1 files changed, 2219 insertions, 0 deletions

diff --git a/old/25964-8.txt b/old/25964-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..342119c
--- /dev/null
+++ b/old/25964-8.txt
@@ -0,0 +1,2219 @@
+Project Gutenberg's Batalo pri la Domo Heikkilä, by Johannes Linnankoski
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Batalo pri la Domo Heikkilä
+
+Author: Johannes Linnankoski
+
+Translator: Vilho Setälä
+
+Release Date: July 4, 2008 [EBook #25964]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+FINNA BIBLIOTEKO ESPERANTA N:o 1.
+
+JOHANNES LINNANKOSKI
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ
+
+  PERMESITE TRADUKIS
+  VILHO SETÄLÄ
+
+ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+
+HELSINGFORSO, FINNLANDO
+
+  PRESEJO DE K. F. PUROMIES A. S.
+  HELSINGFORSO 1919.
+
+
+
+Johannes Linnankoski
+
+estas pseuxdonimo de _Juho Vihtori Peltonen_ (1869-1913), konata
+kiel unu el la plej eminentaj modernaj verkistoj en Finnlando.
+Li studis en instruista seminario en Jyväskylä kaj sin dedicxis
+al praktikaj okupadoj kiel redaktoro, sekretario de terkultura
+societo k. t. p. cxie montrante eksterordinaran energion kaj
+praktikan senton. Sed en la jaro 1899 li subite forlasis cxiujn
+aliajn okupojn kaj komencis literaturan verkadon. Unue aperis
+tradukoj kaj praktikaj verkoj (»Verkistamatoro», »Elokvento», »Libro
+de elpensajxoj»), poste kelkaj noveletoj. La verkistan nomon li faris
+al si per sia unua ampleksa verko, la dramo »Eterna batalo», kiu
+kaptas la biblian temon pri Abelo kaj Kaino kaj pliprofundigas la
+antagonismon inter ili al »eterna batalo» tra la tuta homa historio,
+batalado inter la sciema, regema homa menso kaj la religia sindonemo
+al la Eternulo. Ankoraux pli populara igxis la sekvinta verko, romano
+»Kanto pri la fajrorugxa floro» (1905), kies heroo estas
+finna tipo Don-Juana, flotisto, kiu post multe da facilanimaj sed
+cxarme kaj majstre pentritaj amaj aventuroj solidigxas kaj edzigxinte
+evoluas gxis firma morala persono; verko tradukita en multajn
+Euxropajn lingvojn. Gravan lokon en lia produkto okupas du rakontoj
+»Batalo pri la domo Heikkilä»[1] (1905) kaj »La fugantoj», (1908)
+ambaux priskriboj de kampara vivo; la laste nomita estas konsiderata
+kiel kulminacio je beletristika vidpunkto. Aliaj menciindaj verkoj
+estas »Simsono kaj Delilo» kaj »La filino de Jefto», ambaux en 1911
+aperintaj dramaj poezioj.
+
+  [Piednoto 1: Prononcu cx. _hejkila_, kun akcento sur la unua
+  silabo. Aliaj nomoj en cxi tiu libro estas prononcataj:
+  Paavola--_pa:vola_, Väliportti--_valiporti_, kun akcento sur la
+  unua silabo. La sono _ä_ estas inter _a_ kaj _e_.]
+
+Linnankoski estis energia, agema karaktero. Li celis altigi sin mem
+kaj aliajn morale kaj kulture. De tio devenas la forta volemo, ecx
+tendencemo de lia tuta vivlaboro, gxia potenca patoso, deviganta al
+agoj, celanta al altaj naciaj kaj homaj celoj. Linnankoski estis
+ardanta kaj ardiganta idealisto, kiu subigis sian arton al homindaj
+celadoj. Sed samfoje li estis poeto kun io delikata kaj sentema, pura
+kaj feina, kio mirinde kontrastas kun liaj fortaj ideoj kaj sentigas
+strangan virinecon en la vireca viro kaj donas cxarman songxemon al
+la plej multaj el liaj verkoj. Cxi tiu antagonismo en lia karaktero eble
+klarigas lian dramistan talenton.
+
+Cxio tio rebrilas klare el la verko cxi tie prezentata al la
+internacia publiko. Gxi estas unu el la plej reprezentaj el la
+produkto de Linnankoski kaj samfoje unu el la plej brilaj perloj de
+finna literaturo.
+
+
+
+BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ
+
+
+
+
+I.
+
+
+Gxi estis kiel fermita horlogxo--la domo.
+
+Ne lauxsxajne, cxar gxiaj pordegoj estis malfermitaj por cxiuj, por
+cxiu vizitanto trovigxis amika vorto kaj cxiu mizerulo sciis, ke cxe
+la mastrino de Heikkilä li ricevos la plej abundan donon--kaj tiun el
+varma mano.
+
+Sed esence gxi estis kiel sxrankhorlogxo, kiu certe montras siajn
+cifertabulon kaj montrilojn kaj batas la horon auxdate de cxiu, sed
+zorge kasxas sian internan konstruon.
+
+Ekzistas homoj, kiuj ne malkasxas al la proksimulo ecx antauxcxambran
+anguleton el sia interna estajxo. Sed ecx el la movoj de la internaj
+radoj de tiaj, sxajne komplete fermitaj horlogxoj elsxteligxas cxiam
+iu sono gxis la oreloj de flankuloj.
+
+El Heikkilä dum jaroj estis auxdata neniu klara ekkrako de rado,
+nur iaspeca susuro, kiu iel ondetadis cxirkaux la tuta domo
+kaj kasxiris kiel mistera resono funde cxe cxiuj agoj tie, sed kies
+vera esenco restis neklara por cxiuj.
+
+La fokuso de la enigmo estis la mastrino.
+
+Sxi estis longa virino kun energiaj trajtoj, kaj sxia tuta estajxo
+prezentis ion sincere bonan kaj nekasxitan antaux cxiu. Sed nur gxis
+difinita limo--kiu gxin transpasxis, pentis.
+
+Kelkiuj tion provis.
+
+Kelkaj sxiaj kunuloj el infaneco ne povis dum la unuaj tempoj de sxia
+edzineco sin deteni de scivolaj demandoj konfidenciaj, cxu sxi estis
+felicxa kaj tian ceteron. Sed tiam la antauxe tiom milda kaj amika
+Anjo de Heikkilä rigidigxis kiel sxtono kaj jxetis, nenion dirante,
+tian rigardon al la demandinto, ke cxi tiu sentis sin parolinta
+nedece, kaj kvazaux petante pardonon komencis paroli pri alio.
+
+Fadenkolportistoj kaj similaj vizitantoj ankaux provis sian
+sxancon--nerekte, nature. Sed apenaux ili pintigis la busxon, kiam
+ili vidis la mastrinon antaux si tiel malvarme trapenetranta, ke ili
+nesciis, per kiaj langoturnoj sin elsxovi tra la pordo.
+
+Plej mirinde estis, ke ecx la servistoj nenion sciis, kvazaux ecx
+ili, transirinte la sojlon de Heikkilä, jxuris cxiaman silenton. Cxu
+ili estis malpermesataj paroli? Ne--ili lauxdire nur nenion sciis.
+»La mastro estas tia, kia li estas, kiel cxiu vidas, kaj egalulon al
+la mastrino oni vane sercxus en sep komunumoj, kiel cxiu vidas.» Jen
+cxio. Cxu ili sentis la samon, kiel aliaj, la silentan pretendemon de
+la malvarme diskreta digneco de la mastrino, alliganta la langajn
+tendenojn? Aux kio gxi estis, kiu envolvis cxion pri la domo kun
+nepenetrebla krepusko?
+
+Klare estis tamen, ke sur la fundo fluis profunda akvo, ke inter
+gxiaj muroj batalis fortegoj--pri tio oni vidis kelkajn, estu
+nemultajn, sxauxmelsxprucojn, kiuj siatempe kauxzis suficxe da
+pridiskuto.
+
+La mastrino estis la solfilino en la domo kaj edzinigxis tre juna.
+Tiam, tuj post la festo, okazis en sxi unua sxangxigxo, okulvidebla
+por cxiu--la gaja, sincera knabino igxis subite serioza kaj kasxema.
+Tio estis des pli stranga, cxar la gajeco kaj malkasxemo estis
+familiaj ecoj; la virinoj de Heikkilä estis de antikvaj tempoj
+ankoraux kun sesdek kaj sepdek jaroj egale gajaj, kiel la plej multaj
+cxe dekses jaroj.
+
+La aero estis plena je supozoj. Cxu sxiaj gepatroj devigis sxin al
+kontrauxvola edzinigxo? Pri tio neniu havis scieton, kaj gxi estis
+ecx nekomprenebla, cxar ankaux la juna mastro estis el familio
+distingita kaj konsiderata kiel ricxa, kvankam kun iom malsimila
+karaktero ol la Heikkilä'a. Cxu sxi eble havis junamiton, kiu
+ankoraux ne forigxis el la menso? Ankaux tio estis neebla, cxar tiaj
+aferoj ne restas sekretaj. Cxu la interrilatoj de la juna paro estis
+malbonaj? Pri tio ekzistis neniaj pruvoj--la solajxo, pri kiu oni
+sciis, estis la stranga sxangxigxo en la mastrino, kiu kvazaux
+envualis en griza nubo cxion cxe sxi.
+
+Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de gxojo--cxe naskigxo de infano. Gxi
+estis knabo, kaj gxi kvazaux dissxutis varman sunlumon en la vivon de
+la mastrino. Sed tio dauxris nur mallongan antauxtagmezon--poste cxio
+refalis en la grizajxon.
+
+Poste okazis sxangxetoj en la domo. La maljuna mastro mortis, kaj
+kelkajn semajnojn poste ankaux lia edzino--tio lauxdire ankaux estis
+familia eco, neniu el la virinoj de Heikkilä iam longe vivis post sia
+edzo.
+
+Kaj nun oni vidis la mirindajxon, ke cxe la juna mastro, kaptinta
+la bridojn de la domo, okazis sxangxigxo. Nenia laboregisto li iam
+estis; nur dum la plej urgxa tempo li ekpartoprenis en la eksteraj
+laboroj, sed alie li plejparte pasigis sian tempon cxe lignajxistaj
+kaj tiaspecaj encxambraj laboroj. Nun farigxinte mastro, li lasis
+cxiujn klopodojn al la servistoj, fanfaronante nur pri tio, kion
+cxion li intencis fari, kiujn novkampojn plugsarki kaj novajn
+konstruajxojn starigi--li intencis per unu fojo »reordigi Heikkilä'n
+laux nova kredo». Fakte li komencis »reordigi» en proksima gastejo,
+forsarkante sxtopilojn el la bierbotelaj busxoj kaj konstruante
+vaporantajn glasojn el tiam novega modtrinkajxo, rumo.
+
+La vojagxoj al la urbo ankaux plioftigxis, kaj la viro, antauxe
+deckonduta, nebabilema, nune revenis nur malfruvespere, veturante kun
+senbrida rapidego, draste kriegante cxe la vojkurbajxoj kaj en la
+vilagxoj kaj aere svingante ledrimenan skurgxon. »Bildo de sia patro,
+kvankam multe pli maldeca!» ekdiris la homoj la kapon balancante,
+cxar vivegaj cxevaloj estis dum generacioj la emblemoj de la
+familio, kaj la rimena skurgxo transiris jam kiel hereda sceptro
+tra du generacioj--kiel memorajxo pri iama cxefo de la familio,
+ekscesa foiristo. Kaj tute same kiel nune la filo, siatempe la
+avo-apudjugxisto[2] kriegis kaj ensorbis brandon kvazaux putra ligno,
+kvankam li neniam fordrinkis la piedojn de sub si nek ian dignecan
+tenigxon de apudjugxisto. En la filo subite ekkreskis cxiuj
+distingiloj de la familio, krom la fiera sinteno, kiu donis
+neflekseblecon al la spino de la antauxaj reprezentantoj.
+
+  [Piednoto 2: vidu vortklarigojn en la fino!]
+
+Kelkaj kredis sin nun kompreni la pli fruan sxangxon cxe la
+mastrino--sxi kredeble havis ian antauxsentan timon pri cxi tia
+estonto. Tamen ne mankis ankaux tiuj, laux kies opinio la mastro
+komencis drinki pro tio, ke la mastrino estis tia.
+
+La mastrino mem igxis dum tiuj tempoj ankoraux pli kasxema. Oni
+apenaux ricevis respondon de sxi, kaj en sxiaj grandaj, bluaj okuloj
+estis videbla dolora, embarasa esprimo, kvazaux sxi demandis de la
+tuta mondo, kion sxi nun devas fari.
+
+Tiam sekvis unu la alian duo da okazoj, kiuj havis decidan efikon je
+la sekvinta vivo en Heikkilä.
+
+La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa humoro hejmen. Nova
+skurgxo ornamita per rugxa tenilsxnuro svingadis jam de malproksime,
+kaj li enveturis en la korton tiom furioze, ke unu fosto de l'pordego
+renversigxis kun bruo, kaj la cxevalo pro tio timigxinta galopis
+kelkfoje cxirkaux la korta plano. La ebriulo pro tio furiozigxis kaj
+direktis la cxevalon rekte al stala muro, kontraux kiu gxi sin
+jxetis, tiel ke la genuoj kaj timonoj ekklakis. Nun komencigxis la
+puno. La skurgxo plauxdis kaj la tremanta besto saltadis devigate de
+gxi alten kontraux la muro, tiel ke splitoj dissxiritaj per la hufoj
+flugis cxiuflanken.
+
+Sammomente la mastrino estis vidata sur la perono.
+
+»Lasu la senkulpan beston en paco!» tremetanta vocxo auxdigxis kaj
+sxi elpasxis kontraux la mastron.
+
+La alparolito ekrigardis kvazaux ruzebatito trans sia sxultro,
+desaltis de la cxaro, lasis la cxevalon tie kaj rapidis kun
+sxanceligxantaj pasxoj kontraux la mastrinon.
+
+»Certe mi, diablo prenu, instruos ankaux la hominojn danci!» li
+kriacxis alproksimigxinte kaj ekbatis per la skurgxo sur la sxultron
+de la mastrino. Dua frapego trafis la vizagxon--cxe la orelo komencis
+elgutadi rugxajxo.
+
+Tiam atake enkuris sur la korton duo da viroj el vilagxa vojo cxe la
+korta barilo--ili estis fojnistoj el najbarajxo, revenantaj de
+herbejo, kiuj okaze cxeestis kaj ne povis sin deteni vidante la
+abomenan scenon.
+
+»Lasu! Mi ankoraux ne bezonas fremdulan helpon--_ies_ helpon!»
+auxdigxis la vocxo de la mastrino tiel malvarme retenanta, ke la
+viroj nepre haltis.
+
+La brutulo okulumis la rigardantojn. »Nur bonvenon al revena
+regalado--certe suficxas el cxi tio ankaux por la najbaro!» li ironie
+kriis. La batoj de l'vipo rekomencis plauxdi.
+
+Sed la mastrino staris kvazaux kolono sur sia loko, sen movetigxo,
+sen tremeto sur la vizagxo. Tio estis tiom stranga, ke la fojnistoj
+ne povis dauxrigi sian vojon nek alveni por helpo kontraux la
+malpermeso.
+
+»Morgaux pli, se estos bezone!» la skurgxinto ekdiris, ankoraux foje
+frapis kaj poste kun unu mano impone en la posxo, per la alia moke la
+vipon al la vilagxa vojo svingante, pasxis al la sxtuparo kaj tie
+ankoraux preterpase disfrapegis teren la tintantajn vitrojn de unu el
+la peronaj fenestroj.
+
+Sed la mastrino staradis ankoraux senmova meze en la korto, kvazaux
+ne klare perceptante, kio jxus okazis. Kaj restis ankoraux staradi,
+kiam la falcxistoj foren ekiris la kapon balancantaj kaj mallauxte
+interparolantaj.
+
+Pasis duo da tagoj--el Heikkilä estis auxdata neniu ekknaro de muso,
+cxio sxajne repacigxis.
+
+Sed la trian tagon okazis io neatendita.
+
+Oni jxus finis la matenmangxon kaj cxiuj fojnistoj kusxegis en la
+korto la postmangxan ripozon--ankaux la mastro estis aperinta en la
+aron, kaj diradis maldelikatajn spritajxojn de ebriulo. La mastrino
+sola okupigxis; sxi estis mezuranta grenon en la provizejo por edzino
+de iu fojnisto.
+
+Tiam la provizeja pordo malfermigxas kaj la mastrino pasxas al la
+fojnistaro--kvazaux sxi havas ion por diri.
+
+»Novmoda greno nun sxajnas kreski en la kampoj de Heikkilä!»
+auxdigxas trancxe tremanta vocxo, kaj sxi levas altaeren grandetan
+ladan ujon, kiun sxi portis kasxe. »Sed cxar la grenujoj faritaj de
+la maljuna mastro ne ekzistas por tia, gxi ne estas konservata, nek
+estante nek estonte!» Kaj antaux ol iu ecx perceptis, pri kio estas
+la demando, sxi jam metis la ujon sur haksxtipon starantan antaux la
+hejtlignejo kaj ekkaptis la apude kusxantan hakilon--la hakilo
+levigxas kaj mallevigxas kaj rugxa rumo sxprucas cxirkaux la korto.
+
+»Diablo!» la mastro eksaltis staronta kun nigra vizagxo kaj kuras la
+pugnon etendita al la mastrino.
+
+Cxiuj estas kiel batitaj de fulmo. La eta filo de la domo, kiu
+ludante kuradis en la korto kaj nun okaze estis proksime al la
+patrino, timigite faligas sian ludilon--la rugxasxnuran skurgxon de
+patro--sur la teron kaj plorante kuras al la viroj.
+
+La virino vidas cxi cxion, ekkaptas la skurgxon en la manon kaj
+prenas minacan tenigxon. »Restu for!» sxi krias kun fajrerantaj
+okuloj al la alproksimigxanta viro.
+
+Ekplauxdo de skurgxo! La viro malbenas, levas unu manon por sxirmi
+sian vizagxon kaj ree atakas.
+
+»Restu for, dibocxulo je rumo kaj skurgxo!» estas ree auxdata, kaj
+la vipo alkrocxigxas per furiozo de vivaj kaj mortaj fortegoj al la
+sxultroj de l'viro, ke tiu retirigxas kun ekbleko. Li staras momenton
+kvazaux senkonscia, ekrigardas al la ree levita skurgxo, poste kun
+embaraso al la fojnistaro, el kiu parto starigxis, kaj ekiras fine
+konfuzita la kapon pendanta kaj la manojn sennervaj cxe la flankoj,
+sin trenante al la domo.
+
+Sed la mastrino repasxas al la sxtipo kaj dispecigas la skurgxon kun
+rimeno je ege malgrandaj pecetoj per la hakilo--kvazaux en cxiu colo
+de gxi vivus semo de malfelicxo, kiun sxi devas pereigi.
+
+La fojnistaro fiksrigardas konsternita.
+
+»Kaj nun al la herbejo!» auxdigxas firma, ordonanta vocxo. »Vi certe
+havis suficxajn ripoztempojn dum cxi tiuj jaroj.»
+
+Kelkiuj rigardas mirigitaj al la gracia, ankoraux preskaux knabineca
+mastrino, kiu nun staras antaux ili kun sinteno de komandanto kaj
+esprimo de ordonanto en la rigardo--aliaj ekridetas. Unu
+taglaboristo--kreskanta knabo, kiu kusxas plu sur la herbo, esprimas
+sian koncepton pri la montrigxo de nova ordonanto, sennerve sin
+kurbige rulante, fermetante unu okulon kaj per la alia okulumante kun
+senhonta grimaco sur la grasa vizagxo.
+
+Momenteto por ekbeno--la mastrino staras antaux la knabo, lin starige
+ektiras kaj skuas je la brusto tiel ke la kapo kvazaux pilko
+ruligxas.
+
+»Cxu vi ne komprenas--al la herbejo!» Kaj sxi forjxetas la knabon per
+tia fortego, ke li brupasxas per longaj kurpasxoj malproksimen sur la
+korto.
+
+La homoj rigardas stultesprime.
+
+»Kaj estas mi, kiu de hodiaux ordonos en la domo--por ke nun cxiu
+tion sciu!»
+
+La homoj restas konsternitaj, sed komencas sin prepari por ekiro.
+
+Dum du tagoj oni auxdis nenion pri Heikkilä. La mastron neniu vidis
+ecx ekaperi--li honte kaj cxagrene sin fermis en la cxambro.
+
+Sed la nokton post dua tago ree okazis io.
+
+La servistinoj dormantaj en la cxambrego ekvekigxis je tio, ke la
+pordo de l'intercxambro subite malfermigxis kaj tra la cxambregon
+kvazaux pala fantomo rapide kuris al la antauxcxambro.
+
+La vekigxintoj sin jxetis kun dormemaj okuloj al la kortflankaj
+fenestroj.
+
+Ekstere estis vidataj cxaro sur la korto antaux stalo kaj cxevalo
+ligita je ringo cxe gxia pordo; sur gxin la mastro estis metanta la
+jungilaron.
+
+»Cxu _tia_ maniere?» auxdigxis de la perono--el la posta
+fenestro estis forigita unu vitro pro la varma vetero, tiel ke
+cxiu vorto estis auxdata en la cxambrego. Kaj ili vidis la mastrinon
+en subvestajxoj rapidantan preskauxkure al la junganto.
+
+De la stalo auxdigxis maldelikata malbeno, sed la viro restis
+momenton stari sendecida.
+
+La mastrino jam alproksimigxis kun rapidaj, decidaj pasxoj--kiel
+sxajnis, rekte al la kapo de l'cxevalo, ignorante la mastron.
+
+Tiam la rigardantoj vidis lin eksalti kvazaux embuskinta rabbesto
+kontraux la venantinon.
+
+»Vi diablido!»--la pinto de l'dekstra piedo ekflugis kontraux la
+genuon.
+
+El la korto auxdigxis sufokita ekkrio. Oni vidis la mastrinon halti
+momente kaj levi la maldekstran piedon tiel ke nur la piedfingroj
+tusxetis la teron, doloron sur la vizagxo, la brakojn strecxante, la
+manojn pugnigante.
+
+La rigardantojn kaptis antauxsentomiksita timo.
+
+Ili vidis la mastrinon tion ripeti ankoraux kelkfoje, poste la piedo
+kvazaux prove rektigxis gxis la tero--sxi obstine ekiris al sia celo.
+
+La observantoj tra la fenestroj ekgxemis pro malstrecxigxo.
+
+Sed la viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvazaux vekigxis,
+grince kunfrotis la dentojn kaj sin ekjxetis post sxi, kaptante per
+unu mano je la sxultro de l'irantino.
+
+Tiam sxi returnigxis kun minaca flamo en la okuloj--ili sin jxetis
+unu kontraux la alia kiel du fajrerantaj pintflamoj. Momento de
+furioza interbatigxo, poste sono de sxirata sxtofo kaj ekapero de
+sxia nudigxinta sxultro en la somernokta lumeto--la brakoj
+cxirkauxprenis la taliojn. Turnigxo, ruligxo kaj tordigxo, poste
+ambaux renversigxis. De nun oni povis distingi nur neklaran tumulton,
+movigxojn de kruroj kaj brakoj, ekaperon de blonda hauxto kaj
+transruligxon de la batalantoj unu super la alia, gxis sxi subite sin
+dissxiris kaj starigxis--kun talio duone nuda, sxirita maniko
+pendanta cxe la flanko.
+
+La viro rapide postrampis kaj etendis sian manon jxus, kiam sxi estis
+liberigxonta, etendis kaj kaptis la piedon--kaj sxi falis senstrecxe
+kun la busxo sur la teron.
+
+Sed samamomente sxi ekrimarkis ion en la herbo antaux si, faris
+malesperan geston kaj ekkaptis gxin.
+
+Momenton--la virino furioze returnigxis kontraux sian kontrauxulon
+kaj la observantoj vidis sxin momente levigxi per la genuoj sur la
+nukon de l'viro, per unu mano subpremanta lian kapon kaj per la alia,
+armita per cxirkauxvolvita jungilrimeno kun ringo en la libera fino,
+batanta lauxpove rapide.
+
+»Cxu vi komprenas--cxi tio devas--klarigxi! Vi ne piedbatos--nek
+sxiros--nek dibocxos--ne, kvankam rompigxus! Kaj la cxevalon
+movos--neniu--sen mia permeso--vi jam eltrinkis la vian!» auxdigxis
+spireganta vocxo inter la batoj.
+
+Sammomente la virino renversigxis sur la herbon. Ree ruligxo kaj
+batalo--la rigardantoj vidis, kiel la viro penis kapti la rimenon en
+cxiu turnigxo. Sed la virino strecxigxis per fortegoj de malespero,
+kaj post momento oni ree vidis sxin sur liaj sxultroj, batantan ecx
+pli fervore ol jxus.
+
+»Tio _devas_ igxi--klara!--Nun estas demando pri la _domo_--patro
+diris--tiam. Jes, nun estas--cxu vi auxdas--_nun estas demando pri
+la domo_!--Gxi ne estas per rumo--nek per skurgxo--konstruita--nek
+malkonstruota!--Heikkilä estas mia--kaj mi gxin _tenos_--cxu vi
+komprenas?»
+
+La viro baraktis kaj strecxigxis. Vane! Post momento li komencis vice
+malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj fine petegi indulgon. Sed longe
+li devis petegi, gxis sxi fine, laca kaj spireganta, lasis.
+
+»Iru en vian cxambron kaj restu tie--la mangxo estos portata antaux
+vin! Kaj se tio ne kontentigas, reiru tien, de kie vi venis.»
+
+Kaj la rigardantoj vidis, kiel la viro trenigxis internen
+gxemante, sennerva kiel malseka cxifono, kaj malaperis en la
+cxambron.
+
+Post kelka tempo ankaux la mastrino eniris kaj rapidis tra la
+cxambrego en sian cxambron--la servistinoj jam retirigxis en siajn
+litojn kaj sxajnigis dormadon. Sed post sxia foriro ili komencis
+flustradi.
+
+Tiam sxi subite reaperis kaj haltis tute vestita meze sur la planko.
+
+»Cxu vi vidis, kio okazis cxi tie?» auxdigxis severa vocxo.
+
+»Ne... nenion ni scias», iu embarase respondis.
+
+»Vi mensogas!» ektintis vocxo mezplanke. »Mi vidis kapojn en la
+fenestro. Kaj mi diras, ke se pri cxi tio estos auxdata aludeto
+ekster tiuj muroj, mi moligos cxiun aparte el vi per la sama rimeno!»
+
+Sxi restis ankoraux stari momenteton, severa kaj energia--al la
+servistaro sxajnis, kvazaux sxi en tiu nokto kreskis tut-kapon pli
+longa kaj kvazaux dek jarojn pli agxa.
+
+Cxi tiun nokton de tumulto sekvis multaj jaroj de paco.
+
+Cxiu povis rimarki, ke en la aferoj de Heikkilä okazis dum tiu
+fojnrikoltado gxisradika sxangxo.
+
+La mastro kvazaux malaperis neekzistanta, kiel pensiumita avo en sia
+cxambro, rapidetanta honta kaj sekretema preter la laboristojn, kiam
+li okaze renkontis ilin en la korto.
+
+Sed des pli estis vidata la mastrino--cxie, en cxiu loko. La viroj
+emis ekrideti dum la unuaj tagoj, kiam sxi demandis pri iliaj laboroj
+kaj donis la ordonojn, sed funde de la ordonoj estis prudento kaj tia
+sxtaleco, kia frostigis la ekridetojn.
+
+La signoj pri nova takto aperis cxie. Sxi duobligis la laboristaron
+kaj postulis duoblan laboron rilate la antauxo. Novkampoj estis
+sarkataj, drenoj fosataj, bariloj starigataj. La disciplino estis
+severa, sed la mangxo bona, la salajro bona, kaj la tuta klopodado
+estis penetrata de stranga aplombo, tiel ke salajruloj kaj
+taglaboristoj baldaux komencis kalkuli kiel honoron aparteni al
+la anoj de Heikkilä.
+
+Kaj la klopodoj de la mastrino enhavis ne sole aplombon, sed ankaux
+ion alian. En la najbararo oni rakontis ke sxi iun tagon aperis en la
+kontoro de proksima bieno, petis vidi la brutejojn, stalojn kaj
+drasxejojn, provis laborilojn sur la kampoj kaj esploris cxiun
+angulon. Baldaux poste vidigxis sur la kampoj de Heikkilä modernaj
+sarkiloj, la brutejo estis fundamente renovigata, la stalo reparata
+k. t. p.
+
+Cxio tio donis multe da temo por diskutado--ankoraux pli la
+interrilatoj de la mastro kaj mastrino. Cxu ekzistis iaj interrilatoj
+de ili? Aux cxu estis unu nur nova domdisponanto, la alia pensiumita
+antauxa? Tiel sxajnis--almenaux la mastro videble iom post iom
+kutimigxis al sia nova situacio. La cxambro estis plue lia vera
+nesto, sed nun li jam movis sin en la antauxaj okupigxetoj kaj
+mangxis kun la servistoj cxe sama tablo. Sed esence li estis kiel
+senepitafa sxtonkolono. Povis pasi tagoj, dum kiuj li ne unu fojon
+malfermis la busxon; alifoje li elbusxigis--strangajn sarkasmojn kaj
+vortludojn, pri kiuj oni plej ofte ne sciis, cxu ili estis
+frenezajxoj aux sagxajxoj, sed kiuj povis kelkfoje esti treege
+venenaj. Super cxio tio kusxis ia seka sekretiga ridetado, kiu
+sxajnis preskaux timiga, cxar neniu sciis, kion gxi kasxis.
+
+Sed per kia sorcxo la mastrino povis tiel subigi la malicaniman
+viron, ecx haltigi lian drinkemon, cxar fakte oni neniam plu vidis
+lin ebria aux dibocxanta je drinkad-vojagxoj? Tio estis inter la
+sekretoj de Heikkilä, kiujn oni povis suspekti sed ne klarigi. Kelkaj
+pretendis certa, ke la mastro kelkiam odoris brande. Kion tio
+signifis? Mem li ne sin provizis per trinkajxoj. Cxu ilin kunportis
+la mastrino, kiu nun sola veturis al la urbo por komisioj, kaj donis
+doze? Sed neniu vidis sxin en brandvendejo nek tiajn ajxojn inter
+sxiaj alportitajxoj.
+
+Estu kiel ajn, cxiuokaze la konduto de la mastrino sugestiis
+respekton--ke sxi ne permesis la domon perei kaj igis la dibocxulon
+almenaux sendangxera nenionfaranto--ankoraux pli pro la mistera
+aplombo, per kiu sxi tion cxion plenumis.
+
+La pensoj de la homoj ofte okupigxis pri sxi. Ili vidis sxin laux la
+tempo plirondigxi kaj plibeligxi, sed la firmaj trajtoj de la vizagxo
+ne moligxis. Rilate infanoj la filo restis solulo--cxu cxiuj amaj
+rilatoj inter la geedzoj cxesis? Kion la forta, ne alproksimigxebla
+virino plej profunde pensis kaj sentis? Cxu sxi sopiris ion, cxu sxi
+suferis? Cxu sxi sentis sian vivon, spite cxia prospero, soleca? Aux
+cxu sxi estis ege kontenta kun sia sendependa situacio de regantino?
+Tiuj estis demandoj, al kiuj neniu kuragxis ecx aludi--ne je la nomo
+de amikeco, ne kondolenco nek iu alia sento.
+
+Sed la jaroj pasis kaj la homoj kutimigxis al la situacio, fine
+lasante cxian senutilan divenadon. Ili nur vidis, ke la direktilon
+de Heikkilä tenadis sama forta mano kaj ke la domo pli kaj pli
+prosperis. Ecx la mastro sxajnis kontenta je sia loto--kun la
+malakra rigardo, sekretiga rideto kaj pikantaj sarkasmoj, pro
+kiuj neniu plu ofendigxis, cxar oni sciis ilin lia sola distrajxo.
+
+Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis la atenton de la
+homoj al Heikkilä.
+
+La filo atingis dum tiu jaro la konfirmacian agxon, ecx li jam
+absolvis la kurson kaj nur atendis la konfirmacion, kiu laux difino
+estis okazonta dum pentekosto.
+
+Por tio oni devis fari al li kelkajn acxetajxetojn. Sed plej
+maloportune la mastrino ricevis okupigxon, kiun sxi ne povis konfidi
+al aliaj, tiel ke sxi ne povis veturi al la urbo.
+
+Tiam la mastro sin proponis akompani la filon--li havis liberan
+tempon.
+
+La propono sxajnis stranga, sed la mastrino havis nenion motivitan
+por kontrauxdiri, cxar la mastro jam dum la pasinta vintro kelkfoje
+plenumis komisiojn en la urbo. Efektive nur kiel veturiganto de
+tabulsxargxo kun aliaj viroj, sed li sin kondutis cxiel senriprocxe,
+ke cxiuj kredis lin forgesintan la malnovajn artifikojn kaj
+komencantan rebonigi la famon de siaj jaroj de vireco.
+
+La patro kaj filo ekiris.
+
+La tempo pasis gxis tagmangxo--la komisiitoj ne revenis. La horlogxo
+batis du, tri, kvar--la servistinoj ekrimarkis sur la mastrinaj
+vangoj rugxajn makulojn, sed vidis sxin tiom kvieta, kvazaux pri
+nenio aparta estis la demando. Cxe ili mem komencis la doloro
+suprenigxi al la gorgxo.
+
+Cxirkaux la kvina horo auxdigxis sur la landvojo krakanta bruego
+de cxaro. Jam trancxis akra kriego--granda kaj potenca kiel pro
+gxojego, kaj gxin dauxrigis alia, infane alta kaj kvazaux
+hezitanta. Unu el la sidantoj en la cxaro svingis rugxasxnuran
+skurgxon, la alia sidis antauxenkurba, apogante per unu mano al
+bariero de l'sidejo kaj tien kaj reen sxanceligxante laux la skuoj
+de la cxaro.
+
+La krakado alproksimigxis. Ektiro je la brido kaj ekplauxdo de
+l'vipo--kaj ili veturis plengalope preter Heikkilä kaj kriegacxis
+gxuste cxe la domo.
+
+La servistinoj staris la koron en gorgxo sur la korto--unu el ili
+kuris senspire en la cxambregon.
+
+»Cxu vi vidis, mastrino--la mastro kaj...»
+
+»Kaj plu...?»
+
+La knabino rugxegigxis gxis la oreloj kaj retirigxis konfuzita
+kvazaux trovita cxe misago.
+
+De sur la altajxo de Heikkilä estis videble, kiel la komisiitoj
+veturis lauxkurbe trans ponton gxis la gastejo en la fino de la
+vilagxo. La servistinoj atendis cxiumomente ke la mastrino elirus kaj
+sin direktus al la gastejo. Sed nenio auxdigxis. Anstatauxe sxi post
+tempeto aperis sur la perono kaj demandis, cxu jam finigxis laboro en
+la domo, cxar ili tiel malvigligxis. Mem sxi sxajnis tute kiel
+antauxe kaj parolis per la kutima kvieta vocxo, ecx la rugxaj makuloj
+sur la vangoj malaperis. Sed la servistinoj parolis mallauxte kaj
+iradis piedpinte--ili ne povis ne fari tion.
+
+Cxirkaux la nauxa horo ree auxdigxis krakado de cxaro.
+
+»Hm Härmäj knaboj--deklivo kaj jungita homino!» kriacxis la mastro
+enveturante tra la pordego.
+
+Ili haltis meze de la korto. La filo unue penis subenpasxi, sed
+eksxanceligxis kaj falis kaj restis tie lauxlonge kusxanta.
+
+La mastro grunte ekridis, ree kriacxis, vipis la cxevalon per la
+skurgxo kaj ankoraux foje veturis ronde en la korto.
+
+Li kvazaux kreskis de antauxe, sxajnis fierega kaj aplomba, parade
+cxirkauxrigardante.
+
+La mastrino aperis sur la perono kaj haltis tie por momento. La
+servistinoj malaperis cxiu laux sia direkto, apenaux kuragxante
+rigardeti de post la fostoj.
+
+El la busxo de l'elcxarigxanta mastro auxdigxis grakacxanta mokrido,
+kiam li rimarkis la mastrinon sur la perono.
+
+»Cxio estas restarigita, hih!» li akrekriis kvazaux per altegsona
+sonorilo, signife svingante la skurgxon en aero. »Kaj kun
+alkresko!»--li montris la filon kusxantan sur la herbo, eksplode
+ridante per diabla rido, fulguranta la mjelon.
+
+La mastrino alproksimigxis--la rigardantoj emis fermi la okulojn. Sed
+sxi iris kvazaux en siaj okupoj, kvazaux ne rimarkinte la mastron,
+kiu dauxre staris aplomba, la krurojn disetendite, la skurgxon en unu
+mano, pugnigita en la posxo, brilantan triumfesprimon sur la rugxa
+vizagxo--kvazaux li nenion vidis nek auxdis, nur gxuis la potencan
+ekstazon de l'momento.
+
+Ektiro--la skurgxo eksvingis en la mano de l'mastrino.
+
+»_En la cxambron!_» sammomente ektintis tiel severe
+humilige, ke ecx la sidantoj en la cxambrego ektremis.
+
+La viro perdinta sian sceptron fiksrigardis senkonscia, ne tuj
+perceptante kio okazis.
+
+»En vian cxambron!» reauxdigxis--en la vocxo tremis doloro kaj
+ekbolis bobeloj de indigno.
+
+Kaj la observantoj vidis, kiel la viro jxus tiom aplomba kunfalis
+kvazaux fojnstako en torenta pluvo kaj la nukon kurba, kvazaux baton
+timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, al la cxambrego.
+
+La mastrino sekvis cxe liaj kalkanoj,--ambaux malaperis en la
+cxambron. De tie komencis auxdigxi plendpepado kaj plauxdado, hurlado
+kaj vekriado kaj cxiam sencxesa plauxdado, tiel ke agacis la hauxto
+de l'estantoj en la cxambrego.
+
+Post tempeto la mastrino aperis en la cxambrego.
+
+»Maljungu la cxevalon kaj iru por nagxigi gxin!» sxi diris severe,
+metante la skurgxon el sia mano en la fajron sub la ferpoto.
+
+Mem sxi ree eliris--prenis la knabon kusxantan sur la herbo en la
+brakojn kaj portis lin kvazaux infaneton en sian propran cxambron.
+
+Sekvintan matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en la
+cxambregon. La servistaro vidis, kiel ili pasxis laux vojeto sur la
+kamprando al la bordo, remis per boateto trans la riveron--iom pli
+sube, en rivera kurbajxo, travidetigxis la pastrejo inter betuloj.
+
+Poste cxio revenis al la antauxaj orbitoj.
+
+Neniun mirigis, ke la mastro ree dum longa tempo restadis en sia
+cxambro, nek tio, ke li sxajnis pli kaduka ol antauxe, ecx preskaux
+forgesis siajn sarkasmojn.
+
+Pri la filo oni sciis rakonti en la somero, ke li igxis solida kiel
+plenkreskinto. Kaj en la postsomero li tute malaperis el la domo. La
+mastrino mem lin akompanis veturiganta kaj restis tri tagojn survoje.
+
+»Li jam havis okazon por cxion vidi, kio hejme estis vidinda»
+auxdigxis mallonga klarigo.
+
+Ankorauxfoje Heikkilä auxdigis pri si--surprizante cxi-foje, kiel
+ofte antauxe.
+
+La domon vizitis morto.
+
+La kristnasko estis festita kaj cxe la plej proksima najbaro, la
+vilagxa forgxisto, estis okazanta laborfesto pri lignajxoj. Kiel
+dauxrigon la gejunuloj arangxis ian »dancon de Johano», al kiu
+tirigxis ankaux la servistaro de Heikkilä gxis la lasta estulo.
+
+Tiam, dum tumulto de polko, la pordo de l'dancejo estas tiregata
+malferme kaj cxe la sojlo aperas la mastro de Heikkilä--duonvestita,
+kun rondaj okuloj, teruro sur la vizagxo.
+
+»La anaro de Heikkilä tuj venu hejmen!» Alion li ne perfortis diri,
+sed malaperis sammomente.
+
+Cxiuj komprenis, ke io aparta estis okazinta aux okazonta--la
+dancantoj komencis are trenigxi al Heikkilä.
+
+La mastro kondukis la alvenantojn rekte en la cxambron de l'mastrino.
+
+Tie kusxis la regantino de la domo noktvestita en sia lito, sur unu
+flanko, la vizagxon al la cxambro, sed pala kaj ambaux manojn sub la
+brusto, kvazaux premante al si la subkorajxon.
+
+Nun la mastro rakontis--kun tremanta vocxo kaj okuloj rondaj pro
+teruro--kiel li vekigxis en sia cxambro pro lauxta plendado kaj
+lamentado, kredante unue gxin auxdi el ekstere kaj supozante, ke
+movigxis la laborfestantoj, sed fine li ektrovis, ke gxi devenis el
+la mastrina cxambro, rapidegis tien tra la cxambregon, vidis sxin
+ankorauxfoje premegi sin sub la koro kaj ekvocxi--poste resti
+silenta. Li, la mastro, timigxis tiom, ke li ne kuragxis
+ecx tusxeti per fingro, sed rekte rapidis al la dancejo.
+
+Timigita li fakte estis, tremante je cxiu ostotubero. La sama terura
+sento okupis ankaux la rigardantojn. Cxiu komprenis, ke la mastrino
+ricevis subitan »atakon»--tiaj okazoj estis jam antauxe viditaj--kaj
+ke tio okazis antaux momento, cxar la korpo estis ankoraux varma.
+
+La flankuloj forigxis kun profunda malstrecxigxo en la menso kaj la
+servistinoj de la domo komencis lavi la mortinton. La mastro cxeestis
+la tutan tempon, levante kaj helpante, subtenante la kapon dum la
+hararo estis kombata k. t. p.--dauxre pala kaj tremanta, sed helpema
+kaj komplezema. La servistinoj vere miris, kiel ankaux li unu fojon
+povis esti lauxhome.
+
+Preskaux neniam estis cxe mortinto tiom da vizitantoj kiel nun en
+Heikkilä--por citi nur la parokestron kaj policestron. La mortinformo
+surprizis tiel subite kaj la mastrino de Heikkilä estis nekutima
+fenomeno--diskreta kaj stranga, sed estimata de cxiu. Ili staris
+kvazaux antaux siluetoj, vidis malklarajn, preterrapidantajn
+fragmentojn, nur suspektis trajtojn de la tutajxo kaj post ili ion
+profundan kaj neklarigitan, kiu iam klarigxos. Sed nun estis cxio
+sxlosita per la nerompebla sigelo Hadesa. Sxajnis, kvazaux la homoj
+ne volis nevidinte kredi, ke ecx la morto povis malvigligi per
+ordinaraj rimedoj tian homon de propra potenco.
+
+Sed malvigligita sxi estis, ripozanta bele kaj pace sur sia breto--la
+malgranda sulkigxo de la brovejo,--fingrosigno de la agonio, videbla
+inter la okuloj, ankaux gxi nur pliigis sxian severan dignecon.
+
+La enterigo estis luksa kaj impona, kiel decis al la digno de tia
+domo kaj tia mortinto.
+
+Kaj nun estis vidata tiu strangajxo, ke la mastro restis tutan tempon
+sobra, rakontante tiam kaj iam per tremetanta vocxo, kiel li vekigxis
+pro plendado, lamentado k. t. p. La homoj preskaux forgesis sian
+antauxan antipation kaj sentis ion kvazaux kompaton al la viro, je
+kiu la okazo sxajne faris tiom profundan impreson. La mastrino
+konkludeble, ili opiniis, donis per sia morto pli dauxran instruon al
+li ol iam dum la tagoj de sia vivo.
+
+La filo ne estis videbla cxe la enterigo--lia restadejo estis konata
+de neniu.
+
+Sed apenaux pasis la enterigo, kiam ree strangajxoj komencis auxdigxi
+el Heikkilä.
+
+Kvazaux malnovaj sekretaj fortoj ree elsorcxigxis.
+
+Ree svingis la skurgxo en la korto de Heikkilä, ree auxdigxis
+kriacxoj kaj la cxevalo galopis sxauxmanta.
+
+La mastro estis kvazaux demonhavanta--kvazaux la antauxaj drinkuloj,
+foiristoj kaj dibocxuloj estus komencintaj fantomi en lia figuro. Li
+povis antauxtagmeze drinki en la urbo, tagmeze en iu gastejo, vespere
+en alia kaj nokte en tria. Hejme li ekvizitis nur tiam kaj iam por
+sxangxi cxevalon kaj inciti la servistojn per cxiaj diablajxoj, kiajn
+nur la cerbo de drinkulo povas elpensi. Aux li ekgalopis en la korton
+kun veturilo plena de dibocxuloj kaj instalis furiozan orgion. Tiam
+li povis ordoni la lignokrucxojn sur la tablon kaj plenigi ilin gxis
+la randoj per rumo. Tempeto, kaj lin kaptis la ideo, ke ili devis
+mangxi. Senceremonie sxafon el stalo, en la meznokto gxin
+tuta en ferpotegon kaj tia sur la tablon, cxe kiu la herooj
+mangxegis. Sed meze de cxio li povis ekkriegi kiel freneza, starigxi
+de la tablo kun rondaj okuloj kaj plauxdigi per skurgxo cxirkaux si,
+murmuri nekompreneblajn vortojn, sin jxeti eksteren kaj veturi
+galope, kriegante kaj hurlante, foren.
+
+Li ne nur drinkis, sed ankaux alie dibocxis laux povo. En gastejoj li
+svingis per la skurgxo dispecige fenestrojn, glasojn kaj
+porcelanajxojn de tabloj sur plankon. Cxio vidigis, ke li nun decidis
+havigi rekompencon por la unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li
+fastis, kaj pereigi Heikkilä'n gxis la subangulaj sokleroj.
+
+La homoj rigardadis cxi tiun teruron de pereigo kun malvarmaj tremoj
+en la mjelo. Gxi efektive ne mirigis ilin, kontrauxe sxajnis preskaux
+nature, ke la drinkegulacxo nun dibocxis kun la pereiga skurgxo en la
+mano--nun, kiam la malhelpajxo forestis.
+
+Sed cxu tiel devis Heikkilä, la pupilo de la mastrino-mortinto,
+perei? Laux la opinio de kelkiuj, tie estis io alia ekster la
+dibocxado de drinkemulo. La malnova nebulo de mistikeco ankoraux ne
+disblovigxis de cxirkaux Heikkilä, sed la kerno estis laux ilia
+opinio klara--gxi konjekteble estis batalo pri la domo, dio-scias
+kiel severa kaj persista. Cxio komplete vidata, la pasintajxo de
+l'duo de jardekoj prezentigxis batalo inter antagonistaj fortoj pri
+la superregado de la domo--ankaux la nunajxo estis nur dauxrigo al
+tio.
+
+Cxu unu jam tute forigxis el la tumultkampo kaj lasis la alian kiel
+venkinton? Cxu la forto de pereigo cxi tie diris la lastan vorton?
+
+Tiel sxajnis.
+
+
+
+
+II.
+
+
+La marta lunajxo pasxadis sur brilanta printempa negxkrusto kaj
+kasxe enrigardis tra la fenestro de malgranda soleca dometo.
+
+La logxanto de la dometo ankoraux ne estis kusxanta, kvankam la lampo
+jam antaux longe estis estingita, sed li sidis plenvestita cxe la
+fenestro, apogante la kapon al la brako.
+
+»Saluton, Matio de Väliportti!» la luno ekdiris familiare. »Pro kio
+vi nun tiel okupita maldormas...?»
+
+Sed la viro nek auxdis nek vidis ion, nur sidadis enpensigxinta--dum
+la luno medite rigardis lian kapon, kiu jam estis senhara en la
+centro, kaj lian malgrasan, sekigxintan vizagxon, sur kiu vidigxis la
+hardaj fingropalpajxoj de vivo.
+
+Li sidis tiamaniere longe, kvankam meznokto jam alproksimigxis. Li
+havis la intencon eliri, sed tamen restis sidi kaj mediti, cxar li
+planis tian, kian li neniam antauxe faris, sed kio kvazaux sin
+apogis al la antauxpasinta vivovojo.
+
+Laux tiu vojo nun preteriris antaux li diverskoloraj bildoj, kelkaj
+pli klaraj, aliaj malklaraj, preterrapidantaj kvazaux altkumulusoj,
+sed cxiu estis guto el la suko de lia propra vivo.
+
+-- -- --
+
+La unua estis ido de printempo--bela, felicxa printempo.
+
+Li estis tiam dekokjara kaj servisto en Paavola. Kaj tiun printempon
+elburgxonigxis por li amo tiel granda kaj potenca, ke li apenaux mem
+kredis gxin vera kaj kvazaux instinkte antauxsentis, ke gxi devis
+disrompigxi. Cxar la felicxo, kiu ridetis al li, estis tro granda por
+esti dauxra.
+
+Sed la printempo estis klara kiel argxento kaj la somero varma kiel
+oro, kaj sorpo-eternulo kreskanta sur kampa altajxeto inter la du
+domoj auxdis tiusomere flustrajxojn, kiuj igis gxian maljunan koron
+pulsadi.
+
+Kiom dolcxa estas amo, kiam gxi estas sekreta--kiam oni nur sxtelire
+kuragxas gxin alproksimigxi kaj nur subdire pri gxi paroli kaj kiel
+sola konfidato estas maljuna arbo, kiu ne denuncas.
+
+-- -- --
+
+Auxtune tio okazis--tio kion li instinkte timis kaj kio kusxis kiel
+malhela makulo ankaux sur la fundo de la knabina rigardo, kvankam nek
+unu nek alia iam kuragxis paroli pri gxi.
+
+La gepatroj de la knabino ricevis scieton pri la afero, kaj gxi estis
+rapide klarigata. »Cxu _servisto_ kiel mastron de _Heikkilä_?
+Ili kredis la filinon de Heikkilä havi tiom da konscio pri sia
+digneco kaj estimo al siaj gepatroj kaj familio. Cxu sxi, la sola
+infano, ne komprenis, ke estis demando pri la heredita domo?»
+
+La knabino ploris kaj petegis, kaj li mem estis kvazaux freneza. Sed
+ili komprenis, ke ili devis fleksigxi, cxar ili ne konis ecx unu
+ekzemplon, ke estus donita mastreca rajtigo al amo en tiaj okazoj.
+Krome, cxi tiu estis la sola fojo, kiam la knabino cxagrenis siajn
+gepatrojn, kaj tio multe doloris ilin ambaux.
+
+-- -- --
+
+Kiel klare li rememoris ilian lastan renkontigxon sub la maljuna
+sorpo--rememoris, kaj tamen cxio tiuvespera estis kvazaux obtuza
+susuro.
+
+Lia gorgxo kunpremigxis, kiam li pensis, ke gxi estos la lasta fojo.
+Kaj la sorto de la knabino--al sxia edzigxproklamo restis nur kelke
+da tagoj...?
+
+»Sed kiel vi povos _vivi_ kun li?» li demandis kun
+doloro.
+
+»Tion mi ankoraux ne scias--tion mi efektive ne scias», la knabino
+lamentis kun premego al liaj manoj.
+
+Sed gxi ne estis por li la cxefa demando--estis alio, kio lin
+turmentis ankoraux pli forte kaj pri kio li devis ricevi klarecon.
+
+»Kaj niaj interrilatoj...?» li fine povis elpremegi, »cxu devas
+_cxio_ cxesi je cxi tio? Mi...»
+
+Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira rigardi la
+vizagxon de la knabino.
+
+Kaj li vidis kiel la knabino tremis kaj batalis kun forta emocio, dum
+espero kaj malespero furiozis en lia brusto.
+
+»Devas», la knabino fine diris per tremantaj lipoj. »Cxio devas
+cxesi cxi tie, kvazaux nenio iam estis--cxar mi ne volas fari
+ion nedecan, cxu per pensoj, cxu per vortoj, cxu per faroj... Kaj
+neniam vi rajtas rememorigi min pri tio, kio estis...»
+
+Li sentis cxion nigrigxi en siaj okuloj. Li esperis ion, li mem ne
+sciis kion, sed tamen ion alian, ol kion la knabino diris.
+
+Ili starigxis--kvazaux nek unu nek alia havis ion plu por diri.
+
+Tiam la knabino ekkaptis ambaux liajn manojn.
+
+»_Devas_ esti tiel», sxi diris per tremetanta
+vocxo. »Sed se mi ankoraux iam estos libera agi laux mia volo, vi
+scias mian inklinon... Ne, nun mi devas ekiri!» sxi aldonis
+malpaciencigxe, premegis liajn manojn kaj retirigxis.
+
+Sed sxi alturnigxis ankorauxfoje kaj parolis kvazaux delire: »Kaj se
+iam venos la tago, ke mi ne sola havas la fortojn, sed bezonus
+helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian amikon, nek havos--kaj
+se _vi_ bezonus...» la knabino torente ekploris kaj arde lin premis
+kontraux si.
+
+Momenteto--ekbrilo de plenluno de sub nubeto kaj subita superfluo de
+gxia pala lumo sur la kampo, eksusuro de vento en la sekigxinta
+foliaro de l'sorpo kaj palpebrumo de larmaj okuloj--la knabino sin
+dissxiris kaj forkuris.
+
+Li staris longan tempon narkotita, ne povante sin movi. En cxi cxio
+estis io mistere solena--kvazaux cxio nun rompigxis inter ili,
+trancxita de la palaj radioj de luno, sed kvazaux tamen restis iu
+fibro, kiun oni ne povis klarigi per vortoj.
+
+-- -- --
+
+La edzigxa festo--li preskaux frenezigxis. Estis apenaux duona
+mejlo inter la domoj. Li auxdis tumulton de festeno, bruon de
+muzikilo kaj tintadon de homaj vocxoj. Li sxteliris al la maljuna
+sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun? Li deziris ecx diafane vidi
+blankan vualon en la mallumo kaj auxdi flustrajxojn...
+
+Cxu li estis freneza? Li honte forsxteligxis.
+
+-- -- --
+
+Kiel stranga ajxo estas la homa animo! Kvazaux cxio peza kaj premanta
+estis subite forvisxita, nun kiam cxio estis nerevokebla. Li estis
+libera--kvazaux nenio iam estis.
+
+Li memoris kvazaux hierauxan tagon la tempon, kiam lin kaptis
+neklarigebla fervoro je vivado kaj laborado. Li kiel servisto--ili
+hontu! Propra terpeceto--gxi estis facile akirita. Propra dometo--gxi
+starigxis kvazaux sorcxite.
+
+Por kio? Li mem ne tion sciis, sed li ne povis ne observi unu viron.
+Renkontante li esploris lian bonvoleman vizagxon, lian malfortikan
+staturon kaj senenergian sintenadon--kaj en la sama momento li sentis
+kvazaux lia propra staturo rektigxis kaj plilongigxis kaj
+neklarigebla forto strecxis liajn tendenojn. Li observis liajn
+klopodojn kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn, li
+ne povis ne rideti triumfante kaj ne strecxigxi ankoraux pli
+fortege--kvazaux li sekrete konkuradis kun tiu viro.
+
+Post paso de jaroj li ne plu povis nei al si, ke inter ili ekzistis
+klara interrilato. Se tiu viro estus rampinta sur la pregxejtegmentan
+egxon, li mem estus grimpinta gxis la pinto de sonorila turo. Vi
+havas domon, mi dometon--montru nun ambaux sian mastran kapablon.
+
+En la najbararo komencis iradi strangaj flustradoj--strangaj, sed
+tamen kvazaux malfremdaj kaj atenditaj por li. Kaj kiam
+li foje per propraj okuloj vidis, ke la famo estis vera, li sentis
+eksciton de subita emocio en sia brusto, kaj kiam la juna mastro de
+Heikkilä galopveturis kriacxante preter lin, li sin turnis kaj
+komencis meze sur la vojo svingi la cxapelon kun vervo. Sammomente li
+hontis kaj premis la cxapon sur kapon, sed sentis, kvazaux iliaj
+sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.
+
+-- -- --
+
+Tio okazis sekvintan someron--unu belan tagon de fojnrikolto, kiam la
+fojnistaro revenis de herbejo.
+
+La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante sian edzinon fojon
+post fojo.
+
+Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato al tiu
+viro--profunda, neestingebla malamo! Kaj li sentis klaran ebriecon de
+gxojego povante foje sin jxeti kontraux lin, bati kaj tordi lin laux
+placxo.
+
+Sed la virino intervenis.
+
+»Mi ankoraux ne bezonas fremdulan helpon»--aparte fiksante la
+rigardon al li: »_ies_ helpon!»
+
+Li resxanceligxis kvazaux svenige batita. Kaj en tiu momento li
+sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton kun la viro, nur kun
+la virino.
+
+Sed la virino repusxis lin malvarme kvazaux fremdan trudemulon. Cxu
+li estis »fremdulo», aux iu alia--cxiuokaze la skurgxbatoj de la
+viro estis pli sxatataj ol lia helpo. Aux cxu la virino tion diris
+nur pro la flankuloj?
+
+Li atendis--malpacienca, kun pasia necerteco sxiranta la bruston.
+
+Tiam oni rakontis, kiel la virino subigis la drinkemulon per
+skurgxo, kiel sxi lin fermis en la cxambron kaj neebligis cxian
+dibocxadon--ecx oni flustris, ke sxi mem sekrete havigis al li
+alkoholajxojn, cxar la viro ne povis tute malhavi ilin.
+
+Lin okupis terura sento--tamen do »fremdulo», kvazaux nenio iam
+estis! Se tiu virino estus »vera», sxi lasus la dibocxulon drinki
+sinmortige, ju pli frue des pli bone--mem li povus ecx miksi venenon
+en liajn brandajxojn. Sed sxi malhelpis kaj prizorgis kvazaux
+infaneton--certe tiu viro estis al sxi kara.
+
+Por kio li laboregis kaj strecxadis dum tiuj jaroj? Kaj kiu aludis al
+ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis ecx la naturan evoluadon de
+la okazajxoj, kiuj sxajnis kvazaux rapidi por rekompenci la okazintan
+maljustajxon? En li ekflagris arda flamo de amareco kaj vengxo--li
+volas montri al la tuta mondo, ke io okazis, kaj al la solulino, kiu
+povas tion kompreni, ke li ne forgesis la maljunan sorpon sur la
+kampa altajxeto nek unu palpebrumon en la pala lumo de luno.
+
+-- -- --
+
+Ili estis vivitaj demandoj--al sxi, la virino!
+
+Kion sxi tiam pensis, kiam sxi auxdis, ke li lasis sian dometon kun
+la fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne? Li sciis, ke oni
+parolas pri tio kaj divenadas la kauxzon. Neniu sciis--sxi sola
+komprenis. Kion sxi tiam pensis--cxu sxi sentis pikon en la brusto?
+
+Cxu sxi auxdis, kio poste okazis? Cxu oni rakontis al sxi pri
+»Foireja-Matio», la fama cxevalisto, kiu iris de urbo al urbo,
+acxetis, vendis kaj intersxangxis? Cxu sxi auxdis, ke li havis
+bonsxancon de pendigindulo, ke li akiris centojn gxuste cxar li metis
+cxion sur unu karton kaj estis tute indiferenta, cxu li gajnos aux
+malgajnos? Kion sxi tiam pensis?
+
+Unu fojon cxiujare li iris mem kiel vivanta demando preter sxi.
+Veturis la foiran antauxtagon kun tintantaj sonoriloj tra la
+vilagxon--kun tri vivegaj cxevaloj antauxe jungitaj, du poste
+kurantaj, mem kvazaux princo en la mezo, grandsinjore vestita, fiera
+kaj memcerta. Kaj li haltis intence sur la landvojo cxe Heikkilä,
+ordonis el apuda dometo kafregalajxon sur la cxaron kaj pagis per
+bankbileto ne akceptante repagon. Li ne jxetis ecx rigardon al
+Heikkilä, sed sentis en sia flanko sxiajn rigardojn tra la fenestro
+al landvojo.--Kion sxi tiam pensis? Cxu sxi rapidis en sian cxambron,
+aux cxu sxi komencis mallauxdacxi la servistinojn ke ili rigardacxas
+cxiujn migrantojn?
+
+Kun la foireja publiko li ree sendis salutojn kaj demandojn--certe
+ili alvenis, cxar ili iris kiel anekdotoj de busxo al busxo. Kiel li
+regalis per karuselo cxiujn, kiuj okaze estis proksime. Kiel li
+invitis tutan placangulajxon da popolo en restoracion, precipe cxiujn
+hejmregionanojn, trinkigis kaj mangxigis ilin laux cxies placxo. Kaj
+certe sxi ankaux auxdis tion, kiel li mem enveturegis tra la
+cxefpordo de Societejo kun cxevalo kaj cxaro, tiel ke radreloj frapis
+fajrerojn sur la sxtonaj sxtupoj--veturis rekte en la festsalonon kaj
+pagis centmarkojn por tiu distrajxo. Kion sxi pensis pri tio?
+
+Kaj cxu la virino auxdis _ke li ne drinkis ecx guteton_? Certe sxi tion
+auxdis! Kion sxi pensis pri tio? Senbrida foirulo kaj tamen ne
+drinkas, kvankam ecx cxiaspecaj sekigitaj fisxoj de senakva
+kontinento drinkas--cxu tio kauxzis al sxi iajn meditojn...?
+
+Kaj cxu sxi auxdis la frapadon de kartoj? Pri cxevaloj, horlogxoj,
+jakoj kaj cxapoj, laux cxies placxo--ecx kun almozulo en
+la landvoja drenajxo. Cxu sxi komprenis, ke homoj ne tiel vetas por
+sin distri, kaj cxu sxi komprenis, _pri kio_ li ludis?
+
+Pripensu se li igxus sxparema, kolektus monon kaj acxetus
+kampardomon--la najbardomon de Heikkilä, tiun kie li antauxe estis
+_servisto_? Kion sxi tiam dirus?
+
+-- -- --
+
+La homo estas arlekeno! Kion strangan li havis komunan kun la
+mastrino de Heikkilä? Kia fenikso sxi sin kredis? Virino, kiu
+siatempe havis harplektajxon kiel cxiuj knabinoj, kaj robon kiel
+cxiuj aliaj, kaj sidadis unu printempon sub arbo kaj revis pri amo
+kiel cxiuj aliaj. Edzinigxis poste kun drinkulo, kiun sxi nun regalis
+per brando kaj skurgxo.
+
+Kaj pro sxia harligajxo kaj robo li strecxigxis kaj bruis--cxiu havas
+la ekscesojn de juneco!
+
+Li auxdas ree cxevalblekadon kaj cxarkrakadon, pluvtrapadon kaj
+venthurladon en senluma auxtuna nokto--ili portas lin antauxen, cxiam
+antauxen, de foiro al foiro, de urbo al urbo, jaron post jaro...
+
+-- -- --
+
+Cxu li ne hontis--kiam li fine revenis al la hejma vilagxo, trofrue
+maljunigxinta kaj velkinta, kun forta dolorado en manoj kaj piedoj?
+
+Kial? Cxu tial, ke li ne revenis per cxevalo kaj kun tintantaj
+sonoriloj--cxu li do eliris per cxevalo? Cxu tial, ke li nun estis
+malforta kaj malsanema--iu alia spertinta liajn vojagxojn kusxus kun
+humo sur la vizagxo!
+
+Cxu ankaux la mastrino de Heikkilä ne hontis? La mastrino de
+Heikkilä--kiu sxi estis? Ha, nun li tion memoris--certe li
+iam konis tian knabinon! Sed kio hontinda estis en tio, li ja ne
+revenis por peti pension pro tiu konateco.
+
+Li estis mortinta por la mondo kaj la mondo por li--se li povos
+remeti la sovagxigxintajn kampojn de Väliportti en fruktoportan
+staton, li estos kontenta pri sia vivo.
+
+-- -- --
+
+Kiu povas esplori la senfundajn profundajxojn de homa koro?
+
+Li dum jaroj ecx ne memoris pri Heikkilä, sed nun reveninte hejmen la
+filino de Heikkilä kaj la maljuna sorpo ree komencis aperi sur la
+fono de lia vivo kvazaux altaj arboj kontraux vespera rugxigxo.
+
+Cxu estis la malnova amo, kiu ree komencis sxiri lian bruston? Ne, al
+li estis indiferente, kies la virino estis. Sed sxi turmentis lin per
+nura sia ekzistado. Se sxi kun sia domo deglitus laux deklivo simile
+al li, se sxi devus senti malricxon kaj mizeron, cxio estus
+ekvilibre. Sed sxi iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli
+prosperanta domo--kvazaux sxi dum tuta lia foresto sekrete vetkuris
+kun li kaj nun mokis pri lia fina humiligo.
+
+Kelkiam li tamen sentis, kvazaux inter ili tamen estis io--tutan
+tempon, spite cxio. Kvazaux finfine estis en Heikkilä cxio, kion la
+vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
+felicxa--poste cxio glitis laux deklivo.
+
+Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
+cxio--kial sxi ne tiam faris tion? Kaj cxu sxi mem estis felicxa?
+Ne, kaj almenaux du aliajn sxi malfelicxigis. Nun li komprenis
+ankaux la sorton de tiu alia--la virino turmentis ilin ambaux,
+unun per videbla, alian per nevidebla skurgxo. Sxi amis neniun kaj
+sxi envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
+pensi pri tio kion ajn.
+
+Laux la tempo tiuj pensoj densigxis kaj fermentis. Li ne plu volis
+senti la nevideblajn skurgxobatojn de la virino. Li bezonis nur iri
+al sxi kaj diri la tut-veron--tiam li estos libera por eterne.
+
+-- -- --
+
+La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
+bazoj. Nun tio devis okazi!
+
+Sed li ne iris ecx duonan vojon kiam li returnigxis--honta kaj
+konfuzita.
+
+Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?
+
+-- -- --
+
+Fine--nun li tion elpensis!
+
+Li estis ebria kaj pasxis memkonscia al Heikkilä. Ne plu hontis nek
+malhavis vortojn, kontrauxe li havis unu kauxzon plie--pro kiu li
+vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
+fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkilä volis drinki,
+kial cxiuj homoj drinkis--kaj tiel faros ankaux li de nun, drinkos
+tiel ke la pugnoj kotigxas!
+
+Sed jam sur la vojo proksime al Heikkilä renkontiris la mastrino.
+
+Tio estis surprizo. Sed »bone», li pensis, »konfidenciajxon mi ja
+havas por vi!»
+
+Ili interproksimigxis--li sentis sxanceligxon. Penis sin hardi,
+sed io premis la gorgxon tiel, ke li certe ne ecx vorton
+povos eldiri. Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela
+kaj digna, li subite tiris la cxapelon profunden sur la okulojn kaj
+intencis tirigxi kvazaux nenion rimarkante pretere.
+
+Sed la virino haltis--liaj propraj piedoj alnajligxis al la vojo
+kvazaux retenataj de nevidebla forto.
+
+La virino rigardis kvazaux ne kredante siajn okulojn.
+
+»Matio!» auxdigxis tremanta pro emocio vocxo. Kaj en tiu unu vorto
+vibris cxio, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
+sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
+jxeti teren antaux sxi kaj petegi por ankorauxfoje auxdi tiun unikan
+vorton.
+
+»Cxu ankaux vi devas igxi dibocxulo--kiel cxiuj aliaj...?»
+
+Sxi jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.
+
+Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion sxi vere intencis? Kial sxi
+diris la unu vorton tiel, ke en gxi vibris la tuta estinto, sed la
+finon, kvazaux sxi neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
+dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed sxi.
+
+Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke sxi vidis lin ebria
+kaj ankoraux pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
+»aliaj»--kvazaux li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
+pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, ecx por inciti, sed
+tio estis tute neebla post la renkontigxo. Li ne povis tion klarigi,
+sed li sentis malamon kontraux la virino--gxuste pro la neklarigebla
+perforto, kiun sxi praktikadis kontraux cxiuj aliaj.
+
+-- -- --
+
+Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam auxdigxis de
+la landvojo furioza krakado de cxaro. Kiu estis? Li sentis
+saman pasian senpaciencon de atendado kian foje antauxe.
+
+Jam svingis skurgxo kaj auxdigxis kriacxo. Estis do li--kaj la filo
+kune. _La filo_ kune!
+
+Lin okupis tiel subita vengxotriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
+mastro de Heikkilä do tamen estis viro--li vengxis por ili ambaux.
+
+Li sciis, ke tio cxesos baldaux, ke skurgxo jam baldaux dancos sur la
+dorso de l'mastro. Sed gxi estis tamen maltima protesto kontraux la
+mistera perforto.
+
+-- -- --
+
+La morto de l'mastrino! Gxi estis surprizo al li kiel al aliaj, cxar
+gxi venis tiel neatendita kaj falcxis nematuran grenon. Cxu li
+esperis gxin? Ne. Cxu li volus gxin malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
+okazintajxo estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
+ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
+_estis_ io--kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke cxi
+cxio nun estis nura rememoro.
+
+Sed kio gxi tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
+ekster la tiama printempo kaj somero--nenion! Kion sxi plej profunde
+pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluziigxis--tio
+estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj cxu sxi pli sciis pri
+li--pri cxio, kio trairis kiel rugxa sxnuro tra lia vivo--cxu sxi ecx
+unu fojon efektive pensis pri li? Cxu estis memafere inter ili io
+alia krom eta senkulpa memorajxo el juneco, kiun unu tuj forgesis,
+alia pli longe konservis, ecx suferis pro gxi? Kiel stranga estas la
+vivo! Cxu ne la homoj iras kvazaux en nebulo, baraktante, batalante
+kaj pendante unu je la alia, tamen nenion sciante pri la
+interna homo de la alia, ecx tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.
+
+Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis gxis lia dometo, al li
+sxajnis, ke gxi rakontis pri io tre malproksima--dum la infaneco
+auxdita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envualigxis en
+la nebulon de forgeso por eterne.
+
+-- -- --
+
+Ree rapidegas bildoj antaux li--la mastro de Heikkilä kun siaj
+kundrinkantoj.
+
+Ili vekis ankaux la alion, kiu jam estingigxis.
+
+La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
+Kial sxi fleksigxis sub la devigo de siaj gepatroj kaj cxu la devigo
+vere estis tiom premanta? Kial sxi post tio igxis harda, fiera kaj
+nekomprenebla? Cxu sxi ne en tiu momento parolis, preskaux jxuris
+ion? Cxu ne ankaux ion pri tio, ke »se vi iam bezonos...?» Cxu li
+bezonis--tion certe la mastrino de Heikkilä plej bone sciis. Kaj la
+helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo dibocxulo!
+
+Al li sxajnis nun kvazaux nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
+sxi tiel subite estis desxirata el inter siaj idoloj: ricxeco kaj
+prospero. Kaj la mastro de Heikkilä estis kvazaux vengxilo en la mano
+de l'eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
+senkoreco kolektis dum jaroj.
+
+La penso estis ankaux alie, pro speciala kauxzo, kvazaux serpenta
+veneno por lia malfervorigxinta sango. La nuna vintro estis al li
+cxiamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
+en sia kampo, kiujn li poste vendis dum la tuta vintro, kaj
+ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
+venditaj gxis vintromezo; da pretaj korbajxoj estis suficxe, sed li
+ne estis ema ilin ekkapti--la mizero entrudigxis tra la pordoj kaj
+fenestroj.
+
+Tiam la dibocxado de mastro Heikkilä kvazaux briligis al li la
+penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
+sensenca movigxo kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
+ricxuloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? Cxu li ne havis
+egalan rajton pri vivado kiel ili? Cxu sola la mastro de Heikkilä
+estis rajtigita al egaliga divido?
+
+Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa altajxeto inter
+Heikkilä kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
+l'vilagxo, kie cxiu havis sian kampeton por lupolo kaj cxe la deklivo
+sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
+aux duon da terpomoj el cxiu kelo--tian kvanton neniu ecx rimarkus.
+Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
+kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
+plej malproksiman suspekton...
+
+-- -- --
+
+Cxi-vespere li fine decidis iri, cxar estis bonege portanta
+negxkrusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
+sakojn kaj sledeto atendis antaux la pordo.
+
+Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvazaux estus
+necese ankorauxfoje pripensi cxu iri cxu ne iri, cxar li neniam
+tusxis proprajxon de alia kaj ecx en la cxevalnegocoj neniam
+malfierigxis al vera trompo. Kaj tiel li eksidis sur la
+benko cxe la fenestro kaj komencis kvazaux fari kalkulon pri la
+pasinta vivo.
+
+Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo--kun emociita menso,
+sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
+sed li sidis plu kvazaux sennervigata de neklarigebla malenergieco.
+
+Tiam auxdigxas de la landvojo lauxta klakado de la timonoj, kaj
+kriegacxoj--li scias senvide kiu gxi estas.
+
+La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
+vojo galopas cxevalo kaj flanke gxia granda fantomeca ombro.
+»Rapido--Rapido--hej diablo, Rapido!» la grupo ventiras preter
+lian fenestron.
+
+Lia koro komencas bategi, tio cxio sxajnas tiom stranga. Li scias, ke
+la vircxevalo de mastro Heikkilä nomigxas »Rapido», sed nun li ne
+memoras tion--kvazaux la viro veturus preter lian dometon aparte por
+krii: »Kion vi plu meditas, cxu vi ne vidas, kiel mi agas,--rapido,
+rapido, rapido!»
+
+Li risorte ekstarigxas kaj elrapidas el sia dometo.
+
+  * *
+   *
+
+Unue kelkiom laux la landvojo, poste trans barilon al la kampo--li
+komencas grimpi laux longa, malkruta deklivo al la terkela altajxeto.
+
+La luno brilas draste kaj lia silueto iras preskaux antaux li. Cxu
+estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velkigxintaj.
+Cxu tiel malforta li jam estis? Kaj cxu li ankoraux meditis kaj
+pripensis, cxu estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
+sia vivteno. La sango torente ekfluas en la kapon--nun venu
+ecx cxiuj mastroj de la vilagxo renkonte kaj ili demandu kien li
+pasxas, li respondos sincere: al viaj terpomejoj--respondos kaj
+plenigos siajn sakojn ecx se tiuj staros apude!
+
+Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
+kiuj siluetigxas kvazaux ege grandaj blankaj formikejoj je la
+deklivoj de l'altajxeto.
+
+»Tie en la plej malantauxa mi komencos», li pensas, »kaj poste
+transiros...»
+
+Tiam iu ekbate tusxas lian kapon, tiel ke la cxapelo ruligxas sur la
+negxon. Li ektremas kaj levas la rigardon--antaux li staras maljuna
+sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbigxinta brancxeto ankoraux
+balancadas kviete cxe lia kapo.
+
+Li staras momenton kvazaux senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
+grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustrajxoj. Sed poste
+en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
+virinon kaj sin mem.
+
+La negxkrusto ree kraketadas kaj la silueto iras antaux li.
+
+Kio nun? Kvazaux apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas gxin
+ombro de sako, sed baldaux rimarkas ke gxi movigxas aparte kaj
+plilongigxas kaj ke gxi estas silueto de homo--kvazaux iu rapide
+sekvus lin, la pasxoj nur ne estas auxdataj. Li returnas sin
+malkviete.
+
+Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
+miloj. Sxi estas tute sama kiel la tiaman auxtunan vesperon kaj same
+severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo--staras senmova, la
+manojn pendantaj cxe la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
+okuloj.
+
+»Heikkilä estas detruata--nun mi bezonas helpon!»
+
+En la vocxo vibras doloro kaj embaraso. Momento--sxi turnis sian
+dorson kaj pasxas foren. Sed laux lia dorso ne pendas harplektajxo,
+sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la tordajxo
+ekvidigxas en la lunbrilo malhela, brilanta rondajxo--kvazaux kapo de
+granda harpinglo. Ankoraux momento--la virino malaperis.
+
+Li staras tempeton kvazaux alnajlita al sia loko dum la brusto forte
+frapbruas. Kio tio efektive estis, cxu li maldormas aux songxas?
+
+Li cxirkauxrigardas, cxio estas kiel antauxe. La terkeloj siluetigxas
+sur la altajxeto kaj la luno rebrilas sur la negxkrusto, ne ecx duona
+ombro ie--nur la maljuna sorpo staras malantaux li granda kaj impona
+kaj kvazaux rektigetendante la brancxojn.
+
+Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
+metis antaux li. »La virinacxo!» Li ekdeziris elradikigi gxin. »Kion
+diablan mi havas kun la aferoj de Heikkilä--gxi estu detruata, tio
+estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!» Kaj li ekiras hardite
+de maltimo al sia celo...
+
+»Sed kie ili nun estas--la terkeloj?»
+
+Li haltas kaj cxiukauxrigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
+je la rando de l'deklivo, de kie li jam supreniris.
+
+La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas--ne, cxio ne estas nun
+kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas laux la
+deklivo al la landvojo.
+
+Sekvintan nokton li kusxis hejme--emociita kaj atendanta.
+
+Cxu estis io sub tio aux cxu gxi estis nur halucinajxo? Se tie io
+estis, cxi tiun nokton li certe havos klarigon pri gxi, cxar la
+mortintoj ne duone finas siajn aferojn--tio estas konata.
+
+Kelkfoje sxajnis preskaux nature, ke li kredis sin vidi tiajxon. La
+strecxeco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
+la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun cxio
+kio apertenis al gxi.
+
+Sed estis io fremda kaj flanka--la hartordajxo kaj la harpinglo. Li
+neniam vidis sxian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
+tute certe, ke gxi ankaux tiun auxtunan lunbrilnokton estis plektita.
+
+La nokto pasis. Nenio estis vidata aux auxdata, nek maldorme nek
+songxe. Li furiozigxis pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
+kaj la filino de Heikkilä ankoraux staris antaux li--la dua ankoraux
+dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdigxis, dum kiuj li povis viziti
+almenaux tri kvar terkelojn. Cxu oni kredas ke li estas timigebla per
+tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!
+
+La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja altajxeto.
+
+Sed cxi-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
+malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malantauxen--nenio estas vidata
+aux auxdata. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
+la halucino de l'pasinta nokto.
+
+Li jam alvenas al la terkela altajxeto kaj komencas vigle formeti la
+tegbretojn de l'plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
+mortinto. Jam vidigxas la pajlo kaj li sin kurbigas por gxin
+formeti--ankorauxfoje cxiuflanke cxirkauxrigardinte.
+
+Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas gxin
+kaj subite returnigxas.
+
+Post kelkaj pasxoj staras la virino--sama kiel la unuan fojon, la
+vizagxon nur ankoraux pli pala kaj la rigardon ankoraux pli
+penetranta.
+
+»Heikkilä estas detruata--mi _bezonegas_ helpon!»
+
+Tio vibras kvazaux de sub tero, pregxante, sed tamen minace. Unu
+trapenetranta okulumo ankoraux, kaj sxi jam pasxas foren. Ree kun
+suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la tordajxo. Sed
+kiam sxi pasxas, la pinglo eligxas el la hararo je unu colo kaj ree
+enpremigxas. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin jxetas
+kvazaux blindiga ekbrilo--kvazaux gxi ne estus pinglo, sed io pli
+granda kaj fortika. Li strecxas konsternita la vidpovon, la objekto
+tute enpremigxas en la hararon--la vizio malaperis.
+
+La viro falas sennerva sur la randon de l'terkela aperturo kaj tremas
+tra la korpo. Dauxras longe antaux la fortoj tiom revenas, ke li
+povas remeti la bretojn kaj ektrenigxi al la hejmo.
+
+  * *
+   *
+
+Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
+strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis urgxan aferon
+kaj petis tujan auxdiencon cxe la parokestro. La servistinoj emis
+demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
+ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
+auxdiencpetanto.
+
+La parokestro ankoraux ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
+viron en la kancelarion.
+
+Tie la viro komencis rakonti--malkviete kun spasmanta vizagxo kaj
+vibranta vocxo--kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
+l'mastrino-mortinto de Heikkilä. Li iris en lunbrilo ekstere, tie gxi
+lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...
+
+La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj cxifonan
+vestajxon de la viro. Li konis lin--li auxdis ion kaj tion pri liaj
+vojagxoj kaj veturadoj. Ankaux la rakonto sxajnis tre mankhava.--Kiel
+li movigxis ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?
+
+Tiam la viro embarasigxis kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
+movigxis--je aferoj, kaj tiam li gxin vidis, kaj tio estas vera.
+
+Klara dubo speguligxis en la okulo de l'parokestro:
+
+»Hm... ni homoj estas tre multspecaj--estas, kion-diri, tiaj, kiuj
+havas apartan emon vidi strangajn songxojn kaj tiaspecajn. Ankaux cxi
+tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.»
+
+Ne, neniam antauxe li ion vidis aux auxdis.
+
+»Hm, ja, ja.--Sed cxu vi drinkadas...?»
+
+Ankaux tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
+jam pasis longa tempo.
+
+»Cxu ne...? Ja, ja, tre eble... Sed cxu estis, kion-diri, la
+mastrino-mortinto via konato kaj cxu vi eble dum la lastaj tempoj
+tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkilä?»
+
+Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
+Heikkilä.
+
+»Nu vidu, jen estas cxio!» La parokestro klopis la parion de
+sia flartabakujo, ekprenis fingropincxajxon kaj komencis
+rakonti okazintajxon. Gxi okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
+kamarado, kiu antauxnelonge estis mortinta--ankaux gxi tre stranga
+rakonto.
+
+»Sed cxi tio ne estas tiaspeca», persistis la viro. »La hartordajxo
+kaj pinglo--sxi ne uzis tian dum knabino.»
+
+»Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio cxu gxi estis
+pinglo aux io--tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.»
+
+»Ne, konfuza gxi ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
+kuragxas gxin kredi.» Liaj lipoj farigxis tute palaj kaj la vocxo
+vibris kvazaux en spasmoj de frostego. »Gxi estis--jes, gxi certe
+estis ... fera bolto.»
+
+»Fera bolto...?»
+
+»Je-es!»
+
+»Sed kion vi per tio efektive...? Cxu vi pensas ke, kion-diri...?» La
+parokestro interrompis sian frazon.
+
+»Pri tio gxuste mi volis auxdi vian opinion, sinjor' parokestro--cxu
+eble ... eble tie estis io terura?»
+
+La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguligxis
+emocio.
+
+»Hm, ja, ja--efektive la aferoj de Heikkilä estis tre strangaj», li
+fine diris. »Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
+okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
+ankaux mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
+mi iris mem por vidi la mortinton--kaj vidu, sxi kusxis kvieta kaj
+trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
+mi kredas, mia amiko, ke cxar vi estis infaneca amiko de la mortinto
+kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj ecx pli forte, do,
+tiel-dire, ili bildigis al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi
+vere kredas kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
+propraj okuloj.»--La parokestro starigxis el sia lulsegxo.
+
+Sed la viro staris plu kvazaux sxtonigxinta sur sia loko. Sur lia
+vizagxo speguligxis forta embaraso kaj sur la frunto perlis sxvito de
+doloro.
+
+La parokestro intencis etendi la manon adiauxe sed restis miranta la
+internan premigxon de la viro.
+
+»Ne tiel mi povas foriri», la viro parolis kun malkvieta, petega
+vocxo. »Se cxio restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
+suspektis, tute nenion, sed mi ankoraux ne elparolis cxion, kio
+apartenas al cxi tiu historio.»
+
+Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
+kampaltajxeto kaj kio okazis sub gxi. Pri la sceno en la korto de
+Heikkilä, kiam li intencis kuri por helpi. Pri cxio, kio movigxis kaj
+furiozis en lia koro dum cxi tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
+sentis klaran plezuron pri ke Heikkilä estas detruata, preskaux
+esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
+foje savis lin je drinkuligxo--tiel li nun komprenis la aferon, post
+kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
+kiel sxi ree staris antaux li kaj malhelpis ke li farigxu sxtelisto
+kaj acxulo. »Nun mi denuncis min», li finis kvietigxinta. »Kaj iru
+nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu laux mia
+farajxo. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, cxar tiel vere kiel mi
+mem bezonis kaj ricevis sxian helpon, mi kredas ke ankaux sxia
+helpkrio estas vera vero.»
+
+La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.
+
+»Nun mi vidas la fingron de la Cxiopovanto!» li diris per tremanta
+vocxo. »Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
+cxevalon--ni iros al la policestro.»
+
+
+La tombo estis malfermata ankoraux la saman tagon.
+
+En la okcipito de la mortinto, sub la hartordajxo, trovigxis fortika,
+sescola ferbolto.
+
+Gxi estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
+okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.
+
+  * *
+   *
+
+La antauxcxambraro de la jugxejo tumultis plena je popolo--ne cxiuj
+ecx trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La jugxo
+certe estis sciata jam antauxe, sed la sorto de la domo Heikkilä
+estis tiel proksima al cxiu, ke ili sentis, kvazaux ili kolektigxis
+por auxdi la verdikton en sia propra afero.
+
+Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkilä fere
+vestita pasxis sur la peronon. La kurba, velkigxinta korpo tremadis,
+la kapo estis kvazaux enfosigxinta inter la sxultroj, sur la cindre
+griza vizagxo vidigxis longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
+okuloj sangantaj.
+
+Li ne diris ecx unu vorton kaj sxajne ne rimarkis la popolon
+cxirkauxe--la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
+flustrajxon.
+
+La malliberigito levigxis sur la cxaron. Tiam sin aljxetis el la aro
+maljuneta virino kaj rapidis al la cxaro. Sxi ekkaptis ambaux
+manojn de la malliberulo, la mentono spasmis kaj la lipoj
+movigxis, sed sxi nenion povis diri, nur torente ekploris lauxte. En
+la okuloj de la malliberigito vidigxis ekbrilo kvazaux li konis sxin,
+sed tuj poste li turnis la kapon alien--la cxaro komencis ruligxi.
+
+La homoj kolektigxis cxirkaux la plorantino kun silenta kondolenco
+sur la vizagxo--sxi estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
+la familio.
+
+La pordo de la atestantejo ree malfermigxis kaj alia viro pasxis sur
+la peronon. Ankaux li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
+popolamason kaj sur lia malgrasa vizagxo speguligxis kvieta,
+preskaux triumfa paco--kiel cxe homo, kiu longe vaginte kaj tute
+senesperigxinte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
+profundaj korradikoj de sia vivo.
+
+La viro pasxis malsupren de la perono kaj sin levis sur--la
+malliberulan cxaron.
+
+»Kio nun...? Kion li...?» la homoj demandadis.
+
+Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvazaux la
+malproksiman eteron, dum la cxaro malrapide forruligxis.
+
+La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la jugxejo. La
+viro persiste petis al si punon pro sxtelintenco--kiu estis tute sama
+kiel sxtelo, laux lia klarigo, cxar gxia interrompo ne okazis pro lia
+propra volo. La proceso devis esti pritraktata, cxar gxi prezentigxis
+ligita kun la cxefa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
+devon de akuzanto. Tion farante li ankaux endonis pro la parokestro
+skribajxon, en kiu cxi tiu aligxis al la peto de Matio de Väliportti,
+certigante kiel animpasxtisto, ke tio estis necesa por lia interna
+homo.--La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.
+
+La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
+devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontentigxo
+pro la parto kiun li havis en la malkovro de cxi tiu mistero. Sed la
+peto pri puno kaj evidenta gxojo dum la ekiro por gxin suferi restis
+al ili nesolvebla enigmo.
+
+La homamaso disiris kun melankolia sed malpezigxinta menso. Kvazaux
+oni liberigxis de malbona inkubo kaj kvazaux la domo Heikkilä, kiu
+dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
+en klara taglumo.
+
+  * *
+   *
+
+Kiam la bovinoj de Heikkilä en tiu printempo estis ellasataj al
+pasxtejo, pasxis Matio de Väliportti--aux »La maljuna Matio», kiel
+li nun estis nomata--kun mangxajxtornistro sursxultre post ili.
+
+Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
+mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazintajxoj,
+rehejmenigxis kaj ekkaptis la bridojn de la domo. Cxi tiu akceptis
+lin por lia restanta vivdauxro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
+serviston.
+
+Kaj kiam li nun pasxis kriante sxercajn komandvortojn kaj vigle
+svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
+korto kun gxoja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en posxoj kaj
+ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
+ke gruzo disjxetigxis kaj polvo fumigxis alten en la aero sur la
+mallargxa kortvojo.
+
+Li konis ilin ambaux: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
+iam vidis kaj auxdis, preskaux prosedis ilin foje, kaj li sentis
+kvazaux li nun subite ilin retrovis--tiujn, kiuj restis malaperintaj
+de tiam, kiam li mem pasxis kun la agxo de la mastro.
+
+Kiam li nun alvenis al la aperturo de l'kortvojo kaj turnigxis al
+landvojo, li ree devis ekokulumi al la korto por konvinkigxi, ke ili
+ambaux restis tie konservataj. Sed la mastro jam pasxis foren. Kaj li
+vidis viglajn, energiajn pasxojn, vidis junecan staturon kiu
+superfluis je agemo, sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj
+superregata. Tiam klarigxis al li per unu fulmobato, ke revenis
+ankaux tria forestinto--tiu, kiu kreis kaj altigis la domon Heikkilä.
+Li konceptis, ke sur la kampoj ree movigxis sama forta spirito kaj ke
+la estonto de la domo estis garantiita.
+
+»Hej, he-hej!» li kriis al la brutaro, triumfe svingante la
+vipon--kvazaux li mem nun akiris la celon de tiu vojo, kiu iam en lia
+juneco meze interrompigxis.
+
+
+
+Vortklarigoj.
+
+Sekvantaj vortoj uzitaj en la traduko eble postulas klarigon.
+
+_apudjugxisto._ Finnlandan tribunalon kamparan formas juriste edukita
+jugxisto kaj dek-kelke da »apudjugxistoj» el la plej distingitaj
+kamparanoj kiel konsilantoj. Se la lastaj estas samopiniaj, ili povas
+kasacii la verdikton de la jugxisto.
+
+_bobelo_ = globeto da gaso, ekz. da vaporo el bolanta akvo (Rhodes).
+
+_cxambrego._ Kampara domo Finnlanda konsistas kutime el
+»cxambrego», granda cxambro kun kuir- kaj bakforno, mangxa tablo
+kaj litoj de la servistoj; en tiu estas farataj cxiuj lignajxaj kaj
+teksajxaj laboroj; plue el du-tri aux pli da cxambroj, malgranda
+kuirejo, antauxcxambro kaj tegita, aux bretmura aux malfermita,
+verandosimila perono.
+
+_egxo_ = renkontlinio de du ebenoj: supra egxo de tegmento
+(matem. terminaro, Bricard).
+
+_grenfulmo_ = malproksima, sentondra fulmo. Kauxze de la forte lumaj
+noktoj, malproksimaj fulmoj ne estas vidataj (en la nordaj landoj)
+dum somero. Nur en auxgusto kiam la noktoj jam estas mallumaj sed la
+varmeco de la vetero ankoraux favoras la naskigxon de fulmonuboj, la
+fenomeno ofte tre brila de fortaj rapide sinsekvaj fulmoj cxe la
+horizonto, nesekvataj de tondrado, aperas kun imponeco. Kauxze de
+tio, ke gxi estas plej ofta kaj plej brila dum la grenrikolto,
+la popolo gxin nomas »grenfulmoj». Alia nomo estas »fajroj de
+Kaleva», kun mitologia deveno.
+
+_kumuluso_ = blanka, dika, kotonsimila nubo (Verax).
+
+_laborfesto,_ »talkoot» estas ofta kutimo cxe finnoj, speciale dum
+la plej urgxa tempo de rikolto. La tuta najbararo invitite de la
+labordonanta kamparano kunvenas por laborhelpi lin, la festiganton,
+ricevante regaladon kaj dancon kiel solajn rekompencojn. »Laborfesto
+pri lignajxoj» do celas tian festan laboradon por kolekti aux haki
+lignajxojn.
+
+_okcipito_ = posta, malsupra parto de la kapo (Verax).
+
+_stako_ = kunrastitajxo de fojno (Rhodes).
+
+_stoplo_ = trunketo de greno aux fojno, restanta post falcxado
+(Boirac).
+
+_trapi._ Finna lingvo estas tre ricxa je vortoj por la natursonoj.
+Cxar la cxefa eco de tiuj estas ilia tuja komprenebleco, sxajnas ke
+oni povas uzi similajn almenaux kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas
+finnan literaturon. La praktiko poste montru, cxu ili povas resti
+kiel efektivaj Esperantaj vortoj. Ni donu kelkajn ekzemplojn: pluvo
+de grandaj gutoj _trapas_ sur la fenestrovitroj; tre malgranda
+rivereto _lirlas_ dum sia fluo; soleca akvoguto falanta sur lageton
+en resonanta kavo _pulpas_. Esperanto havas jam de antauxe kelkajn
+simile pentrantajn vortojn: _venthurlado_, _cxarkrakado_ k. t. p.
+
+_sledo_, _sledeto._ Esperanto havis diversajn nomojn por radveturiloj
+(biciklo, cxaro, kabrioleto, kalesxo, vagono), nagxveturiloj (barko,
+boato, kanoto, sxipo) kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano) sed
+neniun nomon por glitveturiloj, krom tiu peza vorto. Jam pli frue
+estis uzata por la boatforma glitveturilo de laponoj gxia finna
+nomo (preskaux internacia en la Nordo) _pulko_. Nun mi proponas al
+glitveturilo (por sxargxo) la nomon _sledo_ (angle _sledge_ = slegx,
+svede _släde_ = _slede_, germane _Schlitten_ = _sxlitn_). El tio ni
+havos la profiton, ke ni povos uzi _sledeto_ por esprimi sled-similan
+ajxon, uzatan por transporto kaj trenatan de homo; cxar gxi ne estas
+veturilo, sed de tute simila konstruo kiel la glitveturilo _sledo_,
+la vorto sledeto estas multe pli bona ol la peza _glitveturileto_,
+kiu eble estus uzebla por sama celo.--Alia maniero por solvi la
+demandon estus por esprimi la ideon sledeto akcepti la finnan,
+en la Nordo internacian, vorton _kelkka_ (svede _kälke_, prononc.
+_cxelke_), sed tiu bedauxrinde koincidas kun la fundamenta vorto
+kelka, se oni ne prenus gxin en la sveda formo _cxelko_.
+
+
+
+
+LIBRO POR CXIUJ ESPERANTISTOJ!
+
+_VILHO SETÄLÄ_
+
+ESPERANTA LEGOLIBRO
+
+Lernilo por kursoj kaj memlernado, por komencantoj kaj por
+progresintoj. Teksto nur Esperanta. 112 pagxoj sur bona papero
+grand-oktava; bildo de d:ro Zamenhof. Nova eldono zorge korektita.
+
+Prezo 5:--finnaj markoj.
+
+_Recenzo_ de sro Bruno Riefling, la prezidinto de Norvega
+Esperantista Ligo, en "La Espero":
+
+"Jen la plej bona (post la Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta
+en Esperanto, bonstila, komence facila, ricxa je bonaj ekzemploj pri
+la gramatiko, kun multe da vortludoj kaj poemetoj, interesenhava,
+parte originala, parte kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
+aux aliaj verkoj, kun multaj artikoloj pri la historio de Esperanto,
+pri gxia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine la dek devoj
+de bona esperantisto...
+
+La libro devas farigxi cxiesajxo."
+
+  ELDONA AKCIA SOCIETO OTAVA
+  KUSTANNUSOSAKEYHTIÖ
+
+Mendoj estu adresataj al Esperanto-oficejo
+
+Uudenmaankatu 10, Helsingforso.
+
+
+
+Cxiu FINNA ESPERANTISTO
+
+devas anigxi al
+
+ESPERANTO-ASOCIO de FINNLANDO
+
+Cxiu esperantisto, kiun Finnlando interesas, devas aboni gxian organon
+
+ESPERANTA FINNLANDO
+
+Monata, nur Esperanta teksto, ilustrata. Jarabono 10 finnaj markoj.
+
+  Informoj en
+  Esperanto-Oficejo
+  Uudenmaank. 10, Helsingforso.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Batalo pri la Domo Heikkilä, by 
+Johannes Linnankoski
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BATALO PRI LA DOMO HEIKKILÄ ***
+
+***** This file should be named 25964-8.txt or 25964-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/5/9/6/25964/
+
+Produced by Andrew Sly, Dave Morgan and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.