diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 25386-0.txt | 2047 | ||||
| -rw-r--r-- | 25386-0.zip | bin | 0 -> 33838 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 25386-h.zip | bin | 0 -> 53321 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 25386-h/25386-h.htm | 3281 | ||||
| -rw-r--r-- | 25386-h/images/ankro.png | bin | 0 -> 13096 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 25386-tei.zip | bin | 0 -> 40517 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 25386-tei/25386-tei.tei | 2689 | ||||
| -rw-r--r-- | 25386-tei/images/ankro.png | bin | 0 -> 13096 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
11 files changed, 8033 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/25386-0.txt b/25386-0.txt new file mode 100644 index 0000000..904e040 --- /dev/null +++ b/25386-0.txt @@ -0,0 +1,2047 @@ +The Project Gutenberg EBook of La lasta Usonano by J. A. Mitchell + + + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no +restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under +the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or +online at http://www.gutenberg.org/license + + + +Title: La lasta Usonano + +Author: J. A. Mitchell + +Release Date: May 8, 2008 [Ebook #25386] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + + +***START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTA USONANO*** + + + + + +La lasta Usonano + + +Fragmento el La Taglibro de Kan-Li, Princo de Dimf-Ju-Ĉur kaj Admiralo en +la Persa Maristaro. + + +by J. A. Mitchell + + + + +Edition 1, (May 8, 2008) + + + + + + La libroj de la + _Esperanta Biblioteko Internacia_ + estas riceveblaj en: + +_Berlin_ de Esperanto Verlag Möller & Borel, Lindenstrasse 18/19. + +_Paris_ de Hachette & Co., 79 Boulevard St. Germain. + +_London_ de British Esperanto Association, Museum Station Buildings, +133--6 High Holborn. + +_Washington_ D. C. de American Esperantist Company. + +_Kjöbenhavn_ de Andr.-Fred. Höst & Sön, Bredgade 35. + +_Barcelona_ de Juan Rosals, Puerta Ferrisa 30. + +_Budapest_ de Lajos Kókai, Károly-Utca 1. + +_Warszawa_ de M. Arct, 53 Nowy Swiat. + +_Moskva_ de Moskva Librejo Esperanto, Tverskaja 28. + +_Genova_ de Dro A. Stromboli, Via Assarotti 54/15. + +_s’Gravenhage_ de Ĝenerala Librejo „Espero“, Prinsestraat 48. + +_Genève_ de Universala Esperantia Librejo, 10 rue de la Bourse. + + -------------- + +Ĉiu numero de la _Esperanta Biblioteko Internacia_ kostas _unu spescenton_ +(0,100 Sm) = 25 centimoj, 20 pfenigoj, 2½ pencoj, 5 cendoj, 24 heleroj, 10 +kopekoj, 10 oeroj. + +_Serio de 12 numeroj (afrankite) 1,250 Sm._ + + + + + + ESPERANTA + BIBLIOTEKO INTERNACIA + + ----------------------------------------------------------- + + Tradukis + Lehman Wendell. + + No. 20. + Prezo 0,100 Sm. + + + + + _La lasta Usonano_ + + Fragmento el La Taglibro de Kan-Li + Princo de Dimf-Ju-Ĉur + kaj Admiralo en la Persa Maristaro. + + ------- + + Prezentita de J. A. Mitchell. + + [Ilustraĵo: ankro] + + BERLIN. + Esperanto Verlag Möller & Borel + kaj korespondantoj en + Paris, London, Washington, Kjöbenhavn, Warszawa, Barcelona, Budapest, + Moskva, Genova, s’Gravenhage, Genève. + + + + + + +Al tiuj meditemaj Persoj, kiuj povas legi averton en la subita leviĝo kaj +neatendita formorto de malsaĝa popolo, tiu ĉi libro estas dediĉita. + + + + + + KLARIGA ANTAŬPAROLO. + + + ------- + +Ĉiuj propraj nomoj en la originala rakonto estas vortludoj. Ekzemple en la +angla rakonto sin trovas la nomo „Noful“, kiu estas kunmetita el la du +vortoj „no“ kaj „fool“, kaj signifas en Esperanto „ne-malsaĝulo“, alivorte +„saĝulo“. Alia vorto estas „Grip-til-lah“, kunmetita el la vortoj „grip +the tiller“, kaj signifas „tenu la direktilon“. Kompreneble oni ne povas +traduki tiujn nomojn en Esperanton kaj samtempe konservi ilian Persan +aspekton, kaj tial, laŭ plena konsento de la aŭtoro, mi elektis verajn +Persajn nomojn anstataŭ la vortludoj. La nomoj en la traduko povus do +plaĉi al ĉiuj legantoj, eĉ al Persoj. + + _Lehman Wendell_ + Tacoma, Usono. + + + + + + Kelkaj vortoj de + Kasim. + Nomita „La Akso de Saĝo“. + + Kuratoro de Imperia Muzeo en Ŝiraz. Aŭtoro de „La Ĉiela Venko de + Kalifornio“, kaj de „Norda Ameriko sub la Irlandaj Registoj“. + +La mirindaj eltrovoj de Kan-li de Dimf-Ju-Ĉur klarigis multon pri la hejma +vivo de la Usonanoj. Li malmulte suspektis, kiam li venis al tiu dormanta +kontinento, kian grandan servon li faros al la historio, aŭ kian +entuziasmon liaj eltrovoj vekos inter la Persaj arĥeologiistoj. + +Ĉiu esploranto de la antikveco konas tiujn ĉi faktojn. + +Sed por la profito de tiuj, kiuj ankoraŭ nenion konas pri tiu +eksterordinara popolo, unue mi konsilas: vizitu la Muzeon de Teheran, por +ke vi interesiĝu pri la temo; kaj due, legu librojn, kiel tiun de Abdul, +„Kion ni eltrovis en la Okcidento“, kaj „Historio pri la Usonanoj“, de +Ala-el-Kalaf. La lasta estas plena kaj fidinda historio pri tiu popolo de +post la Respubliko sub Georgo Vaŝington ĝis la jaro 1990, kiam ili +malaperis kiel nacio. Tamen mi devas konfesi, ke Ala-el-Kalaf lasas la +leganton tre konfuzata pri la periodo inter la buĉado de la Protestantoj +en 1927 kaj la ekregado de la Irlandanoj en 1940. + +Li opinias, same kiel multaj aliaj historiistoj, ke la Usonanoj estis +miksnaskita raso, kiu havis malmulte da patriotismo kaj estis nur +imitantoj; nur pligrandigita kopio de aliaj nacioj ekzistantaj en tiu +tempo. Li konsideras ilin malklera, nerva, malŝparema popolo kaj donas al +ili nur iom da indaj ecoj. Tio ĉi, kompreneble, estas ĝusta; tamen, ili +ĉiam prezentos interesplenan studadon pro ilia rapida kreskado, ilia +granda nombro, ilia mirinda meĥanika sagaceco kaj ilia subita kaj preskaŭ +neklarigebla malapero. + +Pri la riĉeco, lukso kaj laŭgrada degenero de la enlanda loĝantaro; pri la +teruraj klimataj ŝanĝoj, kiuj tratranĉis la landon kiel ilo de falĉisto; +pri la rapida reiĝo de vasta kontinento, plenplena de milionoj da +plezur-amantaj homoj, en silentan dezerton, kie la suno kaj la luno +laŭvice rigardas centojn da ruiniĝintaj urboj,--ĉion ĉi priskribas +Ala-el-Kalaf kun efiko kaj precizeco. + + + + + + SUR LA ŜIPO TESTUDO + EN LA JARO 2951. + + + + + La 10an de Majo. + +Tero antaŭe! + +Ab-i-Garm unue ekvidis ĝin, kaj kiam li kriegis la novaĵon, mia koro +rapide batis de ĝojo. La malsataj maristoj jam forgesis siajn malplenajn +stomakojn kaj dancadis ĉirkaŭe sur la ferdeko. Mi certe ne malpermesis al +ili! Unu monaton da malpleneco sur maltrankvila maro estas kaŭzo por ia +malsaĝeco. Abdul sola estas sen entuziasmo. La koro de la maljunulo ŝajnas +senviva. + +Ni klare vidas la teron, nedifinitan strion laŭ la okcidenta horizonto. El +la nordokcidento blovas bona vento, sed kun kruela malhelpo ni naĝas +antaŭen, ĉar Testudo estas peza ŝipo, kies larĝa antaŭparto kaj grandega +malsupraĵo igas ĝin ne taŭga por rapideco. + +La tero, kiam la ŝipo alproksimiĝas, ŝajnas kovrita de arboj, kaj la +blankaj ondoj laŭ la flava marbordo estas bonvena vidaĵo. + + + + + La 11an de Majo. + +Tiun ĉi posttagmezon ni trovis bonegan havenon kaj nun en ĝi ankriĝas. + +Ab-i-Garm opinias, ke ni estas atingintaj unu el la okcidentaj insuloj, +kiun Ali Baba mencias. Abdul, tamen, estas certa, ke ni estas pli norde. + + + + + La 12an de Majo. + +Kia ŝanĝo en Abdul! Li estas la plej juna homo surŝipe. Ni ĉiuj ĝojas kun +li, ĉar niaj eltrovoj certe estas mirindaj. Ĉi tiun matenon dum mi ankoraŭ +estis en mia lito, li enkuris en la kajuton kaj, forgesinte pri nia +diferenco de rango, li ekkaptis min ĉe la brako kaj penis fortiri min el +la lito. Lia eksciteco estis tiel granda, ke mi tute ne komprenis liajn +vortojn. Tamen, rapide irante post li, mi miris kiam mi rimarkis, ke +maljunaj membroj povas tiel rapide transporti maljunulon. Li saltetis laŭ +la mallarĝa ŝtuparo kiel katido, kaj mi, kvankam juna, ne povis tiel +rapide sekvi. + +Sed kia vidaĵo kiam mi atingis la ferdekon! Hieraŭ ni tion ne vidis, ĉar +kiam ni ĵetis ankron la krepusko jam envolvis la ĉirkaŭaĵon. + +Rekte antaŭe, meze de la haveno, altiĝis grandega statuo, multajn fojojn +pli alta ol la mastoj de nia ŝipo. Pli malproksime, transe de la statuo, +fluis la larĝa rivero sur kies akvo ni naĝis, kaj ĝia supraĵo rebrilis pro +la leviĝanta suno. Oriente, kien Abdul almontris per de ekscito tremantaj +fingroj, kuŝis ruinoj de senlima urbo. Tre malproksimen ĝi etendiĝis en la +landon transe, eĉ pli malproksimen ol ni per la okuloj povis vidi. Kaj en +la pli mallarĝa rivero dekstre, du grandaj konstruaĵoj altiĝis en la +aeron, kaj, similaj al dunaskitaj fratoj, ili kvazaŭ gardis la stratojn +malsupre. Nenia sono venis al ni--nenia flosantaĵo maltrankviligis la +supraĵon de la akvo. Vere, la vidaĵo similis al la dormado de la Morto. Mi +pleniĝis de mirego. + +Dum ni rigardis, ia stranga birdo, simila al ardeo, leviĝis kun raŭka +ekkrio de sub la granda figuro kaj flugis al la urbo. + +„Kian signifon havas ĉio ĉi?“ mi ekkriis. „Kie ni estas?“ + +„Jes, kie!“ diris Abdul. „Se mi nur tion konus, ho via princa moŝto, tiam +mi povus doni detalan priskribon. Neniu vojaĝanto iam menciis tiujn ĉi +ruinojn. La Persa historio ne enhavas priskribon pri tia popolo. Alaĥo +ordonis ke ni eltrovu novan mondon.“ + +Post mallonga tempo ni iris teren kaj trovis nin en antikva strato, kie la +pavimo estis kovrita de herbo kaj floroj, kune kreskantaj en sovaĝa +malordo. Altaj arboj de granda antikveco puŝis siajn branĉojn tra +fenestroj kaj tegmentoj kaj faris funebran vidaĵon. Tamen, ili donis +bonvenan ombron, ĉar ni trovis la aeron sur la tero treege varma kaj +malfacile tolerebla. La kuriozaj konstruaĵoj ambaŭflanke estas mirinde +konservitaj, eĉ platoj de vitro ankoraŭ staras en multaj el la feraj +fenestro-kadroj. + +Ni vagis antaŭen tra la densa herbo, Abdul kaj mi, tre ekscititaj de niaj +eltrovoj kaj ĉarmitaj de la stranga vidaĵo. La sunlumo havas blindigan +brilecon, la birdoj ĉie kantadas, kaj la ruinoj estas gajaj per belegaj +floroj. Ni baldaŭ trovis nin en loko kiu iam estis publika parko, sed nun +plejparte nur ombra bosko. + +Dum ni sidis sur defalinta kornico kaj rigardis la altajn konstruaĵojn +ĉirkaŭ ni, mi demandis Abdulon, ĉu li ankoraŭ ne scias kie ni estas, kaj +li respondis: + +„Ankoraŭ mi ne scias. La arĥitekturo multe similas tiun de antikva Eŭropo, +sed ĝi klarigas al ni nenion.“ + +Tiam mi diris al li ŝerce: „Ĉi tiu instruu al ni, ho Abdul! la malsaĝecon +de tro multe da saĝo. Kiu el viaj lernantoj de la Imperia Kolegio en +Ispahan povus pensi ke ilia respektinda instruisto pri la historio kaj +lingvoj povus viziti la plej grandan urbon en la mondo kaj tiel malmulte +koni pri ĝi!“ + +„Viaj vortoj estas saĝaj, mia Princo,“ li respondis; „nemultaj infanoj +povus malpli koni.“ + +Dum ni foriris de la bosko mi ekvidis ŝtonplaton, kiu ŝajnis havi ian +signifon. Ĝi kuŝis ĉe niaj piedoj, parte kaŝita per la alta herbo, kien ĝi +estis falinta for de la kolonoj kiuj ĝin subtenis. Sur ĝia supraĵo sin +trovis strangaj literoj en akra reliefo, tiel videblaj kaj perfektaj kiel +ili estis, kiam faritaj antaŭ dek jarcentoj. Mi montris ĝin al Abdul, kaj +ni kliniĝis super ĝi kun avidaj okuloj. + +Jen ĝi estas: „Astor House.“ + +„La surskribaĵo estas antikva angla lingvo,“ li diris. + +„ ‚House‘ signifas domo, sed la vorton ‚Astor‘ mi ne komprenas. Eble ĝi +estis la nomo de iu diaĵo, kaj tie ĉi staris lia templo.“ + +Tiu ĉi klarigo estis sufiĉe bona, kaj ni ĉirkaŭrigardis pri aliaj signoj. + +Niaj paŝoj kondukis nin en alian straton, kaj dum ni promenadis, mi +esprimis mian surprizon pro la mirinda konservo de la ŝtonoj, kiuj ŝajnis +kvazaŭ hakitaj hieraŭ. + +„En tia atmosfero ruiniĝo estas malrapida,“ diris Abdul. „Mil jaroj +almenaŭ pasis de post la tempo kiam tiuj ĉi domoj estis okupataj. Rigardu +la kverkon tie, ekzemple; la arbo mem estas kreskinta dum almenaŭ cent +jaroj, kaj ni scias pro la amaso da falaĵoj sub ĝi ke jarcentoj pasis +antaŭ ĝia naskiĝo.“ + +Li ĉesis paroli, ekvidinte surskribaĵon super pordo, parte kaŝita per unu +el la branĉoj de la kverko. + +Subite sin turnante al mi kun rigardo de triumfo, li ekkriis: „Estas la +nia!“ + +„Kio estas la nia?“ mi demandis. + +„La informo kiun ni serĉis.“ Kaj li almontris al la surskribaĵo: „New York +Stock Exc....“ + +Li tremis de ĝojo. + +„Vi estas aŭdinta pri Nu-Jok, ho mia Princo?“ + +Mi respondis ke mi legis pri ĝi en la lernejo. + +„Vi estas nun en ĝi!“ li diris. „Ni staras sur la Okcidenta Kontinento. Ne +miro ke ni konsideris nian vojaĝon longa!“ + +„Kaj kio estis Nu-Jok?“ mi demandis. „Mi legis pri ĝi en la kolegio, sed +memoras malmulton. Ĉu ĝi ne estis la ĉefurbo de la antikvaj Usonanoj?“ + +„Ne la ĉefurbo,“ li respondis; „sed ilia plej granda urbo. Ĝi enhavis kvar +milionojn da loĝantoj.“ + +„Kvar milionojn!“ mi ekkriis. „Vere, ho Fonto de Saĝo, tio estas granda +nombro por unu urbo!“ + +„Tia estas la historio, mia Princo! Plie, kiel vi scias, por trairi tiun +ĉi urbon oni devas marŝi multajn tagojn.“ + +„Jes, ĝi estas senfina.“ + +Li daŭrigis: „Strange, ke nur unu vorto povas tiel multe klarigi! Tiuj +feraj konstruaĵoj, la granda statuo en la haveno, la temploj kun pinthavaj +turoj, ĉiuj estas skribitaj en la historio.“ + +Je kio mi rediris ke mi konas malmulton pri la Usonanoj krom tio, kion mi +lernis en la kolegio, senatenta nedaŭra kono, ĉar ili estis popolo kiu +havis por mi ne multe da intereso. + +„Ni sidiĝu en la ombro,“ diris Abdul; „kaj mi rakontos al vi pri ili.“ Ni +sidiĝis. + +„Jam en la daŭro de dek unu jarcentoj, la urboj de tiu ĉi dormanta +kontinento ruiniĝis en soleco. Eĉ ilian ekzistadon oni forgesis. La homoj +kiuj ilin konstruis jam de longe malaperis, kaj ilia civilizacio estas nur +ombreca tradicio. La historiistoj miregas tial, ke nacio, konsistanta el +cent milionoj da loĝantoj, povis malaperi for de la mondo kiel nebulo, kaj +lasi post si tiel malmulte. Sed por tiuj, kiuj konas iliajn vivmanierojn +kaj karakteron, surprizo estas neebla. Estis nenio, kion ili povis +postlasi. La Usonanoj posedis nek literaturon, nek arton, nek muzikon +proprajn. Ĉio estis prunteprenita. Eĉ la vestoj kiujn ili portis estis +kopiitaj per ridinda precizeco laŭ la modeloj de aliaj nacioj. Ili estis +vigla, movema, sprita, avida raso, dediĉita korpe kaj anime al la +kolektado de riĉaĵoj. Ilia plej ĉefa pasio estis la vendado kaj la +aĉetado. Eĉ virinoj, de alta kaj malalta rango, pasigis multe da tempo ĉe +marĉandoj, puŝante unu la alian, ĉar iliaj vestoj estis malsimplaj kaj +bezonis plejmulton de ilia tempo.“ + +„Kia malnobleco!“ mi ekkriis. + +„Tia ĝi sendube estis,“ diris Abdul; „sed ili ne estis sen virtoj. Ilia +hejma vivo estis feliĉa. Viro havis nur unu edzinon kaj konsideris ŝin +egala al si mem.“ + +„Tio estas stranga! Sed laŭ mia memoro ili estis popolo kun elasta +honoro.“ + +„Tiaj oni konsideris ilin,“ diris Abdul; „ilia komerca honoro estis ŝerco. +Ili estis pli sagacaj ol la Turkoj. La estonteco estis ilia dio, kies +profetoj estis la ruzo kaj la elpensado. Ilian febran aktivecon neniu +Perso povas kompreni. Ilia vasta lando estis plena de bruaj industrioj. La +nervaj Usonanoj veturis treege rapide de unu urbo al alia per sistemo de +movado, pri kiu ni povas nur imagi. Sin trovis vojoj kun feraj reloj, sur +kiuj malgrandaj domoj kun radoj kuris tiel rapidege, ke tutan tagvojaĝon +ili faris en unu horo. Grandegaj ŝipoj sen veloj, antaŭen puŝataj per +mistera povo, portis centojn da homoj samtempe al la plej malproksimaj +punktoj de la mondo.“ + +„Kaj ĉu tiuj ĉi aferoj estas perditaj?“ mi demandis. + +„Ni konas multajn el la povoj,“ diris Abdul; „sed la manieron apliki ilin +ni ne havas. Ŝajnas ke eĉ la elementoj estis iliaj sklavoj. Urbojn ili +lumigis nokte per artefaritaj lunoj, kies brileco superis la lunon supre. +Strangajn elpensaĵojn ili uzis per kiuj ili povis interparoli kvankam +malproksime unu de la alia je vojaĝo da multaj tagoj. Kelkaj el tiuj ĉi +elpensaĵoj ekzistas hodiaŭ en la Persa muzeo. Pro la superstiĉoj de niaj +prapatroj tiuj sekretoj perdiĝis dum tiuj mallumaj jarcentoj el kiuj ni +fine vekiĝas.“ + +En tiu momento ni aŭdis malproksime la voĉon de Josafa Hason; ili estis +trovintaj rivereton kaj ili nin alvokis. + +Tian varmon ni ankoraŭ neniam sentis. Apud la rivero, kie nia ŝipo naĝis, +estis pli komforte, sed eĉ tie ĉi la ŝvito elstaris sur ni en grandaj +gutoj. Niaj vizaĝoj brilis kiel fiŝoj. Estis nia deziro plue esplori sed +la stratoj similis al forno, kaj ni revenis al Testudo.... + +Dum mi hodiaŭ posttagmeze sidis sur la ferdeko enskribante la okazintaĵojn +de la mateno en tiun ĉi taglibron, Josafa Hason kaj Jafar-el-Beg +alproksimiĝis, kaj petis permeson preni malgrandan boaton por viziti la +grandan statuon. Tiam Abdul informis nin ke tiu ĉi statuo en antikvaj +tempoj tenis alte torĉon, kiu lumigis la tutan havenon, kaj petis +Jafar-el-Beg, ke li penu eltrovi kiel la lumo estis farita. + +Ili revenis ĉirkaŭ vespere kun la jena informo, ke la statuo ne estas el +solida bronzo sed kava, ke ili supreniris laŭ fera ŝtuparo en la korpon de +la figuro, kaj el la supro de ĝi rigardis la ŝipon; ke Jafar-el-Beg en la +mallumo sidiĝis por ripozi sur neston da flavaj muŝoj kun nigraj strioj; +ke tiuj ĉi muŝoj enmetis pikilojn en la korpon de Jafar-el-Beg, ĝis li +laŭte ekkriis kaj malsupreniris la ŝtuparon per neatendita lerteco; ke +Josafa Hason kaj aliaj supreniris la levitan brakon kaj fine staris sur la +torĉo mem; kaj ke la urbo kuŝis malsupre kiel geografia karto, kovrante la +landon mejlojn kaj mejlojn laŭ ambaŭ flankoj de la rivero. Pri la lumigado +de la haveno, Josafa Hason diras ke Abdul eraras; ne estas eĉ signo de io, +kio povus doni lumon--nenia ujo por oleo aŭ postsigneto de fajro. + +Abdul diras ke Josafa estas idioto; ke li mem iros. + + + + + La 13an de Majo. + +Timigan eltrovon ni havis hodiaŭ matene. + +Veturante iom laŭ la rivero ni esploris parton de la urbo kie la +konstruaĵoj malsimilas tiujn, kiujn ni hieraŭ vidis. Abdul opinias ke ili +estis la domoj de la riĉuloj. Ilia formo similas al briko staranta; ĉiuj +estas tre similaj, neinteresaj kaj tedaj. + +Ni rimarkis unu kies fenestraj kovriloj kaj pordoj ankoraŭ staras, sed +kiuj rustiĝas for de la kuriozaj ĉarniroj kiuj subtenas ilin. Per kelkaj +fortaj batoj ni faligis la eksterajn pordojn en amason da polvo, kaj kiam +mi enpaŝis sur la marmoran plankon interne miaj okuloj ekvidis neatenditan +vidaĵon. Mebloj, statuoj, malhelaj pentraĵoj en polviĝantaj kadroj, +figuroj el bronzo kaj arĝento, speguloj, kurtenoj, ĉiuj estis tie, sed en +ĉia stato de ruiniĝo. Ni forbatis la ferajn ŝirmilojn kaj enlasis la lumon +en la jam dum jarcentoj fermitajn ĉambrojn. En la unua ĉambro kuŝis tapiŝo +el Persujo! Kolorperdinta, de tineoj mordita, jam detruita en lokoj, ĝi +kvazaŭ petegis nin per mortantaj okuloj ke ni portu ĝin for. Mia koro +moliĝis pro la antikva tapiŝo, kaj mi rimarkis infanan elrigardon en la +okuloj de Omar. + +Kiam mi supreniris la ŝiman ŝtuparon al la etaĝo supre mi esprimis +surprizon tial ke drapo kaj ligno restas preskaŭ perfektaj dum tiom da +jarcentoj, kaj aldonis: + +„La Usonanoj ne estis tiel malindaj, kiel ni opinias.“ + +„Povus esti,“ diris Omar; „sed la Persa tapiŝo estas ja la plej freŝa +objekto, kiun ni jam vidis, kaj ĝi eble estis antikva kiam ili aĉetis +ĝin.“ + +Sur tiu ĉi etaĝo ni eniris malhelan ĉambron, vastan kaj iam lukse +meblitan. Kiam Omar malfermis la fenestrajn kovrilojn kaj fortiris la +ĉifonajn kurtenojn ni eksaltis de surprizo pro la vidaĵo antaŭ ni. Sur +larĝa lito en la centro de la ĉambro kuŝis homa estaĵo, kun la longaj +haroj ankoraŭ sur la kapo. Ĝi pli similis al mumio ol al skeleto. Ĉirkaŭe, +sur la lito, kuŝis ŝimaj fragmentoj de la iam blankaj tukoj kiuj kovris +ĝin. Sur la fingroj de la maldekstra mano brilis du ringoj, kiuj altiris +nian atenton. Unu tenis diamanton de alta valoro, la alia havis safirojn +kaj diamantojn plej strange aranĝitajn. Ni staris momenton silentaj, kaj +malĝoje rigardis la estaĵon. + +„Kompatinda virino,“ mi diris; „kiun ili tie ĉi lasis sola.“ + +„Estas pli eble,“ diris Abdul; „ke ŝi jam estis senviva, kaj la amikoj, +foririnte eble urĝe, ne havis la tempon bruligi la kadavron.“ + +„Ĉu ili bruligis la mortintojn?“ mi demandis. „En mia historio estas +skribite, ke ili enterigis ilin kiel terpomojn, kaj lasis ilin putriĝi.“ + +Kaj Abdul respondis: „Iam estis tiel, sed poste, kiam ili pli civiliziĝis, +ili forlasis la kutimon.“ + +„Ĉu estas kredeble?“ mi demandis; „ke tiu ĉi virino jam kuŝis tie ĉi +preskaŭ mil jarojn kaj spite tio estas tiel bone konservita?“ + +„Mi, ankaŭ, estas surprizita,“ diris Abdul. „Mi povas klarigi la aferon +nur pro la granda sekeco de la aero, kiu sorbas la fluidaĵojn de la korpo +kaj tiel malrapidigas putradon.“ + +Tiam levante karese en la mano iom de ŝiaj flavaj haroj, li diris: + +„Ŝi sendube estis juna, ankoraŭ ne dudekjara.“ + +„Ĉu iliaj virinoj estis belaj?“ mi demandis. + +„Ili estis tre belaj,“ li respondis; „kun graciaj formoj kaj belaj +vizaĝoj; plezuro al la okulo; ankaŭ ili estis gajaj kaj spritaj kun multe +da viveco.“ + +Je tio ekkriis Omar: + +„Jen estas la unuaj vortoj de vi elparolitaj, ho Abdul, kiuj kaŭzas min +bedaŭri la malaperon de tiu ĉi popolo! Estas ĉiam loko en mia koro por +ruĝiĝanta virgulino!“ + +„Lasu do vian doloron mallonge vivi,“ respondis Abdul; „ĉar la Usonaj +virgulinoj ne estis el tiu speco. Ruĝiĝo estis arto kiun ili malofte uzis. +La modesteco kiun vi amas en Persa virgulino estis inter ili nekonata. +Niaj timemaj filinoj tute ne similas tiujn produktaĵojn de la Okcidento. +Ili paŝadis laŭ la stratoj kun vagemaj okuloj kaj malruĝiĝantaj vizaĝoj, +libere parolante kun viroj kaj virinoj, maltimaj en parolo kaj liberaj en +maniero, irante kaj venante laŭ plaĉo. Ili multe konis pri la mondo, +direktis siajn proprajn aferojn, kaj aranĝis siajn proprajn edziniĝojn; +ofte ŝanĝante siajn opiniojn ili edziniĝis kun alia ol la fianĉo.“ + +„Kiel abomene! Kaj ĉu homoj vere povis ami tiujn ĉi aferojn?“ diris Omar +tuŝite de malplezuro. + +„Ŝajnas tiel.“ + +„Sed la Usona novedzino havis ja la freŝecon de sekigita figo.“ + +„Ŝi havis,“ diris Abdul; „sed tiuj kiuj konas nur la sekigitan frukton ne +sentas la mankon de la freŝa frukto. Sed la virgulinoj mem ne estis +kulpaj. Edukitaj kiel knaboj, kun la samaj studoj kaj intelekta +disvolviĝo, la virineca parto de ilia naturo iom post iom malaperis laŭ la +intelekta kreskado de iliaj cerboj. Intelekta forto estis la celo de la +virina edukiteco.“ + +Tiam ekkriis Omar malplezure: + +„Laŭdu Alaĥon pro lia helpo en la ekstermo de tia popolo!“ kaj li foriris +de la lito, kaj komencis ĉirkaŭrigardi en la ĉambro. Post momento li +revenis al ni, dirante: + +„Jen estas plu da juveloj; ankaŭ da mono.“ + +Abdul avide prenis la monerojn. + +„Mono!“ ekkriis li. „Mono donos al ni pli da informo ol paĝoj da +historio.“ + +Estis arĝentaj moneroj de diversaj grandecoj kaj du malgrandaj moneroj el +kupro. Abdul atente studis ilin. + +„La lasta dato estas 1957,“ li diris; „iom malpli ol mil jarojn; sed la +monero eble rondiris kelkajn jarojn antaŭ ol la virino mortis; ankaŭ eble +ili fabrikis ĝin en la sama jaro kiam ŝi mortis. Ĝi portas la kapon de +Dennis, la lasta el la Irlandaj diktatoroj. Laŭ supozo, la raso malaperis +antaŭ la jaro 1990 de ilia epoko.“ + +Mi tiam diris: + +„Vi neniam rakontis al ni, ho Abdul, la kaŭzon de ilia malapero.“ + +„Estis multe da kaŭzoj,“ li respondis. „La Usonanoj mem estis origine el +Angla deveno, sed popoloj el ĉiuj partoj de Eŭropo venis tien ĉi +grandanombre. Kvankam la unuaj kiuj venis estis fortikaj kaj harditaj, la +rezulto de la klimato sur la posteulojn estis fatala. Ili fariĝis +plat-brustaj kaj malgrasaj, kun malmulte da hararo, rompeblaj dentoj, kaj +malfortaj digestoj. Nervmalsanoj al ni nekonataj mortigis multajn. Infanoj +malfacile naskiĝis. Inter 1945 kaj 1960, kiam okazis la lasta homsumigo +pri kiu ni havas raporton, la loĝantaro malpliiĝis de naŭdek milionoj ĝis +dek du milionoj. Klimataj ŝanĝoj, neniam vidataj en aliaj landoj, +komenciĝis en tiu tempo, kaj finis en la daŭro de malpli ol dek jaroj, la +laboradon jam faritan facila per nervaj malsanoj kaj malmodera vivado. La +temperaturo ofte dum unu tago malleviĝis de brulanta varmo ĝis vintra +malvarmo.“ + +Multon similan li rakontis al ni, sed mi estas tro dormema por skribi plu. +Ni esploris la reston de la domego, kaj trovis multajn interesajn aferojn. +Laŭ mia deziro ni portis kelkajn objektojn al Testudo.(1) + + + + + La 14an de Majo. + +Pli varme ol hieraŭ. En la posttagmezo ni estis remataj laŭ la rivero kaj +surteriris por mallonga promenado. Estas danĝere ne timi la sunon. + +Ju pli mi lernas pri tiuj ĉi Usonanoj, des malpli interesaj ili fariĝas. +Abdul havas la saman opinion, kiel mi juĝas laŭ la interparolo hodiaŭ, dum +ni kune promenadis. + +Estis tiamaniere: + +Kan-Li: Kiel similaj estas la domoj! Kiel tedaj! + +Abdul: Tiel ankaŭ estis la loĝantoj. Ili simile pensadis, simile +laboradis, manĝadis; sin vestadis kaj interparoladis simile. Ili legis la +samajn librojn; ili modelis siajn vestojn laŭ ordono, sen ia penso pri la +grandeco aŭ formo de la individuo, kaj precize imitis la modojn de +Eŭropanoj. + +Kan-Li: Sed la mallarĝaj vestoj de la Eŭropanoj certe estis tre +nekomfortaj en la varmego de Usona somero. + +Abdul: Tiel ili eble estis. Rigidaj skatoloj de diversaj formoj ornamis la +kapojn de la viroj. Kuriozaj jakoj kun malvastaj manikoj kunpremis la +korpon. La piedoj pulsobatis kaj brulis en malvastaj kovriloj el rigida +ledo, kaj tolo rigidigita laŭ ia artefarita maniero sidis streĉita ĉirkaŭ +la kolo. + +Kan-Li: Alaĥo! Kiaj idiotoj! + +Abdul: Tiaj oni konsideris ilin. + +Kan-Li: Ĉu vi scias kial ili amis tian nebezonan suferadon? + +Abdul: Estis ilia deziro esti similaj al aliaj. Tio estas natura sento de +vulgara popolo. + + + + + La 15an de Majo. + +Bona vento blovas hodiaŭ el la okcidento. Ni levis la ankron kaj naĝis laŭ +la orienta flanko de la urbo. Mi tion faris ĉar Abdul trovas la supran +parton de la urbo pli riĉa pri restaĵoj ol la malsupran, kiu ŝajnas +dediĉita al komercaj aferoj. Ni naĝis proksime de kaj sub unu el la +grandaj monumentoj en la rivero, kaj ni ne povis diveni ĝian signifon. +Multaj feraj vergoj ankoraŭ pendas el la pintoj de ĉiu el la konstruaĵoj. +Tial ke ili staras laŭ linio, unu post alia, ni unue opiniis, ke eble ili +iam estis kunligitaj kaj utilis kiel ponto, sed ni baldaŭ vidis ke ili +staras tro malproksime unu de la alia. + +Ni ĵetis ankron je ĉirkaŭ tri mejloj malproksime de nia antaŭa ankriĝo. +Supre kaj malsupre laŭ la rivero, al la sudo, nordo, oriento, kaj +okcidento, la ruinoj etendiĝas nedifinite, ŝajne sen fino. + +Mi maltrankviliĝas pri Omar. Li iris surteren kaj ankoraŭ ne revenis. +Estas nun post noktomezo. + + + + + La 16an de Majo. + +Gloru Alaĥon, mia kamarado vivas! Hodiaŭ matene ni frue surteriris kaj +komencis serĉi lin. + +Kiam ni preteriris la konstruaĵon kiu portas la surskribaĵon „... Dorf +Astoria“ sur ĝia antaŭa flanko, ni ekaŭdis lian voĉon el la interno +responde al niaj vokoj. Ni eniris, kaj suprenirinte la ruiniĝantan +ŝtuparon ni trovis lin sidantan sur la planko supre. Li havis ŝvelintan +kruron pro forte vundita artiko, kaj diversajn kontuzojn li ankaŭ havis. +Dum niaj amikoj konstruis ilon por porti lin for, ni interparolis. La +postsignoj sur la muroj montris al ni ke iam la ĉambro estis bela. Dum mi +ĉirkaŭe vagis en la ĉambro mi malfermis la ruiniĝantan pordon de malnova +kamero kaj sur la putriĝantaj bretoj sin trovis vitraĵoj kaj argilaj potoj +lerte faritaj. Prenante unu, malgrandan vintason el vitro, mi +alproksimiĝis mian kamaradon, montrante al li ĝian maldikan tenilon kaj +kuriozan formon. Kiam lia rigardo falis sur ĝin, liaj okuloj tute +malfermiĝis de surprizego. Mi ankaŭ rimarkis ektremon en liaj manoj kiam +li etendis la brakon por ĝin tuŝi. Tiam li rakontis al mi pri sia mirinda +aventuro de la hieraŭa nokto, sed diris antaŭ ol li komencis: + +„Vi scias, ho Princo, ke mi ne kredas viziojn, kaj mi neniam rakontus la +aferon se vi ne estus trovinta la tason. Mi trinkis la estintan nokton el +tia, donita al mi per fantoma mano.“ + +Mi estus ridinta, se li ne estus tiel serioza. Kiam mi faris movon por +sidiĝi apud li, li diris: + +„Gustumu unue, ho mia majstro, la vinberojn, kiuj pendas de la tiea muro.“ + +Mi tion faris, kaj je mia granda surprizo mi trovis ilin treege bongustaj, +pli bonaj ol la kulturitan frukton de Persujo, pli dolĉaj kaj delikataj, +malsimilaj al la sovaĝaj vinberoj, kiujn ni manĝas hejme. Mia surprizego +ŝajne plaĉis al li, kaj kun rido li diris: + +„La vinberoj estas neeblaj, sed ili ekzistas; eĉ pli absurda estas mia +rakonto!“ kaj tiam li rakontis sian aventuron. + +Estis jene: + + _ Pri tio, kion Omar vidis. _ + +Hieraŭ, post noktiĝo, dum li rapidis al Testudo, li falis sur kelkajn +ŝtonblokojn, vundante sian maleolon kaj tre kontuzante sin. Ne povante +piediri, li lamiris en tiun ĉi konstruaĵon por tie ĉi atendi nian alvenon +la morgaŭan tagon. La blekado de lupoj kaj aliaj sovaĝaj bestoj, kiuj +ŝteliris en la urbo, igis lin, por trovi rifuĝejon, grimpi la ruinojn de +la ŝtuparo al la etaĝo supre. Kiam li sidiĝis en angulo de la ĉambrego +venis al lia nazo bongusta odoro de la vinberoj ĉirkaŭ lia kapo. Li trovis +ilin treege bongustaj, kaj manĝis kun bona apetito. Li baldaŭ poste falis +en dormon kiu daŭris kelkajn horojn, ĉar kiam li vekiĝis la luno estis +alte en la ĉielo, la voĉoj de la lupoj ne plu aŭdiĝis kaj silenta estis la +urbo. + +Dum li kuŝis revante, tre okupata pri siaj propraj pensoj, li iom post iom +rimarkis misterajn ŝanĝojn kiuj kvazaŭ okazis sen lia vido. Ŝajnis ke +ornamita plafono sin etendis super la ĉambro. Speguloj kaj koloritaj muroj +malrapide anstataŭis la hederon kaj peciĝintajn brikojn. Malforta lumo +fariĝis pli kaj pli forta, ĝis ĝi plenigis la ĉambron per blindiga lumo. + +Tiam aperis kviete tablo de kurioza formo, sur kiu sin trovis floroj kaj +amaso da manĝiloj el vitro kaj porcelano, kvazaŭ por festeno. + +Li vidis gravmienajn virojn kun senbarbaj vizaĝoj starantajn ĉirkaŭe en la +ĉambro. Ĉiuj estis nigre vestitaj, kaj iliaj vestoj havis triangulajn +malfermaĵojn sur la brusto por montri la ĉemizon sube. Li baldaŭ trovis ke +tiuj ĉi homoj estas servistoj. + +Dum li konfuze rigardegis, eniris aliaj figuroj duope, kiuj prenis siajn +lokojn ĉirkaŭ la tablo. Tiuj ĉi poste alvenintoj, sesdek pli malpli, estis +viroj kaj virinoj irantaj brako en brako; la virinoj estis riĉe vestitaj +laŭ nekonata modo, kaj brilis per multekostaj ŝtonoj. La viroj estis +vestitaj simile al la servistoj. + +Ili manĝis kaj trinkis kaj ridis, kaj prezentis brilan vidaĵon. Omar +stariĝis, kaj movite de scivolo kiun li ne povis kontraŭstari,--ĉar li +estas senzorgulo kaj ne konas la timon,--li lamiris for de la muro. + +Ili rigardis lin kun surprizo, kaj lia ĉeesto ŝajnis tre amuzi ilin. Unu +el la gastoj, alta junulo kun flavaj lipharoj, alproksimiĝis kaj prezentis +delikatan kristalan ujon plenan de briletanta fluidaĵo. + +Omar prenis ĝin. + +La junulo levis alian for de la tablo kaj signante kvazaŭ salute, li diris +per vortoj, kiujn mia kamarado komprenis, kvankam li ĵuras ke li ne konis +la lingvon: + +„Ni eble renkontos unu la alian je la kvara de la venonta Julio.“ + +Li tiam trinkis la vinon, kaj Omar faris la samon. + +Je tio ĉiuj ridetis kvazaŭ pro la spriteco de la kamarado, ĉiuj escepte la +virinoj, kies kompatemaj vizaĝoj parolis pli pri kompato ol pri sprito. La +vino iris al lia cerbo kiam li ĝin trinkis kaj la objektoj ĉirkaŭ li +ŝajnis danci kaj turniĝi. Kanteroj de fantazia muziko aŭdiĝis: tiam, laŭ +ritmo, ĉiuj virinoj kun siaj akompanantoj tre malpeze ekturniĝadis. Kaj, +dum li moviĝis laŭ la muziko, lia cerbo kvazaŭ eldancis el la kapo. La +ĉambro mem, svingante kaj tremante kun la melodio, malheliĝis kaj grade +malaperis. La muziko mallaŭte ĉesis. + +Ree estis silento kaj la luno supre rigardis la per hedero kovritajn +murojn. + +Li falis kvazaŭ ebria sur la plankon, kaj ne vekiĝis ĝis niaj voĉoj lin +vokis. + +Tia estis lia rakonto. + +Li havas klaran cerbon kaj ne estas mensogulo, sed tiom da vinberoj en +malplena stomako kune kun la febro de la ŝvelinta kruro facile klarigas la +okazintaĵon. + + ------- + +Ĉe tagmanĝo ni havis viandon de urso. + +Hodiaŭ ĉirkaŭ tagmeze Mulai, la dua oficisto, foriris antaŭ la aliaj kaj +eniris grandan konstruaĵon, ĉasante leporon. Li estis malsupren ironta al +la kelo, kiam li ekvidis tre proksime de li, urson kiu malrapide +malsupreniris laŭ la marmora ŝtuparo. Mulai ne estas timulo, sed li +turniĝis kaj kuris pli rapide ol iam antaŭe. La urso, kiu ŝajnis havi +ludeman naturon, ankaŭ kuris, kaj en proksima persekutado. Bonŝance por +nia amiko ni estis proksime, alie anstataŭ manĝi viandon de urso, eble la +urso trankvile estus manĝinta Mulaion en la ombraj koridoroj de +Kvin-avenua Hotelo. + + + + + La 17an de Majo. + +Hodiaŭ la tropika varmego bruligas la pulmojn. Ni ekiris en la mateno +preparitaj resti dum la nokto surtere, kaj esplori la nordan parton de la +urbo. La promeno tra la mola herbo estis agrabla, sed en la lokoj ne +ŝirmitaj kontraŭ la suno ni estis kiel fiŝoj en poto. Aliajn konstruaĵojn +ni vidis, eĉ pli grandajn kaj imponajn ol tiu, kiun ni hieraŭ eniris. Ni +volis ilin esplori, sed Omar saĝe kontraŭe konsilis nin, dirante ke la +tago fariĝos pli varma je ĉiu horo kaj ke ni povus esplori ilin dum nia +reveno. + +En la norda parto de la urbo sin trovas multaj religiaj temploj, kies +altaj turoj simile al piramidoj konusiĝas ĝis pinto. Ili estas kuriozaj +aferoj, kaj mirige konservitaj. La interno de tiuj ĉi temploj estas +neinteresa. Abdul diras ke la religiaj ceremonioj de la Usonanoj ne havis +distingajn ecojn. Estis multe da religiaj kredoj, ĉiuj komplikaj kun +sensignifaj diferencoj inter si. Ĉiu sekto havis sian propran templon kaj +rifuzis kredi kiel la aliaj. Al Perso tio ĉi estas ridinda, sed eble al +ili ĝi estis serioza afero. Unu tagon en ĉiu semajno ili kunvenis; la +pastroj legis longajn moralajn skribaĵojn de ili mem verkitajn, tiam +sekvis muziko de dungitaj kantistoj. Post la Diservo ili disiĝis, kaj ne +pensis pri la templo aŭ la pastro dum ankoraŭ sep tagoj. Abdul diras ke +ili ne estis religia popolo. Li ankaŭ diras ke en la temploj sin trovis +pleje virinoj. + +Posttagmeze ni transiris vastan plezurkampon, kiu nun estas sovaĝa arbaro, +sed kun signoj ankoraŭ videblaj de vastaj promenejoj kaj veturejoj(2). +Restas avenuo kun bronzaj statuoj, el kiuj multaj ankoraŭ staras en bona +stato, sed ili estas tre ridindaj. Omar kaj mi ankoraŭ rigardas ilin kiel +karikaturojn, sed Abdul estas certa ke ili estas seriozaj klopodoj, kaj +diras ke la Usonanoj facile kontentiĝis pri artaj aferoj. + +Ni perdis la vojon en la parko, ne havante gvidilon kiel en la stratoj de +la urbo. Tio ĉi estis plej bonŝanca afero, ĉar pro tio ni faris mirigan +eltrovon. + +Okazis laŭ tia maniero: + +Iom venkitaj de la varmego, ni haltis sur monteto por ripozi. Dum ni kuŝis +sub la arbo mi rimarkis kuriozajn skulptaĵojn sur grandega bloko al kiu +Omar apogis sian dorson. Ili tute malsimilis tiujn, kiujn ni jam vidis, +kaj tamen ili ne estis nekonataj. Dum mi tie kuŝis kaj senzorge rigardis +ilin subite venis al mi en la kapon ke ili estas Egiptaj. Ni tuj komencis +studi ilin, kaj trovis je nia surprizo obeliskon el Egipta granito, +kovrita per hieroglifoj pli antikvaj je miljaro ol la plej antikvaj +monumentoj de la lando. + +Vere, ni estis konfuzataj! + +„Kiam la Egiptoj invadis Usonon?“ demandis Josafa Hason, kun solena +elrigardo, kvazaŭ li volis rememorigi sin pri dato. + +„Neniu Egipto iam aŭdis pri Usono,“ diris Abdul. „Tiu ĉi obelisko finiĝis +dudek jarcentojn antaŭ ol la unua Usonano ĉesis suĉi. Sendube ili alportis +ĝin tien ĉi kiel kuriozaĵon, same kiel ni alportos al Persujo la bronzan +kapon de Georgo Vaŝington.“ + +Ni longe studis la monumenton, kaj mi pensis ke Abdul malkontentiĝis tial +ke li ne povis porti ĝin for. + +Ankaŭ dum ni estis en tiu ĉi parko ni venis al alta turo, sole staranta, +kaj grimpis al la supro, kie ni ĝuis vastegan vidaĵon. + +La grandeco de la urbo estis miriga. + +Mejlojn malproksime en la rivero naĝis Testudo, blanka ero sur la akvo. +Ĉie ĉirkaŭe ĝis la limo de nia vido estis ruinoj, kaj ruinoj, kaj ruinoj. +Pli melankolia vidaĵo neniam ekzistis. La blua ĉielo, la hela sunbrilo, la +bonodora aero kun la belaj floroj kaj kantantaj birdoj nur igis ĝin pli +malĝoja. Ili ŝajnis mokaĵo. + +Ni nun starigis nian tendon por nokti kaj mi ne plu povas skribi. +Nekalkulebla amaso da flugantaj insektoj kolektiĝas ĉirkaŭ ni kun +malaminda zumado, kaj mordas nin preter nia tolero. Ili estas pesto +trifoje malbenita. + +Mi diris al Abdul, ke lia teorio pri la ekstermo de la Usonanoj estas +fabelo por tiuj, kiuj neniam estis tie ĉi. Neniu homo sen leda haŭto povas +travivi duan nokton. + + + + + La 18an de Majo. + +Kompatinda Hason estas pli ol malsana. Li renkontis en la estinta nokto +nekonatan beston, kaj lia malvenko estis malnobla. La besto, beleta +estaĵo, tre simila al katido, sin trovis proksime, kaj Hason, kun malofta +kuraĝo, lerte ĵetis sin sur ĝin. + +Kaj tion, kio do okazis, neniu el ni povas precize diri. Kaj Hason! Mankas +vortoj. Li portas kun si odoron sufiĉe fortan por dezertigi tutan +provincon. Ni devis lasi lin surtere kaj sendi al li novajn vestojn. + +Vere, tiu ĉi estas lando de surprizoj. + +Niaj manoj kaj vizaĝoj ankoraŭ doloras pro la mordantaj insektoj, kaj +ŝajnas ke la parfumo de la odora katido neniam forlasos nin. + +Abdul estas feliĉa. Ni trovis centojn da metalaj blokoj, el kiuj la plej +malbona laŭ lia diro estos la gemo de muzeo. Ili estis trovitaj de +Taki-u-Din en la subetaĝo de alta konstruaĵo, ĉiuj zorge metitaj sur +ferajn bretojn. La klarigo kiun ili donas al ni pri la moroj kaj kutimoj +de ĉi tiu ridinda popolo igas ilin plej altvaloraj al historiistoj. + +Ŝajnas al mi ke Abdul iom ĝuas sidi sur la malvarmeta ferdeko de Testudo +kaj rigardi Josafa’ Hason’ piedirantan tien ĉi kaj tien sur la ruinoj de +malproksima kajo. + + + + + La 19an de Majo + +La aero estas pli malvarmeta. Ab-i-Garm pensas ke ventego minacas. + +Eĉ Abdul estas konfuzita pri la ligna figuro kiun ni hieraŭ alportis al la +ŝipo(3). Ĝi estas bone konservita, kun la barbaraj koloroj ankoraŭ freŝaj +sur ĝi. Ili trovis ĝin starantan en malgranda butiko. + +Kiamaniere la Usonanoj adoris tiujn ĉi idolojn, kaj kial ili staris en +malgrandaj butikoj kaj neniam en la grandaj temploj, estas mistero. Ĝi +portas sur la kapo diademon el plumoj, kaj dum ni sidis kaj fumis sur la +ferdeko tiun ĉi vesperon mi diris al Abdul ke eble ĝi estas la bildo de iu +Usona nobelo. Je kio li diris ke ili ne havis nobelojn. + +„Sed la Usonanoj de altranga sango,“ mi demandis, „ĉu ili ne havis +titolojn?“ + +„Nek titolojn nek altrangan sangon,“ li respondis. „Kaj tial ke ili ĉiuj +havis la saman devenon kaj venis al tiu ĉi lando nur por pli bone prosperi +ol hejme, ĉiu el ili estis estimata aŭ malestimata laŭ sia riĉaĵo. Tial ke +ili multe respektis monon, tio estis kontentiga distingilo. La rezulto +estis ke la familioj, kiuj posedis riĉaĵon dum kelkaj generacioj, kvazaŭ +fariĝis aristokratoj. Tiu ĉi supera klaso pasigis multe da tempo ĉe +sportoj kaj amuzaĵoj kaj elspezis multe da mono, ĉar ili treege ŝatis la +paradon. Ilia intelekta kresko estis malforta, kaj ili havis malgrandan +influon ekster socialaj aferoj. Ili imitis la manierojn de eksterlandaj +aristokratoj. Ili estis tre atentaj al vagantaj nobeloj el fremdaj landoj. +Eĉ parencojn de titoluloj ili salutis kun plej varma entuziasmo.“ + +Tiam mi diris al li: „Sed klarigu al mi, ho Abdul, kiel tiu ĉi malprofunda +nacio povis fariĝi tiel potenca.“ + +„Ili estis potencaj nur laŭ nombro kaj ne sufiĉe fortaj por porti la +sukceson. En la komenco de la dudeka jarcento--laŭ ilia kalkulo--grandegaj +riĉaĵoj amasiĝis en unu tago, kaj la Usonanoj ebriiĝis de mono.“ + +Je kio mi ekkriis: „Ho lando de plezurego! Ĉar multe da mono ĝojigas!“ + +Sed la maljunulo skuis la kapon: „Tre vere, ho princo; sed la rezulto +estis treege malfeliĉa. La grandegaj riĉaĵoj regis ĉion, eĉ la registaron +de la lando kaj la juristaron. Per financaj ruzoj ili amasigis fablajn +monsumojn. Junuloj senmoraliĝis, ĉar honesta industrio kun moderaj +profitoj estis por ili ridindaĵo.“ + +„Vere, tio estas laŭ la naturo!“ mi diris. „Sed en lando kie ĉiuj estis +riĉaj, ĉu sin trovis iuj, kiuj volis fari la malaltajn laborojn? Ĉar neniu +volas ŝoveli koton kiam la poŝoj estas plenaj de oro.“ + +„Ĉiuj ne estis riĉaj. Kaj kiam la malriĉuloj ankaŭ fariĝis avaraj tiam ili +fariĝis batalemaj. Tiam komenciĝis socialaj malpacoj kun sangoverŝo kaj +ruiniĝo.“ + + + + + La 20an de Majo. + +Glacia vento kun pluvego el la nordoriento. Hieraŭ ni spasme spiris pro la +varmega aero. Hodiaŭ ni tremas en vintraj vestoj. + + + + + La 21an de Majo. + +Same kiel hieraŭ. Al la plimulto de ni estas malvarme. Miaj dentoj tremas +kaj mi estas kaj varma kaj malvarma. Ventego pli malbona neniam ĝemis +ĉirkaŭ ŝipo. Omar nomas ĝin la kriegantaj voĉoj de la cent milionoj da +Usonanoj kiuj sendube pereis en simila vetero. + + + + + La 16an de Junio. + +Estas multaj tagoj de kiam mi tuŝis ĉi tiun taglibron. Abomenan malsanon +mi havis, kiu detruis energion kaj kuraĝon. Ĝi kvazaŭ similis al febro, +kaj tamen miaj membroj estis malvarmaj. Mi ne povus ĝin priskribi eĉ se mi +volus. + +Abdul eniris la kajuton hodiaŭ vespere kun kelke da metalaj platoj kaj +parolis pri ili. Li tute ne respektas la intelektojn de la antikvaj +Usonanoj. Mi pensis momenton ke li kontraŭdiris sin, sed li estis prava +kiel kutime. Estis jene: + +Abdul: Ili multe legis. + +Kan-Li: Vi jam diris al ni ke ili ne havis literaturon. Ĉu ili multe legis +nenion? + +Abdul: Vere, vi estas ĝin dirinta! Ĉiutage ili publikigis vastajn +paperfoliojn en kiuj ili plej detale priskribis ĉiujn krimojn. Ju pli +terura la krimo, des pli preciza la priskribo. Teruroj estis ilia ĉefa +ĝojo. Skandalojn ili englutis kun malsataj okuloj. Ĉi tiujn kronikojn pri +krimo kaj abomenaĵoj ili eldonis cent-milope. Preskaŭ ĉiu familio en la +lando legis ilin. + +Kan-Li: Kaj ĉu tio anstataŭis la literaturon? + +Abdul: Jes. + + + + + La 20an de Junio. + +Ree ni estas sur la maro; malproksime de Nu-Jok je dutaga vojaĝo. Nia +decido estis subita. Abdul, en malfeliĉa momento, trovis inter tiuj +malbenitaj platoj geografian karton de la lando, kaj sekve de tio li +sentis fortegan deziron viziti unu urbon nomitan „Washington“. Mi +ŝanceliĝis kaj fine konsentis, malsaĝe mi pensas, ĉar la ŝipanaro sopiras +al Persujo. Kaj tiu ĉi urbo kuŝas enlande apud rivero. Li diras ke ĝi +estis ilia plej belega urbo, la registara sidejo, la ĉefurbo de la lando. +Ab-i-Garm ĵuras ke li ĝin povos trovi se la karto estas vera. + +Hason ankoraŭ manĝas sola. + +Hodiaŭ posttagmeze ni ripozis sur la ferdeko, dum Testudo kviete naĝis +suden. Tero vidiĝis laŭ la dekstra flanko de la ŝipo, nedifinita strio laŭ +la okcidenta horizonto. + +Iom post tagmezo, dum ni preternaĝis la ruinon de giganta turo--eble +lumturo--Abdul subite ekstaris kaj ĉirkaŭrigardis. Tiam li alparolis +Ab-i-Garmon, demandante je kiom da mejloj ni estas malproksime de la +Nu-Joka haveno. La respondon mi jam forgesis, sed ĝi treege ekscitis la +maljunulon. Mi rimarkis nekutiman brilon en liaj okuloj, ankaŭ ektremon de +la fingroj dum li almontris la maron ĉirkaŭan, kaj ekparolis: + +„Sub ni, la fundo de l’ maro estas kovrita de feraj ŝipoj--ruinoj de +grandiozaj militŝiparoj--la plej potencaj en la homa historio!“ + +Tuj ni ĉiuj interesiĝis. + +„Kiuj militŝiparoj?“ mi demandis. „Kaj kio detruis ilin. Ĉu estis batalo?“ + +Abdul: Batalo, grandega ekster la koncepto de iu Perso; konflikto en kiu +la maro skuiĝis kaj la ĉielo disŝiriĝis per la tondrado de feraj monstroj. +Unu el ili estis sufiĉe potenca por dispecigi en atomojn tutan aron da +Testudoj. + +Jafar-el-Beg: Vere! Tio estas rakonto facile dirita, sed ĝi tute ne estas +kredinda. En Testudo mi sentus min sufiĉe forta por kontraŭstari iujn el +viaj infan-fabelaj mirindaĵoj. + +Abdul: Saĝa vi estas. Ĉar la perdo de via cerbo, Jafar-el-Beg, ne povus +influi vian parolon. + +Je kio ĉiuj ridegis, kaj Jafar-el-Beg silentis. + +Kan-Li: Rakontu al ni pri tiu ĉi batalo, ho Abdul. Mi memoras nun ke mi +iam legis pri ĝi en la kolegio. Tiujn ĉi detalojn pri la antikva historio +mi forgesas. Kiamaniere ĝi okazis? + +Abdul: Mi jam diris ke la Usonanoj estis avaraj. Kaj ilia avareco, fine, +okazigis tiun ĉi militon. Per partiaj leĝoj ili havigis al si la leonan +parton de la komerco de la mondo. Tio haltigis la prosperon de aliaj +nacioj, ĝis fine la plej potencaj nacioj de Eŭropo kombiniĝis por +memdefendo kontraŭ ĉi tiu ĉion-sorbanta avideco. Ili amasigis mararmeon +plej grandegan. Tiam, trans la oceano, venis la fera malamiko. Kaj tie ĉi, +sur la loko kie ni nun naĝas, ili renkontis la Usonajn ŝipojn. + +Kan-Li: Kiom da ŝipoj entute? + +Abdul: La Usonanoj havis okdek grandajn ŝipojn el fero, kaj multajn pli +malgrandajn ŝipojn. La malamikaro havis ducent kvardek grandajn ŝipojn, +ĉiuj el fero. Ankaŭ pli malgrandajn ŝipojn por diversaj celoj ili havis. + +Kan-Li: Alaĥo! Malbona afero por niaj avaraj amikoj! Kaj tial ke ili estis +nacio da komercistoj ili eble malŝatis la militon. + +Abdul: Pri tio la historiistoj malkonsentas. Laŭ la Usonanoj mem ili estis +potencaj militistoj. Sed iuj tiamaj verkistoj donas alian ideon. +Ala-el-Kalaf estas certa ke ili estis timuloj, malfortaj en korpo kaj +spirito, sed ofte tre bonŝancaj. Laŭ mia opinio ĉi tiu batalo ĵetas plenan +lumon sur la aferon. Tago simila al tiu ĉi ĝi estis, ankaŭ en Junio, kiam +la Eŭropanoj, naĝante norden laŭ la marbordo por kapti Nu-Jokon, renkontis +la Usonan admiralon Bedford kun liaj okdek ŝipoj. Kaj la batalo ne longe +daŭris. + +Kan-Li: Vere, mi kredas vin! Tial ke la Eŭropanoj havis po tri ŝipoj +kontraŭ unu mi donus al ili ĉirkaŭ duonan tagon, posttagmezon similan al +ĉi tiu, por sendi la avarulojn al la fundo. + +Abdul: Via konjekto estas bona, ho princo, rilate al la daŭro de la +milito. Ĝi daŭris ĝuste someran posttagmezon. Sed estis la Usonanoj kiuj +sendis la malamikojn al la fundo. Kaj la maro sub niaj piedoj estas +kovrita de feraj korpoj. + +Kan-Li: Diablo! Se tio estas vera rakonto, kaj mi ne dubas, la avaruloj ne +estis tute malindaj. + +Omar: Kiam tio ĉi okazis? + +Abdul: En la frua parto de la dudeka jarcento. Mi ne memoras la daton, sed +ĝin neniam forgesis la Usonanoj. Certe ili juste fieris, ĉar en tiu tago +ili faris mirindaĵojn. Admiralo Bedford foje estis ĉirkaŭata de dekduo da +Germanaj militŝipoj. Kaj jen! li detruis ĉiujn! Kaj el Franca kaj Rusa +ŝiparoj li detruis egalan nombron; ankaŭ kelkajn Britajn kaj Italajn +ŝipojn. + +Omar: Diablo! Bonega afero! + +Abdul: Jes. Aliajn miraklojn faris la Usonanoj en tiu tago. Teksas, ŝipeto +kun pinta antaŭparto, enpremegis truojn en dudekon da grandaj ŝipoj, kaj +la akvo englutis ilin. Ankaŭ alia ŝipeto, longa kaj mallarĝa, kaj de la +Usonanoj elpensita, faris grandajn difektojn. Tiu ĉi mirinda maŝino naĝis +tien ĉi kaj tien inter la fremdaj ŝipoj kaj ilin difektegis. Multe da +gloro la komandanto havigis al si. + +Ab-i-Garm: Kaj kiom da ŝipoj perdis la Usonanoj? + +Abdul: Raportoj estas kontraŭdiraj. Laŭ iu Usonano ili ne perdis iun +ŝipon, sed laŭ aliaj aŭtoritatoj ili perdis kelkajn. + +Kan-Li: Bonega batalo! Sed ĉu vi povas klarigi kiel tia malsupera popolo +povis subite fariĝi heroa? + +Abdul: Laŭ Barnes, frua Brita historiisto, ili estis mirige bonŝancaj sur +la akvo. Kaj tiun diron subtenas iu Hispana admiralo, Molino, kiu opinias +ke la Usonanoj, pro tio ke ili estis malpia popolo, estis helpataj de la +diablo. + + + + + La 2an de Julio. + +Ni estas en la rivero kiu kondukas al „Washington“. Ab-i-Garm diras ke ni +vidos ĝin morgaŭ. La rivero havas malpuran koloron. + + + + + La 3an de Julio. + +Ni vidas antaŭ ni la ruinojn de granda kupolo, ankaŭ tre altan kolonon. +Eble ili apartenas al la urbo kiun ni serĉas. + + + + + La 4an de Julio. + +Neniam ni forgesos ĉi tiun daton. En plej gaja humoro ni forlasis Testudon +tiun ĉi matenon, sen ia ideo pri la teruraj okazontaĵoj, kiuj atendis nin. +Ĉirkaŭ tagmezo mi surteriris, akompanata de Abdul, Omar, Josafa Hason, +Jafar-el-Beg, Mulai la unua oficiro, Amad la kuiristo, Taki-u-Din, kaj du +maristoj. Nia marŝo ĵus komenciĝis, kiam maltrankviliga eltrovo konsternis +nin. Ni estis haltintaj laŭ peto de Abdul, por studi iujn surskribaĵojn +sur ŝtono, kiam Omar, kiu ĵus ekiris, subite haltis kun surprizita ekkrio. +Ni rapidis al li, kaj tie, en la mola tero, sin trovis postsignoj de homaj +piedoj! + +Mi ne povas priskribi nian surprizon. Ni decidis sekvi la postsignojn, kaj +baldaŭ trovis, ke ili kondukas nin al la granda kupolo pli rekte ol ni mem +povus iri. Nia eksciteco estis neesprimebla. Tiuj el ni, kiuj portis +defendilojn, tenis ilin pretaj. La vojeto estis nemulte uzata, sed ĝi +estis klare videbla. Ĝi serpentis inter defalintaj fragmentoj kaj +ruiniĝantaj statuoj, kaj kondukis nin laŭ larĝa avenuo inter konstruaĵoj +de vasta grandeco kaj solideco, kiuj multe superis iujn, kiujn ni vidis en +Nu-Jok. Ĝi aspektis kiel urbo da monumentoj. + +Dum ni supreniris la monteton al la granda templo kaj vidis ĝin tra la +arboj, kiuj sin levis super ni, ni miris pro ĝia grandeco kaj belegeco. +Niaj okuloj vagis kun plezuro super la masivajn kolonojn. Ĉiu estis hakita +el unu bloko, kaj ili estis ankoraŭ blankaj kaj freŝaj kvazaŭ nove +faritaj. La vojeto kondukis nin sub unu el la malsupraj arkaĵoj de la +konstruaĵo, kaj ni alvenis al la alia flanko. Tiun ĉi flankon ni trovis eĉ +pli belega ol la alian. Ĉe la meza parto sin trovis ŝtuparo de admirinda +vasteco, nun disfalanta kaj en multaj lokoj havanta kreskantajn florojn +kaj herbon. + +Silente suprenirante tiun ĉi ŝtuparon, dum la aliaj sekvis, mi ekvidis du +homajn piedojn kun la plandoj al ni, lokitajn sur la balustrado supre. Per +signo mi atentigis Abdul’ pri ili, kaj la okuloj de la maljunulo ekbrilis +de ĝojo. Ĉu ĝi estas Usonano? Mi konfesas ekscitecon pro la ebla renkonto. +Kiom de ili estis tie? kaj kiamaniere ili akceptos nin? + +Rigardinte mian areton por vidi ĉu ĉiuj estas tie, mi kuraĝe supreniris la +aliajn ŝtupojn kaj staris antaŭ li. + +Li ripozis sur stranga kvarpieda seĝeto, kaj tenis siajn piedojn sur la +balustrado, nivele kun la kapo. Vestita de feloj kaj maldelikata ŝtofo li +multe similis al ĉasisto, kaj li trankvile rigardis min, kvazaŭ Persa +nobelo estus ĉiutaga gasto. Tia akcepto ne plaĉis al mi, precipe ĉar li +restis sidanta, kaj eĉ ne demetis la piedojn. Li skuis la kuriozan kapon +kelkajn fojojn kvazaŭ tio estus sufiĉa saluto. + +Por konservi mian propran indecon antaŭ miaj kamaradoj mi ne povis permesi +ke la barbaro sidu, kaj per signo mi petis lin ke li stariĝu. Li respondis +neĝentile kraĉante el la buŝo brunan fluidaĵon trans la balustradon antaŭ +li. Tiam rigardante min per kvazaŭ ridonta, sed samtempe serioza vizaĝo, +li diris ion per nemuzika voĉo, kion mi ne komprenis. + +Je tio Abdul kiu komprenis unu aŭ du vortojn rapide alproksimiĝis kaj +alparolis lin en lia propra lingvo. Sed la barbaro malfacile komprenis, +precipe pro la elparolo de Abdul. Tiu ĉi poste diris al mi ke la lingvo de +la viro nemulte malsimilas la lingvon de la Usonanoj, kiel ili ĝin skribis +antaŭ dek unu jarcentoj. + +Kiam fine li stariĝis parolante kun Abdul, mi povis pli bone observi lin. +Li estis alta kaj osteca, kun malgracia nuko, kaj aspektis ĉe la unua +rigardo, kiel viro kvardekjara. Ni decidis poste ke li havis malpli ol +tridek jarojn. Lia flava haŭto kaj manko da haroj igis lin aspekti multe +pli maljuna ol li estis. Lia mieno ankaŭ surprizis min. Ĝi esprimis +profundan malĝojecon, tamen liaj okuloj estis plenaj de gajeco, kaj lia +buŝo senĉese esprimis mokadon. Mi mem ne ŝatis lian manieron. Li ne ŝajnis +impresata de tiom da fremduloj, kaj tenis sin kvazaŭ estus negrave ĉu ni +lin komprenas aŭ ne. Sed Abdul poste informis min, ke li faris tre multe +da demandoj pri ni. + +Jen kio Abdul eksciis: Tiu ĉi Usonano kun lia edzino kaj unu maljuna viro +estis la solaj, kiuj restis el lia raso. Tridek unu mortis tiun ĉi +someron. En antikvaj tempoj la lando enhavis multajn milionojn de liaj +samlandanoj. Ili estis la plej potenca nacio en la mondo. Li ne povis +legi. Li havis du nomojn, unu estis „Jon“, la alian li jam forgesis. Ili +loĝis en ĉi tiu templo, ĉar ĝi estas malvarmeta. Kiam la templo estis +konstruita, kaj por kia celo, li ne povis diri. Li almontris al la +Okcidento, kaj diris ke la lando tie estas kovrita de ruiniĝintaj urboj. + +Kiam Abdul diris al li, ke ni estas amikoj, kaj donacis al li belegan +ĉasist-tranĉilon, li etendis al li sian dekstran manon kaj tie tenis ĝin. +Momente Abdul rigardis ĝin mire, kiel faris ĉiuj, tiam kun subita +inteligenteco li ekkaptis la etenditan manon en sian propran, kaj movis +ĝin supren kaj malsupren. Tio ĉi estis interesa, ĉar Abdul informas nin, +ke tiamaniere la Usonanoj salutis unu la alian. + +Dum ĉio tio ĉi okazis, ni eniris grandan rondan salonon sub la kupolo. Tiu +ĉi salono estis vastega, kaj ankoraŭ restis signoj de antaŭa belegeco. Laŭ +la muroj sin trovis marmoraj statuoj ĉirkaŭitaj de hedero, kaj ili +rigardis nin per melankoliaj okuloj. Tie ĉi ni ankaŭ renkontis maldikan +maljunulon, kies senhara kapo kaj senbarba vizaĝo preskaŭ igis min ridi. + +Laŭ peto de Abdul nia mastro kondukis nin en kelkajn el la pli malgrandaj +ĉambroj por montri al ni la vivmanieron de la Usonanoj, kaj estas neeble +imagi pli patosan miksaĵon de gloro kaj ruiniĝo, de riĉeco kaj malriĉeco, +de civilizacio kaj barbareco. Malnovaj mebloj, pladoj el arĝento, bronzaj +figuroj, eĉ altvaloraj pentraĵoj estis disĵetitaj en la ĉambroj, flanke de +la plej primitivaj iloj. Estis klare, ke la antikvaj artoj jam de longe +estis forgesitaj. + +Kiam ni revenis al la ronda salono nia mastro momente malaperis en +ĉambron, kiun li ne estis montrinta al ni. Li revenis portante ŝtonan +vazon kun malgranda kolo, kaj lin sekvis knabino, kiu portis pokalojn el +kupro kaj stano. Tiujn ĉi ŝi metis sur defalintan parton de la kupolo, +kiun ili uzis kiel tablon. + +La knabino estis interesa. Ŝi havis belan kapon, delikatajn trajtojn, +flavan hararon, bluajn okulojn, kaj paceman malgajan mienon, kiu tuŝis +mian koron. Se ŝi estus estinta malbela, la tago estus havinta tute alian +finon. + +Ni ĉiuj salutis ŝin, kaj la Usonano diris kelkajn vortojn, kiujn ni prenis +kiel prezentajn vortojn. Li plenigis la pokalojn el la ŝtona vazo, kaj +tiam dirante ion, kion Abdul ne komprenis, li etendis sian pokalon kun +stranga moveto kaj metis ĝin al siaj lipoj. Kiam li tion faris Omar +ekkaptegis mian brakon kaj diris: + +„La ĝusta gesto de la fantomo!“ + +Kaj tiam kvazaŭ al si mem. „Kaj hodiaŭ estas la kvara de Julio.“ + +Sed li trinkis, kiel faris ĉiuj, ĉar nia soifo estis forta kaj la odoro de +la ora fluidaĵo estis plej alloga. Ĝi havis pli varmegan guston ol la +fajroj de la infero. Ĝi ankaŭ estis tre potenca kaj tre gajigis la +sentojn. Ni tuj fariĝis feliĉaj. + +Kaj estis tiam ke Hason faris senprudentan agon. Estante proksime de la +knabino kaj tre impresita de ŝia beleco, li alparolis ŝin kiel +_Hura-al-missan_(4), kion, kompreneble, ŝi ne komprenis. Sed tio ne +sufiĉis al li; li poste metis siajn brakojn ĉirkaŭ ŝian talion kun la +intenco kisi ŝin. Tre timigita, ŝi penis liberigi sin. Sed Hason, tenante +ŝian belan mentonon per la alia mano, estis preskaŭ metinta siajn lipojn +al ŝiaj, kiam la maljuna viro levis sian pezan bastonon kaj faligis ĝin +kun kruela rapideco sur la kapon de nia kamarado. La frapo de la bastono +sur la fortan kranion sonadis en la kupolo kaj eĥis tra la malplenaj +koridoroj. + +Josafa Hason palpebrumis kaj ŝanceliĝis. + +Tiam, kun furiozeco en la vizaĝo, li kuregis sur la maljunulon. + +Sed tiam la juna Usonano enmiksiĝis. Li rapide alproksimiĝis, forte fermis +sian ostecan manon kaj kun miriga rapideco ŝovegis ĝin antaŭen, tiel rekte +ke ĝi renkontis la vizaĝon de Hason, kaj li, je nia surprizo, subite kaj +neĝentile sidiĝis sur la marmoran pavimon, kaj la sango elkuregis el la +nazo. Li estis kompatinda vidaĵo. + +Pro tio ke tiamaniera batalo estis por ni nekonata, ni estis tre +konsternitaj, kaj opiniis ke li estas mortigita. Jafar-el-Beg, fortega +luktisto, kun potenca korpo, furioze kuregis sur la Usonanon por kiu mi +tremis. Sed la brakon li ree elŝovegis, kaj Jafar-el-Beg ankaŭ sidiĝis. +Malĝoja spektaklo ĝi estis, kaj la koro de ĉiu Perso forte ekbatis. + +Ĉe tiu ĉi tempo Hason ree staris, purpura de kolero. Kun levita glavo li +kuregis sur nian mastron. La maljuna viro metis sin inter ilin. Hason kun +senpripensa krueleco, frapegis la kapon, kaj streĉis lin sur la plankon. +Momenton la junulo staris konsternita, tiam ekkaptante la bastonon de la +maljunulo--peza bastono kun fera pinto--li saltegis antaŭen, kaj, pli +rapide ol vortoj povas diri, donis teruran frapon sur la kapon de Hason, +kiu falegis al la planko kun rompita kranio. + +Ĉio tio ĉi okazis en momento, kaj freneza konfuzo sekvis. Miaj kamaradoj +eltiris siajn defendilojn kaj kuregis kontraŭ la Usonano. La knabino kuris +antaŭen aŭ de teruro aŭ por protekti sian amanton, mi ne scias, kiam sago +el la pafarko de maristo trapikis ŝian koron. + +Tio donis al la Usonano la energion de dekdu homoj. + +Li senkonsciigis bravan Mulai’ per frapo, kiu mortigus bovon. Pri tia +furiozeco mi ne havis koncepton. Li malaltigis sian bastonon kiel +fulmofajron el la ĉielo sur la kraniojn de la Persoj, tamen li ĉiam +alproksimiĝis la pordon por malhelpi siajn malamikojn ĉirkaŭi lin. Kvar el +nia nombro, en tiom da minutoj, sekvis Hason al la planko. Mulai, +Jafar-el-Beg, Taki-u-Din, kaj Zenjan, maristo, kuŝis streĉitaj sur la +pavimo, ĉiuj mortintaj aŭ treege vunditaj. + +Tiel subite okazis tio ĉi, ke por mi ĝi preskaŭ ne ŝajnis realaĵo. Mi +kuregis antaŭen por haltigi la batalon, sed li malkomprenis mian celon, +kaj per potenca frapo faligis mian glavon el mia mano, kaj estis ĵus +levinta la bastonon por doni al mi la duan frapon, kiam brava Omar enpaŝis +por savi min, kaj subite puŝegis sian glavon al la viro. Sed ho ve! la +Usonano defendis sin per frapo eĉ pli rapida, kaj malaltigis sian bastonon +tiel rapidege sur la kapon de mia kamarado ke ĝi kuŝigis lin kun la aliaj. + +Kiam Omar falis, mi rimarkis ke la Usonano havis multajn vundojn, ĉar miaj +kamaradoj faris multajn sovaĝajn atakojn. Li ŝanceliĝis kiam li movis sin +al la pordo, kaj li apogis sin al la muro momenton, dum la okuloj +renkontis la niajn kun elrigardo de batalemo kaj malestimo, kiun mi +volonte forgesus. Tiam la bastono falis el lia mano; li ŝanceliĝe iris al +la granda portiko, kaj falis peze al la pavimo. Abdul kuris al li, sed li +estis senviva. + +Kiam li falis, mirinda afero okazis--neebla afero, kiam mi pensas pri ĝi, +sed Abdul kaj mi vidis ĝin klare. + +Antaŭ la vasta ŝtuparo kaj sidanta kontraŭ tiu ĉi pordo estas granda +statuo de Georgo Vaŝington. Kiam la Usonano ŝanceliĝe falis sur la +portiko, kun manoj etenditaj kaj kun la Morto en la koro, tiam ĉi tiu +statuo malrapide mallevis la kapon kvazaŭ por danki pro kuraĝa batalo. + +Eble ĝi estis la malĝoja akcepto de maldolĉa fino. + + + + + La 7an de Julio. + +Ree sur la maro. + +Tiuĉifoje al Persujo, portante niajn vunditojn kaj la cindrojn de la +mortintoj; la cindroj de la enlanduloj kuŝas sub la Granda Templo. La +kranion de la lasta Usonano mi donacos al la muzeo de Teheran. + + Fino. + + + + + + + NOTOJ + + + 1 Tiuj ĉi objektoj estas nun en la muzeo de Imperia Kolegio en + Teheran. + + 2 Malik kredas ke tiu ĉi sendube estas „Central Park“ iafoje menciita + en la Usona literaturo. + + 3 La „ligna figuro“ estis skulptaĵo reprezentanta Indianon. En Usono + tiaj skulptaĵoj, laŭ malnova kutimo, ofte troviĝas antaŭ la pordoj + de cigar-vendejoj.--Rim. de la tradukinto. + + 4 La plej anĝela el virinoj. + + + + + + _Esperanto Verlag Möller & Borel_ + _ Berlin SW., Lindenstrasse 18/19. _ + + ----------------------------------------------------------- + + Verkoj tute en Esperanto. + +┌──────────────────────────┬──────┐ +│ │ _Sm_ │ +├──────────────────────────┼──────┤ +│_Aoro, stenografio │ 0,20 │ +│internacia._ Lernolibro │ │ +│por uzo en la lingvoj │ │ +│Esperanto, angla, franca, │ │ +│germana, rusa kaj hispana │ │ +│de Rudolf Sprotte │ │ +├──────────────────────────┼──────┤ +│_Ĉu unu lingvo internacia │ 0,10 │ +│aŭ tri?_ Respondo al Sro │ │ +│Prof. Diels, de Prof. │ │ +│Louis Couturat, Paris │ │ +├──────────────────────────┼──────┤ +│_Elektitaj Fabeloj de │ 0,75 │ +│Fratoj Grimm_, tradukis │ │ +│el la germana lingvo Dro │ │ +│Kabe │ │ +├──────────────────────────┼──────┤ +│_Kiel ni plibeligos la │ 0,25 │ +│vivon_, originale verkita │ │ +│de „Saĝulo“ │ │ +├──────────────────────────┼──────┤ +│_La kormalsanoj, iliaj │ 0,50 │ +│kaŭzoj kaj │ │ +│kontraŭbatalo._ Priskribo │ │ +│populara de Dro O. │ │ +│Burwinkel, esperantigis │ │ +│Dro Kunschert, kuracisto │ │ +│en Wiesbaden │ │ +├──────────────────────────┼──────┤ +│_Solvo de la problemo de │ 0,40 │ +│lingvo internacia_, de │ │ +│***, kun germana traduko │ │ +│de Prof. P. Christaller │ │ +├──────────────────────────┼──────┤ +│_Sub la neĝo_, taglibro │ 0,50 │ +│de juna loĝanto de la │ │ +│Jura montaro, de J. J. │ │ +│Porchat, esperantigis J. │ │ +│Borel │ │ +├──────────────────────────┼──────┤ +│_Tri unuaktaj Komedioj:_ │ 0,40 │ +│„La malfeliĉuloj“ de A. │ │ +│v. Kotzebue.--„Tie-ĉi oni │ │ +│parolas esperante“ de T. │ │ +│Williams.--„La Renkonto“ │ │ +│de M. Hankel │ │ +├──────────────────────────┼──────┤ +│_Unua Legolibro_, │ 0,75 │ +│gradigitaj legaĵoj kun │ │ +│frazlibro kaj modeloj de │ │ +│leteroj, de Dro Kabe │ │ +├──────────────────────────┼──────┤ +│_Esperanta Sintakso_, laŭ │ 0,70 │ +│verkoj de Dro Zamenhof │ │ +│kaj aliaj aŭtoroj. En │ │ +│Esperanto verkita de Paul │ │ +│Fruictier │ │ +└──────────────────────────┴──────┘ + + + + + + _LA INSTRUANTO_ + + _5a JARO DE __„__LIBERAJ HOROJ__“_ + + _Ĉiumonata organo por lernantoj de Esperanto._ + +REDAKCIO KAJ ADMINISTRACIO: Esperanto Verlag Möller & Borel, Berlin SW. +68, Lindenstrasse 18–19. + +JARA ABONPREZO: 2 M. (1 Sm) Por abonantoj de „Germ. Esperantisto“ kaj anoj +de G. E. A. 1,50 M. afrankite. + +Tiu ĵurnalo, eliranta la 15an de ĉiu monato, celas prezenti al +esperantistoj facilajn kaj instruajn legaĵojn. Ĝi estas daŭrigo de la +multe ŝatataj „Liberaj Horoj“, antaŭa aldono al „Germana Esperantisto“. +Lerta kunlaborantaro helpas la redakcion, liveri al lernantoj facilan, sed +tamen interesan kaj bonstilan literaturon. La praktikan uzon de nia lingvo +instruas dialogoj, modeloj de leteroj, tekstoj kun apuda nacilingva +traduko ktp.; amuza parto liveras interesajn problemojn kaj humoraĵojn. + + ----------------------------------------------------------- + +Jara abonprezo 2 M. (1 Sm). Por abonantoj de „Germana Esperantisto“ kaj +membroj de G.E.A. en Germanujo kaj Aŭstrio-Hungarujo nur 1,50 M. (0,75 +Sm). Por la cetera eksterlando senescepte 2.-- M. (1 Sm). + + ----------------------------------------------------------- + + Esperanto Verlag Möller & Borel, Berlin SW., Lindenstr. 18–19. + + + + + + _Esperanta Biblioteko Internacia_ + + + Tiu-ĉi biblioteko enhavas facilajn legaĵojn de ĉiulandaj eminentaj + Esperantistoj. Ĝi tial bonege taŭgas por ekzercado de la lingvo, + ĉu dum la grupaj kunvenoj, ĉu per privata legado. + + + _Ĝis nun aperis:_ + +_No. 1. Legolibreto,_ de J. _Borel_ + +_No. 2. Fabeloj de Andersen,_ tradukitaj el dana lingvo, de _Fr. +Skeel-Giŏrling_ + +_No. 3. Bona Sinjorino,_ novelo de E. Orzeszko, tradukita el pola lingvo +de _Kabe_ + +_No. 4. Rusaj Rakontoj,_ de Mamin Sibirjak, tradukitaj el rusa lingvo de +N. _Kabanov_ + +_No. 5. Don Kiĥoto en Barcelono,_ tradukita el hispana lingvo de _Fr. +Pujulà y Vallès_ + +_No. 6. El la Biblio,_ trad. Dro L. L. _Zamenhof_ + +_No. 7. El Dramoj_ (fragmentoj) tradukitaj el germana lingvo, de Dro L. L. +_Zamenhof_ + +_No. 8. El Komedioj_ (fragmentoj), esperantigitaj de Dro L. L. _Zamenhof_ + +_No. 9. Praktika Frazaro,_ Dialogoj de la ĉiutaga vivo, kunmetis J. +_Borel_ + +_No. 10/11_ (duobla numero)_. Japanaj Rakontoj._ El japana lingvo, +kunmetis _Ĉif Toŝio_ + +_No. 12. Reaperantoj._ Familia dramo de Henrik Ibsen (la akto), trad. el +norvega lingvo de O. _Bünemann_ + +_No. 13. Bulgaraj Rakontoj,_ el bulgara lingvo tradukis At. D. _Atanasov_ + +_No. 14/15._ (duobla numero) _Amoro kaj Psiĥe_ de Lucius Apulejus el +latina lingvo tradukis _Emilo Pfeffer_ + +_No. 16. Komerca Korespondo,_ kunmetis J. Borel. + +_No. 17. Konsiloj pri Higieno,_ tradukis J. Borel. + +_No. 18. La Reĝo de la Ora Rivero,_ de John Ruskin, el la angla lingvo +tradukis Ivy Kellerman, A. M., Ph. Dr. + +_No. 19. Sinjoro Herkules._ Unuakta burleskaĵo de Georg Belly, el germana +lingvo tradukis H. Arntz kaj M. Butin + +_No. 20. La lasta Usonano_ de J. A. Mitchell, el la angla lingvo tradukis +Lehman Wendell. + + (La kolekto estas daŭrigota.) + + _Prezo po kajero 0,100 Sm (0,20 M.)_ + _Serio de 12 volumoj (afrankite) 1,250 Sm (2,50 M.)_ + _Ĉiu libreto enhavas 40–50 paĝojn._ + + _Esperanto Verlag Möller & Borel_ + Berlin S.W., Linden-Strasse 18–19. + + + + + +***END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTA USONANO*** + + + + CREDITS + + +May 2008 + + Project Gutenberg Edition + Hoss Firooznia + Andrew Sly + Online Distributed Proofreading Team + + + + A WORD FROM PROJECT GUTENBERG + + +This file should be named 25386-0.txt or 25386-0.zip. + +This and all associated files of various formats will be found in: + + + http://www.gutenberg.org/dirs/2/5/3/8/25386/ + + +Updated editions will replace the previous one -- the old editions will be +renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no one +owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and +you!) can copy and distribute it in the United States without permission +and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the +General Terms of Use part of this license, apply to copying and +distributing Project Gutenberg™ electronic works to protect the Project +Gutenberg™ concept and trademark. Project Gutenberg is a registered +trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you +receive specific permission. If you do not charge anything for copies of +this eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook +for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, +performances and research. They may be modified and printed and given away +-- you may do practically _anything_ with public domain eBooks. +Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + + THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE + + +_Please read this before you distribute or use this work._ + +To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work (or +any other work associated in any way with the phrase „Project Gutenberg“), +you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg™ +License (available with this file or online at +http://www.gutenberg.org/license). + + + Section 1. + + +General Terms of Use & Redistributing Project Gutenberg™ electronic works + + + 1.A. + + +By reading or using any part of this Project Gutenberg™ electronic work, +you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the +terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) +agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this +agreement, you must cease using and return or destroy all copies of +Project Gutenberg™ electronic works in your possession. If you paid a fee +for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg™ electronic work +and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may +obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set +forth in paragraph 1.E.8. + + + 1.B. + + +„Project Gutenberg“ is a registered trademark. It may only be used on or +associated in any way with an electronic work by people who agree to be +bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can +do with most Project Gutenberg™ electronic works even without complying +with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are +a lot of things you can do with Project Gutenberg™ electronic works if you +follow the terms of this agreement and help preserve free future access to +Project Gutenberg™ electronic works. See paragraph 1.E below. + + + 1.C. + + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation („the Foundation“ or +PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an individual +work is in the public domain in the United States and you are located in +the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, +distributing, performing, displaying or creating derivative works based on +the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of +course, we hope that you will support the Project Gutenberg™ mission of +promoting free access to electronic works by freely sharing Project +Gutenberg™ works in compliance with the terms of this agreement for +keeping the Project Gutenberg™ name associated with the work. You can +easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the +same format with its attached full Project Gutenberg™ License when you +share it without charge with others. + + + 1.D. + + +The copyright laws of the place where you are located also govern what you +can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant +state of change. If you are outside the United States, check the laws of +your country in addition to the terms of this agreement before +downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating +derivative works based on this work or any other Project Gutenberg™ work. +The Foundation makes no representations concerning the copyright status of +any work in any country outside the United States. + + + 1.E. + + +Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + + + 1.E.1. + + +The following sentence, with active links to, or other immediate access +to, the full Project Gutenberg™ License must appear prominently whenever +any copy of a Project Gutenberg™ work (any work on which the phrase +„Project Gutenberg“ appears, or with which the phrase „Project Gutenberg“ +is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or +distributed: + + + This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with + almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away + or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License + included with this eBook or online at http://www.gutenberg.org + + + 1.E.2. + + +If an individual Project Gutenberg™ electronic work is derived from the +public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with +permission of the copyright holder), the work can be copied and +distributed to anyone in the United States without paying any fees or +charges. If you are redistributing or providing access to a work with the +phrase „Project Gutenberg“ associated with or appearing on the work, you +must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 +or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ +trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. + + + 1.E.3. + + +If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted with the +permission of the copyright holder, your use and distribution must comply +with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed +by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project +Gutenberg™ License for all works posted with the permission of the +copyright holder found at the beginning of this work. + + + 1.E.4. + + +Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ License +terms from this work, or any files containing a part of this work or any +other work associated with Project Gutenberg™. + + + 1.E.5. + + +Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic +work, or any part of this electronic work, without prominently displaying +the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate +access to the full terms of the Project Gutenberg™ License. + + + 1.E.6. + + +You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, +marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word +processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format other than +„Plain Vanilla ASCII“ or other format used in the official version posted +on the official Project Gutenberg™ web site (http://www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original „Plain Vanilla ASCII“ or other form. +Any alternate format must include the full Project Gutenberg™ License as +specified in paragraph 1.E.1. + + + 1.E.7. + + +Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, +copying or distributing any Project Gutenberg™ works unless you comply +with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + + + 1.E.8. + + +You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or +distributing Project Gutenberg™ electronic works provided that + + - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method you + already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to + the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has agreed to + donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg + Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 + days following each date on which you prepare (or are legally + required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments + should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg + Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, + „Information about donations to the Project Gutenberg Literary + Archive Foundation.“ + + You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ License. + You must require such a user to return or destroy all copies of the + works possessed in a physical medium and discontinue all use of and + all access to other copies of Project Gutenberg™ works. + + You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of + any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days of + receipt of the work. + + You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg™ works. + + + 1.E.9. + + +If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg™ electronic +work or group of works on different terms than are set forth in this +agreement, you must obtain permission in writing from both the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the +Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set forth in +Section 3 below. + + + 1.F. + + + 1.F.1. + + +Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to +identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain +works in creating the Project Gutenberg™ collection. Despite these +efforts, Project Gutenberg™ electronic works, and the medium on which they +may be stored, may contain „Defects,“ such as, but not limited to, +incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright +or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk +or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot +be read by your equipment. + + + 1.F.2. + + +LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES -- Except for the „Right of +Replacement or Refund“ described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg™ +trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg™ +electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for +damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE +NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH +OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE +FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT +WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, +PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY +OF SUCH DAMAGE. + + + 1.F.3. + + +LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND -- If you discover a defect in this +electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund +of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to +the person you received the work from. If you received the work on a +physical medium, you must return the medium with your written explanation. +The person or entity that provided you with the defective work may elect +to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the +work electronically, the person or entity providing it to you may choose +to give you a second opportunity to receive the work electronically in +lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a +refund in writing without further opportunities to fix the problem. + + + 1.F.4. + + +Except for the limited right of replacement or refund set forth in +paragraph 1.F.3, this work is provided to you ’AS-IS,’ WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + + + 1.F.5. + + +Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the +exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or +limitation set forth in this agreement violates the law of the state +applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make +the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state +law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement +shall not void the remaining provisions. + + + 1.F.6. + + +INDEMNITY -- You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark +owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of +Project Gutenberg™ electronic works in accordance with this agreement, and +any volunteers associated with the production, promotion and distribution +of Project Gutenberg™ electronic works, harmless from all liability, costs +and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from +any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of +this or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or +additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any Defect +you cause. + + + Section 2. + + + Information about the Mission of Project Gutenberg™ + + +Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of electronic +works in formats readable by the widest variety of computers including +obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the +efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks +of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance +they need, is critical to reaching Project Gutenberg™’s goals and ensuring +that the Project Gutenberg™ collection will remain freely available for +generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation was created to provide a secure and permanent future for +Project Gutenberg™ and future generations. To learn more about the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations +can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at +http://www.pglaf.org. + + + Section 3. + + + Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation + + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of +Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. +The Foundation’s EIN or federal tax identification number is 64-6221541. +Its 501(c)(3) letter is posted at +http://www.gutenberg.org/fundraising/pglaf. Contributions to the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full +extent permitted by U.S. federal laws and your state’s laws. + +The Foundation’s principal office is located at 4557 Melan Dr. +S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at 809 North +1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact information +can be found at the Foundation’s web site and official page at +http://www.pglaf.org + +For additional contact information: + + + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + + Section 4. + + + Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive + Foundation + + +Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without wide spread +public support and donations to carry out its mission of increasing the +number of public domain and licensed works that can be freely distributed +in machine readable form accessible by the widest array of equipment +including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are +particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United States. +Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable +effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these +requirements. We do not solicit donations in locations where we have not +received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or +determine the status of compliance for any particular state visit +http://www.gutenberg.org/fundraising/donate + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we have +not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against +accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us +with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make any +statements concerning tax treatment of donations received from outside the +United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods +and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including +checks, online payments and credit card donations. To donate, please +visit: http://www.gutenberg.org/fundraising/donate + + + Section 5. + + + General Information About Project Gutenberg™ electronic works. + + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg™ +concept of a library of electronic works that could be freely shared with +anyone. For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg™ +eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed editions, +all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. unless a copyright +notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance +with any particular paper edition. + +Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook’s eBook +number, often in several formats including plain vanilla ASCII, compressed +(zipped), HTML and others. + +Corrected _editions_ of our eBooks replace the old file and take over the +old filename and etext number. The replaced older file is renamed. +_Versions_ based on separate sources are treated as new eBooks receiving +new filenames and etext numbers. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + + http://www.gutenberg.org + + +This Web site includes information about Project Gutenberg™, including how +to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, +how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email +newsletter to hear about new eBooks. + + + + + + +***FINIS*** +
\ No newline at end of file diff --git a/25386-0.zip b/25386-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..27d6b24 --- /dev/null +++ b/25386-0.zip diff --git a/25386-h.zip b/25386-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6cd0302 --- /dev/null +++ b/25386-h.zip diff --git a/25386-h/25386-h.htm b/25386-h/25386-h.htm new file mode 100644 index 0000000..72db973 --- /dev/null +++ b/25386-h/25386-h.htm @@ -0,0 +1,3281 @@ +<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="eo" xml:lang="eo"> +<head> + <meta name="generator" content= + "HTML Tidy for Mac OS X (vers 31 October 2006 - Apple Inc. build 13), see www.w3.org" /> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" /> + <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> + <link rel="schema.DC" href="http://purl.org/dc/elements/1.1/" /> + <meta name="DC.Creator" content="J. A. Mitchell" /> + <meta name="DC.Title" content="La lasta Usonano" /> + <meta name="DC.Date" content="May 8, 2008" /> + <meta name="DC.Language" content="Esperanto" /> + <meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg" /> + <meta name="DC.Identifier" content= + "http://www.gutenberg.org/etext/25386" /> + <meta name="DC.Rights" content="This text is in the public domain." /> + + <title>The Project Gutenberg EBook of La lasta Usonano by J. A. + Mitchell</title> + <style type="text/css"> +/*<![CDATA[*/ + /* + The Gnutenberg Press - default CSS2 stylesheet + + Any generated element will have a class "tei" and a class "tei-elem" + where elem is the element name in TEI. + The order of statements is important !!! + */ + + .tei { margin: 0; padding: 0; + font-size: 100%; font-weight: normal; font-style: normal } + + .block { display: block; } + .inline { display: inline; } + .floatleft { float: left; margin: 1em 2em 1em 0; } + .floatright { float: right; margin: 1em 0 1em 2em; } + .shaded { margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; + padding: 1em; background-color: #eee; } + .boxed { margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; + padding: 1em; border: 1px solid black; } + + body.tei { margin: 4ex 10%; text-align: justify } + div.tei { margin: 2em 0em } + p.tei { margin: 0em 0em 1em 0em; text-indent: 0em; } + blockquote.tei { margin: 2em 4em } + + div.tei-lg { margin: 1em 0em; } + div.tei-l { margin: 0em; text-align: left; } + div.tei-tb { text-align: center; } + div.tei-epigraph { margin: 0em 0em 1em 10em; } + div.tei-dateline { margin: 1ex 0em; text-align: right } + div.tei-salute { margin: 1ex 0em; } + div.tei-signed { margin: 1ex 0em; text-align: right } + div.tei-byline { margin: 1ex 0em; } + + /* calculate from size of body = 80% */ + div.tei-marginnote { margin: 0em 0em 0em -12%; width: 11%; float: left; } + + div.tei-sp { margin: 1em 0em 1em 2em } + div.tei-speaker { margin: 0em 0em 1em -2em; + font-weight: bold; text-indent: 0em } + div.tei-stage { margin: 1em 0em; font-weight: normal; font-style: italic } + span.tei-stage { font-weight: normal; font-style: italic } + + div.tei-eg { padding: 1em; + color: black; background-color: #eee } + + hr.doublepage { margin: 4em 0em; height: 5px; } + hr.page { margin: 4em 0em; height: 2px; } + + ul.tei-index { list-style-type: none } + + dl.tei { margin: 1em 0em } + + dt.tei-notelabel { font-weight: normal; text-align: right; + float: left; width: 3em } + dd.tei-notetext { margin: 0em 0em 1ex 4em } + + span.tei-pb { text-indent: 0; font-size: 75%; + font-family: sans-serif; + color: #777; + position: absolute; + left: 1%; width: 8%; + font-style: normal; } + + span.code { font-family: monospace; font-size: 110%; } + + ul.tei-castlist { margin: 0em; list-style-type: none } + li.tei-castitem { margin: 0em; } + table.tei-castgroup { margin: 0em; } + ul.tei-castgroup { margin: 0em; list-style-type: none; + padding-right: 2em; border-right: solid black 2px; } + caption.tei-castgroup-head { caption-side: right; width: 50%; text-align: left; + vertical-align: middle; padding-left: 2em; } + *.tei-roledesc { font-style: italic } + *.tei-set { font-style: italic } + + table.rules { border-collapse: collapse; } + table.rules caption, + table.rules th, + table.rules td { border: 1px solid black; } + + table.tei { border-collapse: collapse; } + table.tei-list { width: 100% } + + th.tei-head-table { padding: 0.5ex 1em } + + th.tei-cell { padding: 0em 1em } + td.tei-cell { padding: 0em 1em } + + td.tei-item { padding: 0; font-weight: normal; + vertical-align: top; text-align: left; } + th.tei-label, + td.tei-label { width: 3em; padding: 0; font-weight: normal; + vertical-align: top; text-align: right; } + + th.tei-label-gloss, + td.tei-label-gloss { text-align: left } + + td.tei-item-gloss, + th.tei-headItem-gloss { padding-left: 4em; } + + img.tei-formula { vertical-align: middle; } + + /*]]>*/ + </style> +</head> + +<body class="tei"> + <div lang="eo" class="tei tei-text" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em" xml:lang="eo"> + <div class="tei tei-front" style= + "margin-bottom: 6.00em; margin-top: 2.00em"> + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <div id="pgheader" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 3.00em; margin-top: 3.00em"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 2.00em">The Project + Gutenberg EBook of La lasta Usonano by J. A. Mitchell</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 3.00em; margin-top: 3.00em"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">This eBook is + for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no + restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use + it under the terms of the Project Gutenberg License <a href= + "#pglicense" class="tei tei-ref">included with this eBook</a> or + online at <a href="http://www.gutenberg.org/license" class= + "tei tei-xref">http://www.gutenberg.org/license</a></p> + </div> + <pre class="pre tei tei-div" style= + "margin-bottom: 3.00em; margin-top: 3.00em"> +Title: La lasta Usonano + +Author: J. A. Mitchell + +Release Date: May 8, 2008 [Ebook #25386] + +Language: Esperanto + + +***START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTA USONANO*** +</pre> + </div> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"></div> + <hr class="doublepage" /> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <div class="block tei tei-docTitle"> + <div class="block tei tei-titlePart" style= + "text-align: left; margin-bottom: 3.46em"> + <span style="font-size: 173%">La lasta Usonano</span> + </div> + + <div class="block tei tei-titlePart" style= + "text-align: left; margin-bottom: 2.88em"> + <span style="font-size: 144%">Fragmento el La Taglibro de Kan-Li, + Princo de Dimf-Ju-Ĉur kaj Admiralo en la Persa Maristaro.</span> + </div> + </div> + + <div class="block tei tei-byline" style= + "text-align: left; margin-bottom: 3.46em; margin-top: 3.46em"> + <span style="font-size: 173%">by</span> <span class= + "inline tei tei-docAuthor" style="text-align: left"><span style= + "font-size: 173%">J. A. Mitchell</span></span> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "text-align: left; margin-bottom: 5.76em; margin-top: 5.76em"> + <span class="tei tei-docEdition" style= + "text-align: left"><span class="tei tei-edition" style= + "text-align: left"><span style="font-size: 144%">Edition + 1</span></span></span><span style="font-size: 144%">, + (</span><span class="tei tei-docDate" style= + "text-align: left"><span class="tei tei-date" style= + "text-align: left"><span style="font-size: 144%">May 8, + 2008</span></span></span><span style="font-size: 144%">)</span> + </div> + </div> + <hr class="page" /> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em"><span class="tei tei-hi" + style="text-align: center"><span style="font-size: 120%">La libroj de + la</span></span><br /> + <span class="tei tei-hi" style="text-align: center"><span style= + "font-size: 180%; font-style: normal; font-weight: 700">Esperanta + Biblioteko Internacia</span></span><br /> + <span class="tei tei-hi" style="text-align: center"><span style= + "font-size: 120%">estas riceveblaj en:</span></span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Berlin</span></em> de + Esperanto Verlag Möller & Borel, Lindenstrasse 18/19.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Paris</span></em> de Hachette + & Co., 79 Boulevard St. Germain.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">London</span></em> de British + Esperanto Association, Museum Station Buildings, 133—6 High + Holborn.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Washington</span></em> D. C. + de American Esperantist Company.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Kjöbenhavn</span></em> de + Andr.-Fred. Höst & Sön, Bredgade 35.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Barcelona</span></em> de Juan + Rosals, Puerta Ferrisa 30.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Budapest</span></em> de Lajos + Kókai, Károly-Utca 1.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Warszawa</span></em> de M. + Arct, 53 Nowy Swiat.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Moskva</span></em> de Moskva + Librejo Esperanto, Tverskaja 28.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Genova</span></em> de Dro A. + Stromboli, Via Assarotti 54/15.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">s’Gravenhage</span></em> de + Ĝenerala Librejo <span class="tei tei-q">„Espero“</span>, + Prinsestraat 48.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Genève</span></em> de + Universala Esperantia Librejo, 10 rue de la Bourse.</p> + + <div class="tei tei-tb"> + <hr style="width: 20%" /> + </div> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ĉiu numero de la + <em class="tei tei-emph"><span style="font-style: italic">Esperanta + Biblioteko Internacia</span></em> kostas <em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: italic">unu + spescenton</span></em> (0,100 Sm) = 25 centimoj, 20 pfenigoj, 2½ + pencoj, 5 cendoj, 24 heleroj, 10 kopekoj, 10 oeroj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span style= + "font-style: italic">Serio de 12 numeroj (afrankite) 1,250 + Sm.</span></p> + </div> + <hr class="page" /> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.80em"><span style= + "font-size: 180%">ESPERANTA</span><br /> + <span style="font-size: 180%">BIBLIOTEKO INTERNACIA</span></p> + + <div class="tei tei-tb"> + <hr style="width: 80%" /> + </div> + + <p class="floatleft tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em">Tradukis<br /> + Lehman Wendell.</p> + + <p class="floatright tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em">No. 20.<br /> + Prezo 0,100 Sm.</p> + + <p class="tei tei-p" style="text-align: center; margin-top: 6.00em"> + <em class="tei tei-emph" style="text-align: center"><span style= + "font-size: 300%; font-style: normal; font-weight: 700">La lasta + Usonano</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="text-align: center"><span style= + "font-size: 180%">Fragmento el La Taglibro de Kan-Li</span><br /> + <span class="tei tei-hi" style="text-align: center"><span style= + "font-size: 120%">Princo de Dimf-Ju-Ĉur</span><br /> + <span style="font-size: 120%">kaj Admiralo en la Persa + Maristaro.</span></span></p> + + <div class="tei tei-tb"> + <hr style="width: 10%" /> + </div> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em">Prezentita de J. A. + Mitchell.</p> + + <div class="tei tei-figure" style="text-align: center"> + <img src="images/ankro.png" alt="Ilustraĵo: ankro" /> + </div> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em">BERLIN.<br /> + Esperanto Verlag Möller & Borel<br /> + kaj korespondantoj en<br /> + Paris, London, Washington, Kjöbenhavn, Warszawa, Barcelona, Budapest, + Moskva, Genova, s’Gravenhage, Genève.</p> + </div> + </div> + <hr class="doublepage" /> + + <div class="tei tei-body" style= + "margin-bottom: 6.00em; margin-top: 6.00em"> + <span class="tei tei-pb" id="page3">[p. 3]</span> <a name="p3" id="p3" + class="tei tei-anchor"></a> + + <div class="tei tei-salute"> + Al tiuj meditemaj Persoj, kiuj povas legi averton en la subita leviĝo + kaj neatendita formorto de malsaĝa popolo, tiu ĉi libro estas + dediĉita. + </div> + <hr class="doublepage" /> + + <div id="foreword1" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <span class="tei tei-pb" id="page4">[p. 4]</span> <a name="p4" id= + "p4" class="tei tei-anchor"></a> + + <h1 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 3.46em; margin-top: 3.46em"> + <span style="font-family: sans-serif; font-size: 173%">Klariga + Antaŭparolo.</span></h1> + + <div class="tei tei-tb"> + <hr style="width: 10%" /> + </div> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ĉiuj propraj nomoj + en la originala rakonto estas vortludoj. Ekzemple en la angla rakonto + sin trovas la nomo <span class="tei tei-q">„Noful“</span>, kiu estas + kunmetita el la du vortoj <span class="tei tei-q">„no“</span> kaj + <span class="tei tei-q">„fool“</span>, kaj signifas en Esperanto + <span class="tei tei-q">„ne-malsaĝulo“</span>, alivorte <span class= + "tei tei-q">„saĝulo“</span>. Alia vorto estas <span class= + "tei tei-q">„Grip-til-lah“</span>, kunmetita el la vortoj + <span class="tei tei-q">„grip the tiller“</span>, kaj signifas + <span class="tei tei-q">„tenu la direktilon“</span>. Kompreneble oni + ne povas traduki tiujn nomojn en Esperanton kaj samtempe konservi + ilian Persan aspekton, kaj tial, laŭ plena konsento de la aŭtoro, mi + elektis verajn Persajn nomojn anstataŭ la vortludoj. La nomoj en la + traduko povus do plaĉi al ĉiuj legantoj, eĉ al Persoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em"><em class="tei tei-emph" + style="text-align: right"><span style= + "font-family: sans-serif; font-style: normal; font-weight: 700">Lehman + Wendell</span></em><br /> + Tacoma, Usono.</p> + </div> + <hr class="doublepage" /> + + <div id="foreword2" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <span class="tei tei-pb" id="page5">[p. 5]</span> <a name="p5" id= + "p5" class="tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em">Kelkaj vortoj de<br /> + <em class="tei tei-emph" style="text-align: center"><span style= + "font-family: sans-serif; font-size: 180%">Kasim.</span></em><br /> + Nomita <span class="tei tei-q" style="text-align: center">„La Akso de + Saĝo“</span>.</p> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em">Kuratoro de Imperia Muzeo + en Ŝiraz. Aŭtoro de <span class="tei tei-q" style= + "text-align: center">„La Ĉiela Venko de Kalifornio“</span>, kaj de + <span class="tei tei-q" style="text-align: center">„Norda Ameriko sub + la Irlandaj Registoj“</span>.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">La mirindaj + eltrovoj de Kan-li de Dimf-Ju-Ĉur klarigis multon pri la hejma vivo + de la Usonanoj. Li malmulte suspektis, kiam li venis al tiu dormanta + kontinento, kian grandan servon li faros al la historio, aŭ kian + entuziasmon liaj eltrovoj vekos inter la Persaj arĥeologiistoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ĉiu esploranto de + la antikveco konas tiujn ĉi faktojn.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Sed por la profito + de tiuj, kiuj ankoraŭ nenion konas pri tiu eksterordinara popolo, + unue mi konsilas: vizitu la Muzeon de Teheran, por ke vi interesiĝu + pri la temo; kaj due, legu librojn, kiel tiun de Abdul, <span class= + "tei tei-q">„Kion ni eltrovis en la Okcidento“</span>, kaj + <span class="tei tei-q">„Historio pri la Usonanoj“</span>, de + Ala-el-Kalaf. La lasta estas plena kaj fidinda historio pri tiu + popolo de post la Respubliko sub Georgo Vaŝington ĝis la jaro 1990, + kiam ili malaperis kiel nacio. Tamen mi devas konfesi, ke + Ala-el-Kalaf lasas la leganton tre konfuzata pri la periodo inter la + buĉado de la Protestantoj en 1927 kaj la ekregado de la Irlandanoj en + 1940.</p><span class="tei tei-pb" id="page6">[p. 6]</span> <a name= + "p6" id="p6" class="tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Li opinias, same + kiel multaj aliaj historiistoj, ke la Usonanoj estis miksnaskita + raso, kiu havis malmulte da patriotismo kaj estis nur imitantoj; nur + pligrandigita kopio de aliaj nacioj ekzistantaj en tiu tempo. Li + konsideras ilin malklera, nerva, malŝparema popolo kaj donas al ili + nur iom da indaj ecoj. Tio ĉi, kompreneble, estas ĝusta; tamen, ili + ĉiam prezentos interesplenan studadon pro ilia rapida kreskado, ilia + granda nombro, ilia mirinda meĥanika sagaceco kaj ilia subita kaj + preskaŭ neklarigebla malapero.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Pri la riĉeco, + lukso kaj laŭgrada degenero de la enlanda loĝantaro; pri la teruraj + klimataj ŝanĝoj, kiuj tratranĉis la landon kiel ilo de falĉisto; pri + la rapida reiĝo de vasta kontinento, plenplena de milionoj da + plezur-amantaj homoj, en silentan dezerton, kie la suno kaj la luno + laŭvice rigardas centojn da ruiniĝintaj urboj,—ĉion ĉi priskribas + Ala-el-Kalaf kun efiko kaj precizeco.</p> + </div><span class="tei tei-pb" id="page7">[p. 7]</span> <a name="p7" + id="p7" class="tei tei-anchor"></a> + <hr class="doublepage" /> + + <div id="taglibro" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <h1 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 3.46em; margin-top: 3.46em"> + <span class="tei tei-hi" style="text-align: center"><span style= + "font-family: sans-serif; font-size: 173%">Sur la ŝipo + Testudo</span></span><br /> + <span class="tei tei-hi" style="text-align: center"><span style= + "font-size: 120%">en la jaro 2951.</span></span></h1> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 10an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tero antaŭe!</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ab-i-Garm unue + ekvidis ĝin, kaj kiam li kriegis la novaĵon, mia koro rapide batis + de ĝojo. La malsataj maristoj jam forgesis siajn malplenajn + stomakojn kaj dancadis ĉirkaŭe sur la ferdeko. Mi certe ne + malpermesis al ili! Unu monaton da malpleneco sur maltrankvila maro + estas kaŭzo por ia malsaĝeco. Abdul sola estas sen entuziasmo. La + koro de la maljunulo ŝajnas senviva.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ni klare vidas + la teron, nedifinitan strion laŭ la okcidenta horizonto. El la + nordokcidento blovas bona vento, sed kun kruela malhelpo ni naĝas + antaŭen, ĉar Testudo estas peza ŝipo, kies larĝa antaŭparto kaj + grandega malsupraĵo igas ĝin ne taŭga por rapideco.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">La tero, kiam la + ŝipo alproksimiĝas, ŝajnas kovrita de arboj, kaj la blankaj ondoj + laŭ la flava marbordo estas bonvena vidaĵo.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 11an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiun ĉi + posttagmezon ni trovis bonegan havenon kaj nun en ĝi ankriĝas.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ab-i-Garm + opinias, ke ni estas atingintaj unu el la okcidentaj insuloj, kiun + Ali Baba mencias. Abdul, tamen, estas certa, ke ni estas pli + norde.</p> + </div><span class="tei tei-pb" id="page8">[p. 8]</span> <a name="p8" + id="p8" class="tei tei-anchor"></a> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 12an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kia ŝanĝo en + Abdul! Li estas la plej juna homo surŝipe. Ni ĉiuj ĝojas kun li, + ĉar niaj eltrovoj certe estas mirindaj. Ĉi tiun matenon dum mi + ankoraŭ estis en mia lito, li enkuris en la kajuton kaj, forgesinte + pri nia diferenco de rango, li ekkaptis min ĉe la brako kaj penis + fortiri min el la lito. Lia eksciteco estis tiel granda, ke mi tute + ne komprenis liajn vortojn. Tamen, rapide irante post li, mi miris + kiam mi rimarkis, ke maljunaj membroj povas tiel rapide transporti + maljunulon. Li saltetis laŭ la mallarĝa ŝtuparo kiel katido, kaj + mi, kvankam juna, ne povis tiel rapide sekvi.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Sed kia vidaĵo + kiam mi atingis la ferdekon! Hieraŭ ni tion ne vidis, ĉar kiam ni + ĵetis ankron la krepusko jam envolvis la ĉirkaŭaĵon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Rekte antaŭe, + meze de la haveno, altiĝis grandega statuo, multajn fojojn pli alta + ol la mastoj de nia ŝipo. Pli malproksime, transe de la statuo, + fluis la larĝa rivero sur kies akvo ni naĝis, kaj ĝia supraĵo + rebrilis pro la leviĝanta suno. Oriente, kien Abdul almontris per + de ekscito tremantaj fingroj, kuŝis ruinoj de senlima urbo. Tre + malproksimen ĝi etendiĝis en la landon transe, eĉ pli malproksimen + ol ni per la okuloj povis vidi. Kaj en la pli mallarĝa rivero + dekstre, du grandaj konstruaĵoj altiĝis en la aeron, kaj, similaj + al dunaskitaj fratoj, ili kvazaŭ gardis la stratojn malsupre. Nenia + sono venis al ni—nenia flosantaĵo maltrankviligis la supraĵon de la + akvo. Vere, la vidaĵo <span class="tei tei-pb" id="page9">[p. + 9]</span> <a name="p9" id="p9" class="tei tei-anchor"></a> similis + al la dormado de la Morto. Mi pleniĝis de mirego.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Dum ni rigardis, + ia stranga birdo, simila al ardeo, leviĝis kun raŭka ekkrio de sub + la granda figuro kaj flugis al la urbo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Kian signifon havas ĉio ĉi?“</span> mi ekkriis. + <span class="tei tei-q">„Kie ni estas?“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Jes, kie!“</span> diris Abdul. <span class= + "tei tei-q">„Se mi nur tion konus, ho via princa moŝto, tiam mi + povus doni detalan priskribon. Neniu vojaĝanto iam menciis tiujn ĉi + ruinojn. La Persa historio ne enhavas priskribon pri tia popolo. + Alaĥo ordonis ke ni eltrovu novan mondon.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Post mallonga + tempo ni iris teren kaj trovis nin en antikva strato, kie la pavimo + estis kovrita de herbo kaj floroj, kune kreskantaj en sovaĝa + malordo. Altaj arboj de granda antikveco puŝis siajn branĉojn tra + fenestroj kaj tegmentoj kaj faris funebran vidaĵon. Tamen, ili + donis bonvenan ombron, ĉar ni trovis la aeron sur la tero treege + varma kaj malfacile tolerebla. La kuriozaj konstruaĵoj ambaŭflanke + estas mirinde konservitaj, eĉ platoj de vitro ankoraŭ staras en + multaj el la feraj fenestro-kadroj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ni vagis antaŭen + tra la densa herbo, Abdul kaj mi, tre ekscititaj de niaj eltrovoj + kaj ĉarmitaj de la stranga vidaĵo. La sunlumo havas blindigan + brilecon, la birdoj ĉie kantadas, kaj la ruinoj estas gajaj per + belegaj floroj. Ni baldaŭ trovis nin en loko kiu iam estis publika + parko, sed nun plejparte nur ombra bosko.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Dum ni sidis sur + defalinta kornico kaj rigardis la altajn konstruaĵojn ĉirkaŭ ni, mi + <span class="tei tei-pb" id="page10">[p. 10]</span> <a name="p10" + id="p10" class="tei tei-anchor"></a> demandis Abdulon, ĉu li + ankoraŭ ne scias kie ni estas, kaj li respondis:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ankoraŭ mi ne scias. La arĥitekturo multe similas tiun + de antikva Eŭropo, sed ĝi klarigas al ni nenion.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiam mi diris al + li ŝerce: <span class="tei tei-q">„Ĉi tiu instruu al ni, ho Abdul! + la malsaĝecon de tro multe da saĝo. Kiu el viaj lernantoj de la + Imperia Kolegio en Ispahan povus pensi ke ilia respektinda + instruisto pri la historio kaj lingvoj povus viziti la plej grandan + urbon en la mondo kaj tiel malmulte koni pri ĝi!“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Viaj vortoj estas saĝaj, mia Princo,“</span> li + respondis; <span class="tei tei-q">„nemultaj infanoj povus malpli + koni.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Dum ni foriris + de la bosko mi ekvidis ŝtonplaton, kiu ŝajnis havi ian signifon. Ĝi + kuŝis ĉe niaj piedoj, parte kaŝita per la alta herbo, kien ĝi estis + falinta for de la kolonoj kiuj ĝin subtenis. Sur ĝia supraĵo sin + trovis strangaj literoj en akra reliefo, tiel videblaj kaj + perfektaj kiel ili estis, kiam faritaj antaŭ dek jarcentoj. Mi + montris ĝin al Abdul, kaj ni kliniĝis super ĝi kun avidaj + okuloj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Jen ĝi estas: + <span class="tei tei-q">„Astor House.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„La surskribaĵo estas antikva angla lingvo,“</span> li + diris.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„ <span class="tei tei-q">‚House‘</span> signifas domo, + sed la vorton <span class="tei tei-q">‚Astor‘</span> mi ne + komprenas. Eble ĝi estis la nomo de iu diaĵo, kaj tie ĉi staris lia + templo.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiu ĉi klarigo + estis sufiĉe bona, kaj ni ĉirkaŭrigardis pri aliaj signoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Niaj paŝoj + kondukis nin en alian straton, kaj dum ni promenadis, mi esprimis + mian <span class="tei tei-pb" id="page11">[p. 11]</span> <a name= + "p11" id="p11" class="tei tei-anchor"></a> surprizon pro la mirinda + konservo de la ŝtonoj, kiuj ŝajnis kvazaŭ hakitaj hieraŭ.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„En tia atmosfero ruiniĝo estas malrapida,“</span> + diris Abdul. <span class="tei tei-q">„Mil jaroj almenaŭ pasis de + post la tempo kiam tiuj ĉi domoj estis okupataj. Rigardu la kverkon + tie, ekzemple; la arbo mem estas kreskinta dum almenaŭ cent jaroj, + kaj ni scias pro la amaso da falaĵoj sub ĝi ke jarcentoj pasis + antaŭ ĝia naskiĝo.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Li ĉesis paroli, + ekvidinte surskribaĵon super pordo, parte kaŝita per unu el la + branĉoj de la kverko.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Subite sin + turnante al mi kun rigardo de triumfo, li ekkriis: <span class= + "tei tei-q">„Estas la nia!“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Kio estas la nia?“</span> mi demandis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„La informo kiun ni serĉis.“</span> Kaj li almontris al + la surskribaĵo: <span class="tei tei-q">„New York Stock + Exc….“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Li tremis de + ĝojo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Vi estas aŭdinta pri Nu-Jok, ho mia + Princo?“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Mi respondis ke + mi legis pri ĝi en la lernejo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Vi estas nun en ĝi!“</span> li diris. <span class= + "tei tei-q">„Ni staras sur la Okcidenta Kontinento. Ne miro ke ni + konsideris nian vojaĝon longa!“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Kaj kio estis Nu-Jok?“</span> mi demandis. + <span class="tei tei-q">„Mi legis pri ĝi en la kolegio, sed memoras + malmulton. Ĉu ĝi ne estis la ĉefurbo de la antikvaj + Usonanoj?“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ne la ĉefurbo,“</span> li respondis; <span class= + "tei tei-q">„sed ilia plej granda urbo. Ĝi enhavis kvar milionojn + da loĝantoj.“</span></p><span class="tei tei-pb" id="page12">[p. + 12]</span> <a name="p12" id="p12" class="tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Kvar milionojn!“</span> mi ekkriis. <span class= + "tei tei-q">„Vere, ho Fonto de Saĝo, tio estas granda nombro por + unu urbo!“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Tia estas la historio, mia Princo! Plie, kiel vi + scias, por trairi tiun ĉi urbon oni devas marŝi multajn + tagojn.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Jes, ĝi estas senfina.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Li daŭrigis: + <span class="tei tei-q">„Strange, ke nur unu vorto povas tiel multe + klarigi! Tiuj feraj konstruaĵoj, la granda statuo en la haveno, la + temploj kun pinthavaj turoj, ĉiuj estas skribitaj en la + historio.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Je kio mi + rediris ke mi konas malmulton pri la Usonanoj krom tio, kion mi + lernis en la kolegio, senatenta nedaŭra kono, ĉar ili estis popolo + kiu havis por mi ne multe da intereso.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ni sidiĝu en la ombro,“</span> diris Abdul; + <span class="tei tei-q">„kaj mi rakontos al vi pri ili.“</span> Ni + sidiĝis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Jam en la daŭro de dek unu jarcentoj, la urboj de tiu + ĉi dormanta kontinento ruiniĝis en soleco. Eĉ ilian ekzistadon oni + forgesis. La homoj kiuj ilin konstruis jam de longe malaperis, kaj + ilia civilizacio estas nur ombreca tradicio. La historiistoj + miregas tial, ke nacio, konsistanta el cent milionoj da loĝantoj, + povis malaperi for de la mondo kiel nebulo, kaj lasi post si tiel + malmulte. Sed por tiuj, kiuj konas iliajn vivmanierojn kaj + karakteron, surprizo estas neebla. Estis nenio, kion ili povis + postlasi. La Usonanoj posedis nek literaturon, nek arton, nek + muzikon proprajn. Ĉio estis prunteprenita. Eĉ la vestoj kiujn ili + portis estis kopiitaj per ridinda precizeco laŭ la modeloj de + <span class="tei tei-pb" id="page13">[p. 13]</span> <a name="p13" + id="p13" class="tei tei-anchor"></a> aliaj nacioj. Ili estis vigla, + movema, sprita, avida raso, dediĉita korpe kaj anime al la + kolektado de riĉaĵoj. Ilia plej ĉefa pasio estis la vendado kaj la + aĉetado. Eĉ virinoj, de alta kaj malalta rango, pasigis multe da + tempo ĉe marĉandoj, puŝante unu la alian, ĉar iliaj vestoj estis + malsimplaj kaj bezonis plejmulton de ilia tempo.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Kia malnobleco!“</span> mi ekkriis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Tia ĝi sendube estis,“</span> diris Abdul; + <span class="tei tei-q">„sed ili ne estis sen virtoj. Ilia hejma + vivo estis feliĉa. Viro havis nur unu edzinon kaj konsideris ŝin + egala al si mem.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Tio estas stranga! Sed laŭ mia memoro ili estis popolo + kun elasta honoro.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Tiaj oni konsideris ilin,“</span> diris Abdul; + <span class="tei tei-q">„ilia komerca honoro estis ŝerco. Ili estis + pli sagacaj ol la Turkoj. La estonteco estis ilia dio, kies + profetoj estis la ruzo kaj la elpensado. Ilian febran aktivecon + neniu Perso povas kompreni. Ilia vasta lando estis plena de bruaj + industrioj. La nervaj Usonanoj veturis treege rapide de unu urbo al + alia per sistemo de movado, pri kiu ni povas nur imagi. Sin trovis + vojoj kun feraj reloj, sur kiuj malgrandaj domoj kun radoj kuris + tiel rapidege, ke tutan tagvojaĝon ili faris en unu horo. Grandegaj + ŝipoj sen veloj, antaŭen puŝataj per mistera povo, portis centojn + da homoj samtempe al la plej malproksimaj punktoj de la + mondo.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Kaj ĉu tiuj ĉi aferoj estas perditaj?“</span> mi + demandis.</p><span class="tei tei-pb" id="page14">[p. 14]</span> + <a name="p14" id="p14" class="tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ni konas multajn el la povoj,“</span> diris Abdul; + <span class="tei tei-q">„sed la manieron apliki ilin ni ne havas. + Ŝajnas ke eĉ la elementoj estis iliaj sklavoj. Urbojn ili lumigis + nokte per artefaritaj lunoj, kies brileco superis la lunon supre. + Strangajn elpensaĵojn ili uzis per kiuj ili povis interparoli + kvankam malproksime unu de la alia je vojaĝo da multaj tagoj. + Kelkaj el tiuj ĉi elpensaĵoj ekzistas hodiaŭ en la Persa muzeo. Pro + la superstiĉoj de niaj prapatroj tiuj sekretoj perdiĝis dum tiuj + mallumaj jarcentoj el kiuj ni fine vekiĝas.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">En tiu momento + ni aŭdis malproksime la voĉon de Josafa Hason; ili estis trovintaj + rivereton kaj ili nin alvokis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tian varmon ni + ankoraŭ neniam sentis. Apud la rivero, kie nia ŝipo naĝis, estis + pli komforte, sed eĉ tie ĉi la ŝvito elstaris sur ni en grandaj + gutoj. Niaj vizaĝoj brilis kiel fiŝoj. Estis nia deziro plue + esplori sed la stratoj similis al forno, kaj ni revenis al + Testudo….</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Dum mi hodiaŭ + posttagmeze sidis sur la ferdeko enskribante la okazintaĵojn de la + mateno en tiun ĉi taglibron, Josafa Hason kaj Jafar-el-Beg + alproksimiĝis, kaj petis permeson preni malgrandan boaton por + viziti la grandan statuon. Tiam Abdul informis nin ke tiu ĉi statuo + en antikvaj tempoj tenis alte torĉon, kiu lumigis la tutan havenon, + kaj petis Jafar-el-Beg, ke li penu eltrovi kiel la lumo estis + farita.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ili revenis + ĉirkaŭ vespere kun la jena informo, ke la statuo ne estas el solida + bronzo sed kava, ke ili supreniris laŭ fera ŝtuparo en <span class= + "tei tei-pb" id="page15">[p. 15]</span> <a name="p15" id="p15" + class="tei tei-anchor"></a> la korpon de la figuro, kaj el la supro + de ĝi rigardis la ŝipon; ke Jafar-el-Beg en la mallumo sidiĝis por + ripozi sur neston da flavaj muŝoj kun nigraj strioj; ke tiuj ĉi + muŝoj enmetis pikilojn en la korpon de Jafar-el-Beg, ĝis li laŭte + ekkriis kaj malsupreniris la ŝtuparon per neatendita lerteco; ke + Josafa Hason kaj aliaj supreniris la levitan brakon kaj fine staris + sur la torĉo mem; kaj ke la urbo kuŝis malsupre kiel geografia + karto, kovrante la landon mejlojn kaj mejlojn laŭ ambaŭ flankoj de + la rivero. Pri la lumigado de la haveno, Josafa Hason diras ke + Abdul eraras; ne estas eĉ signo de io, kio povus doni lumon—nenia + ujo por oleo aŭ postsigneto de fajro.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul diras ke + Josafa estas idioto; ke li mem iros.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 13an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Timigan eltrovon + ni havis hodiaŭ matene.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Veturante iom + laŭ la rivero ni esploris parton de la urbo kie la konstruaĵoj + malsimilas tiujn, kiujn ni hieraŭ vidis. Abdul opinias ke ili estis + la domoj de la riĉuloj. Ilia formo similas al briko staranta; ĉiuj + estas tre similaj, neinteresaj kaj tedaj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ni rimarkis unu + kies fenestraj kovriloj kaj pordoj ankoraŭ staras, sed kiuj + rustiĝas for de la kuriozaj ĉarniroj kiuj subtenas ilin. Per kelkaj + fortaj batoj ni faligis la eksterajn pordojn en amason da polvo, + kaj kiam mi enpaŝis sur la marmoran plankon interne miaj okuloj + ekvidis neatenditan vidaĵon. Mebloj, statuoj, <span class= + "tei tei-pb" id="page16">[p. 16]</span> <a name="p16" id="p16" + class="tei tei-anchor"></a> malhelaj pentraĵoj en polviĝantaj + kadroj, figuroj el bronzo kaj arĝento, speguloj, kurtenoj, ĉiuj + estis tie, sed en ĉia stato de ruiniĝo. Ni forbatis la ferajn + ŝirmilojn kaj enlasis la lumon en la jam dum jarcentoj fermitajn + ĉambrojn. En la unua ĉambro kuŝis tapiŝo el Persujo! Kolorperdinta, + de tineoj mordita, jam detruita en lokoj, ĝi kvazaŭ petegis nin per + mortantaj okuloj ke ni portu ĝin for. Mia koro moliĝis pro la + antikva tapiŝo, kaj mi rimarkis infanan elrigardon en la okuloj de + Omar.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kiam mi + supreniris la ŝiman ŝtuparon al la etaĝo supre mi esprimis + surprizon tial ke drapo kaj ligno restas preskaŭ perfektaj dum tiom + da jarcentoj, kaj aldonis:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„La Usonanoj ne estis tiel malindaj, kiel ni + opinias.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Povus esti,“</span> diris Omar; <span class= + "tei tei-q">„sed la Persa tapiŝo estas ja la plej freŝa objekto, + kiun ni jam vidis, kaj ĝi eble estis antikva kiam ili aĉetis + ĝin.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Sur tiu ĉi etaĝo + ni eniris malhelan ĉambron, vastan kaj iam lukse meblitan. Kiam + Omar malfermis la fenestrajn kovrilojn kaj fortiris la ĉifonajn + kurtenojn ni eksaltis de surprizo pro la vidaĵo antaŭ ni. Sur larĝa + lito en la centro de la ĉambro kuŝis homa estaĵo, kun la longaj + haroj ankoraŭ sur la kapo. Ĝi pli similis al mumio ol al skeleto. + Ĉirkaŭe, sur la lito, kuŝis ŝimaj fragmentoj de la iam blankaj + tukoj kiuj kovris ĝin. Sur la fingroj de la maldekstra mano brilis + du ringoj, kiuj altiris nian atenton. Unu tenis diamanton de alta + valoro, la alia <span class="tei tei-pb" id="page17">[p. 17]</span> + <a name="p17" id="p17" class="tei tei-anchor"></a> havis safirojn + kaj diamantojn plej strange aranĝitajn. Ni staris momenton + silentaj, kaj malĝoje rigardis la estaĵon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Kompatinda virino,“</span> mi diris; <span class= + "tei tei-q">„kiun ili tie ĉi lasis sola.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Estas pli eble,“</span> diris Abdul; <span class= + "tei tei-q">„ke ŝi jam estis senviva, kaj la amikoj, foririnte eble + urĝe, ne havis la tempon bruligi la kadavron.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ĉu ili bruligis la mortintojn?“</span> mi demandis. + <span class="tei tei-q">„En mia historio estas skribite, ke ili + enterigis ilin kiel terpomojn, kaj lasis ilin putriĝi.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kaj Abdul + respondis: <span class="tei tei-q">„Iam estis tiel, sed poste, kiam + ili pli civiliziĝis, ili forlasis la kutimon.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ĉu estas kredeble?“</span> mi demandis; <span class= + "tei tei-q">„ke tiu ĉi virino jam kuŝis tie ĉi preskaŭ mil jarojn + kaj spite tio estas tiel bone konservita?“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Mi, ankaŭ, estas surprizita,“</span> diris Abdul. + <span class="tei tei-q">„Mi povas klarigi la aferon nur pro la + granda sekeco de la aero, kiu sorbas la fluidaĵojn de la korpo kaj + tiel malrapidigas putradon.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiam levante + karese en la mano iom de ŝiaj flavaj haroj, li diris:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ŝi sendube estis juna, ankoraŭ ne + dudekjara.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ĉu iliaj virinoj estis belaj?“</span> mi demandis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ili estis tre belaj,“</span> li respondis; + <span class="tei tei-q">„kun graciaj formoj kaj belaj vizaĝoj; + plezuro al la okulo; ankaŭ ili estis gajaj kaj spritaj kun multe da + viveco.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Je tio ekkriis + Omar:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Jen estas la unuaj vortoj de vi elparolitaj, ho Abdul, + kiuj kaŭzas min bedaŭri la malaperon <span class="tei tei-pb" id= + "page18">[p. 18]</span> <a name="p18" id="p18" class= + "tei tei-anchor"></a> de tiu ĉi popolo! Estas ĉiam loko en mia koro + por ruĝiĝanta virgulino!“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Lasu do vian doloron mallonge vivi,“</span> respondis + Abdul; <span class="tei tei-q">„ĉar la Usonaj virgulinoj ne estis + el tiu speco. Ruĝiĝo estis arto kiun ili malofte uzis. La modesteco + kiun vi amas en Persa virgulino estis inter ili nekonata. Niaj + timemaj filinoj tute ne similas tiujn produktaĵojn de la Okcidento. + Ili paŝadis laŭ la stratoj kun vagemaj okuloj kaj malruĝiĝantaj + vizaĝoj, libere parolante kun viroj kaj virinoj, maltimaj en parolo + kaj liberaj en maniero, irante kaj venante laŭ plaĉo. Ili multe + konis pri la mondo, direktis siajn proprajn aferojn, kaj aranĝis + siajn proprajn edziniĝojn; ofte ŝanĝante siajn opiniojn ili + edziniĝis kun alia ol la fianĉo.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Kiel abomene! Kaj ĉu homoj vere povis ami tiujn ĉi + aferojn?“</span> diris Omar tuŝite de malplezuro.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ŝajnas tiel.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Sed la Usona novedzino havis ja la freŝecon de + sekigita figo.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ŝi havis,“</span> diris Abdul; <span class= + "tei tei-q">„sed tiuj kiuj konas nur la sekigitan frukton ne sentas + la mankon de la freŝa frukto. Sed la virgulinoj mem ne estis + kulpaj. Edukitaj kiel knaboj, kun la samaj studoj kaj intelekta + disvolviĝo, la virineca parto de ilia naturo iom post iom malaperis + laŭ la intelekta kreskado de iliaj cerboj. Intelekta forto estis la + celo de la virina edukiteco.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiam ekkriis + Omar malplezure:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Laŭdu Alaĥon pro lia helpo en la ekstermo <span class= + "tei tei-pb" id="page19">[p. 19]</span> <a name="p19" id="p19" + class="tei tei-anchor"></a> de tia popolo!“</span> kaj li foriris + de la lito, kaj komencis ĉirkaŭrigardi en la ĉambro. Post momento + li revenis al ni, dirante:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Jen estas plu da juveloj; ankaŭ da mono.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul avide + prenis la monerojn.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Mono!“</span> ekkriis li. <span class= + "tei tei-q">„Mono donos al ni pli da informo ol paĝoj da + historio.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Estis arĝentaj + moneroj de diversaj grandecoj kaj du malgrandaj moneroj el kupro. + Abdul atente studis ilin.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„La lasta dato estas 1957,“</span> li diris; + <span class="tei tei-q">„iom malpli ol mil jarojn; sed la monero + eble rondiris kelkajn jarojn antaŭ ol la virino mortis; ankaŭ eble + ili fabrikis ĝin en la sama jaro kiam ŝi mortis. Ĝi portas la kapon + de Dennis, la lasta el la Irlandaj diktatoroj. Laŭ supozo, la raso + malaperis antaŭ la jaro 1990 de ilia epoko.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Mi tiam + diris:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Vi neniam rakontis al ni, ho Abdul, la kaŭzon de ilia + malapero.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Estis multe da kaŭzoj,“</span> li respondis. + <span class="tei tei-q">„La Usonanoj mem estis origine el Angla + deveno, sed popoloj el ĉiuj partoj de Eŭropo venis tien ĉi + grandanombre. Kvankam la unuaj kiuj venis estis fortikaj kaj + harditaj, la rezulto de la klimato sur la posteulojn estis fatala. + Ili fariĝis plat-brustaj kaj malgrasaj, kun malmulte da hararo, + rompeblaj dentoj, kaj malfortaj digestoj. Nervmalsanoj al ni + nekonataj mortigis multajn. Infanoj malfacile naskiĝis. Inter 1945 + kaj 1960, kiam okazis la lasta homsumigo pri kiu ni havas raporton, + la loĝantaro malpliiĝis de naŭdek milionoj ĝis dek du milionoj. + <span class="tei tei-pb" id="page20">[p. 20]</span> <a name="p20" + id="p20" class="tei tei-anchor"></a> Klimataj ŝanĝoj, neniam + vidataj en aliaj landoj, komenciĝis en tiu tempo, kaj finis en la + daŭro de malpli ol dek jaroj, la laboradon jam faritan facila per + nervaj malsanoj kaj malmodera vivado. La temperaturo ofte dum unu + tago malleviĝis de brulanta varmo ĝis vintra malvarmo.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Multon similan + li rakontis al ni, sed mi estas tro dormema por skribi plu. Ni + esploris la reston de la domego, kaj trovis multajn interesajn + aferojn. Laŭ mia deziro ni portis kelkajn objektojn al + Testudo.<a id="noteref_1" name="noteref_1" href= + "#note_1"><span class="tei tei-noteref"><span style= + "font-size: 60%; vertical-align: super">1</span></span></a></p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 14an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Pli varme ol + hieraŭ. En la posttagmezo ni estis remataj laŭ la rivero kaj + surteriris por mallonga promenado. Estas danĝere ne timi la + sunon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ju pli mi lernas + pri tiuj ĉi Usonanoj, des malpli interesaj ili fariĝas. Abdul havas + la saman opinion, kiel mi juĝas laŭ la interparolo hodiaŭ, dum ni + kune promenadis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Estis + tiamaniere:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Kiel + similaj estas la domoj! Kiel tedaj!</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Tiel + ankaŭ estis la loĝantoj. Ili simile pensadis, simile laboradis, + manĝadis; sin vestadis kaj interparoladis simile. Ili legis la + samajn librojn; ili modelis siajn vestojn laŭ ordono, sen ia penso + pri la grandeco aŭ formo <span class="tei tei-pb" id="page21">[p. + 21]</span> <a name="p21" id="p21" class="tei tei-anchor"></a> de la + individuo, kaj precize imitis la modojn de Eŭropanoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Sed la + mallarĝaj vestoj de la Eŭropanoj certe estis tre nekomfortaj en la + varmego de Usona somero.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Tiel ili + eble estis. Rigidaj skatoloj de diversaj formoj ornamis la kapojn + de la viroj. Kuriozaj jakoj kun malvastaj manikoj kunpremis la + korpon. La piedoj pulsobatis kaj brulis en malvastaj kovriloj el + rigida ledo, kaj tolo rigidigita laŭ ia artefarita maniero sidis + streĉita ĉirkaŭ la kolo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Alaĥo! + Kiaj idiotoj!</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Tiaj oni + konsideris ilin.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Ĉu vi + scias kial ili amis tian nebezonan suferadon?</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Estis + ilia deziro esti similaj al aliaj. Tio estas natura sento de + vulgara popolo.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 15an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Bona vento + blovas hodiaŭ el la okcidento. Ni levis la ankron kaj naĝis laŭ la + orienta flanko de la urbo. Mi tion faris ĉar Abdul trovas la supran + parton de la urbo pli riĉa pri restaĵoj ol la malsupran, kiu ŝajnas + dediĉita al komercaj aferoj. Ni naĝis proksime de kaj sub unu el la + grandaj monumentoj en la rivero, kaj ni ne povis diveni ĝian + signifon. Multaj feraj vergoj ankoraŭ pendas el la pintoj de ĉiu el + la konstruaĵoj. Tial ke ili staras laŭ linio, unu post alia, ni + unue opiniis, ke eble ili iam estis kunligitaj kaj utilis kiel + ponto, sed ni <span class="tei tei-pb" id="page22">[p. 22]</span> + <a name="p22" id="p22" class="tei tei-anchor"></a> baldaŭ vidis ke + ili staras tro malproksime unu de la alia.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ni ĵetis ankron + je ĉirkaŭ tri mejloj malproksime de nia antaŭa ankriĝo. Supre kaj + malsupre laŭ la rivero, al la sudo, nordo, oriento, kaj okcidento, + la ruinoj etendiĝas nedifinite, ŝajne sen fino.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Mi + maltrankviliĝas pri Omar. Li iris surteren kaj ankoraŭ ne revenis. + Estas nun post noktomezo.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 16an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Gloru Alaĥon, + mia kamarado vivas! Hodiaŭ matene ni frue surteriris kaj komencis + serĉi lin.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kiam ni + preteriris la konstruaĵon kiu portas la surskribaĵon <span class= + "tei tei-q">„… Dorf Astoria“</span> sur ĝia antaŭa flanko, ni + ekaŭdis lian voĉon el la interno responde al niaj vokoj. Ni eniris, + kaj suprenirinte la ruiniĝantan ŝtuparon ni trovis lin sidantan sur + la planko supre. Li havis ŝvelintan kruron pro forte vundita + artiko, kaj diversajn kontuzojn li ankaŭ havis. Dum niaj amikoj + konstruis ilon por porti lin for, ni interparolis. La postsignoj + sur la muroj montris al ni ke iam la ĉambro estis bela. Dum mi + ĉirkaŭe vagis en la ĉambro mi malfermis la ruiniĝantan pordon de + malnova kamero kaj sur la putriĝantaj bretoj sin trovis vitraĵoj + kaj argilaj potoj lerte faritaj. Prenante unu, malgrandan vintason + el vitro, mi alproksimiĝis mian kamaradon, montrante al li ĝian + maldikan tenilon kaj kuriozan formon. Kiam lia rigardo falis sur + ĝin, liaj okuloj tute malfermiĝis de surprizego. <span class= + "tei tei-pb" id="page23">[p. 23]</span> <a name="p23" id="p23" + class="tei tei-anchor"></a> Mi ankaŭ rimarkis ektremon en liaj + manoj kiam li etendis la brakon por ĝin tuŝi. Tiam li rakontis al + mi pri sia mirinda aventuro de la hieraŭa nokto, sed diris antaŭ ol + li komencis:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Vi scias, ho Princo, ke mi ne kredas viziojn, kaj mi + neniam rakontus la aferon se vi ne estus trovinta la tason. Mi + trinkis la estintan nokton el tia, donita al mi per fantoma + mano.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Mi estus + ridinta, se li ne estus tiel serioza. Kiam mi faris movon por + sidiĝi apud li, li diris:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Gustumu unue, ho mia majstro, la vinberojn, kiuj + pendas de la tiea muro.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Mi tion faris, + kaj je mia granda surprizo mi trovis ilin treege bongustaj, pli + bonaj ol la kulturitan frukton de Persujo, pli dolĉaj kaj + delikataj, malsimilaj al la sovaĝaj vinberoj, kiujn ni manĝas + hejme. Mia surprizego ŝajne plaĉis al li, kaj kun rido li + diris:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„La vinberoj estas neeblaj, sed ili ekzistas; eĉ pli + absurda estas mia rakonto!“</span> kaj tiam li rakontis sian + aventuron.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Estis jene:</p> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Pri tio, kion Omar vidis.</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Hieraŭ, post + noktiĝo, dum li rapidis al Testudo, li falis sur kelkajn + ŝtonblokojn, vundante sian maleolon kaj tre kontuzante sin. Ne + povante piediri, li lamiris en tiun ĉi konstruaĵon por tie ĉi + atendi nian alvenon la morgaŭan tagon. La blekado de lupoj kaj + aliaj sovaĝaj bestoj, kiuj ŝteliris en la urbo, igis lin, por trovi + <span class="tei tei-pb" id="page24">[p. 24]</span> <a name="p24" + id="p24" class="tei tei-anchor"></a> rifuĝejon, grimpi la ruinojn + de la ŝtuparo al la etaĝo supre. Kiam li sidiĝis en angulo de la + ĉambrego venis al lia nazo bongusta odoro de la vinberoj ĉirkaŭ lia + kapo. Li trovis ilin treege bongustaj, kaj manĝis kun bona apetito. + Li baldaŭ poste falis en dormon kiu daŭris kelkajn horojn, ĉar kiam + li vekiĝis la luno estis alte en la ĉielo, la voĉoj de la lupoj ne + plu aŭdiĝis kaj silenta estis la urbo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Dum li kuŝis + revante, tre okupata pri siaj propraj pensoj, li iom post iom + rimarkis misterajn ŝanĝojn kiuj kvazaŭ okazis sen lia vido. Ŝajnis + ke ornamita plafono sin etendis super la ĉambro. Speguloj kaj + koloritaj muroj malrapide anstataŭis la hederon kaj peciĝintajn + brikojn. Malforta lumo fariĝis pli kaj pli forta, ĝis ĝi plenigis + la ĉambron per blindiga lumo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiam aperis + kviete tablo de kurioza formo, sur kiu sin trovis floroj kaj amaso + da manĝiloj el vitro kaj porcelano, kvazaŭ por festeno.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Li vidis + gravmienajn virojn kun senbarbaj vizaĝoj starantajn ĉirkaŭe en la + ĉambro. Ĉiuj estis nigre vestitaj, kaj iliaj vestoj havis + triangulajn malfermaĵojn sur la brusto por montri la ĉemizon sube. + Li baldaŭ trovis ke tiuj ĉi homoj estas servistoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Dum li konfuze + rigardegis, eniris aliaj figuroj duope, kiuj prenis siajn lokojn + ĉirkaŭ la tablo. Tiuj ĉi poste alvenintoj, sesdek pli malpli, estis + viroj kaj virinoj irantaj brako en brako; la virinoj estis riĉe + vestitaj laŭ nekonata modo, kaj brilis per multekostaj ŝtonoj. La + viroj estis vestitaj simile al la servistoj.</p><span class= + "tei tei-pb" id="page25">[p. 25]</span> <a name="p25" id="p25" + class="tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ili manĝis kaj + trinkis kaj ridis, kaj prezentis brilan vidaĵon. Omar stariĝis, kaj + movite de scivolo kiun li ne povis kontraŭstari,—ĉar li estas + senzorgulo kaj ne konas la timon,—li lamiris for de la muro.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ili rigardis lin + kun surprizo, kaj lia ĉeesto ŝajnis tre amuzi ilin. Unu el la + gastoj, alta junulo kun flavaj lipharoj, alproksimiĝis kaj + prezentis delikatan kristalan ujon plenan de briletanta + fluidaĵo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Omar prenis + ĝin.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">La junulo levis + alian for de la tablo kaj signante kvazaŭ salute, li diris per + vortoj, kiujn mia kamarado komprenis, kvankam li ĵuras ke li ne + konis la lingvon:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ni eble renkontos unu la alian je la kvara de la + venonta Julio.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Li tiam trinkis + la vinon, kaj Omar faris la samon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Je tio ĉiuj + ridetis kvazaŭ pro la spriteco de la kamarado, ĉiuj escepte la + virinoj, kies kompatemaj vizaĝoj parolis pli pri kompato ol pri + sprito. La vino iris al lia cerbo kiam li ĝin trinkis kaj la + objektoj ĉirkaŭ li ŝajnis danci kaj turniĝi. Kanteroj de fantazia + muziko aŭdiĝis: tiam, laŭ ritmo, ĉiuj virinoj kun siaj akompanantoj + tre malpeze ekturniĝadis. Kaj, dum li moviĝis laŭ la muziko, lia + cerbo kvazaŭ eldancis el la kapo. La ĉambro mem, svingante kaj + tremante kun la melodio, malheliĝis kaj grade malaperis. La muziko + mallaŭte ĉesis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ree estis + silento kaj la luno supre rigardis la per hedero kovritajn + murojn.</p><span class="tei tei-pb" id="page26">[p. 26]</span> + <a name="p26" id="p26" class="tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Li falis kvazaŭ + ebria sur la plankon, kaj ne vekiĝis ĝis niaj voĉoj lin vokis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tia estis lia + rakonto.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Li havas klaran + cerbon kaj ne estas mensogulo, sed tiom da vinberoj en malplena + stomako kune kun la febro de la ŝvelinta kruro facile klarigas la + okazintaĵon.</p> + + <div class="tei tei-tb"> + <hr style="width: 10%" /> + </div> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ĉe tagmanĝo ni + havis viandon de urso.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Hodiaŭ ĉirkaŭ + tagmeze Mulai, la dua oficisto, foriris antaŭ la aliaj kaj eniris + grandan konstruaĵon, ĉasante leporon. Li estis malsupren ironta al + la kelo, kiam li ekvidis tre proksime de li, urson kiu malrapide + malsupreniris laŭ la marmora ŝtuparo. Mulai ne estas timulo, sed li + turniĝis kaj kuris pli rapide ol iam antaŭe. La urso, kiu ŝajnis + havi ludeman naturon, ankaŭ kuris, kaj en proksima persekutado. + Bonŝance por nia amiko ni estis proksime, alie anstataŭ manĝi + viandon de urso, eble la urso trankvile estus manĝinta Mulaion en + la ombraj koridoroj de Kvin-avenua Hotelo.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 17an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Hodiaŭ la + tropika varmego bruligas la pulmojn. Ni ekiris en la mateno + preparitaj resti dum la nokto surtere, kaj esplori la nordan parton + de la urbo. La promeno tra la mola herbo estis agrabla, sed en la + lokoj ne ŝirmitaj kontraŭ la suno ni estis kiel fiŝoj en poto. + Aliajn konstruaĵojn ni vidis, eĉ pli grandajn kaj imponajn ol tiu, + kiun ni hieraŭ eniris. Ni volis <span class="tei tei-pb" id= + "page27">[p. 27]</span> <a name="p27" id="p27" class= + "tei tei-anchor"></a> ilin esplori, sed Omar saĝe kontraŭe konsilis + nin, dirante ke la tago fariĝos pli varma je ĉiu horo kaj ke ni + povus esplori ilin dum nia reveno.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">En la norda + parto de la urbo sin trovas multaj religiaj temploj, kies altaj + turoj simile al piramidoj konusiĝas ĝis pinto. Ili estas kuriozaj + aferoj, kaj mirige konservitaj. La interno de tiuj ĉi temploj estas + neinteresa. Abdul diras ke la religiaj ceremonioj de la Usonanoj ne + havis distingajn ecojn. Estis multe da religiaj kredoj, ĉiuj + komplikaj kun sensignifaj diferencoj inter si. Ĉiu sekto havis sian + propran templon kaj rifuzis kredi kiel la aliaj. Al Perso tio ĉi + estas ridinda, sed eble al ili ĝi estis serioza afero. Unu tagon en + ĉiu semajno ili kunvenis; la pastroj legis longajn moralajn + skribaĵojn de ili mem verkitajn, tiam sekvis muziko de dungitaj + kantistoj. Post la Diservo ili disiĝis, kaj ne pensis pri la templo + aŭ la pastro dum ankoraŭ sep tagoj. Abdul diras ke ili ne estis + religia popolo. Li ankaŭ diras ke en la temploj sin trovis pleje + virinoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Posttagmeze ni + transiris vastan plezurkampon, kiu nun estas sovaĝa arbaro, sed kun + signoj ankoraŭ videblaj de vastaj promenejoj kaj veturejoj<a id= + "noteref_2" name="noteref_2" href="#note_2"><span class= + "tei tei-noteref"><span style= + "font-size: 60%; vertical-align: super">2</span></span></a>. Restas + avenuo kun bronzaj statuoj, el kiuj multaj ankoraŭ staras en bona + stato, sed ili estas tre ridindaj. Omar kaj mi <span class= + "tei tei-pb" id="page28">[p. 28]</span> <a name="p28" id="p28" + class="tei tei-anchor"></a> ankoraŭ rigardas ilin kiel + karikaturojn, sed Abdul estas certa ke ili estas seriozaj klopodoj, + kaj diras ke la Usonanoj facile kontentiĝis pri artaj aferoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ni perdis la + vojon en la parko, ne havante gvidilon kiel en la stratoj de la + urbo. Tio ĉi estis plej bonŝanca afero, ĉar pro tio ni faris + mirigan eltrovon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Okazis laŭ tia + maniero:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Iom venkitaj de + la varmego, ni haltis sur monteto por ripozi. Dum ni kuŝis sub la + arbo mi rimarkis kuriozajn skulptaĵojn sur grandega bloko al kiu + Omar apogis sian dorson. Ili tute malsimilis tiujn, kiujn ni jam + vidis, kaj tamen ili ne estis nekonataj. Dum mi tie kuŝis kaj + senzorge rigardis ilin subite venis al mi en la kapon ke ili estas + Egiptaj. Ni tuj komencis studi ilin, kaj trovis je nia surprizo + obeliskon el Egipta granito, kovrita per hieroglifoj pli antikvaj + je miljaro ol la plej antikvaj monumentoj de la lando.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Vere, ni estis + konfuzataj!</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Kiam la Egiptoj invadis Usonon?“</span> demandis + Josafa Hason, kun solena elrigardo, kvazaŭ li volis rememorigi sin + pri dato.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Neniu Egipto iam aŭdis pri Usono,“</span> diris Abdul. + <span class="tei tei-q">„Tiu ĉi obelisko finiĝis dudek jarcentojn + antaŭ ol la unua Usonano ĉesis suĉi. Sendube ili alportis ĝin tien + ĉi kiel kuriozaĵon, same kiel ni alportos al Persujo la bronzan + kapon de Georgo Vaŝington.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ni longe studis + la monumenton, kaj mi <span class="tei tei-pb" id="page29">[p. + 29]</span> <a name="p29" id="p29" class="tei tei-anchor"></a> + pensis ke Abdul malkontentiĝis tial ke li ne povis porti ĝin + for.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ankaŭ dum ni + estis en tiu ĉi parko ni venis al alta turo, sole staranta, kaj + grimpis al la supro, kie ni ĝuis vastegan vidaĵon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">La grandeco de + la urbo estis miriga.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Mejlojn + malproksime en la rivero naĝis Testudo, blanka ero sur la akvo. Ĉie + ĉirkaŭe ĝis la limo de nia vido estis ruinoj, kaj ruinoj, kaj + ruinoj. Pli melankolia vidaĵo neniam ekzistis. La blua ĉielo, la + hela sunbrilo, la bonodora aero kun la belaj floroj kaj kantantaj + birdoj nur igis ĝin pli malĝoja. Ili ŝajnis mokaĵo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ni nun starigis + nian tendon por nokti kaj mi ne plu povas skribi. Nekalkulebla + amaso da flugantaj insektoj kolektiĝas ĉirkaŭ ni kun malaminda + zumado, kaj mordas nin preter nia tolero. Ili estas pesto trifoje + malbenita.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Mi diris al + Abdul, ke lia teorio pri la ekstermo de la Usonanoj estas fabelo + por tiuj, kiuj neniam estis tie ĉi. Neniu homo sen leda haŭto povas + travivi duan nokton.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 18an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kompatinda Hason + estas pli ol malsana. Li renkontis en la estinta nokto nekonatan + beston, kaj lia malvenko estis malnobla. La besto, beleta estaĵo, + tre simila al katido, sin trovis proksime, kaj Hason, kun malofta + kuraĝo, lerte ĵetis sin sur ĝin.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kaj tion, kio do + okazis, neniu el ni povas precize diri. Kaj Hason! Mankas vortoj. + Li <span class="tei tei-pb" id="page30">[p. 30]</span> <a name= + "p30" id="p30" class="tei tei-anchor"></a> portas kun si odoron + sufiĉe fortan por dezertigi tutan provincon. Ni devis lasi lin + surtere kaj sendi al li novajn vestojn.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Vere, tiu ĉi + estas lando de surprizoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Niaj manoj kaj + vizaĝoj ankoraŭ doloras pro la mordantaj insektoj, kaj ŝajnas ke la + parfumo de la odora katido neniam forlasos nin.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul estas + feliĉa. Ni trovis centojn da metalaj blokoj, el kiuj la plej + malbona laŭ lia diro estos la gemo de muzeo. Ili estis trovitaj de + Taki-u-Din en la subetaĝo de alta konstruaĵo, ĉiuj zorge metitaj + sur ferajn bretojn. La klarigo kiun ili donas al ni pri la moroj + kaj kutimoj de ĉi tiu ridinda popolo igas ilin plej altvaloraj al + historiistoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ŝajnas al mi ke + Abdul iom ĝuas sidi sur la malvarmeta ferdeko de Testudo kaj + rigardi Josafa’ Hason’ piedirantan tien ĉi kaj tien sur la ruinoj + de malproksima kajo.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 19an de Majo</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">La aero estas + pli malvarmeta. Ab-i-Garm pensas ke ventego minacas.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Eĉ Abdul estas + konfuzita pri la ligna figuro kiun ni hieraŭ alportis al la + ŝipo<a id="noteref_3" name="noteref_3" href="#note_3"><span class= + "tei tei-noteref"><span style= + "font-size: 60%; vertical-align: super">3</span></span></a>. Ĝi + estas bone konservita, kun la barbaraj koloroj ankoraŭ freŝaj sur + ĝi. Ili trovis ĝin starantan en malgranda butiko.</p><span class= + "tei tei-pb" id="page31">[p. 31]</span> <a name="p31" id="p31" + class="tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kiamaniere la + Usonanoj adoris tiujn ĉi idolojn, kaj kial ili staris en malgrandaj + butikoj kaj neniam en la grandaj temploj, estas mistero. Ĝi portas + sur la kapo diademon el plumoj, kaj dum ni sidis kaj fumis sur la + ferdeko tiun ĉi vesperon mi diris al Abdul ke eble ĝi estas la + bildo de iu Usona nobelo. Je kio li diris ke ili ne havis + nobelojn.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Sed la Usonanoj de altranga sango,“</span> mi + demandis, <span class="tei tei-q">„ĉu ili ne havis + titolojn?“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Nek titolojn nek altrangan sangon,“</span> li + respondis. <span class="tei tei-q">„Kaj tial ke ili ĉiuj havis la + saman devenon kaj venis al tiu ĉi lando nur por pli bone prosperi + ol hejme, ĉiu el ili estis estimata aŭ malestimata laŭ sia riĉaĵo. + Tial ke ili multe respektis monon, tio estis kontentiga distingilo. + La rezulto estis ke la familioj, kiuj posedis riĉaĵon dum kelkaj + generacioj, kvazaŭ fariĝis aristokratoj. Tiu ĉi supera klaso + pasigis multe da tempo ĉe sportoj kaj amuzaĵoj kaj elspezis multe + da mono, ĉar ili treege ŝatis la paradon. Ilia intelekta kresko + estis malforta, kaj ili havis malgrandan influon ekster socialaj + aferoj. Ili imitis la manierojn de eksterlandaj aristokratoj. Ili + estis tre atentaj al vagantaj nobeloj el fremdaj landoj. Eĉ + parencojn de titoluloj ili salutis kun plej varma + entuziasmo.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiam mi diris al + li: <span class="tei tei-q">„Sed klarigu al mi, ho Abdul, kiel tiu + ĉi malprofunda nacio povis fariĝi tiel potenca.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ili estis potencaj nur laŭ nombro kaj ne sufiĉe fortaj + por porti la sukceson. En la komenco de la dudeka jarcento—laŭ ilia + <span class="tei tei-pb" id="page32">[p. 32]</span> <a name="p32" + id="p32" class="tei tei-anchor"></a> kalkulo—grandegaj riĉaĵoj + amasiĝis en unu tago, kaj la Usonanoj ebriiĝis de mono.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Je kio mi + ekkriis: <span class="tei tei-q">„Ho lando de plezurego! Ĉar multe + da mono ĝojigas!“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Sed la maljunulo + skuis la kapon: <span class="tei tei-q">„Tre vere, ho princo; sed + la rezulto estis treege malfeliĉa. La grandegaj riĉaĵoj regis ĉion, + eĉ la registaron de la lando kaj la juristaron. Per financaj ruzoj + ili amasigis fablajn monsumojn. Junuloj senmoraliĝis, ĉar honesta + industrio kun moderaj profitoj estis por ili ridindaĵo.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Vere, tio estas laŭ la naturo!“</span> mi diris. + <span class="tei tei-q">„Sed en lando kie ĉiuj estis riĉaj, ĉu sin + trovis iuj, kiuj volis fari la malaltajn laborojn? Ĉar neniu volas + ŝoveli koton kiam la poŝoj estas plenaj de oro.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Ĉiuj ne estis riĉaj. Kaj kiam la malriĉuloj ankaŭ + fariĝis avaraj tiam ili fariĝis batalemaj. Tiam komenciĝis socialaj + malpacoj kun sangoverŝo kaj ruiniĝo.“</span></p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 20an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Glacia vento kun + pluvego el la nordoriento. Hieraŭ ni spasme spiris pro la varmega + aero. Hodiaŭ ni tremas en vintraj vestoj.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 21an de Majo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Same kiel + hieraŭ. Al la plimulto de ni estas malvarme. Miaj dentoj tremas kaj + mi estas kaj varma kaj malvarma. Ventego pli malbona neniam ĝemis + ĉirkaŭ ŝipo. Omar nomas ĝin la kriegantaj voĉoj de la cent milionoj + da Usonanoj kiuj sendube pereis en simila vetero.</p> + </div><span class="tei tei-pb" id="page33">[p. 33]</span> <a name= + "p33" id="p33" class="tei tei-anchor"></a> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 16an de Junio.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Estas multaj + tagoj de kiam mi tuŝis ĉi tiun taglibron. Abomenan malsanon mi + havis, kiu detruis energion kaj kuraĝon. Ĝi kvazaŭ similis al + febro, kaj tamen miaj membroj estis malvarmaj. Mi ne povus ĝin + priskribi eĉ se mi volus.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul eniris la + kajuton hodiaŭ vespere kun kelke da metalaj platoj kaj parolis pri + ili. Li tute ne respektas la intelektojn de la antikvaj Usonanoj. + Mi pensis momenton ke li kontraŭdiris sin, sed li estis prava kiel + kutime. Estis jene:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Ili multe + legis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Vi jam + diris al ni ke ili ne havis literaturon. Ĉu ili multe legis + nenion?</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Vere, vi + estas ĝin dirinta! Ĉiutage ili publikigis vastajn paperfoliojn en + kiuj ili plej detale priskribis ĉiujn krimojn. Ju pli terura la + krimo, des pli preciza la priskribo. Teruroj estis ilia ĉefa ĝojo. + Skandalojn ili englutis kun malsataj okuloj. Ĉi tiujn kronikojn pri + krimo kaj abomenaĵoj ili eldonis cent-milope. Preskaŭ ĉiu familio + en la lando legis ilin.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Kaj ĉu + tio anstataŭis la literaturon?</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Jes.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 20an de Junio.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ree ni estas sur + la maro; malproksime de Nu-Jok je dutaga vojaĝo. Nia decido estis + subita. Abdul, en malfeliĉa momento, trovis inter tiuj malbenitaj + platoj geografian karton de la lando, kaj sekve de tio li sentis + fortegan <span class="tei tei-pb" id="page34">[p. 34]</span> + <a name="p34" id="p34" class="tei tei-anchor"></a> deziron viziti + unu urbon nomitan <span class="tei tei-q">„Washington“</span>. Mi + ŝanceliĝis kaj fine konsentis, malsaĝe mi pensas, ĉar la ŝipanaro + sopiras al Persujo. Kaj tiu ĉi urbo kuŝas enlande apud rivero. Li + diras ke ĝi estis ilia plej belega urbo, la registara sidejo, la + ĉefurbo de la lando. Ab-i-Garm ĵuras ke li ĝin povos trovi se la + karto estas vera.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Hason ankoraŭ + manĝas sola.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Hodiaŭ + posttagmeze ni ripozis sur la ferdeko, dum Testudo kviete naĝis + suden. Tero vidiĝis laŭ la dekstra flanko de la ŝipo, nedifinita + strio laŭ la okcidenta horizonto.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Iom post + tagmezo, dum ni preternaĝis la ruinon de giganta turo—eble + lumturo—Abdul subite ekstaris kaj ĉirkaŭrigardis. Tiam li alparolis + Ab-i-Garmon, demandante je kiom da mejloj ni estas malproksime de + la Nu-Joka haveno. La respondon mi jam forgesis, sed ĝi treege + ekscitis la maljunulon. Mi rimarkis nekutiman brilon en liaj + okuloj, ankaŭ ektremon de la fingroj dum li almontris la maron + ĉirkaŭan, kaj ekparolis:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Sub ni, la fundo de l’ maro estas kovrita de feraj + ŝipoj—ruinoj de grandiozaj militŝiparoj—la plej potencaj en la homa + historio!“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tuj ni ĉiuj + interesiĝis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„Kiuj militŝiparoj?“</span> mi demandis. <span class= + "tei tei-q">„Kaj kio detruis ilin. Ĉu estis batalo?“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Batalo, + grandega ekster la koncepto de iu Perso; konflikto en kiu la maro + skuiĝis kaj la ĉielo disŝiriĝis per la tondrado de feraj + <span class="tei tei-pb" id="page35">[p. 35]</span> <a name="p35" + id="p35" class="tei tei-anchor"></a> monstroj. Unu el ili estis + sufiĉe potenca por dispecigi en atomojn tutan aron da Testudoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Jafar-el-Beg: + Vere! Tio estas rakonto facile dirita, sed ĝi tute ne estas + kredinda. En Testudo mi sentus min sufiĉe forta por kontraŭstari + iujn el viaj infan-fabelaj mirindaĵoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Saĝa vi + estas. Ĉar la perdo de via cerbo, Jafar-el-Beg, ne povus influi + vian parolon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Je kio ĉiuj + ridegis, kaj Jafar-el-Beg silentis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Rakontu + al ni pri tiu ĉi batalo, ho Abdul. Mi memoras nun ke mi iam legis + pri ĝi en la kolegio. Tiujn ĉi detalojn pri la antikva historio mi + forgesas. Kiamaniere ĝi okazis?</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Mi jam + diris ke la Usonanoj estis avaraj. Kaj ilia avareco, fine, okazigis + tiun ĉi militon. Per partiaj leĝoj ili havigis al si la leonan + parton de la komerco de la mondo. Tio haltigis la prosperon de + aliaj nacioj, ĝis fine la plej potencaj nacioj de Eŭropo kombiniĝis + por memdefendo kontraŭ ĉi tiu ĉion-sorbanta avideco. Ili amasigis + mararmeon plej grandegan. Tiam, trans la oceano, venis la fera + malamiko. Kaj tie ĉi, sur la loko kie ni nun naĝas, ili renkontis + la Usonajn ŝipojn.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Kiom da + ŝipoj entute?</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: La + Usonanoj havis okdek grandajn ŝipojn el fero, kaj multajn pli + malgrandajn ŝipojn. La malamikaro havis ducent kvardek grandajn + ŝipojn, ĉiuj el fero. Ankaŭ pli malgrandajn ŝipojn por diversaj + celoj ili havis.</p><span class="tei tei-pb" id="page36">[p. + 36]</span> <a name="p36" id="p36" class="tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Alaĥo! + Malbona afero por niaj avaraj amikoj! Kaj tial ke ili estis nacio + da komercistoj ili eble malŝatis la militon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Pri tio + la historiistoj malkonsentas. Laŭ la Usonanoj mem ili estis + potencaj militistoj. Sed iuj tiamaj verkistoj donas alian ideon. + Ala-el-Kalaf estas certa ke ili estis timuloj, malfortaj en korpo + kaj spirito, sed ofte tre bonŝancaj. Laŭ mia opinio ĉi tiu batalo + ĵetas plenan lumon sur la aferon. Tago simila al tiu ĉi ĝi estis, + ankaŭ en Junio, kiam la Eŭropanoj, naĝante norden laŭ la marbordo + por kapti Nu-Jokon, renkontis la Usonan admiralon Bedford kun liaj + okdek ŝipoj. Kaj la batalo ne longe daŭris.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Vere, mi + kredas vin! Tial ke la Eŭropanoj havis po tri ŝipoj kontraŭ unu mi + donus al ili ĉirkaŭ duonan tagon, posttagmezon similan al ĉi tiu, + por sendi la avarulojn al la fundo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Via + konjekto estas bona, ho princo, rilate al la daŭro de la milito. Ĝi + daŭris ĝuste someran posttagmezon. Sed estis la Usonanoj kiuj + sendis la malamikojn al la fundo. Kaj la maro sub niaj piedoj estas + kovrita de feraj korpoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Diablo! + Se tio estas vera rakonto, kaj mi ne dubas, la avaruloj ne estis + tute malindaj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Omar: Kiam tio + ĉi okazis?</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: En la + frua parto de la dudeka jarcento. Mi ne memoras la daton, sed ĝin + neniam forgesis la Usonanoj. Certe ili juste fieris, ĉar + <span class="tei tei-pb" id="page37">[p. 37]</span> <a name="p37" + id="p37" class="tei tei-anchor"></a> en tiu tago ili faris + mirindaĵojn. Admiralo Bedford foje estis ĉirkaŭata de dekduo da + Germanaj militŝipoj. Kaj jen! li detruis ĉiujn! Kaj el Franca kaj + Rusa ŝiparoj li detruis egalan nombron; ankaŭ kelkajn Britajn kaj + Italajn ŝipojn.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Omar: Diablo! + Bonega afero!</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Jes. + Aliajn miraklojn faris la Usonanoj en tiu tago. Teksas, ŝipeto kun + pinta antaŭparto, enpremegis truojn en dudekon da grandaj ŝipoj, + kaj la akvo englutis ilin. Ankaŭ alia ŝipeto, longa kaj mallarĝa, + kaj de la Usonanoj elpensita, faris grandajn difektojn. Tiu ĉi + mirinda maŝino naĝis tien ĉi kaj tien inter la fremdaj ŝipoj kaj + ilin difektegis. Multe da gloro la komandanto havigis al si.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ab-i-Garm: Kaj + kiom da ŝipoj perdis la Usonanoj?</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Raportoj + estas kontraŭdiraj. Laŭ iu Usonano ili ne perdis iun ŝipon, sed laŭ + aliaj aŭtoritatoj ili perdis kelkajn.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kan-Li: Bonega + batalo! Sed ĉu vi povas klarigi kiel tia malsupera popolo povis + subite fariĝi heroa?</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Abdul: Laŭ + Barnes, frua Brita historiisto, ili estis mirige bonŝancaj sur la + akvo. Kaj tiun diron subtenas iu Hispana admiralo, Molino, kiu + opinias ke la Usonanoj, pro tio ke ili estis malpia popolo, estis + helpataj de la diablo.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 2an de Julio.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ni estas en la + rivero kiu kondukas al <span class="tei tei-q">„Washington“</span>. + Ab-i-Garm diras ke ni vidos ĝin morgaŭ. La rivero havas malpuran + koloron.</p> + </div><span class="tei tei-pb" id="page38">[p. 38]</span> <a name= + "p38" id="p38" class="tei tei-anchor"></a> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 3an de Julio.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ni vidas antaŭ + ni la ruinojn de granda kupolo, ankaŭ tre altan kolonon. Eble ili + apartenas al la urbo kiun ni serĉas.</p> + </div> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 4an de Julio.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Neniam ni + forgesos ĉi tiun daton. En plej gaja humoro ni forlasis Testudon + tiun ĉi matenon, sen ia ideo pri la teruraj okazontaĵoj, kiuj + atendis nin. Ĉirkaŭ tagmezo mi surteriris, akompanata de Abdul, + Omar, Josafa Hason, Jafar-el-Beg, Mulai la unua oficiro, Amad la + kuiristo, Taki-u-Din, kaj du maristoj. Nia marŝo ĵus komenciĝis, + kiam maltrankviliga eltrovo konsternis nin. Ni estis haltintaj laŭ + peto de Abdul, por studi iujn surskribaĵojn sur ŝtono, kiam Omar, + kiu ĵus ekiris, subite haltis kun surprizita ekkrio. Ni rapidis al + li, kaj tie, en la mola tero, sin trovis postsignoj de homaj + piedoj!</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Mi ne povas + priskribi nian surprizon. Ni decidis sekvi la postsignojn, kaj + baldaŭ trovis, ke ili kondukas nin al la granda kupolo pli rekte ol + ni mem povus iri. Nia eksciteco estis neesprimebla. Tiuj el ni, + kiuj portis defendilojn, tenis ilin pretaj. La vojeto estis nemulte + uzata, sed ĝi estis klare videbla. Ĝi serpentis inter defalintaj + fragmentoj kaj ruiniĝantaj statuoj, kaj kondukis nin laŭ larĝa + avenuo inter konstruaĵoj de vasta grandeco kaj solideco, kiuj multe + superis iujn, kiujn ni vidis en Nu-Jok. Ĝi aspektis kiel urbo da + monumentoj.</p><span class="tei tei-pb" id="page39">[p. 39]</span> + <a name="p39" id="p39" class="tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Dum ni + supreniris la monteton al la granda templo kaj vidis ĝin tra la + arboj, kiuj sin levis super ni, ni miris pro ĝia grandeco kaj + belegeco. Niaj okuloj vagis kun plezuro super la masivajn kolonojn. + Ĉiu estis hakita el unu bloko, kaj ili estis ankoraŭ blankaj kaj + freŝaj kvazaŭ nove faritaj. La vojeto kondukis nin sub unu el la + malsupraj arkaĵoj de la konstruaĵo, kaj ni alvenis al la alia + flanko. Tiun ĉi flankon ni trovis eĉ pli belega ol la alian. Ĉe la + meza parto sin trovis ŝtuparo de admirinda vasteco, nun disfalanta + kaj en multaj lokoj havanta kreskantajn florojn kaj herbon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Silente + suprenirante tiun ĉi ŝtuparon, dum la aliaj sekvis, mi ekvidis du + homajn piedojn kun la plandoj al ni, lokitajn sur la balustrado + supre. Per signo mi atentigis Abdul’ pri ili, kaj la okuloj de la + maljunulo ekbrilis de ĝojo. Ĉu ĝi estas Usonano? Mi konfesas + ekscitecon pro la ebla renkonto. Kiom de ili estis tie? kaj + kiamaniere ili akceptos nin?</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Rigardinte mian + areton por vidi ĉu ĉiuj estas tie, mi kuraĝe supreniris la aliajn + ŝtupojn kaj staris antaŭ li.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Li ripozis sur + stranga kvarpieda seĝeto, kaj tenis siajn piedojn sur la + balustrado, nivele kun la kapo. Vestita de feloj kaj maldelikata + ŝtofo li multe similis al ĉasisto, kaj li trankvile rigardis min, + kvazaŭ Persa nobelo estus ĉiutaga gasto. Tia akcepto ne plaĉis al + mi, precipe ĉar li restis sidanta, kaj eĉ ne demetis la piedojn. Li + skuis la kuriozan kapon kelkajn fojojn kvazaŭ tio estus sufiĉa + saluto.</p><span class="tei tei-pb" id="page40">[p. 40]</span> + <a name="p40" id="p40" class="tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Por konservi + mian propran indecon antaŭ miaj kamaradoj mi ne povis permesi ke la + barbaro sidu, kaj per signo mi petis lin ke li stariĝu. Li + respondis neĝentile kraĉante el la buŝo brunan fluidaĵon trans la + balustradon antaŭ li. Tiam rigardante min per kvazaŭ ridonta, sed + samtempe serioza vizaĝo, li diris ion per nemuzika voĉo, kion mi ne + komprenis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Je tio Abdul kiu + komprenis unu aŭ du vortojn rapide alproksimiĝis kaj alparolis lin + en lia propra lingvo. Sed la barbaro malfacile komprenis, precipe + pro la elparolo de Abdul. Tiu ĉi poste diris al mi ke la lingvo de + la viro nemulte malsimilas la lingvon de la Usonanoj, kiel ili ĝin + skribis antaŭ dek unu jarcentoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kiam fine li + stariĝis parolante kun Abdul, mi povis pli bone observi lin. Li + estis alta kaj osteca, kun malgracia nuko, kaj aspektis ĉe la unua + rigardo, kiel viro kvardekjara. Ni decidis poste ke li havis malpli + ol tridek jarojn. Lia flava haŭto kaj manko da haroj igis lin + aspekti multe pli maljuna ol li estis. Lia mieno ankaŭ surprizis + min. Ĝi esprimis profundan malĝojecon, tamen liaj okuloj estis + plenaj de gajeco, kaj lia buŝo senĉese esprimis mokadon. Mi mem ne + ŝatis lian manieron. Li ne ŝajnis impresata de tiom da fremduloj, + kaj tenis sin kvazaŭ estus negrave ĉu ni lin komprenas aŭ ne. Sed + Abdul poste informis min, ke li faris tre multe da demandoj pri + ni.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Jen kio Abdul + eksciis: Tiu ĉi Usonano kun lia edzino kaj unu maljuna viro estis + la solaj, kiuj restis el lia raso. Tridek unu mortis tiun + <span class="tei tei-pb" id="page41">[p. 41]</span> <a name="p41" + id="p41" class="tei tei-anchor"></a> ĉi someron. En antikvaj tempoj + la lando enhavis multajn milionojn de liaj samlandanoj. Ili estis + la plej potenca nacio en la mondo. Li ne povis legi. Li havis du + nomojn, unu estis <span class="tei tei-q">„Jon“</span>, la alian li + jam forgesis. Ili loĝis en ĉi tiu templo, ĉar ĝi estas malvarmeta. + Kiam la templo estis konstruita, kaj por kia celo, li ne povis + diri. Li almontris al la Okcidento, kaj diris ke la lando tie estas + kovrita de ruiniĝintaj urboj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kiam Abdul diris + al li, ke ni estas amikoj, kaj donacis al li belegan + ĉasist-tranĉilon, li etendis al li sian dekstran manon kaj tie + tenis ĝin. Momente Abdul rigardis ĝin mire, kiel faris ĉiuj, tiam + kun subita inteligenteco li ekkaptis la etenditan manon en sian + propran, kaj movis ĝin supren kaj malsupren. Tio ĉi estis interesa, + ĉar Abdul informas nin, ke tiamaniere la Usonanoj salutis unu la + alian.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Dum ĉio tio ĉi + okazis, ni eniris grandan rondan salonon sub la kupolo. Tiu ĉi + salono estis vastega, kaj ankoraŭ restis signoj de antaŭa belegeco. + Laŭ la muroj sin trovis marmoraj statuoj ĉirkaŭitaj de hedero, kaj + ili rigardis nin per melankoliaj okuloj. Tie ĉi ni ankaŭ renkontis + maldikan maljunulon, kies senhara kapo kaj senbarba vizaĝo preskaŭ + igis min ridi.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Laŭ peto de + Abdul nia mastro kondukis nin en kelkajn el la pli malgrandaj + ĉambroj por montri al ni la vivmanieron de la Usonanoj, kaj estas + neeble imagi pli patosan miksaĵon de gloro kaj ruiniĝo, de riĉeco + kaj malriĉeco, de <span class="tei tei-pb" id="page42">[p. + 42]</span> <a name="p42" id="p42" class="tei tei-anchor"></a> + civilizacio kaj barbareco. Malnovaj mebloj, pladoj el arĝento, + bronzaj figuroj, eĉ altvaloraj pentraĵoj estis disĵetitaj en la + ĉambroj, flanke de la plej primitivaj iloj. Estis klare, ke la + antikvaj artoj jam de longe estis forgesitaj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kiam ni revenis + al la ronda salono nia mastro momente malaperis en ĉambron, kiun li + ne estis montrinta al ni. Li revenis portante ŝtonan vazon kun + malgranda kolo, kaj lin sekvis knabino, kiu portis pokalojn el + kupro kaj stano. Tiujn ĉi ŝi metis sur defalintan parton de la + kupolo, kiun ili uzis kiel tablon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">La knabino estis + interesa. Ŝi havis belan kapon, delikatajn trajtojn, flavan + hararon, bluajn okulojn, kaj paceman malgajan mienon, kiu tuŝis + mian koron. Se ŝi estus estinta malbela, la tago estus havinta tute + alian finon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ni ĉiuj salutis + ŝin, kaj la Usonano diris kelkajn vortojn, kiujn ni prenis kiel + prezentajn vortojn. Li plenigis la pokalojn el la ŝtona vazo, kaj + tiam dirante ion, kion Abdul ne komprenis, li etendis sian pokalon + kun stranga moveto kaj metis ĝin al siaj lipoj. Kiam li tion faris + Omar ekkaptegis mian brakon kaj diris:</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-q">„La ĝusta gesto de la fantomo!“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kaj tiam kvazaŭ + al si mem. <span class="tei tei-q">„Kaj hodiaŭ estas la kvara de + Julio.“</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Sed li trinkis, + kiel faris ĉiuj, ĉar nia soifo estis forta kaj la odoro de la ora + fluidaĵo estis plej alloga. Ĝi havis pli varmegan guston ol la + fajroj de la infero. Ĝi ankaŭ estis tre potenca kaj tre gajigis la + sentojn. Ni tuj fariĝis feliĉaj.</p><span class="tei tei-pb" id= + "page43">[p. 43]</span> <a name="p43" id="p43" class= + "tei tei-anchor"></a> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kaj estis tiam + ke Hason faris senprudentan agon. Estante proksime de la knabino + kaj tre impresita de ŝia beleco, li alparolis ŝin kiel <span class= + "tei tei-hi"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Hura-al-missan</span></span><a id= + "noteref_4" name="noteref_4" href="#note_4"><span class= + "tei tei-noteref"><span style= + "font-size: 60%; vertical-align: super">4</span></span></a>, kion, + kompreneble, ŝi ne komprenis. Sed tio ne sufiĉis al li; li poste + metis siajn brakojn ĉirkaŭ ŝian talion kun la intenco kisi ŝin. Tre + timigita, ŝi penis liberigi sin. Sed Hason, tenante ŝian belan + mentonon per la alia mano, estis preskaŭ metinta siajn lipojn al + ŝiaj, kiam la maljuna viro levis sian pezan bastonon kaj faligis + ĝin kun kruela rapideco sur la kapon de nia kamarado. La frapo de + la bastono sur la fortan kranion sonadis en la kupolo kaj eĥis tra + la malplenaj koridoroj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Josafa Hason + palpebrumis kaj ŝanceliĝis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiam, kun + furiozeco en la vizaĝo, li kuregis sur la maljunulon.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Sed tiam la juna + Usonano enmiksiĝis. Li rapide alproksimiĝis, forte fermis sian + ostecan manon kaj kun miriga rapideco ŝovegis ĝin antaŭen, tiel + rekte ke ĝi renkontis la vizaĝon de Hason, kaj li, je nia surprizo, + subite kaj neĝentile sidiĝis sur la marmoran pavimon, kaj la sango + elkuregis el la nazo. Li estis kompatinda vidaĵo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Pro tio ke + tiamaniera batalo estis por ni nekonata, ni estis tre konsternitaj, + kaj opiniis ke li estas mortigita. Jafar-el-Beg, fortega luktisto, + kun potenca korpo, furioze kuregis sur la Usonanon por kiu mi + tremis. Sed la brakon li ree elŝovegis, kaj Jafar-el-Beg ankaŭ + <span class="tei tei-pb" id="page44">[p. 44]</span> <a name="p44" + id="p44" class="tei tei-anchor"></a> sidiĝis. Malĝoja spektaklo ĝi + estis, kaj la koro de ĉiu Perso forte ekbatis.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ĉe tiu ĉi tempo + Hason ree staris, purpura de kolero. Kun levita glavo li kuregis + sur nian mastron. La maljuna viro metis sin inter ilin. Hason kun + senpripensa krueleco, frapegis la kapon, kaj streĉis lin sur la + plankon. Momenton la junulo staris konsternita, tiam ekkaptante la + bastonon de la maljunulo—peza bastono kun fera pinto—li saltegis + antaŭen, kaj, pli rapide ol vortoj povas diri, donis teruran frapon + sur la kapon de Hason, kiu falegis al la planko kun rompita + kranio.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ĉio tio ĉi + okazis en momento, kaj freneza konfuzo sekvis. Miaj kamaradoj + eltiris siajn defendilojn kaj kuregis kontraŭ la Usonano. La + knabino kuris antaŭen aŭ de teruro aŭ por protekti sian amanton, mi + ne scias, kiam sago el la pafarko de maristo trapikis ŝian + koron.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tio donis al la + Usonano la energion de dekdu homoj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Li senkonsciigis + bravan Mulai’ per frapo, kiu mortigus bovon. Pri tia furiozeco mi + ne havis koncepton. Li malaltigis sian bastonon kiel fulmofajron el + la ĉielo sur la kraniojn de la Persoj, tamen li ĉiam alproksimiĝis + la pordon por malhelpi siajn malamikojn ĉirkaŭi lin. Kvar el nia + nombro, en tiom da minutoj, sekvis Hason al la planko. Mulai, + Jafar-el-Beg, Taki-u-Din, kaj Zenjan, maristo, kuŝis streĉitaj sur + la pavimo, ĉiuj mortintaj aŭ treege vunditaj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiel subite + okazis tio ĉi, ke por mi ĝi preskaŭ ne ŝajnis realaĵo. Mi kuregis + antaŭen <span class="tei tei-pb" id="page45">[p. 45]</span> + <a name="p45" id="p45" class="tei tei-anchor"></a> por haltigi la + batalon, sed li malkomprenis mian celon, kaj per potenca frapo + faligis mian glavon el mia mano, kaj estis ĵus levinta la bastonon + por doni al mi la duan frapon, kiam brava Omar enpaŝis por savi + min, kaj subite puŝegis sian glavon al la viro. Sed ho ve! la + Usonano defendis sin per frapo eĉ pli rapida, kaj malaltigis sian + bastonon tiel rapidege sur la kapon de mia kamarado ke ĝi kuŝigis + lin kun la aliaj.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kiam Omar falis, + mi rimarkis ke la Usonano havis multajn vundojn, ĉar miaj kamaradoj + faris multajn sovaĝajn atakojn. Li ŝanceliĝis kiam li movis sin al + la pordo, kaj li apogis sin al la muro momenton, dum la okuloj + renkontis la niajn kun elrigardo de batalemo kaj malestimo, kiun mi + volonte forgesus. Tiam la bastono falis el lia mano; li ŝanceliĝe + iris al la granda portiko, kaj falis peze al la pavimo. Abdul kuris + al li, sed li estis senviva.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Kiam li falis, + mirinda afero okazis—neebla afero, kiam mi pensas pri ĝi, sed Abdul + kaj mi vidis ĝin klare.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Antaŭ la vasta + ŝtuparo kaj sidanta kontraŭ tiu ĉi pordo estas granda statuo de + Georgo Vaŝington. Kiam la Usonano ŝanceliĝe falis sur la portiko, + kun manoj etenditaj kaj kun la Morto en la koro, tiam ĉi tiu statuo + malrapide mallevis la kapon kvazaŭ por danki pro kuraĝa batalo.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Eble ĝi estis la + malĝoja akcepto de maldolĉa fino.</p> + </div><span class="tei tei-pb" id="page46">[p. 46]</span> <a name= + "p46" id="p46" class="tei tei-anchor"></a> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: right; margin-bottom: 1.00em">La 7an de Julio.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Ree sur la + maro.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiuĉifoje al + Persujo, portante niajn vunditojn kaj la cindrojn de la mortintoj; + la cindroj de la enlanduloj kuŝas sub la Granda Templo. La kranion + de la lasta Usonano mi donacos al la muzeo de Teheran.</p> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em">Fino.</p> + </div> + </div> + </div> + <hr class="doublepage" /> + + <div class="tei tei-back" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 6.00em"> + <div id="footnotes" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <h1 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 3.46em; margin-top: 3.46em"> + <span style="font-size: 173%">Notoj</span></h1> + + <dl class="tei tei-list-footnotes"> + <dt class="tei tei-notelabel"><a id="note_1" name="note_1" href= + "#noteref_1">1.</a></dt> + + <dd class="tei tei-notetext"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiuj ĉi + objektoj estas nun en la muzeo de Imperia Kolegio en Teheran.</p> + </dd> + + <dt class="tei tei-notelabel"><a id="note_2" name="note_2" href= + "#noteref_2">2.</a></dt> + + <dd class="tei tei-notetext"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Malik kredas + ke tiu ĉi sendube estas <span class="tei tei-q">„Central + Park“</span> iafoje menciita en la Usona literaturo.</p> + </dd> + + <dt class="tei tei-notelabel"><a id="note_3" name="note_3" href= + "#noteref_3">3.</a></dt> + + <dd class="tei tei-notetext"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">La + <span class="tei tei-q">„ligna figuro“</span> estis skulptaĵo + reprezentanta Indianon. En Usono tiaj skulptaĵoj, laŭ malnova + kutimo, ofte troviĝas antaŭ la pordoj de cigar-vendejoj.—Rim. de + la tradukinto.</p> + </dd> + + <dt class="tei tei-notelabel"><a id="note_4" name="note_4" href= + "#noteref_4">4.</a></dt> + + <dd class="tei tei-notetext"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">La plej anĝela + el virinoj.</p> + </dd> + </dl> + </div><span class="tei tei-pb" id="page47">[p. 47]</span> <a name="p47" + id="p47" class="tei tei-anchor"></a> + <hr class="doublepage" /> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.20em"><span style= + "font-size: 120%; font-style: normal; font-weight: 700">Esperanto + Verlag Möller & Borel</span><br /> + <span style= + "font-size: 120%; font-style: normal; font-weight: 700">Berlin SW., + Lindenstrasse 18/19.</span></p> + + <div class="tei tei-tb"> + <hr style="width: 80%" /> + </div> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.80em"><span style= + "font-size: 180%">Verkoj tute en Esperanto.</span></p> + + <table summary="This is a table" cellspacing="0" class= + "tei tei-table" style="margin-bottom: 1.00em; margin-left: 1.50em"> + <colgroup span="2"></colgroup> + + <tbody> + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell"></td> + + <td class="tei tei-cell"><span style= + "font-style: italic">Sm</span></td> + </tr> + + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell" style="text-indent: -1.5em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Aoro, stenografio + internacia.</span></em> Lernolibro por uzo en la lingvoj + Esperanto, angla, franca, germana, rusa kaj hispana de Rudolf + Sprotte</td> + + <td class="tei tei-cell">0,20</td> + </tr> + + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell" style="text-indent: -1.5em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Ĉu unu lingvo internacia + aŭ tri?</span></em> Respondo al S<span class= + "tei tei-hi"><span style= + "font-size: 80%; vertical-align: super">ro</span></span> Prof. + Diels, de Prof. Louis Couturat, Paris</td> + + <td class="tei tei-cell">0,10</td> + </tr> + + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell" style="text-indent: -1.5em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Elektitaj Fabeloj de + Fratoj Grimm</span></em>, tradukis el la germana lingvo + D<span class="tei tei-hi"><span style= + "font-size: 80%; vertical-align: super">ro</span></span> + Kabe</td> + + <td class="tei tei-cell">0,75</td> + </tr> + + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell" style="text-indent: -1.5em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Kiel ni plibeligos la + vivon</span></em>, originale verkita de <span class= + "tei tei-q">„Saĝulo“</span></td> + + <td class="tei tei-cell">0,25</td> + </tr> + + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell" style="text-indent: -1.5em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">La kormalsanoj, iliaj + kaŭzoj kaj kontraŭbatalo.</span></em> Priskribo populara de + D<span class="tei tei-hi"><span style= + "font-size: 80%; vertical-align: super">ro</span></span> O. + Burwinkel, esperantigis D<span class="tei tei-hi"><span style= + "font-size: 80%; vertical-align: super">ro</span></span> + Kunschert, kuracisto en Wiesbaden</td> + + <td class="tei tei-cell">0,50</td> + </tr> + + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell" style="text-indent: -1.5em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Solvo de la problemo de + lingvo internacia</span></em>, de *<span class= + "tei tei-hi"><span style= + "vertical-align: super">*</span></span>*, kun germana traduko + de Prof. P. Christaller</td> + + <td class="tei tei-cell">0,40</td> + </tr> + + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell" style="text-indent: -1.5em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Sub la neĝo</span></em>, + taglibro de juna loĝanto de la Jura montaro, de J. J. Porchat, + esperantigis J. Borel</td> + + <td class="tei tei-cell">0,50</td> + </tr> + + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell" style="text-indent: -1.5em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Tri unuaktaj + Komedioj:</span></em> <span class="tei tei-q">„La + malfeliĉuloj“</span> de A. v. Kotzebue.—<span class= + "tei tei-q">„Tie-ĉi oni parolas esperante“</span> de T. + Williams.—<span class="tei tei-q">„La Renkonto“</span> de M. + Hankel</td> + + <td class="tei tei-cell">0,40</td> + </tr> + + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell" style="text-indent: -1.5em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Unua + Legolibro</span></em>, gradigitaj legaĵoj kun frazlibro kaj + modeloj de leteroj, de D<span class="tei tei-hi"><span style= + "font-size: 80%; vertical-align: super">ro</span></span> + Kabe</td> + + <td class="tei tei-cell">0,75</td> + </tr> + + <tr class="tei tei-row"> + <td class="tei tei-cell" style="text-indent: -1.5em"><em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Esperanta + Sintakso</span></em>, laŭ verkoj de D<span class= + "tei tei-hi"><span style= + "font-size: 80%; vertical-align: super">ro</span></span> + Zamenhof kaj aliaj aŭtoroj. En Esperanto verkita de Paul + Fruictier</td> + + <td class="tei tei-cell">0,70</td> + </tr> + </tbody> + </table> + </div><span class="tei tei-pb" id="page48">[p. 48]</span> <a name="p48" + id="p48" class="tei tei-anchor"></a> + <hr class="doublepage" /> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.80em"><span style= + "font-size: 180%; font-style: normal; font-weight: 700">LA + INSTRUANTO</span></p> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.20em"><span style= + "font-size: 120%; font-style: normal; font-weight: 700">5a JARO + DE</span> <span class="tei tei-q" style= + "text-align: center"><span style= + "font-size: 120%; font-style: normal; font-weight: 700">„</span><span style="font-size: 120%; font-style: normal; font-weight: 700">LIBERAJ + HOROJ</span><span style= + "font-size: 120%; font-style: normal; font-weight: 700">“</span></span></p> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.20em"><span style= + "font-size: 120%; font-style: normal; font-weight: 700">Ĉiumonata + organo por lernantoj de Esperanto.</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">REDAKCIO KAJ + ADMINISTRACIO: Esperanto Verlag Möller & Borel, Berlin SW. 68, + Lindenstrasse 18–19.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">JARA ABONPREZO: 2 + M. (1 Sm) Por abonantoj de <span class="tei tei-q">„Germ. + Esperantisto“</span> kaj anoj de G. E. A. 1,50 M. afrankite.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Tiu ĵurnalo, + eliranta la 15<span class="tei tei-hi"><span style= + "font-size: 80%; vertical-align: super">an</span></span> de ĉiu + monato, celas prezenti al esperantistoj facilajn kaj instruajn + legaĵojn. Ĝi estas daŭrigo de la multe ŝatataj <span class= + "tei tei-q">„Liberaj Horoj“</span>, antaŭa aldono al <span class= + "tei tei-q">„Germana Esperantisto“</span>. Lerta kunlaborantaro + helpas la redakcion, liveri al lernantoj facilan, sed tamen interesan + kaj bonstilan literaturon. La praktikan uzon de nia lingvo instruas + dialogoj, modeloj de leteroj, tekstoj kun apuda nacilingva traduko + ktp.; amuza parto liveras interesajn problemojn kaj humoraĵojn.</p> + + <div class="tei tei-tb"> + <hr style="width: 80%" /> + </div> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Jara abonprezo 2 + M. (1 Sm). Por abonantoj de <span class="tei tei-q">„Germana + Esperantisto“</span> kaj membroj de G.E.A. en Germanujo kaj + Aŭstrio-Hungarujo nur 1,50 M. (0,75 Sm). Por la cetera eksterlando + senescepte 2.— M. (1 Sm).</p> + + <div class="tei tei-tb"> + <hr style="width: 80%" /> + </div> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em"><span style= + "font-family: sans-serif">Esperanto Verlag Möller & Borel, Berlin + SW., Lindenstr. 18–19.</span></p> + </div><span class="tei tei-pb" id="page49">[p. 49]</span> <a name="p49" + id="p49" class="tei tei-anchor"></a> + <hr class="doublepage" /> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.80em"><span style= + "font-size: 180%; font-style: normal; font-weight: 700">Esperanta + Biblioteko Internacia</span></p> + + <div class="block tei tei-quote" style= + "margin-bottom: 1.80em; margin-left: 3.60em; margin-top: 1.80em; margin-right: 3.60em"> + <span style="font-size: 90%">Tiu-ĉi biblioteko enhavas facilajn + legaĵojn de ĉiulandaj eminentaj Esperantistoj. Ĝi tial bonege taŭgas + por ekzercado de la lingvo, ĉu dum la grupaj kunvenoj, ĉu per privata + legado.</span> + </div> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Ĝis nun aperis:</span></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 1. Legolibreto,</span></em> de J. <em class= + "tei tei-emph"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Borel</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 2. Fabeloj de Andersen,</span></em> tradukitaj el dana lingvo, de + <em class="tei tei-emph"><span style="letter-spacing: 0.15em">Fr. + Skeel-Giŏrling</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 3. Bona Sinjorino,</span></em> novelo de E. Orzeszko, tradukita el + pola lingvo de <em class="tei tei-emph"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Kabe</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 4. Rusaj Rakontoj,</span></em> de Mamin Sibirjak, tradukitaj el rusa + lingvo de N. <em class="tei tei-emph"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Kabanov</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 5. Don Kiĥoto en Barcelono,</span></em> tradukita el hispana lingvo + de <em class="tei tei-emph"><span style="letter-spacing: 0.15em">Fr. + Pujulà y Vallès</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 6. El la Biblio,</span></em> trad. Dro L. L. <em class= + "tei tei-emph"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Zamenhof</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 7. El Dramoj</span></em> (fragmentoj) tradukitaj el germana lingvo, + de Dro L. L. <em class="tei tei-emph"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Zamenhof</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 8. El Komedioj</span></em> (fragmentoj), esperantigitaj de Dro L. L. + <em class="tei tei-emph"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Zamenhof</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 9. Praktika Frazaro,</span></em> Dialogoj de la ĉiutaga vivo, + kunmetis J. <em class="tei tei-emph"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Borel</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 10/11</span></em> (duobla numero)<em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">. + Japanaj Rakontoj.</span></em> El japana lingvo, kunmetis <em class= + "tei tei-emph"><span style="letter-spacing: 0.15em">Ĉif + Toŝio</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 12. Reaperantoj.</span></em> Familia dramo de Henrik Ibsen (la akto), + trad. el norvega lingvo de O. <em class="tei tei-emph"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Bünemann</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 13. Bulgaraj Rakontoj,</span></em> el bulgara lingvo tradukis At. D. + <em class="tei tei-emph"><span style= + "letter-spacing: 0.15em">Atanasov</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 14/15.</span></em> (duobla numero) <em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: normal; font-weight: 700">Amoro kaj Psiĥe</span></em> de + Lucius Apulejus el latina lingvo tradukis <em class= + "tei tei-emph"><span style="letter-spacing: 0.15em">Emilo + Pfeffer</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 16. Komerca Korespondo,</span></em> kunmetis J. Borel.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 17. Konsiloj pri Higieno,</span></em> tradukis J. Borel.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 18. La Reĝo de la Ora Rivero,</span></em> de John Ruskin, el la angla + lingvo tradukis Ivy Kellerman, A. M., Ph. Dr.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 19. Sinjoro Herkules.</span></em> Unuakta burleskaĵo de Georg Belly, + el germana lingvo tradukis H. Arntz kaj M. Butin</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: normal; font-weight: 700">No. + 20. La lasta Usonano</span></em> de J. A. Mitchell, el la angla + lingvo tradukis Lehman Wendell.</p> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.00em">(La kolekto estas + daŭrigota.)</p> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.20em"><span style= + "font-size: 120%; font-style: italic">Prezo po kajero 0,100 Sm (0,20 + M.)</span><br /> + <span style="font-size: 120%; font-style: italic">Serio de 12 volumoj + (afrankite) 1,250 Sm (2,50 M.)</span><br /> + <span style="font-size: 120%; font-style: italic">Ĉiu libreto enhavas + 40–50 paĝojn.</span></p> + + <p class="tei tei-p" style= + "text-align: center; margin-bottom: 1.80em"><em class="tei tei-emph" + style="text-align: center"><span style= + "font-size: 180%; font-style: normal; font-weight: 700">Esperanto + Verlag Möller & Borel</span></em><br /> + <span style="font-size: 180%">Berlin S.W., Linden-Strasse + 18–19.</span></p> + </div> + <hr class="doublepage" /> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 5.00em; margin-top: 5.00em"> + <div id="pgfooter" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 4.00em; margin-top: 4.00em"> + <pre class="pre tei tei-div" style= + "margin-bottom: 3.00em; margin-top: 3.00em"> +***END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTA USONANO*** +</pre> + <hr class="doublepage" /> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 3.00em; margin-top: 3.00em"> + <a name="toc1" id="toc1"></a><a name="pdf2" id= + "pdf2"></a><a name="pdb3" id="pdb3"></a> + + <h1 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 3.46em; margin-top: 3.46em"> + <span style="font-size: 173%">Credits</span></h1> + + <table summary="This is a list." class="tei tei-list" style= + "margin-bottom: 1.00em; margin-top: 1.00em"> + <tbody> + <tr> + <th class="tei tei-label tei-label-gloss">May + 2008 </th> + </tr> + + <tr> + <td class="tei tei-item"> + <table summary="This is a list." class="tei tei-list" + style="margin-bottom: 1.00em; margin-top: 1.00em"> + <tbody> + <tr class="tei tei-labelitem"> + <th class="tei tei-label"></th> + + <td class="tei tei-item">Project Gutenberg + Edition</td> + </tr> + + <tr class="tei tei-labelitem"> + <th class="tei tei-label"></th> + + <td class="tei tei-item"><span class= + "tei tei-respStmt"><span class="tei tei-name">Hoss + Firooznia<br /></span> <span class= + "tei tei-name">Andrew Sly<br /></span> <span class= + "tei tei-name">Online Distributed Proofreading + Team</span></span></td> + </tr> + </tbody> + </table> + </td> + </tr> + </tbody> + </table> + </div> + <hr class="doublepage" /> + + <div class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 3.00em; margin-top: 3.00em"> + <a name="toc4" id="toc4"></a><a name="pdf5" id= + "pdf5"></a><a name="pdb6" id="pdb6"></a> + + <h1 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 3.46em; margin-top: 3.46em"> + <span style="font-size: 173%">A Word from Project + Gutenberg</span></h1> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">This file + should be named 25386-h.html or 25386-h.zip.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">This and all + associated files of various formats will be found in: <a href= + "http://www.gutenberg.org/dirs/2/5/3/8/25386/" class= + "block tei tei-xref" style= + "margin-bottom: 1.80em; margin-left: 3.60em; margin-top: 1.80em; margin-right: 3.60em"> + <span style= + "font-size: 90%">http://www.gutenberg.org</span><span style= + "font-size: 90%">/dirs/2/5/3/8/25386/</span></a></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Updated + editions will replace the previous one — the old editions will be + renamed.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Creating the + works from public domain print editions means that no one owns a + United States copyright in these works, so the Foundation (and + you!) can copy and distribute it in the United States without + permission and without paying copyright royalties. Special rules, + set forth in the General Terms of Use part of this license, apply + to copying and distributing Project Gutenberg™ electronic works + to protect the Project Gutenberg™ concept and trademark. Project + Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you + charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If + you do not charge anything for copies of this eBook, complying + with the rules is very easy. You may use this eBook for nearly + any purpose such as creation of derivative works, reports, + performances and research. They may be modified and printed and + given away — you may do practically <em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: italic">anything</span></em> with public domain + eBooks. Redistribution is subject to the trademark license, + especially commercial redistribution.</p> + </div> + <hr class="page" /> + + <div id="pglicense" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 3.00em; margin-top: 3.00em"> + <a name="toc7" id="toc7"></a><a name="pdf8" id= + "pdf8"></a><a name="pdb9" id="pdb9"></a> + + <h1 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 3.46em; margin-top: 3.46em"> + <span style="font-size: 173%">The Full Project Gutenberg + License</span></h1> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><em class= + "tei tei-emph"><span style="font-style: italic">Please read this + before you distribute or use this work.</span></em></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">To protect the + Project Gutenberg™ mission of promoting the free distribution of + electronic works, by using or distributing this work (or any + other work associated in any way with the phrase <span class= + "tei tei-q">„Project Gutenberg“</span>), you agree to comply with + all the terms of the Full Project Gutenberg™ License (<a href= + "#pglicense" class="tei tei-ref">available with this file</a> or + online at <a href="http://www.gutenberg.org/license" class= + "tei tei-xref">http://www.gutenberg.org/license</a>).</p> + + <div id="pglicense1" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h2 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.88em; margin-top: 2.88em"> + <span style="font-size: 144%">Section 1.</span></h2> + + <h2 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">General Terms of Use & + Redistributing Project Gutenberg™ electronic works</span></h2> + + <div id="pglicense1A" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h3 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">1.A.</span></h3> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">By reading + or using any part of this Project Gutenberg™ electronic work, + you indicate that you have read, understand, agree to and + accept all the terms of this license and intellectual + property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree + to abide by all the terms of this agreement, you must cease + using and return or destroy all copies of Project Gutenberg™ + electronic works in your possession. If you paid a fee for + obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg™ + electronic work and you do not agree to be bound by the terms + of this agreement, you may obtain a refund from the person or + entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph + <a href="#pglicense1E8" class="tei tei-ref">1.E.8.</a></p> + </div> + + <div id="pglicense1B" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h3 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">1.B.</span></h3> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"> + <span class="tei tei-q">„Project Gutenberg“</span> is a + registered trademark. It may only be used on or associated in + any way with an electronic work by people who agree to be + bound by the terms of this agreement. There are a few things + that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works + even without complying with the full terms of this agreement. + See paragraph <a href="#pglicense1C" class= + "tei tei-ref">1.C</a> below. There are a lot of things you + can do with Project Gutenberg™ electronic works if you follow + the terms of this agreement and help preserve free future + access to Project Gutenberg™ electronic works. See paragraph + <a href="#pglicense1E" class="tei tei-ref">1.E</a> below.</p> + </div> + + <div id="pglicense1C" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h3 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">1.C.</span></h3> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">The + Project Gutenberg Literary Archive Foundation (<span class= + "tei tei-q">„the Foundation“</span> or PGLAF), owns a + compilation copyright in the collection of Project Gutenberg™ + electronic works. Nearly all the individual works in the + collection are in the public domain in the United States. If + an individual work is in the public domain in the United + States and you are located in the United States, we do not + claim a right to prevent you from copying, distributing, + performing, displaying or creating derivative works based on + the work as long as all references to Project Gutenberg are + removed. Of course, we hope that you will support the Project + Gutenberg™ mission of promoting free access to electronic + works by freely sharing Project Gutenberg™ works in + compliance with the terms of this agreement for keeping the + Project Gutenberg™ name associated with the work. You can + easily comply with the terms of this agreement by keeping + this work in the same format with its attached full Project + Gutenberg™ License when you share it without charge with + others.</p> + </div> + + <div id="pglicense1D" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h3 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">1.D.</span></h3> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">The + copyright laws of the place where you are located also govern + what you can do with this work. Copyright laws in most + countries are in a constant state of change. If you are + outside the United States, check the laws of your country in + addition to the terms of this agreement before downloading, + copying, displaying, performing, distributing or creating + derivative works based on this work or any other Project + Gutenberg™ work. The Foundation makes no representations + concerning the copyright status of any work in any country + outside the United States.</p> + </div> + + <div id="pglicense1E" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h3 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">1.E.</span></h3> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Unless you + have removed all references to Project Gutenberg:</p> + + <div id="pglicense1E1" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.E.1.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">The + following sentence, with active links to, or other + immediate access to, the full Project Gutenberg™ License + must appear prominently whenever any copy of a Project + Gutenberg™ work (any work on which the phrase <span class= + "tei tei-q">„Project Gutenberg“</span> appears, or with + which the phrase <span class="tei tei-q">„Project + Gutenberg“</span> is associated) is accessed, displayed, + performed, viewed, copied or distributed:</p> + + <div class="block tei tei-q" style= + "margin-bottom: 1.80em; margin-left: 3.60em; margin-top: 1.80em; margin-right: 3.60em"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 0.90em"> + <span style="font-size: 90%">This eBook is for the use of + anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions + whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it + under the terms of the Project Gutenberg License included + with this eBook or online at</span> <a href= + "http://www.gutenberg.org" class= + "tei tei-xref"><span style="font-size: 90%">http://www.gutenberg.org</span></a></p> + </div> + </div> + + <div id="pglicense1E2" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.E.2.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">If an + individual Project Gutenberg™ electronic work is derived + from the public domain (does not contain a notice + indicating that it is posted with permission of the + copyright holder), the work can be copied and distributed + to anyone in the United States without paying any fees or + charges. If you are redistributing or providing access to a + work with the phrase <span class="tei tei-q">„Project + Gutenberg“</span> associated with or appearing on the work, + you must comply either with the requirements of paragraphs + <a href="#pglicense1E1" class="tei tei-ref">1.E.1</a> + through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work + and the Project Gutenberg™ trademark as set forth in + paragraphs <a href="#pglicense1E8" class= + "tei tei-ref">1.E.8</a> or 1.E.9.</p> + </div> + + <div id="pglicense1E3" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.E.3.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">If an + individual Project Gutenberg™ electronic work is posted + with the permission of the copyright holder, your use and + distribution must comply with both paragraphs <a href= + "#pglicense1E1" class="tei tei-ref">1.E.1</a> through 1.E.7 + and any additional terms imposed by the copyright holder. + Additional terms will be linked to the Project Gutenberg™ + License for all works posted with the permission of the + copyright holder found at the beginning of this work.</p> + </div> + + <div id="pglicense1E4" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.E.4.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Do not + unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ + License terms from this work, or any files containing a + part of this work or any other work associated with Project + Gutenberg™.</p> + </div> + + <div id="pglicense1E5" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.E.5.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Do not + copy, display, perform, distribute or redistribute this + electronic work, or any part of this electronic work, + without prominently displaying the sentence set forth in + paragraph <a href="#pglicense1E1" class= + "tei tei-ref">1.E.1</a> with active links or immediate + access to the full terms of the Project Gutenberg™ + License.</p> + </div> + + <div id="pglicense1E6" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.E.6.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">You may + convert to and distribute this work in any binary, + compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, + including any word processing or hypertext form. However, + if you provide access to or distribute copies of a Project + Gutenberg™ work in a format other than <span class= + "tei tei-q">„Plain Vanilla ASCII“</span> or other format + used in the official version posted on the official Project + Gutenberg™ web site (http://www.gutenberg.org), you must, + at no additional cost, fee or expense to the user, provide + a copy, a means of exporting a copy, or a means of + obtaining a copy upon request, of the work in its original + <span class="tei tei-q">„Plain Vanilla ASCII“</span> or + other form. Any alternate format must include the full + Project Gutenberg™ License as specified in paragraph + <a href="#pglicense1E1" class="tei tei-ref">1.E.1.</a></p> + </div> + + <div id="pglicense1E7" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.E.7.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Do not + charge a fee for access to, viewing, displaying, + performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ + works unless you comply with paragraph <a href= + "#pglicense1E8" class="tei tei-ref">1.E.8</a> or 1.E.9.</p> + </div> + + <div id="pglicense1E8" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.E.8.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">You may + charge a reasonable fee for copies of or providing access + to or distributing Project Gutenberg™ electronic works + provided that</p> + + <table summary="This is a list." class="tei tei-list" + style="margin-bottom: 1.00em; margin-top: 1.00em"> + <tbody> + <tr class="tei tei-labelitem"> + <th class="tei tei-label">• </th> + + <td class="tei tei-item"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"> + You pay a royalty fee of 20% of the gross profits + you derive from the use of Project Gutenberg™ works + calculated using the method you already use to + calculate your applicable taxes. The fee is owed to + the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but + he has agreed to donate royalties under this + paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive + Foundation. Royalty payments must be paid within 60 + days following each date on which you prepare (or + are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked + as such and sent to the Project Gutenberg Literary + Archive Foundation at the address specified in + <a href="#pglicense4" class="tei tei-ref">Section + 4, <span class="tei tei-q">„Information about + donations to the Project Gutenberg Literary Archive + Foundation.“</span></a></p> + </td> + </tr> + + <tr class="tei tei-labelitem"> + <th class="tei tei-label"></th> + + <td class="tei tei-item"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"> + You provide a full refund of any money paid by a + user who notifies you in writing (or by e-mail) + within 30 days of receipt that s/he does not agree + to the terms of the full Project Gutenberg™ + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a + physical medium and discontinue all use of and all + access to other copies of Project Gutenberg™ + works.</p> + </td> + </tr> + + <tr class="tei tei-labelitem"> + <th class="tei tei-label"></th> + + <td class="tei tei-item"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"> + You provide, in accordance with paragraph <a href= + "#pglicense1F3" class="tei tei-ref">1.F.3</a>, a + full refund of any money paid for a work or a + replacement copy, if a defect in the electronic + work is discovered and reported to you within 90 + days of receipt of the work.</p> + </td> + </tr> + + <tr class="tei tei-labelitem"> + <th class="tei tei-label"></th> + + <td class="tei tei-item"> + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"> + You comply with all other terms of this agreement + for free distribution of Project Gutenberg™ + works.</p> + </td> + </tr> + </tbody> + </table> + </div> + + <div id="pglicense1E9" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.E.9.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">If you + wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg™ + electronic work or group of works on different terms than + are set forth in this agreement, you must obtain permission + in writing from both the Project Gutenberg Literary Archive + Foundation and Michael Hart, the owner of the Project + Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set forth + in <a href="#pglicense3" class="tei tei-ref">Section 3</a> + below.</p> + </div> + </div> + + <div id="pglicense1F" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h3 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">1.F.</span></h3> + + <div id="pglicense1F1" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.F.1.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Project + Gutenberg volunteers and employees expend considerable + effort to identify, do copyright research on, transcribe + and proofread public domain works in creating the Project + Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project + Gutenberg™ electronic works, and the medium on which they + may be stored, may contain <span class= + "tei tei-q">„Defects,“</span> such as, but not limited to, + incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription + errors, a copyright or other intellectual property + infringement, a defective or damaged disk or other medium, + a computer virus, or computer codes that damage or cannot + be read by your equipment.</p> + </div> + + <div id="pglicense1F2" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.F.2.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">LIMITED + WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES — Except for the + <span class="tei tei-q">„Right of Replacement or + Refund“</span> described in <a href="#pglicense1F3" class= + "tei tei-ref">paragraph 1.F.3</a>, the Project Gutenberg + Literary Archive Foundation, the owner of the Project + Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a + Project Gutenberg™ electronic work under this agreement, + disclaim all liability to you for damages, costs and + expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO + REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF + WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN + PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK + OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE + LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, + PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF + THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.</p> + </div> + + <div id="pglicense1F3" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.F.3.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">LIMITED + RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND — If you discover a defect + in this electronic work within 90 days of receiving it, you + can receive a refund of the money (if any) you paid for it + by sending a written explanation to the person you received + the work from. If you received the work on a physical + medium, you must return the medium with your written + explanation. The person or entity that provided you with + the defective work may elect to provide a replacement copy + in lieu of a refund. If you received the work + electronically, the person or entity providing it to you + may choose to give you a second opportunity to receive the + work electronically in lieu of a refund. If the second copy + is also defective, you may demand a refund in writing + without further opportunities to fix the problem.</p> + </div> + + <div id="pglicense1F4" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.F.4.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Except + for the limited right of replacement or refund set forth in + <a href="#pglicense1F3" class="tei tei-ref">paragraph + 1.F.3</a>, this work is provided to you 'AS-IS,' WITH NO + OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING + BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS + FOR ANY PURPOSE.</p> + </div> + + <div id="pglicense1F5" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.F.5.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Some + states do not allow disclaimers of certain implied + warranties or the exclusion or limitation of certain types + of damages. If any disclaimer or limitation set forth in + this agreement violates the law of the state applicable to + this agreement, the agreement shall be interpreted to make + the maximum disclaimer or limitation permitted by the + applicable state law. The invalidity or unenforceability of + any provision of this agreement shall not void the + remaining provisions.</p> + </div> + + <div id="pglicense1F6" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h4 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + 1.F.6.</h4> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"> + INDEMNITY — You agree to indemnify and hold the Foundation, + the trademark owner, any agent or employee of the + Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg™ + electronic works in accordance with this agreement, and any + volunteers associated with the production, promotion and + distribution of Project Gutenberg™ electronic works, + harmless from all liability, costs and expenses, including + legal fees, that arise directly or indirectly from any of + the following which you do or cause to occur: (a) + distribution of this or any Project Gutenberg™ work, (b) + alteration, modification, or additions or deletions to any + Project Gutenberg™ work, and (c) any Defect you cause.</p> + </div> + </div> + </div> + + <div id="pglicense2" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h2 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.88em; margin-top: 2.88em"> + <span style="font-size: 144%">Section 2.</span></h2> + + <h2 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">Information about the Mission of + Project Gutenberg™</span></h2> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Project + Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of + electronic works in formats readable by the widest variety of + computers including obsolete, old, middle-aged and new + computers. It exists because of the efforts of hundreds of + volunteers and donations from people in all walks of life.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Volunteers + and financial support to provide volunteers with the assistance + they need, is critical to reaching Project Gutenberg™'s goals + and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will remain + freely available for generations to come. In 2001, the Project + Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a + secure and permanent future for Project Gutenberg™ and future + generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary + Archive Foundation and how your efforts and donations can help, + see Sections <a href="#pglicense3" class="tei tei-ref">3</a> + and <a href="#pglicense4" class="tei tei-ref">4</a> and the + Foundation web page at <a href="http://www.pglaf.org" class= + "tei tei-xref">http://www.pglaf.org</a>.</p> + </div> + + <div id="pglicense3" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h2 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.88em; margin-top: 2.88em"> + <span style="font-size: 144%">Section 3.</span></h2> + + <h2 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">Information about the Project + Gutenberg Literary Archive Foundation</span></h2> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">The Project + Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 501(c)(3) + educational corporation organized under the laws of the state + of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal + Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax + identification number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is + posted at <a href="http://www.gutenberg.org/fundraising/pglaf" + class= + "tei tei-xref">http://www.gutenberg.org/fundraising/pglaf</a>. + Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive + Foundation are tax deductible to the full extent permitted by + U.S. federal laws and your state's laws.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">The + Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. + S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees + are scattered throughout numerous locations. Its business + office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT + 84116, (801) 596-1887, email business@pglaf.org. Email contact + links and up to date contact information can be found at the + Foundation's web site and official page at <a href= + "http://www.pglaf.org" class= + "tei tei-xref">http://www.pglaf.org</a></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">For + additional contact information:</p> + + <div class="block tei tei-address" style= + "margin-bottom: 1.80em; margin-left: 3.60em; margin-top: 1.80em; margin-right: 3.60em"> + <span class="tei tei-addrLine"><span style= + "font-size: 90%">Dr. Gregory + B. Newby</span></span><br /> + <span class="tei tei-addrLine"><span style= + "font-size: 90%">Chief Executive and + Director</span></span><br /> + <span class="tei tei-addrLine"><span style= + "font-size: 90%">gbnewby@pglaf.org</span></span><br /> + </div> + </div> + + <div id="pglicense4" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h2 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.88em; margin-top: 2.88em"> + <span style="font-size: 144%">Section 4.</span></h2> + + <h2 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">Information about Donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation</span></h2> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Project + Gutenberg™ depends upon and cannot survive without wide spread + public support and donations to carry out its mission of + increasing the number of public domain and licensed works that + can be freely distributed in machine readable form accessible + by the widest array of equipment including outdated equipment. + Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important + to maintaining tax exempt status with the IRS.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">The + Foundation is committed to complying with the laws regulating + charities and charitable donations in all 50 states of the + United States. Compliance requirements are not uniform and it + takes a considerable effort, much paperwork and many fees to + meet and keep up with these requirements. We do not solicit + donations in locations where we have not received written + confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the + status of compliance for any particular state visit <a href= + "http://www.gutenberg.org/fundraising/donate" class= + "tei tei-xref">http://www.gutenberg.org/fundraising/donate</a></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">While we + cannot and do not solicit contributions from states where we + have not met the solicitation requirements, we know of no + prohibition against accepting unsolicited donations from donors + in such states who approach us with offers to donate.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"> + International donations are gratefully accepted, but we cannot + make any statements concerning tax treatment of donations + received from outside the United States. U.S. laws alone swamp + our small staff.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Please check + the Project Gutenberg Web pages for current donation methods + and addresses. Donations are accepted in a number of other ways + including checks, online payments and credit card donations. To + donate, please visit: <a href= + "http://www.gutenberg.org/fundraising/donate" class= + "tei tei-xref">http://www.gutenberg.org/fundraising/donate</a></p> + </div> + + <div id="pglicense5" class="tei tei-div" style= + "margin-bottom: 2.00em; margin-top: 2.00em"> + <h2 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.88em; margin-top: 2.88em"> + <span style="font-size: 144%">Section 5.</span></h2> + + <h2 class="tei tei-head" style= + "text-align: center; margin-bottom: 2.40em; margin-top: 2.40em"> + <span style="font-size: 120%">General Information About Project + Gutenberg™ electronic works.</span></h2> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em"><span class= + "tei tei-name">Professor Michael S. Hart</span> is the + originator of the Project Gutenberg™ concept of a library of + electronic works that could be freely shared with anyone. For + thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg™ + eBooks with only a loose network of volunteer support.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Project + Gutenberg™ eBooks are often created from several printed + editions, all of which are confirmed as Public Domain in the + U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not + necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper + edition.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Each eBook + is in a subdirectory of the same number as the eBook's eBook + number, often in several formats including plain vanilla ASCII, + compressed (zipped), HTML and others.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Corrected + <em class="tei tei-emph"><span style= + "font-style: italic">editions</span></em> of our eBooks replace + the old file and take over the old filename and etext number. + The replaced older file is renamed. <em class= + "tei tei-emph"><span style= + "font-style: italic">Versions</span></em> based on separate + sources are treated as new eBooks receiving new filenames and + etext numbers.</p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">Most people + start at our Web site which has the main PG search facility: + <a href="http://www.gutenberg.org" class="block tei tei-xref" + style= + "margin-bottom: 1.80em; margin-left: 3.60em; margin-top: 1.80em; margin-right: 3.60em"> + <span style= + "font-size: 90%">http://www.gutenberg.org</span></a></p> + + <p class="tei tei-p" style="margin-bottom: 1.00em">This Web + site includes information about Project Gutenberg™, including + how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive + Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to + subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.</p> + </div> + </div> + </div> + </div> + </div> + </div> +</body> +</html> diff --git a/25386-h/images/ankro.png b/25386-h/images/ankro.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..05204bf --- /dev/null +++ b/25386-h/images/ankro.png diff --git a/25386-tei.zip b/25386-tei.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cc61231 --- /dev/null +++ b/25386-tei.zip diff --git a/25386-tei/25386-tei.tei b/25386-tei/25386-tei.tei new file mode 100644 index 0000000..ee5b5c7 --- /dev/null +++ b/25386-tei/25386-tei.tei @@ -0,0 +1,2689 @@ +<?xml version="1.0" encoding="utf-8" ?> +<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://www.gutenberg.org/tei/marcello/0.4/dtd/pgtei.dtd" +> +<TEI.2 lang="eo"> +<teiHeader> + <fileDesc> + <titleStmt> + <title>La lasta Usonano</title> + <title type="sub">Fragmento el La Taglibro de Kan-Li, Princo de Dimf-Ju-Ĉur kaj Admiralo en la Persa Maristaro.</title> + <author><name reg="Mitchell, J. A.">J. A. Mitchell</name></author> + <respStmt> + <resp>Tradukis</resp> + <name reg="Wendell, Lehman">Lehman Wendell</name> + </respStmt> + <editor role="translator"><name reg="Wendell, Lehman">Lehman Wendell</name></editor> + </titleStmt> + <editionStmt><edition n="1">Edition 1</edition></editionStmt> + <publicationStmt> + <publisher>Project Gutenberg</publisher> + <date value="2008-05-08">May 8, 2008</date> + <idno type="etext-no">25386</idno> + <availability> + <p>This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and + with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it + away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg + License online at www.gutenberg.org/license</p> + </availability> + </publicationStmt> + <sourceDesc> + <bibl> + <title>La lasta Usonano</title> + <author>J. A. Mitchell</author> + <imprint> + <publisher>Esperanto Verlag Möller & Borel</publisher> + <pubPlace>Berlin</pubPlace> + <date>1911</date> + </imprint> + </bibl> + </sourceDesc> + </fileDesc> + <encodingDesc> + <classDecl> + <taxonomy id="lc"> + <bibl><title>Library of Congress Classification</title></bibl> + </taxonomy> + </classDecl> + </encodingDesc> + <profileDesc> + <langUsage><language id="eo">Esperanto</language></langUsage> + </profileDesc> + <revisionDesc> + <change> + <date value="2008-05">May 2008</date> + <respStmt> + <name reg="Firooznia, Hoss">Hoss Firooznia<lb /></name> + <name reg="Sly, Andrew">Andrew Sly<lb /></name> + <name>Online Distributed Proofreading Team</name> + </respStmt> + <item>Project Gutenberg Edition</item> + </change> + </revisionDesc> +</teiHeader> + +<pgExtensions> + <pgStyleSheet> + figure { text-align: center; page-float: 'htb' } + .bold { font-weight: bold ; font-style: normal } + head { text-align: center } + .right { text-align: right } + .center { text-align: center } + .gsprt { letter-spacing: .15em } + .super { vertical-align: super } + .small { font-size: 80% } + .big { font-size: 120% } + .huge { font-size: 180% } + .giant { font-size: 300% } + .italic { font-style: italic } + .underline { text-decoration: underline } + .serif { font-family: serif } + .sans-serif { font-family: sans-serif } + table { block-align: bottom; rules: none; + tblcolumns: 'l l'; latexcolumns: 'l l' } + @media pdf { + .ankro { width: 2.5em; } + table { block-align: left; rules: none + tblcolumns: 'l l'; latexcolumns: 'l l' } + } + </pgStyleSheet> +</pgExtensions> + +<text lang="eo"> + +<front> + <div><divGen type="pgheader" /></div> + <div><divGen type="encodingDesc" /></div> + <div rend="page-break-before: right"><divGen type="titlepage" /></div> + + <div rend="page-break-before: always"> + <p rend="center"> + <hi rend="big">La libroj de la</hi><lb /> + <hi rend="huge; bold">Esperanta Biblioteko Internacia</hi><lb /> + <hi rend="big">estas riceveblaj en:</hi> + </p> + + <p> + <emph rend="bold">Berlin</emph> de Esperanto Verlag Möller & Borel, + Lindenstrasse 18/19. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Paris</emph> de Hachette & Co., 79 Boulevard St. Germain. + </p> + <p> + <emph rend="bold">London</emph> de British Esperanto Association, + Museum Station Buildings, 133—6 High Holborn. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Washington</emph> D. C. de American Esperantist Company. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Kjöbenhavn</emph> de Andr.-Fred. Höst & Sön, + Bredgade 35. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Barcelona</emph> de Juan Rosals, Puerta Ferrisa 30. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Budapest</emph> de Lajos Kókai, Károly-Utca 1. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Warszawa</emph> de M. Arct, 53 Nowy Swiat. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Moskva</emph> de Moskva Librejo Esperanto, Tverskaja + 28. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Genova</emph> de Dro A. Stromboli, Via Assarotti 54/15. + </p> + <p> + <emph rend="bold">s’Gravenhage</emph> de Ĝenerala Librejo <q>Espero</q>, + Prinsestraat 48. + </p> + <p> + <emph rend="bold">Genève</emph> de Universala Esperantia Librejo, 10 rue de + la Bourse. + </p> + <milestone unit="tb" rend="rule: 20%" /> + <p>Ĉiu numero de la <emph rend="italic">Esperanta Biblioteko Internacia</emph> + kostas <emph rend="italic">unu spescenton</emph> (0,100 Sm) = 25 centimoj, + 20 pfenigoj, 2½ pencoj, 5 cendoj, 24 heleroj, + 10 kopekoj, 10 oeroj. + </p> + <p rend="italic">Serio de 12 numeroj (afrankite) 1,250 Sm.</p> + </div> + + <div rend="page-break-before: always"> + <p rend="center; huge"> + ESPERANTA<lb />BIBLIOTEKO INTERNACIA + </p> + <milestone unit="tb" rend="rule: 80%"/> + <p rend="center; float: left"> + Tradukis<lb />Lehman Wendell. + </p> + <p rend="center; float: right"> + No. 20.<lb />Prezo 0,100 Sm. + </p> + <p rend="center; giant; margin-top: 2em; margin-bottom: 0"> + <emph rend="bold">La lasta Usonano</emph> + </p> + <p rend="center; huge ; margin-bottom: 0"> + Fragmento el La Taglibro de Kan-Li<lb /> + <hi rend="big"> + Princo de Dimf-Ju-Ĉur<lb /> + kaj Admiralo en la Persa Maristaro.</hi> + </p> + <milestone unit="tb" rend="rule: 10%"/> + <p rend="center">Prezentita de J. A. Mitchell.</p> + <figure rend="ankro" url="ankro.png"> + <figDesc>Ilustraĵo: ankro</figDesc> + </figure> + <p rend="center"> + BERLIN.<lb /> + Esperanto Verlag Möller & Borel<lb /> + kaj korespondantoj en<lb /> + Paris, London, Washington, Kjöbenhavn, Warszawa, Barcelona, + Budapest, Moskva, Genova, s’Gravenhage, Genève. + </p> + </div> +</front> + +<body rend="page-break-before: right"> + <!-- + <p> + Cxiuj rajtoj por reprodukto estas rezervitaj + de la eldonistoj, Frederick A. Stokes Co. + </p> + --> +<pb n="3" /> +<anchor id="p3" /> +<salute> + Al tiuj meditemaj Persoj, kiuj povas + legi averton en la subita leviĝo kaj neatendita + formorto de malsaĝa popolo, tiu ĉi libro + estas dediĉita. +</salute> +<!-- +<milestone unit="tb" rend="rule: 25%"/> +--> + +<div id="foreword1" rend="page-break-before: right"> +<pb n="4" /> +<anchor id="p4" /> +<head rend="sans-serif">Klariga Antaŭparolo.</head> +<milestone unit="tb" rend="rule: 10%" /> +<p> +Ĉiuj propraj nomoj en la originala rakonto +estas vortludoj. Ekzemple en la angla rakonto +sin trovas la nomo <q>Noful</q>, kiu estas kunmetita +el la du vortoj <q>no</q> kaj <q>fool</q>, kaj signifas +en Esperanto <q>ne-malsaĝulo</q>, alivorte <q>saĝulo</q>. +Alia vorto estas <q>Grip-til-lah</q>, kunmetita el la +vortoj <q>grip the tiller</q>, kaj signifas <q>tenu la +direktilon</q>. Kompreneble oni ne povas traduki +tiujn nomojn en Esperanton kaj samtempe konservi +ilian Persan aspekton, kaj tial, laŭ plena +konsento de la aŭtoro, mi elektis verajn Persajn +nomojn anstataŭ la vortludoj. La nomoj en la +traduko povus do plaĉi al ĉiuj legantoj, eĉ al +Persoj. +</p> + +<p rend="text-align: right"> + <emph rend="bold; sans-serif">Lehman Wendell</emph><lb /> + Tacoma, Usono. +</p> +</div> + +<div id="foreword2" rend="page-break-before: right"> +<pb n="5" /> +<anchor id="p5" /> +<p rend="center"> +Kelkaj vortoj de<lb /> +<emph rend="huge; sans-serif">Kasim.</emph><lb /> +Nomita <q>La Akso de Saĝo</q>. +</p> +<p rend="center"> +Kuratoro de Imperia Muzeo en Ŝiraz. Aŭtoro de +<q>La Ĉiela Venko de Kalifornio</q>, kaj de <q>Norda +Ameriko sub la Irlandaj Registoj</q>. +</p> + +<p> +La mirindaj eltrovoj de Kan-li de Dimf-Ju-Ĉur +klarigis multon pri la hejma vivo de la +Usonanoj. Li malmulte suspektis, kiam li venis +al tiu dormanta kontinento, kian grandan servon +li faros al la historio, aŭ kian entuziasmon liaj +eltrovoj vekos inter la Persaj arĥeologiistoj. +</p> + +<p> +Ĉiu esploranto de la antikveco konas tiujn +ĉi faktojn. +</p> + +<p> +Sed por la profito de tiuj, kiuj ankoraŭ nenion +konas pri tiu eksterordinara popolo, unue mi +konsilas: vizitu la Muzeon de Teheran, por ke +vi interesiĝu pri la temo; kaj due, legu librojn, +kiel tiun de Abdul, <q>Kion ni eltrovis en la +Okcidento</q>, kaj <q>Historio pri la Usonanoj</q>, de +Ala-el-Kalaf. La lasta estas plena kaj fidinda +historio pri tiu popolo de post la Respubliko +sub Georgo Vaŝington ĝis la jaro 1990, kiam +ili malaperis kiel nacio. Tamen mi devas konfesi, +ke Ala-el-Kalaf lasas la leganton tre konfuzata +pri la periodo inter la buĉado de la +Protestantoj en 1927 kaj la ekregado de la Irlandanoj +en 1940. +</p> +<pb n="6" /> +<anchor id="p6" /> +<p> +Li opinias, same kiel multaj aliaj historiistoj, +ke la Usonanoj estis miksnaskita raso, +kiu havis malmulte da patriotismo kaj estis nur +imitantoj; nur pligrandigita kopio de aliaj nacioj +ekzistantaj en tiu tempo. Li konsideras ilin +malklera, nerva, malŝparema popolo kaj donas +al ili nur iom da indaj ecoj. Tio ĉi, kompreneble, +estas ĝusta; tamen, ili ĉiam prezentos +interesplenan studadon pro ilia rapida kreskado, +ilia granda nombro, ilia mirinda meĥanika +sagaceco kaj ilia subita kaj preskaŭ neklarigebla +malapero. +</p> + +<p> +Pri la riĉeco, lukso kaj laŭgrada degenero +de la enlanda loĝantaro; pri la teruraj klimataj +ŝanĝoj, kiuj tratranĉis la landon kiel ilo de +falĉisto; pri la rapida reiĝo de vasta kontinento, +plenplena de milionoj da plezur-amantaj homoj, +en silentan dezerton, kie la suno kaj la luno +laŭvice rigardas centojn da ruiniĝintaj urboj,—ĉion +ĉi priskribas Ala-el-Kalaf kun efiko +kaj precizeco. +</p> +</div> + +<pb n="7" /> +<anchor id="p7" /> + +<div id="taglibro" rend="page-break-before: right"> + +<head> +<hi rend="sans-serif">Sur la ŝipo Testudo</hi><lb /> +<hi rend="big">en la jaro 2951.</hi> +</head> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 10an de Majo. +</p> +<p> +Tero antaŭe! +</p> +<p> +Ab-i-Garm unue ekvidis ĝin, kaj kiam li +kriegis la novaĵon, mia koro rapide batis de +ĝojo. La malsataj maristoj jam forgesis siajn +malplenajn stomakojn kaj dancadis ĉirkaŭe sur +la ferdeko. Mi certe ne malpermesis al ili! +Unu monaton da malpleneco sur maltrankvila +maro estas kaŭzo por ia malsaĝeco. Abdul sola +estas sen entuziasmo. La koro de la maljunulo +ŝajnas senviva. +</p> + +<p> +Ni klare vidas la teron, nedifinitan strion +laŭ la okcidenta horizonto. El la nordokcidento +blovas bona vento, sed kun kruela malhelpo ni +naĝas antaŭen, ĉar Testudo estas peza ŝipo, +kies larĝa antaŭparto kaj grandega malsupraĵo +igas ĝin ne taŭga por rapideco. +</p> + +<p> +La tero, kiam la ŝipo alproksimiĝas, ŝajnas +kovrita de arboj, kaj la blankaj ondoj laŭ la +flava marbordo estas bonvena vidaĵo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 11an de Majo. +</p> + +<p> +Tiun ĉi posttagmezon ni trovis bonegan +havenon kaj nun en ĝi ankriĝas. +</p> + +<p> +Ab-i-Garm opinias, ke ni estas atingintaj +unu el la okcidentaj insuloj, kiun Ali Baba +mencias. Abdul, tamen, estas certa, ke ni estas +pli norde. +</p> +</div> +<pb n="8" /> +<anchor id="p8" /> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 12an de Majo. +</p> +<p> +Kia ŝanĝo en Abdul! Li estas la plej juna +homo surŝipe. Ni ĉiuj ĝojas kun li, ĉar niaj +eltrovoj certe estas mirindaj. Ĉi tiun matenon +dum mi ankoraŭ estis en mia lito, li enkuris +en la kajuton kaj, forgesinte pri nia diferenco +de rango, li ekkaptis min ĉe la brako kaj penis +fortiri min el la lito. Lia eksciteco estis tiel +granda, ke mi tute ne komprenis liajn vortojn. +Tamen, rapide irante post li, mi miris kiam mi +rimarkis, ke maljunaj membroj povas tiel rapide +transporti maljunulon. Li saltetis laŭ la mallarĝa +ŝtuparo kiel katido, kaj mi, kvankam juna, +ne povis tiel rapide sekvi. +</p> + +<p> +Sed kia vidaĵo kiam mi atingis la ferdekon! +Hieraŭ ni tion ne vidis, ĉar kiam ni ĵetis +ankron la krepusko jam envolvis la ĉirkaŭaĵon. +</p> + +<p> +Rekte antaŭe, meze de la haveno, altiĝis +grandega statuo, multajn fojojn pli alta ol la +mastoj de nia ŝipo. Pli malproksime, transe +de la statuo, fluis la larĝa rivero sur kies akvo +ni naĝis, kaj ĝia supraĵo rebrilis pro la leviĝanta +suno. Oriente, kien Abdul almontris per de +ekscito tremantaj fingroj, kuŝis ruinoj de senlima +urbo. Tre malproksimen ĝi etendiĝis en +la landon transe, eĉ pli malproksimen ol ni per +la okuloj povis vidi. Kaj en la pli mallarĝa +rivero dekstre, du grandaj konstruaĵoj altiĝis +en la aeron, kaj, similaj al dunaskitaj fratoj, +ili kvazaŭ gardis la stratojn malsupre. Nenia +sono venis al ni—nenia flosantaĵo maltrankviligis +la supraĵon de la akvo. Vere, la vidaĵo +<pb n="9" /> +<anchor id="p9" /> +similis al la dormado de la Morto. Mi pleniĝis +de mirego. +</p> + +<p> +Dum ni rigardis, ia stranga birdo, simila +al ardeo, leviĝis kun raŭka ekkrio de sub la +granda figuro kaj flugis al la urbo. +</p> + +<p> +<q>Kian signifon havas ĉio ĉi?</q> mi ekkriis. +<q>Kie ni estas?</q> +</p> + +<p> +<q>Jes, kie!</q> diris Abdul. <q>Se mi nur tion +konus, ho via princa moŝto, tiam mi povus +doni detalan priskribon. Neniu vojaĝanto iam +menciis tiujn ĉi ruinojn. La Persa historio ne +enhavas priskribon pri tia popolo. Alaĥo ordonis +ke ni eltrovu novan mondon.</q> +</p> + +<p> +Post mallonga tempo ni iris teren kaj trovis +nin en antikva strato, kie la pavimo estis kovrita +de herbo kaj floroj, kune kreskantaj en sovaĝa +malordo. Altaj arboj de granda antikveco +puŝis siajn branĉojn tra fenestroj kaj tegmentoj +kaj faris funebran vidaĵon. Tamen, ili donis +bonvenan ombron, ĉar ni trovis la aeron sur +la tero treege varma kaj malfacile tolerebla. +La kuriozaj konstruaĵoj ambaŭflanke estas +mirinde konservitaj, eĉ platoj de vitro ankoraŭ +staras en multaj el la feraj fenestro-kadroj. +</p> + +<p> +Ni vagis antaŭen tra la densa herbo, Abdul +kaj mi, tre ekscititaj de niaj eltrovoj kaj ĉarmitaj +de la stranga vidaĵo. La sunlumo havas blindigan +brilecon, la birdoj ĉie kantadas, kaj la +ruinoj estas gajaj per belegaj floroj. Ni baldaŭ +trovis nin en loko kiu iam estis publika parko, +sed nun plejparte nur ombra bosko. +</p> + +<p> +Dum ni sidis sur defalinta kornico kaj rigardis +la altajn konstruaĵojn ĉirkaŭ ni, mi +<pb n="10" /> +<anchor id="p10" /> +demandis Abdulon, ĉu li ankoraŭ ne scias kie ni +estas, kaj li respondis: +</p> + +<p> +<q>Ankoraŭ mi ne scias. La arĥitekturo +multe similas tiun de antikva Eŭropo, sed ĝi +klarigas al ni nenion.</q> +</p> + +<p> +Tiam mi diris al li ŝerce: <q>Ĉi tiu instruu +al ni, ho Abdul! la malsaĝecon de tro multe +da saĝo. Kiu el viaj lernantoj de la Imperia +Kolegio en Ispahan povus pensi ke ilia respektinda +instruisto pri la historio kaj lingvoj povus +viziti la plej grandan urbon en la mondo kaj +tiel malmulte koni pri ĝi!</q> +</p> + +<p> +<q>Viaj vortoj estas saĝaj, mia Princo,</q> li +respondis; <q>nemultaj infanoj povus malpli koni.</q> +</p> + +<p> +Dum ni foriris de la bosko mi ekvidis +ŝtonplaton, kiu ŝajnis havi ian signifon. Ĝi +kuŝis ĉe niaj piedoj, parte kaŝita per la alta +herbo, kien ĝi estis falinta for de la kolonoj +kiuj ĝin subtenis. Sur ĝia supraĵo sin trovis +strangaj literoj en akra reliefo, tiel videblaj kaj +perfektaj kiel ili estis, kiam faritaj antaŭ dek +jarcentoj. Mi montris ĝin al Abdul, kaj ni kliniĝis +super ĝi kun avidaj okuloj. +</p> + +<p> +Jen ĝi estas: <q>Astor House.</q> +</p> + +<p> +<q>La surskribaĵo estas antikva angla lingvo,</q> +li diris. +</p> + +<p> +<q><q>House</q> signifas domo, sed la vorton +<q>Astor</q> mi ne komprenas. Eble ĝi estis la +nomo de iu diaĵo, kaj tie ĉi staris lia templo.</q> +</p> + +<p> +Tiu ĉi klarigo estis sufiĉe bona, kaj ni +ĉirkaŭrigardis pri aliaj signoj. +</p> + +<p> +Niaj paŝoj kondukis nin en alian straton, +kaj dum ni promenadis, mi esprimis mian +<pb n="11" /> +<anchor id="p11" /> +surprizon pro la mirinda konservo de la ŝtonoj, +kiuj ŝajnis kvazaŭ hakitaj hieraŭ. +</p> + +<p> +<q>En tia atmosfero ruiniĝo estas malrapida,</q> +diris Abdul. <q>Mil jaroj almenaŭ pasis de post +la tempo kiam tiuj ĉi domoj estis okupataj. +Rigardu la kverkon tie, ekzemple; la arbo mem +estas kreskinta dum almenaŭ cent jaroj, kaj ni +scias pro la amaso da falaĵoj sub ĝi ke jarcentoj +pasis antaŭ ĝia naskiĝo.</q> +</p> + +<p> +Li ĉesis paroli, ekvidinte surskribaĵon super +pordo, parte kaŝita per unu el la branĉoj de la +kverko. +</p> + +<p> +Subite sin turnante al mi kun rigardo de +triumfo, li ekkriis: <q>Estas la nia!</q> +</p> + +<p> +<q>Kio estas la nia?</q> mi demandis. +</p> + +<p> +<q>La informo kiun ni serĉis.</q> Kaj li almontris +al la surskribaĵo: <q>New York Stock +Exc….</q> +</p> + +<p> +Li tremis de ĝojo. +</p> + +<p> +<q>Vi estas aŭdinta pri Nu-Jok, ho mia +Princo?</q> +</p> + +<p> +Mi respondis ke mi legis pri ĝi en la +lernejo. +</p> + +<p> +<q>Vi estas nun en ĝi!</q> li diris. <q>Ni staras +sur la Okcidenta Kontinento. Ne miro ke ni +konsideris nian vojaĝon longa!</q> +</p> + +<p> +<q>Kaj kio estis Nu-Jok?</q> mi demandis. <q>Mi +legis pri ĝi en la kolegio, sed memoras malmulton. +Ĉu ĝi ne estis la ĉefurbo de la antikvaj +Usonanoj?</q> +</p> + +<p> +<q>Ne la ĉefurbo,</q> li respondis; <q>sed ilia +plej granda urbo. Ĝi enhavis kvar milionojn +da loĝantoj.</q> +</p> +<pb n="12" /> +<anchor id="p12" /> + +<p> +<q>Kvar milionojn!</q> mi ekkriis. <q>Vere, ho +Fonto de Saĝo, tio estas granda nombro por +unu urbo!</q> +</p> + +<p> +<q>Tia estas la historio, mia Princo! Plie, +kiel vi scias, por trairi tiun ĉi urbon oni devas +marŝi multajn tagojn.</q> +</p> + +<p> +<q>Jes, ĝi estas senfina.</q> +</p> + +<p> +Li daŭrigis: <q>Strange, ke nur unu vorto +povas tiel multe klarigi! Tiuj feraj konstruaĵoj, +la granda statuo en la haveno, la temploj kun +pinthavaj turoj, ĉiuj estas skribitaj en la +historio.</q> +</p> + +<p> +Je kio mi rediris ke mi konas malmulton +pri la Usonanoj krom tio, kion mi lernis en la +kolegio, senatenta nedaŭra kono, ĉar ili estis +popolo kiu havis por mi ne multe da intereso. +</p> + +<p> +<q>Ni sidiĝu en la ombro,</q> diris Abdul; <q>kaj +mi rakontos al vi pri ili.</q> Ni sidiĝis. +</p> + +<p> +<q>Jam en la daŭro de dek unu jarcentoj, la +urboj de tiu ĉi dormanta kontinento ruiniĝis en +soleco. Eĉ ilian ekzistadon oni forgesis. La +homoj kiuj ilin konstruis jam de longe malaperis, +kaj ilia civilizacio estas nur ombreca +tradicio. La historiistoj miregas tial, ke nacio, +konsistanta el cent milionoj da loĝantoj, povis +malaperi for de la mondo kiel nebulo, kaj lasi +post si tiel malmulte. Sed por tiuj, kiuj konas +iliajn vivmanierojn kaj karakteron, surprizo +estas neebla. Estis nenio, kion ili povis postlasi. +La Usonanoj posedis nek literaturon, nek +arton, nek muzikon proprajn. Ĉio estis prunteprenita. +Eĉ la vestoj kiujn ili portis estis kopiitaj +per ridinda precizeco laŭ la modeloj de +<pb n="13" /> +<anchor id="p13" /> +aliaj nacioj. Ili estis vigla, movema, sprita, +avida raso, dediĉita korpe kaj anime al la kolektado +de riĉaĵoj. Ilia plej ĉefa pasio estis la +vendado kaj la aĉetado. Eĉ virinoj, de alta kaj +malalta rango, pasigis multe da tempo ĉe +marĉandoj, puŝante unu la alian, ĉar iliaj vestoj +estis malsimplaj kaj bezonis plejmulton de ilia +tempo.</q> +</p> + +<p> +<q>Kia malnobleco!</q> mi ekkriis. +</p> + +<p> +<q>Tia ĝi sendube estis,</q> diris Abdul; <q>sed +ili ne estis sen virtoj. Ilia hejma vivo estis +feliĉa. Viro havis nur unu edzinon kaj konsideris +ŝin egala al si mem.</q> +</p> + +<p> +<q>Tio estas stranga! Sed laŭ mia memoro +ili estis popolo kun elasta honoro.</q> +</p> + +<p> +<q>Tiaj oni konsideris ilin,</q> diris Abdul; +<q>ilia komerca honoro estis ŝerco. Ili estis pli +sagacaj ol la Turkoj. La estonteco estis ilia +dio, kies profetoj estis la ruzo kaj la elpensado. +Ilian febran aktivecon neniu Perso povas +kompreni. Ilia vasta lando estis plena de bruaj +industrioj. La nervaj Usonanoj veturis treege +rapide de unu urbo al alia per sistemo de +movado, pri kiu ni povas nur imagi. Sin trovis +vojoj kun feraj reloj, sur kiuj malgrandaj +domoj kun radoj kuris tiel rapidege, ke tutan +tagvojaĝon ili faris en unu horo. Grandegaj +ŝipoj sen veloj, antaŭen puŝataj per mistera +povo, portis centojn da homoj samtempe al la +plej malproksimaj punktoj de la mondo.</q> +</p> + +<p> +<q>Kaj ĉu tiuj ĉi aferoj estas perditaj?</q> mi +demandis. +</p> +<pb n="14" /> +<anchor id="p14" /> + +<p> +<q>Ni konas multajn el la povoj,</q> diris +Abdul; <q>sed la manieron apliki ilin ni ne havas. +Ŝajnas ke eĉ la elementoj estis iliaj sklavoj. +Urbojn ili lumigis nokte per artefaritaj lunoj, +kies brileco superis la lunon supre. Strangajn +elpensaĵojn ili uzis per kiuj ili povis interparoli +kvankam malproksime unu de la alia je vojaĝo +da multaj tagoj. Kelkaj el tiuj ĉi elpensaĵoj +ekzistas hodiaŭ en la Persa muzeo. Pro la +superstiĉoj de niaj prapatroj tiuj sekretoj +perdiĝis dum tiuj mallumaj jarcentoj el kiuj ni +fine vekiĝas.</q> +</p> + +<p> +En tiu momento ni aŭdis malproksime la +voĉon de Josafa Hason; ili estis trovintaj +rivereton kaj ili nin alvokis. +</p> + +<p> +Tian varmon ni ankoraŭ neniam sentis. +Apud la rivero, kie nia ŝipo naĝis, estis pli +komforte, sed eĉ tie ĉi la ŝvito elstaris sur ni +en grandaj gutoj. Niaj vizaĝoj brilis kiel fiŝoj. +Estis nia deziro plue esplori sed la stratoj similis +al forno, kaj ni revenis al Testudo…. +</p> + +<p> +Dum mi hodiaŭ posttagmeze sidis sur la +ferdeko enskribante la okazintaĵojn de la mateno +en tiun ĉi taglibron, Josafa Hason kaj Jafar-el-Beg +alproksimiĝis, kaj petis permeson preni +malgrandan boaton por viziti la grandan statuon. +Tiam Abdul informis nin ke tiu ĉi statuo en +antikvaj tempoj tenis alte torĉon, kiu lumigis +la tutan havenon, kaj petis Jafar-el-Beg, ke li +penu eltrovi kiel la lumo estis farita. +</p> + +<p> +Ili revenis ĉirkaŭ vespere kun la jena +informo, ke la statuo ne estas el solida bronzo +sed kava, ke ili supreniris laŭ fera ŝtuparo en +<pb n="15" /> +<anchor id="p15" /> +la korpon de la figuro, kaj el la supro de ĝi +rigardis la ŝipon; ke Jafar-el-Beg en la mallumo +sidiĝis por ripozi sur neston da flavaj +muŝoj kun nigraj strioj; ke tiuj ĉi muŝoj enmetis +pikilojn en la korpon de Jafar-el-Beg, +ĝis li laŭte ekkriis kaj malsupreniris la ŝtuparon +per neatendita lerteco; ke Josafa Hason kaj +aliaj supreniris la levitan brakon kaj fine staris +sur la torĉo mem; kaj ke la urbo kuŝis malsupre +kiel geografia karto, kovrante la landon +mejlojn kaj mejlojn laŭ ambaŭ flankoj de la +rivero. Pri la lumigado de la haveno, Josafa +Hason diras ke Abdul eraras; ne estas eĉ signo +de io, kio povus doni lumon—nenia ujo por +oleo aŭ postsigneto de fajro. +</p> + +<p> +Abdul diras ke Josafa estas idioto; ke li +mem iros. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 13an de Majo. +</p> + +<p> +Timigan eltrovon ni havis hodiaŭ matene. +</p> + +<p> +Veturante iom laŭ la rivero ni esploris +parton de la urbo kie la konstruaĵoj malsimilas +tiujn, kiujn ni hieraŭ vidis. Abdul opinias ke +ili estis la domoj de la riĉuloj. Ilia formo +similas al briko staranta; ĉiuj estas tre similaj, +neinteresaj kaj tedaj. +</p> + +<p> +Ni rimarkis unu kies fenestraj kovriloj kaj +pordoj ankoraŭ staras, sed kiuj rustiĝas for de +la kuriozaj ĉarniroj kiuj subtenas ilin. Per +kelkaj fortaj batoj ni faligis la eksterajn pordojn +en amason da polvo, kaj kiam mi enpaŝis sur la +marmoran plankon interne miaj okuloj ekvidis +neatenditan vidaĵon. Mebloj, statuoj, +<pb n="16" /> +<anchor id="p16" /> +malhelaj pentraĵoj en polviĝantaj kadroj, figuroj +el bronzo kaj arĝento, speguloj, kurtenoj, ĉiuj +estis tie, sed en ĉia stato de ruiniĝo. Ni +forbatis la ferajn ŝirmilojn kaj enlasis la lumon +en la jam dum jarcentoj fermitajn ĉambrojn. +En la unua ĉambro kuŝis tapiŝo el Persujo! +Kolorperdinta, de tineoj mordita, jam detruita +en lokoj, ĝi kvazaŭ petegis nin per mortantaj +okuloj ke ni portu ĝin for. Mia koro moliĝis +pro la antikva tapiŝo, kaj mi rimarkis infanan +elrigardon en la okuloj de Omar. +</p> + +<p> +Kiam mi supreniris la ŝiman ŝtuparon al la +etaĝo supre mi esprimis surprizon tial ke drapo +kaj ligno restas preskaŭ perfektaj dum tiom da +jarcentoj, kaj aldonis: +</p> + +<p> +<q>La Usonanoj ne estis tiel malindaj, kiel +ni opinias.</q> +</p> + +<p> +<q>Povus esti,</q> diris Omar; <q>sed la Persa +tapiŝo estas ja la plej freŝa objekto, kiun ni +jam vidis, kaj ĝi eble estis antikva kiam ili +aĉetis ĝin.</q> +</p> + +<p> +Sur tiu ĉi etaĝo ni eniris malhelan ĉambron, +vastan kaj iam lukse meblitan. Kiam Omar +malfermis la fenestrajn kovrilojn kaj fortiris la +ĉifonajn kurtenojn ni eksaltis de surprizo pro +la vidaĵo antaŭ ni. Sur larĝa lito en la centro +de la ĉambro kuŝis homa estaĵo, kun la longaj +haroj ankoraŭ sur la kapo. Ĝi pli similis al +mumio ol al skeleto. Ĉirkaŭe, sur la lito, +kuŝis ŝimaj fragmentoj de la iam blankaj tukoj +kiuj kovris ĝin. Sur la fingroj de la maldekstra +mano brilis du ringoj, kiuj altiris nian atenton. +Unu tenis diamanton de alta valoro, la alia +<pb n="17" /> +<anchor id="p17" /> +havis safirojn kaj diamantojn plej strange +aranĝitajn. Ni staris momenton silentaj, kaj +malĝoje rigardis la estaĵon. +</p> + +<p> +<q>Kompatinda virino,</q> mi diris; <q>kiun ili +tie ĉi lasis sola.</q> +</p> + +<p> +<q>Estas pli eble,</q> diris Abdul; <q>ke ŝi jam +estis senviva, kaj la amikoj, foririnte eble urĝe, +ne havis la tempon bruligi la kadavron.</q> +</p> + +<p> +<q>Ĉu ili bruligis la mortintojn?</q> mi demandis. +<q>En mia historio estas skribite, ke ili enterigis +ilin kiel terpomojn, kaj lasis ilin putriĝi.</q> +</p> + +<p> +Kaj Abdul respondis: <q>Iam estis tiel, sed +poste, kiam ili pli civiliziĝis, ili forlasis la +kutimon.</q> +</p> + +<p> +<q>Ĉu estas kredeble?</q> mi demandis; <q>ke +tiu ĉi virino jam kuŝis tie ĉi preskaŭ mil +jarojn kaj spite tio estas tiel bone konservita?</q> +</p> + +<p> +<q>Mi, ankaŭ, estas surprizita,</q> diris Abdul. +<q>Mi povas klarigi la aferon nur pro la granda +sekeco de la aero, kiu sorbas la fluidaĵojn de +la korpo kaj tiel malrapidigas putradon.</q> +</p> + +<p> +Tiam levante karese en la mano iom de +ŝiaj flavaj haroj, li diris: +</p> + +<p> +<q>Ŝi sendube estis juna, ankoraŭ ne dudekjara.</q> +</p> + +<p> +<q>Ĉu iliaj virinoj estis belaj?</q> mi demandis. +</p> + +<p> +<q>Ili estis tre belaj,</q> li respondis; <q>kun +graciaj formoj kaj belaj vizaĝoj; plezuro al la +okulo; ankaŭ ili estis gajaj kaj spritaj kun +multe da viveco.</q> +</p> + +<p> +Je tio ekkriis Omar: +</p> + +<p> +<q>Jen estas la unuaj vortoj de vi elparolitaj, +ho Abdul, kiuj kaŭzas min bedaŭri la malaperon +<pb n="18" /> +<anchor id="p18" /> +de tiu ĉi popolo! Estas ĉiam loko en mia koro +por ruĝiĝanta virgulino!</q> +</p> + +<p> +<q>Lasu do vian doloron mallonge vivi,</q> +respondis Abdul; <q>ĉar la Usonaj virgulinoj ne +estis el tiu speco. Ruĝiĝo estis arto kiun ili +malofte uzis. La modesteco kiun vi amas en +Persa virgulino estis inter ili nekonata. Niaj +timemaj filinoj tute ne similas tiujn produktaĵojn +de la Okcidento. Ili paŝadis laŭ la stratoj kun +vagemaj okuloj kaj malruĝiĝantaj vizaĝoj, libere +parolante kun viroj kaj virinoj, maltimaj en +parolo kaj liberaj en maniero, irante kaj venante +laŭ plaĉo. Ili multe konis pri la mondo, +direktis siajn proprajn aferojn, kaj aranĝis siajn +proprajn edziniĝojn; ofte ŝanĝante siajn opiniojn +ili edziniĝis kun alia ol la fianĉo.</q> +</p> + +<p> +<q>Kiel abomene! Kaj ĉu homoj vere povis +ami tiujn ĉi aferojn?</q> diris Omar tuŝite de +malplezuro. +</p> + +<p> +<q>Ŝajnas tiel.</q> +</p> + +<p> +<q>Sed la Usona novedzino havis ja la +freŝecon de sekigita figo.</q> +</p> + +<p> +<q>Ŝi havis,</q> diris Abdul; <q>sed tiuj kiuj +konas nur la sekigitan frukton ne sentas la +mankon de la freŝa frukto. Sed la virgulinoj +mem ne estis kulpaj. Edukitaj kiel knaboj, +kun la samaj studoj kaj intelekta disvolviĝo, +la virineca parto de ilia naturo iom post iom +malaperis laŭ la intelekta kreskado de iliaj +cerboj. Intelekta forto estis la celo de la +virina edukiteco.</q> +</p> + +<p> +Tiam ekkriis Omar malplezure: +</p> + +<p> +<q>Laŭdu Alaĥon pro lia helpo en la ekstermo +<pb n="19" /> +<anchor id="p19" /> +de tia popolo!</q> kaj li foriris de la lito, kaj +komencis ĉirkaŭrigardi en la ĉambro. Post +momento li revenis al ni, dirante: +</p> + +<p> +<q>Jen estas plu da juveloj; ankaŭ da mono.</q> +</p> + +<p> +Abdul avide prenis la monerojn. +</p> + +<p> +<q>Mono!</q> ekkriis li. <q>Mono donos al ni pli +da informo ol paĝoj da historio.</q> +</p> + +<p> +Estis arĝentaj moneroj de diversaj grandecoj +kaj du malgrandaj moneroj el kupro. Abdul +atente studis ilin. +</p> + +<p> +<q>La lasta dato estas 1957,</q> li diris; <q>iom +malpli ol mil jarojn; sed la monero eble rondiris +kelkajn jarojn antaŭ ol la virino mortis; ankaŭ +eble ili fabrikis ĝin en la sama jaro kiam ŝi +mortis. Ĝi portas la kapon de Dennis, la lasta +el la Irlandaj diktatoroj. Laŭ supozo, la raso +malaperis antaŭ la jaro 1990 de ilia epoko.</q> +</p> + +<p> +Mi tiam diris: +</p> + +<p> +<q>Vi neniam rakontis al ni, ho Abdul, la +kaŭzon de ilia malapero.</q> +</p> + +<p> +<q>Estis multe da kaŭzoj,</q> li respondis. <q>La +Usonanoj mem estis origine el Angla deveno, +sed popoloj el ĉiuj partoj de Eŭropo venis tien +ĉi grandanombre. Kvankam la unuaj kiuj venis +estis fortikaj kaj harditaj, la rezulto de la +klimato sur la posteulojn estis fatala. Ili fariĝis +plat-brustaj kaj malgrasaj, kun malmulte da +hararo, rompeblaj dentoj, kaj malfortaj digestoj. +Nervmalsanoj al ni nekonataj mortigis multajn. +Infanoj malfacile naskiĝis. Inter 1945 kaj +1960, kiam okazis la lasta homsumigo pri kiu +ni havas raporton, la loĝantaro malpliiĝis +de naŭdek milionoj ĝis dek du milionoj. +<pb n="20" /> +<anchor id="p20" /> +Klimataj ŝanĝoj, neniam vidataj en aliaj landoj, +komenciĝis en tiu tempo, kaj finis en la daŭro +de malpli ol dek jaroj, la laboradon jam faritan +facila per nervaj malsanoj kaj malmodera vivado. +La temperaturo ofte dum unu tago malleviĝis +de brulanta varmo ĝis vintra malvarmo.</q> +</p> + +<p> +Multon similan li rakontis al ni, sed mi +estas tro dormema por skribi plu. Ni esploris +la reston de la domego, kaj trovis multajn +interesajn aferojn. Laŭ mia deziro ni portis +kelkajn objektojn al Testudo.<note place="foot"> +<p> +Tiuj ĉi objektoj estas nun en la muzeo de +Imperia Kolegio en Teheran. +</p> +</note> +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 14an de Majo. +</p> + +<p> +Pli varme ol hieraŭ. En la posttagmezo +ni estis remataj laŭ la rivero kaj surteriris por +mallonga promenado. Estas danĝere ne timi +la sunon. +</p> + +<p> +Ju pli mi lernas pri tiuj ĉi Usonanoj, des +malpli interesaj ili fariĝas. Abdul havas la +saman opinion, kiel mi juĝas laŭ la interparolo +hodiaŭ, dum ni kune promenadis. +</p> + +<p> +Estis tiamaniere: +</p> + +<p> +Kan-Li: Kiel similaj estas la domoj! Kiel +tedaj! +</p> + +<p> +Abdul: Tiel ankaŭ estis la loĝantoj. Ili +simile pensadis, simile laboradis, manĝadis; sin +vestadis kaj interparoladis simile. Ili legis la +samajn librojn; ili modelis siajn vestojn laŭ +ordono, sen ia penso pri la grandeco aŭ formo +<pb n="21" /> +<anchor id="p21" /> +de la individuo, kaj precize imitis la modojn de +Eŭropanoj. +</p> + +<p> +Kan-Li: Sed la mallarĝaj vestoj de la +Eŭropanoj certe estis tre nekomfortaj en la +varmego de Usona somero. +</p> + +<p> +Abdul: Tiel ili eble estis. Rigidaj skatoloj +de diversaj formoj ornamis la kapojn de la +viroj. Kuriozaj jakoj kun malvastaj manikoj +kunpremis la korpon. La piedoj pulsobatis +kaj brulis en malvastaj kovriloj el rigida +ledo, kaj tolo rigidigita laŭ ia artefarita +maniero sidis streĉita ĉirkaŭ la kolo. +</p> + +<p> +Kan-Li: Alaĥo! Kiaj idiotoj! +</p> + +<p> +Abdul: Tiaj oni konsideris ilin. +</p> + +<p> +Kan-Li: Ĉu vi scias kial ili amis tian nebezonan +suferadon? +</p> + +<p> +Abdul: Estis ilia deziro esti similaj al aliaj. +Tio estas natura sento de vulgara popolo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 15an de Majo. +</p> + +<p> +Bona vento blovas hodiaŭ el la okcidento. +Ni levis la ankron kaj naĝis laŭ la orienta +flanko de la urbo. Mi tion faris ĉar Abdul +trovas la supran parton de la urbo pli riĉa pri +restaĵoj ol la malsupran, kiu ŝajnas dediĉita al +komercaj aferoj. Ni naĝis proksime de kaj sub +unu el la grandaj monumentoj en la rivero, +kaj ni ne povis diveni ĝian signifon. Multaj +feraj vergoj ankoraŭ pendas el la pintoj de ĉiu +el la konstruaĵoj. Tial ke ili staras laŭ linio, +unu post alia, ni unue opiniis, ke eble ili iam +estis kunligitaj kaj utilis kiel ponto, sed ni +<pb n="22" /> +<anchor id="p22" /> +baldaŭ vidis ke ili staras tro malproksime unu +de la alia. +</p> + +<p> +Ni ĵetis ankron je ĉirkaŭ tri mejloj malproksime +de nia antaŭa ankriĝo. Supre kaj +malsupre laŭ la rivero, al la sudo, nordo, oriento, +kaj okcidento, la ruinoj etendiĝas nedifinite, +ŝajne sen fino. +</p> + +<p> +Mi maltrankviliĝas pri Omar. Li iris surteren +kaj ankoraŭ ne revenis. Estas nun post +noktomezo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 16an de Majo. +</p> + +<p> +Gloru Alaĥon, mia kamarado vivas! Hodiaŭ +matene ni frue surteriris kaj komencis serĉi lin. +</p> + +<p> +Kiam ni preteriris la konstruaĵon kiu portas +la surskribaĵon <q>… Dorf Astoria</q> sur ĝia +antaŭa flanko, ni ekaŭdis lian voĉon el la interno +responde al niaj vokoj. Ni eniris, kaj suprenirinte +la ruiniĝantan ŝtuparon ni trovis lin sidantan +sur la planko supre. Li havis ŝvelintan +kruron pro forte vundita artiko, kaj diversajn +kontuzojn li ankaŭ havis. Dum niaj amikoj +konstruis ilon por porti lin for, ni interparolis. +La postsignoj sur la muroj montris al ni ke +iam la ĉambro estis bela. Dum mi ĉirkaŭe +vagis en la ĉambro mi malfermis la ruiniĝantan +pordon de malnova kamero kaj sur la putriĝantaj +bretoj sin trovis vitraĵoj kaj argilaj potoj +lerte faritaj. Prenante unu, malgrandan vintason +el vitro, mi alproksimiĝis mian kamaradon, +montrante al li ĝian maldikan tenilon kaj +kuriozan formon. Kiam lia rigardo falis sur +ĝin, liaj okuloj tute malfermiĝis de surprizego. +<pb n="23" /> +<anchor id="p23" /> +Mi ankaŭ rimarkis ektremon en liaj manoj kiam +li etendis la brakon por ĝin tuŝi. Tiam li +rakontis al mi pri sia mirinda aventuro de la +hieraŭa nokto, sed diris antaŭ ol li komencis: +</p> + +<p> +<q>Vi scias, ho Princo, ke mi ne kredas +viziojn, kaj mi neniam rakontus la aferon se vi +ne estus trovinta la tason. Mi trinkis la +estintan nokton el tia, donita al mi per +fantoma mano.</q> +</p> + +<p> +Mi estus ridinta, se li ne estus tiel serioza. +Kiam mi faris movon por sidiĝi apud li, li +diris: +</p> + +<p> +<q>Gustumu unue, ho mia majstro, la vinberojn, +kiuj pendas de la tiea muro.</q> +</p> + +<p> +Mi tion faris, kaj je mia granda surprizo +mi trovis ilin treege bongustaj, pli bonaj ol la +kulturitan frukton de Persujo, pli dolĉaj kaj +delikataj, malsimilaj al la sovaĝaj vinberoj, kiujn +ni manĝas hejme. Mia surprizego ŝajne plaĉis +al li, kaj kun rido li diris: +</p> + +<p> +<q>La vinberoj estas neeblaj, sed ili ekzistas; +eĉ pli absurda estas mia rakonto!</q> kaj tiam li +rakontis sian aventuron. +</p> + +<p> +Estis jene: +</p> + +<p rend="center; gsprt"> +Pri tio, kion Omar vidis. +</p> + +<p> +Hieraŭ, post noktiĝo, dum li rapidis al +Testudo, li falis sur kelkajn ŝtonblokojn, vundante +sian maleolon kaj tre kontuzante sin. Ne +povante piediri, li lamiris en tiun ĉi konstruaĵon +por tie ĉi atendi nian alvenon la morgaŭan tagon. +La blekado de lupoj kaj aliaj sovaĝaj bestoj, +kiuj ŝteliris en la urbo, igis lin, por trovi +<pb n="24" /> +<anchor id="p24" /> +rifuĝejon, grimpi la ruinojn de la ŝtuparo al la +etaĝo supre. Kiam li sidiĝis en angulo de la +ĉambrego venis al lia nazo bongusta odoro de +la vinberoj ĉirkaŭ lia kapo. Li trovis ilin +treege bongustaj, kaj manĝis kun bona apetito. +Li baldaŭ poste falis en dormon kiu daŭris +kelkajn horojn, ĉar kiam li vekiĝis la luno +estis alte en la ĉielo, la voĉoj de la lupoj ne +plu aŭdiĝis kaj silenta estis la urbo. +</p> + +<p> +Dum li kuŝis revante, tre okupata pri siaj +propraj pensoj, li iom post iom rimarkis misterajn +ŝanĝojn kiuj kvazaŭ okazis sen lia vido. +Ŝajnis ke ornamita plafono sin etendis super la +ĉambro. Speguloj kaj koloritaj muroj malrapide +anstataŭis la hederon kaj peciĝintajn brikojn. +Malforta lumo fariĝis pli kaj pli forta, ĝis ĝi +plenigis la ĉambron per blindiga lumo. +</p> + +<p> +Tiam aperis kviete tablo de kurioza formo, +sur kiu sin trovis floroj kaj amaso da manĝiloj +el vitro kaj porcelano, kvazaŭ por festeno. +</p> + +<p> +Li vidis gravmienajn virojn kun senbarbaj +vizaĝoj starantajn ĉirkaŭe en la ĉambro. Ĉiuj +estis nigre vestitaj, kaj iliaj vestoj havis triangulajn +malfermaĵojn sur la brusto por montri +la ĉemizon sube. Li baldaŭ trovis ke tiuj ĉi +homoj estas servistoj. +</p> + +<p> +Dum li konfuze rigardegis, eniris aliaj +figuroj duope, kiuj prenis siajn lokojn ĉirkaŭ +la tablo. Tiuj ĉi poste alvenintoj, sesdek pli +malpli, estis viroj kaj virinoj irantaj brako en +brako; la virinoj estis riĉe vestitaj laŭ nekonata +modo, kaj brilis per multekostaj ŝtonoj. La +viroj estis vestitaj simile al la servistoj. +</p> +<pb n="25" /> +<anchor id="p25" /> + +<p> +Ili manĝis kaj trinkis kaj ridis, kaj prezentis +brilan vidaĵon. Omar stariĝis, kaj movite +de scivolo kiun li ne povis kontraŭstari,—ĉar +li estas senzorgulo kaj ne konas la timon,—li +lamiris for de la muro. +</p> + +<p> +Ili rigardis lin kun surprizo, kaj lia ĉeesto +ŝajnis tre amuzi ilin. Unu el la gastoj, alta +junulo kun flavaj lipharoj, alproksimiĝis kaj +prezentis delikatan kristalan ujon plenan de +briletanta fluidaĵo. +</p> + +<p> +Omar prenis ĝin. +</p> + +<p> +La junulo levis alian for de la tablo kaj +signante kvazaŭ salute, li diris per vortoj, kiujn +mia kamarado komprenis, kvankam li ĵuras ke +li ne konis la lingvon: +</p> + +<p> +<q>Ni eble renkontos unu la alian je la kvara +de la venonta Julio.</q> +</p> + +<p> +Li tiam trinkis la vinon, kaj Omar faris la +samon. +</p> + +<p> +Je tio ĉiuj ridetis kvazaŭ pro la spriteco +de la kamarado, ĉiuj escepte la virinoj, kies +kompatemaj vizaĝoj parolis pli pri kompato ol +pri sprito. La vino iris al lia cerbo kiam li +ĝin trinkis kaj la objektoj ĉirkaŭ li ŝajnis danci +kaj turniĝi. Kanteroj de fantazia muziko aŭdiĝis: +tiam, laŭ ritmo, ĉiuj virinoj kun siaj +akompanantoj tre malpeze ekturniĝadis. Kaj, +dum li moviĝis laŭ la muziko, lia cerbo kvazaŭ +eldancis el la kapo. La ĉambro mem, svingante +kaj tremante kun la melodio, malheliĝis kaj +grade malaperis. La muziko mallaŭte ĉesis. +</p> + +<p> +Ree estis silento kaj la luno supre rigardis +la per hedero kovritajn murojn. +</p> +<pb n="26" /> +<anchor id="p26" /> + +<p> +Li falis kvazaŭ ebria sur la plankon, kaj +ne vekiĝis ĝis niaj voĉoj lin vokis. +</p> + +<p> +Tia estis lia rakonto. +</p> + +<p> +Li havas klaran cerbon kaj ne estas mensogulo, +sed tiom da vinberoj en malplena stomako +kune kun la febro de la ŝvelinta kruro facile +klarigas la okazintaĵon. +</p> + +<milestone unit="tb" rend="rule: 10%" /> + +<p> +Ĉe tagmanĝo ni havis viandon de urso. +</p> + +<p> +Hodiaŭ ĉirkaŭ tagmeze Mulai, la dua oficisto, +foriris antaŭ la aliaj kaj eniris grandan konstruaĵon, +ĉasante leporon. Li estis malsupren ironta +al la kelo, kiam li ekvidis tre proksime de li, +urson kiu malrapide malsupreniris laŭ la marmora +ŝtuparo. Mulai ne estas timulo, sed li +turniĝis kaj kuris pli rapide ol iam antaŭe. La +urso, kiu ŝajnis havi ludeman naturon, ankaŭ +kuris, kaj en proksima persekutado. Bonŝance +por nia amiko ni estis proksime, alie anstataŭ +manĝi viandon de urso, eble la urso trankvile +estus manĝinta Mulaion en la ombraj koridoroj +de Kvin-avenua Hotelo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 17an de Majo. +</p> + +<p> +Hodiaŭ la tropika varmego bruligas la +pulmojn. Ni ekiris en la mateno preparitaj +resti dum la nokto surtere, kaj esplori la nordan +parton de la urbo. La promeno tra la mola +herbo estis agrabla, sed en la lokoj ne ŝirmitaj +kontraŭ la suno ni estis kiel fiŝoj en poto. +Aliajn konstruaĵojn ni vidis, eĉ pli grandajn kaj +imponajn ol tiu, kiun ni hieraŭ eniris. Ni volis +<pb n="27" /> +<anchor id="p27" /> +ilin esplori, sed Omar saĝe kontraŭe konsilis +nin, dirante ke la tago fariĝos pli varma je +ĉiu horo kaj ke ni povus esplori ilin dum nia +reveno. +</p> + +<p> +En la norda parto de la urbo sin trovas +multaj religiaj temploj, kies altaj turoj simile +al piramidoj konusiĝas ĝis pinto. Ili estas +kuriozaj aferoj, kaj mirige konservitaj. La interno +de tiuj ĉi temploj estas neinteresa. Abdul +diras ke la religiaj ceremonioj de la Usonanoj +ne havis distingajn ecojn. Estis multe da religiaj +kredoj, ĉiuj komplikaj kun sensignifaj +diferencoj inter si. Ĉiu sekto havis sian propran +templon kaj rifuzis kredi kiel la aliaj. Al +Perso tio ĉi estas ridinda, sed eble al ili ĝi +estis serioza afero. Unu tagon en ĉiu semajno +ili kunvenis; la pastroj legis longajn moralajn +skribaĵojn de ili mem verkitajn, tiam sekvis +muziko de dungitaj kantistoj. Post la Diservo +ili disiĝis, kaj ne pensis pri la templo aŭ la +pastro dum ankoraŭ sep tagoj. Abdul diras +ke ili ne estis religia popolo. Li ankaŭ diras +ke en la temploj sin trovis pleje virinoj. +</p> + +<p> +Posttagmeze ni transiris vastan plezurkampon, +kiu nun estas sovaĝa arbaro, sed kun +signoj ankoraŭ videblaj de vastaj promenejoj +kaj veturejoj<note place="foot"> +<p> +Malik kredas ke tiu ĉi sendube estas +<q>Central Park</q> iafoje menciita en la Usona literaturo. +</p> +</note>. Restas avenuo kun bronzaj +statuoj, el kiuj multaj ankoraŭ staras en bona +stato, sed ili estas tre ridindaj. Omar kaj mi +<pb n="28" /> +<anchor id="p28" /> +ankoraŭ rigardas ilin kiel karikaturojn, sed Abdul +estas certa ke ili estas seriozaj klopodoj, kaj +diras ke la Usonanoj facile kontentiĝis pri artaj +aferoj. +</p> + +<p> +Ni perdis la vojon en la parko, ne havante +gvidilon kiel en la stratoj de la urbo. Tio ĉi +estis plej bonŝanca afero, ĉar pro tio ni faris +mirigan eltrovon. +</p> + +<p> +Okazis laŭ tia maniero: +</p> + +<p> +Iom venkitaj de la varmego, ni haltis sur +monteto por ripozi. Dum ni kuŝis sub la arbo +mi rimarkis kuriozajn skulptaĵojn sur grandega +bloko al kiu Omar apogis sian dorson. Ili tute +malsimilis tiujn, kiujn ni jam vidis, kaj tamen +ili ne estis nekonataj. Dum mi tie kuŝis kaj +senzorge rigardis ilin subite venis al mi en la +kapon ke ili estas Egiptaj. Ni tuj komencis +studi ilin, kaj trovis je nia surprizo obeliskon el +Egipta granito, kovrita per hieroglifoj pli antikvaj +je miljaro ol la plej antikvaj monumentoj +de la lando. +</p> + +<p> +Vere, ni estis konfuzataj! +</p> + +<p> +<q>Kiam la Egiptoj invadis Usonon?</q> demandis +Josafa Hason, kun solena elrigardo, +kvazaŭ li volis rememorigi sin pri dato. +</p> + +<p> +<q>Neniu Egipto iam aŭdis pri Usono,</q> diris +Abdul. <q>Tiu ĉi obelisko finiĝis dudek jarcentojn +antaŭ ol la unua Usonano ĉesis suĉi. Sendube +ili alportis ĝin tien ĉi kiel kuriozaĵon, +same kiel ni alportos al Persujo la bronzan +kapon de Georgo Vaŝington.</q> +</p> + +<p> +Ni longe studis la monumenton, kaj mi +<pb n="29" /> +<anchor id="p29" /> +pensis ke Abdul malkontentiĝis tial ke li ne +povis porti ĝin for. +</p> + +<p> +Ankaŭ dum ni estis en tiu ĉi parko ni +venis al alta turo, sole staranta, kaj grimpis al +la supro, kie ni ĝuis vastegan vidaĵon. +</p> + +<p> +La grandeco de la urbo estis miriga. +</p> + +<p> +Mejlojn malproksime en la rivero naĝis +Testudo, blanka ero sur la akvo. Ĉie ĉirkaŭe +ĝis la limo de nia vido estis ruinoj, kaj ruinoj, +kaj ruinoj. Pli melankolia vidaĵo neniam ekzistis. +La blua ĉielo, la hela sunbrilo, la bonodora +aero kun la belaj floroj kaj kantantaj +birdoj nur igis ĝin pli malĝoja. Ili ŝajnis +mokaĵo. +</p> + +<p> +Ni nun starigis nian tendon por nokti kaj +mi ne plu povas skribi. Nekalkulebla amaso +da flugantaj insektoj kolektiĝas ĉirkaŭ ni kun +malaminda zumado, kaj mordas nin preter nia +tolero. Ili estas pesto trifoje malbenita. +</p> + +<p> +Mi diris al Abdul, ke lia teorio pri la ekstermo +de la Usonanoj estas fabelo por tiuj, +kiuj neniam estis tie ĉi. Neniu homo sen leda +haŭto povas travivi duan nokton. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 18an de Majo. +</p> + +<p> +Kompatinda Hason estas pli ol malsana. +Li renkontis en la estinta nokto nekonatan +beston, kaj lia malvenko estis malnobla. La +besto, beleta estaĵo, tre simila al katido, sin +trovis proksime, kaj Hason, kun malofta kuraĝo, +lerte ĵetis sin sur ĝin. +</p> + +<p> +Kaj tion, kio do okazis, neniu el ni povas +precize diri. Kaj Hason! Mankas vortoj. Li +<pb n="30" /> +<anchor id="p30" /> +portas kun si odoron sufiĉe fortan por dezertigi +tutan provincon. Ni devis lasi lin surtere +kaj sendi al li novajn vestojn. +</p> + +<p> +Vere, tiu ĉi estas lando de surprizoj. +</p> + +<p> +Niaj manoj kaj vizaĝoj ankoraŭ doloras +pro la mordantaj insektoj, kaj ŝajnas ke la +parfumo de la odora katido neniam forlasos nin. +</p> + +<p> +Abdul estas feliĉa. Ni trovis centojn +da metalaj blokoj, el kiuj la plej malbona +laŭ lia diro estos la gemo de muzeo. Ili +estis trovitaj de Taki-u-Din en la subetaĝo de +alta konstruaĵo, ĉiuj zorge metitaj sur ferajn +bretojn. La klarigo kiun ili donas al ni pri la +moroj kaj kutimoj de ĉi tiu ridinda popolo igas +ilin plej altvaloraj al historiistoj. +</p> + +<p> +Ŝajnas al mi ke Abdul iom ĝuas sidi sur +la malvarmeta ferdeko de Testudo kaj rigardi +Josafa’ Hason’ piedirantan tien ĉi kaj tien sur +la ruinoj de malproksima kajo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 19an de Majo +</p> + +<p> +La aero estas pli malvarmeta. Ab-i-Garm +pensas ke ventego minacas. +</p> + +<p> +Eĉ Abdul estas konfuzita pri la ligna figuro +kiun ni hieraŭ alportis al la ŝipo<note place="foot"> +<p> +La <q>ligna figuro</q> estis skulptaĵo reprezentanta +Indianon. En Usono tiaj skulptaĵoj, laŭ +malnova kutimo, ofte troviĝas antaŭ la pordoj de +cigar-vendejoj.—Rim. de la tradukinto. +</p> +</note>. Ĝi estas +bone konservita, kun la barbaraj koloroj ankoraŭ +freŝaj sur ĝi. Ili trovis ĝin starantan +en malgranda butiko. +</p> + +<pb n="31" /> +<anchor id="p31" /> + +<p> +Kiamaniere la Usonanoj adoris tiujn ĉi +idolojn, kaj kial ili staris en malgrandaj butikoj +kaj neniam en la grandaj temploj, estas mistero. +Ĝi portas sur la kapo diademon el plumoj, kaj +dum ni sidis kaj fumis sur la ferdeko tiun ĉi +vesperon mi diris al Abdul ke eble ĝi estas la +bildo de iu Usona nobelo. Je kio li diris ke +ili ne havis nobelojn. +</p> + +<p> +<q>Sed la Usonanoj de altranga sango,</q> mi +demandis, <q>ĉu ili ne havis titolojn?</q> +</p> + +<p> +<q>Nek titolojn nek altrangan sangon,</q> li respondis. +<q>Kaj tial ke ili ĉiuj havis la saman +devenon kaj venis al tiu ĉi lando nur por pli +bone prosperi ol hejme, ĉiu el ili estis estimata +aŭ malestimata laŭ sia riĉaĵo. Tial ke ili multe +respektis monon, tio estis kontentiga distingilo. +La rezulto estis ke la familioj, kiuj posedis +riĉaĵon dum kelkaj generacioj, kvazaŭ fariĝis +aristokratoj. Tiu ĉi supera klaso pasigis multe +da tempo ĉe sportoj kaj amuzaĵoj kaj elspezis +multe da mono, ĉar ili treege ŝatis la paradon. +Ilia intelekta kresko estis malforta, kaj ili havis +malgrandan influon ekster socialaj aferoj. Ili +imitis la manierojn de eksterlandaj aristokratoj. +Ili estis tre atentaj al vagantaj nobeloj el +fremdaj landoj. Eĉ parencojn de titoluloj ili +salutis kun plej varma entuziasmo.</q> +</p> + +<p> +Tiam mi diris al li: <q>Sed klarigu al mi, +ho Abdul, kiel tiu ĉi malprofunda nacio povis +fariĝi tiel potenca.</q> +</p> + +<p> +<q>Ili estis potencaj nur laŭ nombro kaj ne +sufiĉe fortaj por porti la sukceson. En la +komenco de la dudeka jarcento—laŭ ilia +<pb n="32" /> +<anchor id="p32" /> +kalkulo—grandegaj riĉaĵoj amasiĝis en unu +tago, kaj la Usonanoj ebriiĝis de mono.</q> +</p> + +<p> +Je kio mi ekkriis: <q>Ho lando de plezurego! +Ĉar multe da mono ĝojigas!</q> +</p> + +<p> +Sed la maljunulo skuis la kapon: <q>Tre +vere, ho princo; sed la rezulto estis treege malfeliĉa. +La grandegaj riĉaĵoj regis ĉion, eĉ la +registaron de la lando kaj la juristaron. Per +financaj ruzoj ili amasigis fablajn monsumojn. +Junuloj senmoraliĝis, ĉar honesta industrio kun +moderaj profitoj estis por ili ridindaĵo.</q> +</p> + +<p> +<q>Vere, tio estas laŭ la naturo!</q> mi diris. +<q>Sed en lando kie ĉiuj estis riĉaj, ĉu sin trovis +iuj, kiuj volis fari la malaltajn laborojn? Ĉar +neniu volas ŝoveli koton kiam la poŝoj estas +plenaj de oro.</q> +</p> + +<p> +<q>Ĉiuj ne estis riĉaj. Kaj kiam la malriĉuloj +ankaŭ fariĝis avaraj tiam ili fariĝis batalemaj. +Tiam komenciĝis socialaj malpacoj kun sangoverŝo +kaj ruiniĝo.</q> +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 20an de Majo. +</p> + +<p> +Glacia vento kun pluvego el la nordoriento. +Hieraŭ ni spasme spiris pro la varmega aero. +Hodiaŭ ni tremas en vintraj vestoj. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 21an de Majo. +</p> + +<p> +Same kiel hieraŭ. Al la plimulto de ni estas +malvarme. Miaj dentoj tremas kaj mi estas +kaj varma kaj malvarma. Ventego pli malbona +neniam ĝemis ĉirkaŭ ŝipo. Omar nomas ĝin la +kriegantaj voĉoj de la cent milionoj da Usonanoj +kiuj sendube pereis en simila vetero. +</p> +</div> + +<pb n="33" /> +<anchor id="p33" /> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 16an de Junio. +</p> + +<p> +Estas multaj tagoj de kiam mi tuŝis ĉi +tiun taglibron. Abomenan malsanon mi havis, +kiu detruis energion kaj kuraĝon. Ĝi kvazaŭ +similis al febro, kaj tamen miaj membroj estis +malvarmaj. Mi ne povus ĝin priskribi eĉ se +mi volus. +</p> + +<p> +Abdul eniris la kajuton hodiaŭ vespere kun +kelke da metalaj platoj kaj parolis pri ili. Li +tute ne respektas la intelektojn de la antikvaj +Usonanoj. Mi pensis momenton ke li kontraŭdiris +sin, sed li estis prava kiel kutime. Estis +jene: +</p> + +<p> +Abdul: Ili multe legis. +</p> + +<p> +Kan-Li: Vi jam diris al ni ke ili ne havis +literaturon. Ĉu ili multe legis nenion? +</p> + +<p> +Abdul: Vere, vi estas ĝin dirinta! Ĉiutage +ili publikigis vastajn paperfoliojn en kiuj ili +plej detale priskribis ĉiujn krimojn. Ju pli +terura la krimo, des pli preciza la priskribo. +Teruroj estis ilia ĉefa ĝojo. Skandalojn ili englutis +kun malsataj okuloj. Ĉi tiujn kronikojn +pri krimo kaj abomenaĵoj ili eldonis cent-milope. +Preskaŭ ĉiu familio en la lando legis ilin. +</p> + +<p> +Kan-Li: Kaj ĉu tio anstataŭis la literaturon? +</p> + +<p> +Abdul: Jes. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 20an de Junio. +</p> + +<p> +Ree ni estas sur la maro; malproksime de +Nu-Jok je dutaga vojaĝo. Nia decido estis +subita. Abdul, en malfeliĉa momento, trovis +inter tiuj malbenitaj platoj geografian karton +de la lando, kaj sekve de tio li sentis fortegan +<pb n="34" /> +<anchor id="p34" /> +deziron viziti unu urbon nomitan <q>Washington</q>. +Mi ŝanceliĝis kaj fine konsentis, malsaĝe mi +pensas, ĉar la ŝipanaro sopiras al Persujo. Kaj +tiu ĉi urbo kuŝas enlande apud rivero. Li +diras ke ĝi estis ilia plej belega urbo, la registara +sidejo, la ĉefurbo de la lando. Ab-i-Garm +ĵuras ke li ĝin povos trovi se la karto +estas vera. +</p> + +<p> +Hason ankoraŭ manĝas sola. +</p> + +<p> +Hodiaŭ posttagmeze ni ripozis sur la ferdeko, +dum Testudo kviete naĝis suden. Tero vidiĝis +laŭ la dekstra flanko de la ŝipo, nedifinita strio +laŭ la okcidenta horizonto. +</p> + +<p> +Iom post tagmezo, dum ni preternaĝis la +ruinon de giganta turo—eble lumturo—Abdul +subite ekstaris kaj ĉirkaŭrigardis. Tiam +li alparolis Ab-i-Garmon, demandante je kiom +da mejloj ni estas malproksime de la Nu-Joka +haveno. La respondon mi jam forgesis, sed ĝi +treege ekscitis la maljunulon. Mi rimarkis nekutiman +brilon en liaj okuloj, ankaŭ ektremon +de la fingroj dum li almontris la maron ĉirkaŭan, +kaj ekparolis: +</p> + +<p> +<q>Sub ni, la fundo de l’ maro estas kovrita +de feraj ŝipoj—ruinoj de grandiozaj militŝiparoj—la +plej potencaj en la homa historio!</q> +</p> + +<p> +Tuj ni ĉiuj interesiĝis. +</p> + +<p> +<q>Kiuj militŝiparoj?</q> mi demandis. <q>Kaj +kio detruis ilin. Ĉu estis batalo?</q> +</p> + +<p> +Abdul: Batalo, grandega ekster la koncepto +de iu Perso; konflikto en kiu la maro skuiĝis +kaj la ĉielo disŝiriĝis per la tondrado de feraj +<pb n="35" /> +<anchor id="p35" /> +monstroj. Unu el ili estis sufiĉe potenca por +dispecigi en atomojn tutan aron da Testudoj. +</p> + +<p> +Jafar-el-Beg: Vere! Tio estas rakonto facile +dirita, sed ĝi tute ne estas kredinda. En Testudo +mi sentus min sufiĉe forta por kontraŭstari +iujn el viaj infan-fabelaj mirindaĵoj. +</p> + +<p> +Abdul: Saĝa vi estas. Ĉar la perdo de +via cerbo, Jafar-el-Beg, ne povus influi vian +parolon. +</p> + +<p> +Je kio ĉiuj ridegis, kaj Jafar-el-Beg silentis. +</p> + +<p> +Kan-Li: Rakontu al ni pri tiu ĉi batalo, +ho Abdul. Mi memoras nun ke mi iam legis +pri ĝi en la kolegio. Tiujn ĉi detalojn pri la +antikva historio mi forgesas. Kiamaniere ĝi +okazis? +</p> + +<p> +Abdul: Mi jam diris ke la Usonanoj estis +avaraj. Kaj ilia avareco, fine, okazigis tiun ĉi +militon. Per partiaj leĝoj ili havigis al si la +leonan parton de la komerco de la mondo. Tio +haltigis la prosperon de aliaj nacioj, ĝis fine la +plej potencaj nacioj de Eŭropo kombiniĝis por +memdefendo kontraŭ ĉi tiu ĉion-sorbanta avideco. +Ili amasigis mararmeon plej grandegan. +Tiam, trans la oceano, venis la fera malamiko. +Kaj tie ĉi, sur la loko kie ni nun naĝas, ili +renkontis la Usonajn ŝipojn. +</p> + +<p> +Kan-Li: Kiom da ŝipoj entute? +</p> + +<p> +Abdul: La Usonanoj havis okdek grandajn +ŝipojn el fero, kaj multajn pli malgrandajn +ŝipojn. La malamikaro havis ducent kvardek +grandajn ŝipojn, ĉiuj el fero. Ankaŭ pli malgrandajn +ŝipojn por diversaj celoj ili havis. +</p> +<pb n="36" /> +<anchor id="p36" /> + +<p> +Kan-Li: Alaĥo! Malbona afero por niaj +avaraj amikoj! Kaj tial ke ili estis nacio da +komercistoj ili eble malŝatis la militon. +</p> + +<p> +Abdul: Pri tio la historiistoj malkonsentas. +Laŭ la Usonanoj mem ili estis potencaj militistoj. +Sed iuj tiamaj verkistoj donas alian +ideon. Ala-el-Kalaf estas certa ke ili estis +timuloj, malfortaj en korpo kaj spirito, sed ofte +tre bonŝancaj. Laŭ mia opinio ĉi tiu batalo +ĵetas plenan lumon sur la aferon. Tago simila +al tiu ĉi ĝi estis, ankaŭ en Junio, kiam la +Eŭropanoj, naĝante norden laŭ la marbordo +por kapti Nu-Jokon, renkontis la Usonan admiralon +Bedford kun liaj okdek ŝipoj. Kaj la +batalo ne longe daŭris. +</p> + +<p> +Kan-Li: Vere, mi kredas vin! Tial ke la +Eŭropanoj havis po tri ŝipoj kontraŭ unu mi +donus al ili ĉirkaŭ duonan tagon, posttagmezon +similan al ĉi tiu, por sendi la avarulojn al la +fundo. +</p> + +<p> +Abdul: Via konjekto estas bona, ho princo, +rilate al la daŭro de la milito. Ĝi daŭris ĝuste +someran posttagmezon. Sed estis la Usonanoj +kiuj sendis la malamikojn al la fundo. Kaj la +maro sub niaj piedoj estas kovrita de feraj +korpoj. +</p> + +<p> +Kan-Li: Diablo! Se tio estas vera rakonto, +kaj mi ne dubas, la avaruloj ne estis tute +malindaj. +</p> + +<p> +Omar: Kiam tio ĉi okazis? +</p> + +<p> +Abdul: En la frua parto de la dudeka jarcento. +Mi ne memoras la daton, sed ĝin neniam +forgesis la Usonanoj. Certe ili juste fieris, ĉar +<pb n="37" /> +<anchor id="p37" /> +en tiu tago ili faris mirindaĵojn. Admiralo +Bedford foje estis ĉirkaŭata de dekduo da +Germanaj militŝipoj. Kaj jen! li detruis ĉiujn! +Kaj el Franca kaj Rusa ŝiparoj li detruis +egalan nombron; ankaŭ kelkajn Britajn kaj +Italajn ŝipojn. +</p> + +<p> +Omar: Diablo! Bonega afero! +</p> + +<p> +Abdul: Jes. Aliajn miraklojn faris la Usonanoj +en tiu tago. Teksas, ŝipeto kun pinta +antaŭparto, enpremegis truojn en dudekon da +grandaj ŝipoj, kaj la akvo englutis ilin. Ankaŭ +alia ŝipeto, longa kaj mallarĝa, kaj de la Usonanoj +elpensita, faris grandajn difektojn. Tiu ĉi +mirinda maŝino naĝis tien ĉi kaj tien inter la +fremdaj ŝipoj kaj ilin difektegis. Multe da gloro +la komandanto havigis al si. +</p> + +<p> +Ab-i-Garm: Kaj kiom da ŝipoj perdis la +Usonanoj? +</p> + +<p> +Abdul: Raportoj estas kontraŭdiraj. Laŭ +iu Usonano ili ne perdis iun ŝipon, sed laŭ +aliaj aŭtoritatoj ili perdis kelkajn. +</p> + +<p> +Kan-Li: Bonega batalo! Sed ĉu vi povas +klarigi kiel tia malsupera popolo povis subite +fariĝi heroa? +</p> + +<p> +Abdul: Laŭ Barnes, frua Brita historiisto, +ili estis mirige bonŝancaj sur la akvo. Kaj tiun +diron subtenas iu Hispana admiralo, Molino, +kiu opinias ke la Usonanoj, pro tio ke ili estis +malpia popolo, estis helpataj de la diablo. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 2an de Julio. +</p> + +<p> +Ni estas en la rivero kiu kondukas al +<q>Washington</q>. Ab-i-Garm diras ke ni vidos +ĝin morgaŭ. La rivero havas malpuran koloron. +</p> +</div> +<pb n="38" /> +<anchor id="p38" /> + + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 3an de Julio. +</p> + +<p> +Ni vidas antaŭ ni la ruinojn de granda +kupolo, ankaŭ tre altan kolonon. Eble ili apartenas +al la urbo kiun ni serĉas. +</p> +</div> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 4an de Julio. +</p> + +<p> +Neniam ni forgesos ĉi tiun daton. En plej +gaja humoro ni forlasis Testudon tiun ĉi matenon, +sen ia ideo pri la teruraj okazontaĵoj, kiuj +atendis nin. Ĉirkaŭ tagmezo mi surteriris, +akompanata de Abdul, Omar, Josafa Hason, +Jafar-el-Beg, Mulai la unua oficiro, Amad la +kuiristo, Taki-u-Din, kaj du maristoj. Nia marŝo +ĵus komenciĝis, kiam maltrankviliga eltrovo +konsternis nin. Ni estis haltintaj laŭ peto de +Abdul, por studi iujn surskribaĵojn sur ŝtono, +kiam Omar, kiu ĵus ekiris, subite haltis kun +surprizita ekkrio. Ni rapidis al li, kaj tie, en +la mola tero, sin trovis postsignoj de homaj +piedoj! +</p> + +<p> +Mi ne povas priskribi nian surprizon. Ni +decidis sekvi la postsignojn, kaj baldaŭ trovis, +ke ili kondukas nin al la granda kupolo pli +rekte ol ni mem povus iri. Nia eksciteco estis +neesprimebla. Tiuj el ni, kiuj portis defendilojn, +tenis ilin pretaj. La vojeto estis nemulte uzata, +sed ĝi estis klare videbla. Ĝi serpentis inter +defalintaj fragmentoj kaj ruiniĝantaj statuoj, +kaj kondukis nin laŭ larĝa avenuo inter konstruaĵoj +de vasta grandeco kaj solideco, kiuj +multe superis iujn, kiujn ni vidis en Nu-Jok. +Ĝi aspektis kiel urbo da monumentoj. +</p> +<pb n="39" /> +<anchor id="p39" /> + +<p> +Dum ni supreniris la monteton al la granda +templo kaj vidis ĝin tra la arboj, kiuj sin levis +super ni, ni miris pro ĝia grandeco kaj belegeco. +Niaj okuloj vagis kun plezuro super la masivajn +kolonojn. Ĉiu estis hakita el unu bloko, +kaj ili estis ankoraŭ blankaj kaj freŝaj kvazaŭ nove +faritaj. La vojeto kondukis nin sub unu el la +malsupraj arkaĵoj de la konstruaĵo, kaj ni alvenis +al la alia flanko. Tiun ĉi flankon ni +trovis eĉ pli belega ol la alian. Ĉe la meza +parto sin trovis ŝtuparo de admirinda vasteco, +nun disfalanta kaj en multaj lokoj havanta +kreskantajn florojn kaj herbon. +</p> + +<p> +Silente suprenirante tiun ĉi ŝtuparon, dum +la aliaj sekvis, mi ekvidis du homajn piedojn +kun la plandoj al ni, lokitajn sur la balustrado +supre. Per signo mi atentigis Abdul’ pri ili, +kaj la okuloj de la maljunulo ekbrilis de ĝojo. +Ĉu ĝi estas Usonano? Mi konfesas ekscitecon +pro la ebla renkonto. Kiom de ili estis tie? +kaj kiamaniere ili akceptos nin? +</p> + +<p> +Rigardinte mian areton por vidi ĉu ĉiuj +estas tie, mi kuraĝe supreniris la aliajn ŝtupojn +kaj staris antaŭ li. +</p> + +<p> +Li ripozis sur stranga kvarpieda seĝeto, +kaj tenis siajn piedojn sur la balustrado, nivele +kun la kapo. Vestita de feloj kaj maldelikata +ŝtofo li multe similis al ĉasisto, kaj li trankvile +rigardis min, kvazaŭ Persa nobelo estus +ĉiutaga gasto. Tia akcepto ne plaĉis al mi, +precipe ĉar li restis sidanta, kaj eĉ ne demetis +la piedojn. Li skuis la kuriozan kapon kelkajn +fojojn kvazaŭ tio estus sufiĉa saluto. +</p> +<pb n="40" /> +<anchor id="p40" /> + +<p> +Por konservi mian propran indecon antaŭ +miaj kamaradoj mi ne povis permesi ke la barbaro +sidu, kaj per signo mi petis lin ke li stariĝu. +Li respondis neĝentile kraĉante el la buŝo +brunan fluidaĵon trans la balustradon antaŭ li. +Tiam rigardante min per kvazaŭ ridonta, sed +samtempe serioza vizaĝo, li diris ion per nemuzika +voĉo, kion mi ne komprenis. +</p> + +<p> +Je tio Abdul kiu komprenis unu aŭ du +vortojn rapide alproksimiĝis kaj alparolis lin en +lia propra lingvo. Sed la barbaro malfacile +komprenis, precipe pro la elparolo de Abdul. +Tiu ĉi poste diris al mi ke la lingvo de la viro +nemulte malsimilas la lingvon de la Usonanoj, +kiel ili ĝin skribis antaŭ dek unu jarcentoj. +</p> + +<p> +Kiam fine li stariĝis parolante kun Abdul, +mi povis pli bone observi lin. Li estis alta +kaj osteca, kun malgracia nuko, kaj aspektis +ĉe la unua rigardo, kiel viro kvardekjara. Ni +decidis poste ke li havis malpli ol tridek jarojn. +Lia flava haŭto kaj manko da haroj igis lin +aspekti multe pli maljuna ol li estis. Lia mieno +ankaŭ surprizis min. Ĝi esprimis profundan +malĝojecon, tamen liaj okuloj estis plenaj de +gajeco, kaj lia buŝo senĉese esprimis mokadon. +Mi mem ne ŝatis lian manieron. Li ne ŝajnis +impresata de tiom da fremduloj, kaj tenis sin +kvazaŭ estus negrave ĉu ni lin komprenas aŭ +ne. Sed Abdul poste informis min, ke li faris +tre multe da demandoj pri ni. +</p> + +<p> +Jen kio Abdul eksciis: Tiu ĉi Usonano kun +lia edzino kaj unu maljuna viro estis la solaj, +kiuj restis el lia raso. Tridek unu mortis tiun +<pb n="41" /> +<anchor id="p41" /> +ĉi someron. En antikvaj tempoj la lando enhavis +multajn milionojn de liaj samlandanoj. Ili +estis la plej potenca nacio en la mondo. Li ne +povis legi. Li havis du nomojn, unu estis +<q>Jon</q>, la alian li jam forgesis. Ili loĝis en ĉi +tiu templo, ĉar ĝi estas malvarmeta. Kiam la +templo estis konstruita, kaj por kia celo, li ne +povis diri. Li almontris al la Okcidento, kaj +diris ke la lando tie estas kovrita de ruiniĝintaj +urboj. +</p> + +<p> +Kiam Abdul diris al li, ke ni estas amikoj, +kaj donacis al li belegan ĉasist-tranĉilon, li +etendis al li sian dekstran manon kaj tie tenis +ĝin. Momente Abdul rigardis ĝin mire, kiel +faris ĉiuj, tiam kun subita inteligenteco li ekkaptis +la etenditan manon en sian propran, kaj +movis ĝin supren kaj malsupren. Tio ĉi estis +interesa, ĉar Abdul informas nin, ke tiamaniere +la Usonanoj salutis unu la alian. +</p> + +<p> +Dum ĉio tio ĉi okazis, ni eniris grandan +rondan salonon sub la kupolo. Tiu ĉi salono +estis vastega, kaj ankoraŭ restis signoj de +antaŭa belegeco. Laŭ la muroj sin trovis marmoraj +statuoj ĉirkaŭitaj de hedero, kaj ili rigardis +nin per melankoliaj okuloj. Tie ĉi ni +ankaŭ renkontis maldikan maljunulon, kies +senhara kapo kaj senbarba vizaĝo preskaŭ igis +min ridi. +</p> + +<p> +Laŭ peto de Abdul nia mastro kondukis +nin en kelkajn el la pli malgrandaj ĉambroj +por montri al ni la vivmanieron de la Usonanoj, +kaj estas neeble imagi pli patosan miksaĵon de +gloro kaj ruiniĝo, de riĉeco kaj malriĉeco, de +<pb n="42" /> +<anchor id="p42" /> +civilizacio kaj barbareco. Malnovaj mebloj, +pladoj el arĝento, bronzaj figuroj, eĉ altvaloraj +pentraĵoj estis disĵetitaj en la ĉambroj, flanke +de la plej primitivaj iloj. Estis klare, ke la +antikvaj artoj jam de longe estis forgesitaj. +</p> + +<p> +Kiam ni revenis al la ronda salono nia +mastro momente malaperis en ĉambron, kiun li +ne estis montrinta al ni. Li revenis portante +ŝtonan vazon kun malgranda kolo, kaj lin sekvis +knabino, kiu portis pokalojn el kupro kaj stano. +Tiujn ĉi ŝi metis sur defalintan parton de la +kupolo, kiun ili uzis kiel tablon. +</p> + +<p> +La knabino estis interesa. Ŝi havis belan +kapon, delikatajn trajtojn, flavan hararon, bluajn +okulojn, kaj paceman malgajan mienon, kiu +tuŝis mian koron. Se ŝi estus estinta malbela, +la tago estus havinta tute alian finon. +</p> + +<p> +Ni ĉiuj salutis ŝin, kaj la Usonano diris +kelkajn vortojn, kiujn ni prenis kiel prezentajn +vortojn. Li plenigis la pokalojn el la ŝtona +vazo, kaj tiam dirante ion, kion Abdul ne komprenis, +li etendis sian pokalon kun stranga moveto +kaj metis ĝin al siaj lipoj. Kiam li tion +faris Omar ekkaptegis mian brakon kaj diris: +</p> + +<p> +<q>La ĝusta gesto de la fantomo!</q> +</p> + +<p> +Kaj tiam kvazaŭ al si mem. <q>Kaj hodiaŭ +estas la kvara de Julio.</q> +</p> + +<p> +Sed li trinkis, kiel faris ĉiuj, ĉar nia soifo +estis forta kaj la odoro de la ora fluidaĵo estis +plej alloga. Ĝi havis pli varmegan guston ol +la fajroj de la infero. Ĝi ankaŭ estis tre potenca +kaj tre gajigis la sentojn. Ni tuj fariĝis +feliĉaj. +</p> +<pb n="43" /> +<anchor id="p43" /> + +<p> +Kaj estis tiam ke Hason faris senprudentan +agon. Estante proksime de la knabino kaj tre +impresita de ŝia beleco, li alparolis ŝin kiel +<hi rend="gsprt">Hura-al-missan</hi><note place="foot"> +<p> + La plej anĝela el virinoj. +</p> +</note>, kion, kompreneble, ŝi ne +komprenis. Sed tio ne sufiĉis al li; li poste +metis siajn brakojn ĉirkaŭ ŝian talion kun la +intenco kisi ŝin. Tre timigita, ŝi penis liberigi +sin. Sed Hason, tenante ŝian belan mentonon +per la alia mano, estis preskaŭ metinta siajn +lipojn al ŝiaj, kiam la maljuna viro levis sian +pezan bastonon kaj faligis ĝin kun kruela rapideco +sur la kapon de nia kamarado. La frapo +de la bastono sur la fortan kranion sonadis +en la kupolo kaj eĥis tra la malplenaj koridoroj. +</p> + +<p> +Josafa Hason palpebrumis kaj ŝanceliĝis. +</p> + +<p> +Tiam, kun furiozeco en la vizaĝo, li kuregis +sur la maljunulon. +</p> + +<p> +Sed tiam la juna Usonano enmiksiĝis. Li +rapide alproksimiĝis, forte fermis sian ostecan +manon kaj kun miriga rapideco ŝovegis ĝin antaŭen, +tiel rekte ke ĝi renkontis la vizaĝon de +Hason, kaj li, je nia surprizo, subite kaj neĝentile +sidiĝis sur la marmoran pavimon, kaj la sango +elkuregis el la nazo. Li estis kompatinda vidaĵo. +</p> + +<p> +Pro tio ke tiamaniera batalo estis por ni +nekonata, ni estis tre konsternitaj, kaj opiniis +ke li estas mortigita. Jafar-el-Beg, fortega +luktisto, kun potenca korpo, furioze kuregis +sur la Usonanon por kiu mi tremis. Sed la +brakon li ree elŝovegis, kaj Jafar-el-Beg ankaŭ +<pb n="44" /> +<anchor id="p44" /> +sidiĝis. Malĝoja spektaklo ĝi estis, kaj la koro +de ĉiu Perso forte ekbatis. +</p> + +<p> +Ĉe tiu ĉi tempo Hason ree staris, purpura +de kolero. Kun levita glavo li kuregis sur +nian mastron. La maljuna viro metis sin inter +ilin. Hason kun senpripensa krueleco, frapegis +la kapon, kaj streĉis lin sur la plankon. Momenton +la junulo staris konsternita, tiam ekkaptante +la bastonon de la maljunulo—peza +bastono kun fera pinto—li saltegis antaŭen, +kaj, pli rapide ol vortoj povas diri, donis teruran +frapon sur la kapon de Hason, kiu falegis al la +planko kun rompita kranio. +</p> + +<p> +Ĉio tio ĉi okazis en momento, kaj freneza +konfuzo sekvis. Miaj kamaradoj eltiris siajn +defendilojn kaj kuregis kontraŭ la Usonano. +La knabino kuris antaŭen aŭ de teruro aŭ por +protekti sian amanton, mi ne scias, kiam sago +el la pafarko de maristo trapikis ŝian koron. +</p> + +<p> +Tio donis al la Usonano la energion de +dekdu homoj. +</p> + +<p> +Li senkonsciigis bravan Mulai’ per frapo, +kiu mortigus bovon. Pri tia furiozeco mi ne havis +koncepton. Li malaltigis sian bastonon kiel +fulmofajron el la ĉielo sur la kraniojn de la +Persoj, tamen li ĉiam alproksimiĝis la pordon +por malhelpi siajn malamikojn ĉirkaŭi lin. Kvar +el nia nombro, en tiom da minutoj, sekvis Hason +al la planko. Mulai, Jafar-el-Beg, Taki-u-Din, +kaj Zenjan, maristo, kuŝis streĉitaj sur la pavimo, +ĉiuj mortintaj aŭ treege vunditaj. +</p> + +<p> +Tiel subite okazis tio ĉi, ke por mi ĝi +preskaŭ ne ŝajnis realaĵo. Mi kuregis antaŭen +<pb n="45" /> +<anchor id="p45" /> +por haltigi la batalon, sed li malkomprenis mian +celon, kaj per potenca frapo faligis mian glavon +el mia mano, kaj estis ĵus levinta la bastonon +por doni al mi la duan frapon, kiam brava +Omar enpaŝis por savi min, kaj subite puŝegis +sian glavon al la viro. Sed ho ve! la Usonano +defendis sin per frapo eĉ pli rapida, kaj malaltigis +sian bastonon tiel rapidege sur la kapon +de mia kamarado ke ĝi kuŝigis lin kun la aliaj. +</p> + +<p> +Kiam Omar falis, mi rimarkis ke la Usonano +havis multajn vundojn, ĉar miaj kamaradoj faris +multajn sovaĝajn atakojn. Li ŝanceliĝis kiam +li movis sin al la pordo, kaj li apogis sin al la +muro momenton, dum la okuloj renkontis la +niajn kun elrigardo de batalemo kaj malestimo, +kiun mi volonte forgesus. Tiam la bastono +falis el lia mano; li ŝanceliĝe iris al la granda +portiko, kaj falis peze al la pavimo. Abdul +kuris al li, sed li estis senviva. +</p> + +<p> +Kiam li falis, mirinda afero okazis—neebla +afero, kiam mi pensas pri ĝi, sed Abdul kaj +mi vidis ĝin klare. +</p> + +<p> +Antaŭ la vasta ŝtuparo kaj sidanta kontraŭ +tiu ĉi pordo estas granda statuo de Georgo +Vaŝington. Kiam la Usonano ŝanceliĝe falis +sur la portiko, kun manoj etenditaj kaj kun la +Morto en la koro, tiam ĉi tiu statuo malrapide +mallevis la kapon kvazaŭ por danki pro kuraĝa +batalo. +</p> + +<p> +Eble ĝi estis la malĝoja akcepto de maldolĉa +fino. +</p> +</div> +<pb n="46" /> +<anchor id="p46" /> + +<div type="chapter"> +<p rend="right"> +La 7an de Julio. +</p> + +<p> +Ree sur la maro. +</p> + +<p> +Tiuĉifoje al Persujo, portante niajn vunditojn +kaj la cindrojn de la mortintoj; la cindroj +de la enlanduloj kuŝas sub la Granda Templo. +La kranion de la lasta Usonano mi donacos al +la muzeo de Teheran. +</p> + +<p rend="center"> +Fino. +</p> +</div> <!-- chapter --> +</div> <!-- taglibro --> + +</body> + +<back rend="page-break-before: right"> + +<div1 id="footnotes"> + <head>Notoj</head> + <divGen type="footnotes"/> +</div1> + + +<pb n="47" /> +<anchor id="p47" /> + +<div1 rend="page-break-before: right"> +<p rend="bold; center; big">Esperanto Verlag Möller & Borel<lb /> +Berlin SW., Lindenstrasse 18/19. +</p> +<milestone unit="tb" rend="rule: 80%" /> + +<p rend="center; huge"> +Verkoj tute en Esperanto. +</p> + +<table cols="2" rend="margin-left: 1.5em"> + +<row> +<cell></cell> +<cell rend="italic">Sm</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Aoro, stenografio internacia.</emph> Lernolibro por +uzo en la lingvoj Esperanto, angla, franca, +germana, rusa kaj hispana de Rudolf Sprotte</cell><cell>0,20</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Ĉu unu lingvo internacia aŭ tri?</emph> Respondo +al S<hi rend="super; small">ro</hi> Prof. Diels, de Prof. Louis Couturat, +Paris</cell><cell>0,10</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Elektitaj Fabeloj de Fratoj Grimm</emph>, tradukis +el la germana lingvo D<hi rend="super; small">ro</hi> Kabe</cell><cell>0,75</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Kiel ni plibeligos la vivon</emph>, originale verkita +de <q>Saĝulo</q></cell><cell>0,25</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">La kormalsanoj, iliaj kaŭzoj kaj kontraŭbatalo.</emph> +Priskribo populara de D<hi rend="super; small">ro</hi> O. Burwinkel, +esperantigis D<hi rend="super; small">ro</hi> Kunschert, kuracisto +en Wiesbaden</cell><cell>0,50</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Solvo de la problemo de lingvo internacia</emph>, +de *<hi rend="super">*</hi>*, kun germana traduko de Prof. P. +Christaller</cell><cell>0,40</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Sub la neĝo</emph>, taglibro de juna loĝanto de la +Jura montaro, de J. J. Porchat, esperantigis +J. Borel</cell><cell>0,50</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Tri unuaktaj Komedioj:</emph> <q>La malfeliĉuloj</q> +de A. v. Kotzebue.—<q>Tie-ĉi oni parolas +esperante</q> de T. Williams.—<q>La Renkonto</q> +de M. Hankel</cell><cell>0,40</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Unua Legolibro</emph>, gradigitaj legaĵoj kun frazlibro +kaj modeloj de leteroj, de D<hi rend="super; small">ro</hi> Kabe</cell><cell>0,75</cell> +</row> + +<row> +<cell rend="text-indent: -1.5em"><emph rend="bold">Esperanta Sintakso</emph>, laŭ verkoj de D<hi rend="super; small">ro</hi> Zamenhof +kaj aliaj aŭtoroj. En Esperanto verkita +de Paul Fruictier</cell><cell>0,70</cell> +</row> + +</table> +</div1> + +<pb n="48" /> +<anchor id="p48" /> + +<div1 rend="page-break-before: right"> +<p rend="huge; center; bold">LA INSTRUANTO</p> +<p rend="big; center; bold">5a JARO DE <q>LIBERAJ HOROJ</q></p> +<p rend="big; center; bold">Ĉiumonata organo por lernantoj de Esperanto.</p> + +<p> +REDAKCIO KAJ ADMINISTRACIO: +Esperanto Verlag Möller & Borel, +Berlin SW. 68, Lindenstrasse 18–19. +</p> + +<p> +JARA ABONPREZO: 2 M. (1 Sm) +Por abonantoj de <q>Germ. Esperantisto</q> +kaj anoj de G. E. A. 1,50 M. afrankite. +</p> + +<p> +Tiu ĵurnalo, eliranta la 15<hi rend="super; small">an</hi> de ĉiu monato, celas prezenti +al esperantistoj facilajn kaj instruajn legaĵojn. Ĝi estas +daŭrigo de la multe ŝatataj <q>Liberaj Horoj</q>, antaŭa aldono al +<q>Germana Esperantisto</q>. Lerta kunlaborantaro helpas la redakcion, +liveri al lernantoj facilan, sed tamen interesan kaj +bonstilan literaturon. La praktikan uzon de nia lingvo instruas +dialogoj, modeloj de leteroj, tekstoj kun apuda nacilingva traduko +ktp.; amuza parto liveras interesajn problemojn kaj humoraĵojn. +</p> + +<milestone unit="tb" rend="rule: 80%" /> + +<p> +Jara abonprezo 2 M. (1 Sm). Por abonantoj de <q>Germana Esperantisto</q> kaj +membroj de G.E.A. en Germanujo kaj Aŭstrio-Hungarujo nur 1,50 M. (0,75 Sm). +Por la cetera eksterlando senescepte 2.— M. (1 Sm). +</p> + +<milestone unit="tb" rend="rule: 80%" /> + +<p rend="center; sans-serif"> +Esperanto Verlag Möller & Borel, Berlin SW., Lindenstr. 18–19. +</p> +</div1> + +<pb n="49" /> +<anchor id="p49" /> + +<div1 rend="page-break-before: right"> +<p rend="huge; center; bold">Esperanta Biblioteko Internacia</p> +<quote rend="display"> +Tiu-ĉi biblioteko enhavas facilajn legaĵojn de +ĉiulandaj eminentaj Esperantistoj. Ĝi tial +bonege taŭgas por ekzercado de la lingvo, ĉu +dum la grupaj kunvenoj, ĉu per privata legado. +</quote> + +<p rend="center; gsprt">Ĝis nun aperis:</p> + +<p><emph rend="bold">No. 1. Legolibreto,</emph> de J. <emph rend="gsprt">Borel</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 2. Fabeloj de Andersen,</emph> +tradukitaj el dana lingvo, de <emph rend="gsprt">Fr. Skeel-Giŏrling</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 3. Bona Sinjorino,</emph> novelo +de E. Orzeszko, tradukita el +pola lingvo de <emph rend="gsprt">Kabe</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 4. Rusaj Rakontoj,</emph> de +Mamin Sibirjak, tradukitaj el +rusa lingvo de N. <emph rend="gsprt">Kabanov</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 5. Don Kiĥoto en Barcelono,</emph> +tradukita el hispana lingvo +de <emph rend="gsprt">Fr. Pujulà y Vallès</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 6. El la Biblio,</emph> trad. Dro +L. L. <emph rend="gsprt">Zamenhof</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 7. El Dramoj</emph> (fragmentoj) +tradukitaj el germana lingvo, +de Dro L. L. <emph rend="gsprt">Zamenhof</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 8. El Komedioj</emph> (fragmentoj), +esperantigitaj de Dro L. L. <emph rend="gsprt">Zamenhof</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 9. Praktika Frazaro,</emph> Dialogoj +de la ĉiutaga vivo, kunmetis +J. <emph rend="gsprt">Borel</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 10/11</emph> (duobla numero)<emph rend="bold">. Japanaj +Rakontoj.</emph> El japana +lingvo, kunmetis <emph rend="gsprt">Ĉif Toŝio</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 12. Reaperantoj.</emph> Familia +dramo de Henrik Ibsen (la akto), +trad. el norvega lingvo de O. +<emph rend="gsprt">Bünemann</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 13. Bulgaraj Rakontoj,</emph> el +bulgara lingvo tradukis At. D. +<emph rend="gsprt">Atanasov</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 14/15.</emph> (duobla numero) +<emph rend="bold">Amoro kaj Psiĥe</emph> de Lucius +Apulejus el latina lingvo tradukis +<emph rend="gsprt">Emilo Pfeffer</emph></p> +<p><emph rend="bold">No. 16. Komerca Korespondo,</emph> +kunmetis J. Borel.</p> +<p><emph rend="bold">No. 17. Konsiloj pri Higieno,</emph> +tradukis J. Borel.</p> +<p><emph rend="bold">No. 18. La Reĝo de la Ora Rivero,</emph> +de John Ruskin, el la +angla lingvo tradukis Ivy +Kellerman, A. M., Ph. Dr.</p> +<p><emph rend="bold">No. 19. Sinjoro Herkules.</emph> Unuakta +burleskaĵo de Georg +Belly, el germana lingvo tradukis +H. Arntz kaj M. Butin</p> +<p><emph rend="bold">No. 20. La lasta Usonano</emph> de +J. A. Mitchell, el la angla lingvo +tradukis Lehman Wendell.</p> + +<p rend="center">(La kolekto estas daŭrigota.)</p> + +<p rend="center; italic; big">Prezo po kajero 0,100 Sm (0,20 M.)<lb />Serio de 12 volumoj (afrankite) 1,250 Sm (2,50 M.)<lb />Ĉiu libreto enhavas 40–50 paĝojn.</p> + +<p rend="center; huge"> +<emph rend="bold">Esperanto Verlag Möller & Borel</emph><lb />Berlin S.W., Linden-Strasse 18–19. +</p> +</div1> + + + <div1 rend="page-break-before: right"><divGen type="pgfooter" /></div1> +</back> + +</text> +</TEI.2> diff --git a/25386-tei/images/ankro.png b/25386-tei/images/ankro.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..05204bf --- /dev/null +++ b/25386-tei/images/ankro.png diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..12a8ba7 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #25386 (https://www.gutenberg.org/ebooks/25386) |
