diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:15:11 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:15:11 -0700 |
| commit | c84ee671bace508cb4e7519a127d6a88322e06c4 (patch) | |
| tree | fbfeeda9eae6818e35f2c80cc49ed5e7264a4e5d /24983-h | |
Diffstat (limited to '24983-h')
| -rw-r--r-- | 24983-h/24983-h.htm | 2250 | ||||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-120.jpg | bin | 0 -> 63427 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-377-1.jpg | bin | 0 -> 66531 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-377-2.jpg | bin | 0 -> 24109 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-380.jpg | bin | 0 -> 148761 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-381-1.jpg | bin | 0 -> 72113 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-381-2.jpg | bin | 0 -> 72040 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-384.jpg | bin | 0 -> 26338 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-385.jpg | bin | 0 -> 78792 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-388.jpg | bin | 0 -> 79294 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-389.jpg | bin | 0 -> 101425 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 24983-h/images/p1908-392.jpg | bin | 0 -> 115294 bytes |
12 files changed, 2250 insertions, 0 deletions
diff --git a/24983-h/24983-h.htm b/24983-h/24983-h.htm new file mode 100644 index 0000000..8aa3ed4 --- /dev/null +++ b/24983-h/24983-h.htm @@ -0,0 +1,2250 @@ + +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> + +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1"> + +<title>Twee groote steden in Brazilië</title> +<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="François Crastre"> +<meta name="DC.Creator" content="François Crastre"> +<meta name="DC.Title" content="Twee groote steden in Brazilië"> +<meta name="DC.Date" content="#####"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css"> +/* Standard CSS stylesheet */ + + + +body +{ +font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} + +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +} + +h1.docTitle +{ +font-size:1.6em; +line-height:2em; +} + +h2.byline +{ +font-size:1.1em; +font-weight:normal; +line-height:1.44em; +} + +span.docAuthor +{ +font-size:1.2em; +font-weight:bold; +} + +h2.docImprint +{ +font-size:1.2em; +font-weight:normal; +} + +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} + +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} + +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} + +.index +{ +font-size: 80%; +} + +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} + +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} + +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} + +h3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} + +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} + +h4.lghead +{ +margin-left:10%; +margin-right:10%; + +} + +.alignleft +{ +text-align:left; +} + +.alignright +{ +text-align:right; +} + +.alignblock +{ +text-align:justify; +} + +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} + +p.poetry +{ +margin:0 10% 1.58em; +} + +p.line +{ +margin:0 10%; +} + +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} + +p.argument, p.tocArgument +{ +margin:1.58em 10%; +} + +p.tocChapter +{ +margin:1.58em 0%; +} + +p.tocSection +{ +margin:0.7em 5%; +} + + +div.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} + +.epigraph .bibl +{ +text-align: right; +} + +.epigraph .poem +{ +margin-left: 0; +} + +.epigraph .line +{ +margin-left: 0; +text-indent: 0; +} + +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} + +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} + +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} + +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} + +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} + +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} + +span.parnum +{ +font-weight: bold; +} + +.leftnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} + +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} + +a.noteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} + + +.red +{ +color: red; +} + +.displayfootnote +{ +display: none; +} + +div.footnotes +{ +margin-top: 1em; +padding: 0; +} + +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} + +p.footnote +{ +font-size: 80%; +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} + +p.footnote .label +{ +float: left; +text-align:left; +width:2em; +} + +.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption +{ +font-size: 80%; +} + + +.poem +{ +margin-left:5%; +position:relative; +text-align:left; +width:90%; +} + +.poem h4 +{ +font-weight:normal; +margin-left:5em; +} + +.poem .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left:-2.5em; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} + +.versenum +{ +font-weight:bold; +} + +/* right aligned page number in table of contents */ +.tocPagenum, .flushright +{ +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +} + +.footnotes .line +{ +font-size:80%; +margin:0 5%; +} + +.poem .i0 +{ +display:block; +margin-left:2em; +} + +.poem .i1 +{ +display:block; +margin-left:3em; +} + +.poem .i2 +{ +display:block; +margin-left:4em; +} + +.poem .i3 +{ +display:block; +margin-left:5em; +} + +.poem .i4 +{ +display:block; +margin-left:6em; +} + +.poem .i5 +{ +display:block; +margin-left:7em; +} + +.poem .i6 +{ +display:block; +margin-left:8em; +} + +.poem .i7 +{ +display:block; +margin-left:9em; +} + +.poem .i8 +{ +display:block; +margin-left:10em; +} + +.poem .i9 +{ +display:block; +margin-left:11em; +} + +span.corr +{ +border-bottom:1px dotted red; +} + +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} + +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} + +.letterspaced +{ +letter-spacing:0.2em; +} + +.smallcaps +{ +font-variant:small-caps; +} + + +.caps +{ +text-transform:uppercase; +} + +.fraktur +{ +font-family: 'Walbaum-Fraktur'; +} + +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} + +h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure +{ +text-align:center; +} + +h1,h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} + +h1.label,h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h5,h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} + +p,p.initial +{ +text-indent:0; +} + +p.firstlinecaps:first-line +{ +text-transform: uppercase; +} + +p.dropcap:first-letter +{ +float: left; +clear: left; +margin: 0em 0.05em 0 0; +padding: 0px; +line-height: 0.8em; +font-size: 420%; +vertical-align:super; +} + +.poem +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} + +p.quote,div.blockquote,div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} + +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} + + +ul { list-style-type: disc; } +ol { list-style-type: decimal; } +ol.AL { list-style-type: lower-alpha; } +ol.AU { list-style-type: upper-alpha; } +ol.RU { list-style-type: upper-roman; } +ol.RL { list-style-type: lower-roman; } +.lsoff { list-style-type: none; } + +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } + + + + + +/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml +" */ + + + +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} + +body, a.hidden +{ +color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} + +p.byline +{ +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} + +.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage +{ +color: #001FA4; +} + +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} + +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} + +p.dropcap:first-letter +{ +color: #001FA4; +font-weight: bold; +} + + + +</style></head> +<body> + + +<pre> + +Project Gutenberg's Twee groote steden in Brazilië, by François Crastre + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Twee groote steden in Brazilië + De Aarde en haar Volken, 1908 + +Author: François Crastre + +Release Date: April 4, 2008 [EBook #24983] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TWEE GROOTE STEDEN IN BRAZILIË *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + + + + + +</pre> + + +<div class="body"><a id="d0e83"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e83">377</a>]</span><div class="div1"> +<h2 class="normal">Twee groote steden in Brazilië.</h2> +<p class="byline">Naar het Fransch van <span class="smallcaps">François Crastre</span>. +</p> +<div class="div2"> +<div class="argument"> +<p>I.—Rio de Janeiro: de baai, de douane, de stad, de Oevidorstraat, de handel, de voorsteden.—De naijver tusschen Rio en Buenos +Aires.—De Braziliaan, zijn karakter.—Het braziliaansche huis; de keuken, de koffie.—Het leger en de marine van Brazilië.—Kolonels +en dokters; decoraties en goudgalon.—Het onderwijs in Brazilië: de scholen, kosteloosheid van het onderwijs.—Het tooneel, +de pers, het gouvernement.—De Braziliaan in Europa. +</p> +</div> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-377-1.jpg" alt="Hoekje aan de baai van Rio de Janeiro." width="720" height="393"><p class="figureHead">Hoekje aan de baai van Rio de Janeiro.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Men weet ten onzent te weinig van Brazilië, dat nochtans even groot is als Europa en dat zeventienmaal zoo groot is als Frankrijk. +Het heeft een hoofdstad van een millioen inwoners, Rio de Janeiro, en vele steden van honderd tot driehonderd duizend zielen, +zooals Sao-Paulo, Bahia, Pernambuco, Porto Allegre, enz. De ontwikkeling gaat er zoo snel, dat steden als Manaos aan den Amazonenstroom, +die voor vijftien jaren nog niet meer dan gehuchten waren, thans bij de honderd duizend inwoners tellen. Allen, die van Brazilië +wat studie hebben gemaakt, voorspellen het land een groote toekomst, roemen de uitgebreide hulpmiddelen, die vrijelijk worden +opengesteld voor de europeesche werkzaamheid, en de onberekenbare rijkdommen van den wonderbaarlijk vruchtbaren grond. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure floatLeft" style="width: 279px"><img border="0" src="images/p1908-377-2.jpg" alt="Hoe de negerinnen haar parapluie dragen." width="279" height="384"><p class="figureHead">Hoe de negerinnen haar parapluie dragen.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Een feit, dat wel het eerst mag worden aangetoond is de bijna totale verdwijning van de gele koorts, die vroeger zoo goed +als altijd in Brazilië woedde en er de landverhuizers uit den vreemde van vestiging terughield. Nu komen niet meer die vreeselijke +epidemieën voor, die plaatsen van 60.000 inwoners als Campinas in doode steden veranderden. Rio is thans niet meer een “moordende +stad”, en Santos heeft opgehouden het “kerkhof van Brazilië” te wezen. Door de volhardende pogingen van verstandige gemeentebesturen +zijn de moerassen, die de plaag bestendigden, omdat ze kweekplaatsen waren van het kwaad, gedempt, en de muskieten, die het +gevaar verspreidden, zijn uitgeroeid. + +</p> +<p>Er gaan te weinig Franschen naar Brazilië, en wat wij nalaten, dat beginnen de Duitschers met ijver te doen. Door hun regeering +aangemoedigd, verschijnen ze in grooten getale in de zuidelijke provincies van Brazilië, Rio Grande en vooral Sante Catharine. +Die <a id="d0e112"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e112">378</a>]</span>laatste provincie is een echte duitsche kolonie, waar men haast geen andere Brazilianen aantreft dan ambtenaren. Alles is +er duitsch, de hotels, de banken, de winkels, de scholen, en tot de namen der steden toe, waarvan er een Blumenau heet. In +tegenstelling met den Franschman, die er slechts aan denkt, naar Frankrijk terug te keeren, als hij “binnen” is, vestigt de +Duitscher zich in het buitenland zonder plan van terugkeeren; hij brengt zijn gewoonten en gebruiken mee en spoedig heeft +hij zijn oude vaderland vergeten, om zich één te voelen met het nieuwe. Het getal Brazilianen van duitsche afkomst bedraagt +tegenwoordig 350.000. + +</p> +<p>De bevolking van Brazilië, die geregeld is toegenomen door de toestrooming uit het oude Europa, moet thans, naar de statistiek +vermeldt, 21 millioen inwoners bedragen. Het cijfer lijkt ons wel een beetje hoog; maar het komt er weinig op aan, want wat +het meest de aandacht verdient, is de toeneming der bevolking in nog geen eeuw met ongeveer zestien millioen van 1818 tot +1907. Bij deze berekening zijn ook meegeteld de negers die, hoewel minder talrijk dan vroeger, toch nog ongeveer twee millioen +van de totale bevolking vormen. Die bevolking woont opgehoopt langs de onmetelijke kustlijn van het land en in enkele provincies +van het binnenland, Sao Paulo of Minas; maar wat zijn er nog groote terreinen, die nog niet worden geëxploiteerd, die zelfs +nog onbekend zijn! Wat beteekent het reeds gekolonizeerde Brazilië tegenover de geheimzinnige gebieden, waar de maagdelijke +bosschen den toon aangeven, en waar geen enkele blanke zich nog heeft gewaagd? De staat Sao Paulo, die het dichtst bevolkt +is, heeft slechts drie millioen inwoners met een oppervlakte, die driemaal de grootte van Frankrijk bedraagt. Maar het gezag +van den blanke houdt op bij dat gordijn van lianen, dicht struikgewas en reuzenboomen, dat de Braziliaan de “sertao” noemt, +het binnenland, het hart van het land. Daar heerscht de Indiaan nog als meester, de wilde Indiaan, vijand van de beschaving, +die naar zijn eigen wetten leeft, zijn eigen hoofden heeft, wiens stammen onderling oorlog voeren, en die zich aan alle praktijken +van de primitieve menschen overgeeft, tot het kannibalisme incluis. + +</p> +<p>Hoe lang zal het nog duren, hoeveel eeuwen, eer men volkomen Brazilië heeft veroverd op de volksstammen, die er wonen? Dat +zal afhangen van de meerdere of mindere immigratie. Naarmate de bevolking zal toenemen, zal zij meer en meer naar het binnenland +doordringen, om aan de maagdelijke wouden hun domein te betwisten. Als zij elken dag verder teruggedrongen worden door de +spoorwegen en de industriëele ondernemingen van allerlei aard, zullen de Indianen door de beschaving worden ingesloten en +er zal hun geen andere keus overblijven dan daar op hun beurt zich aan te onderwerpen of te verdwijnen. Die toestand, hoewel +nog ver verwijderd, is niet te ontgaan; wat de uitwerking voor Brazilië aangaat, is het voldoende, de vlucht na te gaan, die +de beide tegenwoordige groote steden hebben genomen, om over de toekomst van het land te oordeelen. Men heeft daartoe maar +Rio de Janeiro en Sao Paulo te bestudeeren. + +</p> +<p>Rio heeft reeds het voorrecht, gelegen te zijn te midden van het mooiste panorama, dat er ergens te bedenken is. De stad heeft +al diegenen bekoord, die haar hebben gezien. De baai van Rio de Janeiro is eenig in de wereld. Dumont d'Urville, Cook, Bougainville, +beroemde zeevaarders, die de beide halfronden hebben doorkruist, hebben haar de parel van het aardrijk genoemd; geleerden +als Laplace, Arago, Darwin, Saint-Hilaire, bedachtzame menschen, die niet zouden overdrijven, hebben in uitbundige termen +haar onvergelijkelijke schoonheid geprezen. + +</p> +<p>Stel u een onmetelijke baai voor, waar alle vloten der wereld hun evoluties zouden kunnen uitvoeren. Driehonderd eilanden +liggen er in verspreid, waar de weelderige plantengroei der tropen den bodem bedekt, waar naar den blauwen hemel de forsche +gestalten van reuzenpalmen wijzen. Rondom is de lijn van den horizon afgesloten door een keten van bergen van den meest afwisselenden +vorm, vanaf den rotsdam, die het Suikerbrood is genoemd aan den ingang van de baai tot de spitstoeloopende naalden van de +Orgels. Aan den voet dier keten, links, als men van den zeekant komt, vertoont de stad Rio haar witte, lage huizen, waarboven +het indrukwekkende bergmassief van den Corcovado zich verheft, waarvan de groene top tot 712 meter omhoog rijst. Het binnenkomen +te Rio is waarlijk een onvergetelijk oogenblik... + +</p> +<p>Maar de paketboot stopt midden in de haven. We zijn ter plaatse. Daar er nog geen kaden zijn, moet men zich aan land begeven +door middel van kleine booten, waarvan nog het kleinste gebrek is, dat ze een buitensporigen prijs kosten. Daar de heer Doumer +tegelijk met ons in Brazilië aankomt, om er een reeks lezingen te houden, wordt onze boot dadelijk bij aankomst omringd door +een wolk van vaartuigen, die de vertegenwoordigers der regeering, van de politieke partijen, van het leger en van den handel +aan boord brengen, om onzen grooten landsman te huldigen. In de haven ontvingen ons van de schepen, die overvol waren met +publiek, luide bijvalsbetuigingen; hoeden en zakdoeken werden gewuifd, er klonken fanfares, en de Marseillaise werd gespeeld. + + +</p> +<p>Na de douaneformaliteiten, die te Rio al even lastig waren als overal elders, betraden wij de stad. De Braziliaan houdt van +zijn hoofdstad met innige liefde, een voorkeur, die mogelijk een weinig blind is. Laat ons er hem geen verwijt van maken, +want het is een eerbiedwaardig gevoel. De vreemdeling echter ziet Rio met een meer onbevooroordeelden blik. Nog onder den +indruk van de natuurlijke pracht, die hij van boord af heeft aanschouwd, verwacht hij aan wal te gaan in een of andere stad +uit de Duizend-en-één nacht, waar paleizen van marmer en onyx te bewonderen zullen zijn. Maar de werkelijkheid is geheel iets +anders. Hetgeen er te zien is, verdient de mooie omlijsting niet; de parel is het étui niet waard. + +</p> +<p>Het oude Rio de Janeiro is een slecht gebouwde stad, met lage huizen, banaal van voorkomen en zonder eenige kunst van bouwstijl +of beeldhouwwerk, bestreken met roode, groene, paarse of blauwe verf, die afschuwelijk zou wezen, indien de wonderdoende tropische +zon de tegenstrijdigheden in de kleuren niet verzachtte door de lichtende harmonie harer <a id="d0e128"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e128">379</a>]</span>stralen. De straten zijn smal, zonder lucht, zonder licht, slecht geplaveid en soms zonder eenig plaveisel. Een groote levendigheid, +een aanhoudend gaan en komen van voetgangers, pakjesdragers en menschen, die het druk hebben en elkaar duwen en stooten, doet +de engheid der bekrompen straten nog meer in het oog vallen. Onder de straten is er echter een enkele, waar de echte Braziliaan +slechts met bewondering van spreekt, dat is de Oevidorstraat. + +</p> +<p>Waardoor die ingenomenheid is ontstaan, zou ik niet kunnen zeggen, want die straat onderscheidt zich in niets van de andere, +dan alleen misschien daarin, dat ze nog wat nauwer is. Zij is nauwelijks zes meter breed. Wat de winkels betreft, die men +er vindt, die staan in belangrijkheid niet boven de middelmatige winkels van een onzer kleine provinciesteden. Ondanks hun +pompeuse namen zijn de Tour Eiffel en de Casa Colombo niet meer dan onbeteekenende bazars. Er schijnt niets begeerenswaardigs +voor de menigte te vinden te zijn in de Oevidorstraat, en toch wemelt het er op sommige uren van den dag van menschen. Het +is deftig, zich er te vertoonen. Heel Rio defileert er of staat er te praten tusschen drie en vijf uur, om in de uitstalkasten +de nieuwste nieuwigheden te zien, die uit Europa zijn aangekomen, om er over liefde en politiek te spreken, om er het praatje +van den dag te vernemen, om er over beurszaken te praten en over de rijzing der koffieprijzen. Men werkt er met de ellebogen, +schreeuwt, roept elkaar wat toe, omhelst elkaar, disputeert, in het kort, het is er die paar uren niet uit te houden. + +</p> +<p>Rio bezit geen enkel echt belangwekkend gebouw. Ik bedoel geen oude gebouwen, die de moeite waard zijn of artistieke beteekenis +hebben. Wat de kerken aangaat, ze zijn in dien jezuïetischen stijl opgetrokken, die aanmatigend en zwaar is, en waarmee de +leden der beroemde orde, die meer apostels dan kunstenaars waren, het latijnsche Amerika hebben overstroomd. + +</p> +<p>Haasten wij ons, hierbij te voegen, dat de stad op het punt is, een verandering te ondergaan. Na voor verbeterde hygiëne te +hebben gezorgd, gaat de regeering de hoofdstad verfraaien. De reeds bereikte resultaten zijn niet onbelangrijk. Gedurende +de laatste jaren heeft men de oude, vroeger portugeesche stad gezuiverd en heele wijken zijn opgeruimd geworden. Waar die +geweest zijn, liggen thans prachtige, breede wegen, als de Avenue Beira Mar, een wandelweg van zeven kilometer lang aan de +baai, en de Avenue Centrale, die aan zee beginnende, aan haar anderen kant weer tot de zee doorloopt als een breede verkeersweg +van twee kilometer lengte en drie-en-dertig meter breedte. + +</p> +<p>De Avenue Centrale heeft enkele mooie winkels, die met smaak zijn ingericht. Het zijn buitenlandsche magazijnen. Maar over +het algemeen worden de winkels in Rio niet met zorg beheerd, en de uitstallingen voldoen niet aan de eischen der esthetica. +Ordeloos vindt men er ten toon gesteld de nieuwigheden, waar Europa reeds genoeg van heeft. Toen ik er mijn verbazing over +uitsprak, dat men enkele afschuwelijke dingen nog exposeerde, zei de winkelier mij: “Wij zijn er wel toe genoodzaakt; we volgen +slechts den smaak van het publiek, en die smaak is nog niet verfijnd. De Braziliaan wordt in den regel aangelokt door wat +effect maakt, zonder zich er om te bekommeren, of de koopwaar, die hij zich aanschaft, al of niet van goeden smaak getuigt. +Tusschen een fijn en uitgezocht artikel en een bazarprul aarzelt hij niet in zijn keuze; hij kiest het laatste, omdat het +grooter is of mogelijk omdat het meer vertooning maakt”. + +</p> +<p>Na dit gesprek werd het mij duidelijk, hoe er in de winkels van dameshoeden zulke ouderwetsche modellen konden liggen, die +alleropzichtigst waren gegarneerd, en waarop hardkleurige bloemen onder wuivende veêren waren gemengd. Schoeisel, kleedingstukken, +meubels, enz. alles ziet er ouderwetsch uit, van een anderen tijd. + +</p> +<p>Aan die groote verkeerswegen zijn de openbare gebouwen verrezen, de scholen, de schouwburgen en de bibliotheken, die er tegenwoordig +overal worden opgericht. Men krijgt daar veel al te weelderig vergulde zuilen te zien, al te zware gevels, al te aanmatigende +versieringen, maar dat is de hoofdzonde in een land, waar de liefde voor wat blinkt, oppermachtig heerscht. Een geluk is, +dat men er tegenwoordig de regels der gezondheidsleer in acht neemt en dat er ook voor het moderne comfort wordt gezorgd. +En er is één gebouw, het Monroepaleis, dat genoemd moet worden als een architectonisch juweeltje, hetwelk men zonder voorbehoud +kan bewonderen. + +</p> +<p>Paleizen heeft Rio niet vele. Er zijn er twee, die beiden onbeduidend zijn, dat van Boa Viste, de oude residentie van den +eerwaardigen keizer van Brazilië, en dat van Cattete van den President der Republiek. Het eerste strekt door zijn gemis aan +weelde en pracht misschien tot eer van den goeden Dom Pedro en zijn eenvoud, maar het pleit niet voor zijn waardeering van +mooie dingen. Wat het tweede betreft, dat inwendig rijker is, het vertoont een droevig gemis aan goeden smaak. Boven op het +dak staan allegorische beelden van reuzengrootte, die op schildwachten gelijken, belast met de zorg voor de veiligheid van +het staatshoofd. Daarentegen bezit Rio heerlijke tuinen en prachtige wandelwegen. Niets kan schooner wezen dan de Corcovado, +de Sumaré en de Tijuca, drie boschrijke bergen midden in de stad; van den top geniet men het schoonste panorama ter wereld, +en beneden ziet men alle omtrekken van de tooverachtige baai. Men moet hier van harte bewonderen; nergens heeft de natuur +meer rijkdommen en schoonheden bijeengebracht. + +</p> +<p>Het plein, dat de Place de la République heet, wordt geheel ingenomen door een zeer mooien tuin, een soort van tropisch Parc +Monceau, met breede, schaduwrijke lanen, die goed onderhouden zijn. Maar de roem van Rio is zijn Botanische Tuin, die terecht +bekend is om de verscheidenheid en de pracht van zijn plantengroei. Onder de zeldzame planten en de vreemde gasten uit het +plantenrijk gaat de bezoeker bij voorkeur de Bamboelaan zien, waar de hooge bamboes van boven tot elkaar naderen en de gewelven +van een gothische kerk schijnen te vormen, en de palmenallee, waar de palmen hun kruinen tot vijftig meter hoog verheffen. + + +</p> +<p>Het Rio, waar wij ons bevinden, is de centrale stad, de stad van den handel, de zaken, de stad, waar men enkel overdag verblijf +houdt, om te werken. <a id="d0e148"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e148">380</a>]</span>Als de avond gevallen is, keert ieder naar de voorsteden terug, waar men de particuliere huizen vindt. Het zijn twee zeer +verschillende steden, want zoo banaal als de middenstad is en karakterloos, zoo lachend en schilderachtig is de buitenstad. + + +</p> +<p>Hier geen nauwe, sombere straatjes, maar breede, mooie wegen, omzoomd met sierlijke villa's, die aardig gebouwd zijn en er +comfortabel uitzien, met iets vriendelijks, dat het hart goed doet. Verscholen onder de machtige kruinen van tropische gewassen, +gelijken ze op nestjes, verborgen in het groen. Elk huis, het zij rijk of arm, heeft zijn tuin, en welk een tuin! Een verbluffende +bloemenovervloed doet zich er voor, en palmen ziet men in menigte. Langs de veranda's bloeien in de open lucht de prachtigste +orchideeën van de wereld, en op het bloedende hart der rozen huppelt de kolibri al springend rond en doet de juweelen van +zijn gevederte schitteren. In dit bevoorrechte oord, dat geen winter kent, zijn er altijd bloemen. De kroon, die afvalt, wordt +dadelijk vervangen door de zich openende bloem, want hier heerscht de eeuwige lente, waarvan de dichters zingen. + +</p> +<p>Indien Rio nog geen prachtige stad is in den modernen zin van het woord, het zal niet lang duren, of de stad zal het geworden +zijn, als ten minste de hartstocht voor den vooruitgang blijft voortduren, waar Brazilië tegenwoordig door bezield is. Nog +enkele jaren, en Rio zal aan Buenos Aires de suprematie in Zuid Amerika kunnen betwisten. O, die rivaliteit tusschen Buenos +Aires en Rio, wat heeft die al een conflicten uitgelokt, hoeveel dwaze voorvallen heeft ze veroorzaakt! Wacht u wel, tegenover +een Braziliaan te zeggen, dat Buenos Aires het wint van Rio, ge zoudt onmiddellijk worden aangezien voor een barbaar, die +in het minst geen smaak had. De Argentiniër zal niet toegefelijker wezen, als ge uw voorkeur voor Rio aan den dag legt ten +nadeele van Buenos Aires. De beide latijnsche zusters zijn twee vijandige zusters; ze kibbelen onophoudelijk. Ze voeren al +sinds onheugelijke tijden een oorlog met speldeprikken, met sarcasmen en onwelwillendheden. Ze zijn beide naijverig en trotsch +op hun welvaart, hun rijkdom en de schoonheid der vrouwen, en altijd trachten ze elkaar de loef af te steken. Elke nieuwe +verfraaiing van Rio bij voorbeeld doet dadelijk in Argentinië den wensch ontstaan, iets nog veel mooiers te Buenos Aires te +krijgen. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-380.jpg" alt="Bamboelaan in den Botanischen Tuin." width="547" height="714"><p class="figureHead">Bamboelaan in den Botanischen Tuin.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Maar wat Argentinië ook doet, het land is al bij voorbaat in het nadeel. Gelegen aan de lage oevers van de Rio de la Plata, +heeft Buenos Aires noch de ruimte, om zich zoo uit te breiden als Rio de Janeiro, noch ter verfraaiing de onvergelijkelijk +schoone natuur van Rio de Janeiro. + +</p> +<p>Een bezoek aan de havenwerken, waar ieder Braziliaan trotsch op is, wekt de grootste belangstelling. Rio, met zijn prachtige +haven, had nog geen kaden; die worden thans gebouwd. Paket- en transportbooten, die tegenwoordig nog genoodzaakt zijn, in +het midden der baai te ankeren, zullen over enkele maanden onmiddellijk passagiers en goederen aan land kunnen zetten. Dat +zal tijd doen winnen en zal de overladingen van nu onnoodig maken, die zoo ingewikkeld zijn en zooveel kosten meebrengen. +Een boottochtje in de baai kost u voor een uur het bagatel van 50 milreis, dat is 80 francs. Trouwens alles is duur, afschuwelijk +duur in Rio; om u van de aanlegplaats naar uw hotel te laten brengen, moet ge voor een victoria ongeveer 25 francs betalen, +en als ge u met een eenvoudige cabriolet voor één persoon tevreden stelt, komt ge met acht of tien francs uit naar den koers. +In de restauraties is het nog erger. Een gewone maaltijd, waar men in Parijs drie francs voor zou betalen, komt al spoedig +op 30 of 40 francs, als men ten minste zoo onvoorzichtig is, naar wijn te vragen. Alleen de trams zijn niet duur. + +</p> +<p>De Braziliaan is voor gelijkheid en zeer vriendelijk; hij heeft niet als de Noord-Amerikaan een vooroordeel tegen de negers. +Al houdt hij niet juist veel van den zwarte, hij behandelt hem beleefd, verwaardigt zich, hem de hand te reiken en hem “senhor” +te noemen, zelfs als hij den man in zijn dienst heeft. Dat vriendelijke optreden heeft de Braziliaan voor een <a id="d0e165"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e165">381</a>]</span>ieder over, voor den vriend van ouden datum, den nederigsten zwoeger en den vreemdeling. Vraagt ge hem naar den weg, dan doet +hij meer dan enkel u inlichten, hij gaat met u mee. En als ge van hem weggaat, geeft hij u zijn adres en stelt zich te uwer +beschikking, voor het geval, dat ge zijn diensten weer mocht noodig hebben. Maar wacht er u voor, die aanbiedingen al te ernstig +op te vatten, dan zoudt ge u aan al te veel teleurstellingen blootstellen. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-381-2.jpg" alt="Een gaucho, herder, uit het binnenland." width="653" height="428"><p class="figureHead">Een gaucho, herder, uit het binnenland.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>De heer Luis de Castro, een uitstekend Braziliaan, waarschuwde zelf ons tegen de vriendelijkheid van zijn landgenooten. “De +Braziliaan”, zei hij, “is indolent en wat daarvan het logisch gevolg is, onverschillig. Laat men ons niet lastig vallen, dat +is al, wat we vragen. Als hij eenmaal zijn apathie laat varen bij gelegenheid van de eene of andere zaak, die hem sterk aangrijpt, +kan de Braziliaan tot de grootste geestdrift overslaan. Hij geeft zich dan met al het vuur van zijn zuidelijken aard en is +tot alle uitersten bereid. Er is soms, dat weet ik, eenige overdrijving in die betuigingen, zelfs maken we ons dikwijls belachelijk +in de oogen van vreemdelingen; maar de bedoeling is zoo goed, de geestdrift zoo oprecht en edelmoedig, dat het onrechtvaardig +zou zijn, ons teveel op een afstand te houden. Ongelukkig volgt op de oogenblikken van geestdrift spoedig weer de vergetelheid; +de ontroering is wel echt, maar ze is vluchtig, en we vallen terug in de gewone onverschilligheid. De Braziliaan kan niet +volharden in zijn gevoelens. Wij kunnen niet lang achtereen haten, zoo min als we vriendschap weten te bewaren. Men kan niet +zeggen, dat er ondankbaarheid in het spel is, noch dat hier een karakterfout valt aan te wijzen; men heeft hier te doen met +een gevolg van ons temperament, zoo geneigd tot plotselinge veranderingen.” + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-381-1.jpg" alt="Het 15-Novemberplein in Rio." width="662" height="433"><p class="figureHead">Het 15-Novemberplein in Rio.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Zorgeloosheid, die ontmoet men overal in Brazilië. Laat ons eens een bezoek brengen in het huis van middelmatig door de fortuin +gezegenden. De meubels zijn er geriefelijk, maar geplaatst zonder smaak of zorg; weinig of geen bibelots en kunstvoorwerpen, +van die duizenderlei aardige nietigheden, waardoor een woning iets sierlijks en persoonlijks krijgt. Aan de wanden heerscht +de afschuwelijke chromolithografie. De Braziliaan uit Rio, die altijd buiten is, bekommert er zich weinig om, dat zijn huis +altijd vroolijk en aantrekkelijk zij. De vrouw stelt daar niet veel meer belang in, hoewel zij er nooit uit komt, of misschien +juist daardoor. Door het gebruik veroordeeld tot een leven van kluizenares, houdt ze niet veel van een woning, die haar tot +niet veel meer dan een gevangenis is geworden. Oppervlakkig en apathisch, als ze is, kent ze geen andere zorgen dan die voor +haar toilet en haar persoon; haar natuurlijke indolentie maakt haar trouwens veel geschikter voor de lange middagsiësta's +dan voor het in orde houden van haar huis. Wat pianospelen en borduren geven haar <a id="d0e181"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e181">382</a>]</span>afleiding genoeg. Voor het overige heeft ze haar bedienden, voor het meerendeel negers, die, men kan wel nagaan, op welk een +schitterende wijze, voor de huishouding zorgen. Eveneens is de zorg voor de keuken aan negerinnen opgedragen, waardoor het +zich laat verklaren, hoe het komt, dat men nog al slecht eet in Brazilië. + +</p> +<p>In de welgestelde gezinnen laat men er zich op voorstaan, dat men de fransche keuken volgt, maar de Braziliaan is geen smuller. +Hij gebruikt weinig en geeft niet veel om de hoedanigheid van wat hij tot zich neemt. Dit land, dat over alle klimaten beschikt +en waar dus al onze groenten en europeesche vruchten zouden kunnen groeien, verwaarloost de warmoezerij uit onverschilligheid. +Asperges, doperwten, snijboonen, olijven, perziken, abrikozen, kersen, enz., dat alles wordt uit Europa ingevoerd als ingemaakte +waren, die door het vervoer per boot en door de tropische zeeën altijd verliezen in smaak. Dezelfde onverschilligheid voor +vee en gevogelte. Brazilië heeft daarvan genoeg, maar het heeft nooit iets gedaan, om de rassen te verbeteren of te kruisen. +Rundvleesch en schapevleesch zijn er dan ook taai en ongenietbaar. Maar Brazilië heeft daarentegen heerlijke sinaasappelen, +geurige bananen en vooral overheerlijke ananassen. Wat de overige vruchten van het land aangaat, gabuticaba's, mangga's, sapoeti's, +enz., die worden door den Europeaan gewoonlijk niet op hoogen prijs gesteld. + +</p> +<p>Na den maaltijd biedt uw gastheer u koffie aan, de beroemde braziliaansche koffie. Laat ons hier een eerbiedige buiging maken; +niets kan geuriger wezen dan die drank, naar braziliaanschen trant klaargemaakt. Geen koffiesoort, zelfs de mokka niet, overtreft +die koffie. Onze goede braziliaansche vrienden verwijten ons, dat we geen koffie kunnen drinken. Hoezeer hebben ze daarin +gelijk, en wat is er een groot verschil tusschen het vocht, waaraan wij gewoon zijn, en den zachten drank, die geurig is en +pittig, zooals men dien daar krijgt. En of ge nu bij den meest bescheiden burger u moogt bevinden, de koffie, die men er u +presenteert, is even lekker als die van de koffietafel van het hoofd van den staat. Het is ook de nationale drank. De Braziliaan +is zeer matig en maakt geen gebruik van alcohol; hij drinkt niet anders dan koffie; maar daar drinkt hij dan ook veel van. +Als ge op een namiddag tien bezoeken aflegt, moet ge tien kopjes koffie naar binnen werken. Komt ge in een winkel, waar men +u kent, dan verschijnt al spoedig het blaadje met het kostbare vocht en wat suiker. In het begin wordt men er vermoeid van +en slaapt slecht, maar het gewent, en ten slotte kon ik twintig kop koffie per dag gebruiken, zonder er eenigen hinder van +te gevoelen. + +</p> +<p>Na den maaltijd en de koffie, gevolgd door een kort oponthoud in den salon, neemt uw gastheer u mee naar zijn club of laat +u de stad zien. Ik heb al gezegd, dat Rio als stad niets bijzonder belangwekkends heeft, maar dat geldt niet voor de menschen, +die men er ziet. Bij elke schrede doet er zich voor den opmerkzamen waarnemer een schilderachtige indruk voor of bespeurt +hij voorbeelden van eigenaardige gebruiken en gewoonten. Dit is het echte braziliaansche leven, zooals het zich op straat +afspeelt. + +</p> +<p>Pas op straat gekomen, zag ik jongelui, mannen met baarden zelfs, die in elkaârs armen vielen en daarbij elkander op den rug +sloegen. Bloedverwanten zeker, die elkaâr na lange scheiding weerzien? Nee, dit is de manier, waarop men elkander begroet +in Brazilië, en die menschen hebben mogelijk een uur te voren elkander nog gesproken. De omhelzing vervangt er onzen banalen +handdruk. + +</p> +<p>Daar komt in snellen draf een reeks van rijtuigen naar ons toe. Is het een optocht? Vergissing, het is een begrafenis. De +lijkwagen en de stoet draven voorbij. De dooden rijden overal vlug; maar in Brazilië doen ze hun veertig kilometer in het +uur. Geen priester noch officiëel vertoon in het sterfhuis. De toespraken en de godsdienstige plechtigheid hebben op het kerkhof +plaats zonder eenige ostentatie. Een minuut later zag ik een fiaker voorbijgaan, rood geverfd en met goud afgezet; daarin +stond een langwerpige kist, geheel verguld. Ik vroeg na en hoorde, dat de wagen den lijkdienst vervulde en dat de kist het +lijkje bevatte van een kindje, dat naar het kerkhof werd gebracht. In Brazilië wordt niet over kinderen gerouwd; trouwens +men draagt nauwelijks rouwkleeren voor volwassenen; een half jaar voor een vader of een broeder, drie maanden voor een grootvader. +In dit land van schitterend licht houdt men niet van donkere kleuren. + +</p> +<p>Wij kwamen veel soldaten tegen. Ze leken mij goed gekleed, maar onverschillig in hun houding. Verscheiden onder hen hadden +een uniform, veel gelijkend op die van onze artilleristen met gele schoenen. Bij het station Riachuelo zag ik een soldaat, +een prachtigen neger, naar het voorschrift correct gekleed, maar zonder schoeisel. Ik wil niet zeggen, dat het braziliaansche +leger geen schoenen aan zijn soldaten geeft, ik constateer enkel, dat er soldaten zijn, die het niet streng met de reglementen +nemen. + +</p> +<p>Het braziliaansche leger is niet talrijk; ongeveer twintig duizend man voor een land, dat zoo groot is als heel Europa. De +meesten liggen in garnizoen in de zuidelijke provincie Rio Grande, op de grenzen van Argentinië, den aartsvijand. Wat volharding +en moed betreft, kan dit legertje wedijveren met de overige legers van Zuid-Amerika; het heeft bewijzen van weerstandsvermogen +en dapperheid gegeven in den zwaren oorlog met Paraguay. De heldenmoed is een deugd bij alle volken; hij is ook bij het braziliaansche +leger hoog in eere. Wat daaraan ontbreekt, is practische leiding, goed onderwijs. Daar ik er zelf niet over oordeelen kan, +herhaal ik het oordeel van de talrijke Brazilianen, die er met mij over hebben gesproken. Al prijzen ze de oorlogsqualiteiten +van het leger, ze hebben maar matig respect voor de <span id="d0e197" class="corr" title="Bron: krijskundige">krijgskundige</span> kennis van soldaten en officieren. + +</p> +<p>Brazilië heeft pas in Europa een heele vloot van moderne schepen besteld, bestaande uit dertig oorlogsschepen, waarvan drie +pantserschepen van 21.000 tonnen, twee kruisers van 14.000 tonnen, transportschepen, twaalf torpedobooten en zes kleinere +vaartuigen. Argentinië, dat rechtstreeks bedreigd wordt door die aanwinsten, doet, alsof het er niet ongerust over is. Als +men daar de menschen hoort, zouden die machtige schepen enkel gevaarlijk wezen voor <a id="d0e202"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e202">383</a>]</span>diegenen, die er aan boord zijn en de enorme kanonnen zouden nooit andere slachtoffers maken dan hun eigen artilleristen. +Die goede Argentiniërs gaan zelfs zoo ver van te beweren, dat die gepantserde kruisers nooit de haven van Rio zullen verlaten, +bij gebrek aan matrozen en zeelui, om ze buitengaats te brengen. Brazilië laat ze praten en gaat met zijn bewapening voort. + + +</p> +<p>Dit land, dat geen soldaten of althans weinige heeft, zit vol kolonels. In Brazilië is ieder kolonel, soms zelfs generaal +of doctor, maar doctor zonder bul, kolonel zonder aanstelling, maar toch kolonel of doctor. De liefde voor een lintje, die +ze ons verwijten, is in Brazilië vervangen voor de begeerte naar een titel. Ik herinner mij, dat ik werd voorgesteld aan een +“generaal”, die nooit soldaat was geweest. Hij had zijn titel te danken aan den republikeinschen ijver, dien hij aan den dag +legde tijdens de omwenteling, welke aan dom Pedro II zijn troon kostte. + +</p> +<p>Ik sprak daar van doctors; ze zijn nog talrijker dan de kolonels. Indien de laatsten er in grooten getale zijn, van de anderen +wemelt het er. Er is zoo weinig noodig, om in Brazilië dien titel te krijgen! Enkele jaren gymnasium, een paar cursussen aan +de School voor rechtsgeleerdheid of geneeskunde, dat is voldoende. Er is geen land ter wereld, waar zooveel advocaten wonen; +alle vrije ambten zijn er trouwens overvuld. Daar ze nog al decoratief zijn en niet vermoeiend, geeft de Braziliaan er de +voorkeur aan boven de moeilijke handelsbetrekkingen en industriëele posten, die hij aan de vreemdelingen overlaat. Als hij +grondbezitter is, laat de Braziliaan werken, maar werkt zelf niet; hij ziet zijn koffie groeien, en als hij er het geld voor +geïnd heeft, geeft hij dat uit zonder nauwkeurig te rekenen. Die smaak in uitgeven, vereenigd met groote luiheid, begint reeds +gevolgen te hebben. De grond gaat langzamerhand in de handen van vreemdelingen over, economen en arbeiders. In de provincie +Sao Paulo zijn reeds een groot aantal koffie-plantages gemonopoliseerd door een Duitscher, den heer Schmidt, die als landverhuizer +naar Brazilië kwam en nauwelijks zijn naam kon teekenen. + +</p> +<p>Hoewel ze graag de titels van doctor, kolonel of generaal uitdeelt, verbiedt de braziliaansche regeering onverbiddelijk het +dragen van decoraties. Zoo groot is zelfs haar afschuw van die ijdelheidsdingen, dat “ieder braziliaansch burger, die een +vreemde decoratie aanneemt, door dat feit alleen zijn hoedanigheid van burger der zuid-amerikaansche republiek verliest”. +Die woorden zijn duidelijk, laten geen uitzonderingen toe of schikkingen. Een officier van de braziliaansche marine, dien +Wilhelm II wilde decoreeren, zag zich genoodzaakt, een eerbewijs af te wijzen, dat in zijn land als een vernedering zou worden +beschouwd. Santos Dumont zelfs, de groote luchtvaarder, op wien Brazilië zoo trotsch moest wezen, heeft zijn nationaliteit +verloren, omdat hij van president Loubet het roode lint heeft aanvaard. + +</p> +<p>Maar bij gebrek aan lintjes kan de Braziliaan galon dragen. Al maakt hij daarvan niet voor zichzelven gebruik, hij maakt er +gebruik, zelfs misbruik, van voor zijn ondergeschikten, voor ambtenaren en soldaten. Elk ambt, hoe bescheiden ook, brengt +een weelde van goudgalon mee op mouwen en hoofddeksels. In een tram of een spoorweg komt een van goud stijve meneer op u toe. +Dat moet een generaal zijn, denkt ge. Volstrekt niet, het is eenvoudig maar een controleur, die uw kaartje komt nazien. Op +de kepi der officieren is de stof met zooveel goudgalon overdekt, dat men haar niet meer kan onderscheiden. In dit land, waar +men geen enkel goudstuk ontmoet, schijnen de uniformen der ambtenaren al het kostbare metaal te hebben opgeslokt. + +</p> +<p>Ik spreek daar over het braziliaansche goudgeld. Het moet wel bestaan, ten minste dat is mij verzekerd. Ik heb het nooit gezien; +niemand heeft er ooit een oog op geslagen. Het wordt angstvallig bewaard in een zekere schatkist van den staat, die amortisatiekas +heet. Alle transacties hebben plaats door middel van biljetten, die, wat hun waarde betreft, doen denken aan de assignaten +uit den tijd van onze eerste republiek. Niets smerigers is er dan die papiertjes, als ze door duizenden handen zijn gegaan +en in allerlei zakken hebben gehuisd. Men is begonnen, zilvergeld in omloop te brengen, om pasmunt te krijgen. Maar dat geld +is nog niet algemeen in gebruik, en er is ook niet veel aangemunt. Wat het goud aangaat, dat blijft onzichtbaar. Hoewel in +het bezit van mijnen, die ongehoord rijk zijn, heeft Brazilië geen enkele staaf goud. Dat heeft twee oorzaken, de eerste is, +dat de Braziliaan, die indolent is en niet van werken houdt, de exploitatie van zijn mijnen aan vreemden overlaat, waardoor +het kostbare metaal, zoodra het is te voorschijn gebracht, naar Europa verhuist, en de tweede, dat Brazilië, geen voordeel +trekkend uit de rijkdommen van zijn bodem, onophoudelijk een beroep doet op de spaarpenningen der Oude Wereld. Die leeningen +met de interesten moeten worden terugbetaald in goud, waardoor al dat metaal uit het land wordt gehaald en er voor de Brazilianen +alleen papier overblijft. + +</p> +<p>Deze lange uitweidingen hebben ons Rio uit het oog doen verliezen. Laat ons erheen terugkeeren en hervatten we onze wandeling +door de stad. Op onzen weg ontmoeten we veel lagere scholen en gymnasia. Daar mijn gids een betrekking heeft als inspecteur +van het door de overheid gegeven onderwijs, kunnen wij er gemakkelijk binnentreden. Wij worden er uiterst vriendelijk ontvangen +en we bezichtigen tot in kleine bijzonderheden verscheiden van die inrichtingen. Hier valt er zonder voorbehoud te prijzen. +De openbare scholen zijn uitstekend ingericht, met inachtneming van alle eischen van comfort en hygiëne. Overal lucht en licht, +groote lokalen, en ruime speelpleinen en tuinen, waar de kinderen vrij kunnen stoeien en spelen. Over de kennis der onderwijzers +valt op het eerste gezicht niet te oordeelen; men zou de algemeene ontwikkeling der bevolking daarvoor moeten nagaan, en die +wordt niet zeer hoog gesteld. Maar dat is zonder twijfel minder de schuld van den meester dan van den leerling, die door zijn +temperament zoozeer tot luiheid geneigd is. + +</p> +<p>En toch, hoewel zoo apathisch, is de Braziliaan merkwaardig intelligent; wat anderen om het te leeren veel moeite kost, dat +vermeestert hij spelenderwijs. Ook is het niets ongewoons, in Brazilië mannen te ontmoeten van groote beschaving en hooge +ontwikkeling. Wat mij het meest heeft verrast, is <a id="d0e218"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e218">384</a>]</span>de buitengewone gemakkelijkheid, waarmee de Braziliaan vreemde talen leert. Zeer talrijk zijn er de personen, die vloeiend +Engelsch, Fransch, Italiaansch en Spaansch spreken. Meer dan eenige andere taal is het Fransch er verspreid. Zij, die het +bij gebrek aan oefening niet spreken, begrijpen het wel, en ge kunt in Rio u uitstekend redden, zonder een woord Portugeesch +te kennen. Onze letterkunde, ons tooneel, zelfs onze politiek worden er op hoogen prijs gesteld, minder misschien uit overgroote +sympathie voor Frankrijk, dan wel door die verwantschap, die de latijnsche rassen aan elkander verbindt. + +</p> +<p>Een zeer belangwekkende bijzonderheid van het onderwijs in Brazilië is, dat het volkomen kosteloos wordt gegeven. Ik ken ingenieurs, +dokters en advocaten, die prachtige posities innemen, zonder dat hun opleiding hun familie iets heeft gekost. Dit inderdaad +democratische stelsel staat allen toe, de eerste scholen van het land te bezoeken en later openbare ambten te bekleeden. Ieder +mag daarnaar streven met kans op succes, zelfs de negers, onder wie tegenwoordig personen van aanzien voorkomen. Om de waarheid +te zeggen, maakt het negerras met enkele uitzonderingen geen misbruik van dat recht; het bepaalt zich liever tot de ondergeschikte +baantjes, waarmee lange eeuwen van slavernij het vertrouwd hebben gemaakt. + +</p> +<p>Onder het vervolg van mijn wandeling door de stad, zie ik tot mijn groote verbazing, dat veel straten in Rio naar nog levende +menschen zijn genoemd. Allen, die door een titel van generaal niet voldoende beloond zouden zijn voor diensten, worden in +Brazilië geëerd, door hen onsterfelijk te maken door een plakkaat op den hoek der straten. Naast oud-presidenten komen er +de namen voor van veel ministers, van prefecten, generaals, advocaten, redenaars en illustre onbekenden, wier namen voor altijd +vergeten zouden zijn zonder deze officiëele wijding. In Brazilië wordt men gemakkelijk een groot man; er is een beetje talent +voor noodig en veel welbespraaktheid. Te kunnen spreken en spreken over alles, dat is het middel, om hier een gevestigden +naam te verwerven; maar is dat alleen hier het geval?... + + +</p> +<p></p> +<div class="figure floatLeft" style="width: 304px"><img border="0" src="images/p1908-384.jpg" alt="Guarany's uit Brazilië." width="304" height="404"><p class="figureHead">Guarany's uit Brazilië.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>De Braziliaan neemt het den vreemdelingen een beetje kwalijk, dat ze zijn groote mannen niet kennen. Hij kent zelf die van +de heele wereld, tegenwoordige en vroegere; hij vereert ze op zijn manier en gebruikt hun namen als doopnamen. In Brazilië +worden de kinderen niet gedoopt als Piet en Paul en Jacob of Jan; dat is te afgezaagd en goed voor het oude Europa; hier heet +men Chateaubriand, Nelson, Washington, Victor-Hugo, Guillaume-Tell, Albuquerque, enz. + +</p> +<p>Ik ben ook in den schouwburg geweest. Het eigenlijke seizoen voor Brazilië was voorbij; maar het was de tijd der reizen van +europeesche sterren; ik hoorde een italiaansche zangeres, Mevrouw Carelli en een italiaansche tooneelspeelster, Mevrouw Rafaella +Chenet, en onzen uitstekenden Coquelin, die voor de tweede maal in Amerika bewondering kwam vragen voor Molière en Rostand. +Bij die verschillende voorstellingen was het publiek talrijk en uitgelezen, bestaande uit alles, wat Rio heeft te vertoonen +aan rijkdom en mondaniteit. De zaal is op die dagen werkelijk zeer aantrekkelijk met de vele jonge, mooie vrouwen van donkere +schoonheid, met schitterende oogen, naar de laatste europeesche mode gekleed. Als eenmaal de tournées zijn afgeloopen, gaat +de braziliaansche beau monde niet meer naar den schouwburg. Nationale kunst van eenige waarde bestaat er nog niet. Schrijvers +en spelers zijn beide even middelmatig, en de grove grappen, die op het portugeesche programma voorkomen, beletten de goede +families naar den schouwburg te gaan. Er wordt intusschen verteld, dat enkele revues, een genre, dat er druk wordt beoefend, +zeer geestig zijn, en dat een welaangename muziek de goede satirieke coupletten begeleidt. + +</p> +<p>Dat wil ik graag gelooven, want de Braziliaan kan geestig wezen, vooral tegenover de regeering laat hij zijn geestigheid vrij +spel. Journalisten, kroniekschrijvers, tooneelschrijvers, carikaturisten kiezen bij voorkeur als mikpunt van hun vernuft den +toestand van het oogenblik. In geen enkel land geniet men grooter vrijheid van het woord; de pers is koningin en kan zich +alles veroorloven. Niemand is veilig voor haar, zelfs het staatshoofd niet, en hij nog minder dan iemand anders. Sla de <i>Malho</i> open, het humoristisch blad van Rio, ge kunt er zeker van zijn, op elke pagina een carikatuur van den president te zien. +Nooit bemoeit zich de rechter met aanvallen van dien aard. Ze doen in den grond der zaak weinig kwaad, en de regeering weet +wel, dat al is de Braziliaan wat los in den mond, hij toch een trouw onderdaan wil zijn. Men vergeeft hem zijn spot, omdat +men zijn patriotisme waardeert. + +</p> +<p>Men kan overigens gemakkelijk begrijpen, dat de President der Republiek alle kritiek moet slikken, want hij is een verantwoordelijk +regeeringspersoon, in tegenstelling met den franschen President. Hij is met aanzienlijke macht bekleed, bijna met een onbeperkt +gezag. Zoodra hij gekozen is, omgeeft hij zich met ministers, die hijzelf kiest en die in zijn naam regeeren. Tegenover de +Kamers vertegenwoordigen de ministers alleen het staatshoofd en feitelijk wordt hij aan de kaak gesteld in de personen zijner +ministers. Om de waarheid te zeggen, zijn het niet meer dan secretarissen. Dat is ook hun officiëele titel. + + +<a id="d0e240"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e240">385</a>]</span></p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-385.jpg" alt="Inzameling van de rijpe koffie." width="720" height="395"><p class="figureHead">Inzameling van de rijpe koffie.</p> +</div><p> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<div class="argument"> +<p>II. Brazilië en de Brazilianen.—De spoorweg van Rio naar Sao Paulo en Brazilië, gezien van uit het coupé-venster.—Aankomst +te Sao Paulo, de stad, de gebouwen en haar handelsontwikkeling.—Ligging en klimaat—De invloed van Sao Paulo op de zaken.—De +hoofdstad voor koffie.—Bezoek van den heer Doumer aan een koffieplantage.—De quaestie der douanerechten.—De crisis in de koffie.—Braziliaansche +<span id="d0e250" class="corr" title="Bron: comitè's">comité's</span> voor prijsbepaling en propaganda.—Beroep op de landverhuizing—De nog onontgonnen hulpbronnen van Brazilië.—Besluit. +</p> +</div> +<p>Brazilië is een federatieve republiek, bestaande uit twintig staten en een federaal district, zetel der centrale regeering, +dat Rio de Janeiro omvat en de onmiddellijke omgeving. Ieder der twintig gefedereerde staten geniet een groote politieke en +administratieve vrijheid, heeft een eigen gouverneur, eigen Kamers en zelfgekozen rechters. In sommige der staten gelden eigen +wetten, en veel wordt door plaatselijke verordeningen geregeld. Het centrale bestuur heeft de zorg voor de diplomatieke verhoudingen +aan zich gehouden, sluit dus verdragen, en stelt bovendien in alle staten de maatregelen vast, die de openbare belangen raken, +als de wetten omtrent de hygiëne en dergelijke. + +</p> +<p>Al die staten, zoo verschillend van klimaat en gewoonten en belangen, zijn aan elkander verbonden door een gemeenschappelijken +band, de vaderlandsliefde, een vurig patriotisme, dat hoe loffelijk ook, lastig is, omdat het geen enkel voorbehoud, geen +kritiek duldt. Of ge een Braziliaan ontmoet uit Manaos, uit Rio of uit Porte Alegre; of hij komt uit de donkere wouden van +den Amazonenstroom of wel van de grenzen van Parana, hij is er altijd van overtuigd, dat Brazilië het eerste land der wereld +is, het rijkste en machtigste van alle. Zeer dikwijls hoort ge hem afgeven op sommige misbruiken of lachen met enkele kleingeestigheden, +maar wacht u wel, hem gelijk te geven of naar zijn kritiek verder onderzoek te doen, dan zult ge onmiddellijk bespeuren, dat +hij zich tegen u keert en dat er niets aan is van wat hij zooeven zei. + +</p> +<p>Die vaderlandsliefde wordt onuitstaanbaar, als ze iemand onrechtvaardig maakt voor het vaderland der anderen. Dat is een fout, +die vrij algemeen is bij den Braziliaan, die naar Europa gaat. Hij komt er meestal met de vooropgezette meening, dat al wat +hij er te zien zal krijgen niet van dien aard is, dat een Amerikaan er verbaasd van zal staan. En niets van wat hij ontmoet, +verwondert hem dan ook. Maar daar hij snugger genoeg is, wijzigen zich zijn gevoelens gaandeweg en hij ondergaat de bekoring +van onze beschaving, als hij langer in Europa vertoeft en zich de moeite geeft inlichtingen in te winnen. + +</p> +<p>Om van Rio naar Sao Paulo te gaan, kan men over twee vervoermiddelen beschikken. Men kan een der talrijke booten nemen, die +naar Buenos Aires gaan en eenige malen per week in Rio aanleggen. In een paar uren wordt men overgebracht. De paketbooten, +die Rio bij het vallen van den nacht verlaten, leggen bij het aanbreken van den dag te Santos aan. Aan de haven ginds staat +de trein voor het vertrek gereed, en in twee uren voert die u naar Sao Paulo. Deze manier van reizen is verreweg de aangenaamste, +<a id="d0e261"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e261">386</a>]</span>en bij voorkeur maken er gebruik van de kooplieden, die dikwijls tusschen de beide steden heen en weer moeten gaan. Maar de +vreemdeling, die komt om te zien, neemt liever den spoorweg van Rio naar Sao Paulo, bekend in Brazilië onder den naam van +de Centraal. Het is de oudste spoorweg van het land, dateerend van 1850, en ondanks den vrij levendigen handel ligt er nog +slechts enkel spoor met wissels op de plaatsen, waar de uit tegenovergestelde richting komende treinen elkaar ontmoeten. Tegenwoordig +is het reuzengebied van Brazilië overdekt met een dicht net van lijnen. De meeste spoorwegen van de 16.000 kilometer in exploitatie +zijnde lijnen behooren aan particuliere maatschappijen; de braziliaansche regeering bestuurt rechtstreeks niet meer dan ongeveer +3000 kilometer. + +</p> +<p>Een reis met de Centraal is lang geen pleizierreis, dat scheelt veel. De trein heeft geen andere dan eerste en tweede klasse. +In de laatste, die zeer primitief is ingericht, nemen de armen plaats, de negers en de carregadors of sjouwerlui, zoowel als +de caipira's of boeren. Alle anderen hoopen zich op in de eerste klasse, die er uit het oogpunt van comfort al niet veel beter +aan toe is. Het zijn enorme waggons met vijftig plaatsen, voorzien van banken met beweegbare leuningen en zonder kussens, +waarop alles door elkaar plaats neemt. Geen afzonderlijke compartimenten, zelfs geen scheidingen tot op rughoogte, zooals +onze meest bescheiden derde-klaswaggons bezitten; men kan er zich onmogelijk een intiem hoekje maken met vrienden of bloedverwanten; +de rijke en de arme, de minister en de landverhuizer zitten er onmiddellijk naast elkaar in een opgedrongenheid, die democratisch, +maar vreemd is. Ik heb een zeer aanzienlijk personage zien zitten naast een boerin, die een gebraden vogel bij zich had en +die onder het rijden een substantieel maal deed, dat geen welriekende geuren verspreidde. Als de reis is afgeloopen, ligt +de wagen vol papieren en afval van allerlei aard. + +</p> +<p>En het stof, dat vreeselijke roode stof uit Brazilië, dat zoo ongrijpbaar en verraderlijk is en overal binnendringt door de +nauwste spleetjes van den wagen! Er is niets tegen te doen; men moet er zich in schikken, zijn reis te volbrengen met een +gezicht als een Mohikaan. De grootste last van dat stof is, dat men er door genoodzaakt is, de vensters van den waggon dicht +te houden, wat ver van aangenaam is in een land, waar de thermometer 35 graden Celsius wijst en alles gloeiend heet is. Half +gestikt en onherkenbaar, komt men op de plaats van zijn bestemming aan na een marteling van veertien uren. + +</p> +<p>Op den Centraal rijden elken dag twee treinen en dan twee nachttreinen in beide richtingen; de nachttreinen zijn betrekkelijk +gerieflijker, dan de dagtreinen, want de nachtelijke heeft ruime slaapwaggons met echte bedden, omsloten door gordijnen, waar +men tegen een bijbetaling rusten, zoo niet slapen kan. + +</p> +<p>Ondanks de voordeelen van den nachttrein gaf ik, door nieuwsgierigheid gedreven, de voorkeur aan den dagtrein. Ik wilde het +landschap zien, en de langzaamheid van den rit gaf mij daar alle gelegenheid voor. Naarmate men verder van Rio komt, wordt +de natuur minder mooi; de zoo schilderachtige kustgebergten verdwijnen aan den horizon, om plaats te maken voor gelijkvormige +heuvels, waar de trein zich tusschen door beweegt. Lange uren achtereen is het een onafgebroken opeenvolging van dalen, waar +de Parahyba door vloeit, een groote rivier met lage oevers, waarvan de bochten door den trein worden gevolgd. + +</p> +<p>De steden, die men passeert, zijn niet interessant en houden de aandacht niet vast. Barra Mansa, Rezende, Jacarehy gaan voorbij +en vertoonen niet anders dan gewone woonhuizen. Een van die steden, Aparecida, geniet intusschen in Brazilië een reputatie, +die ze minder aan haar schoonheid heeft te danken dan aan de vrome legende, die eraan is verbonden. De Heilige Maagd, heet +het, verscheen er in vroeger dagen en ze vertoont er zich nog door tal van wonderen. Van alle kanten komen op sommige tijden +de pelgrims; het is een braziliaansch Lourdes in een kader, dat veel minder mooi is dan bij het onze. Naar het uiterlijk te +oordeelen, schijnt de vroomheid der geloovigen de stad niet bijzonder rijk of welvarend te maken, want het is een vuil en +slecht gebouwd plaatsje. + +</p> +<p>Door de roodachtige wolk van stof heen, die door den trein wordt opgejaagd, aanschouw ik het braziliaansche landschap. Behalve +de weinige steden, die ik noemde, treffen wij noch dorpen, noch boerenhoeven aan. Overal eenzaamheid als in een woestijn, +en de trein rolt uren lang voort door een streek zonder menschen. En als het zoo is gesteld langs den spoorweg, kan men nagaan, +hoe het moet zijn in het binnenland, ver van alle middelen van gemeenschap. Geen landbouw wordt er beoefend buiten de naaste +omgeving der steden; reuzenuitgestrektheden, groot als Zwitserland, worden aan de natuur overgelaten, die er een tropischen +plantengroei doet opschieten. Bij gebrek aan werkkrachten en aan afzetgebied wordt er in Brazilië weinig aan landbouw gedaan. + + +</p> +<p>De nabijheid van Sao Paulo komt aan den dag met een totale verandering van het landschap. Overal wordt men herinnerd aan de +werkzaamheid van den mensch. Hier geen woeste terreinen meer, noch braakliggende velden. Het maagdelijke woud wordt steeds +verder teruggedrongen; alle grond, die aldus gewonnen wordt, is bebouwd, en op de roode velden van roode aarde verrijzen eindelooze +rijen boompjes, beladen met purperen vruchten, gelijkend op onze kersen; dat zijn de eerste koffie-aanplantingen. We zijn +in den staat Sao Paulo, het echte land van de koffie, dat aan de cultuur van de kostbare boonen een oppervlakte wijdt, die +tweemaal zoo groot is als Frankrijk. Nog enkele minuten en we zijn in de stad. + +</p> +<p>Van alle steden in Brazilië is Sao Paulo ongetwijfeld de mooiste, de best gebouwde en modernste. Er zijn breede lanen en straten +met huizen en villa's naar den besten smaak, staande te midden van tuinen. Minder krachtig dan die van Rio, is de plantengroei +van Sao Paulo schitterender en afwisselender; het is het klassieke land van rozen en orchideeën. Bij de minder imposante natuur +is Sao Paulo een vriendelijker plaats, gezelliger en aardiger dan Rio. Men vindt er de rijkste menschen uit Brazilië, wier +fortuinen <a id="d0e279"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e279">387</a>]</span>gemaakt zijn in korten tijd door den handel in koffie. De voorspoed van deze stad is zoo snel gestegen, dat de bevolking, +die in 1890 50.000 zielen bedroeg, thans 300.000 bedraagt. Een economische crisis, die zeer scherp optreedt, vertraagt op +het oogenblik de groote vlucht door de stad genomen, maar dat is slechts een tijdelijke verlangzaming, en alles doet vermoeden, +dat Sao Paulo weldra weer flink vooruitgaande zal wezen. + +</p> +<p>Dien snellen aanwas van de bevolking heeft de stad te danken aan het uitnemende klimaat en aan zijn rijkdom. Gelegen op een +hoogte van 700 meter boven de zee, kent de plaats de gruwelijke hitte van de hoofdstad niet. De avonden zijn er koel, de nachten +helder, en als het Zuiderkruis niet fonkelde aan het firmament vol sterren, zou men zich kunnen wanen in de gematigde luchtstreek +van ons oude Europa. Zonder twijfel heeft de inwoner van Sao Paulo aan die klare, prikkelende lucht het te danken, dat hij +zooveel werkzamer is dan zij, die moeten leven in de zware lucht van Rio; hij is ook veel levendiger, heeft meer handigheid +in zaken en meer zin voor beweging. Door den geregelden aanvoer van emigranten heeft de bevolking van Sao Paulo veel nieuw +bloed opgenomen, hetgeen na de vele verbintenissen onder bloedverwanten ook wel noodig was, en tegenwoordig is er geen enkele +familie te Sao Paulo, die niet onder hare leden een of meer individuen telt van latijnsche of angelsaksische afkomst. Men +ziet er hoogst zelden het klassieke type van den Braziliaan met donkere tint en dikke lippen, dat te Rio nog zooveel voorkomt; +de Paulist is slank, heeft een lichte gelaatskleur, en blonde haren zijn er niet zeldzaam; door die instrooming van vreemde +elementen is ook ontstaan dat onverwoestbaar particularisme, dat gevoel van meerderheid, dat hem met een gevoel van superioriteit +op zijn landgenooten van de andere staten doet neerzien. + +</p> +<p>Ofschoon gehecht aan het algemeene vaderland, is de Paulist in de eerste plaats Paulist en pas in de tweede Braziliaan. Ten +tijde van de Revolutie, toen de keizer werd weggejaagd, verklaarde de staat Sao Paulo zich tot onafhankelijke republiek; maar +men bleef niet bij dat grootsche plan, dat zooveel gevolgen moest na zich sleepen en stemde er later in toe, zich bij de Unie +aan te sluiten, maar onder voorbehoud, zelfregeering te behouden in geldelijk en administratief opzicht. Aan het hoofd staat +er een president, wiens gezag binnen de grenzen van den staat even groot is als dat van den president van de Republiek. Er +is een parlement, dat bestaat uit een Kamer van afgevaardigden en een Senaat. Sao Paulo kiest bovendien federale afgevaardigden +en senatoren, die de belangen van den staat in het centrale parlement van Rio moeten vertegenwoordigen en verdedigen. Daar +ze druk en welsprekend zijn, hebben ze ten allen tijde een belangrijke rol gespeeld bij de discussies en veel politieken invloed +uitgeoefend. Zoo heeft de staat Sao Paulo aan Brazilië verscheiden presidenten der Republiek geleverd, o. a. Campos Salles +en Rodrigues Alves, die veel voor Brazilië hebben gedaan. De eerstgenoemde aanvaardde de regeering op het oogenblik, dat de +jonge republiek, door binnenlandsche twisten verscheurd, haar ondergang nabij was. Door zijn wijsheid en zijn geestkracht +wist hij het vertrouwen te herwinnen, en het sterk benadeelde crediet van Brazilië herstelde zich. Zijn opvolger zette het +begonnen werk voort en wendde de verbetering in de geldelijke toestanden aan voor groote werken van openbare gezondheidsregeling +en verfraaiing, thans nog de trots van Rio. De Paulisten ook zijn trotsch op hun hoofdstad, die door hen aan nieuwen glans +is geholpen. + +</p> +<p>Maar daarom vergeten ze hun eigen stad niet, hun bijzondere hoofdstad, die ze stellen boven elke andere stad. Niets komt hun +te schoon of te duur voor, als zij er door gebaat wordt te vergrooten er het aantal ruime lanen, paleizen, scholen en monumenten +van allerlei aard. Vraag aan een Paulist, wat de mooiste stad uit Brazilië is; zonder aarzelen zal hij u antwoorden, dat het +Sao Paulo is. En dat is de waarheid. Ik waag mij niet aan een uitvoerige beschrijving van de stad. Genoeg zij het, te zeggen, +dat er prachtige tuinen zijn, als de Jardin de Luz, het Antarctisch Park en het Bosque de Saude; scholen, die volmaakt moeten +heeten uit het oogpunt van hygiëne en bouwstijl, als de Polytechnische School, de Normaalschool en de Prudente-de-Moraesschool, +die alle modellen zijn, welke wij in Europa in velerlei mochten navolgen. Ook moet genoemd de nieuwe schouwburg, een mooi, +nog niet voltooid gebouw, dat geen kwaad figuur zou maken naast onze Opéra, al doet het er in rijkdom en kunstwaarde voor +onder. Daarbij hebben de bouwmeesters ongelukkig toegegeven aan die amerikaansche manie tot grootdoenerij, om te kunnen zeggen: +“Onze zaal is grooter dan die van de Opéra te Parijs.” De zaal zal inderdaad ruimer worden, en dat is het ergste verwijt, +dat men maken kan, als men bedenkt, dat de zaal van onze Opéra beschouwd wordt als veel te groot voor de stemmen der zangers. +Wat zal het zijn te Sao Paulo, als de gezelschappen er komen spelen? + +</p> +<p>Sao Paulo bezit een belangwekkend gebouw, dat aantrekt door zijn bouwstijl zoowel als om de nationale gebeurtenis, waaraan +het herinnert, te weten het paleis van Ypiranga. Het is op een hoogte geplaatst buiten de stad, op de plek, waar de regent +dom Predo, zoon van Johan VI van Portugal, den 7den September 1822 de onafhankelijkheid van Brazilië uitriep, dat tot dien +tijd een portugeesche bezitting was geweest. + +</p> +<p>Het inwendige van het gebouw is niet bijzonder treffend, maar men heeft er een interessant museum van ethnographische en zoölogische +verzamelingen. Een zaal is bestemd voor kunstwerken van braziliaansche kunstenaars, maar behalve enkele stillevens van Pedro +Alexandrino, een leerling van Alexis Vollon, is er niets, dat vermelding verdient. In een hoek van het museum zijn een paar +vertrekjes ingericht als historisch museum; men heeft er enkele portretten opgehangen van portugeesche gouverneurs van Brazilië +<a id="d0e291"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e291">388</a>]</span>en verschillende voorwerpen van geschiedkundige waarde. + +</p> +<p>Men zou op zijn vingers kunnen optellen de Paulisten, die het museum van Ypiranga hebben bezocht; ze stellen zich tevreden +met een bewondering uit de verte, maar ze gaan er nooit heen. De zeer weinige bezoekers, die ik er ontmoette, drie of vier, +waren vreemdelingen, doortrekkende reizigers als ik zelf. De Braziliaan bekommert zich weinig om musea, zelfs niet om zijn +eigene, vooral als die musea historische herinneringen bergen. In zijn oogen heeft Brazilië geen geschiedenis; het telt maar +mee sedert de uitroeping van de Republiek in 1889; wat geeft hij om de relieken der constitutioneele monarchie, die hij zich +nauwelijks meer te binnen kan brengen of die uit den tijd der portugeesche overheersching, welke hij geheel heeft vergeten? +Hij hecht niet aan den dienst van het verleden en verbaast zich, dat die bij anderen in eere kan wezen. + +</p> +<p>Met al haar breede lanen en straten, haar gebouwen en tuinen is Sao Paulo toch een trieste stad. Als het zes uur is geslagen +en als de werkwereld den arbeid neerlegt, valt er een zware eenzaamheid neer in de handelsstraten, die te voren zoo levendig +waren. Des avonds worden de winkels gesloten en alles wordt doodstil; een zoo diepe stilte heerscht er, dat de groote stad +uitgestorven zou schijnen, als er niet talrijke electrische trams doorheen snorden. Onnoodig er over te denken, naar welken +schouwburg men zal gaan; er wordt niet gespeeld, ten minste niet voor het deftige publiek. Buiten de gezelschappen uit den +vreemde in den winter, waarbij italiaansche en fransche troepen de menschen lokken, worden de schouwburgen bespeeld door troepen +met het gewone portugeesche répertoire, dat door de lagere klassen alleen kan worden gewaardeerd. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure floatRight" style="width: 459px"><img border="0" src="images/p1908-388.jpg" alt="Benedictusstraat in Sao Paulo." width="459" height="572"><p class="figureHead">Benedictusstraat in Sao Paulo.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Daar hij niet kan uitgaan en verstrooiing zoeken, leeft de Paulist te huis, en tracht zijn woning zoo aangenaam mogelijk in +te richten; hij heeft graag een mooi huis, goed ingericht en voorzien van alles, wat den smaak kan streelen en wat hij niet +buiten zijn huis kan vinden. Een eigenaardigheid van die huizen is, dat ieder vertrek uitziet op straat of op den tuin. Er +zijn geen kamers zonder licht, geen uitgangen zonder vensters als bij ons; de wet verbiedt dat uitdrukkelijk. Als een eigenaar +een huis wil bouwen, moet hij het plan overleggen aan een officieël persoon, met dien dienst belast, en hem wordt de vergunning +om te bouwen geweigerd, als niet alle vertrekken rechtstreeks lucht en licht van buiten betrekken. Wat zou de tuberculose +bij ons veel minder slachtoffers maken, als dergelijke verplichtingen ook bij ons golden!<a id="d0e304src" href="#d0e304" class="noteref">1</a> + +</p> +<p>Hoe groote bekoring ook van het gezinsleven kan uitgaan, die aanhoudende opsluiting wordt vervelend op den duur, vooral voor +den vreemdeling te Sao Paulo, die verplicht is, zich naar de amerikaansche zeden te schikken. Terwijl deze groote stad van +300.000 inwoners even arm is aan gelegenheden tot ontspanning als de kleinste van onze onder-prefecturen, heeft men haar gedwongen +in een keurslijf van wereldsche conventies, waaraan men niet kan ontkomen zonder schade voor zijn goeden naam. Men woont in +glazen huizen, altijd open voor kwaadsprekendheid en achterklap. Alleen uitgaan om boodschappen te doen, is een dame niet +veroorloofd, evenmin als het haar vrijstaat, zelfs al is ze niet alleen, stil te staan op straat, om een gesprek te voeren +met een mannelijken kennis, al ware die ook een vertrouwd vriend des huizes. Ik schrijf aan den aanhoudenden angst voor den +laster de somberheid toe van de Braziliaansche in het algemeen en van de vrouwen in Sao Paulo in het bijzonder. Daar ze bovendien +apathisch is, geeft ze zich geen moeite, om door lectuur of nuttige bezigheid zich afleiding te verschaffen; in plaats van +er tegen te strijden, koestert ze haar somberheid door lange siësta's in een schommelstoel. + +</p> +<p>Als veel reizigers heb ik mij dikwijls afgevraagd, waarom de Zuid-Amerikanen met zulke trieste gezichten rondloopen onder +een zoo lachenden hemel. Ik heb de reden niet kunnen ontdekken. Wat die ook zij, de Braziliaan is zacht van aard, maar hij +is niet opgewekt; zijn vroolijkheid is als zijn geestdrift luidruchtig, maar kortstondig. Steden als Sao Paulo herbergen duizenden +studenten, zonder dat ooit uitbarstingen van luidruchtige vreugde de aanwezigheid van de jeugd bewijzen. +<a id="d0e314"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e314">389</a>]</span></p> +<p>Intusschen schijnt de stad voor enkele oogenblikken uit haar verdooving gewekt. De heer Doumer zal dezen dag in Sao Paulo +komen; er wordt hem een schitterende ontvangst bereid. Alle redenaars uit de provincie zijn op hun post en toen onze landgenoot +den voet op het perron van het station zette, stortten zich stroomen van welsprekendheid over zijn hoofd uit. Het was een +geestdriftige ontvangst. De kreten van “Leve Frankrijk!” vermengen zich met die van “Leve Doumer!”. Er was geen enkele toespraak, +waarin niet de betuiging voorkwam van de liefde van Brazilië voor Frankrijk, voor de groote latijnsche zuster. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-389.jpg" alt="Koffietuin in het eerste jaar. Een koffietuin." width="720" height="644"><p class="figureHead">Koffietuin in het eerste jaar. Een koffietuin.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Ik wil er niet aan twijfelen, maar het kost mij eenige moeite, die liefde in overeenstemming te brengen met de hooge rechten, +waarmee onze producten worden getroffen. Dat is een slagboom, die voor het grootste deel de fransche goederen tegenhoudt. +In minder dan tien jaren is de fransche invoer in Brazilië gedaald van 408 op 189 millioen francs. Enkele waren betalen honderd +procent douanenrecht en jaar op jaar stijgen de tarieven, zoodat de deur bijna hermetisch voor ons wordt gesloten. + +</p> +<p>In 1900 stemde Frankrijk er op verzoek van Brazilië in toe, de rechten op de braziliaansche koffiesoorten met 20 francs per +honderd kilogram te verlagen. Als dank verlangden wij alleen één ding, de handhaving van het status quo, de verzekering dat +Brazilië de rechten, die op dat tijdstip bestonden, niet zou verhoogen. Brazilië beloofde. Maar helaas....! + +</p> +<p>“Die verhooging van rechten,” zoo spreekt de fransche Kamer van Koophandel te Rio, “die al in 1900 wisselden tusschen 5 en +180 per honderd op het tarief van 1896, overschrijden thans het maximum, waarmee Frankrijk in 1900 werd bedreigd, als het +niet had toegestemd in een reductie op de koffiebelasting.” En let wel, dat Brazilië op dit oogenblik actief propaganda maakt, +om op de koffie opnieuw reductie te krijgen! + +</p> +<p>Is thans de tijd niet gekomen, om een eind te maken aan zulk een tarievenoorlog, die voor de beide volken zoo nadeelig is? +Het zou hoog tijd wezen, schijnt het, er zich mee bezig te houden, en de taak biedt geen onoverkomelijke moeilijkheden aan. +De reis van den heer Doumer naar Brazilië zal er zeker toe hebben bijgedragen, de sympathie te vergrooten en daarvan zou men +van beide zijden partij kunnen trekken. + +</p> +<p>Brazilië, en meer in het bijzonder de staat Sao Paulo, heeft evenveel belang als wij bij het tot stand komen van een overeenkomst. +Als wij onze wijnen hebben en onze kant, die van de hand moeten worden gezet, Amerika moet plaatsing vinden voor zijn <a id="d0e332"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e332">390</a>]</span>koffie. Men moet niet vergeten, dat de cultuur van koffie 47 per honderd opbrengt, dat is bijna de helft van den uitvoer van +Brazilië. Van de 1200 millioen kilogram koffie, die jaarlijks geoogst worden in de wereld, brengt Brazilië er 960 millioen +op, en de staat Sao Paulo alleen voert 600 millioen uit, dat is juist de helft van de productie der geheele wereld. Dit is +wel het rijk van de koffie, en Sao Paulo is er de hoofdstad van. + +</p> +<p>Waar men ook gaat in dezen grooten staat, overal ontmoet het oog koffieboschjes, zich uitstrekkend tot den horizon en tot +in het oneindige hun symmetrische rijen van boompjes vertoonend, die bedekt zijn met bloemen of beladen met vruchten. Enkele +plantages bezitten vijf millioen koffieboomen, die gemiddeld vier francs per stuk waard zijn, dus een waarde hebben van 20 +millioen, zonder te rekenen met den prijs der gronden en gebouwen. + +</p> +<p>Zoo'n facenda of plantage is een wereld op zich zelf; een heel leger van arbeiders werkt er en is bezig met spitten of planten, +met bemesten der boomen, met wieden, alles onder het toezicht van opzichters te paard, die het waakzaam oog van den meester +vertegenwoordigen op alle punten van 't domein. Niets is schilderachtiger dan een plantage op het oogenblik van den pluk, +als in de lange lanen van roode aarde de drukte en haast van het arbeidende volk een rijkdom van tooneeltjes en tinten te +voorschijn roepen, die een schilder zouden doen watertanden. + +</p> +<p>De meest verschillende typen zijn erbij vertegenwoordigd, van den flegmatieken neger af in zijn gewoon planterscostuum tot +den vlijtigen Italiaan, geholpen bij het werk door den een of anderen bruinen landsman, met een rooden doek om het hoofd. +Dat alles loopt heen en weer, krioelt door elkaar in een woeling, die toch geen wanorde is. Enkelen, op ladders staande en +met een plukker gewapend, maken de roode kersen van de boomen los, waarna de vruchten op groote, door vrouwen opgehouden lakens +worden opgevangen. Als een laken vol is, wordt het aan dragers overgereikt, die het brengen naar karren in de hoofdlaan, leidend +naar de hoeve. In de tijden van groote drukte gebruiken de arbeiders hun maaltijden op het werk en keeren eerst des avonds +naar de facenda terug, waar hun woningen zijn. Die facenda ligt altijd op het midden eener plantage, meestal ver verwijderd +van eenige stad; er is daar een huis voor den eigenaar, waaromheen zich de paviljoens bevinden van de opzichters en de hutten +der arbeiders. Enkele belangrijke facenda's zijn steden in miniatuur; men treft er kruidenierwinkels, slagerijen en galanteriewinkels +aan, en zelfs hier en daar een kerkje met een geestelijke. + +</p> +<p>Ik had de gelegenheid met de heeren Doumer en Turot de model-facenda te bezoeken van Sainte-Gertrude. Een speciale trein, +die uit het prachtige station van Luz vertrok, bracht er ons in enkele uren. De eigenaar van de plaats, graaf Prates, nam +zelf de honneurs waar, bijgestaan door den heer Carles Botelho, minister van landbouw van den staat Sao Paulo, die ons zeer +vriendelijk de verschillende fasen van de koffiebereiding verklaarde. + +</p> +<p>Eerst wordt de koffie in groote rechthoekige bakken geworpen, die vol water zijn en wel gelijken op de zoutpannen, in Bretagne +in gebruik. Daar heeft een eerste zuivering plaats. De onzuiverheden, die onder de koffie zijn gemengd, stof, steentjes, enz. +vallen naar beneden, terwijl de roode kersen alleen boven drijven. Uit dit eerste bekken gaat de koffie naar een tweede, waar +de reiniging voltooid wordt. Er dient opgemerkt, dat op de plaats van graaf <span id="d0e344" class="corr" title="Bron: Plates">Prates</span> dat alles automatisch gebeurt, door een vernuftige combinatie van kanaaltjes, die de vruchten naar de verschillende plaatsen +brengen, waar ze moeten worden bewerkt. + +</p> +<p>Er behoeft maar een schuif opgelicht, en de volkomen gewasschen koffie begeeft zich op weg naar de zaal, waar machines de +vruchten onder handen nemen. De bessen komen van boven in de machine en de pitten komen van onderen te voorschijn, ontdaan +van het vruchtvleesch, en terwijl het omhullende wordt weggevoerd, gaan de boonen naar de plaats, waar de belangrijkste bewerking +geschiedt, het uitzoeken. Daar bevindt zich een machine, de monitor genoemd, die een wonder van vindingrijkheid is; zoodra +ze de boonen ontvangt, laat ze die over roosters gaan met ongelijke openingen en splitst ze automatisch naar dikte en hoedanigheid. +Iedere qualiteit valt in verschillende bakken en wordt van daar altijd door middel van water gevoerd naar groote droogtoestellen, +waar de koffie blijft, tot ze in zakken wordt gedaan. + +</p> +<p>Na het bezoek aan de onderdeelen van de plantage ging ons gezelschapje den koffietuin zien, waar geplukt werd. Zooals ik boven +heb gezegd, krijgt men een levendigheid te aanschouwen als in een bijenkorf. Overal komen boven de koffieboompjes hoofden +uit. Op verzoek van graaf Prates en den heer Botelho beklimt de heer Doumer een ladder en slaat trossen vruchten af, door +dames uit het gezelschap opgeraapt, alsof het ernst was. Een photograaf vereeuwigde voor het nageslacht dit historisch oogenblik. +Na den photograaf kwam de kinematograaf aan de beurt. Door een lange brandendheete laan defileerden wij als in een optocht, +in bescheiden of heldhaftige houdingen, al naar onzen aard. + +</p> +<p>De uitvoer der koffie uit Sao Paulo heeft plaats door de haven van Santos, die aan de drukte van dien handel het te danken +heeft, dat ze tegenwoordig de eerste handelshaven van Brazilië is. De stad Santos is dan ook alleen interessant door den reuzenomvang +van haar handel; daar komt alle rijkdom van het land terecht, <span id="d0e353" class="corr" title="Bron: door">daar</span> wonen de groote commissionnairs en de groote speculanten. Het rijzen en het dalen der koffieprijzen roept er allerlei beursoperaties +in het leven. De Braziliaan, die een speler in zijn hart is, levert zich met hartstocht over aan speculaties, die hem in een +enkelen dag reuzensommen doen winnen of verliezen. + +</p> +<p>De koffie wordt van Sao Paulo naar Santos vervoerd door een tandradspoorweg, een echt meesterstuk in zijn soort. Daar het +hoogteverschil tusschen de beide steden 800 meter bedraagt over een lengte van acht kilometer, begrijpt men, dat de trein +zich over een vrij steile helling moet bewegen, zooals geen <a id="d0e358"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e358">391</a>]</span>gewone spoorweg zou kunnen bestijgen. Men gebruikt het systeem Staff, en de uitvoering is het werk van den engelschen ingenieur +Bumless. Het is trouwens een engelsche lijn en heet Sao Paulo railway. Er zijn gemakkelijke waggons in, zelfs weelderig ingericht, +die dagelijks de groote koffiehandelaren naar Santos voeren of er van terughalen, want hun vaste residentie is Sao Paulo. + + +</p> +<p>Maar wat nog mooier is dan de lijn is het landschap, waar ze doorheen gaat. Het korte traject maakt een onuitwischbaren indruk. +Van Alto da Serra af begint de trein te glijden over de helling van den berg, die zoo steil is, dat men denkt in den afgrond +te storten. Maar daar let men niet op, want er is zooveel te bewonderen, dat er voor vrees geen plaats is. Het is onmogelijk, +zich een grootscher landschap voor te stellen, meer verscheidenheid in de perspectieven en een prachtigen plantengroei. Nu +en dan rijdt de trein over een metalen brug, hangend tusschen twee bergen, en als men zich bevindt op dat duizelingwekkende +ijzeren lint, ziet men honderden meters beneden zich het maagdelijke woud en al zijn schatten uit het plantenrijk, terwijl +de sierra zich boven ons verheft, ook boschrijk, en telkens een doortocht latend aan een bruisenden stroom, die donderend +in de diepten langs de hellingen stort. Overal, op den voorgrond, zoowel als aan den horizon, is het schouwspel mooi als in +droomland, zoo schoon zoo indrukwekkend, dat men het voor altijd in zijn geheugen zou willen vasthouden. Daarna wordt de helling +zachter, en men komt te Santos door eindelooze bananenplantages, beladen met hun gouden vruchten. + +</p> +<p>Santos was langen tijd een zeer ongezonde stad. Ingesloten tusschen de hooge bergen, die wij passeerden, ligt de stad in een +diepte, waar de lucht haast niet kan binnendringen. De warmte is er afschuwelijk groot, veel heviger dan in Rio. De gele koorts +richtte er in vroegeren tijd zulke groote verwoestingen aan, dat men gesproken heeft van “het kerkhof van Brazilië”. De stad +is er veel op vooruitgegaan in de laatste jaren. Al kent het klimaat nog dezelfde uitersten, het is niet meer moordend als +vroeger. Ernstig heeft men de vraag naar betere hygiënische toestanden onder de oogen gezien en goede kanalisatie heeft er +de sterfte tot normale verhoudingen teruggebracht. Toch woont de welvarende klasse van menschen nog weinig in de stad; zij +gaat liever elken dag naar boven, naar Sao Paulo, of vestigt zich in het bekoorlijke Guaruja, dat met zijn aardige huisjes +aan de open zee ligt. + +</p> +<p>Sedert eenige jaren maakt de koffiehandel een ernstige crisis door, waarover de regeering zich niet weinig bezorgd maakt. +Vijftig kilogram koffie brengen den planter 66 francs op, als ze geleverd worden op de markten van Europa. Opdat de koffiecultuur +dus nog loonend zij, mogen de prijzen niet dalen onder de 66 francs voor de vijftig kilo's. De afschaffing der slavernij was +een eerste slag aan de planters toegebracht, die dadelijk de kosten van hun ondernemingen zagen stijgen. Des ondanks haalde +de koffie gedurende tien jaren den prijs van 97 francs en zelfs dien van 130 francs per vijftig kilo's. Dientengevolge ging +men aan het aanleggen van meer plantages, ontblootte heele uitgestrektheden gronds van wouden, om er koffie te planten. De +overproductie, die volgde, vergroot door zeer overvloedige oogsten, veroorzaakte spoedig een daling van den prijs, die tot +40 francs en zelfs daarbeneden daalde. Men kwam ertoe, op slechte oogsten te hopen; maar de natuur bleef hardnekkig de grootste +mildheid toonen. De voorraden koffie namen toe, en de prijzen werden nog lager. Het was voor velen de ondergang, voor allen +groote geldelijke schade. In een land, waar koffie de voornaamste rijkdom is, werkte de crisis terug op den economischen toestand; +en hadden talrijke faillissementen plaats, er sprongen banken, en de immigratie stond stil. + +</p> +<p>Hier doet zich een vraag voor. Is het toelaatbaar, dat de planter zich ruïneert door het verbouwen van een product, dat de +heele wereld op hoogen prijs stelt, dat ze verbruikt en waarvoor ze hooge prijzen wil betalen? Is de overproductie een voldoende +verklaring voor de daling van den prijs der koffie? Ik denk van niet. De waarheid is, dat de overdreven verbouw de markt heeft +overstroomd met minderwaardige producten, waarvan de minder goede qualiteit alle braziliaansche koffie in discrediet heeft +gebracht. Toch heeft Brazilië koffie van den eersten rang, de gelijke, misschien de meerdere van de koffie van Mokka en Java. +Maar de verschijning der middelmatige producten heeft aan de speculeerders voordeelige kansen geboden tot nadeel van den planter +en zonder voordeel voor den verbruiker. De goede koffie uit Brazilië wordt in Europa verkocht als koffie van Java of uit Arabië, +en alle mindere koffiesoorten, onverschillig waar ze vandaan komen, worden gebracht onder het hoofd “braziliaansche koffie”. +Daar Brazilië drie vierden opbrengt van de wereldproductie kan men nagaan, hoeveel sommige tusschenhandelaars winnen op de +koffie, waarvan ze stelselmatig den prijs hebben gedrukt. + +</p> +<p>Onder deze omstandigheden, die voor de toekomst zeer dreigend zijn, hebben de staten van Brazilië, die koffie voortbrengen, +dat zijn de staten Sao Paulo, Rio de Janeiro, Minas Geraes, krachtige maatregelen genomen, om het kwaad te keeren. De eerste +was, dat het voor een periode van verscheiden jaren verboden werd, nieuwe koffietuinen aan te leggen. Het is zelfs verboden, +doode koffieboonen door nieuwe te vervangen in reeds bestaande koffietuinen. Toen eenmaal de productie begrensd was, beproefde +men, de prijzen omhoog te drijven door een leening van 375 millioen francs. Met behulp van die som hoopte men de aanbiedingen +te kunnen regelen, door de koffie van de voortbrengers te koopen en den voorraaad zoo lang te bewaren, tot de verhooging der +prijzen zich weer zou voordoen. Noch de beperking van de productie, noch de vorming van reservevoorraden heeft tot nu toe +merkbare resultaten opgeleverd; het zijn maatregelen, die pas op den langen duur werken, en waar de toekomst alleen de waarde +van kan bepalen. Intusschen duurt de malaise voort, de zaken zijn slap, de financiëele rampen vermeerderen. Nog onlangs heeft +de Handelsbank, een der oudste van Rio, haar betalingen moeten staken, en een belangrijk huis te Sao Paulo, bestuurd door +den <a id="d0e370"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e370">392</a>]</span>eigen schoonbroeder van den staats-president, is failliet <span id="d0e372" class="corr" title="Bron: gagaan">gegaan</span>, met een deficit van meer dan twee millioen francs. + +</p> +<p>Maar dat zal alles slechts tijdelijk wezen, want wat Brazilië eens zal zijn, als het geëxploiteerd is, dat kan men gemakkelijk +voorspellen, als men let op de rijkdommen van allerlei aard, die het land levert. De caoutchouc is daarvan een der voornaamste. +Men treft de gomleverende boomen in vele staten der braziliaansche Unie aan, maar het meest in het gebied van den Amazonenstroom. +In weinige jaren is, dank zij der ontwikkeling der automobielindustrie, de uitvoer van caoutchouc aanmerkelijk toegenomen. +Ook het suikerriet wordt verbouwd in de staten Pernambuco, Alagoas, Bahia en Rio de Janeiro. Trots de mededinging van den +beetwortel bloeien de suikerplantages en leveren groote voordeelen. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-392.jpg" alt="Een koffieboom van een eeuw oud." width="700" height="542"><p class="figureHead">Een koffieboom van een eeuw oud.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>De veeteelt in het Zuiden, het goud en de diamanten, die men in Brazilië vindt, het zijn alle zooveel hulpbronnen voor het +land, maar de hoofdrijkdom, die het misschien al spoedig een eerste plaats zal doen veroveren, is de groote uitgestrektheid, +met wouden bedekt, waar kostbare houtsoorten groeien. Men telt er duizenden edele soorten. Maar al die schatten blijven onontgonnen +bij gebrek aan wegen en spoorwegen, en er worden dan ook alleen die bosschen geëxploiteerd, die dichtbij de steden liggen. + + +</p> +<p>Het gebruiken van al die rijkdommen is maar een vraag van tijd en ondernemingsgeest, en wat de Braziliaan niet zelf zal wagen, +dat zal de emigrant uit den vreemde doen, om het rijke land aan een schitterende toekomst te helpen. + + + +<a id="d0e386"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e386">118</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a id="d0e304" href="#d0e304src" class="noteref">1</a></span> Zooals thans in Nederland. <i>Vert</i>. +</p> +</div> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Wat Zuid-Amerika over vijftig jaar kan zijn.</h2> +<p>Bij gelegenheid van het eerste panamerikaansch Congres, dat in Washington plaats had in 1890, verklaarde een der aanzienlijkste +afgevaardigden van het latijnsche Amerika, dat de twintigste eeuw de eeuw zou zijn van Zuid-Amerika in het bijzonder, zooals +de 19de speciaal die van Noord-Amerika was geweest. Het derde congres, dat in Rio Janeiro werd gehouden, heeft een echo gegeven +op die profetie. + +</p> +<p>Het is waar, dat Canada met reuzenschreden op den weg der ontwikkeling vooruitgaat; dat Sir Wilfrid Laurier, de eerste minister, +verzekert, dat de twintigste eeuw de eeuw van Canada zal zijn; dat velen in de Vereenigde Staten bij het zien van die uitgestrektheden +gronds, die vruchtbaar zijn of boschrijk of in hun mijnen hun rijkdom bezitten, hem gelijk geven en dat het gebied tusschen +de Sint-Laurens, de Poolstreken en den Stillen Oceaan zeer rijk is aan beloften. Men mag dus voorspellingen wagen en de werkelijkheid +is, dat beide Amerika's een schitterende toekomst vóór zich hebben. + +</p> +<p>Wat Zuid-Amerika betreft, er bestaat een zekere neiging, dat land door een donkeren bril te bekijken, vanwege de vele aardbevingen, +die materiëel den bodem doen trillen en om de talrijke revoluties, die het land op andere wijze van de wijs brengen. Men oordeelt +dan naar het verleden over de toekomst; maar de feiten schijnen die sombere voorspellingen te willen logenstraffen en de woelige +republieken komen langzamerhand, al is het met moeite, op uit haar verwilderden toestand. + +</p> +<p>Men moet Zuid-Amerika als een geheel beschouwen, wat om zijn geografisch karakter zeer goed gaat. In de zestiende eeuw zag +men er slechts een goudland in, welks onuitputtelijke minerale rijkdommen aan Spanje roem en macht verleenden. Daar is men +van teruggekomen. Zeker, de mijnen van allerlei aard beteekenen nog altijd veel en nemen een groote plaats in onder de hulpmiddelen +der zuid-amerikaansche republieken; maar ze doen al sinds lang onder voor andere schatten, die door den landbouw, de veeteelt +en de industrie geleverd worden. Katoen, koffie, graansoorten, hout, cacao en veel boschproducten worden als kostbaarder beschouwd +dan het goud van Peru en de diamanten van Brazilië. + +</p> +<p>Er zijn zeer belangrijke economische omstandigheden, die in den laatsten tijd erop schijnen te wijzen, dat voor Zuid-Amerika +in de eerstkomende halve eeuw zich een groote toekomst opent. Vooreerst zijn daar de kapitalen der Vereenigde Staten, die, +tot hiertoe veelal in nationale ondernemingen gestoken, zich daaruit beginnen terug te trekken en over de grenzen voordeelige +plaatsing beginnen te zoeken. Zuid-Amerika trekt ze reeds tot zich met zijn onmetelijk grondgebied, dat vruchtbaar is, besproeid +wordt door bevaarbare rivieren en een grenzenloos veld voor grootsche plannen opent, als er de hand zal zijn geslagen aan +den aanleg van spoorwegen, kanalen en moderne plantages. + +</p> +<p>Het Panamakanaal zal een zeer verlevendigenden invloed uitoefenen op de westkust van het groote land. Tot nu toe heeft alleen +de weinig bevolkte, maar meer bekende kust van den Atlantischen Oceaan voordeel gehad van de betrekkelijke nabijheid van Europa +en van de uitstralende activiteit der groote noord-amerikaansche centra, New York, Chicago e. d. De havens van Chili en Peru +zullen, als maar eenmaal de landengte van Panama een haven en geen slagboom is geworden, in weinige jaren hun handelsbeweging +zien verdubbelen en verdrievoudigen. + +</p> +<p>Om met den aanleg van spoorwegen te beginnen. Het is juist een halve eeuw geleden, dat de verschillende staten van Zuid-Amerika +zijn begonnen zich met spoorwegbouw in te laten. De Argentijnsche Republiek zal dit jaar een speciale tentoonstelling openen +ter herdenking van haar eersten spoorweg, een onbeduidend lijntje. Een paar jaar later begon ook Brazilië eenige kilometers +spoorweg aan te leggen. + +</p> +<p>Er waren grootsche plannen; reeds in 1860 waren ingenieurs bezig, de Andesketen te doorboren, wel te verstaan, op het geduldige +papier. Peru zou Arica met Tacna verbinden door een dubbele stalen lijn, en optimisten riepen reeds, dat zij het lokaas zou +worden voor een spoorweg, die de vulkanische kustbergen doorborend, weldra de groote centrale vlakte van Bolivia zou bereiken. +Een andere lijn, van Valparaiso en Santiago uitgaande, opende nog reusachtiger perspectieven, want een tunnel onder de Andesketen +door zou die steden met de pampa's van Argentinië in verbinding stellen. Helaas, van dat alles is nog slechts het begin verwezenlijkt, +en de barrière van het gebergte houdt nog den spoorweg tegen, al is men tot den voet ervan genaderd. + +</p> +<p>Maar in het gebied van den Atlantischen Oceaan hebben Brazilië en de Argentijnsche Republiek, die niet tusschen de bergen +en de zee saamgedrongen zijn, reeds een flink spoorwegnet kunnen ontwikkelen. Toch voldoet het nog in geenen deele aan de +behoeften en het beantwoordt evenmin aan de rijke natuurlijke hulpbronnen van die landen, noch aan de vruchtbaarheid van hun +bodem. + +</p> +<p>Aangaande de ontwikkeling van Brazilië staat het te bezien, of de tropische streken van het Amazonengebied over vijftig jaren +wel sterk zullen zijn toegenomen in bevolking of in ontwikkeling van den handel, daar het klimaat zoo weinig geschikt is voor +kolonisten van het blanke ras. Daarbij bestaat er kans, dat de ontwouding van de streken, die kostbare houtsoorten leveren, +waarbij men ver van oordeelkundig te werk gaat, zal leiden tot de uitputting van een deel dier vruchtbare gronden. De braziliaansche +regeering heeft echter maatregelen genomen, om tot nieuwe bebossching te geraken en uitroeiing der bosschen tegen te gaan. +Zij moedigt bovendien nieuwe cultures aan; maar de heilzame gevolgen van haar wetten en voorschriften zal eerst later merkbaar +worden. + +</p> +<p>De deelen van Brazilië, waar men van een voortgaande ontwikkeling verzekerd kan zijn, zijn de subtropische en de gematigde +gebieden van het onmetelijk grondgebied. Het is niet te vermoeden, dat eenig ander land aan Brazilië den roem zal betwisten +en het voordeel, de voornaamste producent van koffie <a id="d0e412"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e412">119</a>]</span>te zijn; of dat de katoenaanplantingen niet al hun beloften zullen houden. + +</p> +<p>Nu kan men, afgezien van een smalle kuststrook, zeggen, dat het geheele binnenland van de reuzenrepubliek nog ongeëxploiteerd +is. Het zou niet veel inspanning kosten, zulk een prachtig terrein ongekend in waarde te doen rijzen en de economische kracht +van het land te verdubbelen of te verdrievoudigen. + +</p> +<p>Zeker is het, dat de eerstvolgende halve eeuw althans het eerste deel zal verwezenlijken van een grootsch plan, dat Pernambuco +door een rechtstreeksche spoorweglijn met Valparaiso wil verbinden. Tusschen Pernambuco en Uruguay zou die aanleg niet op +ernstige moeilijkheden stuiten; indien de lijn het dal van de San Francisco volgt, waardoor tevens de staten Bahia, Minas +Geraes, Sao Paolo, Parana en Rio Grande do Sul door korte zijlijnen met de hoofdlijn zouden kunnen verbonden worden. + +</p> +<p>Van Pernambuco naar Uruguay door het dal der San Francisco zou de lijn een lengte van 4500 kilometer hebben. De regeering +heeft nu reeds vijftien jaren geleden het plan goedgekeurd, dat nog sluimert op het papier en daar mogelijk nog wel eenige +jaren zal blijven. Doch het ligt in den aard der dingen, dat er geen tien jaar meer zullen verloopen, zonder dat men ernstig +de hand zal hebben geslagen aan de voorbereidende werkzaamheden voor het groote plan. En niets zal beter in staat wezen, de +waarde der natuurlijke rijkdommen van Brazilië te doen uitkomen of zal een sterker stuwkracht zijn voor het land op den weg +zijner ontwikkeling. + +</p> +<p>De republiek Argentinië is de korenschuur van Zuid-Amerika. Van alle latijnsche staten in het werelddeel is zij het meest +bekend om haar enorme productie van graansoorten, waarbij de rijkdom komt aan runderen en schapen en de groote uitvoer van +wol. In al die voortbrengselen wedijvert het land met de Vereenigde Staten, Canada en Europa. Maar de kolossale vooruitgang +van den landbouw in Argentinië is een feit, dat nog niet genoeg de aandacht van de wereld heeft getrokken, doordat de republiek +zoo ver verwijderd ligt, zoo uitgestrekt is en omdat de verscheidenheid der producten zoo groot is. + +</p> +<p>Terwijl de districten van het Noorden suiker, koffie en andere tropische voortbrengselen verbouwen, kan men het bekken van +de Parana beschouwen als een tweede Mississippivlakte. Het ministerie van landbouw te Buenos Aires schat het totaal der opbrengst +aan koren in 1905 over een bebouwde oppervlakte van zes millioen hectaren op 3 882 000 tonnen. + +</p> +<p>De bevolking bedraagt niet meer dan vijf en een kwart millioen zielen, en er zouden wel vijftig millioen plaats kunnen vinden, +als men de hulpmiddelen van het land in aanmerking neemt. Onnoodig te zeggen, dat wij niet vermoeden, dat de republiek het +in een halve eeuw tot dat cijfer zal brengen; maar uitgebreide gebieden, die vroeger verlaten waren, nemen snel in bevolking +toe en tot in Patagonië ontstaan landbouwkolonies. + +</p> +<p>De hoofdstad, die een halve eeuw geleden 100 000 inwoners telde, heeft nu een millioen. Binnen vijftig jaar zal zij er evenveel +hebben als Parijs thans, en zij zal waarschijnlijk dan in inwonertal de derde stad van Amerika wezen. + +</p> +<p>De streken van de westkust gaan ook een goede toekomst tegemoet, want ondanks alle teleurstellingen van de ingenieurs, die +de Andesketen hebben willen doorboren, kan men hen niet goedschiks als dwazen en utopisten beschouwen, nu men op het punt +staat, den tunnel van Uspallata aan te leggen, die in hoogstens drie jaren Chili met Argentinië in verbinding zal stellen, +of wel Valparaiso met Mendoza. + +</p> +<p>De aanleg van den spoorweg Arica-Tacna-La Paz tusschen Chili en Bolivia legt op vier jaren beslag, maar alle voorbereidende +studiën zijn gedaan en de contracten zijn geteekend. + +</p> +<p>De groote panamerikaansche spoorweg tusschen Noord- en Zuid-Amerika zal zonder twijfel nog heel wat hinderpalen moeten overwinnen +en menig bezwaar moeten omtrekken, uit den weg ruimen, doorboren of overschrijden; het eind tusschen Quito in Ecuador en Cuzco +in Peru zal in het bijzonder uiterst moeilijk zijn; maar hebben niet reeds de oude Inca's in die streken van hooge gebergten +prachtige wegen weten aan te leggen? Waar de Indianen hebben gezegevierd, zullen de blanken niet wijken. + +</p> +<p>Bolivia, dat als het hart van Zuid-Amerika is, zou al sedert dertig jaar doorsneden hebben kunnen zijn door spoorwegen, indien +het geluk beter een kundig ingenieur, Georges E. Church, had willen dienen. Zijn zeer stoutmoedig plan, om samenwerking tot +stand te brengen tusschen de bevaarbare rivieren en een net van spoorwegen, opdat de republiek geopend zou worden voor het +algemeen verkeer langs de beide hellingen van de Andesketen en langs de beide oceanen, heeft schipbreuk geleden; het strandde +op de klip van gemis aan voldoende kapitaal. + +</p> +<p>Maar een gedeelte van zijn plannen is heden ten dage weer opgevat. Arica, Mollendo en misschien Callao aan de kust van den +Stillen Oceaan zullen ongetwijfeld binnen tien jaren in rechtstreeksche gemeenschap staan met Buenos Aires door middel van +Andestunnels en door de Paraguay. + +</p> +<p>Het Amazonengebied aan den anderen kant en het bekken van het Titicacameer zullen gemakkelijk bij dit net kunnen worden aangesloten. +Wanneer maar eenmaal de Andesketen is doorboord, zal men kunnen zeggen, dat de rest van het continent voor de ingenieurs is +veroverd. + +</p> +<p>Er is echter naast het spoorwegnet nog een belangrijk net van natuurlijke wegen. Geen enkele streek ter wereld is meer dan +Zuid-Amerika begunstigd uit het oogpunt van bevaarbare rivieren. Reeds heeft generaal Rafael Reyes, president van Columbia, +de mogelijkheid aangetoond, om alle deelen van Zuid-Amerika met elkander in verbinding te stellen door gebruik te maken van +hun stroomend water. De Yankees van hun kant laten zich de mogelijkheid voorspiegelen, om te water van New-York of van Nieuw-Orleans +naar het hart van Zuid-Amerika te gaan, door de Orinoco of den Amazonenstroom op te varen met geschikte booten en dan van +daar naar Buenos Aires te varen, zonder den voet op vasten bodem te zetten. + +</p> +<p>In een halve eeuw zal men naar alle waarschijnlijkheid het probleem hebben opgelost, om het door de Portugeezen gedroomde +kanaal te verwezenlijken tusschen de Guapore, den grootsten zijtak van de Madeira, en de Jauru, een zijrivier van de Paraguay. +<a id="d0e444"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e444">120</a>]</span>Maar die riviervaart zou het nooit brengen tot groote en duurzame resultaten zonder de medewerking van een voldoend spoorwegnet. + + +</p> +<p>Alle pogingen, om de rivieren te gebruiken voor de kolonisatie van het groote binnenland, hebben tot nu toe schipbreuk geleden. +Alleen de spoorwegen zullen in staat blijken, kapitalen en kolonisten aan te lokken. + +</p> +<p>En kolonisten zijn er broodnoodig. Men moet de resultaten der immigratie, zooals zij tot hiertoe heeft gewerkt, niet als maatstaf +nemen voor wat de kolonisatie in de eerstvolgende vijftig jaar zal kunnen worden en tot stand brengen. Tot nu toe is de beweging +maar langzaam vooruitgegaan, als met aarzelende schreden, behalve in de republiek Argentinië, waar het iets sneller ging. +Maar Uruguay<span id="d0e450" class="corr" title="Niet in bron">,</span> Zuid-Brazilië, later ook de gebieden in de Andes zullen in den loop der jaren al talrijker de kolonisten zien toestroomen. + + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-120.jpg" alt="Gezicht op Buenos-Ayres." width="720" height="453"><p class="figureHead">Gezicht op Buenos-Ayres.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Men kan dat gerust voorspellen, want de opening van het kanaal van Panama zal, als noodzakelijk gevolg, duizenden naar de +Pacifische kust lokken. Wat de rijke vlakten van Brazilië en Argentinië betreft, ze beginnen nu nog pas hun bekorenden invloed +op enkele europeesche volken uit te oefenen, vooral op de Italianen, die ertoe mee zullen werken, dat in de eerstvolgende +eeuw Zuid-Amerika een bevolking zal krijgen van blanken, die niet uitsluitend uit spaansche en portugeesche elementen bestaat. + + +</p> +<p>Intusschen heeft ook het volk der Scandinaviërs, dat der Duitschers en der Engelschen, vooral in Zuid-Brazilië hier en daar +verspreid, bloeiende koloniën gevestigd en deze nemen in aantal toe. Schotsche herders met hun kudden kunnen het in Patagonië +best vinden, en ook koloniën uit Wales en andere uit Rusland tieren er goed. De Vereenigde Staten van hun kant moeten ook +een deel van hun bevolking afstaan aan Zuid-Amerika; het zijn meest kooplieden, industriëelen en planters. + +</p> +<p>Het is dus niet voorbarig te besluiten, dat Zuid-Amerika met zijn onmetelijke, onuitputtelijke natuurlijke hulpbronnen, zijn +vruchtbaren bodem en het prachtige net van bevaarbare rivieren een schoone toekomst te gemoet gaat in economischen zin. Doch +die toekomst kan niet worden verwezenlijkt dan met hulp van kundige ingenieurs; maar op verscheiden punten van het groote +continent zijn die dan ook reeds aan het werk en leggen spoorwegen aan, graven kanalen, slaan bruggen en boren tunnels. Wanneer +eenmaal de twee of drie groote transcontinentale lijnen voltooid zullen zijn, waarvan zij en hun lastgevers droomen, zal de +dag van Latijnsch Amerika gekomen zijn. + +</p> +<p>Met de komst van dien dag zal het misschien wel iets minder vlug gaan, dan de ongenoemde schrijver in <i>A Travers le Monde</i>, het bijblad van de <i>Tour du Monde</i>, zich voorstelt; maar dat er in economisch opzicht nog alles van Zuid-Amerika te maken is, moet erkend, want inderdaad liggen +er voor landbouw en veeteelt en boschexploitatie onmetelijke terreinen op de hand van den mensch te wachten. Als die hand +er maar gemakkelijker kon doordringen, als dus de verkeersmiddelen maar overvloediger waren, behoefde de schoone toekomst +geen droom te blijven. + + +</p> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div class="transcribernote"> +<h2>Colofon</h2> +<h3>Beschikbaarheid</h3> +<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give +it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<h3>Codering</h3> +<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde +van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn +gemarkeerd met het corr-element. + +</p> +<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met “. Geneste +dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens. + +</p> +<h3>Documentgeschiedenis</h3> +<ol class="lsoff"> +<li>2008-03-22 begonnen. + +</li> +</ol> +<h3>Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table width="75%"> +<tr> +<th>Plaats</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e197">Bladzijde 382</a></td> +<td width="40%">krijskundige</td> +<td width="40%">krijgskundige</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e250">Bladzijde 385</a></td> +<td width="40%">comitè's</td> +<td width="40%">comité's</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e344">Bladzijde 390</a></td> +<td width="40%">Plates</td> +<td width="40%">Prates</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e353">Bladzijde 390</a></td> +<td width="40%">door</td> +<td width="40%">daar</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e372">Bladzijde 392</a></td> +<td width="40%">gagaan</td> +<td width="40%">gegaan</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e450">Bladzijde 120</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of Project Gutenberg's Twee groote steden in Brazilië, by François Crastre + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TWEE GROOTE STEDEN IN BRAZILIË *** + +***** This file should be named 24983-h.htm or 24983-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/4/9/8/24983/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/24983-h/images/p1908-120.jpg b/24983-h/images/p1908-120.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8b98f3e --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-120.jpg diff --git a/24983-h/images/p1908-377-1.jpg b/24983-h/images/p1908-377-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c102097 --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-377-1.jpg diff --git a/24983-h/images/p1908-377-2.jpg b/24983-h/images/p1908-377-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..204470e --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-377-2.jpg diff --git a/24983-h/images/p1908-380.jpg b/24983-h/images/p1908-380.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..37046de --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-380.jpg diff --git a/24983-h/images/p1908-381-1.jpg b/24983-h/images/p1908-381-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1c6c524 --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-381-1.jpg diff --git a/24983-h/images/p1908-381-2.jpg b/24983-h/images/p1908-381-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3dccea5 --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-381-2.jpg diff --git a/24983-h/images/p1908-384.jpg b/24983-h/images/p1908-384.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..947af71 --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-384.jpg diff --git a/24983-h/images/p1908-385.jpg b/24983-h/images/p1908-385.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..88378d6 --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-385.jpg diff --git a/24983-h/images/p1908-388.jpg b/24983-h/images/p1908-388.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e5db155 --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-388.jpg diff --git a/24983-h/images/p1908-389.jpg b/24983-h/images/p1908-389.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..49c104f --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-389.jpg diff --git a/24983-h/images/p1908-392.jpg b/24983-h/images/p1908-392.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..046d2b5 --- /dev/null +++ b/24983-h/images/p1908-392.jpg |
