diff options
Diffstat (limited to '25386-tei')
| -rw-r--r-- | 25386-tei/25386-tei.tei | 2689 | ||||
| -rw-r--r-- | 25386-tei/images/ankro.png | bin | 0 -> 13096 bytes |
2 files changed, 2689 insertions, 0 deletions
diff --git a/25386-tei/25386-tei.tei b/25386-tei/25386-tei.tei new file mode 100644 index 0000000..ee5b5c7 --- /dev/null +++ b/25386-tei/25386-tei.tei @@ -0,0 +1,2689 @@ +<?xml version="1.0" encoding="utf-8" ?> +<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://www.gutenberg.org/tei/marcello/0.4/dtd/pgtei.dtd" +> +<TEI.2 lang="eo"> +<teiHeader> + <fileDesc> + <titleStmt> + <title>La lasta Usonano</title> + <title type="sub">Fragmento el La Taglibro de Kan-Li, Princo de Dimf-Ju-Ĉur kaj Admiralo en la Persa Maristaro.</title> + <author><name reg="Mitchell, J. A.">J. A. Mitchell</name></author> + <respStmt> + <resp>Tradukis</resp> + <name reg="Wendell, Lehman">Lehman Wendell</name> + </respStmt> + <editor role="translator"><name reg="Wendell, Lehman">Lehman Wendell</name></editor> + </titleStmt> + <editionStmt><edition n="1">Edition 1</edition></editionStmt> + <publicationStmt> + <publisher>Project Gutenberg</publisher> + <date value="2008-05-08">May 8, 2008</date> + <idno type="etext-no">25386</idno> + <availability> + <p>This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and + with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it + away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg + License online at www.gutenberg.org/license</p> + </availability> + </publicationStmt> + <sourceDesc> + <bibl> + <title>La lasta Usonano</title> + <author>J. A. Mitchell</author> + <imprint> + <publisher>Esperanto Verlag Möller & Borel</publisher> + <pubPlace>Berlin</pubPlace> + <date>1911</date> + </imprint> + </bibl> + </sourceDesc> + </fileDesc> + <encodingDesc> + <classDecl> + <taxonomy id="lc"> + <bibl><title>Library of Congress Classification</title></bibl> + </taxonomy> + </classDecl> + </encodingDesc> + <profileDesc> + <langUsage><language id="eo">Esperanto</language></langUsage> + </profileDesc> + <revisionDesc> + <change> + <date value="2008-05">May 2008</date> + <respStmt> + <name reg="Firooznia, Hoss">Hoss Firooznia<lb /></name> + <name reg="Sly, Andrew">Andrew Sly<lb /></name> + <name>Online Distributed Proofreading Team</name> + </respStmt> + <item>Project Gutenberg Edition</item> + </change> + </revisionDesc> +</teiHeader> + +<pgExtensions> + <pgStyleSheet> + figure { text-align: center; page-float: 'htb' } + .bold { font-weight: bold ; font-style: normal } + head { text-align: center } + .right { text-align: right } + .center { text-align: center } + .gsprt { letter-spacing: .15em } + .super { vertical-align: super } + .small { font-size: 80% } + .big { font-size: 120% } + .huge { font-size: 180% } + .giant { font-size: 300% } + .italic { font-style: italic } + .underline { text-decoration: underline } + .serif { font-family: serif } + .sans-serif { font-family: sans-serif } + table { block-align: bottom; rules: none; + tblcolumns: 'l l'; latexcolumns: 'l l' } + @media pdf { + .ankro { width: 2.5em; } + table { block-align: left; rules: none + tblcolumns: 'l l'; latexcolumns: 'l l' } + } + </pgStyleSheet> +</pgExtensions> + +<text lang="eo"> + +<front> + <div><divGen type="pgheader" /></div> + <div><divGen type="encodingDesc" /></div> + <div rend="page-break-before: right"><divGen type="titlepage" /></div> + + <div rend="page-break-before: always"> + <p rend="center"> + <hi rend="big">La libroj de la</hi><lb /> + <hi rend="huge; bold">Esperanta Biblioteko Internacia</hi><lb /> + <hi rend="big">estas riceveblaj en:</hi> + </p> + + <p> + <emph rend="bold">Berlin</emph> de Esperanto Verlag Möller & Borel, + Lindenstrasse 18/19. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Paris</emph> de Hachette & Co., 79 Boulevard St. Germain. + </p> + <p> + <emph rend="bold">London</emph> de British Esperanto Association, + Museum Station Buildings, 133—6 High Holborn. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Washington</emph> D. C. de American Esperantist Company. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Kjöbenhavn</emph> de Andr.-Fred. Höst & Sön, + Bredgade 35. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Barcelona</emph> de Juan Rosals, Puerta Ferrisa 30. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Budapest</emph> de Lajos Kókai, Károly-Utca 1. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Warszawa</emph> de M. Arct, 53 Nowy Swiat. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Moskva</emph> de Moskva Librejo Esperanto, Tverskaja + 28. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Genova</emph> de Dro A. Stromboli, Via Assarotti 54/15. + </p> + <p> + <emph rend="bold">s’Gravenhage</emph> de Ĝenerala Librejo <q>Espero</q>, + Prinsestraat 48. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Genève</emph> de Universala Esperantia Librejo, 10 rue de + la Bourse. + </p> + <milestone unit="tb" rend="rule: 20%" /> + <p>Ĉiu numero de la <emph rend="italic">Esperanta Biblioteko Internacia</emph> + kostas <emph rend="italic">unu spescenton</emph> (0,100 Sm) = 25 centimoj, + 20 pfenigoj, 2½ pencoj, 5 cendoj, 24 heleroj, + 10 kopekoj, 10 oeroj. + </p> + <p rend="italic">Serio de 12 numeroj (afrankite) 1,250 Sm.</p> + </div> + + <div rend="page-break-before: always"> + <p rend="center; huge"> + ESPERANTA<lb />BIBLIOTEKO INTERNACIA + </p> + <milestone unit="tb" rend="rule: 80%"/> + <p rend="center; float: left"> + Tradukis<lb />Lehman Wendell. + </p> + <p rend="center; float: right"> + No. 20.<lb />Prezo 0,100 Sm. + </p> + <p rend="center; giant; margin-top: 2em; margin-bottom: 0"> + <emph rend="bold">La lasta Usonano</emph> + </p> + <p rend="center; huge ; margin-bottom: 0"> + Fragmento el La Taglibro de Kan-Li<lb /> + <hi rend="big"> + Princo de Dimf-Ju-Ĉur<lb /> + kaj Admiralo en la Persa Maristaro.</hi> + </p> + <milestone unit="tb" rend="rule: 10%"/> + <p rend="center">Prezentita de J. A. Mitchell.</p> + <figure rend="ankro" url="ankro.png"> + <figDesc>Ilustraĵo: ankro</figDesc> + </figure> + <p rend="center"> + BERLIN.<lb /> + Esperanto Verlag Möller & Borel<lb /> + kaj korespondantoj en<lb /> + Paris, London, Washington, Kjöbenhavn, Warszawa, Barcelona, + Budapest, Moskva, Genova, s’Gravenhage, Genève. + </p> + </div> +</front> + +<body rend="page-break-before: right"> + <!-- + <p> + Cxiuj rajtoj por reprodukto estas rezervitaj + de la eldonistoj, Frederick A. Stokes Co. + </p> + --> +<pb n="3" /> +<anchor id="p3" /> +<salute> + Al tiuj meditemaj Persoj, kiuj povas + legi averton en la subita leviĝo kaj neatendita + formorto de malsaĝa popolo, tiu ĉi libro + estas dediĉita. +</salute> +<!-- +<milestone unit="tb" rend="rule: 25%"/> +--> + +<div id="foreword1" rend="page-break-before: right"> +<pb n="4" /> +<anchor id="p4" /> +<head rend="sans-serif">Klariga Antaŭparolo.</head> +<milestone unit="tb" rend="rule: 10%" /> +<p> +Ĉiuj propraj nomoj en la originala rakonto +estas vortludoj. Ekzemple en la angla rakonto +sin trovas la nomo <q>Noful</q>, kiu estas kunmetita +el la du vortoj <q>no</q> kaj <q>fool</q>, kaj signifas +en Esperanto <q>ne-malsaĝulo</q>, alivorte <q>saĝulo</q>. +Alia vorto estas <q>Grip-til-lah</q>, kunmetita el la +vortoj <q>grip the tiller</q>, kaj signifas <q>tenu la +direktilon</q>. Kompreneble oni ne povas traduki +tiujn nomojn en Esperanton kaj samtempe konservi +ilian Persan aspekton, kaj tial, laŭ plena +konsento de la aŭtoro, mi elektis verajn Persajn +nomojn anstataŭ la vortludoj. La nomoj en la +traduko povus do plaĉi al ĉiuj legantoj, eĉ al +Persoj. +</p> + +<p rend="text-align: right"> + <emph rend="bold; sans-serif">Lehman Wendell</emph><lb /> + Tacoma, Usono. +</p> +</div> + +<div id="foreword2" rend="page-break-before: right"> +<pb n="5" /> +<anchor id="p5" /> +<p rend="center"> +Kelkaj vortoj de<lb /> +<emph rend="huge; sans-serif">Kasim.</emph><lb /> +Nomita <q>La Akso de Saĝo</q>. +</p> +<p rend="center"> +Kuratoro de Imperia Muzeo en Ŝiraz. Aŭtoro de +<q>La Ĉiela Venko de Kalifornio</q>, kaj de <q>Norda +Ameriko sub la Irlandaj Registoj</q>. +</p> + +<p> +La mirindaj eltrovoj de Kan-li de Dimf-Ju-Ĉur +klarigis multon pri la hejma vivo de la +Usonanoj. Li malmulte suspektis, kiam li venis +al tiu dormanta kontinento, kian grandan servon +li faros al la historio, aŭ kian entuziasmon liaj +eltrovoj vekos inter la Persaj arĥeologiistoj. +</p> + +<p> +Ĉiu esploranto de la antikveco konas tiujn +ĉi faktojn. +</p> + +<p> +Sed por la profito de tiuj, kiuj ankoraŭ nenion +konas pri tiu eksterordinara popolo, unue mi +konsilas: vizitu la Muzeon de Teheran, por ke +vi interesiĝu pri la temo; kaj due, legu librojn, +kiel tiun de Abdul, <q>Kion ni eltrovis en la +Okcidento</q>, kaj <q>Historio pri la Usonanoj</q>, de +Ala-el-Kalaf. La lasta estas plena kaj fidinda +historio pri tiu popolo de post la Respubliko +sub Georgo Vaŝington ĝis la jaro 1990, kiam +ili malaperis kiel nacio. Tamen mi devas konfesi, +ke Ala-el-Kalaf lasas la leganton tre konfuzata +pri la periodo inter la buĉado de la +Protestantoj en 1927 kaj la ekregado de la Irlandanoj +en 1940. +</p> +<pb n="6" /> +<anchor id="p6" /> +<p> +Li opinias, same kiel multaj aliaj historiistoj, +ke la Usonanoj estis miksnaskita raso, +kiu havis malmulte da patriotismo kaj estis nur +imitantoj; nur pligrandigita kopio de aliaj nacioj +ekzistantaj en tiu tempo. Li konsideras ilin +malklera, nerva, malŝparema popolo kaj donas +al ili nur iom da indaj ecoj. Tio ĉi, kompreneble, +estas ĝusta; tamen, ili ĉiam prezentos +interesplenan studadon pro ilia rapida kreskado, +ilia granda nombro, ilia mirinda meĥanika +sagaceco kaj ilia subita kaj preskaŭ neklarigebla +malapero. +</p> + +<p> +Pri la riĉeco, lukso kaj laŭgrada degenero +de la enlanda loĝantaro; pri la teruraj klimataj +ŝanĝoj, kiuj tratranĉis la landon kiel ilo de +falĉisto; pri la rapida reiĝo de vasta kontinento, +plenplena de milionoj da plezur-amantaj homoj, +en silentan dezerton, kie la suno kaj la luno +laŭvice rigardas centojn da ruiniĝintaj urboj,—ĉion +ĉi priskribas Ala-el-Kalaf kun efiko +kaj precizeco. +</p> +</div> + +<pb n="7" /> +<anchor id="p7" /> + +<div id="taglibro" rend="page-break-before: right"> + +<head> +<hi rend="sans-serif">Sur la ŝipo Testudo</hi><lb /> +<hi rend="big">en la jaro 2951.</hi> +</head> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 10an de Majo. +</p> +<p> +Tero antaŭe! +</p> +<p> +Ab-i-Garm unue ekvidis ĝin, kaj kiam li +kriegis la novaĵon, mia koro rapide batis de +ĝojo. La malsataj maristoj jam forgesis siajn +malplenajn stomakojn kaj dancadis ĉirkaŭe sur +la ferdeko. Mi certe ne malpermesis al ili! +Unu monaton da malpleneco sur maltrankvila +maro estas kaŭzo por ia malsaĝeco. Abdul sola +estas sen entuziasmo. La koro de la maljunulo +ŝajnas senviva. +</p> + +<p> +Ni klare vidas la teron, nedifinitan strion +laŭ la okcidenta horizonto. El la nordokcidento +blovas bona vento, sed kun kruela malhelpo ni +naĝas antaŭen, ĉar Testudo estas peza ŝipo, +kies larĝa antaŭparto kaj grandega malsupraĵo +igas ĝin ne taŭga por rapideco. +</p> + +<p> +La tero, kiam la ŝipo alproksimiĝas, ŝajnas +kovrita de arboj, kaj la blankaj ondoj laŭ la +flava marbordo estas bonvena vidaĵo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 11an de Majo. +</p> + +<p> +Tiun ĉi posttagmezon ni trovis bonegan +havenon kaj nun en ĝi ankriĝas. +</p> + +<p> +Ab-i-Garm opinias, ke ni estas atingintaj +unu el la okcidentaj insuloj, kiun Ali Baba +mencias. Abdul, tamen, estas certa, ke ni estas +pli norde. +</p> +</div> +<pb n="8" /> +<anchor id="p8" /> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 12an de Majo. +</p> +<p> +Kia ŝanĝo en Abdul! Li estas la plej juna +homo surŝipe. Ni ĉiuj ĝojas kun li, ĉar niaj +eltrovoj certe estas mirindaj. Ĉi tiun matenon +dum mi ankoraŭ estis en mia lito, li enkuris +en la kajuton kaj, forgesinte pri nia diferenco +de rango, li ekkaptis min ĉe la brako kaj penis +fortiri min el la lito. Lia eksciteco estis tiel +granda, ke mi tute ne komprenis liajn vortojn. +Tamen, rapide irante post li, mi miris kiam mi +rimarkis, ke maljunaj membroj povas tiel rapide +transporti maljunulon. Li saltetis laŭ la mallarĝa +ŝtuparo kiel katido, kaj mi, kvankam juna, +ne povis tiel rapide sekvi. +</p> + +<p> +Sed kia vidaĵo kiam mi atingis la ferdekon! +Hieraŭ ni tion ne vidis, ĉar kiam ni ĵetis +ankron la krepusko jam envolvis la ĉirkaŭaĵon. +</p> + +<p> +Rekte antaŭe, meze de la haveno, altiĝis +grandega statuo, multajn fojojn pli alta ol la +mastoj de nia ŝipo. Pli malproksime, transe +de la statuo, fluis la larĝa rivero sur kies akvo +ni naĝis, kaj ĝia supraĵo rebrilis pro la leviĝanta +suno. Oriente, kien Abdul almontris per de +ekscito tremantaj fingroj, kuŝis ruinoj de senlima +urbo. Tre malproksimen ĝi etendiĝis en +la landon transe, eĉ pli malproksimen ol ni per +la okuloj povis vidi. Kaj en la pli mallarĝa +rivero dekstre, du grandaj konstruaĵoj altiĝis +en la aeron, kaj, similaj al dunaskitaj fratoj, +ili kvazaŭ gardis la stratojn malsupre. Nenia +sono venis al ni—nenia flosantaĵo maltrankviligis +la supraĵon de la akvo. Vere, la vidaĵo +<pb n="9" /> +<anchor id="p9" /> +similis al la dormado de la Morto. Mi pleniĝis +de mirego. +</p> + +<p> +Dum ni rigardis, ia stranga birdo, simila +al ardeo, leviĝis kun raŭka ekkrio de sub la +granda figuro kaj flugis al la urbo. +</p> + +<p> +<q>Kian signifon havas ĉio ĉi?</q> mi ekkriis. +<q>Kie ni estas?</q> +</p> + +<p> +<q>Jes, kie!</q> diris Abdul. <q>Se mi nur tion +konus, ho via princa moŝto, tiam mi povus +doni detalan priskribon. Neniu vojaĝanto iam +menciis tiujn ĉi ruinojn. La Persa historio ne +enhavas priskribon pri tia popolo. Alaĥo ordonis +ke ni eltrovu novan mondon.</q> +</p> + +<p> +Post mallonga tempo ni iris teren kaj trovis +nin en antikva strato, kie la pavimo estis kovrita +de herbo kaj floroj, kune kreskantaj en sovaĝa +malordo. Altaj arboj de granda antikveco +puŝis siajn branĉojn tra fenestroj kaj tegmentoj +kaj faris funebran vidaĵon. Tamen, ili donis +bonvenan ombron, ĉar ni trovis la aeron sur +la tero treege varma kaj malfacile tolerebla. +La kuriozaj konstruaĵoj ambaŭflanke estas +mirinde konservitaj, eĉ platoj de vitro ankoraŭ +staras en multaj el la feraj fenestro-kadroj. +</p> + +<p> +Ni vagis antaŭen tra la densa herbo, Abdul +kaj mi, tre ekscititaj de niaj eltrovoj kaj ĉarmitaj +de la stranga vidaĵo. La sunlumo havas blindigan +brilecon, la birdoj ĉie kantadas, kaj la +ruinoj estas gajaj per belegaj floroj. Ni baldaŭ +trovis nin en loko kiu iam estis publika parko, +sed nun plejparte nur ombra bosko. +</p> + +<p> +Dum ni sidis sur defalinta kornico kaj rigardis +la altajn konstruaĵojn ĉirkaŭ ni, mi +<pb n="10" /> +<anchor id="p10" /> +demandis Abdulon, ĉu li ankoraŭ ne scias kie ni +estas, kaj li respondis: +</p> + +<p> +<q>Ankoraŭ mi ne scias. La arĥitekturo +multe similas tiun de antikva Eŭropo, sed ĝi +klarigas al ni nenion.</q> +</p> + +<p> +Tiam mi diris al li ŝerce: <q>Ĉi tiu instruu +al ni, ho Abdul! la malsaĝecon de tro multe +da saĝo. Kiu el viaj lernantoj de la Imperia +Kolegio en Ispahan povus pensi ke ilia respektinda +instruisto pri la historio kaj lingvoj povus +viziti la plej grandan urbon en la mondo kaj +tiel malmulte koni pri ĝi!</q> +</p> + +<p> +<q>Viaj vortoj estas saĝaj, mia Princo,</q> li +respondis; <q>nemultaj infanoj povus malpli koni.</q> +</p> + +<p> +Dum ni foriris de la bosko mi ekvidis +ŝtonplaton, kiu ŝajnis havi ian signifon. Ĝi +kuŝis ĉe niaj piedoj, parte kaŝita per la alta +herbo, kien ĝi estis falinta for de la kolonoj +kiuj ĝin subtenis. Sur ĝia supraĵo sin trovis +strangaj literoj en akra reliefo, tiel videblaj kaj +perfektaj kiel ili estis, kiam faritaj antaŭ dek +jarcentoj. Mi montris ĝin al Abdul, kaj ni kliniĝis +super ĝi kun avidaj okuloj. +</p> + +<p> +Jen ĝi estas: <q>Astor House.</q> +</p> + +<p> +<q>La surskribaĵo estas antikva angla lingvo,</q> +li diris. +</p> + +<p> +<q><q>House</q> signifas domo, sed la vorton +<q>Astor</q> mi ne komprenas. Eble ĝi estis la +nomo de iu diaĵo, kaj tie ĉi staris lia templo.</q> +</p> + +<p> +Tiu ĉi klarigo estis sufiĉe bona, kaj ni +ĉirkaŭrigardis pri aliaj signoj. +</p> + +<p> +Niaj paŝoj kondukis nin en alian straton, +kaj dum ni promenadis, mi esprimis mian +<pb n="11" /> +<anchor id="p11" /> +surprizon pro la mirinda konservo de la ŝtonoj, +kiuj ŝajnis kvazaŭ hakitaj hieraŭ. +</p> + +<p> +<q>En tia atmosfero ruiniĝo estas malrapida,</q> +diris Abdul. <q>Mil jaroj almenaŭ pasis de post +la tempo kiam tiuj ĉi domoj estis okupataj. +Rigardu la kverkon tie, ekzemple; la arbo mem +estas kreskinta dum almenaŭ cent jaroj, kaj ni +scias pro la amaso da falaĵoj sub ĝi ke jarcentoj +pasis antaŭ ĝia naskiĝo.</q> +</p> + +<p> +Li ĉesis paroli, ekvidinte surskribaĵon super +pordo, parte kaŝita per unu el la branĉoj de la +kverko. +</p> + +<p> +Subite sin turnante al mi kun rigardo de +triumfo, li ekkriis: <q>Estas la nia!</q> +</p> + +<p> +<q>Kio estas la nia?</q> mi demandis. +</p> + +<p> +<q>La informo kiun ni serĉis.</q> Kaj li almontris +al la surskribaĵo: <q>New York Stock +Exc….</q> +</p> + +<p> +Li tremis de ĝojo. +</p> + +<p> +<q>Vi estas aŭdinta pri Nu-Jok, ho mia +Princo?</q> +</p> + +<p> +Mi respondis ke mi legis pri ĝi en la +lernejo. +</p> + +<p> +<q>Vi estas nun en ĝi!</q> li diris. <q>Ni staras +sur la Okcidenta Kontinento. Ne miro ke ni +konsideris nian vojaĝon longa!</q> +</p> + +<p> +<q>Kaj kio estis Nu-Jok?</q> mi demandis. <q>Mi +legis pri ĝi en la kolegio, sed memoras malmulton. +Ĉu ĝi ne estis la ĉefurbo de la antikvaj +Usonanoj?</q> +</p> + +<p> +<q>Ne la ĉefurbo,</q> li respondis; <q>sed ilia +plej granda urbo. Ĝi enhavis kvar milionojn +da loĝantoj.</q> +</p> +<pb n="12" /> +<anchor id="p12" /> + +<p> +<q>Kvar milionojn!</q> mi ekkriis. <q>Vere, ho +Fonto de Saĝo, tio estas granda nombro por +unu urbo!</q> +</p> + +<p> +<q>Tia estas la historio, mia Princo! Plie, +kiel vi scias, por trairi tiun ĉi urbon oni devas +marŝi multajn tagojn.</q> +</p> + +<p> +<q>Jes, ĝi estas senfina.</q> +</p> + +<p> +Li daŭrigis: <q>Strange, ke nur unu vorto +povas tiel multe klarigi! Tiuj feraj konstruaĵoj, +la granda statuo en la haveno, la temploj kun +pinthavaj turoj, ĉiuj estas skribitaj en la +historio.</q> +</p> + +<p> +Je kio mi rediris ke mi konas malmulton +pri la Usonanoj krom tio, kion mi lernis en la +kolegio, senatenta nedaŭra kono, ĉar ili estis +popolo kiu havis por mi ne multe da intereso. +</p> + +<p> +<q>Ni sidiĝu en la ombro,</q> diris Abdul; <q>kaj +mi rakontos al vi pri ili.</q> Ni sidiĝis. +</p> + +<p> +<q>Jam en la daŭro de dek unu jarcentoj, la +urboj de tiu ĉi dormanta kontinento ruiniĝis en +soleco. Eĉ ilian ekzistadon oni forgesis. La +homoj kiuj ilin konstruis jam de longe malaperis, +kaj ilia civilizacio estas nur ombreca +tradicio. La historiistoj miregas tial, ke nacio, +konsistanta el cent milionoj da loĝantoj, povis +malaperi for de la mondo kiel nebulo, kaj lasi +post si tiel malmulte. Sed por tiuj, kiuj konas +iliajn vivmanierojn kaj karakteron, surprizo +estas neebla. Estis nenio, kion ili povis postlasi. +La Usonanoj posedis nek literaturon, nek +arton, nek muzikon proprajn. Ĉio estis prunteprenita. +Eĉ la vestoj kiujn ili portis estis kopiitaj +per ridinda precizeco laŭ la modeloj de +<pb n="13" /> +<anchor id="p13" /> +aliaj nacioj. Ili estis vigla, movema, sprita, +avida raso, dediĉita korpe kaj anime al la kolektado +de riĉaĵoj. Ilia plej ĉefa pasio estis la +vendado kaj la aĉetado. Eĉ virinoj, de alta kaj +malalta rango, pasigis multe da tempo ĉe +marĉandoj, puŝante unu la alian, ĉar iliaj vestoj +estis malsimplaj kaj bezonis plejmulton de ilia +tempo.</q> +</p> + +<p> +<q>Kia malnobleco!</q> mi ekkriis. +</p> + +<p> +<q>Tia ĝi sendube estis,</q> diris Abdul; <q>sed +ili ne estis sen virtoj. Ilia hejma vivo estis +feliĉa. Viro havis nur unu edzinon kaj konsideris +ŝin egala al si mem.</q> +</p> + +<p> +<q>Tio estas stranga! Sed laŭ mia memoro +ili estis popolo kun elasta honoro.</q> +</p> + +<p> +<q>Tiaj oni konsideris ilin,</q> diris Abdul; +<q>ilia komerca honoro estis ŝerco. Ili estis pli +sagacaj ol la Turkoj. La estonteco estis ilia +dio, kies profetoj estis la ruzo kaj la elpensado. +Ilian febran aktivecon neniu Perso povas +kompreni. Ilia vasta lando estis plena de bruaj +industrioj. La nervaj Usonanoj veturis treege +rapide de unu urbo al alia per sistemo de +movado, pri kiu ni povas nur imagi. Sin trovis +vojoj kun feraj reloj, sur kiuj malgrandaj +domoj kun radoj kuris tiel rapidege, ke tutan +tagvojaĝon ili faris en unu horo. Grandegaj +ŝipoj sen veloj, antaŭen puŝataj per mistera +povo, portis centojn da homoj samtempe al la +plej malproksimaj punktoj de la mondo.</q> +</p> + +<p> +<q>Kaj ĉu tiuj ĉi aferoj estas perditaj?</q> mi +demandis. +</p> +<pb n="14" /> +<anchor id="p14" /> + +<p> +<q>Ni konas multajn el la povoj,</q> diris +Abdul; <q>sed la manieron apliki ilin ni ne havas. +Ŝajnas ke eĉ la elementoj estis iliaj sklavoj. +Urbojn ili lumigis nokte per artefaritaj lunoj, +kies brileco superis la lunon supre. Strangajn +elpensaĵojn ili uzis per kiuj ili povis interparoli +kvankam malproksime unu de la alia je vojaĝo +da multaj tagoj. Kelkaj el tiuj ĉi elpensaĵoj +ekzistas hodiaŭ en la Persa muzeo. Pro la +superstiĉoj de niaj prapatroj tiuj sekretoj +perdiĝis dum tiuj mallumaj jarcentoj el kiuj ni +fine vekiĝas.</q> +</p> + +<p> +En tiu momento ni aŭdis malproksime la +voĉon de Josafa Hason; ili estis trovintaj +rivereton kaj ili nin alvokis. +</p> + +<p> +Tian varmon ni ankoraŭ neniam sentis. +Apud la rivero, kie nia ŝipo naĝis, estis pli +komforte, sed eĉ tie ĉi la ŝvito elstaris sur ni +en grandaj gutoj. Niaj vizaĝoj brilis kiel fiŝoj. +Estis nia deziro plue esplori sed la stratoj similis +al forno, kaj ni revenis al Testudo…. +</p> + +<p> +Dum mi hodiaŭ posttagmeze sidis sur la +ferdeko enskribante la okazintaĵojn de la mateno +en tiun ĉi taglibron, Josafa Hason kaj Jafar-el-Beg +alproksimiĝis, kaj petis permeson preni +malgrandan boaton por viziti la grandan statuon. +Tiam Abdul informis nin ke tiu ĉi statuo en +antikvaj tempoj tenis alte torĉon, kiu lumigis +la tutan havenon, kaj petis Jafar-el-Beg, ke li +penu eltrovi kiel la lumo estis farita. +</p> + +<p> +Ili revenis ĉirkaŭ vespere kun la jena +informo, ke la statuo ne estas el solida bronzo +sed kava, ke ili supreniris laŭ fera ŝtuparo en +<pb n="15" /> +<anchor id="p15" /> +la korpon de la figuro, kaj el la supro de ĝi +rigardis la ŝipon; ke Jafar-el-Beg en la mallumo +sidiĝis por ripozi sur neston da flavaj +muŝoj kun nigraj strioj; ke tiuj ĉi muŝoj enmetis +pikilojn en la korpon de Jafar-el-Beg, +ĝis li laŭte ekkriis kaj malsupreniris la ŝtuparon +per neatendita lerteco; ke Josafa Hason kaj +aliaj supreniris la levitan brakon kaj fine staris +sur la torĉo mem; kaj ke la urbo kuŝis malsupre +kiel geografia karto, kovrante la landon +mejlojn kaj mejlojn laŭ ambaŭ flankoj de la +rivero. Pri la lumigado de la haveno, Josafa +Hason diras ke Abdul eraras; ne estas eĉ signo +de io, kio povus doni lumon—nenia ujo por +oleo aŭ postsigneto de fajro. +</p> + +<p> +Abdul diras ke Josafa estas idioto; ke li +mem iros. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 13an de Majo. +</p> + +<p> +Timigan eltrovon ni havis hodiaŭ matene. +</p> + +<p> +Veturante iom laŭ la rivero ni esploris +parton de la urbo kie la konstruaĵoj malsimilas +tiujn, kiujn ni hieraŭ vidis. Abdul opinias ke +ili estis la domoj de la riĉuloj. Ilia formo +similas al briko staranta; ĉiuj estas tre similaj, +neinteresaj kaj tedaj. +</p> + +<p> +Ni rimarkis unu kies fenestraj kovriloj kaj +pordoj ankoraŭ staras, sed kiuj rustiĝas for de +la kuriozaj ĉarniroj kiuj subtenas ilin. Per +kelkaj fortaj batoj ni faligis la eksterajn pordojn +en amason da polvo, kaj kiam mi enpaŝis sur la +marmoran plankon interne miaj okuloj ekvidis +neatenditan vidaĵon. Mebloj, statuoj, +<pb n="16" /> +<anchor id="p16" /> +malhelaj pentraĵoj en polviĝantaj kadroj, figuroj +el bronzo kaj arĝento, speguloj, kurtenoj, ĉiuj +estis tie, sed en ĉia stato de ruiniĝo. Ni +forbatis la ferajn ŝirmilojn kaj enlasis la lumon +en la jam dum jarcentoj fermitajn ĉambrojn. +En la unua ĉambro kuŝis tapiŝo el Persujo! +Kolorperdinta, de tineoj mordita, jam detruita +en lokoj, ĝi kvazaŭ petegis nin per mortantaj +okuloj ke ni portu ĝin for. Mia koro moliĝis +pro la antikva tapiŝo, kaj mi rimarkis infanan +elrigardon en la okuloj de Omar. +</p> + +<p> +Kiam mi supreniris la ŝiman ŝtuparon al la +etaĝo supre mi esprimis surprizon tial ke drapo +kaj ligno restas preskaŭ perfektaj dum tiom da +jarcentoj, kaj aldonis: +</p> + +<p> +<q>La Usonanoj ne estis tiel malindaj, kiel +ni opinias.</q> +</p> + +<p> +<q>Povus esti,</q> diris Omar; <q>sed la Persa +tapiŝo estas ja la plej freŝa objekto, kiun ni +jam vidis, kaj ĝi eble estis antikva kiam ili +aĉetis ĝin.</q> +</p> + +<p> +Sur tiu ĉi etaĝo ni eniris malhelan ĉambron, +vastan kaj iam lukse meblitan. Kiam Omar +malfermis la fenestrajn kovrilojn kaj fortiris la +ĉifonajn kurtenojn ni eksaltis de surprizo pro +la vidaĵo antaŭ ni. Sur larĝa lito en la centro +de la ĉambro kuŝis homa estaĵo, kun la longaj +haroj ankoraŭ sur la kapo. Ĝi pli similis al +mumio ol al skeleto. Ĉirkaŭe, sur la lito, +kuŝis ŝimaj fragmentoj de la iam blankaj tukoj +kiuj kovris ĝin. Sur la fingroj de la maldekstra +mano brilis du ringoj, kiuj altiris nian atenton. +Unu tenis diamanton de alta valoro, la alia +<pb n="17" /> +<anchor id="p17" /> +havis safirojn kaj diamantojn plej strange +aranĝitajn. Ni staris momenton silentaj, kaj +malĝoje rigardis la estaĵon. +</p> + +<p> +<q>Kompatinda virino,</q> mi diris; <q>kiun ili +tie ĉi lasis sola.</q> +</p> + +<p> +<q>Estas pli eble,</q> diris Abdul; <q>ke ŝi jam +estis senviva, kaj la amikoj, foririnte eble urĝe, +ne havis la tempon bruligi la kadavron.</q> +</p> + +<p> +<q>Ĉu ili bruligis la mortintojn?</q> mi demandis. +<q>En mia historio estas skribite, ke ili enterigis +ilin kiel terpomojn, kaj lasis ilin putriĝi.</q> +</p> + +<p> +Kaj Abdul respondis: <q>Iam estis tiel, sed +poste, kiam ili pli civiliziĝis, ili forlasis la +kutimon.</q> +</p> + +<p> +<q>Ĉu estas kredeble?</q> mi demandis; <q>ke +tiu ĉi virino jam kuŝis tie ĉi preskaŭ mil +jarojn kaj spite tio estas tiel bone konservita?</q> +</p> + +<p> +<q>Mi, ankaŭ, estas surprizita,</q> diris Abdul. +<q>Mi povas klarigi la aferon nur pro la granda +sekeco de la aero, kiu sorbas la fluidaĵojn de +la korpo kaj tiel malrapidigas putradon.</q> +</p> + +<p> +Tiam levante karese en la mano iom de +ŝiaj flavaj haroj, li diris: +</p> + +<p> +<q>Ŝi sendube estis juna, ankoraŭ ne dudekjara.</q> +</p> + +<p> +<q>Ĉu iliaj virinoj estis belaj?</q> mi demandis. +</p> + +<p> +<q>Ili estis tre belaj,</q> li respondis; <q>kun +graciaj formoj kaj belaj vizaĝoj; plezuro al la +okulo; ankaŭ ili estis gajaj kaj spritaj kun +multe da viveco.</q> +</p> + +<p> +Je tio ekkriis Omar: +</p> + +<p> +<q>Jen estas la unuaj vortoj de vi elparolitaj, +ho Abdul, kiuj kaŭzas min bedaŭri la malaperon +<pb n="18" /> +<anchor id="p18" /> +de tiu ĉi popolo! Estas ĉiam loko en mia koro +por ruĝiĝanta virgulino!</q> +</p> + +<p> +<q>Lasu do vian doloron mallonge vivi,</q> +respondis Abdul; <q>ĉar la Usonaj virgulinoj ne +estis el tiu speco. Ruĝiĝo estis arto kiun ili +malofte uzis. La modesteco kiun vi amas en +Persa virgulino estis inter ili nekonata. Niaj +timemaj filinoj tute ne similas tiujn produktaĵojn +de la Okcidento. Ili paŝadis laŭ la stratoj kun +vagemaj okuloj kaj malruĝiĝantaj vizaĝoj, libere +parolante kun viroj kaj virinoj, maltimaj en +parolo kaj liberaj en maniero, irante kaj venante +laŭ plaĉo. Ili multe konis pri la mondo, +direktis siajn proprajn aferojn, kaj aranĝis siajn +proprajn edziniĝojn; ofte ŝanĝante siajn opiniojn +ili edziniĝis kun alia ol la fianĉo.</q> +</p> + +<p> +<q>Kiel abomene! Kaj ĉu homoj vere povis +ami tiujn ĉi aferojn?</q> diris Omar tuŝite de +malplezuro. +</p> + +<p> +<q>Ŝajnas tiel.</q> +</p> + +<p> +<q>Sed la Usona novedzino havis ja la +freŝecon de sekigita figo.</q> +</p> + +<p> +<q>Ŝi havis,</q> diris Abdul; <q>sed tiuj kiuj +konas nur la sekigitan frukton ne sentas la +mankon de la freŝa frukto. Sed la virgulinoj +mem ne estis kulpaj. Edukitaj kiel knaboj, +kun la samaj studoj kaj intelekta disvolviĝo, +la virineca parto de ilia naturo iom post iom +malaperis laŭ la intelekta kreskado de iliaj +cerboj. Intelekta forto estis la celo de la +virina edukiteco.</q> +</p> + +<p> +Tiam ekkriis Omar malplezure: +</p> + +<p> +<q>Laŭdu Alaĥon pro lia helpo en la ekstermo +<pb n="19" /> +<anchor id="p19" /> +de tia popolo!</q> kaj li foriris de la lito, kaj +komencis ĉirkaŭrigardi en la ĉambro. Post +momento li revenis al ni, dirante: +</p> + +<p> +<q>Jen estas plu da juveloj; ankaŭ da mono.</q> +</p> + +<p> +Abdul avide prenis la monerojn. +</p> + +<p> +<q>Mono!</q> ekkriis li. <q>Mono donos al ni pli +da informo ol paĝoj da historio.</q> +</p> + +<p> +Estis arĝentaj moneroj de diversaj grandecoj +kaj du malgrandaj moneroj el kupro. Abdul +atente studis ilin. +</p> + +<p> +<q>La lasta dato estas 1957,</q> li diris; <q>iom +malpli ol mil jarojn; sed la monero eble rondiris +kelkajn jarojn antaŭ ol la virino mortis; ankaŭ +eble ili fabrikis ĝin en la sama jaro kiam ŝi +mortis. Ĝi portas la kapon de Dennis, la lasta +el la Irlandaj diktatoroj. Laŭ supozo, la raso +malaperis antaŭ la jaro 1990 de ilia epoko.</q> +</p> + +<p> +Mi tiam diris: +</p> + +<p> +<q>Vi neniam rakontis al ni, ho Abdul, la +kaŭzon de ilia malapero.</q> +</p> + +<p> +<q>Estis multe da kaŭzoj,</q> li respondis. <q>La +Usonanoj mem estis origine el Angla deveno, +sed popoloj el ĉiuj partoj de Eŭropo venis tien +ĉi grandanombre. Kvankam la unuaj kiuj venis +estis fortikaj kaj harditaj, la rezulto de la +klimato sur la posteulojn estis fatala. Ili fariĝis +plat-brustaj kaj malgrasaj, kun malmulte da +hararo, rompeblaj dentoj, kaj malfortaj digestoj. +Nervmalsanoj al ni nekonataj mortigis multajn. +Infanoj malfacile naskiĝis. Inter 1945 kaj +1960, kiam okazis la lasta homsumigo pri kiu +ni havas raporton, la loĝantaro malpliiĝis +de naŭdek milionoj ĝis dek du milionoj. +<pb n="20" /> +<anchor id="p20" /> +Klimataj ŝanĝoj, neniam vidataj en aliaj landoj, +komenciĝis en tiu tempo, kaj finis en la daŭro +de malpli ol dek jaroj, la laboradon jam faritan +facila per nervaj malsanoj kaj malmodera vivado. +La temperaturo ofte dum unu tago malleviĝis +de brulanta varmo ĝis vintra malvarmo.</q> +</p> + +<p> +Multon similan li rakontis al ni, sed mi +estas tro dormema por skribi plu. Ni esploris +la reston de la domego, kaj trovis multajn +interesajn aferojn. Laŭ mia deziro ni portis +kelkajn objektojn al Testudo.<note place="foot"> +<p> +Tiuj ĉi objektoj estas nun en la muzeo de +Imperia Kolegio en Teheran. +</p> +</note> +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 14an de Majo. +</p> + +<p> +Pli varme ol hieraŭ. En la posttagmezo +ni estis remataj laŭ la rivero kaj surteriris por +mallonga promenado. Estas danĝere ne timi +la sunon. +</p> + +<p> +Ju pli mi lernas pri tiuj ĉi Usonanoj, des +malpli interesaj ili fariĝas. Abdul havas la +saman opinion, kiel mi juĝas laŭ la interparolo +hodiaŭ, dum ni kune promenadis. +</p> + +<p> +Estis tiamaniere: +</p> + +<p> +Kan-Li: Kiel similaj estas la domoj! Kiel +tedaj! +</p> + +<p> +Abdul: Tiel ankaŭ estis la loĝantoj. Ili +simile pensadis, simile laboradis, manĝadis; sin +vestadis kaj interparoladis simile. Ili legis la +samajn librojn; ili modelis siajn vestojn laŭ +ordono, sen ia penso pri la grandeco aŭ formo +<pb n="21" /> +<anchor id="p21" /> +de la individuo, kaj precize imitis la modojn de +Eŭropanoj. +</p> + +<p> +Kan-Li: Sed la mallarĝaj vestoj de la +Eŭropanoj certe estis tre nekomfortaj en la +varmego de Usona somero. +</p> + +<p> +Abdul: Tiel ili eble estis. Rigidaj skatoloj +de diversaj formoj ornamis la kapojn de la +viroj. Kuriozaj jakoj kun malvastaj manikoj +kunpremis la korpon. La piedoj pulsobatis +kaj brulis en malvastaj kovriloj el rigida +ledo, kaj tolo rigidigita laŭ ia artefarita +maniero sidis streĉita ĉirkaŭ la kolo. +</p> + +<p> +Kan-Li: Alaĥo! Kiaj idiotoj! +</p> + +<p> +Abdul: Tiaj oni konsideris ilin. +</p> + +<p> +Kan-Li: Ĉu vi scias kial ili amis tian nebezonan +suferadon? +</p> + +<p> +Abdul: Estis ilia deziro esti similaj al aliaj. +Tio estas natura sento de vulgara popolo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 15an de Majo. +</p> + +<p> +Bona vento blovas hodiaŭ el la okcidento. +Ni levis la ankron kaj naĝis laŭ la orienta +flanko de la urbo. Mi tion faris ĉar Abdul +trovas la supran parton de la urbo pli riĉa pri +restaĵoj ol la malsupran, kiu ŝajnas dediĉita al +komercaj aferoj. Ni naĝis proksime de kaj sub +unu el la grandaj monumentoj en la rivero, +kaj ni ne povis diveni ĝian signifon. Multaj +feraj vergoj ankoraŭ pendas el la pintoj de ĉiu +el la konstruaĵoj. Tial ke ili staras laŭ linio, +unu post alia, ni unue opiniis, ke eble ili iam +estis kunligitaj kaj utilis kiel ponto, sed ni +<pb n="22" /> +<anchor id="p22" /> +baldaŭ vidis ke ili staras tro malproksime unu +de la alia. +</p> + +<p> +Ni ĵetis ankron je ĉirkaŭ tri mejloj malproksime +de nia antaŭa ankriĝo. Supre kaj +malsupre laŭ la rivero, al la sudo, nordo, oriento, +kaj okcidento, la ruinoj etendiĝas nedifinite, +ŝajne sen fino. +</p> + +<p> +Mi maltrankviliĝas pri Omar. Li iris surteren +kaj ankoraŭ ne revenis. Estas nun post +noktomezo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 16an de Majo. +</p> + +<p> +Gloru Alaĥon, mia kamarado vivas! Hodiaŭ +matene ni frue surteriris kaj komencis serĉi lin. +</p> + +<p> +Kiam ni preteriris la konstruaĵon kiu portas +la surskribaĵon <q>… Dorf Astoria</q> sur ĝia +antaŭa flanko, ni ekaŭdis lian voĉon el la interno +responde al niaj vokoj. Ni eniris, kaj suprenirinte +la ruiniĝantan ŝtuparon ni trovis lin sidantan +sur la planko supre. Li havis ŝvelintan +kruron pro forte vundita artiko, kaj diversajn +kontuzojn li ankaŭ havis. Dum niaj amikoj +konstruis ilon por porti lin for, ni interparolis. +La postsignoj sur la muroj montris al ni ke +iam la ĉambro estis bela. Dum mi ĉirkaŭe +vagis en la ĉambro mi malfermis la ruiniĝantan +pordon de malnova kamero kaj sur la putriĝantaj +bretoj sin trovis vitraĵoj kaj argilaj potoj +lerte faritaj. Prenante unu, malgrandan vintason +el vitro, mi alproksimiĝis mian kamaradon, +montrante al li ĝian maldikan tenilon kaj +kuriozan formon. Kiam lia rigardo falis sur +ĝin, liaj okuloj tute malfermiĝis de surprizego. +<pb n="23" /> +<anchor id="p23" /> +Mi ankaŭ rimarkis ektremon en liaj manoj kiam +li etendis la brakon por ĝin tuŝi. Tiam li +rakontis al mi pri sia mirinda aventuro de la +hieraŭa nokto, sed diris antaŭ ol li komencis: +</p> + +<p> +<q>Vi scias, ho Princo, ke mi ne kredas +viziojn, kaj mi neniam rakontus la aferon se vi +ne estus trovinta la tason. Mi trinkis la +estintan nokton el tia, donita al mi per +fantoma mano.</q> +</p> + +<p> +Mi estus ridinta, se li ne estus tiel serioza. +Kiam mi faris movon por sidiĝi apud li, li +diris: +</p> + +<p> +<q>Gustumu unue, ho mia majstro, la vinberojn, +kiuj pendas de la tiea muro.</q> +</p> + +<p> +Mi tion faris, kaj je mia granda surprizo +mi trovis ilin treege bongustaj, pli bonaj ol la +kulturitan frukton de Persujo, pli dolĉaj kaj +delikataj, malsimilaj al la sovaĝaj vinberoj, kiujn +ni manĝas hejme. Mia surprizego ŝajne plaĉis +al li, kaj kun rido li diris: +</p> + +<p> +<q>La vinberoj estas neeblaj, sed ili ekzistas; +eĉ pli absurda estas mia rakonto!</q> kaj tiam li +rakontis sian aventuron. +</p> + +<p> +Estis jene: +</p> + +<p rend="center; gsprt"> +Pri tio, kion Omar vidis. +</p> + +<p> +Hieraŭ, post noktiĝo, dum li rapidis al +Testudo, li falis sur kelkajn ŝtonblokojn, vundante +sian maleolon kaj tre kontuzante sin. Ne +povante piediri, li lamiris en tiun ĉi konstruaĵon +por tie ĉi atendi nian alvenon la morgaŭan tagon. +La blekado de lupoj kaj aliaj sovaĝaj bestoj, +kiuj ŝteliris en la urbo, igis lin, por trovi +<pb n="24" /> +<anchor id="p24" /> +rifuĝejon, grimpi la ruinojn de la ŝtuparo al la +etaĝo supre. Kiam li sidiĝis en angulo de la +ĉambrego venis al lia nazo bongusta odoro de +la vinberoj ĉirkaŭ lia kapo. Li trovis ilin +treege bongustaj, kaj manĝis kun bona apetito. +Li baldaŭ poste falis en dormon kiu daŭris +kelkajn horojn, ĉar kiam li vekiĝis la luno +estis alte en la ĉielo, la voĉoj de la lupoj ne +plu aŭdiĝis kaj silenta estis la urbo. +</p> + +<p> +Dum li kuŝis revante, tre okupata pri siaj +propraj pensoj, li iom post iom rimarkis misterajn +ŝanĝojn kiuj kvazaŭ okazis sen lia vido. +Ŝajnis ke ornamita plafono sin etendis super la +ĉambro. Speguloj kaj koloritaj muroj malrapide +anstataŭis la hederon kaj peciĝintajn brikojn. +Malforta lumo fariĝis pli kaj pli forta, ĝis ĝi +plenigis la ĉambron per blindiga lumo. +</p> + +<p> +Tiam aperis kviete tablo de kurioza formo, +sur kiu sin trovis floroj kaj amaso da manĝiloj +el vitro kaj porcelano, kvazaŭ por festeno. +</p> + +<p> +Li vidis gravmienajn virojn kun senbarbaj +vizaĝoj starantajn ĉirkaŭe en la ĉambro. Ĉiuj +estis nigre vestitaj, kaj iliaj vestoj havis triangulajn +malfermaĵojn sur la brusto por montri +la ĉemizon sube. Li baldaŭ trovis ke tiuj ĉi +homoj estas servistoj. +</p> + +<p> +Dum li konfuze rigardegis, eniris aliaj +figuroj duope, kiuj prenis siajn lokojn ĉirkaŭ +la tablo. Tiuj ĉi poste alvenintoj, sesdek pli +malpli, estis viroj kaj virinoj irantaj brako en +brako; la virinoj estis riĉe vestitaj laŭ nekonata +modo, kaj brilis per multekostaj ŝtonoj. La +viroj estis vestitaj simile al la servistoj. +</p> +<pb n="25" /> +<anchor id="p25" /> + +<p> +Ili manĝis kaj trinkis kaj ridis, kaj prezentis +brilan vidaĵon. Omar stariĝis, kaj movite +de scivolo kiun li ne povis kontraŭstari,—ĉar +li estas senzorgulo kaj ne konas la timon,—li +lamiris for de la muro. +</p> + +<p> +Ili rigardis lin kun surprizo, kaj lia ĉeesto +ŝajnis tre amuzi ilin. Unu el la gastoj, alta +junulo kun flavaj lipharoj, alproksimiĝis kaj +prezentis delikatan kristalan ujon plenan de +briletanta fluidaĵo. +</p> + +<p> +Omar prenis ĝin. +</p> + +<p> +La junulo levis alian for de la tablo kaj +signante kvazaŭ salute, li diris per vortoj, kiujn +mia kamarado komprenis, kvankam li ĵuras ke +li ne konis la lingvon: +</p> + +<p> +<q>Ni eble renkontos unu la alian je la kvara +de la venonta Julio.</q> +</p> + +<p> +Li tiam trinkis la vinon, kaj Omar faris la +samon. +</p> + +<p> +Je tio ĉiuj ridetis kvazaŭ pro la spriteco +de la kamarado, ĉiuj escepte la virinoj, kies +kompatemaj vizaĝoj parolis pli pri kompato ol +pri sprito. La vino iris al lia cerbo kiam li +ĝin trinkis kaj la objektoj ĉirkaŭ li ŝajnis danci +kaj turniĝi. Kanteroj de fantazia muziko aŭdiĝis: +tiam, laŭ ritmo, ĉiuj virinoj kun siaj +akompanantoj tre malpeze ekturniĝadis. Kaj, +dum li moviĝis laŭ la muziko, lia cerbo kvazaŭ +eldancis el la kapo. La ĉambro mem, svingante +kaj tremante kun la melodio, malheliĝis kaj +grade malaperis. La muziko mallaŭte ĉesis. +</p> + +<p> +Ree estis silento kaj la luno supre rigardis +la per hedero kovritajn murojn. +</p> +<pb n="26" /> +<anchor id="p26" /> + +<p> +Li falis kvazaŭ ebria sur la plankon, kaj +ne vekiĝis ĝis niaj voĉoj lin vokis. +</p> + +<p> +Tia estis lia rakonto. +</p> + +<p> +Li havas klaran cerbon kaj ne estas mensogulo, +sed tiom da vinberoj en malplena stomako +kune kun la febro de la ŝvelinta kruro facile +klarigas la okazintaĵon. +</p> + +<milestone unit="tb" rend="rule: 10%" /> + +<p> +Ĉe tagmanĝo ni havis viandon de urso. +</p> + +<p> +Hodiaŭ ĉirkaŭ tagmeze Mulai, la dua oficisto, +foriris antaŭ la aliaj kaj eniris grandan konstruaĵon, +ĉasante leporon. Li estis malsupren ironta +al la kelo, kiam li ekvidis tre proksime de li, +urson kiu malrapide malsupreniris laŭ la marmora +ŝtuparo. Mulai ne estas timulo, sed li +turniĝis kaj kuris pli rapide ol iam antaŭe. La +urso, kiu ŝajnis havi ludeman naturon, ankaŭ +kuris, kaj en proksima persekutado. Bonŝance +por nia amiko ni estis proksime, alie anstataŭ +manĝi viandon de urso, eble la urso trankvile +estus manĝinta Mulaion en la ombraj koridoroj +de Kvin-avenua Hotelo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 17an de Majo. +</p> + +<p> +Hodiaŭ la tropika varmego bruligas la +pulmojn. Ni ekiris en la mateno preparitaj +resti dum la nokto surtere, kaj esplori la nordan +parton de la urbo. La promeno tra la mola +herbo estis agrabla, sed en la lokoj ne ŝirmitaj +kontraŭ la suno ni estis kiel fiŝoj en poto. +Aliajn konstruaĵojn ni vidis, eĉ pli grandajn kaj +imponajn ol tiu, kiun ni hieraŭ eniris. Ni volis +<pb n="27" /> +<anchor id="p27" /> +ilin esplori, sed Omar saĝe kontraŭe konsilis +nin, dirante ke la tago fariĝos pli varma je +ĉiu horo kaj ke ni povus esplori ilin dum nia +reveno. +</p> + +<p> +En la norda parto de la urbo sin trovas +multaj religiaj temploj, kies altaj turoj simile +al piramidoj konusiĝas ĝis pinto. Ili estas +kuriozaj aferoj, kaj mirige konservitaj. La interno +de tiuj ĉi temploj estas neinteresa. Abdul +diras ke la religiaj ceremonioj de la Usonanoj +ne havis distingajn ecojn. Estis multe da religiaj +kredoj, ĉiuj komplikaj kun sensignifaj +diferencoj inter si. Ĉiu sekto havis sian propran +templon kaj rifuzis kredi kiel la aliaj. Al +Perso tio ĉi estas ridinda, sed eble al ili ĝi +estis serioza afero. Unu tagon en ĉiu semajno +ili kunvenis; la pastroj legis longajn moralajn +skribaĵojn de ili mem verkitajn, tiam sekvis +muziko de dungitaj kantistoj. Post la Diservo +ili disiĝis, kaj ne pensis pri la templo aŭ la +pastro dum ankoraŭ sep tagoj. Abdul diras +ke ili ne estis religia popolo. Li ankaŭ diras +ke en la temploj sin trovis pleje virinoj. +</p> + +<p> +Posttagmeze ni transiris vastan plezurkampon, +kiu nun estas sovaĝa arbaro, sed kun +signoj ankoraŭ videblaj de vastaj promenejoj +kaj veturejoj<note place="foot"> +<p> +Malik kredas ke tiu ĉi sendube estas +<q>Central Park</q> iafoje menciita en la Usona literaturo. +</p> +</note>. Restas avenuo kun bronzaj +statuoj, el kiuj multaj ankoraŭ staras en bona +stato, sed ili estas tre ridindaj. Omar kaj mi +<pb n="28" /> +<anchor id="p28" /> +ankoraŭ rigardas ilin kiel karikaturojn, sed Abdul +estas certa ke ili estas seriozaj klopodoj, kaj +diras ke la Usonanoj facile kontentiĝis pri artaj +aferoj. +</p> + +<p> +Ni perdis la vojon en la parko, ne havante +gvidilon kiel en la stratoj de la urbo. Tio ĉi +estis plej bonŝanca afero, ĉar pro tio ni faris +mirigan eltrovon. +</p> + +<p> +Okazis laŭ tia maniero: +</p> + +<p> +Iom venkitaj de la varmego, ni haltis sur +monteto por ripozi. Dum ni kuŝis sub la arbo +mi rimarkis kuriozajn skulptaĵojn sur grandega +bloko al kiu Omar apogis sian dorson. Ili tute +malsimilis tiujn, kiujn ni jam vidis, kaj tamen +ili ne estis nekonataj. Dum mi tie kuŝis kaj +senzorge rigardis ilin subite venis al mi en la +kapon ke ili estas Egiptaj. Ni tuj komencis +studi ilin, kaj trovis je nia surprizo obeliskon el +Egipta granito, kovrita per hieroglifoj pli antikvaj +je miljaro ol la plej antikvaj monumentoj +de la lando. +</p> + +<p> +Vere, ni estis konfuzataj! +</p> + +<p> +<q>Kiam la Egiptoj invadis Usonon?</q> demandis +Josafa Hason, kun solena elrigardo, +kvazaŭ li volis rememorigi sin pri dato. +</p> + +<p> +<q>Neniu Egipto iam aŭdis pri Usono,</q> diris +Abdul. <q>Tiu ĉi obelisko finiĝis dudek jarcentojn +antaŭ ol la unua Usonano ĉesis suĉi. Sendube +ili alportis ĝin tien ĉi kiel kuriozaĵon, +same kiel ni alportos al Persujo la bronzan +kapon de Georgo Vaŝington.</q> +</p> + +<p> +Ni longe studis la monumenton, kaj mi +<pb n="29" /> +<anchor id="p29" /> +pensis ke Abdul malkontentiĝis tial ke li ne +povis porti ĝin for. +</p> + +<p> +Ankaŭ dum ni estis en tiu ĉi parko ni +venis al alta turo, sole staranta, kaj grimpis al +la supro, kie ni ĝuis vastegan vidaĵon. +</p> + +<p> +La grandeco de la urbo estis miriga. +</p> + +<p> +Mejlojn malproksime en la rivero naĝis +Testudo, blanka ero sur la akvo. Ĉie ĉirkaŭe +ĝis la limo de nia vido estis ruinoj, kaj ruinoj, +kaj ruinoj. Pli melankolia vidaĵo neniam ekzistis. +La blua ĉielo, la hela sunbrilo, la bonodora +aero kun la belaj floroj kaj kantantaj +birdoj nur igis ĝin pli malĝoja. Ili ŝajnis +mokaĵo. +</p> + +<p> +Ni nun starigis nian tendon por nokti kaj +mi ne plu povas skribi. Nekalkulebla amaso +da flugantaj insektoj kolektiĝas ĉirkaŭ ni kun +malaminda zumado, kaj mordas nin preter nia +tolero. Ili estas pesto trifoje malbenita. +</p> + +<p> +Mi diris al Abdul, ke lia teorio pri la ekstermo +de la Usonanoj estas fabelo por tiuj, +kiuj neniam estis tie ĉi. Neniu homo sen leda +haŭto povas travivi duan nokton. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 18an de Majo. +</p> + +<p> +Kompatinda Hason estas pli ol malsana. +Li renkontis en la estinta nokto nekonatan +beston, kaj lia malvenko estis malnobla. La +besto, beleta estaĵo, tre simila al katido, sin +trovis proksime, kaj Hason, kun malofta kuraĝo, +lerte ĵetis sin sur ĝin. +</p> + +<p> +Kaj tion, kio do okazis, neniu el ni povas +precize diri. Kaj Hason! Mankas vortoj. Li +<pb n="30" /> +<anchor id="p30" /> +portas kun si odoron sufiĉe fortan por dezertigi +tutan provincon. Ni devis lasi lin surtere +kaj sendi al li novajn vestojn. +</p> + +<p> +Vere, tiu ĉi estas lando de surprizoj. +</p> + +<p> +Niaj manoj kaj vizaĝoj ankoraŭ doloras +pro la mordantaj insektoj, kaj ŝajnas ke la +parfumo de la odora katido neniam forlasos nin. +</p> + +<p> +Abdul estas feliĉa. Ni trovis centojn +da metalaj blokoj, el kiuj la plej malbona +laŭ lia diro estos la gemo de muzeo. Ili +estis trovitaj de Taki-u-Din en la subetaĝo de +alta konstruaĵo, ĉiuj zorge metitaj sur ferajn +bretojn. La klarigo kiun ili donas al ni pri la +moroj kaj kutimoj de ĉi tiu ridinda popolo igas +ilin plej altvaloraj al historiistoj. +</p> + +<p> +Ŝajnas al mi ke Abdul iom ĝuas sidi sur +la malvarmeta ferdeko de Testudo kaj rigardi +Josafa’ Hason’ piedirantan tien ĉi kaj tien sur +la ruinoj de malproksima kajo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 19an de Majo +</p> + +<p> +La aero estas pli malvarmeta. Ab-i-Garm +pensas ke ventego minacas. +</p> + +<p> +Eĉ Abdul estas konfuzita pri la ligna figuro +kiun ni hieraŭ alportis al la ŝipo<note place="foot"> +<p> +La <q>ligna figuro</q> estis skulptaĵo reprezentanta +Indianon. En Usono tiaj skulptaĵoj, laŭ +malnova kutimo, ofte troviĝas antaŭ la pordoj de +cigar-vendejoj.—Rim. de la tradukinto. +</p> +</note>. Ĝi estas +bone konservita, kun la barbaraj koloroj ankoraŭ +freŝaj sur ĝi. Ili trovis ĝin starantan +en malgranda butiko. +</p> + +<pb n="31" /> +<anchor id="p31" /> + +<p> +Kiamaniere la Usonanoj adoris tiujn ĉi +idolojn, kaj kial ili staris en malgrandaj butikoj +kaj neniam en la grandaj temploj, estas mistero. +Ĝi portas sur la kapo diademon el plumoj, kaj +dum ni sidis kaj fumis sur la ferdeko tiun ĉi +vesperon mi diris al Abdul ke eble ĝi estas la +bildo de iu Usona nobelo. Je kio li diris ke +ili ne havis nobelojn. +</p> + +<p> +<q>Sed la Usonanoj de altranga sango,</q> mi +demandis, <q>ĉu ili ne havis titolojn?</q> +</p> + +<p> +<q>Nek titolojn nek altrangan sangon,</q> li respondis. +<q>Kaj tial ke ili ĉiuj havis la saman +devenon kaj venis al tiu ĉi lando nur por pli +bone prosperi ol hejme, ĉiu el ili estis estimata +aŭ malestimata laŭ sia riĉaĵo. Tial ke ili multe +respektis monon, tio estis kontentiga distingilo. +La rezulto estis ke la familioj, kiuj posedis +riĉaĵon dum kelkaj generacioj, kvazaŭ fariĝis +aristokratoj. Tiu ĉi supera klaso pasigis multe +da tempo ĉe sportoj kaj amuzaĵoj kaj elspezis +multe da mono, ĉar ili treege ŝatis la paradon. +Ilia intelekta kresko estis malforta, kaj ili havis +malgrandan influon ekster socialaj aferoj. Ili +imitis la manierojn de eksterlandaj aristokratoj. +Ili estis tre atentaj al vagantaj nobeloj el +fremdaj landoj. Eĉ parencojn de titoluloj ili +salutis kun plej varma entuziasmo.</q> +</p> + +<p> +Tiam mi diris al li: <q>Sed klarigu al mi, +ho Abdul, kiel tiu ĉi malprofunda nacio povis +fariĝi tiel potenca.</q> +</p> + +<p> +<q>Ili estis potencaj nur laŭ nombro kaj ne +sufiĉe fortaj por porti la sukceson. En la +komenco de la dudeka jarcento—laŭ ilia +<pb n="32" /> +<anchor id="p32" /> +kalkulo—grandegaj riĉaĵoj amasiĝis en unu +tago, kaj la Usonanoj ebriiĝis de mono.</q> +</p> + +<p> +Je kio mi ekkriis: <q>Ho lando de plezurego! +Ĉar multe da mono ĝojigas!</q> +</p> + +<p> +Sed la maljunulo skuis la kapon: <q>Tre +vere, ho princo; sed la rezulto estis treege malfeliĉa. +La grandegaj riĉaĵoj regis ĉion, eĉ la +registaron de la lando kaj la juristaron. Per +financaj ruzoj ili amasigis fablajn monsumojn. +Junuloj senmoraliĝis, ĉar honesta industrio kun +moderaj profitoj estis por ili ridindaĵo.</q> +</p> + +<p> +<q>Vere, tio estas laŭ la naturo!</q> mi diris. +<q>Sed en lando kie ĉiuj estis riĉaj, ĉu sin trovis +iuj, kiuj volis fari la malaltajn laborojn? Ĉar +neniu volas ŝoveli koton kiam la poŝoj estas +plenaj de oro.</q> +</p> + +<p> +<q>Ĉiuj ne estis riĉaj. Kaj kiam la malriĉuloj +ankaŭ fariĝis avaraj tiam ili fariĝis batalemaj. +Tiam komenciĝis socialaj malpacoj kun sangoverŝo +kaj ruiniĝo.</q> +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 20an de Majo. +</p> + +<p> +Glacia vento kun pluvego el la nordoriento. +Hieraŭ ni spasme spiris pro la varmega aero. +Hodiaŭ ni tremas en vintraj vestoj. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 21an de Majo. +</p> + +<p> +Same kiel hieraŭ. Al la plimulto de ni estas +malvarme. Miaj dentoj tremas kaj mi estas +kaj varma kaj malvarma. Ventego pli malbona +neniam ĝemis ĉirkaŭ ŝipo. Omar nomas ĝin la +kriegantaj voĉoj de la cent milionoj da Usonanoj +kiuj sendube pereis en simila vetero. +</p> +</div> + +<pb n="33" /> +<anchor id="p33" /> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 16an de Junio. +</p> + +<p> +Estas multaj tagoj de kiam mi tuŝis ĉi +tiun taglibron. Abomenan malsanon mi havis, +kiu detruis energion kaj kuraĝon. Ĝi kvazaŭ +similis al febro, kaj tamen miaj membroj estis +malvarmaj. Mi ne povus ĝin priskribi eĉ se +mi volus. +</p> + +<p> +Abdul eniris la kajuton hodiaŭ vespere kun +kelke da metalaj platoj kaj parolis pri ili. Li +tute ne respektas la intelektojn de la antikvaj +Usonanoj. Mi pensis momenton ke li kontraŭdiris +sin, sed li estis prava kiel kutime. Estis +jene: +</p> + +<p> +Abdul: Ili multe legis. +</p> + +<p> +Kan-Li: Vi jam diris al ni ke ili ne havis +literaturon. Ĉu ili multe legis nenion? +</p> + +<p> +Abdul: Vere, vi estas ĝin dirinta! Ĉiutage +ili publikigis vastajn paperfoliojn en kiuj ili +plej detale priskribis ĉiujn krimojn. Ju pli +terura la krimo, des pli preciza la priskribo. +Teruroj estis ilia ĉefa ĝojo. Skandalojn ili englutis +kun malsataj okuloj. Ĉi tiujn kronikojn +pri krimo kaj abomenaĵoj ili eldonis cent-milope. +Preskaŭ ĉiu familio en la lando legis ilin. +</p> + +<p> +Kan-Li: Kaj ĉu tio anstataŭis la literaturon? +</p> + +<p> +Abdul: Jes. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 20an de Junio. +</p> + +<p> +Ree ni estas sur la maro; malproksime de +Nu-Jok je dutaga vojaĝo. Nia decido estis +subita. Abdul, en malfeliĉa momento, trovis +inter tiuj malbenitaj platoj geografian karton +de la lando, kaj sekve de tio li sentis fortegan +<pb n="34" /> +<anchor id="p34" /> +deziron viziti unu urbon nomitan <q>Washington</q>. +Mi ŝanceliĝis kaj fine konsentis, malsaĝe mi +pensas, ĉar la ŝipanaro sopiras al Persujo. Kaj +tiu ĉi urbo kuŝas enlande apud rivero. Li +diras ke ĝi estis ilia plej belega urbo, la registara +sidejo, la ĉefurbo de la lando. Ab-i-Garm +ĵuras ke li ĝin povos trovi se la karto +estas vera. +</p> + +<p> +Hason ankoraŭ manĝas sola. +</p> + +<p> +Hodiaŭ posttagmeze ni ripozis sur la ferdeko, +dum Testudo kviete naĝis suden. Tero vidiĝis +laŭ la dekstra flanko de la ŝipo, nedifinita strio +laŭ la okcidenta horizonto. +</p> + +<p> +Iom post tagmezo, dum ni preternaĝis la +ruinon de giganta turo—eble lumturo—Abdul +subite ekstaris kaj ĉirkaŭrigardis. Tiam +li alparolis Ab-i-Garmon, demandante je kiom +da mejloj ni estas malproksime de la Nu-Joka +haveno. La respondon mi jam forgesis, sed ĝi +treege ekscitis la maljunulon. Mi rimarkis nekutiman +brilon en liaj okuloj, ankaŭ ektremon +de la fingroj dum li almontris la maron ĉirkaŭan, +kaj ekparolis: +</p> + +<p> +<q>Sub ni, la fundo de l’ maro estas kovrita +de feraj ŝipoj—ruinoj de grandiozaj militŝiparoj—la +plej potencaj en la homa historio!</q> +</p> + +<p> +Tuj ni ĉiuj interesiĝis. +</p> + +<p> +<q>Kiuj militŝiparoj?</q> mi demandis. <q>Kaj +kio detruis ilin. Ĉu estis batalo?</q> +</p> + +<p> +Abdul: Batalo, grandega ekster la koncepto +de iu Perso; konflikto en kiu la maro skuiĝis +kaj la ĉielo disŝiriĝis per la tondrado de feraj +<pb n="35" /> +<anchor id="p35" /> +monstroj. Unu el ili estis sufiĉe potenca por +dispecigi en atomojn tutan aron da Testudoj. +</p> + +<p> +Jafar-el-Beg: Vere! Tio estas rakonto facile +dirita, sed ĝi tute ne estas kredinda. En Testudo +mi sentus min sufiĉe forta por kontraŭstari +iujn el viaj infan-fabelaj mirindaĵoj. +</p> + +<p> +Abdul: Saĝa vi estas. Ĉar la perdo de +via cerbo, Jafar-el-Beg, ne povus influi vian +parolon. +</p> + +<p> +Je kio ĉiuj ridegis, kaj Jafar-el-Beg silentis. +</p> + +<p> +Kan-Li: Rakontu al ni pri tiu ĉi batalo, +ho Abdul. Mi memoras nun ke mi iam legis +pri ĝi en la kolegio. Tiujn ĉi detalojn pri la +antikva historio mi forgesas. Kiamaniere ĝi +okazis? +</p> + +<p> +Abdul: Mi jam diris ke la Usonanoj estis +avaraj. Kaj ilia avareco, fine, okazigis tiun ĉi +militon. Per partiaj leĝoj ili havigis al si la +leonan parton de la komerco de la mondo. Tio +haltigis la prosperon de aliaj nacioj, ĝis fine la +plej potencaj nacioj de Eŭropo kombiniĝis por +memdefendo kontraŭ ĉi tiu ĉion-sorbanta avideco. +Ili amasigis mararmeon plej grandegan. +Tiam, trans la oceano, venis la fera malamiko. +Kaj tie ĉi, sur la loko kie ni nun naĝas, ili +renkontis la Usonajn ŝipojn. +</p> + +<p> +Kan-Li: Kiom da ŝipoj entute? +</p> + +<p> +Abdul: La Usonanoj havis okdek grandajn +ŝipojn el fero, kaj multajn pli malgrandajn +ŝipojn. La malamikaro havis ducent kvardek +grandajn ŝipojn, ĉiuj el fero. Ankaŭ pli malgrandajn +ŝipojn por diversaj celoj ili havis. +</p> +<pb n="36" /> +<anchor id="p36" /> + +<p> +Kan-Li: Alaĥo! Malbona afero por niaj +avaraj amikoj! Kaj tial ke ili estis nacio da +komercistoj ili eble malŝatis la militon. +</p> + +<p> +Abdul: Pri tio la historiistoj malkonsentas. +Laŭ la Usonanoj mem ili estis potencaj militistoj. +Sed iuj tiamaj verkistoj donas alian +ideon. Ala-el-Kalaf estas certa ke ili estis +timuloj, malfortaj en korpo kaj spirito, sed ofte +tre bonŝancaj. Laŭ mia opinio ĉi tiu batalo +ĵetas plenan lumon sur la aferon. Tago simila +al tiu ĉi ĝi estis, ankaŭ en Junio, kiam la +Eŭropanoj, naĝante norden laŭ la marbordo +por kapti Nu-Jokon, renkontis la Usonan admiralon +Bedford kun liaj okdek ŝipoj. Kaj la +batalo ne longe daŭris. +</p> + +<p> +Kan-Li: Vere, mi kredas vin! Tial ke la +Eŭropanoj havis po tri ŝipoj kontraŭ unu mi +donus al ili ĉirkaŭ duonan tagon, posttagmezon +similan al ĉi tiu, por sendi la avarulojn al la +fundo. +</p> + +<p> +Abdul: Via konjekto estas bona, ho princo, +rilate al la daŭro de la milito. Ĝi daŭris ĝuste +someran posttagmezon. Sed estis la Usonanoj +kiuj sendis la malamikojn al la fundo. Kaj la +maro sub niaj piedoj estas kovrita de feraj +korpoj. +</p> + +<p> +Kan-Li: Diablo! Se tio estas vera rakonto, +kaj mi ne dubas, la avaruloj ne estis tute +malindaj. +</p> + +<p> +Omar: Kiam tio ĉi okazis? +</p> + +<p> +Abdul: En la frua parto de la dudeka jarcento. +Mi ne memoras la daton, sed ĝin neniam +forgesis la Usonanoj. Certe ili juste fieris, ĉar +<pb n="37" /> +<anchor id="p37" /> +en tiu tago ili faris mirindaĵojn. Admiralo +Bedford foje estis ĉirkaŭata de dekduo da +Germanaj militŝipoj. Kaj jen! li detruis ĉiujn! +Kaj el Franca kaj Rusa ŝiparoj li detruis +egalan nombron; ankaŭ kelkajn Britajn kaj +Italajn ŝipojn. +</p> + +<p> +Omar: Diablo! Bonega afero! +</p> + +<p> +Abdul: Jes. Aliajn miraklojn faris la Usonanoj +en tiu tago. Teksas, ŝipeto kun pinta +antaŭparto, enpremegis truojn en dudekon da +grandaj ŝipoj, kaj la akvo englutis ilin. Ankaŭ +alia ŝipeto, longa kaj mallarĝa, kaj de la Usonanoj +elpensita, faris grandajn difektojn. Tiu ĉi +mirinda maŝino naĝis tien ĉi kaj tien inter la +fremdaj ŝipoj kaj ilin difektegis. Multe da gloro +la komandanto havigis al si. +</p> + +<p> +Ab-i-Garm: Kaj kiom da ŝipoj perdis la +Usonanoj? +</p> + +<p> +Abdul: Raportoj estas kontraŭdiraj. Laŭ +iu Usonano ili ne perdis iun ŝipon, sed laŭ +aliaj aŭtoritatoj ili perdis kelkajn. +</p> + +<p> +Kan-Li: Bonega batalo! Sed ĉu vi povas +klarigi kiel tia malsupera popolo povis subite +fariĝi heroa? +</p> + +<p> +Abdul: Laŭ Barnes, frua Brita historiisto, +ili estis mirige bonŝancaj sur la akvo. Kaj tiun +diron subtenas iu Hispana admiralo, Molino, +kiu opinias ke la Usonanoj, pro tio ke ili estis +malpia popolo, estis helpataj de la diablo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 2an de Julio. +</p> + +<p> +Ni estas en la rivero kiu kondukas al +<q>Washington</q>. Ab-i-Garm diras ke ni vidos +ĝin morgaŭ. La rivero havas malpuran koloron. +</p> +</div> +<pb n="38" /> +<anchor id="p38" /> + + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 3an de Julio. +</p> + +<p> +Ni vidas antaŭ ni la ruinojn de granda +kupolo, ankaŭ tre altan kolonon. Eble ili apartenas +al la urbo kiun ni serĉas. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 4an de Julio. +</p> + +<p> +Neniam ni forgesos ĉi tiun daton. En plej +gaja humoro ni forlasis Testudon tiun ĉi matenon, +sen ia ideo pri la teruraj okazontaĵoj, kiuj +atendis nin. Ĉirkaŭ tagmezo mi surteriris, +akompanata de Abdul, Omar, Josafa Hason, +Jafar-el-Beg, Mulai la unua oficiro, Amad la +kuiristo, Taki-u-Din, kaj du maristoj. Nia marŝo +ĵus komenciĝis, kiam maltrankviliga eltrovo +konsternis nin. Ni estis haltintaj laŭ peto de +Abdul, por studi iujn surskribaĵojn sur ŝtono, +kiam Omar, kiu ĵus ekiris, subite haltis kun +surprizita ekkrio. Ni rapidis al li, kaj tie, en +la mola tero, sin trovis postsignoj de homaj +piedoj! +</p> + +<p> +Mi ne povas priskribi nian surprizon. Ni +decidis sekvi la postsignojn, kaj baldaŭ trovis, +ke ili kondukas nin al la granda kupolo pli +rekte ol ni mem povus iri. Nia eksciteco estis +neesprimebla. Tiuj el ni, kiuj portis defendilojn, +tenis ilin pretaj. La vojeto estis nemulte uzata, +sed ĝi estis klare videbla. Ĝi serpentis inter +defalintaj fragmentoj kaj ruiniĝantaj statuoj, +kaj kondukis nin laŭ larĝa avenuo inter konstruaĵoj +de vasta grandeco kaj solideco, kiuj +multe superis iujn, kiujn ni vidis en Nu-Jok. +Ĝi aspektis kiel urbo da monumentoj. +</p> +<pb n="39" /> +<anchor id="p39" /> + +<p> +Dum ni supreniris la monteton al la granda +templo kaj vidis ĝin tra la arboj, kiuj sin levis +super ni, ni miris pro ĝia grandeco kaj belegeco. +Niaj okuloj vagis kun plezuro super la masivajn +kolonojn. Ĉiu estis hakita el unu bloko, +kaj ili estis ankoraŭ blankaj kaj freŝaj kvazaŭ nove +faritaj. La vojeto kondukis nin sub unu el la +malsupraj arkaĵoj de la konstruaĵo, kaj ni alvenis +al la alia flanko. Tiun ĉi flankon ni +trovis eĉ pli belega ol la alian. Ĉe la meza +parto sin trovis ŝtuparo de admirinda vasteco, +nun disfalanta kaj en multaj lokoj havanta +kreskantajn florojn kaj herbon. +</p> + +<p> +Silente suprenirante tiun ĉi ŝtuparon, dum +la aliaj sekvis, mi ekvidis du homajn piedojn +kun la plandoj al ni, lokitajn sur la balustrado +supre. Per signo mi atentigis Abdul’ pri ili, +kaj la okuloj de la maljunulo ekbrilis de ĝojo. +Ĉu ĝi estas Usonano? Mi konfesas ekscitecon +pro la ebla renkonto. Kiom de ili estis tie? +kaj kiamaniere ili akceptos nin? +</p> + +<p> +Rigardinte mian areton por vidi ĉu ĉiuj +estas tie, mi kuraĝe supreniris la aliajn ŝtupojn +kaj staris antaŭ li. +</p> + +<p> +Li ripozis sur stranga kvarpieda seĝeto, +kaj tenis siajn piedojn sur la balustrado, nivele +kun la kapo. Vestita de feloj kaj maldelikata +ŝtofo li multe similis al ĉasisto, kaj li trankvile +rigardis min, kvazaŭ Persa nobelo estus +ĉiutaga gasto. Tia akcepto ne plaĉis al mi, +precipe ĉar li restis sidanta, kaj eĉ ne demetis +la piedojn. Li skuis la kuriozan kapon kelkajn +fojojn kvazaŭ tio estus sufiĉa saluto. +</p> +<pb n="40" /> +<anchor id="p40" /> + +<p> +Por konservi mian propran indecon antaŭ +miaj kamaradoj mi ne povis permesi ke la barbaro +sidu, kaj per signo mi petis lin ke li stariĝu. +Li respondis neĝentile kraĉante el la buŝo +brunan fluidaĵon trans la balustradon antaŭ li. +Tiam rigardante min per kvazaŭ ridonta, sed +samtempe serioza vizaĝo, li diris ion per nemuzika +voĉo, kion mi ne komprenis. +</p> + +<p> +Je tio Abdul kiu komprenis unu aŭ du +vortojn rapide alproksimiĝis kaj alparolis lin en +lia propra lingvo. Sed la barbaro malfacile +komprenis, precipe pro la elparolo de Abdul. +Tiu ĉi poste diris al mi ke la lingvo de la viro +nemulte malsimilas la lingvon de la Usonanoj, +kiel ili ĝin skribis antaŭ dek unu jarcentoj. +</p> + +<p> +Kiam fine li stariĝis parolante kun Abdul, +mi povis pli bone observi lin. Li estis alta +kaj osteca, kun malgracia nuko, kaj aspektis +ĉe la unua rigardo, kiel viro kvardekjara. Ni +decidis poste ke li havis malpli ol tridek jarojn. +Lia flava haŭto kaj manko da haroj igis lin +aspekti multe pli maljuna ol li estis. Lia mieno +ankaŭ surprizis min. Ĝi esprimis profundan +malĝojecon, tamen liaj okuloj estis plenaj de +gajeco, kaj lia buŝo senĉese esprimis mokadon. +Mi mem ne ŝatis lian manieron. Li ne ŝajnis +impresata de tiom da fremduloj, kaj tenis sin +kvazaŭ estus negrave ĉu ni lin komprenas aŭ +ne. Sed Abdul poste informis min, ke li faris +tre multe da demandoj pri ni. +</p> + +<p> +Jen kio Abdul eksciis: Tiu ĉi Usonano kun +lia edzino kaj unu maljuna viro estis la solaj, +kiuj restis el lia raso. Tridek unu mortis tiun +<pb n="41" /> +<anchor id="p41" /> +ĉi someron. En antikvaj tempoj la lando enhavis +multajn milionojn de liaj samlandanoj. Ili +estis la plej potenca nacio en la mondo. Li ne +povis legi. Li havis du nomojn, unu estis +<q>Jon</q>, la alian li jam forgesis. Ili loĝis en ĉi +tiu templo, ĉar ĝi estas malvarmeta. Kiam la +templo estis konstruita, kaj por kia celo, li ne +povis diri. Li almontris al la Okcidento, kaj +diris ke la lando tie estas kovrita de ruiniĝintaj +urboj. +</p> + +<p> +Kiam Abdul diris al li, ke ni estas amikoj, +kaj donacis al li belegan ĉasist-tranĉilon, li +etendis al li sian dekstran manon kaj tie tenis +ĝin. Momente Abdul rigardis ĝin mire, kiel +faris ĉiuj, tiam kun subita inteligenteco li ekkaptis +la etenditan manon en sian propran, kaj +movis ĝin supren kaj malsupren. Tio ĉi estis +interesa, ĉar Abdul informas nin, ke tiamaniere +la Usonanoj salutis unu la alian. +</p> + +<p> +Dum ĉio tio ĉi okazis, ni eniris grandan +rondan salonon sub la kupolo. Tiu ĉi salono +estis vastega, kaj ankoraŭ restis signoj de +antaŭa belegeco. Laŭ la muroj sin trovis marmoraj +statuoj ĉirkaŭitaj de hedero, kaj ili rigardis +nin per melankoliaj okuloj. Tie ĉi ni +ankaŭ renkontis maldikan maljunulon, kies +senhara kapo kaj senbarba vizaĝo preskaŭ igis +min ridi. +</p> + +<p> +Laŭ peto de Abdul nia mastro kondukis +nin en kelkajn el la pli malgrandaj ĉambroj +por montri al ni la vivmanieron de la Usonanoj, +kaj estas neeble imagi pli patosan miksaĵon de +gloro kaj ruiniĝo, de riĉeco kaj malriĉeco, de +<pb n="42" /> +<anchor id="p42" /> +civilizacio kaj barbareco. Malnovaj mebloj, +pladoj el arĝento, bronzaj figuroj, eĉ altvaloraj +pentraĵoj estis disĵetitaj en la ĉambroj, flanke +de la plej primitivaj iloj. Estis klare, ke la +antikvaj artoj jam de longe estis forgesitaj. +</p> + +<p> +Kiam ni revenis al la ronda salono nia +mastro momente malaperis en ĉambron, kiun li +ne estis montrinta al ni. Li revenis portante +ŝtonan vazon kun malgranda kolo, kaj lin sekvis +knabino, kiu portis pokalojn el kupro kaj stano. +Tiujn ĉi ŝi metis sur defalintan parton de la +kupolo, kiun ili uzis kiel tablon. +</p> + +<p> +La knabino estis interesa. Ŝi havis belan +kapon, delikatajn trajtojn, flavan hararon, bluajn +okulojn, kaj paceman malgajan mienon, kiu +tuŝis mian koron. Se ŝi estus estinta malbela, +la tago estus havinta tute alian finon. +</p> + +<p> +Ni ĉiuj salutis ŝin, kaj la Usonano diris +kelkajn vortojn, kiujn ni prenis kiel prezentajn +vortojn. Li plenigis la pokalojn el la ŝtona +vazo, kaj tiam dirante ion, kion Abdul ne komprenis, +li etendis sian pokalon kun stranga moveto +kaj metis ĝin al siaj lipoj. Kiam li tion +faris Omar ekkaptegis mian brakon kaj diris: +</p> + +<p> +<q>La ĝusta gesto de la fantomo!</q> +</p> + +<p> +Kaj tiam kvazaŭ al si mem. <q>Kaj hodiaŭ +estas la kvara de Julio.</q> +</p> + +<p> +Sed li trinkis, kiel faris ĉiuj, ĉar nia soifo +estis forta kaj la odoro de la ora fluidaĵo estis +plej alloga. Ĝi havis pli varmegan guston ol +la fajroj de la infero. Ĝi ankaŭ estis tre potenca +kaj tre gajigis la sentojn. Ni tuj fariĝis +feliĉaj. +</p> +<pb n="43" /> +<anchor id="p43" /> + +<p> +Kaj estis tiam ke Hason faris senprudentan +agon. Estante proksime de la knabino kaj tre +impresita de ŝia beleco, li alparolis ŝin kiel +<hi rend="gsprt">Hura-al-missan</hi><note place="foot"> +<p> + La plej anĝela el virinoj. +</p> +</note>, kion, kompreneble, ŝi ne +komprenis. Sed tio ne sufiĉis al li; li poste +metis siajn brakojn ĉirkaŭ ŝian talion kun la +intenco kisi ŝin. Tre timigita, ŝi penis liberigi +sin. Sed Hason, tenante ŝian belan mentonon +per la alia mano, estis preskaŭ metinta siajn +lipojn al ŝiaj, kiam la maljuna viro levis sian +pezan bastonon kaj faligis ĝin kun kruela rapideco +sur la kapon de nia kamarado. La frapo +de la bastono sur la fortan kranion sonadis +en la kupolo kaj eĥis tra la malplenaj koridoroj. +</p> + +<p> +Josafa Hason palpebrumis kaj ŝanceliĝis. +</p> + +<p> +Tiam, kun furiozeco en la vizaĝo, li kuregis +sur la maljunulon. +</p> + +<p> +Sed tiam la juna Usonano enmiksiĝis. Li +rapide alproksimiĝis, forte fermis sian ostecan +manon kaj kun miriga rapideco ŝovegis ĝin antaŭen, +tiel rekte ke ĝi renkontis la vizaĝon de +Hason, kaj li, je nia surprizo, subite kaj neĝentile +sidiĝis sur la marmoran pavimon, kaj la sango +elkuregis el la nazo. Li estis kompatinda vidaĵo. +</p> + +<p> +Pro tio ke tiamaniera batalo estis por ni +nekonata, ni estis tre konsternitaj, kaj opiniis +ke li estas mortigita. Jafar-el-Beg, fortega +luktisto, kun potenca korpo, furioze kuregis +sur la Usonanon por kiu mi tremis. Sed la +brakon li ree elŝovegis, kaj Jafar-el-Beg ankaŭ +<pb n="44" /> +<anchor id="p44" /> +sidiĝis. Malĝoja spektaklo ĝi estis, kaj la koro +de ĉiu Perso forte ekbatis. +</p> + +<p> +Ĉe tiu ĉi tempo Hason ree staris, purpura +de kolero. Kun levita glavo li kuregis sur +nian mastron. La maljuna viro metis sin inter +ilin. Hason kun senpripensa krueleco, frapegis +la kapon, kaj streĉis lin sur la plankon. Momenton +la junulo staris konsternita, tiam ekkaptante +la bastonon de la maljunulo—peza +bastono kun fera pinto—li saltegis antaŭen, +kaj, pli rapide ol vortoj povas diri, donis teruran +frapon sur la kapon de Hason, kiu falegis al la +planko kun rompita kranio. +</p> + +<p> +Ĉio tio ĉi okazis en momento, kaj freneza +konfuzo sekvis. Miaj kamaradoj eltiris siajn +defendilojn kaj kuregis kontraŭ la Usonano. +La knabino kuris antaŭen aŭ de teruro aŭ por +protekti sian amanton, mi ne scias, kiam sago +el la pafarko de maristo trapikis ŝian koron. +</p> + +<p> +Tio donis al la Usonano la energion de +dekdu homoj. +</p> + +<p> +Li senkonsciigis bravan Mulai’ per frapo, +kiu mortigus bovon. Pri tia furiozeco mi ne havis +koncepton. Li malaltigis sian bastonon kiel +fulmofajron el la ĉielo sur la kraniojn de la +Persoj, tamen li ĉiam alproksimiĝis la pordon +por malhelpi siajn malamikojn ĉirkaŭi lin. Kvar +el nia nombro, en tiom da minutoj, sekvis Hason +al la planko. Mulai, Jafar-el-Beg, Taki-u-Din, +kaj Zenjan, maristo, kuŝis streĉitaj sur la pavimo, +ĉiuj mortintaj aŭ treege vunditaj. +</p> + +<p> +Tiel subite okazis tio ĉi, ke por mi ĝi +preskaŭ ne ŝajnis realaĵo. Mi kuregis antaŭen +<pb n="45" /> +<anchor id="p45" /> +por haltigi la batalon, sed li malkomprenis mian +celon, kaj per potenca frapo faligis mian glavon +el mia mano, kaj estis ĵus levinta la bastonon +por doni al mi la duan frapon, kiam brava +Omar enpaŝis por savi min, kaj subite puŝegis +sian glavon al la viro. Sed ho ve! la Usonano +defendis sin per frapo eĉ pli rapida, kaj malaltigis +sian bastonon tiel rapidege sur la kapon +de mia kamarado ke ĝi kuŝigis lin kun la aliaj. +</p> + +<p> +Kiam Omar falis, mi rimarkis ke la Usonano +havis multajn vundojn, ĉar miaj kamaradoj faris +multajn sovaĝajn atakojn. Li ŝanceliĝis kiam +li movis sin al la pordo, kaj li apogis sin al la +muro momenton, dum la okuloj renkontis la +niajn kun elrigardo de batalemo kaj malestimo, +kiun mi volonte forgesus. Tiam la bastono +falis el lia mano; li ŝanceliĝe iris al la granda +portiko, kaj falis peze al la pavimo. Abdul +kuris al li, sed li estis senviva. +</p> + +<p> +Kiam li falis, mirinda afero okazis—neebla +afero, kiam mi pensas pri ĝi, sed Abdul kaj +mi vidis ĝin klare. +</p> + +<p> +Antaŭ la vasta ŝtuparo kaj sidanta kontraŭ +tiu ĉi pordo estas granda statuo de Georgo +Vaŝington. Kiam la Usonano ŝanceliĝe falis +sur la portiko, kun manoj etenditaj kaj kun la +Morto en la koro, tiam ĉi tiu statuo malrapide +mallevis la kapon kvazaŭ por danki pro kuraĝa +batalo. +</p> + +<p> +Eble ĝi estis la malĝoja akcepto de maldolĉa +fino. +</p> +</div> +<pb n="46" /> +<anchor id="p46" /> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 7an de Julio. +</p> + +<p> +Ree sur la maro. +</p> + +<p> +Tiuĉifoje al Persujo, portante niajn vunditojn +kaj la cindrojn de la mortintoj; la cindroj +de la enlanduloj kuŝas sub la Granda Templo. +La kranion de la lasta Usonano mi donacos al +la muzeo de Teheran. +</p> + +<p rend="center"> +Fino. +</p> +</div> <!-- chapter --> +</div> <!-- taglibro --> + +</body> + +<back rend="page-break-before: right"> + +<div1 id="footnotes"> + <head>Notoj</head> + <divGen type="footnotes"/> +</div1> + + +<pb n="47" /> +<anchor id="p47" /> + +<div1 rend="page-break-before: right"> +<p rend="bold; center; big">Esperanto Verlag Möller & Borel<lb /> +Berlin SW., Lindenstrasse 18/19. +</p> +<milestone unit="tb" rend="rule: 80%" /> + +<p rend="center; huge"> +Verkoj tute en Esperanto. +</p> + +<table cols="2" rend="margin-left: 1.5em"> + +<row> +<cell></cell> +<cell rend="italic">Sm</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Aoro, stenografio internacia.</emph> Lernolibro por +uzo en la lingvoj Esperanto, angla, franca, +germana, rusa kaj hispana de Rudolf Sprotte</cell><cell>0,20</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Ĉu unu lingvo internacia aŭ tri?</emph> Respondo +al S<hi rend="super; small">ro</hi> Prof. Diels, de Prof. Louis Couturat, +Paris</cell><cell>0,10</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Elektitaj Fabeloj de Fratoj Grimm</emph>, tradukis +el la germana lingvo D<hi rend="super; small">ro</hi> Kabe</cell><cell>0,75</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Kiel ni plibeligos la vivon</emph>, originale verkita +de <q>Saĝulo</q></cell><cell>0,25</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">La kormalsanoj, iliaj kaŭzoj kaj kontraŭbatalo.</emph> +Priskribo populara de D<hi rend="super; small">ro</hi> O. Burwinkel, +esperantigis D<hi rend="super; small">ro</hi> Kunschert, kuracisto +en Wiesbaden</cell><cell>0,50</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Solvo de la problemo de lingvo internacia</emph>, +de *<hi rend="super">*</hi>*, kun germana traduko de Prof. P. +Christaller</cell><cell>0,40</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Sub la neĝo</emph>, taglibro de juna loĝanto de la +Jura montaro, de J. J. Porchat, esperantigis +J. Borel</cell><cell>0,50</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Tri unuaktaj Komedioj:</emph> <q>La malfeliĉuloj</q> +de A. v. Kotzebue.—<q>Tie-ĉi oni parolas +esperante</q> de T. Williams.—<q>La Renkonto</q> +de M. Hankel</cell><cell>0,40</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Unua Legolibro</emph>, gradigitaj legaĵoj kun frazlibro +kaj modeloj de leteroj, de D<hi rend="super; small">ro</hi> Kabe</cell><cell>0,75</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Esperanta Sintakso</emph>, laŭ verkoj de D<hi rend="super; small">ro</hi> Zamenhof +kaj aliaj aŭtoroj. En Esperanto verkita +de Paul Fruictier</cell><cell>0,70</cell> +</row> + +</table> +</div1> + +<pb n="48" /> +<anchor id="p48" /> + +<div1 rend="page-break-before: right"> +<p rend="huge; center; bold">LA INSTRUANTO</p> +<p rend="big; center; bold">5a JARO DE <q>LIBERAJ HOROJ</q></p> +<p rend="big; center; bold">Ĉiumonata organo por lernantoj de Esperanto.</p> + +<p> +REDAKCIO KAJ ADMINISTRACIO: +Esperanto Verlag Möller & Borel, +Berlin SW. 68, Lindenstrasse 18–19. +</p> + +<p> +JARA ABONPREZO: 2 M. (1 Sm) +Por abonantoj de <q>Germ. Esperantisto</q> +kaj anoj de G. E. A. 1,50 M. afrankite. +</p> + +<p> +Tiu ĵurnalo, eliranta la 15<hi rend="super; small">an</hi> de ĉiu monato, celas prezenti +al esperantistoj facilajn kaj instruajn legaĵojn. Ĝi estas +daŭrigo de la multe ŝatataj <q>Liberaj Horoj</q>, antaŭa aldono al +<q>Germana Esperantisto</q>. Lerta kunlaborantaro helpas la redakcion, +liveri al lernantoj facilan, sed tamen interesan kaj +bonstilan literaturon. La praktikan uzon de nia lingvo instruas +dialogoj, modeloj de leteroj, tekstoj kun apuda nacilingva traduko +ktp.; amuza parto liveras interesajn problemojn kaj humoraĵojn. +</p> + +<milestone unit="tb" rend="rule: 80%" /> + +<p> +Jara abonprezo 2 M. (1 Sm). Por abonantoj de <q>Germana Esperantisto</q> kaj +membroj de G.E.A. en Germanujo kaj Aŭstrio-Hungarujo nur 1,50 M. (0,75 Sm). +Por la cetera eksterlando senescepte 2.— M. (1 Sm). +</p> + +<milestone unit="tb" rend="rule: 80%" /> + +<p rend="center; sans-serif"> +Esperanto Verlag Möller & Borel, Berlin SW., Lindenstr. 18–19. +</p> +</div1> + +<pb n="49" /> +<anchor id="p49" /> + +<div1 rend="page-break-before: right"> +<p rend="huge; center; bold">Esperanta Biblioteko Internacia</p> +<quote rend="display"> +Tiu-ĉi biblioteko enhavas facilajn legaĵojn de +ĉiulandaj eminentaj Esperantistoj. Ĝi tial +bonege taŭgas por ekzercado de la lingvo, ĉu +dum la grupaj kunvenoj, ĉu per privata legado. +</quote> + +<p rend="center; gsprt">Ĝis nun aperis:</p> + +<p><emph rend="bold">No. 1. Legolibreto,</emph> de J. <emph rend="gsprt">Borel</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 2. Fabeloj de Andersen,</emph> +tradukitaj el dana lingvo, de <emph rend="gsprt">Fr. Skeel-Giŏrling</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 3. Bona Sinjorino,</emph> novelo +de E. Orzeszko, tradukita el +pola lingvo de <emph rend="gsprt">Kabe</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 4. Rusaj Rakontoj,</emph> de +Mamin Sibirjak, tradukitaj el +rusa lingvo de N. <emph rend="gsprt">Kabanov</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 5. Don Kiĥoto en Barcelono,</emph> +tradukita el hispana lingvo +de <emph rend="gsprt">Fr. Pujulà y Vallès</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 6. El la Biblio,</emph> trad. Dro +L. L. <emph rend="gsprt">Zamenhof</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 7. El Dramoj</emph> (fragmentoj) +tradukitaj el germana lingvo, +de Dro L. L. <emph rend="gsprt">Zamenhof</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 8. El Komedioj</emph> (fragmentoj), +esperantigitaj de Dro L. L. <emph rend="gsprt">Zamenhof</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 9. Praktika Frazaro,</emph> Dialogoj +de la ĉiutaga vivo, kunmetis +J. <emph rend="gsprt">Borel</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 10/11</emph> (duobla numero)<emph rend="bold">. Japanaj +Rakontoj.</emph> El japana +lingvo, kunmetis <emph rend="gsprt">Ĉif Toŝio</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 12. Reaperantoj.</emph> Familia +dramo de Henrik Ibsen (la akto), +trad. el norvega lingvo de O. +<emph rend="gsprt">Bünemann</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 13. Bulgaraj Rakontoj,</emph> el +bulgara lingvo tradukis At. D. +<emph rend="gsprt">Atanasov</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 14/15.</emph> (duobla numero) +<emph rend="bold">Amoro kaj Psiĥe</emph> de Lucius +Apulejus el latina lingvo tradukis +<emph rend="gsprt">Emilo Pfeffer</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 16. Komerca Korespondo,</emph> +kunmetis J. Borel.</p> +<p><emph rend="bold">No. 17. Konsiloj pri Higieno,</emph> +tradukis J. Borel.</p> +<p><emph rend="bold">No. 18. La Reĝo de la Ora Rivero,</emph> +de John Ruskin, el la +angla lingvo tradukis Ivy +Kellerman, A. M., Ph. Dr.</p> +<p><emph rend="bold">No. 19. Sinjoro Herkules.</emph> Unuakta +burleskaĵo de Georg +Belly, el germana lingvo tradukis +H. Arntz kaj M. Butin</p> +<p><emph rend="bold">No. 20. La lasta Usonano</emph> de +J. A. Mitchell, el la angla lingvo +tradukis Lehman Wendell.</p> + +<p rend="center">(La kolekto estas daŭrigota.)</p> + +<p rend="center; italic; big">Prezo po kajero 0,100 Sm (0,20 M.)<lb />Serio de 12 volumoj (afrankite) 1,250 Sm (2,50 M.)<lb />Ĉiu libreto enhavas 40–50 paĝojn.</p> + +<p rend="center; huge"> +<emph rend="bold">Esperanto Verlag Möller & Borel</emph><lb />Berlin S.W., Linden-Strasse 18–19. +</p> +</div1> + + + <div1 rend="page-break-before: right"><divGen type="pgfooter" /></div1> +</back> + +</text> +</TEI.2> diff --git a/25386-tei/images/ankro.png b/25386-tei/images/ankro.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..05204bf --- /dev/null +++ b/25386-tei/images/ankro.png |
