u &#265;iuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj &#265;esis? Kion la forta, ne alproksimi&#285;ebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? &#264;u &#349;i sopiris ion, &#265;u &#349;i
+suferis? &#264;u &#349;i sentis sian vivon, spite &#265;ia prospero, soleca? A&#365;
+&#265;u &#349;i estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kura&#285;is e&#265; aludi&mdash;ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.</p>
+
+<p>Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimi&#285;is al la situacio, fine
+lasante &#265;ian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkilä tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. E&#265; la mastro &#349;ajnis kontenta <span class="paghnumero">23</span> je sia loto&mdash;kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendi&#285;is, &#265;ar oni sciis ilin lia sola distra&#309;o.</p>
+
+<p>Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkilä.</p>
+
+<p>La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian a&#285;on, e&#265; li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu la&#365; difino
+estis okazonta dum pentekosto.</p>
+
+<p>Por tio oni devis fari al li kelkajn a&#265;eta&#309;etojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupi&#285;on, kiun &#349;i ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke &#349;i ne povis veturi al la urbo.</p>
+
+<p>Tiam la mastro sin proponis akompani la filon&mdash;li havis liberan
+tempon.</p>
+
+<p>La propono &#349;ajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontra&#365;diri, &#265;ar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabul&#349;ar&#285;o kun aliaj viroj, sed li sin kondutis &#265;iel senripro&#265;e,
+ke &#265;iuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.</p>
+
+<p>La patro kaj filo ekiris.</p>
+
+<p>La tempo pasis &#285;is tagman&#285;o&mdash;la komisiitoj ne revenis. La horlo&#285;o
+batis du, tri, kvar&mdash;la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj ru&#285;ajn makulojn, sed vidis &#349;in tiom kvieta, kvaza&#365; pri
+nenio aparta estis la demando. &#264;e ili mem komencis la doloro
+supreni&#285;i al la gor&#285;o.</p>
+
+<p>&#264;irka&#365; la kvina horo a&#365;di&#285;is sur la landvojo krakanta bruego
+de &#265;aro. Jam tran&#265;is akra kriego&mdash;granda kaj potenca kiel pro
+&#285;ojego, kaj &#285;in da&#365;rigis alia, infane alta <span class="paghnumero">24</span> kaj kvaza&#365;
+hezitanta. Unu el la sidantoj en la &#265;aro svingis ru&#285;a&#349;nuran
+skur&#285;on, la alia sidis anta&#365;enkurba, apogante per unu mano al
+bariero de l&rsquo;sidejo kaj tien kaj reen &#349;anceli&#285;ante la&#365; la skuoj
+de la &#265;aro.</p>
+
+<p>La krakado alproksimi&#285;is. Ektiro je la brido kaj ekpla&#365;do de
+l&rsquo;vipo&mdash;kaj ili veturis plengalope preter Heikkilä kaj kriega&#265;is
+&#285;uste &#265;e la domo.</p>
+
+<p>La servistinoj staris la koron en gor&#285;o sur la korto&mdash;unu el ili
+kuris senspire en la &#265;ambregon.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u vi vidis, mastrino&mdash;la mastro kaj...&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Kaj plu...?&raquo;</p>
+
+<p>La knabino ru&#285;egi&#285;is &#285;is la oreloj kaj retiri&#285;is konfuzita
+kvaza&#365; trovita &#265;e misago.</p>
+
+<p>De sur la alta&#309;o de Heikkilä estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis la&#365;kurbe trans ponton &#285;is la gastejo en la fino de la
+vila&#285;o. La servistinoj atendis &#265;iumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio a&#365;di&#285;is. Anstata&#365;e &#349;i post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, &#265;u jam fini&#285;is laboro en
+la domo, &#265;ar ili tiel malvigli&#285;is. Mem &#349;i &#349;ajnis tute kiel
+anta&#365;e kaj parolis per la kutima kvieta vo&#265;o, e&#265; la ru&#285;aj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis malla&#365;te kaj
+iradis piedpinte&mdash;ili ne povis ne fari tion.</p>
+
+<p>&#264;irka&#365; la na&#365;a horo ree a&#365;di&#285;is krakado de &#265;aro.</p>
+
+<p>&raquo;Hm Härmäj knaboj&mdash;deklivo kaj jungita homino!&raquo; kria&#265;is la mastro
+enveturante tra la pordego.</p>
+
+<p>Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpa&#349;i, sed
+ek&#349;anceli&#285;is kaj falis kaj restis tie la&#365;longe ku&#349;anta.</p>
+
+<p class="paghnumero">25</p>
+
+<p>La mastro grunte ekridis, ree kria&#265;is, vipis la &#265;evalon per la
+skur&#285;o kaj ankora&#365; foje veturis ronde en la korto.</p>
+
+<p>Li kvaza&#365; kreskis de anta&#365;e, &#349;ajnis fierega kaj aplomba, parade
+&#265;irka&#365;rigardante.</p>
+
+<p>La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis &#265;iu la&#365; sia direkto, apena&#365; kura&#285;ante
+rigardeti de post la fostoj.</p>
+
+<p>El la bu&#349;o de l&rsquo;el&#265;ari&#285;anta mastro a&#365;di&#285;is graka&#265;anta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;io estas restarigita, hih!&raquo; li akrekriis kvaza&#365; per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skur&#285;on en aero. &raquo;Kaj kun
+alkresko!&raquo;&mdash;li montris la filon ku&#349;antan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.</p>
+
+<p>La mastrino alproksimi&#285;is&mdash;la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+&#349;i iris kvaza&#365; en siaj okupoj, kvaza&#365; ne rimarkinte la mastron,
+kiu da&#365;re staris aplomba, la krurojn disetendite, la skur&#285;on en unu
+mano, pugnigita en la po&#349;o, brilantan triumfesprimon sur la ru&#285;a
+viza&#285;o&mdash;kvaza&#365; li nenion vidis nek a&#365;dis, nur &#285;uis la potencan
+ekstazon de l&rsquo;momento.</p>
+
+<p>Ektiro&mdash;la skur&#285;o eksvingis en la mano de l&rsquo;mastrino.</p>
+
+<p>&raquo;<i class="gesp">En la &#265;ambron!</i>&raquo; sammomente ektintis tiel severe
+humilige, ke e&#265; la sidantoj en la &#265;ambrego ektremis.</p>
+
+<p>La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.</p>
+
+<p>&raquo;En vian &#265;ambron!&raquo; rea&#365;di&#285;is&mdash;en la vo&#265;o tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.</p>
+
+<p class="paghnumero">26</p>
+
+<p>Kaj la observantoj vidis, kiel la viro &#309;us tiom aplomba kunfalis
+kvaza&#365; fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvaza&#365; baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>La mastrino sekvis &#265;e liaj kalkanoj,&mdash;amba&#365; malaperis en la
+&#265;ambron. De tie komencis a&#365;di&#285;i plendpepado kaj pla&#365;dado, hurlado
+kaj vekriado kaj &#265;iam sen&#265;esa pla&#365;dado, tiel ke agacis la ha&#365;to
+de l&rsquo;estantoj en la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>Post tempeto la mastrino aperis en la &#265;ambrego.</p>
+
+<p>&raquo;Maljungu la &#265;evalon kaj iru por na&#285;igi &#285;in!&raquo; &#349;i diris severe,
+metante la skur&#285;on el sia mano en la fajron sub la ferpoto.</p>
+
+<p>Mem &#349;i ree eliris&mdash;prenis la knabon ku&#349;antan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvaza&#365; infaneton en sian propran &#265;ambron.</p>
+
+<p>Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+&#265;ambregon. La servistaro vidis, kiel ili pa&#349;is la&#365; vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron&mdash;iom pli
+sube, en rivera kurba&#309;o, travideti&#285;is la pastrejo inter betuloj.</p>
+
+<p>Poste &#265;io revenis al la anta&#365;aj orbitoj.</p>
+
+<p>Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+&#265;ambro, nek tio, ke li &#349;ajnis pli kaduka ol anta&#365;e, e&#265; preska&#365;
+forgesis siajn sarkasmojn.</p>
+
+<p>Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li i&#285;is solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.</p>
+
+<p>&raquo;Li jam havis okazon por &#265;ion vidi, kio hejme estis vidinda&raquo;
+a&#365;di&#285;is mallonga klarigo.</p>
+
+<p class="paghnumero">27</p>
+
+<p>Ankora&#365;foje Heikkilä a&#365;digis pri si&mdash;surprizante &#265;i-foje, kiel
+ofte anta&#365;e.</p>
+
+<p>La domon vizitis morto.</p>
+
+<p>La kristnasko estis festita kaj &#265;e la plej proksima najbaro, la
+vila&#285;a for&#285;isto, estis okazanta laborfesto pri ligna&#309;oj. Kiel
+da&#365;rigon la gejunuloj aran&#285;is ian &raquo;dancon de Johano&raquo;, al kiu
+tiri&#285;is anka&#365; la servistaro de Heikkilä &#285;is la lasta estulo.</p>
+
+<p>Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l&rsquo;dancejo estas tiregata
+malferme kaj &#265;e la sojlo aperas la mastro de Heikkilä&mdash;duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la viza&#285;o.</p>
+
+<p>&raquo;La anaro de Heikkilä tuj venu hejmen!&raquo; Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.</p>
+
+<p>&#264;iuj komprenis, ke io aparta estis okazinta a&#365; okazonta&mdash;la
+dancantoj komencis are treni&#285;i al Heikkilä.</p>
+
+<p>La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la &#265;ambron de l&rsquo;mastrino.</p>
+
+<p>Tie ku&#349;is la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la viza&#285;on al la &#265;ambro, sed pala kaj amba&#365; manojn sub la
+brusto, kvaza&#365; premante al si la subkora&#309;on.</p>
+
+<p>Nun la mastro rakontis&mdash;kun tremanta vo&#265;o kaj okuloj rondaj pro
+teruro&mdash;kiel li veki&#285;is en sia &#265;ambro pro la&#365;ta plendado kaj
+lamentado, kredante unue &#285;in a&#365;di el ekstere kaj supozante, ke
+movi&#285;is la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke &#285;i devenis el
+la mastrina &#265;ambro, rapidegis tien tra la &#265;ambregon, vidis &#349;in
+ankora&#365;foje premegi sin sub la koro kaj ekvo&#265;i&mdash;poste resti
+silenta. Li, la mastro, timi&#285;is tiom, ke li ne <span class="paghnumero">28</span> kura&#285;is
+e&#265; tu&#349;eti per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.</p>
+
+<p>Timigita li fakte estis, tremante je &#265;iu ostotubero. La sama terura
+sento okupis anka&#365; la rigardantojn. &#264;iu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan &raquo;atakon&raquo;&mdash;tiaj okazoj estis jam anta&#365;e viditaj&mdash;kaj
+ke tio okazis anta&#365; momento, &#265;ar la korpo estis ankora&#365; varma.</p>
+
+<p>La flankuloj fori&#285;is kun profunda malstre&#265;i&#285;o en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro &#265;eestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.&mdash;da&#365;re pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel anka&#365; li unu fojon
+povis esti la&#365;home.</p>
+
+<p>Preska&#365; neniam estis &#265;e mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkilä&mdash;por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkilä estis nekutima
+fenomeno&mdash;diskreta kaj stranga, sed estimata de &#265;iu. Ili staris
+kvaza&#365; anta&#365; siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tuta&#309;o kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klari&#285;os. Sed nun estis &#265;io
+&#349;losita per la nerompebla sigelo Hadesa. &#348;ajnis, kvaza&#365; la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke e&#265; la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.</p>
+
+<p>Sed malvigligita &#349;i estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto&mdash;la
+malgranda sulki&#285;o de la brovejo,&mdash;fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, anka&#365; &#285;i nur pliigis &#349;ian severan dignecon.</p>
+
+<p class="paghnumero">29</p>
+
+<p>La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.</p>
+
+<p>Kaj nun estis vidata tiu stranga&#309;o, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta vo&#265;o, kiel li veki&#285;is
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preska&#365; forgesis sian
+anta&#365;an antipation kaj sentis ion kvaza&#365; kompaton al la viro, je
+kiu la okazo &#349;ajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli da&#365;ran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.</p>
+
+<p>La filo ne estis videbla &#265;e la enterigo&mdash;lia restadejo estis konata
+de neniu.</p>
+
+<p>Sed apena&#365; pasis la enterigo, kiam ree stranga&#309;oj komencis a&#365;di&#285;i
+el Heikkilä.</p>
+
+<p>Kvaza&#365; malnovaj sekretaj fortoj ree elsor&#265;i&#285;is.</p>
+
+<p>Ree svingis la skur&#285;o en la korto de Heikkilä, ree a&#365;di&#285;is
+kria&#265;oj kaj la &#265;evalo galopis &#349;a&#365;manta.</p>
+
+<p>La mastro estis kvaza&#365; demonhavanta&mdash;kvaza&#365; la anta&#365;aj drinkuloj,
+foiristoj kaj dibo&#265;uloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis anta&#365;tagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+&#349;an&#285;i &#265;evalon kaj inciti la servistojn per &#265;iaj diabla&#309;oj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. A&#365; li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de dibo&#265;uloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokru&#265;ojn sur la tablon kaj plenigi ilin &#285;is
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+man&#285;i. Senceremonie &#349;afon el stalo, en la meznokto &#285;in
+tuta en ferpotegon kaj tia sur la tablon, <span class="paghnumero">30</span> &#265;e kiu la herooj
+man&#285;egis. Sed meze de &#265;io li povis ekkriegi kiel freneza, stari&#285;i
+de la tablo kun rondaj okuloj kaj pla&#365;digi per skur&#285;o &#265;irka&#365; si,
+murmuri nekompreneblajn vortojn, sin &#309;eti eksteren kaj veturi
+galope, kriegante kaj hurlante, foren.</p>
+
+<p>Li ne nur drinkis, sed anka&#365; alie dibo&#265;is la&#365; povo. En gastejoj li
+svingis per la skur&#285;o dispecige fenestrojn, glasojn kaj
+porcelana&#309;ojn de tabloj sur plankon. &#264;io vidigis, ke li nun decidis
+havigi rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li
+fastis, kaj pereigi Heikkilä&rsquo;n &#285;is la subangulaj sokleroj.</p>
+
+<p>La homoj rigardadis &#265;i tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. &#284;i efektive ne mirigis ilin, kontra&#365;e &#349;ajnis preska&#365;
+nature, ke la drinkegula&#265;o nun dibo&#265;is kun la pereiga skur&#285;o en la
+mano&mdash;nun, kiam la malhelpa&#309;o forestis.</p>
+
+<p>Sed &#265;u tiel devis Heikkilä, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? La&#365; la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+dibo&#265;ado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankora&#365; ne
+disblovi&#285;is de &#265;irka&#365; Heikkilä, sed la kerno estis la&#365; ilia
+opinio klara&mdash;&#285;i konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. &#264;io komplete vidata, la pasinta&#309;o de
+l&rsquo;duo de jardekoj prezenti&#285;is batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo&mdash;anka&#365; la nuna&#309;o estis nur da&#365;rigo al
+tio.</p>
+
+<p>&#264;u unu jam tute fori&#285;is el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? &#264;u la forto de pereigo &#265;i tie diris la lastan vorton?</p>
+
+<p>Tiel &#349;ajnis.</p>
+
+<p class="paghnumero">31</p>
+
+
+<h3>II.</h3>
+
+
+<p>La marta luna&#309;o pa&#349;adis sur brilanta printempa ne&#285;krusto kaj
+ka&#349;e enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.</p>
+
+<p>La lo&#285;anto de la dometo ankora&#365; ne estis ku&#349;anta, kvankam la lampo
+jam anta&#365; longe estis estingita, sed li sidis plenvestita &#265;e la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.</p>
+
+<p>&raquo;Saluton, Matio de Väliportti!&raquo; la luno ekdiris familiare. &raquo;Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?&raquo;</p>
+
+<p>Sed la viro nek a&#365;dis nek vidis ion, nur sidadis enpensi&#285;inta&mdash;dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, seki&#285;intan viza&#285;on, sur kiu vidi&#285;is la
+hardaj fingropalpa&#309;oj de vivo.</p>
+
+<p>Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimi&#285;is. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, &#265;ar li
+planis tian, kian li neniam <span class="paghnumero">32</span> anta&#365;e faris, sed kio kvaza&#365; sin
+apogis al la anta&#365;pasinta vivovojo.</p>
+
+<p>La&#365; tiu vojo nun preteriris anta&#365; li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvaza&#365; altkumulusoj,
+sed &#265;iu estis guto el la suko de lia propra vivo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La unua estis ido de printempo&mdash;bela, feli&#265;a printempo.</p>
+
+<p>Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elbur&#285;oni&#285;is por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apena&#365; mem
+kredis &#285;in vera kaj kvaza&#365; instinkte anta&#365;sentis, ke &#285;i devis
+disrompi&#285;i. &#264;ar la feli&#265;o, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti da&#365;ra.</p>
+
+<p>Sed la printempo estis klara kiel ar&#285;ento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa alta&#309;eto inter la du
+domoj a&#365;dis tiusomere flustra&#309;ojn, kiuj igis &#285;ian maljunan koron
+pulsadi.</p>
+
+<p>Kiom dol&#265;a estas amo, kiam &#285;i estas sekreta&mdash;kiam oni nur &#349;telire
+kura&#285;as &#285;in alproksimi&#285;i kaj nur subdire pri &#285;i paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>A&#365;tune tio okazis&mdash;tio kion li instinkte timis kaj kio ku&#349;is kiel
+malhela makulo anka&#365; sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kura&#285;is paroli pri &#285;i.</p>
+
+<p>La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj &#285;i estis
+rapide klarigata. &raquo;&#264;u <i class="gesp">servisto</i> kiel mastron de <i class="gesp">Heikkilä</i>?
+Ili kredis la filinon de Heikkilä havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj <span class="paghnumero">33</span> gepatroj kaj familio. &#264;u &#349;i, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?&raquo;</p>
+
+<p>La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvaza&#365; freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksi&#285;i, &#265;ar ili ne konis e&#265; unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, &#265;i tiu estis la sola fojo, kiam la knabino &#265;agrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin amba&#365;.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiel klare li rememoris ilian lastan renkonti&#285;on sub la maljuna
+sorpo&mdash;rememoris, kaj tamen &#265;io tiuvespera estis kvaza&#365; obtuza
+susuro.</p>
+
+<p>Lia gor&#285;o kunpremi&#285;is, kiam li pensis, ke &#285;i estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino&mdash;al &#349;ia edzi&#285;proklamo restis nur kelke
+da tagoj...?</p>
+
+<p>&raquo;Sed kiel vi povos <i class="gesp">vivi</i> kun li?&raquo; li demandis kun
+doloro.</p>
+
+<p>&raquo;Tion mi ankora&#365; ne scias&mdash;tion mi efektive ne scias&raquo;, la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.</p>
+
+<p>Sed &#285;i ne estis por li la &#265;efa demando&mdash;estis alio, kio lin
+turmentis ankora&#365; pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.</p>
+
+<p>&raquo;Kaj niaj interrilatoj...?&raquo; li fine povis elpremegi, &raquo;&#265;u devas
+<i class="gesp">&#265;io</i> &#265;esi je &#265;i tio? Mi...&raquo;</p>
+
+<p>Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+viza&#285;on de la knabino.</p>
+
+<p>Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.</p>
+
+<p>&raquo;Devas&raquo;, la knabino fine diris per tremantaj lipoj. &raquo;&#264;io devas
+&#265;esi &#265;i tie, kvaza&#365; nenio iam estis&mdash;&#265;ar <span class="paghnumero">34</span> mi ne volas fari
+ion nedecan, &#265;u per pensoj, &#265;u per vortoj, &#265;u per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...&raquo;</p>
+
+<p>Li sentis &#265;ion nigri&#285;i en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.</p>
+
+<p>Ili stari&#285;is&mdash;kvaza&#365; nek unu nek alia havis ion plu por diri.</p>
+
+<p>Tiam la knabino ekkaptis amba&#365; liajn manojn.</p>
+
+<p>&raquo;<i class="gesp">Devas</i> esti tiel&raquo;, &#349;i diris per tremetanta
+vo&#265;o. &raquo;Sed se mi ankora&#365; iam estos libera agi la&#365; mia volo, vi
+scias mian inklinon... Ne, nun mi devas ekiri!&raquo; &#349;i aldonis
+malpacienci&#285;e, premegis liajn manojn kaj retiri&#285;is.</p>
+
+<p>Sed &#349;i alturni&#285;is ankora&#365;foje kaj parolis kvaza&#365; delire: &raquo;Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos&mdash;kaj
+se <i class="gesp">vi</i> bezonus...&raquo; la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontra&#365; si.</p>
+
+<p>Momenteto&mdash;ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+&#285;ia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la seki&#285;inta
+foliaro de l&rsquo;sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj&mdash;la knabino sin
+dis&#349;iris kaj forkuris.</p>
+
+<p>Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En &#265;i &#265;io
+estis io mistere solena&mdash;kvaza&#365; &#265;io nun rompi&#285;is inter ili,
+tran&#265;ita de la palaj radioj de luno, sed kvaza&#365; tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La edzi&#285;a festo&mdash;li preska&#365; frenezi&#285;is. Estis apena&#365; duona
+mejlo inter la domoj. Li a&#365;dis tumulton de festeno, <span class="paghnumero">35</span> bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj vo&#265;oj. Li &#349;teliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris e&#265; diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj a&#365;di flustra&#309;ojn...</p>
+
+<p>&#264;u li estis freneza? Li honte for&#349;teli&#285;is.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiel stranga a&#309;o estas la homa animo! Kvaza&#365; &#265;io peza kaj premanta
+estis subite forvi&#349;ita, nun kiam &#265;io estis nerevokebla. Li estis
+libera&mdash;kvaza&#365; nenio iam estis.</p>
+
+<p>Li memoris kvaza&#365; hiera&#365;an tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto&mdash;ili
+hontu! Propra terpeceto&mdash;&#285;i estis facile akirita. Propra dometo&mdash;&#285;i
+stari&#285;is kvaza&#365; sor&#265;ite.</p>
+
+<p>Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman viza&#285;on, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon&mdash;kaj en la sama momento li sentis
+kvaza&#365; lia propra staturo rekti&#285;is kaj plilongi&#285;is kaj
+neklarigebla forto stre&#265;is liajn tendenojn. Li observis liajn
+klopodojn kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li
+ne povis ne rideti triumfante kaj ne stre&#265;i&#285;i ankora&#365; pli
+fortege&mdash;kvaza&#365; li sekrete konkuradis kun tiu viro.</p>
+
+<p>Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la pre&#285;ejtegmentan
+e&#285;on, li mem estus grimpinta &#285;is la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon&mdash;montru nun amba&#365; sian mastran kapablon.</p>
+
+<p>En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj&mdash;strangaj, sed
+tamen kvaza&#365; malfremdaj kaj atenditaj <span class="paghnumero">36</span> por li. Kaj kiam
+li foje per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis
+eksciton de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de
+Heikkilä galopveturis kria&#265;ante preter lin, li sin turnis kaj
+komencis meze sur la vojo svingi la &#265;apelon kun vervo. Sammomente li
+hontis kaj premis la &#265;apon sur kapon, sed sentis, kvaza&#365; iliaj
+sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Tio okazis sekvintan someron&mdash;unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.</p>
+
+<p>La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.</p>
+
+<p>Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro&mdash;profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+&#285;ojego povante foje sin &#309;eti kontra&#365; lin, bati kaj tordi lin la&#365;
+pla&#265;o.</p>
+
+<p>Sed la virino intervenis.</p>
+
+<p>&raquo;Mi ankora&#365; ne bezonas fremdulan helpon&raquo;&mdash;aparte fiksante la
+rigardon al li: &raquo;<i class="gesp">ies</i> helpon!&raquo;</p>
+
+<p>Li re&#349;anceli&#285;is kvaza&#365; svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.</p>
+
+<p>Sed la virino repu&#349;is lin malvarme kvaza&#365; fremdan trudemulon. &#264;u
+li estis &raquo;fremdulo&raquo;, a&#365; iu alia&mdash;&#265;iuokaze la skur&#285;batoj de la
+viro estis pli &#349;atataj ol lia helpo. A&#365; &#265;u la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?</p>
+
+<p>Li atendis&mdash;malpacienca, kun pasia necerteco &#349;iranta la bruston.</p>
+
+<p>Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skur&#285;o, kiel &#349;i lin fermis en la &#265;ambron kaj neebligis <span class="paghnumero">37</span> &#265;ian
+dibo&#265;adon&mdash;e&#265; oni flustris, ke &#349;i mem sekrete havigis al li
+alkohola&#309;ojn, &#265;ar la viro ne povis tute malhavi ilin.</p>
+
+<p>Lin okupis terura sento&mdash;tamen do &raquo;fremdulo&raquo;, kvaza&#365; nenio iam
+estis! Se tiu virino estus &raquo;vera&raquo;, &#349;i lasus la dibo&#265;ulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone&mdash;mem li povus e&#265; miksi venenon
+en liajn branda&#309;ojn. Sed &#349;i malhelpis kaj prizorgis kvaza&#365;
+infaneton&mdash;certe tiu viro estis al &#349;i kara.</p>
+
+<p>Por kio li laboregis kaj stre&#265;adis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis e&#265; la naturan evoluadon de
+la okaza&#309;oj, kiuj &#349;ajnis kvaza&#365; rapidi por rekompenci la okazintan
+maljusta&#309;on? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj ven&#285;o&mdash;li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa alta&#309;eto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Ili estis vivitaj demandoj&mdash;al &#349;i, la virino!</p>
+
+<p>Kion &#349;i tiam pensis, kiam &#349;i a&#365;dis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la ka&#365;zon. Neniu sciis&mdash;&#349;i sola
+komprenis. Kion &#349;i tiam pensis&mdash;&#265;u &#349;i sentis pikon en la brusto?</p>
+
+<p>&#264;u &#349;i a&#365;dis, kio poste okazis? &#264;u oni rakontis al &#349;i pri
+&raquo;Foireja-Matio&raquo;, la fama &#265;evalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+a&#265;etis, vendis kaj inter&#349;an&#285;is? &#264;u &#349;i a&#365;dis, ke li havis
+bon&#349;ancon de pendigindulo, ke li akiris centojn &#285;uste &#265;ar li metis
+&#265;ion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, &#265;u li gajnos a&#365;
+malgajnos? Kion &#349;i tiam pensis?</p>
+
+<p class="paghnumero">38</p>
+
+<p>Unu fojon &#265;iujare li iris mem kiel vivanta demando preter &#349;i.
+Veturis la foiran anta&#365;tagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vila&#285;on&mdash;kun tri vivegaj &#265;evaloj anta&#365;e jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvaza&#365; princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo &#265;e Heikkilä,
+ordonis el apuda dometo kafregala&#309;on sur la &#265;aron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne &#309;etis e&#265; rigardon al
+Heikkilä, sed sentis en sia flanko &#349;iajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.&mdash;Kion &#349;i tiam pensis? &#264;u &#349;i rapidis en sian &#265;ambron,
+a&#365; &#265;u &#349;i komencis malla&#365;da&#265;i la servistinojn ke ili rigarda&#265;as
+&#265;iujn migrantojn?</p>
+
+<p>Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn&mdash;certe
+ili alvenis, &#265;ar ili iris kiel anekdotoj de bu&#349;o al bu&#349;o. Kiel li
+regalis per karuselo &#265;iujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangula&#309;on da popolo en restoracion, precipe &#265;iujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj man&#285;igis ilin la&#365; &#265;ies pla&#265;o. Kaj
+certe &#349;i anka&#365; a&#365;dis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+&#265;efpordo de Societejo kun &#265;evalo kaj &#265;aro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la &#349;tonaj &#349;tupoj&mdash;veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distra&#309;o. Kion &#349;i pensis pri tio?</p>
+
+<p>Kaj &#265;u la virino a&#365;dis <i class="gesp">ke li ne drinkis e&#265; guteton</i>? Certe &#349;i tion
+a&#365;dis! Kion &#349;i pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne
+drinkas, kvankam e&#265; &#265;iaspecaj sekigitaj fi&#349;oj de senakva
+kontinento drinkas&mdash;&#265;u tio ka&#365;zis al &#349;i iajn meditojn...?</p>
+
+<p>Kaj &#265;u &#349;i a&#365;dis la frapadon de kartoj? Pri &#265;evaloj, horlo&#285;oj,
+jakoj kaj &#265;apoj, la&#365; &#265;ies pla&#265;o&mdash;e&#265; kun almozulo <span class="paghnumero">39</span> en
+la landvoja drena&#309;o. &#264;u &#349;i komprenis, ke homoj ne tiel vetas por
+sin distri, kaj &#265;u &#349;i komprenis, <i class="gesp">pri kio</i> li ludis?</p>
+
+<p>Pripensu se li i&#285;us &#349;parema, kolektus monon kaj a&#265;etus
+kampardomon&mdash;la najbardomon de Heikkilä, tiun kie li anta&#365;e estis <i
+class="gesp">servisto</i>? Kion &#349;i tiam dirus?</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkilä? Kia fenikso &#349;i sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplekta&#309;on kiel &#265;iuj knabinoj, kaj robon kiel
+&#265;iuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel &#265;iuj aliaj. Edzini&#285;is poste kun drinkulo, kiun &#349;i nun regalis
+per brando kaj skur&#285;o.</p>
+
+<p>Kaj pro &#349;ia harliga&#309;o kaj robo li stre&#265;i&#285;is kaj bruis&mdash;&#265;iu havas
+la ekscesojn de juneco!</p>
+
+<p>Li a&#365;das ree &#265;evalblekadon kaj &#265;arkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma a&#365;tuna nokto&mdash;ili portas lin anta&#365;en, &#265;iam
+anta&#365;en, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>&#264;u li ne hontis&mdash;kiam li fine revenis al la hejma vila&#285;o, trofrue
+maljuni&#285;inta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?</p>
+
+<p>Kial? &#264;u tial, ke li ne revenis per &#265;evalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj&mdash;&#265;u li do eliris per &#265;evalo? &#264;u tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema&mdash;iu alia spertinta liajn voja&#285;ojn ku&#349;us kun
+humo sur la viza&#285;o!</p>
+
+<p>&#264;u anka&#365; la mastrino de Heikkilä ne hontis? La mastrino de
+Heikkilä&mdash;kiu &#349;i estis? Ha, nun li tion <span class="paghnumero">40</span> memoris&mdash;certe li
+iam konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.</p>
+
+<p>Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li&mdash;se li povos
+remeti la sova&#285;i&#285;intajn kampojn de Väliportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Kiu povas esplori la senfundajn profunda&#309;ojn de homa koro?</p>
+
+<p>Li dum jaroj e&#265; ne memoris pri Heikkilä, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkilä kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvaza&#365; altaj arboj kontra&#365; vespera ru&#285;i&#285;o.</p>
+
+<p>&#264;u estis la malnova amo, kiu ree komencis &#349;iri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed &#349;i turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se &#349;i kun sia domo deglitus la&#365; deklivo simile
+al li, se &#349;i devus senti malri&#265;on kaj mizeron, &#265;io estus
+ekvilibre. Sed &#349;i iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli
+prosperanta domo&mdash;kvaza&#365; &#349;i dum tuta lia foresto sekrete vetkuris
+kun li kaj nun mokis pri lia fina humiligo.</p>
+
+<p>Kelkiam li tamen sentis, kvaza&#365; inter ili tamen estis io&mdash;tutan
+tempon, spite &#265;io. Kvaza&#365; finfine estis en Heikkilä &#265;io, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+feli&#265;a&mdash;poste &#265;io glitis la&#365; deklivo.</p>
+
+<p>Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+&#265;io&mdash;kial &#349;i ne tiam faris tion? Kaj &#265;u &#349;i mem estis feli&#265;a?
+Ne, kaj almena&#365; du aliajn &#349;i malfeli&#265;igis. Nun li komprenis
+anka&#365; la sorton de tiu alia&mdash;la virino <span class="paghnumero">41</span> turmentis ilin amba&#365;,
+unun per videbla, alian per nevidebla skur&#285;o. &#348;i amis neniun kaj
+&#349;i envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.</p>
+
+<p>La&#365; la tempo tiuj pensoj densi&#285;is kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skur&#285;obatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al &#349;i kaj diri la tut-veron&mdash;tiam li estos libera por eterne.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!</p>
+
+<p>Sed li ne iris e&#265; duonan vojon kiam li returni&#285;is&mdash;honta kaj
+konfuzita.</p>
+
+<p>Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Fine&mdash;nun li tion elpensis!</p>
+
+<p>Li estis ebria kaj pa&#349;is memkonscia al Heikkilä. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontra&#365;e li havis unu ka&#365;zon plie&mdash;pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkilä volis drinki,
+kial &#265;iuj homoj drinkis&mdash;kaj tiel faros anka&#365; li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj koti&#285;as!</p>
+
+<p>Sed jam sur la vojo proksime al Heikkilä renkontiris la mastrino.</p>
+
+<p>Tio estis surprizo. Sed &raquo;bone&raquo;, li pensis, &raquo;konfidencia&#309;on mi ja
+havas por vi!&raquo;</p>
+
+<p>Ili interproksimi&#285;is&mdash;li sentis &#349;anceli&#285;on. Penis sin hardi,
+sed io premis la gor&#285;on tiel, ke li certe ne e&#265; <span class="paghnumero">42</span> vorton
+povos eldiri. Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela
+kaj digna, li subite tiris la &#265;apelon profunden sur la okulojn kaj
+intencis tiri&#285;i kvaza&#365; nenion rimarkante pretere.</p>
+
+<p>Sed la virino haltis&mdash;liaj propraj piedoj alnajli&#285;is al la vojo
+kvaza&#365; retenataj de nevidebla forto.</p>
+
+<p>La virino rigardis kvaza&#365; ne kredante siajn okulojn.</p>
+
+<p>&raquo;Matio!&raquo; a&#365;di&#285;is tremanta pro emocio vo&#265;o. Kaj en tiu unu vorto
+vibris &#265;io, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+&#309;eti teren anta&#365; &#349;i kaj petegi por ankora&#365;foje a&#365;di tiun unikan
+vorton.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u anka&#365; vi devas i&#285;i dibo&#265;ulo&mdash;kiel &#265;iuj aliaj...?&raquo;</p>
+
+<p>&#348;i jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.</p>
+
+<p>Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion &#349;i vere intencis? Kial &#349;i
+diris la unu vorton tiel, ke en &#285;i vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvaza&#365; &#349;i neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed &#349;i.</p>
+
+<p>Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke &#349;i vidis lin ebria
+kaj ankora&#365; pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+&raquo;aliaj&raquo;&mdash;kvaza&#365; li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, e&#265; por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkonti&#285;o. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontra&#365; la virino&mdash;&#285;uste pro la neklarigebla
+perforto, kiun &#349;i praktikadis kontra&#365; &#265;iuj aliaj.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam a&#365;di&#285;is de
+la landvojo furioza krakado de &#265;aro. <span class="paghnumero">43</span> Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje anta&#365;e.</p>
+
+<p>Jam svingis skur&#285;o kaj a&#365;di&#285;is kria&#265;o. Estis do li&mdash;kaj la filo
+kune. <i class="gesp">La filo</i> kune!</p>
+
+<p>Lin okupis tiel subita ven&#285;otriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkilä do tamen estis viro&mdash;li ven&#285;is por ili amba&#365;.</p>
+
+<p>Li sciis, ke tio &#265;esos balda&#365;, ke skur&#285;o jam balda&#365; dancos sur la
+dorso de l&rsquo;mastro. Sed &#285;i estis tamen maltima protesto kontra&#365; la
+mistera perforto.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>La morto de l&rsquo;mastrino! &#284;i estis surprizo al li kiel al aliaj, &#265;ar
+&#285;i venis tiel neatendita kaj fal&#265;is nematuran grenon. &#264;u li
+esperis &#285;in? Ne. &#264;u li volus &#285;in malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazinta&#309;o estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+<i class="gesp">estis</i> io&mdash;kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke &#265;i
+&#265;io nun estis nura rememoro.</p>
+
+<p>Sed kio &#285;i tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero&mdash;nenion! Kion &#349;i plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluzii&#285;is&mdash;tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj &#265;u &#349;i pli sciis pri
+li&mdash;pri &#265;io, kio trairis kiel ru&#285;a &#349;nuro tra lia vivo&mdash;&#265;u &#349;i e&#265;
+unu fojon efektive pensis pri li? &#264;u estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memora&#309;o el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, e&#265; suferis pro &#285;i? Kiel stranga estas la
+vivo! &#264;u ne la homoj iras kvaza&#365; en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu <span class="paghnumero">44</span> je la alia, tamen nenion sciante pri la
+interna homo de la alia, e&#265; tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.</p>
+
+<p>Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis &#285;is lia dometo, al li
+&#349;ajnis, ke &#285;i rakontis pri io tre malproksima&mdash;dum la infaneco
+a&#365;dita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envuali&#285;is en
+la nebulon de forgeso por eterne.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>Ree rapidegas bildoj anta&#365; li&mdash;la mastro de Heikkilä kun siaj
+kundrinkantoj.</p>
+
+<p>Ili vekis anka&#365; la alion, kiu jam estingi&#285;is.</p>
+
+<p>La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial &#349;i fleksi&#285;is sub la devigo de siaj gepatroj kaj &#265;u la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial &#349;i post tio i&#285;is harda, fiera kaj
+nekomprenebla? &#264;u &#349;i ne en tiu momento parolis, preska&#365; &#309;uris
+ion? &#264;u ne anka&#365; ion pri tio, ke &raquo;se vi iam bezonos...?&raquo; &#264;u li
+bezonis&mdash;tion certe la mastrino de Heikkilä plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo dibo&#265;ulo!</p>
+
+<p>Al li &#349;ajnis nun kvaza&#365; nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+&#349;i tiel subite estis de&#349;irata el inter siaj idoloj: ri&#265;eco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkilä estis kvaza&#365; ven&#285;ilo en la mano
+de l&rsquo;eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.</p>
+
+<p>La penso estis anka&#365; alie, pro speciala ka&#365;zo, kvaza&#365; serpenta
+veneno por lia malfervori&#285;inta sango. La nuna vintro estis al li
+&#265;iamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis <span class="paghnumero">45</span> dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj &#285;is vintromezo; da pretaj korba&#309;oj estis sufi&#265;e, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti&mdash;la mizero entrudi&#285;is tra la pordoj kaj
+fenestroj.</p>
+
+<p>Tiam la dibo&#265;ado de mastro Heikkilä kvaza&#365; briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca movi&#285;o kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+ri&#265;uloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? &#264;u li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? &#264;u sola la mastro de Heikkilä
+estis rajtigita al egaliga divido?</p>
+
+<p>Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa alta&#309;eto inter
+Heikkilä kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l&rsquo;vila&#285;o, kie &#265;iu havis sian kampeton por lupolo kaj &#265;e la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+a&#365; duon da terpomoj el &#265;iu kelo&mdash;tian kvanton neniu e&#265; rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...</p>
+
+<div class="tb">
+<p>&#8212; &#8212; &#8212;</p>
+</div>
+
+<p>&#264;i-vespere li fine decidis iri, &#265;ar estis bonege portanta
+ne&#285;krusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis anta&#365; la pordo.</p>
+
+<p>Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvaza&#365; estus
+necese ankora&#365;foje pripensi &#265;u iri &#265;u ne iri, &#265;ar li neniam
+tu&#349;is propra&#309;on de alia kaj e&#265; en la &#265;evalnegocoj neniam
+malfieri&#285;is al vera trompo. Kaj tiel li <span class="paghnumero">46</span> eksidis sur la
+benko &#265;e la fenestro kaj komencis kvaza&#365; fari kalkulon pri la
+pasinta vivo.</p>
+
+<p>Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo&mdash;kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvaza&#365; sennervigata de neklarigebla malenergieco.</p>
+
+<p>Tiam a&#365;di&#285;as de la landvojo la&#365;ta klakado de la timonoj, kaj
+kriega&#265;oj&mdash;li scias senvide kiu &#285;i estas.</p>
+
+<p>La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas &#265;evalo kaj flanke &#285;ia granda fantomeca ombro.
+&raquo;Rapido&mdash;Rapido&mdash;hej diablo, Rapido!&raquo; la grupo ventiras preter
+lian fenestron.</p>
+
+<p>Lia koro komencas bategi, tio &#265;io &#349;ajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la vir&#265;evalo de mastro Heikkilä nomi&#285;as &raquo;Rapido&raquo;, sed nun li ne
+memoras tion&mdash;kvaza&#365; la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: &raquo;Kion vi plu meditas, &#265;u vi ne vidas, kiel mi agas,&mdash;rapido,
+rapido, rapido!&raquo;</p>
+
+<p>Li risorte ekstari&#285;as kaj elrapidas el sia dometo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>* *<br />
+*</p>
+</div>
+
+<p>Unue kelkiom la&#365; la landvojo, poste trans barilon al la kampo&mdash;li
+komencas grimpi la&#365; longa, malkruta deklivo al la terkela alta&#309;eto.</p>
+
+<p>La luno brilas draste kaj lia silueto iras preska&#365; anta&#365; li. &#264;u
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velki&#285;intaj.
+&#264;u tiel malforta li jam estis? Kaj &#265;u li ankora&#365; meditis kaj
+pripensis, &#265;u estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango <span class="paghnumero">47</span> torente ekfluas en la kapon&mdash;nun venu
+e&#265; &#265;iuj mastroj de la vila&#285;o renkonte kaj ili demandu kien li
+pa&#349;as, li respondos sincere: al viaj terpomejoj&mdash;respondos kaj
+plenigos siajn sakojn e&#265; se tiuj staros apude!</p>
+
+<p>Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj silueti&#285;as kvaza&#365; ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l&rsquo;alta&#309;eto.</p>
+
+<p>&raquo;Tie en la plej malanta&#365;a mi komencos&raquo;, li pensas, &raquo;kaj poste
+transiros...&raquo;</p>
+
+<p>Tiam iu ekbate tu&#349;as lian kapon, tiel ke la &#265;apelo ruli&#285;as sur la
+ne&#285;on. Li ektremas kaj levas la rigardon&mdash;anta&#365; li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbi&#285;inta bran&#265;eto ankora&#365;
+balancadas kviete &#265;e lia kapo.</p>
+
+<p>Li staras momenton kvaza&#365; senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustra&#309;oj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.</p>
+
+<p>La ne&#285;krusto ree kraketadas kaj la silueto iras anta&#365; li.</p>
+
+<p>Kio nun? Kvaza&#365; apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas &#285;in
+ombro de sako, sed balda&#365; rimarkas ke &#285;i movi&#285;as aparte kaj
+plilongi&#285;as kaj ke &#285;i estas silueto de homo&mdash;kvaza&#365; iu rapide
+sekvus lin, la pa&#349;oj nur ne estas a&#365;dataj. Li returnas sin
+malkviete.</p>
+
+<p>Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. &#348;i estas tute sama kiel la tiaman a&#365;tunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo&mdash;staras senmova, la
+manojn pendantaj &#265;e la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.</p>
+
+<p class="paghnumero">48</p>
+
+<p>&raquo;Heikkilä estas detruata&mdash;nun mi bezonas helpon!&raquo;</p>
+
+<p>En la vo&#265;o vibras doloro kaj embaraso. Momento&mdash;&#349;i turnis sian
+dorson kaj pa&#349;as foren. Sed la&#365; lia dorso ne pendas harplekta&#309;o,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la torda&#309;o
+ekvidi&#285;as en la lunbrilo malhela, brilanta ronda&#309;o&mdash;kvaza&#365; kapo de
+granda harpinglo. Ankora&#365; momento&mdash;la virino malaperis.</p>
+
+<p>Li staras tempeton kvaza&#365; alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, &#265;u li maldormas a&#365; son&#285;as?</p>
+
+<p>Li &#265;irka&#365;rigardas, &#265;io estas kiel anta&#365;e. La terkeloj silueti&#285;as
+sur la alta&#309;eto kaj la luno rebrilas sur la ne&#285;krusto, ne e&#265; duona
+ombro ie&mdash;nur la maljuna sorpo staras malanta&#365; li granda kaj impona
+kaj kvaza&#365; rektigetendante la bran&#265;ojn.</p>
+
+<p>Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis anta&#365; li. &raquo;La virina&#265;o!&raquo; Li ekdeziris elradikigi &#285;in. &raquo;Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkilä&mdash;&#285;i estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!&raquo; Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...</p>
+
+<p>&raquo;Sed kie ili nun estas&mdash;la terkeloj?&raquo;</p>
+
+<p>Li haltas kaj &#265;iuka&#365;rigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l&rsquo;deklivo, de kie li jam supreniris.</p>
+
+<p>La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas&mdash;ne, &#265;io ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas la&#365; la
+deklivo al la landvojo.</p>
+
+<p>Sekvintan nokton li ku&#349;is hejme&mdash;emociita kaj atendanta.</p>
+
+<p class="paghnumero">49</p>
+
+<p>&#264;u estis io sub tio a&#365; &#265;u &#285;i estis nur halucina&#309;o? Se tie io
+estis, &#265;i tiun nokton li certe havos klarigon pri &#285;i, &#265;ar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn&mdash;tio estas konata.</p>
+
+<p>Kelkfoje &#349;ajnis preska&#365; nature, ke li kredis sin vidi tia&#309;on. La
+stre&#265;eco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun &#265;io
+kio apertenis al &#285;i.</p>
+
+<p>Sed estis io fremda kaj flanka&mdash;la hartorda&#309;o kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis &#349;ian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke &#285;i anka&#365; tiun a&#365;tunan lunbrilnokton estis plektita.</p>
+
+<p>La nokto pasis. Nenio estis vidata a&#365; a&#365;data, nek maldorme nek
+son&#285;e. Li furiozi&#285;is pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkilä ankora&#365; staris anta&#365; li&mdash;la dua ankora&#365;
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdi&#285;is, dum kiuj li povis viziti
+almena&#365; tri kvar terkelojn. &#264;u oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!</p>
+
+<p>La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja alta&#309;eto.</p>
+
+<p>Sed &#265;i-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malanta&#365;en&mdash;nenio estas vidata
+a&#365; a&#365;data. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l&rsquo;pasinta nokto.</p>
+
+<p>Li jam alvenas al la terkela alta&#309;eto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l&rsquo;plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidi&#285;as la pajlo kaj li sin kurbigas por &#285;in
+formeti&mdash;ankora&#365;foje &#265;iuflanke &#265;irka&#365;rigardinte.</p>
+
+<p class="paghnumero">50</p>
+
+<p>Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas &#285;in
+kaj subite returni&#285;as.</p>
+
+<p>Post kelkaj pa&#349;oj staras la virino&mdash;sama kiel la unuan fojon, la
+viza&#285;on nur ankora&#365; pli pala kaj la rigardon ankora&#365; pli
+penetranta.</p>
+
+<p>&raquo;Heikkilä estas detruata&mdash;mi <i class="gesp">bezonegas</i> helpon!&raquo;</p>
+
+<p>Tio vibras kvaza&#365; de sub tero, pre&#285;ante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankora&#365;, kaj &#349;i jam pa&#349;as foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la torda&#309;o. Sed
+kiam &#349;i pa&#349;as, la pinglo eli&#285;as el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremi&#285;as. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin &#309;etas
+kvaza&#365; blindiga ekbrilo&mdash;kvaza&#365; &#285;i ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li stre&#265;as konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremi&#285;as en la hararon&mdash;la vizio malaperis.</p>
+
+<p>La viro falas sennerva sur la randon de l&rsquo;terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Da&#365;ras longe anta&#365; la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektreni&#285;i al la hejmo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>* *<br />
+*</p>
+</div>
+
+
+<p>Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis ur&#285;an aferon
+kaj petis tujan a&#365;diencon &#265;e la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+a&#365;diencpetanto.</p>
+
+<p>La parokestro ankora&#365; ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.</p>
+
+<p class="paghnumero">51</p>
+
+<p>Tie la viro komencis rakonti&mdash;malkviete kun spasmanta viza&#285;o kaj
+vibranta vo&#265;o&mdash;kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l&rsquo;mastrino-mortinto de Heikkilä. Li iris en lunbrilo ekstere, tie &#285;i
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...</p>
+
+<p>La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj &#265;ifonan
+vesta&#309;on de la viro. Li konis lin&mdash;li a&#365;dis ion kaj tion pri liaj
+voja&#285;oj kaj veturadoj. Anka&#365; la rakonto &#349;ajnis tre mankhava.&mdash;Kiel
+li movi&#285;is ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?</p>
+
+<p>Tiam la viro embarasi&#285;is kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+movi&#285;is&mdash;je aferoj, kaj tiam li &#285;in vidis, kaj tio estas vera.</p>
+
+<p>Klara dubo speguli&#285;is en la okulo de l&rsquo;parokestro:</p>
+
+<p>&raquo;Hm... ni homoj estas tre multspecaj&mdash;estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn son&#285;ojn kaj tiaspecajn. Anka&#365; &#265;i
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.&raquo;</p>
+
+<p>Ne, neniam anta&#365;e li ion vidis a&#365; a&#365;dis.</p>
+
+<p>&raquo;Hm, ja, ja.&mdash;Sed &#265;u vi drinkadas...?&raquo;</p>
+
+<p>Anka&#365; tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.</p>
+
+<p>&raquo;&#264;u ne...? Ja, ja, tre eble... Sed &#265;u estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj &#265;u vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkilä?&raquo;</p>
+
+<p>Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkilä.</p>
+
+<p>&raquo;Nu vidu, jen estas &#265;io!&raquo; La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropin&#265;a&#309;on kaj komencis <span class="paghnumero">52</span>
+rakonti okazinta&#309;on. &#284;i okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu anta&#365;nelonge estis mortinta&mdash;anka&#365; &#285;i tre stranga
+rakonto.</p>
+
+<p>&raquo;Sed &#265;i tio ne estas tiaspeca&raquo;, persistis la viro. &raquo;La hartorda&#309;o
+kaj pinglo&mdash;&#349;i ne uzis tian dum knabino.&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio &#265;u &#285;i estis
+pinglo a&#365; io&mdash;tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Ne, konfuza &#285;i ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kura&#285;as &#285;in kredi.&raquo; Liaj lipoj fari&#285;is tute palaj kaj la vo&#265;o
+vibris kvaza&#365; en spasmoj de frostego. &raquo;&#284;i estis&mdash;jes, &#285;i certe
+estis ... fera bolto.&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Fera bolto...?&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Je-es!&raquo;</p>
+
+<p>&raquo;Sed kion vi per tio efektive...? &#264;u vi pensas ke, kion-diri...?&raquo; La
+parokestro interrompis sian frazon.</p>
+
+<p>&raquo;Pri tio &#285;uste mi volis a&#365;di vian opinion, sinjor&rsquo; parokestro&mdash;&#265;u
+eble ... eble tie estis io terura?&raquo;</p>
+
+<p>La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguli&#285;is
+emocio.</p>
+
+<p>&raquo;Hm, ja, ja&mdash;efektive la aferoj de Heikkilä estis tre strangaj&raquo;, li
+fine diris. &raquo;Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+anka&#365; mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton&mdash;kaj vidu, &#349;i ku&#349;is kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke &#265;ar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj e&#265; pli forte, do,
+tiel-dire, ili bildigis <span class="paghnumero">53</span> al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi
+vere kredas kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
+propraj okuloj.&raquo;&mdash;La parokestro stari&#285;is el sia lulse&#285;o.</p>
+
+<p>Sed la viro staris plu kvaza&#365; &#349;toni&#285;inta sur sia loko. Sur lia
+viza&#285;o speguli&#285;is forta embaraso kaj sur la frunto perlis &#349;vito de
+doloro.</p>
+
+<p>La parokestro intencis etendi la manon adia&#365;e sed restis miranta la
+internan premi&#285;on de la viro.</p>
+
+<p>&raquo;Ne tiel mi povas foriri&raquo;, la viro parolis kun malkvieta, petega
+vo&#265;o. &raquo;Se &#265;io restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankora&#365; ne elparolis &#265;ion, kio
+apartenas al &#265;i tiu historio.&raquo;</p>
+
+<p>Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampalta&#309;eto kaj kio okazis sub &#285;i. Pri la sceno en la korto de
+Heikkilä, kiam li intencis kuri por helpi. Pri &#265;io, kio movi&#285;is kaj
+furiozis en lia koro dum &#265;i tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkilä estas detruata, preska&#365;
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuli&#285;o&mdash;tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel &#349;i ree staris anta&#365; li kaj malhelpis ke li fari&#285;u &#349;telisto
+kaj a&#265;ulo. &raquo;Nun mi denuncis min&raquo;, li finis kvieti&#285;inta. &raquo;Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu la&#365; mia
+fara&#309;o. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, &#265;ar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis &#349;ian helpon, mi kredas ke anka&#365; &#349;ia
+helpkrio estas vera vero.&raquo;</p>
+
+<p>La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.</p>
+
+<p class="paghnumero">54</p>
+
+<p>&raquo;Nun mi vidas la fingron de la &#264;iopovanto!&raquo; li diris per tremanta
+vo&#265;o. &raquo;Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+&#265;evalon&mdash;ni iros al la policestro.&raquo;</p>
+
+<div class="tb">
+<br />
+</div>
+
+<p>La tombo estis malfermata ankora&#365; la saman tagon.</p>
+
+<p>En la okcipito de la mortinto, sub la hartorda&#309;o, trovi&#285;is fortika,
+sescola ferbolto.</p>
+
+<p>&#284;i estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>* *<br />
+*</p>
+</div>
+
+
+<p>La anta&#365;&#265;ambraro de la ju&#285;ejo tumultis plena je popolo&mdash;ne &#265;iuj
+e&#265; trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La ju&#285;o
+certe estis sciata jam anta&#365;e, sed la sorto de la domo Heikkilä
+estis tiel proksima al &#265;iu, ke ili sentis, kvaza&#365; ili kolekti&#285;is
+por a&#365;di la verdikton en sia propra afero.</p>
+
+<p>Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkilä fere
+vestita pa&#349;is sur la peronon. La kurba, velki&#285;inta korpo tremadis,
+la kapo estis kvaza&#365; enfosi&#285;inta inter la &#349;ultroj, sur la cindre
+griza viza&#285;o vidi&#285;is longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.</p>
+
+<p>Li ne diris e&#265; unu vorton kaj &#349;ajne ne rimarkis la popolon
+&#265;irka&#365;e&mdash;la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustra&#309;on.</p>
+
+<p>La malliberigito levi&#285;is sur la &#265;aron. Tiam sin al&#309;etis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la &#265;aro. &#348;i ekkaptis amba&#365;
+manojn de la malliberulo, la mentono <span class="paghnumero">55</span> spasmis kaj la lipoj
+movi&#285;is, sed &#349;i nenion povis diri, nur torente ekploris la&#365;te. En
+la okuloj de la malliberigito vidi&#285;is ekbrilo kvaza&#365; li konis &#349;in,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien&mdash;la &#265;aro komencis ruli&#285;i.</p>
+
+<p>La homoj kolekti&#285;is &#265;irka&#365; la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la viza&#285;o&mdash;&#349;i estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.</p>
+
+<p>La pordo de la atestantejo ree malfermi&#285;is kaj alia viro pa&#349;is sur
+la peronon. Anka&#365; li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa viza&#285;o speguli&#285;is kvieta,
+preska&#365; triumfa paco&mdash;kiel &#265;e homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperi&#285;inte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.</p>
+
+<p>La viro pa&#349;is malsupren de la perono kaj sin levis sur&mdash;la
+malliberulan &#265;aron.</p>
+
+<p>&raquo;Kio nun...? Kion li...?&raquo; la homoj demandadis.</p>
+
+<p>Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvaza&#365; la
+malproksiman eteron, dum la &#265;aro malrapide forruli&#285;is.</p>
+
+<p>La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la ju&#285;ejo. La
+viro persiste petis al si punon pro &#349;telintenco&mdash;kiu estis tute sama
+kiel &#349;telo, la&#365; lia klarigo, &#265;ar &#285;ia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, &#265;ar &#285;i prezenti&#285;is
+ligita kun la &#265;efa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li anka&#365; endonis pro la parokestro
+skriba&#309;on, en kiu &#265;i tiu ali&#285;is al la peto de Matio de Väliportti,
+certigante kiel animpa&#349;tisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.&mdash;La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.</p>
+
+<p class="paghnumero">56</p>
+
+<p>La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontenti&#285;o
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de &#265;i tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta &#285;ojo dum la ekiro por &#285;in suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.</p>
+
+<p>La homamaso disiris kun melankolia sed malpezi&#285;inta menso. Kvaza&#365;
+oni liberi&#285;is de malbona inkubo kaj kvaza&#365; la domo Heikkilä, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.</p>
+
+<div class="tb">
+<p>* *<br />
+*</p>
+</div>
+
+<p>Kiam la bovinoj de Heikkilä en tiu printempo estis ellasataj al
+pa&#349;tejo, pa&#349;is Matio de Väliportti&mdash;a&#365; &raquo;La maljuna Matio&raquo;, kiel
+li nun estis nomata&mdash;kun man&#285;a&#309;tornistro sur&#349;ultre post ili.</p>
+
+<p>Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazinta&#309;oj,
+rehejmeni&#285;is kaj ekkaptis la bridojn de la domo. &#264;i tiu akceptis
+lin por lia restanta vivda&#365;ro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.</p>
+
+<p>Kaj kiam li nun pa&#349;is kriante &#349;ercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun &#285;oja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en po&#349;oj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo dis&#309;eti&#285;is kaj polvo fumi&#285;is alten en la aero sur la
+mallar&#285;a kortvojo.</p>
+
+<p class="paghnumero">57</p>
+
+<p>Li konis ilin amba&#365;: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj a&#365;dis, preska&#365; prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvaza&#365; li nun subite ilin retrovis&mdash;tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem pa&#349;is kun la a&#285;o de la mastro.</p>
+
+<p>Kiam li nun alvenis al la aperturo de l&rsquo;kortvojo kaj turni&#285;is al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinki&#285;i, ke ili
+amba&#365; restis tie konservataj. Sed la mastro jam pa&#349;is foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn pa&#349;ojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klari&#285;is al li per unu fulmobato, ke revenis
+anka&#365; tria forestinto&mdash;tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkilä.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree movi&#285;is sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.</p>
+
+<p>&raquo;Hej, he-hej!&raquo; li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon&mdash;kvaza&#365; li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompi&#285;is.</p>
+
+<div id="vortklar">
+<p class="paghnumero">58</p>
+
+<h4>Vortklarigoj.</h4>
+
+<p>Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.</p>
+
+<p><i class="gesp">apudju&#285;isto.</i> Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+ju&#285;isto kaj dek-kelke da &raquo;apudju&#285;istoj&raquo; el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la ju&#285;isto.</p>
+
+<p><i class="gesp">bobelo</i> = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).</p>
+
+<p><i class="gesp">&#265;ambrego.</i> Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el
+&raquo;&#265;ambrego&raquo;, granda &#265;ambro kun kuir- kaj bakforno, man&#285;a tablo
+kaj litoj de la servistoj; en tiu estas farataj &#265;iuj ligna&#309;aj kaj
+teksa&#309;aj laboroj; plue el du-tri a&#365; pli da &#265;ambroj, malgranda
+kuirejo, anta&#365;&#265;ambro kaj tegita, a&#365; bretmura a&#365; malfermita,
+verandosimila perono.</p>
+
+<p><i class="gesp">e&#285;o</i> = renkontlinio de du ebenoj: supra e&#285;o de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).</p>
+
+<p><i class="gesp">grenfulmo</i> = malproksima, sentondra fulmo. Ka&#365;ze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. <span class="paghnumero">59</span> Nur en a&#365;gusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankora&#365; favoras la naski&#285;on de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj &#265;e la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Ka&#365;ze de
+tio, ke &#285;i estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo &#285;in nomas &raquo;grenfulmoj&raquo;. Alia nomo estas &raquo;fajroj de
+Kaleva&raquo;, kun mitologia deveno.</p>
+
+<p><i class="gesp">kumuluso</i> = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).</p>
+
+<p><i class="gesp">laborfesto,</i> &raquo;talkoot&raquo; estas ofta kutimo &#265;e finnoj, speciale dum
+la plej ur&#285;a tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. &raquo;Laborfesto
+pri ligna&#309;oj&raquo; do celas tian festan laboradon por kolekti a&#365; haki
+ligna&#309;ojn.</p>
+
+<p><i class="gesp">okcipito</i> = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).</p>
+
+<p><i class="gesp">stako</i> = kunrastita&#309;o de fojno (Rhodes).</p>
+
+<p><i class="gesp">stoplo</i> = trunketo de greno a&#365; fojno, restanta post fal&#265;ado
+(Boirac).</p>
+
+<p><i class="gesp">trapi.</i> Finna lingvo estas tre ri&#265;a je vortoj por la natursonoj.
+&#264;ar la &#265;efa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, &#349;ajnas ke
+oni povas uzi similajn almena&#365; kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, &#265;u ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj <i class="gesp">trapas</i> sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto <i class="gesp">lirlas</i> dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo <i class="gesp">pulpas</i>. Esperanto havas jam de anta&#365;e <span class="paghnumero">60</span> kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: <i class="gesp">venthurlado</i>, <i class="gesp">&#265;arkrakado</i> k. t. p.</p>
+
+<p><i class="gesp">sledo</i>, <i class="gesp">sledeto.</i> Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, &#265;aro, kabrioleto, kale&#349;o, vagono), na&#285;veturiloj (barko,
+boato, kanoto, &#349;ipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj &#285;ia finna
+nomo (preska&#365; internacia en la Nordo) <i class="gesp">pulko</i>. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por &#349;ar&#285;o) la nomon <i class="gesp">sledo</i> (angle <i class="gesp">sledge</i> = sle&#285;,
+svede <i class="gesp">släde</i> = <i class="gesp">slede</i>, germane <i class="gesp">Schlitten</i> = <i class="gesp">&#349;litn</i>). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi <i class="gesp">sledeto</i> por esprimi sled-similan
+a&#309;on, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; &#265;ar &#285;i ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo <i class="gesp">sledo</i>,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza <i class="gesp">glitveturileto</i>,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.&mdash;Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton <i class="gesp">kelkka</i> (svede <i class="gesp">kälke</i>, prononc.
+<i class="gesp">&#265;elke</i>), sed tiu beda&#365;rinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus &#285;in en la sveda formo <i class="gesp">&#265;elko</i>.</p>
+
+</div>
+
+<div class="reklamo">
+<p style="font-weight:bold;">LIBRO POR &#264;IUJ ESPERANTISTOJ!</p>
+
+<p><i>VILHO SET&Auml;L&Auml;</i></p>
+
+<p style="font-size:130%;">ESPERANTA LEGOLIBRO</p>
+
+<p style="text-align:justify;">Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 pa&#285;oj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.</p>
+
+<p>Prezo 5:&mdash;finnaj markoj.</p>
+
+<p><i>Recenzo</i> de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en "La Espero":</p>
+
+<p style="text-align:justify;margin-left:2em;">"Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, ri&#265;a je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+a&#365; aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri &#285;ia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...</p>
+
+<p>La libro devas fari&#285;i &#265;iesa&#309;o."</p>
+
+<table summary="Eldona Marko" style="margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;">
+<tr>
+<td style="font-weight: bold; text-align: justify;">ELDONA AKCIA SOCIETO</td>
+<td style="font-size: 170%; text-align: right; vertical-align: middle; padding-left: 0.2em;" rowspan="2">OTAVA</td>
+</tr>
+<tr>
+<td style="font-weight: bold; text-align: justify;">KUSTANNUSOSAKEYHTI&Ouml;</td>
+</tr>
+</table>
+
+<p style="clear:both;">Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo</p>
+
+<p>Uudenmaankatu 10, Helsingforso.</p>
+</div>
+
+<div class="reklamo">
+<p style="font-size:160%;">&#264;iu FINNA ESPERANTISTO</p>
+
+<p>devas ani&#285;i al</p>
+
+<p style="font-size:170%;">ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO</p>
+
+<p>&#264;iu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni &#285;ian organon</p>
+
+<p style="font-size:180%;">ESPERANTA FINNLANDO</p>
+
+<p>Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata.
+Jarabono 10 finnaj markoj.</p>
+
+<p>Informoj en</p>
+
+<p style="font-size:140%;">Esperanto-Oficejo</p>
+
+<p>Uudenmaank. 10, Helsingforso.</p>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Batalo pri la Domo Heikkilä, by 
+Johannes Linnankoski
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ ***
+
+***** This file should be named 25964-h.htm or 25964-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/5/9/6/25964/
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/old/25964-page-images/f0001.png b/old/25964-page-images/f0001.png
new file mode 100644
index 0000000..55e6a36
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/f0001.png
diff --git a/old/25964-page-images/f0001.png~ b/old/25964-page-images/f0001.png~
new file mode 100644
index 0000000..55e6a36
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/f0001.png~
diff --git a/old/25964-page-images/f0002.png b/old/25964-page-images/f0002.png
new file mode 100644
index 0000000..52dc628
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/f0002.png
diff --git a/old/25964-page-images/f0002.png~ b/old/25964-page-images/f0002.png~
new file mode 100644
index 0000000..52dc628
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/f0002.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0003.png b/old/25964-page-images/p0003.png
new file mode 100644
index 0000000..a9d1c3c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0003.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0003.png~ b/old/25964-page-images/p0003.png~
new file mode 100644
index 0000000..a9d1c3c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0003.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0004.png b/old/25964-page-images/p0004.png
new file mode 100644
index 0000000..8cfe4fb
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0004.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0004.png~ b/old/25964-page-images/p0004.png~
new file mode 100644
index 0000000..8cfe4fb
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0004.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0005.png b/old/25964-page-images/p0005.png
new file mode 100644
index 0000000..e76517d
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0005.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0005.png~ b/old/25964-page-images/p0005.png~
new file mode 100644
index 0000000..e76517d
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0005.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0006.png b/old/25964-page-images/p0006.png
new file mode 100644
index 0000000..e9b5d1f
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0006.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0006.png~ b/old/25964-page-images/p0006.png~
new file mode 100644
index 0000000..e9b5d1f
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0006.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0007.png b/old/25964-page-images/p0007.png
new file mode 100644
index 0000000..167a783
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0007.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0007.png~ b/old/25964-page-images/p0007.png~
new file mode 100644
index 0000000..167a783
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0007.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0008.png b/old/25964-page-images/p0008.png
new file mode 100644
index 0000000..fe955dc
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0008.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0008.png~ b/old/25964-page-images/p0008.png~
new file mode 100644
index 0000000..fe955dc
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0008.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0009.png b/old/25964-page-images/p0009.png
new file mode 100644
index 0000000..c9fedc5
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0009.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0009.png~ b/old/25964-page-images/p0009.png~
new file mode 100644
index 0000000..c9fedc5
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0009.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0010.png b/old/25964-page-images/p0010.png
new file mode 100644
index 0000000..b7fc25a
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0010.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0010.png~ b/old/25964-page-images/p0010.png~
new file mode 100644
index 0000000..b7fc25a
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0010.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0011.png b/old/25964-page-images/p0011.png
new file mode 100644
index 0000000..0aa1fc4
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0011.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0011.png~ b/old/25964-page-images/p0011.png~
new file mode 100644
index 0000000..0aa1fc4
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0011.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0012.png b/old/25964-page-images/p0012.png
new file mode 100644
index 0000000..397ad75
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0012.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0012.png~ b/old/25964-page-images/p0012.png~
new file mode 100644
index 0000000..397ad75
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0012.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0013.png b/old/25964-page-images/p0013.png
new file mode 100644
index 0000000..0947139
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0013.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0013.png~ b/old/25964-page-images/p0013.png~
new file mode 100644
index 0000000..0947139
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0013.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0014.png b/old/25964-page-images/p0014.png
new file mode 100644
index 0000000..a3b7994
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0014.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0014.png~ b/old/25964-page-images/p0014.png~
new file mode 100644
index 0000000..a3b7994
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0014.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0015.png b/old/25964-page-images/p0015.png
new file mode 100644
index 0000000..42f862c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0015.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0015.png~ b/old/25964-page-images/p0015.png~
new file mode 100644
index 0000000..42f862c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0015.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0016.png b/old/25964-page-images/p0016.png
new file mode 100644
index 0000000..d8330bb
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0016.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0016.png~ b/old/25964-page-images/p0016.png~
new file mode 100644
index 0000000..d8330bb
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0016.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0017.png b/old/25964-page-images/p0017.png
new file mode 100644
index 0000000..938ea1c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0017.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0017.png~ b/old/25964-page-images/p0017.png~
new file mode 100644
index 0000000..938ea1c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0017.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0018.png b/old/25964-page-images/p0018.png
new file mode 100644
index 0000000..ec376aa
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0018.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0018.png~ b/old/25964-page-images/p0018.png~
new file mode 100644
index 0000000..ec376aa
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0018.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0019.png b/old/25964-page-images/p0019.png
new file mode 100644
index 0000000..c1e58d4
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0019.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0019.png~ b/old/25964-page-images/p0019.png~
new file mode 100644
index 0000000..c1e58d4
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0019.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0020.png b/old/25964-page-images/p0020.png
new file mode 100644
index 0000000..896a440
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0020.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0020.png~ b/old/25964-page-images/p0020.png~
new file mode 100644
index 0000000..896a440
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0020.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0021.png b/old/25964-page-images/p0021.png
new file mode 100644
index 0000000..cb4da6b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0021.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0021.png~ b/old/25964-page-images/p0021.png~
new file mode 100644
index 0000000..cb4da6b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0021.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0022.png b/old/25964-page-images/p0022.png
new file mode 100644
index 0000000..0063afb
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0022.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0022.png~ b/old/25964-page-images/p0022.png~
new file mode 100644
index 0000000..0063afb
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0022.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0023.png b/old/25964-page-images/p0023.png
new file mode 100644
index 0000000..bee32e5
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0023.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0023.png~ b/old/25964-page-images/p0023.png~
new file mode 100644
index 0000000..bee32e5
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0023.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0024.png b/old/25964-page-images/p0024.png
new file mode 100644
index 0000000..0f60bde
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0024.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0024.png~ b/old/25964-page-images/p0024.png~
new file mode 100644
index 0000000..0f60bde
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0024.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0025.png b/old/25964-page-images/p0025.png
new file mode 100644
index 0000000..dc3fee8
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0025.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0025.png~ b/old/25964-page-images/p0025.png~
new file mode 100644
index 0000000..dc3fee8
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0025.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0026.png b/old/25964-page-images/p0026.png
new file mode 100644
index 0000000..64200e0
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0026.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0026.png~ b/old/25964-page-images/p0026.png~
new file mode 100644
index 0000000..64200e0
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0026.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0027.png b/old/25964-page-images/p0027.png
new file mode 100644
index 0000000..f8f2c7b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0027.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0027.png~ b/old/25964-page-images/p0027.png~
new file mode 100644
index 0000000..f8f2c7b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0027.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0028.png b/old/25964-page-images/p0028.png
new file mode 100644
index 0000000..0556c1c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0028.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0028.png~ b/old/25964-page-images/p0028.png~
new file mode 100644
index 0000000..0556c1c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0028.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0029.png b/old/25964-page-images/p0029.png
new file mode 100644
index 0000000..d623c0b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0029.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0029.png~ b/old/25964-page-images/p0029.png~
new file mode 100644
index 0000000..d623c0b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0029.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0030.png b/old/25964-page-images/p0030.png
new file mode 100644
index 0000000..0951e18
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0030.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0030.png~ b/old/25964-page-images/p0030.png~
new file mode 100644
index 0000000..0951e18
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0030.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0031.png b/old/25964-page-images/p0031.png
new file mode 100644
index 0000000..c4e252a
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0031.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0031.png~ b/old/25964-page-images/p0031.png~
new file mode 100644
index 0000000..c4e252a
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0031.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0032.png b/old/25964-page-images/p0032.png
new file mode 100644
index 0000000..b10e396
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0032.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0032.png~ b/old/25964-page-images/p0032.png~
new file mode 100644
index 0000000..b10e396
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0032.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0033.png b/old/25964-page-images/p0033.png
new file mode 100644
index 0000000..9f0ae1f
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0033.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0033.png~ b/old/25964-page-images/p0033.png~
new file mode 100644
index 0000000..9f0ae1f
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0033.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0034.png b/old/25964-page-images/p0034.png
new file mode 100644
index 0000000..ab2b885
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0034.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0034.png~ b/old/25964-page-images/p0034.png~
new file mode 100644
index 0000000..ab2b885
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0034.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0035.png b/old/25964-page-images/p0035.png
new file mode 100644
index 0000000..1e2cf37
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0035.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0035.png~ b/old/25964-page-images/p0035.png~
new file mode 100644
index 0000000..1e2cf37
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0035.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0036.png b/old/25964-page-images/p0036.png
new file mode 100644
index 0000000..6c9c7e6
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0036.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0036.png~ b/old/25964-page-images/p0036.png~
new file mode 100644
index 0000000..6c9c7e6
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0036.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0037.png b/old/25964-page-images/p0037.png
new file mode 100644
index 0000000..218a06a
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0037.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0037.png~ b/old/25964-page-images/p0037.png~
new file mode 100644
index 0000000..218a06a
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0037.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0038.png b/old/25964-page-images/p0038.png
new file mode 100644
index 0000000..1831eed
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0038.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0038.png~ b/old/25964-page-images/p0038.png~
new file mode 100644
index 0000000..1831eed
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0038.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0039.png b/old/25964-page-images/p0039.png
new file mode 100644
index 0000000..543aa99
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0039.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0039.png~ b/old/25964-page-images/p0039.png~
new file mode 100644
index 0000000..543aa99
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0039.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0040.png b/old/25964-page-images/p0040.png
new file mode 100644
index 0000000..7e6ddf9
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0040.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0040.png~ b/old/25964-page-images/p0040.png~
new file mode 100644
index 0000000..7e6ddf9
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0040.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0041.png b/old/25964-page-images/p0041.png
new file mode 100644
index 0000000..ffc4a79
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0041.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0041.png~ b/old/25964-page-images/p0041.png~
new file mode 100644
index 0000000..ffc4a79
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0041.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0042.png b/old/25964-page-images/p0042.png
new file mode 100644
index 0000000..ec415b2
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0042.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0042.png~ b/old/25964-page-images/p0042.png~
new file mode 100644
index 0000000..ec415b2
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0042.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0043.png b/old/25964-page-images/p0043.png
new file mode 100644
index 0000000..8f8f174
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0043.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0043.png~ b/old/25964-page-images/p0043.png~
new file mode 100644
index 0000000..8f8f174
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0043.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0044.png b/old/25964-page-images/p0044.png
new file mode 100644
index 0000000..4a6d3cb
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0044.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0044.png~ b/old/25964-page-images/p0044.png~
new file mode 100644
index 0000000..4a6d3cb
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0044.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0045.png b/old/25964-page-images/p0045.png
new file mode 100644
index 0000000..8cbbd89
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0045.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0045.png~ b/old/25964-page-images/p0045.png~
new file mode 100644
index 0000000..8cbbd89
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0045.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0046.png b/old/25964-page-images/p0046.png
new file mode 100644
index 0000000..5ff2f76
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0046.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0046.png~ b/old/25964-page-images/p0046.png~
new file mode 100644
index 0000000..5ff2f76
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0046.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0047.png b/old/25964-page-images/p0047.png
new file mode 100644
index 0000000..e94f3bf
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0047.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0047.png~ b/old/25964-page-images/p0047.png~
new file mode 100644
index 0000000..e94f3bf
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0047.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0048.png b/old/25964-page-images/p0048.png
new file mode 100644
index 0000000..bd35f69
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0048.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0048.png~ b/old/25964-page-images/p0048.png~
new file mode 100644
index 0000000..bd35f69
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0048.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0049.png b/old/25964-page-images/p0049.png
new file mode 100644
index 0000000..1cb3eda
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0049.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0049.png~ b/old/25964-page-images/p0049.png~
new file mode 100644
index 0000000..1cb3eda
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0049.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0050.png b/old/25964-page-images/p0050.png
new file mode 100644
index 0000000..dd8829b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0050.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0050.png~ b/old/25964-page-images/p0050.png~
new file mode 100644
index 0000000..dd8829b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0050.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0051.png b/old/25964-page-images/p0051.png
new file mode 100644
index 0000000..6b283f4
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0051.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0051.png~ b/old/25964-page-images/p0051.png~
new file mode 100644
index 0000000..6b283f4
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0051.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0052.png b/old/25964-page-images/p0052.png
new file mode 100644
index 0000000..ce2f08a
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0052.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0052.png~ b/old/25964-page-images/p0052.png~
new file mode 100644
index 0000000..ce2f08a
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0052.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0053.png b/old/25964-page-images/p0053.png
new file mode 100644
index 0000000..719164e
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0053.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0053.png~ b/old/25964-page-images/p0053.png~
new file mode 100644
index 0000000..719164e
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0053.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0054.png b/old/25964-page-images/p0054.png
new file mode 100644
index 0000000..1319778
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0054.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0054.png~ b/old/25964-page-images/p0054.png~
new file mode 100644
index 0000000..1319778
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0054.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0055.png b/old/25964-page-images/p0055.png
new file mode 100644
index 0000000..927b4da
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0055.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0055.png~ b/old/25964-page-images/p0055.png~
new file mode 100644
index 0000000..927b4da
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0055.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0056.png b/old/25964-page-images/p0056.png
new file mode 100644
index 0000000..b42d06b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0056.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0056.png~ b/old/25964-page-images/p0056.png~
new file mode 100644
index 0000000..b42d06b
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0056.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0057.png b/old/25964-page-images/p0057.png
new file mode 100644
index 0000000..b721844
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0057.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0057.png~ b/old/25964-page-images/p0057.png~
new file mode 100644
index 0000000..b721844
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0057.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0058.png b/old/25964-page-images/p0058.png
new file mode 100644
index 0000000..0aa50bf
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0058.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0058.png~ b/old/25964-page-images/p0058.png~
new file mode 100644
index 0000000..0aa50bf
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0058.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0059.png b/old/25964-page-images/p0059.png
new file mode 100644
index 0000000..e7467d7
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0059.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0059.png~ b/old/25964-page-images/p0059.png~
new file mode 100644
index 0000000..e7467d7
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0059.png~
diff --git a/old/25964-page-images/p0060.png b/old/25964-page-images/p0060.png
new file mode 100644
index 0000000..272279c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0060.png
diff --git a/old/25964-page-images/p0060.png~ b/old/25964-page-images/p0060.png~
new file mode 100644
index 0000000..272279c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/p0060.png~
diff --git a/old/25964-page-images/q0001.png b/old/25964-page-images/q0001.png
new file mode 100644
index 0000000..b7bc29e
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/q0001.png
diff --git a/old/25964-page-images/q0001.png~ b/old/25964-page-images/q0001.png~
new file mode 100644
index 0000000..b7bc29e
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/q0001.png~
diff --git a/old/25964-page-images/q0002.png b/old/25964-page-images/q0002.png
new file mode 100644
index 0000000..af1f1e7
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/q0002.png
diff --git a/old/25964-page-images/q0002.png~ b/old/25964-page-images/q0002.png~
new file mode 100644
index 0000000..af1f1e7
--- /dev/null
+++ b/old/25964-page-images/q0002.png~