initial commit of ebook 24983HEADmain

52 files changed, 4231 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/24983-8.txt b/24983-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..728cc95
--- /dev/null
+++ b/24983-8.txt
@@ -0,0 +1,1965 @@
+Project Gutenberg's Twee groote steden in Brazilië, by François Crastre
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Twee groote steden in Brazilië
+       De Aarde en haar Volken, 1908
+
+Author: François Crastre
+
+Release Date: April 4, 2008 [EBook #24983]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TWEE GROOTE STEDEN IN BRAZILIË ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+TWEE GROOTE STEDEN IN BRAZILIË.
+
+Naar het Fransch van François Crastre.
+
+
+
+    I.--Rio de Janeiro: de baai, de douane, de stad, de
+    Oevidorstraat, de handel, de voorsteden.--De naijver tusschen
+    Rio en Buenos Aires.--De Braziliaan, zijn karakter.--Het
+    braziliaansche huis; de keuken, de koffie.--Het leger en
+    de marine van Brazilië.--Kolonels en dokters; decoraties
+    en goudgalon.--Het onderwijs in Brazilië: de scholen,
+    kosteloosheid van het onderwijs.--Het tooneel, de pers,
+    het gouvernement.--De Braziliaan in Europa.
+
+
+Men weet ten onzent te weinig van Brazilië, dat nochtans even groot is
+als Europa en dat zeventienmaal zoo groot is als Frankrijk. Het heeft
+een hoofdstad van een millioen inwoners, Rio de Janeiro, en vele steden
+van honderd tot driehonderd duizend zielen, zooals Sao-Paulo, Bahia,
+Pernambuco, Porto Allegre, enz. De ontwikkeling gaat er zoo snel, dat
+steden als Manaos aan den Amazonenstroom, die voor vijftien jaren nog
+niet meer dan gehuchten waren, thans bij de honderd duizend inwoners
+tellen. Allen, die van Brazilië wat studie hebben gemaakt, voorspellen
+het land een groote toekomst, roemen de uitgebreide hulpmiddelen,
+die vrijelijk worden opengesteld voor de europeesche werkzaamheid, en
+de onberekenbare rijkdommen van den wonderbaarlijk vruchtbaren grond.
+
+Een feit, dat wel het eerst mag worden aangetoond is de bijna totale
+verdwijning van de gele koorts, die vroeger zoo goed als altijd in
+Brazilië woedde en er de landverhuizers uit den vreemde van vestiging
+terughield. Nu komen niet meer die vreeselijke epidemieën voor,
+die plaatsen van 60.000 inwoners als Campinas in doode steden
+veranderden. Rio is thans niet meer een "moordende stad", en
+Santos heeft opgehouden het "kerkhof van Brazilië" te wezen. Door
+de volhardende pogingen van verstandige gemeentebesturen zijn de
+moerassen, die de plaag bestendigden, omdat ze kweekplaatsen waren
+van het kwaad, gedempt, en de muskieten, die het gevaar verspreidden,
+zijn uitgeroeid.
+
+Er gaan te weinig Franschen naar Brazilië, en wat wij nalaten,
+dat beginnen de Duitschers met ijver te doen. Door hun regeering
+aangemoedigd, verschijnen ze in grooten getale in de zuidelijke
+provincies van Brazilië, Rio Grande en vooral Sante Catharine. Die
+laatste provincie is een echte duitsche kolonie, waar men haast geen
+andere Brazilianen aantreft dan ambtenaren. Alles is er duitsch,
+de hotels, de banken, de winkels, de scholen, en tot de namen der
+steden toe, waarvan er een Blumenau heet. In tegenstelling met den
+Franschman, die er slechts aan denkt, naar Frankrijk terug te keeren,
+als hij "binnen" is, vestigt de Duitscher zich in het buitenland
+zonder plan van terugkeeren; hij brengt zijn gewoonten en gebruiken
+mee en spoedig heeft hij zijn oude vaderland vergeten, om zich één
+te voelen met het nieuwe. Het getal Brazilianen van duitsche afkomst
+bedraagt tegenwoordig 350.000.
+
+De bevolking van Brazilië, die geregeld is toegenomen door de
+toestrooming uit het oude Europa, moet thans, naar de statistiek
+vermeldt, 21 millioen inwoners bedragen. Het cijfer lijkt ons wel
+een beetje hoog; maar het komt er weinig op aan, want wat het meest
+de aandacht verdient, is de toeneming der bevolking in nog geen eeuw
+met ongeveer zestien millioen van 1818 tot 1907. Bij deze berekening
+zijn ook meegeteld de negers die, hoewel minder talrijk dan vroeger,
+toch nog ongeveer twee millioen van de totale bevolking vormen. Die
+bevolking woont opgehoopt langs de onmetelijke kustlijn van het land
+en in enkele provincies van het binnenland, Sao Paulo of Minas; maar
+wat zijn er nog groote terreinen, die nog niet worden geëxploiteerd,
+die zelfs nog onbekend zijn! Wat beteekent het reeds gekolonizeerde
+Brazilië tegenover de geheimzinnige gebieden, waar de maagdelijke
+bosschen den toon aangeven, en waar geen enkele blanke zich nog
+heeft gewaagd? De staat Sao Paulo, die het dichtst bevolkt is, heeft
+slechts drie millioen inwoners met een oppervlakte, die driemaal de
+grootte van Frankrijk bedraagt. Maar het gezag van den blanke houdt
+op bij dat gordijn van lianen, dicht struikgewas en reuzenboomen,
+dat de Braziliaan de "sertao" noemt, het binnenland, het hart van het
+land. Daar heerscht de Indiaan nog als meester, de wilde Indiaan,
+vijand van de beschaving, die naar zijn eigen wetten leeft, zijn
+eigen hoofden heeft, wiens stammen onderling oorlog voeren, en die
+zich aan alle praktijken van de primitieve menschen overgeeft, tot
+het kannibalisme incluis.
+
+Hoe lang zal het nog duren, hoeveel eeuwen, eer men volkomen Brazilië
+heeft veroverd op de volksstammen, die er wonen? Dat zal afhangen
+van de meerdere of mindere immigratie. Naarmate de bevolking zal
+toenemen, zal zij meer en meer naar het binnenland doordringen, om
+aan de maagdelijke wouden hun domein te betwisten. Als zij elken dag
+verder teruggedrongen worden door de spoorwegen en de industriëele
+ondernemingen van allerlei aard, zullen de Indianen door de beschaving
+worden ingesloten en er zal hun geen andere keus overblijven dan daar
+op hun beurt zich aan te onderwerpen of te verdwijnen. Die toestand,
+hoewel nog ver verwijderd, is niet te ontgaan; wat de uitwerking voor
+Brazilië aangaat, is het voldoende, de vlucht na te gaan, die de beide
+tegenwoordige groote steden hebben genomen, om over de toekomst van
+het land te oordeelen. Men heeft daartoe maar Rio de Janeiro en Sao
+Paulo te bestudeeren.
+
+Rio heeft reeds het voorrecht, gelegen te zijn te midden van het
+mooiste panorama, dat er ergens te bedenken is. De stad heeft al
+diegenen bekoord, die haar hebben gezien. De baai van Rio de Janeiro
+is eenig in de wereld. Dumont d'Urville, Cook, Bougainville, beroemde
+zeevaarders, die de beide halfronden hebben doorkruist, hebben haar de
+parel van het aardrijk genoemd; geleerden als Laplace, Arago, Darwin,
+Saint-Hilaire, bedachtzame menschen, die niet zouden overdrijven,
+hebben in uitbundige termen haar onvergelijkelijke schoonheid geprezen.
+
+Stel u een onmetelijke baai voor, waar alle vloten der wereld hun
+evoluties zouden kunnen uitvoeren. Driehonderd eilanden liggen
+er in verspreid, waar de weelderige plantengroei der tropen den
+bodem bedekt, waar naar den blauwen hemel de forsche gestalten van
+reuzenpalmen wijzen. Rondom is de lijn van den horizon afgesloten
+door een keten van bergen van den meest afwisselenden vorm, vanaf den
+rotsdam, die het Suikerbrood is genoemd aan den ingang van de baai tot
+de spitstoeloopende naalden van de Orgels. Aan den voet dier keten,
+links, als men van den zeekant komt, vertoont de stad Rio haar witte,
+lage huizen, waarboven het indrukwekkende bergmassief van den Corcovado
+zich verheft, waarvan de groene top tot 712 meter omhoog rijst. Het
+binnenkomen te Rio is waarlijk een onvergetelijk oogenblik...
+
+Maar de paketboot stopt midden in de haven. We zijn ter plaatse. Daar
+er nog geen kaden zijn, moet men zich aan land begeven door middel
+van kleine booten, waarvan nog het kleinste gebrek is, dat ze een
+buitensporigen prijs kosten. Daar de heer Doumer tegelijk met ons in
+Brazilië aankomt, om er een reeks lezingen te houden, wordt onze boot
+dadelijk bij aankomst omringd door een wolk van vaartuigen, die de
+vertegenwoordigers der regeering, van de politieke partijen, van het
+leger en van den handel aan boord brengen, om onzen grooten landsman
+te huldigen. In de haven ontvingen ons van de schepen, die overvol
+waren met publiek, luide bijvalsbetuigingen; hoeden en zakdoeken
+werden gewuifd, er klonken fanfares, en de Marseillaise werd gespeeld.
+
+Na de douaneformaliteiten, die te Rio al even lastig waren als overal
+elders, betraden wij de stad. De Braziliaan houdt van zijn hoofdstad
+met innige liefde, een voorkeur, die mogelijk een weinig blind is. Laat
+ons er hem geen verwijt van maken, want het is een eerbiedwaardig
+gevoel. De vreemdeling echter ziet Rio met een meer onbevooroordeelden
+blik. Nog onder den indruk van de natuurlijke pracht, die hij van
+boord af heeft aanschouwd, verwacht hij aan wal te gaan in een of
+andere stad uit de Duizend-en-één nacht, waar paleizen van marmer en
+onyx te bewonderen zullen zijn. Maar de werkelijkheid is geheel iets
+anders. Hetgeen er te zien is, verdient de mooie omlijsting niet;
+de parel is het étui niet waard.
+
+Het oude Rio de Janeiro is een slecht gebouwde stad, met lage
+huizen, banaal van voorkomen en zonder eenige kunst van bouwstijl
+of beeldhouwwerk, bestreken met roode, groene, paarse of blauwe
+verf, die afschuwelijk zou wezen, indien de wonderdoende tropische
+zon de tegenstrijdigheden in de kleuren niet verzachtte door de
+lichtende harmonie harer stralen. De straten zijn smal, zonder lucht,
+zonder licht, slecht geplaveid en soms zonder eenig plaveisel. Een
+groote levendigheid, een aanhoudend gaan en komen van voetgangers,
+pakjesdragers en menschen, die het druk hebben en elkaar duwen en
+stooten, doet de engheid der bekrompen straten nog meer in het
+oog vallen. Onder de straten is er echter een enkele, waar de
+echte Braziliaan slechts met bewondering van spreekt, dat is de
+Oevidorstraat.
+
+Waardoor die ingenomenheid is ontstaan, zou ik niet kunnen zeggen,
+want die straat onderscheidt zich in niets van de andere, dan alleen
+misschien daarin, dat ze nog wat nauwer is. Zij is nauwelijks zes
+meter breed. Wat de winkels betreft, die men er vindt, die staan
+in belangrijkheid niet boven de middelmatige winkels van een onzer
+kleine provinciesteden. Ondanks hun pompeuse namen zijn de Tour
+Eiffel en de Casa Colombo niet meer dan onbeteekenende bazars. Er
+schijnt niets begeerenswaardigs voor de menigte te vinden te zijn
+in de Oevidorstraat, en toch wemelt het er op sommige uren van den
+dag van menschen. Het is deftig, zich er te vertoonen. Heel Rio
+defileert er of staat er te praten tusschen drie en vijf uur, om in
+de uitstalkasten de nieuwste nieuwigheden te zien, die uit Europa
+zijn aangekomen, om er over liefde en politiek te spreken, om er het
+praatje van den dag te vernemen, om er over beurszaken te praten en
+over de rijzing der koffieprijzen. Men werkt er met de ellebogen,
+schreeuwt, roept elkaar wat toe, omhelst elkaar, disputeert, in het
+kort, het is er die paar uren niet uit te houden.
+
+Rio bezit geen enkel echt belangwekkend gebouw. Ik bedoel geen oude
+gebouwen, die de moeite waard zijn of artistieke beteekenis hebben. Wat
+de kerken aangaat, ze zijn in dien jezuïetischen stijl opgetrokken,
+die aanmatigend en zwaar is, en waarmee de leden der beroemde orde,
+die meer apostels dan kunstenaars waren, het latijnsche Amerika
+hebben overstroomd.
+
+Haasten wij ons, hierbij te voegen, dat de stad op het punt is, een
+verandering te ondergaan. Na voor verbeterde hygiëne te hebben gezorgd,
+gaat de regeering de hoofdstad verfraaien. De reeds bereikte resultaten
+zijn niet onbelangrijk. Gedurende de laatste jaren heeft men de oude,
+vroeger portugeesche stad gezuiverd en heele wijken zijn opgeruimd
+geworden. Waar die geweest zijn, liggen thans prachtige, breede wegen,
+als de Avenue Beira Mar, een wandelweg van zeven kilometer lang aan
+de baai, en de Avenue Centrale, die aan zee beginnende, aan haar
+anderen kant weer tot de zee doorloopt als een breede verkeersweg
+van twee kilometer lengte en drie-en-dertig meter breedte.
+
+De Avenue Centrale heeft enkele mooie winkels, die met smaak zijn
+ingericht. Het zijn buitenlandsche magazijnen. Maar over het algemeen
+worden de winkels in Rio niet met zorg beheerd, en de uitstallingen
+voldoen niet aan de eischen der esthetica. Ordeloos vindt men er ten
+toon gesteld de nieuwigheden, waar Europa reeds genoeg van heeft. Toen
+ik er mijn verbazing over uitsprak, dat men enkele afschuwelijke dingen
+nog exposeerde, zei de winkelier mij: "Wij zijn er wel toe genoodzaakt;
+we volgen slechts den smaak van het publiek, en die smaak is nog niet
+verfijnd. De Braziliaan wordt in den regel aangelokt door wat effect
+maakt, zonder zich er om te bekommeren, of de koopwaar, die hij zich
+aanschaft, al of niet van goeden smaak getuigt. Tusschen een fijn en
+uitgezocht artikel en een bazarprul aarzelt hij niet in zijn keuze;
+hij kiest het laatste, omdat het grooter is of mogelijk omdat het
+meer vertooning maakt".
+
+Na dit gesprek werd het mij duidelijk, hoe er in de winkels
+van dameshoeden zulke ouderwetsche modellen konden liggen, die
+alleropzichtigst waren gegarneerd, en waarop hardkleurige bloemen
+onder wuivende veêren waren gemengd. Schoeisel, kleedingstukken,
+meubels, enz. alles ziet er ouderwetsch uit, van een anderen tijd.
+
+Aan die groote verkeerswegen zijn de openbare gebouwen verrezen,
+de scholen, de schouwburgen en de bibliotheken, die er tegenwoordig
+overal worden opgericht. Men krijgt daar veel al te weelderig vergulde
+zuilen te zien, al te zware gevels, al te aanmatigende versieringen,
+maar dat is de hoofdzonde in een land, waar de liefde voor wat blinkt,
+oppermachtig heerscht. Een geluk is, dat men er tegenwoordig de regels
+der gezondheidsleer in acht neemt en dat er ook voor het moderne
+comfort wordt gezorgd. En er is één gebouw, het Monroepaleis, dat
+genoemd moet worden als een architectonisch juweeltje, hetwelk men
+zonder voorbehoud kan bewonderen.
+
+Paleizen heeft Rio niet vele. Er zijn er twee, die beiden onbeduidend
+zijn, dat van Boa Viste, de oude residentie van den eerwaardigen keizer
+van Brazilië, en dat van Cattete van den President der Republiek. Het
+eerste strekt door zijn gemis aan weelde en pracht misschien tot
+eer van den goeden Dom Pedro en zijn eenvoud, maar het pleit niet
+voor zijn waardeering van mooie dingen. Wat het tweede betreft,
+dat inwendig rijker is, het vertoont een droevig gemis aan goeden
+smaak. Boven op het dak staan allegorische beelden van reuzengrootte,
+die op schildwachten gelijken, belast met de zorg voor de veiligheid
+van het staatshoofd. Daarentegen bezit Rio heerlijke tuinen en
+prachtige wandelwegen. Niets kan schooner wezen dan de Corcovado,
+de Sumaré en de Tijuca, drie boschrijke bergen midden in de stad;
+van den top geniet men het schoonste panorama ter wereld, en beneden
+ziet men alle omtrekken van de tooverachtige baai. Men moet hier
+van harte bewonderen; nergens heeft de natuur meer rijkdommen en
+schoonheden bijeengebracht.
+
+Het plein, dat de Place de la République heet, wordt geheel ingenomen
+door een zeer mooien tuin, een soort van tropisch Parc Monceau,
+met breede, schaduwrijke lanen, die goed onderhouden zijn. Maar de
+roem van Rio is zijn Botanische Tuin, die terecht bekend is om de
+verscheidenheid en de pracht van zijn plantengroei. Onder de zeldzame
+planten en de vreemde gasten uit het plantenrijk gaat de bezoeker
+bij voorkeur de Bamboelaan zien, waar de hooge bamboes van boven
+tot elkaar naderen en de gewelven van een gothische kerk schijnen
+te vormen, en de palmenallee, waar de palmen hun kruinen tot vijftig
+meter hoog verheffen.
+
+Het Rio, waar wij ons bevinden, is de centrale stad, de stad van
+den handel, de zaken, de stad, waar men enkel overdag verblijf
+houdt, om te werken. Als de avond gevallen is, keert ieder naar de
+voorsteden terug, waar men de particuliere huizen vindt. Het zijn
+twee zeer verschillende steden, want zoo banaal als de middenstad is
+en karakterloos, zoo lachend en schilderachtig is de buitenstad.
+
+Hier geen nauwe, sombere straatjes, maar breede, mooie wegen, omzoomd
+met sierlijke villa's, die aardig gebouwd zijn en er comfortabel
+uitzien, met iets vriendelijks, dat het hart goed doet. Verscholen
+onder de machtige kruinen van tropische gewassen, gelijken ze op
+nestjes, verborgen in het groen. Elk huis, het zij rijk of arm, heeft
+zijn tuin, en welk een tuin! Een verbluffende bloemenovervloed doet
+zich er voor, en palmen ziet men in menigte. Langs de veranda's bloeien
+in de open lucht de prachtigste orchideeën van de wereld, en op het
+bloedende hart der rozen huppelt de kolibri al springend rond en doet
+de juweelen van zijn gevederte schitteren. In dit bevoorrechte oord,
+dat geen winter kent, zijn er altijd bloemen. De kroon, die afvalt,
+wordt dadelijk vervangen door de zich openende bloem, want hier
+heerscht de eeuwige lente, waarvan de dichters zingen.
+
+Indien Rio nog geen prachtige stad is in den modernen zin van het
+woord, het zal niet lang duren, of de stad zal het geworden zijn,
+als ten minste de hartstocht voor den vooruitgang blijft voortduren,
+waar Brazilië tegenwoordig door bezield is. Nog enkele jaren,
+en Rio zal aan Buenos Aires de suprematie in Zuid Amerika kunnen
+betwisten. O, die rivaliteit tusschen Buenos Aires en Rio, wat heeft
+die al een conflicten uitgelokt, hoeveel dwaze voorvallen heeft ze
+veroorzaakt! Wacht u wel, tegenover een Braziliaan te zeggen, dat
+Buenos Aires het wint van Rio, ge zoudt onmiddellijk worden aangezien
+voor een barbaar, die in het minst geen smaak had. De Argentiniër
+zal niet toegefelijker wezen, als ge uw voorkeur voor Rio aan den
+dag legt ten nadeele van Buenos Aires. De beide latijnsche zusters
+zijn twee vijandige zusters; ze kibbelen onophoudelijk. Ze voeren
+al sinds onheugelijke tijden een oorlog met speldeprikken, met
+sarcasmen en onwelwillendheden. Ze zijn beide naijverig en trotsch
+op hun welvaart, hun rijkdom en de schoonheid der vrouwen, en altijd
+trachten ze elkaar de loef af te steken. Elke nieuwe verfraaiing van
+Rio bij voorbeeld doet dadelijk in Argentinië den wensch ontstaan,
+iets nog veel mooiers te Buenos Aires te krijgen.
+
+Maar wat Argentinië ook doet, het land is al bij voorbaat in het
+nadeel. Gelegen aan de lage oevers van de Rio de la Plata, heeft
+Buenos Aires noch de ruimte, om zich zoo uit te breiden als Rio de
+Janeiro, noch ter verfraaiing de onvergelijkelijk schoone natuur van
+Rio de Janeiro.
+
+Een bezoek aan de havenwerken, waar ieder Braziliaan trotsch op is,
+wekt de grootste belangstelling. Rio, met zijn prachtige haven, had nog
+geen kaden; die worden thans gebouwd. Paket- en transportbooten, die
+tegenwoordig nog genoodzaakt zijn, in het midden der baai te ankeren,
+zullen over enkele maanden onmiddellijk passagiers en goederen aan
+land kunnen zetten. Dat zal tijd doen winnen en zal de overladingen
+van nu onnoodig maken, die zoo ingewikkeld zijn en zooveel kosten
+meebrengen. Een boottochtje in de baai kost u voor een uur het bagatel
+van 50 milreis, dat is 80 francs. Trouwens alles is duur, afschuwelijk
+duur in Rio; om u van de aanlegplaats naar uw hotel te laten brengen,
+moet ge voor een victoria ongeveer 25 francs betalen, en als ge u met
+een eenvoudige cabriolet voor één persoon tevreden stelt, komt ge met
+acht of tien francs uit naar den koers. In de restauraties is het nog
+erger. Een gewone maaltijd, waar men in Parijs drie francs voor zou
+betalen, komt al spoedig op 30 of 40 francs, als men ten minste zoo
+onvoorzichtig is, naar wijn te vragen. Alleen de trams zijn niet duur.
+
+De Braziliaan is voor gelijkheid en zeer vriendelijk; hij heeft niet
+als de Noord-Amerikaan een vooroordeel tegen de negers. Al houdt hij
+niet juist veel van den zwarte, hij behandelt hem beleefd, verwaardigt
+zich, hem de hand te reiken en hem "senhor" te noemen, zelfs als
+hij den man in zijn dienst heeft. Dat vriendelijke optreden heeft
+de Braziliaan voor een ieder over, voor den vriend van ouden datum,
+den nederigsten zwoeger en den vreemdeling. Vraagt ge hem naar den
+weg, dan doet hij meer dan enkel u inlichten, hij gaat met u mee. En
+als ge van hem weggaat, geeft hij u zijn adres en stelt zich te uwer
+beschikking, voor het geval, dat ge zijn diensten weer mocht noodig
+hebben. Maar wacht er u voor, die aanbiedingen al te ernstig op te
+vatten, dan zoudt ge u aan al te veel teleurstellingen blootstellen.
+
+De heer Luis de Castro, een uitstekend Braziliaan, waarschuwde zelf
+ons tegen de vriendelijkheid van zijn landgenooten. "De Braziliaan",
+zei hij, "is indolent en wat daarvan het logisch gevolg is,
+onverschillig. Laat men ons niet lastig vallen, dat is al, wat we
+vragen. Als hij eenmaal zijn apathie laat varen bij gelegenheid van
+de eene of andere zaak, die hem sterk aangrijpt, kan de Braziliaan
+tot de grootste geestdrift overslaan. Hij geeft zich dan met al het
+vuur van zijn zuidelijken aard en is tot alle uitersten bereid. Er
+is soms, dat weet ik, eenige overdrijving in die betuigingen, zelfs
+maken we ons dikwijls belachelijk in de oogen van vreemdelingen; maar
+de bedoeling is zoo goed, de geestdrift zoo oprecht en edelmoedig,
+dat het onrechtvaardig zou zijn, ons teveel op een afstand te
+houden. Ongelukkig volgt op de oogenblikken van geestdrift spoedig weer
+de vergetelheid; de ontroering is wel echt, maar ze is vluchtig, en we
+vallen terug in de gewone onverschilligheid. De Braziliaan kan niet
+volharden in zijn gevoelens. Wij kunnen niet lang achtereen haten,
+zoo min als we vriendschap weten te bewaren. Men kan niet zeggen,
+dat er ondankbaarheid in het spel is, noch dat hier een karakterfout
+valt aan te wijzen; men heeft hier te doen met een gevolg van ons
+temperament, zoo geneigd tot plotselinge veranderingen."
+
+Zorgeloosheid, die ontmoet men overal in Brazilië. Laat ons eens
+een bezoek brengen in het huis van middelmatig door de fortuin
+gezegenden. De meubels zijn er geriefelijk, maar geplaatst zonder
+smaak of zorg; weinig of geen bibelots en kunstvoorwerpen, van die
+duizenderlei aardige nietigheden, waardoor een woning iets sierlijks
+en persoonlijks krijgt. Aan de wanden heerscht de afschuwelijke
+chromolithografie. De Braziliaan uit Rio, die altijd buiten is,
+bekommert er zich weinig om, dat zijn huis altijd vroolijk en
+aantrekkelijk zij. De vrouw stelt daar niet veel meer belang in,
+hoewel zij er nooit uit komt, of misschien juist daardoor. Door
+het gebruik veroordeeld tot een leven van kluizenares, houdt ze
+niet veel van een woning, die haar tot niet veel meer dan een
+gevangenis is geworden. Oppervlakkig en apathisch, als ze is, kent
+ze geen andere zorgen dan die voor haar toilet en haar persoon;
+haar natuurlijke indolentie maakt haar trouwens veel geschikter
+voor de lange middagsiësta's dan voor het in orde houden van haar
+huis. Wat pianospelen en borduren geven haar afleiding genoeg. Voor
+het overige heeft ze haar bedienden, voor het meerendeel negers, die,
+men kan wel nagaan, op welk een schitterende wijze, voor de huishouding
+zorgen. Eveneens is de zorg voor de keuken aan negerinnen opgedragen,
+waardoor het zich laat verklaren, hoe het komt, dat men nog al slecht
+eet in Brazilië.
+
+In de welgestelde gezinnen laat men er zich op voorstaan, dat men
+de fransche keuken volgt, maar de Braziliaan is geen smuller. Hij
+gebruikt weinig en geeft niet veel om de hoedanigheid van wat hij
+tot zich neemt. Dit land, dat over alle klimaten beschikt en waar
+dus al onze groenten en europeesche vruchten zouden kunnen groeien,
+verwaarloost de warmoezerij uit onverschilligheid. Asperges, doperwten,
+snijboonen, olijven, perziken, abrikozen, kersen, enz., dat alles wordt
+uit Europa ingevoerd als ingemaakte waren, die door het vervoer per
+boot en door de tropische zeeën altijd verliezen in smaak. Dezelfde
+onverschilligheid voor vee en gevogelte. Brazilië heeft daarvan
+genoeg, maar het heeft nooit iets gedaan, om de rassen te verbeteren
+of te kruisen. Rundvleesch en schapevleesch zijn er dan ook taai en
+ongenietbaar. Maar Brazilië heeft daarentegen heerlijke sinaasappelen,
+geurige bananen en vooral overheerlijke ananassen. Wat de overige
+vruchten van het land aangaat, gabuticaba's, mangga's, sapoeti's, enz.,
+die worden door den Europeaan gewoonlijk niet op hoogen prijs gesteld.
+
+Na den maaltijd biedt uw gastheer u koffie aan, de beroemde
+braziliaansche koffie. Laat ons hier een eerbiedige buiging maken;
+niets kan geuriger wezen dan die drank, naar braziliaanschen trant
+klaargemaakt. Geen koffiesoort, zelfs de mokka niet, overtreft die
+koffie. Onze goede braziliaansche vrienden verwijten ons, dat we geen
+koffie kunnen drinken. Hoezeer hebben ze daarin gelijk, en wat is
+er een groot verschil tusschen het vocht, waaraan wij gewoon zijn,
+en den zachten drank, die geurig is en pittig, zooals men dien daar
+krijgt. En of ge nu bij den meest bescheiden burger u moogt bevinden,
+de koffie, die men er u presenteert, is even lekker als die van de
+koffietafel van het hoofd van den staat. Het is ook de nationale
+drank. De Braziliaan is zeer matig en maakt geen gebruik van alcohol;
+hij drinkt niet anders dan koffie; maar daar drinkt hij dan ook veel
+van. Als ge op een namiddag tien bezoeken aflegt, moet ge tien kopjes
+koffie naar binnen werken. Komt ge in een winkel, waar men u kent,
+dan verschijnt al spoedig het blaadje met het kostbare vocht en wat
+suiker. In het begin wordt men er vermoeid van en slaapt slecht, maar
+het gewent, en ten slotte kon ik twintig kop koffie per dag gebruiken,
+zonder er eenigen hinder van te gevoelen.
+
+Na den maaltijd en de koffie, gevolgd door een kort oponthoud in
+den salon, neemt uw gastheer u mee naar zijn club of laat u de stad
+zien. Ik heb al gezegd, dat Rio als stad niets bijzonder belangwekkends
+heeft, maar dat geldt niet voor de menschen, die men er ziet. Bij elke
+schrede doet er zich voor den opmerkzamen waarnemer een schilderachtige
+indruk voor of bespeurt hij voorbeelden van eigenaardige gebruiken
+en gewoonten. Dit is het echte braziliaansche leven, zooals het zich
+op straat afspeelt.
+
+Pas op straat gekomen, zag ik jongelui, mannen met baarden
+zelfs, die in elkaârs armen vielen en daarbij elkander op den
+rug sloegen. Bloedverwanten zeker, die elkaâr na lange scheiding
+weerzien? Nee, dit is de manier, waarop men elkander begroet in
+Brazilië, en die menschen hebben mogelijk een uur te voren elkander
+nog gesproken. De omhelzing vervangt er onzen banalen handdruk.
+
+Daar komt in snellen draf een reeks van rijtuigen naar ons toe. Is
+het een optocht? Vergissing, het is een begrafenis. De lijkwagen
+en de stoet draven voorbij. De dooden rijden overal vlug; maar in
+Brazilië doen ze hun veertig kilometer in het uur. Geen priester noch
+officiëel vertoon in het sterfhuis. De toespraken en de godsdienstige
+plechtigheid hebben op het kerkhof plaats zonder eenige ostentatie. Een
+minuut later zag ik een fiaker voorbijgaan, rood geverfd en met
+goud afgezet; daarin stond een langwerpige kist, geheel verguld. Ik
+vroeg na en hoorde, dat de wagen den lijkdienst vervulde en dat de
+kist het lijkje bevatte van een kindje, dat naar het kerkhof werd
+gebracht. In Brazilië wordt niet over kinderen gerouwd; trouwens men
+draagt nauwelijks rouwkleeren voor volwassenen; een half jaar voor
+een vader of een broeder, drie maanden voor een grootvader. In dit
+land van schitterend licht houdt men niet van donkere kleuren.
+
+Wij kwamen veel soldaten tegen. Ze leken mij goed gekleed, maar
+onverschillig in hun houding. Verscheiden onder hen hadden een uniform,
+veel gelijkend op die van onze artilleristen met gele schoenen. Bij
+het station Riachuelo zag ik een soldaat, een prachtigen neger, naar
+het voorschrift correct gekleed, maar zonder schoeisel. Ik wil niet
+zeggen, dat het braziliaansche leger geen schoenen aan zijn soldaten
+geeft, ik constateer enkel, dat er soldaten zijn, die het niet streng
+met de reglementen nemen.
+
+Het braziliaansche leger is niet talrijk; ongeveer twintig duizend man
+voor een land, dat zoo groot is als heel Europa. De meesten liggen
+in garnizoen in de zuidelijke provincie Rio Grande, op de grenzen
+van Argentinië, den aartsvijand. Wat volharding en moed betreft,
+kan dit legertje wedijveren met de overige legers van Zuid-Amerika;
+het heeft bewijzen van weerstandsvermogen en dapperheid gegeven in
+den zwaren oorlog met Paraguay. De heldenmoed is een deugd bij alle
+volken; hij is ook bij het braziliaansche leger hoog in eere. Wat
+daaraan ontbreekt, is practische leiding, goed onderwijs. Daar ik er
+zelf niet over oordeelen kan, herhaal ik het oordeel van de talrijke
+Brazilianen, die er met mij over hebben gesproken. Al prijzen ze de
+oorlogsqualiteiten van het leger, ze hebben maar matig respect voor
+de krijgskundige kennis van soldaten en officieren.
+
+Brazilië heeft pas in Europa een heele vloot van moderne
+schepen besteld, bestaande uit dertig oorlogsschepen, waarvan
+drie pantserschepen van 21.000 tonnen, twee kruisers van 14.000
+tonnen, transportschepen, twaalf torpedobooten en zes kleinere
+vaartuigen. Argentinië, dat rechtstreeks bedreigd wordt door die
+aanwinsten, doet, alsof het er niet ongerust over is. Als men daar de
+menschen hoort, zouden die machtige schepen enkel gevaarlijk wezen
+voor diegenen, die er aan boord zijn en de enorme kanonnen zouden
+nooit andere slachtoffers maken dan hun eigen artilleristen. Die goede
+Argentiniërs gaan zelfs zoo ver van te beweren, dat die gepantserde
+kruisers nooit de haven van Rio zullen verlaten, bij gebrek aan
+matrozen en zeelui, om ze buitengaats te brengen. Brazilië laat ze
+praten en gaat met zijn bewapening voort.
+
+Dit land, dat geen soldaten of althans weinige heeft, zit vol
+kolonels. In Brazilië is ieder kolonel, soms zelfs generaal of doctor,
+maar doctor zonder bul, kolonel zonder aanstelling, maar toch kolonel
+of doctor. De liefde voor een lintje, die ze ons verwijten, is in
+Brazilië vervangen voor de begeerte naar een titel. Ik herinner mij,
+dat ik werd voorgesteld aan een "generaal", die nooit soldaat was
+geweest. Hij had zijn titel te danken aan den republikeinschen ijver,
+dien hij aan den dag legde tijdens de omwenteling, welke aan dom
+Pedro II zijn troon kostte.
+
+Ik sprak daar van doctors; ze zijn nog talrijker dan de
+kolonels. Indien de laatsten er in grooten getale zijn, van de
+anderen wemelt het er. Er is zoo weinig noodig, om in Brazilië dien
+titel te krijgen! Enkele jaren gymnasium, een paar cursussen aan de
+School voor rechtsgeleerdheid of geneeskunde, dat is voldoende. Er
+is geen land ter wereld, waar zooveel advocaten wonen; alle vrije
+ambten zijn er trouwens overvuld. Daar ze nog al decoratief zijn
+en niet vermoeiend, geeft de Braziliaan er de voorkeur aan boven de
+moeilijke handelsbetrekkingen en industriëele posten, die hij aan de
+vreemdelingen overlaat. Als hij grondbezitter is, laat de Braziliaan
+werken, maar werkt zelf niet; hij ziet zijn koffie groeien, en als hij
+er het geld voor geïnd heeft, geeft hij dat uit zonder nauwkeurig te
+rekenen. Die smaak in uitgeven, vereenigd met groote luiheid, begint
+reeds gevolgen te hebben. De grond gaat langzamerhand in de handen
+van vreemdelingen over, economen en arbeiders. In de provincie Sao
+Paulo zijn reeds een groot aantal koffie-plantages gemonopoliseerd
+door een Duitscher, den heer Schmidt, die als landverhuizer naar
+Brazilië kwam en nauwelijks zijn naam kon teekenen.
+
+Hoewel ze graag de titels van doctor, kolonel of generaal uitdeelt,
+verbiedt de braziliaansche regeering onverbiddelijk het dragen van
+decoraties. Zoo groot is zelfs haar afschuw van die ijdelheidsdingen,
+dat "ieder braziliaansch burger, die een vreemde decoratie
+aanneemt, door dat feit alleen zijn hoedanigheid van burger der
+zuid-amerikaansche republiek verliest". Die woorden zijn duidelijk,
+laten geen uitzonderingen toe of schikkingen. Een officier van de
+braziliaansche marine, dien Wilhelm II wilde decoreeren, zag zich
+genoodzaakt, een eerbewijs af te wijzen, dat in zijn land als een
+vernedering zou worden beschouwd. Santos Dumont zelfs, de groote
+luchtvaarder, op wien Brazilië zoo trotsch moest wezen, heeft zijn
+nationaliteit verloren, omdat hij van president Loubet het roode lint
+heeft aanvaard.
+
+Maar bij gebrek aan lintjes kan de Braziliaan galon dragen. Al maakt
+hij daarvan niet voor zichzelven gebruik, hij maakt er gebruik,
+zelfs misbruik, van voor zijn ondergeschikten, voor ambtenaren
+en soldaten. Elk ambt, hoe bescheiden ook, brengt een weelde van
+goudgalon mee op mouwen en hoofddeksels. In een tram of een spoorweg
+komt een van goud stijve meneer op u toe. Dat moet een generaal zijn,
+denkt ge. Volstrekt niet, het is eenvoudig maar een controleur, die uw
+kaartje komt nazien. Op de kepi der officieren is de stof met zooveel
+goudgalon overdekt, dat men haar niet meer kan onderscheiden. In dit
+land, waar men geen enkel goudstuk ontmoet, schijnen de uniformen
+der ambtenaren al het kostbare metaal te hebben opgeslokt.
+
+Ik spreek daar over het braziliaansche goudgeld. Het moet wel
+bestaan, ten minste dat is mij verzekerd. Ik heb het nooit gezien;
+niemand heeft er ooit een oog op geslagen. Het wordt angstvallig
+bewaard in een zekere schatkist van den staat, die amortisatiekas
+heet. Alle transacties hebben plaats door middel van biljetten, die,
+wat hun waarde betreft, doen denken aan de assignaten uit den tijd
+van onze eerste republiek. Niets smerigers is er dan die papiertjes,
+als ze door duizenden handen zijn gegaan en in allerlei zakken
+hebben gehuisd. Men is begonnen, zilvergeld in omloop te brengen, om
+pasmunt te krijgen. Maar dat geld is nog niet algemeen in gebruik,
+en er is ook niet veel aangemunt. Wat het goud aangaat, dat blijft
+onzichtbaar. Hoewel in het bezit van mijnen, die ongehoord rijk zijn,
+heeft Brazilië geen enkele staaf goud. Dat heeft twee oorzaken,
+de eerste is, dat de Braziliaan, die indolent is en niet van werken
+houdt, de exploitatie van zijn mijnen aan vreemden overlaat, waardoor
+het kostbare metaal, zoodra het is te voorschijn gebracht, naar
+Europa verhuist, en de tweede, dat Brazilië, geen voordeel trekkend
+uit de rijkdommen van zijn bodem, onophoudelijk een beroep doet op
+de spaarpenningen der Oude Wereld. Die leeningen met de interesten
+moeten worden terugbetaald in goud, waardoor al dat metaal uit het
+land wordt gehaald en er voor de Brazilianen alleen papier overblijft.
+
+Deze lange uitweidingen hebben ons Rio uit het oog doen verliezen. Laat
+ons erheen terugkeeren en hervatten we onze wandeling door de stad. Op
+onzen weg ontmoeten we veel lagere scholen en gymnasia. Daar mijn
+gids een betrekking heeft als inspecteur van het door de overheid
+gegeven onderwijs, kunnen wij er gemakkelijk binnentreden. Wij worden
+er uiterst vriendelijk ontvangen en we bezichtigen tot in kleine
+bijzonderheden verscheiden van die inrichtingen. Hier valt er zonder
+voorbehoud te prijzen. De openbare scholen zijn uitstekend ingericht,
+met inachtneming van alle eischen van comfort en hygiëne. Overal
+lucht en licht, groote lokalen, en ruime speelpleinen en tuinen,
+waar de kinderen vrij kunnen stoeien en spelen. Over de kennis der
+onderwijzers valt op het eerste gezicht niet te oordeelen; men zou de
+algemeene ontwikkeling der bevolking daarvoor moeten nagaan, en die
+wordt niet zeer hoog gesteld. Maar dat is zonder twijfel minder de
+schuld van den meester dan van den leerling, die door zijn temperament
+zoozeer tot luiheid geneigd is.
+
+En toch, hoewel zoo apathisch, is de Braziliaan merkwaardig
+intelligent; wat anderen om het te leeren veel moeite kost, dat
+vermeestert hij spelenderwijs. Ook is het niets ongewoons, in Brazilië
+mannen te ontmoeten van groote beschaving en hooge ontwikkeling. Wat
+mij het meest heeft verrast, is de buitengewone gemakkelijkheid,
+waarmee de Braziliaan vreemde talen leert. Zeer talrijk zijn er de
+personen, die vloeiend Engelsch, Fransch, Italiaansch en Spaansch
+spreken. Meer dan eenige andere taal is het Fransch er verspreid. Zij,
+die het bij gebrek aan oefening niet spreken, begrijpen het wel, en
+ge kunt in Rio u uitstekend redden, zonder een woord Portugeesch te
+kennen. Onze letterkunde, ons tooneel, zelfs onze politiek worden er
+op hoogen prijs gesteld, minder misschien uit overgroote sympathie
+voor Frankrijk, dan wel door die verwantschap, die de latijnsche
+rassen aan elkander verbindt.
+
+Een zeer belangwekkende bijzonderheid van het onderwijs in Brazilië
+is, dat het volkomen kosteloos wordt gegeven. Ik ken ingenieurs,
+dokters en advocaten, die prachtige posities innemen, zonder dat hun
+opleiding hun familie iets heeft gekost. Dit inderdaad democratische
+stelsel staat allen toe, de eerste scholen van het land te bezoeken
+en later openbare ambten te bekleeden. Ieder mag daarnaar streven
+met kans op succes, zelfs de negers, onder wie tegenwoordig personen
+van aanzien voorkomen. Om de waarheid te zeggen, maakt het negerras
+met enkele uitzonderingen geen misbruik van dat recht; het bepaalt
+zich liever tot de ondergeschikte baantjes, waarmee lange eeuwen van
+slavernij het vertrouwd hebben gemaakt.
+
+Onder het vervolg van mijn wandeling door de stad, zie ik tot mijn
+groote verbazing, dat veel straten in Rio naar nog levende menschen
+zijn genoemd. Allen, die door een titel van generaal niet voldoende
+beloond zouden zijn voor diensten, worden in Brazilië geëerd, door hen
+onsterfelijk te maken door een plakkaat op den hoek der straten. Naast
+oud-presidenten komen er de namen voor van veel ministers, van
+prefecten, generaals, advocaten, redenaars en illustre onbekenden,
+wier namen voor altijd vergeten zouden zijn zonder deze officiëele
+wijding. In Brazilië wordt men gemakkelijk een groot man; er is een
+beetje talent voor noodig en veel welbespraaktheid. Te kunnen spreken
+en spreken over alles, dat is het middel, om hier een gevestigden
+naam te verwerven; maar is dat alleen hier het geval?...
+
+De Braziliaan neemt het den vreemdelingen een beetje kwalijk, dat ze
+zijn groote mannen niet kennen. Hij kent zelf die van de heele wereld,
+tegenwoordige en vroegere; hij vereert ze op zijn manier en gebruikt
+hun namen als doopnamen. In Brazilië worden de kinderen niet gedoopt
+als Piet en Paul en Jacob of Jan; dat is te afgezaagd en goed voor
+het oude Europa; hier heet men Chateaubriand, Nelson, Washington,
+Victor-Hugo, Guillaume-Tell, Albuquerque, enz.
+
+Ik ben ook in den schouwburg geweest. Het eigenlijke seizoen
+voor Brazilië was voorbij; maar het was de tijd der reizen van
+europeesche sterren; ik hoorde een italiaansche zangeres, Mevrouw
+Carelli en een italiaansche tooneelspeelster, Mevrouw Rafaella Chenet,
+en onzen uitstekenden Coquelin, die voor de tweede maal in Amerika
+bewondering kwam vragen voor Molière en Rostand. Bij die verschillende
+voorstellingen was het publiek talrijk en uitgelezen, bestaande uit
+alles, wat Rio heeft te vertoonen aan rijkdom en mondaniteit. De zaal
+is op die dagen werkelijk zeer aantrekkelijk met de vele jonge, mooie
+vrouwen van donkere schoonheid, met schitterende oogen, naar de laatste
+europeesche mode gekleed. Als eenmaal de tournées zijn afgeloopen, gaat
+de braziliaansche beau monde niet meer naar den schouwburg. Nationale
+kunst van eenige waarde bestaat er nog niet. Schrijvers en spelers zijn
+beide even middelmatig, en de grove grappen, die op het portugeesche
+programma voorkomen, beletten de goede families naar den schouwburg
+te gaan. Er wordt intusschen verteld, dat enkele revues, een genre,
+dat er druk wordt beoefend, zeer geestig zijn, en dat een welaangename
+muziek de goede satirieke coupletten begeleidt.
+
+Dat wil ik graag gelooven, want de Braziliaan kan geestig
+wezen, vooral tegenover de regeering laat hij zijn geestigheid
+vrij spel. Journalisten, kroniekschrijvers, tooneelschrijvers,
+carikaturisten kiezen bij voorkeur als mikpunt van hun vernuft den
+toestand van het oogenblik. In geen enkel land geniet men grooter
+vrijheid van het woord; de pers is koningin en kan zich alles
+veroorloven. Niemand is veilig voor haar, zelfs het staatshoofd
+niet, en hij nog minder dan iemand anders. Sla de _Malho_ open,
+het humoristisch blad van Rio, ge kunt er zeker van zijn, op elke
+pagina een carikatuur van den president te zien. Nooit bemoeit zich
+de rechter met aanvallen van dien aard. Ze doen in den grond der zaak
+weinig kwaad, en de regeering weet wel, dat al is de Braziliaan wat
+los in den mond, hij toch een trouw onderdaan wil zijn. Men vergeeft
+hem zijn spot, omdat men zijn patriotisme waardeert.
+
+Men kan overigens gemakkelijk begrijpen, dat de President der
+Republiek alle kritiek moet slikken, want hij is een verantwoordelijk
+regeeringspersoon, in tegenstelling met den franschen President. Hij is
+met aanzienlijke macht bekleed, bijna met een onbeperkt gezag. Zoodra
+hij gekozen is, omgeeft hij zich met ministers, die hijzelf kiest en
+die in zijn naam regeeren. Tegenover de Kamers vertegenwoordigen de
+ministers alleen het staatshoofd en feitelijk wordt hij aan de kaak
+gesteld in de personen zijner ministers. Om de waarheid te zeggen,
+zijn het niet meer dan secretarissen. Dat is ook hun officiëele titel.
+
+
+
+
+    II. Brazilië en de Brazilianen.--De spoorweg van
+    Rio naar Sao Paulo en Brazilië, gezien van uit het
+    coupé-venster.--Aankomst te Sao Paulo, de stad, de gebouwen
+    en haar handelsontwikkeling.--Ligging en klimaat--De invloed
+    van Sao Paulo op de zaken.--De hoofdstad voor koffie.--Bezoek
+    van den heer Doumer aan een koffieplantage.--De quaestie
+    der douanerechten.--De crisis in de koffie.--Braziliaansche
+    comité's voor prijsbepaling en propaganda.--Beroep op
+    de landverhuizing--De nog onontgonnen hulpbronnen van
+    Brazilië.--Besluit.
+
+
+Brazilië is een federatieve republiek, bestaande uit twintig staten en
+een federaal district, zetel der centrale regeering, dat Rio de Janeiro
+omvat en de onmiddellijke omgeving. Ieder der twintig gefedereerde
+staten geniet een groote politieke en administratieve vrijheid,
+heeft een eigen gouverneur, eigen Kamers en zelfgekozen rechters. In
+sommige der staten gelden eigen wetten, en veel wordt door plaatselijke
+verordeningen geregeld. Het centrale bestuur heeft de zorg voor de
+diplomatieke verhoudingen aan zich gehouden, sluit dus verdragen, en
+stelt bovendien in alle staten de maatregelen vast, die de openbare
+belangen raken, als de wetten omtrent de hygiëne en dergelijke.
+
+Al die staten, zoo verschillend van klimaat en gewoonten en belangen,
+zijn aan elkander verbonden door een gemeenschappelijken band,
+de vaderlandsliefde, een vurig patriotisme, dat hoe loffelijk ook,
+lastig is, omdat het geen enkel voorbehoud, geen kritiek duldt. Of
+ge een Braziliaan ontmoet uit Manaos, uit Rio of uit Porte Alegre;
+of hij komt uit de donkere wouden van den Amazonenstroom of wel van de
+grenzen van Parana, hij is er altijd van overtuigd, dat Brazilië het
+eerste land der wereld is, het rijkste en machtigste van alle. Zeer
+dikwijls hoort ge hem afgeven op sommige misbruiken of lachen met
+enkele kleingeestigheden, maar wacht u wel, hem gelijk te geven of
+naar zijn kritiek verder onderzoek te doen, dan zult ge onmiddellijk
+bespeuren, dat hij zich tegen u keert en dat er niets aan is van wat
+hij zooeven zei.
+
+Die vaderlandsliefde wordt onuitstaanbaar, als ze iemand onrechtvaardig
+maakt voor het vaderland der anderen. Dat is een fout, die vrij
+algemeen is bij den Braziliaan, die naar Europa gaat. Hij komt er
+meestal met de vooropgezette meening, dat al wat hij er te zien zal
+krijgen niet van dien aard is, dat een Amerikaan er verbaasd van zal
+staan. En niets van wat hij ontmoet, verwondert hem dan ook. Maar
+daar hij snugger genoeg is, wijzigen zich zijn gevoelens gaandeweg
+en hij ondergaat de bekoring van onze beschaving, als hij langer in
+Europa vertoeft en zich de moeite geeft inlichtingen in te winnen.
+
+Om van Rio naar Sao Paulo te gaan, kan men over twee vervoermiddelen
+beschikken. Men kan een der talrijke booten nemen, die naar Buenos
+Aires gaan en eenige malen per week in Rio aanleggen. In een paar uren
+wordt men overgebracht. De paketbooten, die Rio bij het vallen van
+den nacht verlaten, leggen bij het aanbreken van den dag te Santos
+aan. Aan de haven ginds staat de trein voor het vertrek gereed,
+en in twee uren voert die u naar Sao Paulo. Deze manier van reizen
+is verreweg de aangenaamste, en bij voorkeur maken er gebruik van de
+kooplieden, die dikwijls tusschen de beide steden heen en weer moeten
+gaan. Maar de vreemdeling, die komt om te zien, neemt liever den
+spoorweg van Rio naar Sao Paulo, bekend in Brazilië onder den naam
+van de Centraal. Het is de oudste spoorweg van het land, dateerend
+van 1850, en ondanks den vrij levendigen handel ligt er nog slechts
+enkel spoor met wissels op de plaatsen, waar de uit tegenovergestelde
+richting komende treinen elkaar ontmoeten. Tegenwoordig is het
+reuzengebied van Brazilië overdekt met een dicht net van lijnen. De
+meeste spoorwegen van de 16.000 kilometer in exploitatie zijnde lijnen
+behooren aan particuliere maatschappijen; de braziliaansche regeering
+bestuurt rechtstreeks niet meer dan ongeveer 3000 kilometer.
+
+Een reis met de Centraal is lang geen pleizierreis, dat scheelt
+veel. De trein heeft geen andere dan eerste en tweede klasse. In
+de laatste, die zeer primitief is ingericht, nemen de armen plaats,
+de negers en de carregadors of sjouwerlui, zoowel als de caipira's
+of boeren. Alle anderen hoopen zich op in de eerste klasse, die
+er uit het oogpunt van comfort al niet veel beter aan toe is. Het
+zijn enorme waggons met vijftig plaatsen, voorzien van banken met
+beweegbare leuningen en zonder kussens, waarop alles door elkaar plaats
+neemt. Geen afzonderlijke compartimenten, zelfs geen scheidingen tot
+op rughoogte, zooals onze meest bescheiden derde-klaswaggons bezitten;
+men kan er zich onmogelijk een intiem hoekje maken met vrienden of
+bloedverwanten; de rijke en de arme, de minister en de landverhuizer
+zitten er onmiddellijk naast elkaar in een opgedrongenheid, die
+democratisch, maar vreemd is. Ik heb een zeer aanzienlijk personage
+zien zitten naast een boerin, die een gebraden vogel bij zich had en
+die onder het rijden een substantieel maal deed, dat geen welriekende
+geuren verspreidde. Als de reis is afgeloopen, ligt de wagen vol
+papieren en afval van allerlei aard.
+
+En het stof, dat vreeselijke roode stof uit Brazilië, dat zoo
+ongrijpbaar en verraderlijk is en overal binnendringt door de nauwste
+spleetjes van den wagen! Er is niets tegen te doen; men moet er zich in
+schikken, zijn reis te volbrengen met een gezicht als een Mohikaan. De
+grootste last van dat stof is, dat men er door genoodzaakt is, de
+vensters van den waggon dicht te houden, wat ver van aangenaam is
+in een land, waar de thermometer 35 graden Celsius wijst en alles
+gloeiend heet is. Half gestikt en onherkenbaar, komt men op de plaats
+van zijn bestemming aan na een marteling van veertien uren.
+
+Op den Centraal rijden elken dag twee treinen en dan twee nachttreinen
+in beide richtingen; de nachttreinen zijn betrekkelijk gerieflijker,
+dan de dagtreinen, want de nachtelijke heeft ruime slaapwaggons met
+echte bedden, omsloten door gordijnen, waar men tegen een bijbetaling
+rusten, zoo niet slapen kan.
+
+Ondanks de voordeelen van den nachttrein gaf ik, door nieuwsgierigheid
+gedreven, de voorkeur aan den dagtrein. Ik wilde het landschap
+zien, en de langzaamheid van den rit gaf mij daar alle gelegenheid
+voor. Naarmate men verder van Rio komt, wordt de natuur minder mooi;
+de zoo schilderachtige kustgebergten verdwijnen aan den horizon,
+om plaats te maken voor gelijkvormige heuvels, waar de trein zich
+tusschen door beweegt. Lange uren achtereen is het een onafgebroken
+opeenvolging van dalen, waar de Parahyba door vloeit, een groote rivier
+met lage oevers, waarvan de bochten door den trein worden gevolgd.
+
+De steden, die men passeert, zijn niet interessant en houden de
+aandacht niet vast. Barra Mansa, Rezende, Jacarehy gaan voorbij en
+vertoonen niet anders dan gewone woonhuizen. Een van die steden,
+Aparecida, geniet intusschen in Brazilië een reputatie, die ze minder
+aan haar schoonheid heeft te danken dan aan de vrome legende, die eraan
+is verbonden. De Heilige Maagd, heet het, verscheen er in vroeger
+dagen en ze vertoont er zich nog door tal van wonderen. Van alle
+kanten komen op sommige tijden de pelgrims; het is een braziliaansch
+Lourdes in een kader, dat veel minder mooi is dan bij het onze. Naar
+het uiterlijk te oordeelen, schijnt de vroomheid der geloovigen de
+stad niet bijzonder rijk of welvarend te maken, want het is een vuil
+en slecht gebouwd plaatsje.
+
+Door de roodachtige wolk van stof heen, die door den trein wordt
+opgejaagd, aanschouw ik het braziliaansche landschap. Behalve
+de weinige steden, die ik noemde, treffen wij noch dorpen, noch
+boerenhoeven aan. Overal eenzaamheid als in een woestijn, en de
+trein rolt uren lang voort door een streek zonder menschen. En als
+het zoo is gesteld langs den spoorweg, kan men nagaan, hoe het moet
+zijn in het binnenland, ver van alle middelen van gemeenschap. Geen
+landbouw wordt er beoefend buiten de naaste omgeving der steden;
+reuzenuitgestrektheden, groot als Zwitserland, worden aan de natuur
+overgelaten, die er een tropischen plantengroei doet opschieten. Bij
+gebrek aan werkkrachten en aan afzetgebied wordt er in Brazilië weinig
+aan landbouw gedaan.
+
+De nabijheid van Sao Paulo komt aan den dag met een totale verandering
+van het landschap. Overal wordt men herinnerd aan de werkzaamheid
+van den mensch. Hier geen woeste terreinen meer, noch braakliggende
+velden. Het maagdelijke woud wordt steeds verder teruggedrongen;
+alle grond, die aldus gewonnen wordt, is bebouwd, en op de roode
+velden van roode aarde verrijzen eindelooze rijen boompjes, beladen
+met purperen vruchten, gelijkend op onze kersen; dat zijn de eerste
+koffie-aanplantingen. We zijn in den staat Sao Paulo, het echte
+land van de koffie, dat aan de cultuur van de kostbare boonen een
+oppervlakte wijdt, die tweemaal zoo groot is als Frankrijk. Nog enkele
+minuten en we zijn in de stad.
+
+Van alle steden in Brazilië is Sao Paulo ongetwijfeld de mooiste,
+de best gebouwde en modernste. Er zijn breede lanen en straten
+met huizen en villa's naar den besten smaak, staande te midden van
+tuinen. Minder krachtig dan die van Rio, is de plantengroei van Sao
+Paulo schitterender en afwisselender; het is het klassieke land van
+rozen en orchideeën. Bij de minder imposante natuur is Sao Paulo een
+vriendelijker plaats, gezelliger en aardiger dan Rio. Men vindt er de
+rijkste menschen uit Brazilië, wier fortuinen gemaakt zijn in korten
+tijd door den handel in koffie. De voorspoed van deze stad is zoo snel
+gestegen, dat de bevolking, die in 1890 50.000 zielen bedroeg, thans
+300.000 bedraagt. Een economische crisis, die zeer scherp optreedt,
+vertraagt op het oogenblik de groote vlucht door de stad genomen, maar
+dat is slechts een tijdelijke verlangzaming, en alles doet vermoeden,
+dat Sao Paulo weldra weer flink vooruitgaande zal wezen.
+
+Dien snellen aanwas van de bevolking heeft de stad te danken aan
+het uitnemende klimaat en aan zijn rijkdom. Gelegen op een hoogte
+van 700 meter boven de zee, kent de plaats de gruwelijke hitte van
+de hoofdstad niet. De avonden zijn er koel, de nachten helder, en
+als het Zuiderkruis niet fonkelde aan het firmament vol sterren,
+zou men zich kunnen wanen in de gematigde luchtstreek van ons oude
+Europa. Zonder twijfel heeft de inwoner van Sao Paulo aan die klare,
+prikkelende lucht het te danken, dat hij zooveel werkzamer is dan zij,
+die moeten leven in de zware lucht van Rio; hij is ook veel levendiger,
+heeft meer handigheid in zaken en meer zin voor beweging. Door den
+geregelden aanvoer van emigranten heeft de bevolking van Sao Paulo
+veel nieuw bloed opgenomen, hetgeen na de vele verbintenissen onder
+bloedverwanten ook wel noodig was, en tegenwoordig is er geen enkele
+familie te Sao Paulo, die niet onder hare leden een of meer individuen
+telt van latijnsche of angelsaksische afkomst. Men ziet er hoogst
+zelden het klassieke type van den Braziliaan met donkere tint en dikke
+lippen, dat te Rio nog zooveel voorkomt; de Paulist is slank, heeft een
+lichte gelaatskleur, en blonde haren zijn er niet zeldzaam; door die
+instrooming van vreemde elementen is ook ontstaan dat onverwoestbaar
+particularisme, dat gevoel van meerderheid, dat hem met een gevoel van
+superioriteit op zijn landgenooten van de andere staten doet neerzien.
+
+Ofschoon gehecht aan het algemeene vaderland, is de Paulist in de
+eerste plaats Paulist en pas in de tweede Braziliaan. Ten tijde van
+de Revolutie, toen de keizer werd weggejaagd, verklaarde de staat Sao
+Paulo zich tot onafhankelijke republiek; maar men bleef niet bij dat
+grootsche plan, dat zooveel gevolgen moest na zich sleepen en stemde er
+later in toe, zich bij de Unie aan te sluiten, maar onder voorbehoud,
+zelfregeering te behouden in geldelijk en administratief opzicht. Aan
+het hoofd staat er een president, wiens gezag binnen de grenzen van
+den staat even groot is als dat van den president van de Republiek. Er
+is een parlement, dat bestaat uit een Kamer van afgevaardigden en een
+Senaat. Sao Paulo kiest bovendien federale afgevaardigden en senatoren,
+die de belangen van den staat in het centrale parlement van Rio
+moeten vertegenwoordigen en verdedigen. Daar ze druk en welsprekend
+zijn, hebben ze ten allen tijde een belangrijke rol gespeeld bij de
+discussies en veel politieken invloed uitgeoefend. Zoo heeft de staat
+Sao Paulo aan Brazilië verscheiden presidenten der Republiek geleverd,
+o. a. Campos Salles en Rodrigues Alves, die veel voor Brazilië hebben
+gedaan. De eerstgenoemde aanvaardde de regeering op het oogenblik,
+dat de jonge republiek, door binnenlandsche twisten verscheurd,
+haar ondergang nabij was. Door zijn wijsheid en zijn geestkracht wist
+hij het vertrouwen te herwinnen, en het sterk benadeelde crediet van
+Brazilië herstelde zich. Zijn opvolger zette het begonnen werk voort
+en wendde de verbetering in de geldelijke toestanden aan voor groote
+werken van openbare gezondheidsregeling en verfraaiing, thans nog
+de trots van Rio. De Paulisten ook zijn trotsch op hun hoofdstad,
+die door hen aan nieuwen glans is geholpen.
+
+Maar daarom vergeten ze hun eigen stad niet, hun bijzondere hoofdstad,
+die ze stellen boven elke andere stad. Niets komt hun te schoon of
+te duur voor, als zij er door gebaat wordt te vergrooten er het
+aantal ruime lanen, paleizen, scholen en monumenten van allerlei
+aard. Vraag aan een Paulist, wat de mooiste stad uit Brazilië is;
+zonder aarzelen zal hij u antwoorden, dat het Sao Paulo is. En dat
+is de waarheid. Ik waag mij niet aan een uitvoerige beschrijving van
+de stad. Genoeg zij het, te zeggen, dat er prachtige tuinen zijn,
+als de Jardin de Luz, het Antarctisch Park en het Bosque de Saude;
+scholen, die volmaakt moeten heeten uit het oogpunt van hygiëne
+en bouwstijl, als de Polytechnische School, de Normaalschool en de
+Prudente-de-Moraesschool, die alle modellen zijn, welke wij in Europa
+in velerlei mochten navolgen. Ook moet genoemd de nieuwe schouwburg,
+een mooi, nog niet voltooid gebouw, dat geen kwaad figuur zou maken
+naast onze Opéra, al doet het er in rijkdom en kunstwaarde voor
+onder. Daarbij hebben de bouwmeesters ongelukkig toegegeven aan
+die amerikaansche manie tot grootdoenerij, om te kunnen zeggen:
+"Onze zaal is grooter dan die van de Opéra te Parijs." De zaal zal
+inderdaad ruimer worden, en dat is het ergste verwijt, dat men maken
+kan, als men bedenkt, dat de zaal van onze Opéra beschouwd wordt als
+veel te groot voor de stemmen der zangers. Wat zal het zijn te Sao
+Paulo, als de gezelschappen er komen spelen?
+
+Sao Paulo bezit een belangwekkend gebouw, dat aantrekt door zijn
+bouwstijl zoowel als om de nationale gebeurtenis, waaraan het
+herinnert, te weten het paleis van Ypiranga. Het is op een hoogte
+geplaatst buiten de stad, op de plek, waar de regent dom Predo, zoon
+van Johan VI van Portugal, den 7den September 1822 de onafhankelijkheid
+van Brazilië uitriep, dat tot dien tijd een portugeesche bezitting
+was geweest.
+
+Het inwendige van het gebouw is niet bijzonder treffend, maar men
+heeft er een interessant museum van ethnographische en zoölogische
+verzamelingen. Een zaal is bestemd voor kunstwerken van braziliaansche
+kunstenaars, maar behalve enkele stillevens van Pedro Alexandrino, een
+leerling van Alexis Vollon, is er niets, dat vermelding verdient. In
+een hoek van het museum zijn een paar vertrekjes ingericht als
+historisch museum; men heeft er enkele portretten opgehangen van
+portugeesche gouverneurs van Brazilië en verschillende voorwerpen
+van geschiedkundige waarde.
+
+Men zou op zijn vingers kunnen optellen de Paulisten, die het
+museum van Ypiranga hebben bezocht; ze stellen zich tevreden met een
+bewondering uit de verte, maar ze gaan er nooit heen. De zeer weinige
+bezoekers, die ik er ontmoette, drie of vier, waren vreemdelingen,
+doortrekkende reizigers als ik zelf. De Braziliaan bekommert zich
+weinig om musea, zelfs niet om zijn eigene, vooral als die musea
+historische herinneringen bergen. In zijn oogen heeft Brazilië geen
+geschiedenis; het telt maar mee sedert de uitroeping van de Republiek
+in 1889; wat geeft hij om de relieken der constitutioneele monarchie,
+die hij zich nauwelijks meer te binnen kan brengen of die uit den tijd
+der portugeesche overheersching, welke hij geheel heeft vergeten? Hij
+hecht niet aan den dienst van het verleden en verbaast zich, dat die
+bij anderen in eere kan wezen.
+
+Met al haar breede lanen en straten, haar gebouwen en tuinen is Sao
+Paulo toch een trieste stad. Als het zes uur is geslagen en als de
+werkwereld den arbeid neerlegt, valt er een zware eenzaamheid neer in
+de handelsstraten, die te voren zoo levendig waren. Des avonds worden
+de winkels gesloten en alles wordt doodstil; een zoo diepe stilte
+heerscht er, dat de groote stad uitgestorven zou schijnen, als er
+niet talrijke electrische trams doorheen snorden. Onnoodig er over te
+denken, naar welken schouwburg men zal gaan; er wordt niet gespeeld,
+ten minste niet voor het deftige publiek. Buiten de gezelschappen uit
+den vreemde in den winter, waarbij italiaansche en fransche troepen
+de menschen lokken, worden de schouwburgen bespeeld door troepen met
+het gewone portugeesche répertoire, dat door de lagere klassen alleen
+kan worden gewaardeerd.
+
+Daar hij niet kan uitgaan en verstrooiing zoeken, leeft de Paulist
+te huis, en tracht zijn woning zoo aangenaam mogelijk in te richten;
+hij heeft graag een mooi huis, goed ingericht en voorzien van alles,
+wat den smaak kan streelen en wat hij niet buiten zijn huis kan
+vinden. Een eigenaardigheid van die huizen is, dat ieder vertrek
+uitziet op straat of op den tuin. Er zijn geen kamers zonder licht,
+geen uitgangen zonder vensters als bij ons; de wet verbiedt dat
+uitdrukkelijk. Als een eigenaar een huis wil bouwen, moet hij het
+plan overleggen aan een officieël persoon, met dien dienst belast,
+en hem wordt de vergunning om te bouwen geweigerd, als niet alle
+vertrekken rechtstreeks lucht en licht van buiten betrekken. Wat zou
+de tuberculose bij ons veel minder slachtoffers maken, als dergelijke
+verplichtingen ook bij ons golden! [1]
+
+Hoe groote bekoring ook van het gezinsleven kan uitgaan, die
+aanhoudende opsluiting wordt vervelend op den duur, vooral voor den
+vreemdeling te Sao Paulo, die verplicht is, zich naar de amerikaansche
+zeden te schikken. Terwijl deze groote stad van 300.000 inwoners even
+arm is aan gelegenheden tot ontspanning als de kleinste van onze
+onder-prefecturen, heeft men haar gedwongen in een keurslijf van
+wereldsche conventies, waaraan men niet kan ontkomen zonder schade
+voor zijn goeden naam. Men woont in glazen huizen, altijd open voor
+kwaadsprekendheid en achterklap. Alleen uitgaan om boodschappen te
+doen, is een dame niet veroorloofd, evenmin als het haar vrijstaat,
+zelfs al is ze niet alleen, stil te staan op straat, om een gesprek
+te voeren met een mannelijken kennis, al ware die ook een vertrouwd
+vriend des huizes. Ik schrijf aan den aanhoudenden angst voor den
+laster de somberheid toe van de Braziliaansche in het algemeen en van
+de vrouwen in Sao Paulo in het bijzonder. Daar ze bovendien apathisch
+is, geeft ze zich geen moeite, om door lectuur of nuttige bezigheid
+zich afleiding te verschaffen; in plaats van er tegen te strijden,
+koestert ze haar somberheid door lange siësta's in een schommelstoel.
+
+Als veel reizigers heb ik mij dikwijls afgevraagd, waarom de
+Zuid-Amerikanen met zulke trieste gezichten rondloopen onder een
+zoo lachenden hemel. Ik heb de reden niet kunnen ontdekken. Wat
+die ook zij, de Braziliaan is zacht van aard, maar hij is niet
+opgewekt; zijn vroolijkheid is als zijn geestdrift luidruchtig,
+maar kortstondig. Steden als Sao Paulo herbergen duizenden studenten,
+zonder dat ooit uitbarstingen van luidruchtige vreugde de aanwezigheid
+van de jeugd bewijzen.
+
+Intusschen schijnt de stad voor enkele oogenblikken uit haar verdooving
+gewekt. De heer Doumer zal dezen dag in Sao Paulo komen; er wordt hem
+een schitterende ontvangst bereid. Alle redenaars uit de provincie
+zijn op hun post en toen onze landgenoot den voet op het perron van
+het station zette, stortten zich stroomen van welsprekendheid over
+zijn hoofd uit. Het was een geestdriftige ontvangst. De kreten van
+"Leve Frankrijk!" vermengen zich met die van "Leve Doumer!". Er was
+geen enkele toespraak, waarin niet de betuiging voorkwam van de liefde
+van Brazilië voor Frankrijk, voor de groote latijnsche zuster.
+
+Ik wil er niet aan twijfelen, maar het kost mij eenige moeite,
+die liefde in overeenstemming te brengen met de hooge rechten,
+waarmee onze producten worden getroffen. Dat is een slagboom, die
+voor het grootste deel de fransche goederen tegenhoudt. In minder dan
+tien jaren is de fransche invoer in Brazilië gedaald van 408 op 189
+millioen francs. Enkele waren betalen honderd procent douanenrecht
+en jaar op jaar stijgen de tarieven, zoodat de deur bijna hermetisch
+voor ons wordt gesloten.
+
+In 1900 stemde Frankrijk er op verzoek van Brazilië in toe, de rechten
+op de braziliaansche koffiesoorten met 20 francs per honderd kilogram
+te verlagen. Als dank verlangden wij alleen één ding, de handhaving
+van het status quo, de verzekering dat Brazilië de rechten, die op
+dat tijdstip bestonden, niet zou verhoogen. Brazilië beloofde. Maar
+helaas....!
+
+"Die verhooging van rechten," zoo spreekt de fransche Kamer van
+Koophandel te Rio, "die al in 1900 wisselden tusschen 5 en 180 per
+honderd op het tarief van 1896, overschrijden thans het maximum,
+waarmee Frankrijk in 1900 werd bedreigd, als het niet had toegestemd in
+een reductie op de koffiebelasting." En let wel, dat Brazilië op dit
+oogenblik actief propaganda maakt, om op de koffie opnieuw reductie
+te krijgen!
+
+Is thans de tijd niet gekomen, om een eind te maken aan zulk een
+tarievenoorlog, die voor de beide volken zoo nadeelig is? Het zou hoog
+tijd wezen, schijnt het, er zich mee bezig te houden, en de taak biedt
+geen onoverkomelijke moeilijkheden aan. De reis van den heer Doumer
+naar Brazilië zal er zeker toe hebben bijgedragen, de sympathie te
+vergrooten en daarvan zou men van beide zijden partij kunnen trekken.
+
+Brazilië, en meer in het bijzonder de staat Sao Paulo, heeft evenveel
+belang als wij bij het tot stand komen van een overeenkomst. Als wij
+onze wijnen hebben en onze kant, die van de hand moeten worden gezet,
+Amerika moet plaatsing vinden voor zijn koffie. Men moet niet vergeten,
+dat de cultuur van koffie 47 per honderd opbrengt, dat is bijna de
+helft van den uitvoer van Brazilië. Van de 1200 millioen kilogram
+koffie, die jaarlijks geoogst worden in de wereld, brengt Brazilië
+er 960 millioen op, en de staat Sao Paulo alleen voert 600 millioen
+uit, dat is juist de helft van de productie der geheele wereld. Dit
+is wel het rijk van de koffie, en Sao Paulo is er de hoofdstad van.
+
+Waar men ook gaat in dezen grooten staat, overal ontmoet het oog
+koffieboschjes, zich uitstrekkend tot den horizon en tot in het
+oneindige hun symmetrische rijen van boompjes vertoonend, die bedekt
+zijn met bloemen of beladen met vruchten. Enkele plantages bezitten
+vijf millioen koffieboomen, die gemiddeld vier francs per stuk waard
+zijn, dus een waarde hebben van 20 millioen, zonder te rekenen met
+den prijs der gronden en gebouwen.
+
+Zoo'n facenda of plantage is een wereld op zich zelf; een heel leger
+van arbeiders werkt er en is bezig met spitten of planten, met bemesten
+der boomen, met wieden, alles onder het toezicht van opzichters te
+paard, die het waakzaam oog van den meester vertegenwoordigen op alle
+punten van 't domein. Niets is schilderachtiger dan een plantage op
+het oogenblik van den pluk, als in de lange lanen van roode aarde de
+drukte en haast van het arbeidende volk een rijkdom van tooneeltjes en
+tinten te voorschijn roepen, die een schilder zouden doen watertanden.
+
+De meest verschillende typen zijn erbij vertegenwoordigd, van den
+flegmatieken neger af in zijn gewoon planterscostuum tot den vlijtigen
+Italiaan, geholpen bij het werk door den een of anderen bruinen
+landsman, met een rooden doek om het hoofd. Dat alles loopt heen
+en weer, krioelt door elkaar in een woeling, die toch geen wanorde
+is. Enkelen, op ladders staande en met een plukker gewapend, maken
+de roode kersen van de boomen los, waarna de vruchten op groote,
+door vrouwen opgehouden lakens worden opgevangen. Als een laken
+vol is, wordt het aan dragers overgereikt, die het brengen naar
+karren in de hoofdlaan, leidend naar de hoeve. In de tijden van
+groote drukte gebruiken de arbeiders hun maaltijden op het werk en
+keeren eerst des avonds naar de facenda terug, waar hun woningen
+zijn. Die facenda ligt altijd op het midden eener plantage, meestal
+ver verwijderd van eenige stad; er is daar een huis voor den eigenaar,
+waaromheen zich de paviljoens bevinden van de opzichters en de hutten
+der arbeiders. Enkele belangrijke facenda's zijn steden in miniatuur;
+men treft er kruidenierwinkels, slagerijen en galanteriewinkels aan,
+en zelfs hier en daar een kerkje met een geestelijke.
+
+Ik had de gelegenheid met de heeren Doumer en Turot de model-facenda
+te bezoeken van Sainte-Gertrude. Een speciale trein, die uit het
+prachtige station van Luz vertrok, bracht er ons in enkele uren. De
+eigenaar van de plaats, graaf Prates, nam zelf de honneurs waar,
+bijgestaan door den heer Carles Botelho, minister van landbouw van
+den staat Sao Paulo, die ons zeer vriendelijk de verschillende fasen
+van de koffiebereiding verklaarde.
+
+Eerst wordt de koffie in groote rechthoekige bakken geworpen, die
+vol water zijn en wel gelijken op de zoutpannen, in Bretagne in
+gebruik. Daar heeft een eerste zuivering plaats. De onzuiverheden,
+die onder de koffie zijn gemengd, stof, steentjes, enz. vallen naar
+beneden, terwijl de roode kersen alleen boven drijven. Uit dit eerste
+bekken gaat de koffie naar een tweede, waar de reiniging voltooid
+wordt. Er dient opgemerkt, dat op de plaats van graaf Prates dat alles
+automatisch gebeurt, door een vernuftige combinatie van kanaaltjes,
+die de vruchten naar de verschillende plaatsen brengen, waar ze moeten
+worden bewerkt.
+
+Er behoeft maar een schuif opgelicht, en de volkomen gewasschen koffie
+begeeft zich op weg naar de zaal, waar machines de vruchten onder
+handen nemen. De bessen komen van boven in de machine en de pitten
+komen van onderen te voorschijn, ontdaan van het vruchtvleesch,
+en terwijl het omhullende wordt weggevoerd, gaan de boonen naar de
+plaats, waar de belangrijkste bewerking geschiedt, het uitzoeken. Daar
+bevindt zich een machine, de monitor genoemd, die een wonder van
+vindingrijkheid is; zoodra ze de boonen ontvangt, laat ze die over
+roosters gaan met ongelijke openingen en splitst ze automatisch naar
+dikte en hoedanigheid. Iedere qualiteit valt in verschillende bakken
+en wordt van daar altijd door middel van water gevoerd naar groote
+droogtoestellen, waar de koffie blijft, tot ze in zakken wordt gedaan.
+
+Na het bezoek aan de onderdeelen van de plantage ging ons gezelschapje
+den koffietuin zien, waar geplukt werd. Zooals ik boven heb gezegd,
+krijgt men een levendigheid te aanschouwen als in een bijenkorf. Overal
+komen boven de koffieboompjes hoofden uit. Op verzoek van graaf Prates
+en den heer Botelho beklimt de heer Doumer een ladder en slaat trossen
+vruchten af, door dames uit het gezelschap opgeraapt, alsof het ernst
+was. Een photograaf vereeuwigde voor het nageslacht dit historisch
+oogenblik. Na den photograaf kwam de kinematograaf aan de beurt. Door
+een lange brandendheete laan defileerden wij als in een optocht,
+in bescheiden of heldhaftige houdingen, al naar onzen aard.
+
+De uitvoer der koffie uit Sao Paulo heeft plaats door de haven van
+Santos, die aan de drukte van dien handel het te danken heeft, dat ze
+tegenwoordig de eerste handelshaven van Brazilië is. De stad Santos
+is dan ook alleen interessant door den reuzenomvang van haar handel;
+daar komt alle rijkdom van het land terecht, daar wonen de groote
+commissionnairs en de groote speculanten. Het rijzen en het dalen
+der koffieprijzen roept er allerlei beursoperaties in het leven. De
+Braziliaan, die een speler in zijn hart is, levert zich met hartstocht
+over aan speculaties, die hem in een enkelen dag reuzensommen doen
+winnen of verliezen.
+
+De koffie wordt van Sao Paulo naar Santos vervoerd door een
+tandradspoorweg, een echt meesterstuk in zijn soort. Daar het
+hoogteverschil tusschen de beide steden 800 meter bedraagt over een
+lengte van acht kilometer, begrijpt men, dat de trein zich over een
+vrij steile helling moet bewegen, zooals geen gewone spoorweg zou
+kunnen bestijgen. Men gebruikt het systeem Staff, en de uitvoering
+is het werk van den engelschen ingenieur Bumless. Het is trouwens een
+engelsche lijn en heet Sao Paulo railway. Er zijn gemakkelijke waggons
+in, zelfs weelderig ingericht, die dagelijks de groote koffiehandelaren
+naar Santos voeren of er van terughalen, want hun vaste residentie
+is Sao Paulo.
+
+Maar wat nog mooier is dan de lijn is het landschap, waar ze doorheen
+gaat. Het korte traject maakt een onuitwischbaren indruk. Van Alto
+da Serra af begint de trein te glijden over de helling van den berg,
+die zoo steil is, dat men denkt in den afgrond te storten. Maar daar
+let men niet op, want er is zooveel te bewonderen, dat er voor vrees
+geen plaats is. Het is onmogelijk, zich een grootscher landschap
+voor te stellen, meer verscheidenheid in de perspectieven en een
+prachtigen plantengroei. Nu en dan rijdt de trein over een metalen
+brug, hangend tusschen twee bergen, en als men zich bevindt op dat
+duizelingwekkende ijzeren lint, ziet men honderden meters beneden
+zich het maagdelijke woud en al zijn schatten uit het plantenrijk,
+terwijl de sierra zich boven ons verheft, ook boschrijk, en telkens
+een doortocht latend aan een bruisenden stroom, die donderend in de
+diepten langs de hellingen stort. Overal, op den voorgrond, zoowel als
+aan den horizon, is het schouwspel mooi als in droomland, zoo schoon
+zoo indrukwekkend, dat men het voor altijd in zijn geheugen zou willen
+vasthouden. Daarna wordt de helling zachter, en men komt te Santos
+door eindelooze bananenplantages, beladen met hun gouden vruchten.
+
+Santos was langen tijd een zeer ongezonde stad. Ingesloten tusschen
+de hooge bergen, die wij passeerden, ligt de stad in een diepte, waar
+de lucht haast niet kan binnendringen. De warmte is er afschuwelijk
+groot, veel heviger dan in Rio. De gele koorts richtte er in vroegeren
+tijd zulke groote verwoestingen aan, dat men gesproken heeft van
+"het kerkhof van Brazilië". De stad is er veel op vooruitgegaan in
+de laatste jaren. Al kent het klimaat nog dezelfde uitersten, het is
+niet meer moordend als vroeger. Ernstig heeft men de vraag naar betere
+hygiënische toestanden onder de oogen gezien en goede kanalisatie
+heeft er de sterfte tot normale verhoudingen teruggebracht. Toch woont
+de welvarende klasse van menschen nog weinig in de stad; zij gaat
+liever elken dag naar boven, naar Sao Paulo, of vestigt zich in het
+bekoorlijke Guaruja, dat met zijn aardige huisjes aan de open zee ligt.
+
+Sedert eenige jaren maakt de koffiehandel een ernstige crisis door,
+waarover de regeering zich niet weinig bezorgd maakt. Vijftig
+kilogram koffie brengen den planter 66 francs op, als ze geleverd
+worden op de markten van Europa. Opdat de koffiecultuur dus nog
+loonend zij, mogen de prijzen niet dalen onder de 66 francs voor
+de vijftig kilo's. De afschaffing der slavernij was een eerste
+slag aan de planters toegebracht, die dadelijk de kosten van hun
+ondernemingen zagen stijgen. Des ondanks haalde de koffie gedurende
+tien jaren den prijs van 97 francs en zelfs dien van 130 francs per
+vijftig kilo's. Dientengevolge ging men aan het aanleggen van meer
+plantages, ontblootte heele uitgestrektheden gronds van wouden,
+om er koffie te planten. De overproductie, die volgde, vergroot
+door zeer overvloedige oogsten, veroorzaakte spoedig een daling van
+den prijs, die tot 40 francs en zelfs daarbeneden daalde. Men kwam
+ertoe, op slechte oogsten te hopen; maar de natuur bleef hardnekkig
+de grootste mildheid toonen. De voorraden koffie namen toe, en de
+prijzen werden nog lager. Het was voor velen de ondergang, voor allen
+groote geldelijke schade. In een land, waar koffie de voornaamste
+rijkdom is, werkte de crisis terug op den economischen toestand;
+en hadden talrijke faillissementen plaats, er sprongen banken, en de
+immigratie stond stil.
+
+Hier doet zich een vraag voor. Is het toelaatbaar, dat de planter zich
+ruïneert door het verbouwen van een product, dat de heele wereld op
+hoogen prijs stelt, dat ze verbruikt en waarvoor ze hooge prijzen wil
+betalen? Is de overproductie een voldoende verklaring voor de daling
+van den prijs der koffie? Ik denk van niet. De waarheid is, dat de
+overdreven verbouw de markt heeft overstroomd met minderwaardige
+producten, waarvan de minder goede qualiteit alle braziliaansche
+koffie in discrediet heeft gebracht. Toch heeft Brazilië koffie van
+den eersten rang, de gelijke, misschien de meerdere van de koffie van
+Mokka en Java. Maar de verschijning der middelmatige producten heeft
+aan de speculeerders voordeelige kansen geboden tot nadeel van den
+planter en zonder voordeel voor den verbruiker. De goede koffie uit
+Brazilië wordt in Europa verkocht als koffie van Java of uit Arabië,
+en alle mindere koffiesoorten, onverschillig waar ze vandaan komen,
+worden gebracht onder het hoofd "braziliaansche koffie". Daar Brazilië
+drie vierden opbrengt van de wereldproductie kan men nagaan, hoeveel
+sommige tusschenhandelaars winnen op de koffie, waarvan ze stelselmatig
+den prijs hebben gedrukt.
+
+Onder deze omstandigheden, die voor de toekomst zeer dreigend zijn,
+hebben de staten van Brazilië, die koffie voortbrengen, dat zijn de
+staten Sao Paulo, Rio de Janeiro, Minas Geraes, krachtige maatregelen
+genomen, om het kwaad te keeren. De eerste was, dat het voor een
+periode van verscheiden jaren verboden werd, nieuwe koffietuinen
+aan te leggen. Het is zelfs verboden, doode koffieboonen door
+nieuwe te vervangen in reeds bestaande koffietuinen. Toen eenmaal de
+productie begrensd was, beproefde men, de prijzen omhoog te drijven
+door een leening van 375 millioen francs. Met behulp van die som
+hoopte men de aanbiedingen te kunnen regelen, door de koffie van de
+voortbrengers te koopen en den voorraaad zoo lang te bewaren, tot
+de verhooging der prijzen zich weer zou voordoen. Noch de beperking
+van de productie, noch de vorming van reservevoorraden heeft tot nu
+toe merkbare resultaten opgeleverd; het zijn maatregelen, die pas op
+den langen duur werken, en waar de toekomst alleen de waarde van kan
+bepalen. Intusschen duurt de malaise voort, de zaken zijn slap, de
+financiëele rampen vermeerderen. Nog onlangs heeft de Handelsbank, een
+der oudste van Rio, haar betalingen moeten staken, en een belangrijk
+huis te Sao Paulo, bestuurd door den eigen schoonbroeder van den
+staats-president, is failliet gegaan, met een deficit van meer dan
+twee millioen francs.
+
+Maar dat zal alles slechts tijdelijk wezen, want wat Brazilië eens zal
+zijn, als het geëxploiteerd is, dat kan men gemakkelijk voorspellen,
+als men let op de rijkdommen van allerlei aard, die het land levert. De
+caoutchouc is daarvan een der voornaamste. Men treft de gomleverende
+boomen in vele staten der braziliaansche Unie aan, maar het meest
+in het gebied van den Amazonenstroom. In weinige jaren is, dank zij
+der ontwikkeling der automobielindustrie, de uitvoer van caoutchouc
+aanmerkelijk toegenomen. Ook het suikerriet wordt verbouwd in de staten
+Pernambuco, Alagoas, Bahia en Rio de Janeiro. Trots de mededinging van
+den beetwortel bloeien de suikerplantages en leveren groote voordeelen.
+
+De veeteelt in het Zuiden, het goud en de diamanten, die men in
+Brazilië vindt, het zijn alle zooveel hulpbronnen voor het land, maar
+de hoofdrijkdom, die het misschien al spoedig een eerste plaats zal
+doen veroveren, is de groote uitgestrektheid, met wouden bedekt, waar
+kostbare houtsoorten groeien. Men telt er duizenden edele soorten. Maar
+al die schatten blijven onontgonnen bij gebrek aan wegen en spoorwegen,
+en er worden dan ook alleen die bosschen geëxploiteerd, die dichtbij
+de steden liggen.
+
+Het gebruiken van al die rijkdommen is maar een vraag van tijd
+en ondernemingsgeest, en wat de Braziliaan niet zelf zal wagen,
+dat zal de emigrant uit den vreemde doen, om het rijke land aan een
+schitterende toekomst te helpen.
+
+
+
+
+
+
+WAT ZUID-AMERIKA OVER VIJFTIG JAAR KAN ZIJN.
+
+
+Bij gelegenheid van het eerste panamerikaansch Congres, dat in
+Washington plaats had in 1890, verklaarde een der aanzienlijkste
+afgevaardigden van het latijnsche Amerika, dat de twintigste eeuw
+de eeuw zou zijn van Zuid-Amerika in het bijzonder, zooals de 19de
+speciaal die van Noord-Amerika was geweest. Het derde congres, dat
+in Rio Janeiro werd gehouden, heeft een echo gegeven op die profetie.
+
+Het is waar, dat Canada met reuzenschreden op den weg der ontwikkeling
+vooruitgaat; dat Sir Wilfrid Laurier, de eerste minister, verzekert,
+dat de twintigste eeuw de eeuw van Canada zal zijn; dat velen in de
+Vereenigde Staten bij het zien van die uitgestrektheden gronds, die
+vruchtbaar zijn of boschrijk of in hun mijnen hun rijkdom bezitten,
+hem gelijk geven en dat het gebied tusschen de Sint-Laurens, de
+Poolstreken en den Stillen Oceaan zeer rijk is aan beloften. Men mag
+dus voorspellingen wagen en de werkelijkheid is, dat beide Amerika's
+een schitterende toekomst vóór zich hebben.
+
+Wat Zuid-Amerika betreft, er bestaat een zekere neiging, dat land
+door een donkeren bril te bekijken, vanwege de vele aardbevingen,
+die materiëel den bodem doen trillen en om de talrijke revoluties,
+die het land op andere wijze van de wijs brengen. Men oordeelt dan
+naar het verleden over de toekomst; maar de feiten schijnen die sombere
+voorspellingen te willen logenstraffen en de woelige republieken komen
+langzamerhand, al is het met moeite, op uit haar verwilderden toestand.
+
+Men moet Zuid-Amerika als een geheel beschouwen, wat om zijn
+geografisch karakter zeer goed gaat. In de zestiende eeuw zag
+men er slechts een goudland in, welks onuitputtelijke minerale
+rijkdommen aan Spanje roem en macht verleenden. Daar is men van
+teruggekomen. Zeker, de mijnen van allerlei aard beteekenen nog
+altijd veel en nemen een groote plaats in onder de hulpmiddelen der
+zuid-amerikaansche republieken; maar ze doen al sinds lang onder voor
+andere schatten, die door den landbouw, de veeteelt en de industrie
+geleverd worden. Katoen, koffie, graansoorten, hout, cacao en veel
+boschproducten worden als kostbaarder beschouwd dan het goud van Peru
+en de diamanten van Brazilië.
+
+Er zijn zeer belangrijke economische omstandigheden, die in den
+laatsten tijd erop schijnen te wijzen, dat voor Zuid-Amerika in de
+eerstkomende halve eeuw zich een groote toekomst opent. Vooreerst
+zijn daar de kapitalen der Vereenigde Staten, die, tot hiertoe
+veelal in nationale ondernemingen gestoken, zich daaruit beginnen
+terug te trekken en over de grenzen voordeelige plaatsing beginnen
+te zoeken. Zuid-Amerika trekt ze reeds tot zich met zijn onmetelijk
+grondgebied, dat vruchtbaar is, besproeid wordt door bevaarbare
+rivieren en een grenzenloos veld voor grootsche plannen opent, als
+er de hand zal zijn geslagen aan den aanleg van spoorwegen, kanalen
+en moderne plantages.
+
+Het Panamakanaal zal een zeer verlevendigenden invloed uitoefenen op
+de westkust van het groote land. Tot nu toe heeft alleen de weinig
+bevolkte, maar meer bekende kust van den Atlantischen Oceaan voordeel
+gehad van de betrekkelijke nabijheid van Europa en van de uitstralende
+activiteit der groote noord-amerikaansche centra, New York, Chicago
+e. d. De havens van Chili en Peru zullen, als maar eenmaal de landengte
+van Panama een haven en geen slagboom is geworden, in weinige jaren
+hun handelsbeweging zien verdubbelen en verdrievoudigen.
+
+Om met den aanleg van spoorwegen te beginnen. Het is juist een
+halve eeuw geleden, dat de verschillende staten van Zuid-Amerika zijn
+begonnen zich met spoorwegbouw in te laten. De Argentijnsche Republiek
+zal dit jaar een speciale tentoonstelling openen ter herdenking van
+haar eersten spoorweg, een onbeduidend lijntje. Een paar jaar later
+begon ook Brazilië eenige kilometers spoorweg aan te leggen.
+
+Er waren grootsche plannen; reeds in 1860 waren ingenieurs bezig,
+de Andesketen te doorboren, wel te verstaan, op het geduldige
+papier. Peru zou Arica met Tacna verbinden door een dubbele stalen
+lijn, en optimisten riepen reeds, dat zij het lokaas zou worden voor
+een spoorweg, die de vulkanische kustbergen doorborend, weldra de
+groote centrale vlakte van Bolivia zou bereiken. Een andere lijn,
+van Valparaiso en Santiago uitgaande, opende nog reusachtiger
+perspectieven, want een tunnel onder de Andesketen door zou die
+steden met de pampa's van Argentinië in verbinding stellen. Helaas,
+van dat alles is nog slechts het begin verwezenlijkt, en de barrière
+van het gebergte houdt nog den spoorweg tegen, al is men tot den voet
+ervan genaderd.
+
+Maar in het gebied van den Atlantischen Oceaan hebben Brazilië
+en de Argentijnsche Republiek, die niet tusschen de bergen en
+de zee saamgedrongen zijn, reeds een flink spoorwegnet kunnen
+ontwikkelen. Toch voldoet het nog in geenen deele aan de behoeften
+en het beantwoordt evenmin aan de rijke natuurlijke hulpbronnen van
+die landen, noch aan de vruchtbaarheid van hun bodem.
+
+Aangaande de ontwikkeling van Brazilië staat het te bezien, of de
+tropische streken van het Amazonengebied over vijftig jaren wel sterk
+zullen zijn toegenomen in bevolking of in ontwikkeling van den handel,
+daar het klimaat zoo weinig geschikt is voor kolonisten van het blanke
+ras. Daarbij bestaat er kans, dat de ontwouding van de streken, die
+kostbare houtsoorten leveren, waarbij men ver van oordeelkundig te
+werk gaat, zal leiden tot de uitputting van een deel dier vruchtbare
+gronden. De braziliaansche regeering heeft echter maatregelen genomen,
+om tot nieuwe bebossching te geraken en uitroeiing der bosschen
+tegen te gaan. Zij moedigt bovendien nieuwe cultures aan; maar de
+heilzame gevolgen van haar wetten en voorschriften zal eerst later
+merkbaar worden.
+
+De deelen van Brazilië, waar men van een voortgaande ontwikkeling
+verzekerd kan zijn, zijn de subtropische en de gematigde gebieden
+van het onmetelijk grondgebied. Het is niet te vermoeden, dat eenig
+ander land aan Brazilië den roem zal betwisten en het voordeel, de
+voornaamste producent van koffie te zijn; of dat de katoenaanplantingen
+niet al hun beloften zullen houden.
+
+Nu kan men, afgezien van een smalle kuststrook, zeggen, dat het geheele
+binnenland van de reuzenrepubliek nog ongeëxploiteerd is. Het zou niet
+veel inspanning kosten, zulk een prachtig terrein ongekend in waarde
+te doen rijzen en de economische kracht van het land te verdubbelen
+of te verdrievoudigen.
+
+Zeker is het, dat de eerstvolgende halve eeuw althans het eerste deel
+zal verwezenlijken van een grootsch plan, dat Pernambuco door een
+rechtstreeksche spoorweglijn met Valparaiso wil verbinden. Tusschen
+Pernambuco en Uruguay zou die aanleg niet op ernstige moeilijkheden
+stuiten; indien de lijn het dal van de San Francisco volgt, waardoor
+tevens de staten Bahia, Minas Geraes, Sao Paolo, Parana en Rio Grande
+do Sul door korte zijlijnen met de hoofdlijn zouden kunnen verbonden
+worden.
+
+Van Pernambuco naar Uruguay door het dal der San Francisco zou de
+lijn een lengte van 4500 kilometer hebben. De regeering heeft nu
+reeds vijftien jaren geleden het plan goedgekeurd, dat nog sluimert
+op het papier en daar mogelijk nog wel eenige jaren zal blijven. Doch
+het ligt in den aard der dingen, dat er geen tien jaar meer zullen
+verloopen, zonder dat men ernstig de hand zal hebben geslagen aan de
+voorbereidende werkzaamheden voor het groote plan. En niets zal beter
+in staat wezen, de waarde der natuurlijke rijkdommen van Brazilië
+te doen uitkomen of zal een sterker stuwkracht zijn voor het land op
+den weg zijner ontwikkeling.
+
+De republiek Argentinië is de korenschuur van Zuid-Amerika. Van alle
+latijnsche staten in het werelddeel is zij het meest bekend om haar
+enorme productie van graansoorten, waarbij de rijkdom komt aan runderen
+en schapen en de groote uitvoer van wol. In al die voortbrengselen
+wedijvert het land met de Vereenigde Staten, Canada en Europa. Maar
+de kolossale vooruitgang van den landbouw in Argentinië is een feit,
+dat nog niet genoeg de aandacht van de wereld heeft getrokken, doordat
+de republiek zoo ver verwijderd ligt, zoo uitgestrekt is en omdat de
+verscheidenheid der producten zoo groot is.
+
+Terwijl de districten van het Noorden suiker, koffie en andere
+tropische voortbrengselen verbouwen, kan men het bekken van de Parana
+beschouwen als een tweede Mississippivlakte. Het ministerie van
+landbouw te Buenos Aires schat het totaal der opbrengst aan koren
+in 1905 over een bebouwde oppervlakte van zes millioen hectaren op
+3 882 000 tonnen.
+
+De bevolking bedraagt niet meer dan vijf en een kwart millioen zielen,
+en er zouden wel vijftig millioen plaats kunnen vinden, als men de
+hulpmiddelen van het land in aanmerking neemt. Onnoodig te zeggen,
+dat wij niet vermoeden, dat de republiek het in een halve eeuw tot dat
+cijfer zal brengen; maar uitgebreide gebieden, die vroeger verlaten
+waren, nemen snel in bevolking toe en tot in Patagonië ontstaan
+landbouwkolonies.
+
+De hoofdstad, die een halve eeuw geleden 100 000 inwoners telde, heeft
+nu een millioen. Binnen vijftig jaar zal zij er evenveel hebben als
+Parijs thans, en zij zal waarschijnlijk dan in inwonertal de derde
+stad van Amerika wezen.
+
+De streken van de westkust gaan ook een goede toekomst tegemoet, want
+ondanks alle teleurstellingen van de ingenieurs, die de Andesketen
+hebben willen doorboren, kan men hen niet goedschiks als dwazen
+en utopisten beschouwen, nu men op het punt staat, den tunnel van
+Uspallata aan te leggen, die in hoogstens drie jaren Chili met
+Argentinië in verbinding zal stellen, of wel Valparaiso met Mendoza.
+
+De aanleg van den spoorweg Arica-Tacna-La Paz tusschen Chili en
+Bolivia legt op vier jaren beslag, maar alle voorbereidende studiën
+zijn gedaan en de contracten zijn geteekend.
+
+De groote panamerikaansche spoorweg tusschen Noord- en Zuid-Amerika
+zal zonder twijfel nog heel wat hinderpalen moeten overwinnen en
+menig bezwaar moeten omtrekken, uit den weg ruimen, doorboren of
+overschrijden; het eind tusschen Quito in Ecuador en Cuzco in Peru
+zal in het bijzonder uiterst moeilijk zijn; maar hebben niet reeds
+de oude Inca's in die streken van hooge gebergten prachtige wegen
+weten aan te leggen? Waar de Indianen hebben gezegevierd, zullen de
+blanken niet wijken.
+
+Bolivia, dat als het hart van Zuid-Amerika is, zou al sedert dertig
+jaar doorsneden hebben kunnen zijn door spoorwegen, indien het geluk
+beter een kundig ingenieur, Georges E. Church, had willen dienen. Zijn
+zeer stoutmoedig plan, om samenwerking tot stand te brengen tusschen
+de bevaarbare rivieren en een net van spoorwegen, opdat de republiek
+geopend zou worden voor het algemeen verkeer langs de beide hellingen
+van de Andesketen en langs de beide oceanen, heeft schipbreuk geleden;
+het strandde op de klip van gemis aan voldoende kapitaal.
+
+Maar een gedeelte van zijn plannen is heden ten dage weer
+opgevat. Arica, Mollendo en misschien Callao aan de kust van den
+Stillen Oceaan zullen ongetwijfeld binnen tien jaren in rechtstreeksche
+gemeenschap staan met Buenos Aires door middel van Andestunnels en
+door de Paraguay.
+
+Het Amazonengebied aan den anderen kant en het bekken van
+het Titicacameer zullen gemakkelijk bij dit net kunnen worden
+aangesloten. Wanneer maar eenmaal de Andesketen is doorboord, zal
+men kunnen zeggen, dat de rest van het continent voor de ingenieurs
+is veroverd.
+
+Er is echter naast het spoorwegnet nog een belangrijk net van
+natuurlijke wegen. Geen enkele streek ter wereld is meer dan
+Zuid-Amerika begunstigd uit het oogpunt van bevaarbare rivieren. Reeds
+heeft generaal Rafael Reyes, president van Columbia, de mogelijkheid
+aangetoond, om alle deelen van Zuid-Amerika met elkander in verbinding
+te stellen door gebruik te maken van hun stroomend water. De Yankees
+van hun kant laten zich de mogelijkheid voorspiegelen, om te water van
+New-York of van Nieuw-Orleans naar het hart van Zuid-Amerika te gaan,
+door de Orinoco of den Amazonenstroom op te varen met geschikte booten
+en dan van daar naar Buenos Aires te varen, zonder den voet op vasten
+bodem te zetten.
+
+In een halve eeuw zal men naar alle waarschijnlijkheid het probleem
+hebben opgelost, om het door de Portugeezen gedroomde kanaal
+te verwezenlijken tusschen de Guapore, den grootsten zijtak van
+de Madeira, en de Jauru, een zijrivier van de Paraguay. Maar die
+riviervaart zou het nooit brengen tot groote en duurzame resultaten
+zonder de medewerking van een voldoend spoorwegnet.
+
+Alle pogingen, om de rivieren te gebruiken voor de kolonisatie van
+het groote binnenland, hebben tot nu toe schipbreuk geleden. Alleen
+de spoorwegen zullen in staat blijken, kapitalen en kolonisten aan
+te lokken.
+
+En kolonisten zijn er broodnoodig. Men moet de resultaten der
+immigratie, zooals zij tot hiertoe heeft gewerkt, niet als maatstaf
+nemen voor wat de kolonisatie in de eerstvolgende vijftig jaar zal
+kunnen worden en tot stand brengen. Tot nu toe is de beweging maar
+langzaam vooruitgegaan, als met aarzelende schreden, behalve in
+de republiek Argentinië, waar het iets sneller ging. Maar Uruguay,
+Zuid-Brazilië, later ook de gebieden in de Andes zullen in den loop
+der jaren al talrijker de kolonisten zien toestroomen.
+
+Men kan dat gerust voorspellen, want de opening van het kanaal van
+Panama zal, als noodzakelijk gevolg, duizenden naar de Pacifische
+kust lokken. Wat de rijke vlakten van Brazilië en Argentinië betreft,
+ze beginnen nu nog pas hun bekorenden invloed op enkele europeesche
+volken uit te oefenen, vooral op de Italianen, die ertoe mee zullen
+werken, dat in de eerstvolgende eeuw Zuid-Amerika een bevolking zal
+krijgen van blanken, die niet uitsluitend uit spaansche en portugeesche
+elementen bestaat.
+
+Intusschen heeft ook het volk der Scandinaviërs, dat der Duitschers
+en der Engelschen, vooral in Zuid-Brazilië hier en daar verspreid,
+bloeiende koloniën gevestigd en deze nemen in aantal toe. Schotsche
+herders met hun kudden kunnen het in Patagonië best vinden, en ook
+koloniën uit Wales en andere uit Rusland tieren er goed. De Vereenigde
+Staten van hun kant moeten ook een deel van hun bevolking afstaan
+aan Zuid-Amerika; het zijn meest kooplieden, industriëelen en planters.
+
+Het is dus niet voorbarig te besluiten, dat Zuid-Amerika met zijn
+onmetelijke, onuitputtelijke natuurlijke hulpbronnen, zijn vruchtbaren
+bodem en het prachtige net van bevaarbare rivieren een schoone toekomst
+te gemoet gaat in economischen zin. Doch die toekomst kan niet worden
+verwezenlijkt dan met hulp van kundige ingenieurs; maar op verscheiden
+punten van het groote continent zijn die dan ook reeds aan het werk
+en leggen spoorwegen aan, graven kanalen, slaan bruggen en boren
+tunnels. Wanneer eenmaal de twee of drie groote transcontinentale
+lijnen voltooid zullen zijn, waarvan zij en hun lastgevers droomen,
+zal de dag van Latijnsch Amerika gekomen zijn.
+
+Met de komst van dien dag zal het misschien wel iets minder vlug gaan,
+dan de ongenoemde schrijver in _A Travers le Monde_, het bijblad van
+de _Tour du Monde_, zich voorstelt; maar dat er in economisch opzicht
+nog alles van Zuid-Amerika te maken is, moet erkend, want inderdaad
+liggen er voor landbouw en veeteelt en boschexploitatie onmetelijke
+terreinen op de hand van den mensch te wachten. Als die hand er
+maar gemakkelijker kon doordringen, als dus de verkeersmiddelen
+maar overvloediger waren, behoefde de schoone toekomst geen droom
+te blijven.
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+AANTEEKENING
+
+
+[1] Zooals thans in Nederland. _Vert_.
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Twee groote steden in Brazilië, by François Crastre
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TWEE GROOTE STEDEN IN BRAZILIË ***
+
+***** This file should be named 24983-8.txt or 24983-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/4/9/8/24983/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/24983-8.zip b/24983-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..1ae2ea9
--- /dev/null
+++ b/24983-8.zip
diff --git a/24983-h.zip b/24983-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..8afa0fc
--- /dev/null
+++ b/24983-h.zip
diff --git a/24983-h/24983-h.htm b/24983-h/24983-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..8aa3ed4
--- /dev/null
+++ b/24983-h/24983-h.htm
@@ -0,0 +1,2250 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>Twee groote steden in Brazili&euml;</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="Fran&ccedil;ois Crastre">
+<meta name="DC.Creator" content="Fran&ccedil;ois Crastre">
+<meta name="DC.Title" content="Twee groote steden in Brazili&euml;">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+/* Standard CSS stylesheet */
+
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+h3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left:10%;
+margin-right:10%;
+
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:0 10% 1.58em;
+}
+
+p.line
+{
+margin:0 10%;
+}
+
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+
+
+div.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+
+.epigraph .bibl
+{
+text-align: right;
+}
+
+.epigraph .poem
+{
+margin-left: 0;
+}
+
+.epigraph .line
+{
+margin-left: 0;
+text-indent: 0;
+}
+
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+
+a.noteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+
+
+.red
+{
+color: red;
+}
+
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align:left;
+width:2em;
+}
+
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+
+.poem
+{
+margin-left:5%;
+position:relative;
+text-align:left;
+width:90%;
+}
+
+.poem h4
+{
+font-weight:normal;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+margin:0 5%;
+}
+
+.poem .i0
+{
+display:block;
+margin-left:2em;
+}
+
+.poem .i1
+{
+display:block;
+margin-left:3em;
+}
+
+.poem .i2
+{
+display:block;
+margin-left:4em;
+}
+
+.poem .i3
+{
+display:block;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .i4
+{
+display:block;
+margin-left:6em;
+}
+
+.poem .i5
+{
+display:block;
+margin-left:7em;
+}
+
+.poem .i6
+{
+display:block;
+margin-left:8em;
+}
+
+.poem .i7
+{
+display:block;
+margin-left:9em;
+}
+
+.poem .i8
+{
+display:block;
+margin-left:10em;
+}
+
+.poem .i9
+{
+display:block;
+margin-left:11em;
+}
+
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+
+
+.caps
+{
+text-transform:uppercase;
+}
+
+.fraktur
+{
+font-family: 'Walbaum-Fraktur';
+}
+
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+
+.poem
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+
+
+ul { list-style-type: disc; }
+ol { list-style-type: decimal; }
+ol.AL { list-style-type: lower-alpha; }
+ol.AU { list-style-type: upper-alpha; }
+ol.RU { list-style-type: upper-roman; }
+ol.RL { list-style-type: lower-roman; }
+.lsoff { list-style-type: none; }
+
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+
+
+
+
+
+/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml
+" */
+
+
+
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+Project Gutenberg's Twee groote steden in Brazilië, by François Crastre
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Twee groote steden in Brazilië
+       De Aarde en haar Volken, 1908
+
+Author: François Crastre
+
+Release Date: April 4, 2008 [EBook #24983]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TWEE GROOTE STEDEN IN BRAZILIË ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="body"><a id="d0e83"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e83">377</a>]</span><div class="div1">
+<h2 class="normal">Twee groote steden in Brazili&euml;.</h2>
+<p class="byline">Naar het Fransch van <span class="smallcaps">Fran&ccedil;ois Crastre</span>.
+</p>
+<div class="div2">
+<div class="argument">
+<p>I.&#8212;Rio de Janeiro: de baai, de douane, de stad, de Oevidorstraat, de handel, de voorsteden.&#8212;De naijver tusschen Rio en Buenos
+Aires.&#8212;De Braziliaan, zijn karakter.&#8212;Het braziliaansche huis; de keuken, de koffie.&#8212;Het leger en de marine van Brazili&euml;.&#8212;Kolonels
+en dokters; decoraties en goudgalon.&#8212;Het onderwijs in Brazili&euml;: de scholen, kosteloosheid van het onderwijs.&#8212;Het tooneel,
+de pers, het gouvernement.&#8212;De Braziliaan in Europa.
+</p>
+</div>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-377-1.jpg" alt="Hoekje aan de baai van Rio de Janeiro." width="720" height="393"><p class="figureHead">Hoekje aan de baai van Rio de Janeiro.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Men weet ten onzent te weinig van Brazili&euml;, dat nochtans even groot is als Europa en dat zeventienmaal zoo groot is als Frankrijk.
+Het heeft een hoofdstad van een millioen inwoners, Rio de Janeiro, en vele steden van honderd tot driehonderd duizend zielen,
+zooals Sao-Paulo, Bahia, Pernambuco, Porto Allegre, enz. De ontwikkeling gaat er zoo snel, dat steden als Manaos aan den Amazonenstroom,
+die voor vijftien jaren nog niet meer dan gehuchten waren, thans bij de honderd duizend inwoners tellen. Allen, die van Brazili&euml;
+wat studie hebben gemaakt, voorspellen het land een groote toekomst, roemen de uitgebreide hulpmiddelen, die vrijelijk worden
+opengesteld voor de europeesche werkzaamheid, en de onberekenbare rijkdommen van den wonderbaarlijk vruchtbaren grond.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatLeft" style="width: 279px"><img border="0" src="images/p1908-377-2.jpg" alt="Hoe de negerinnen haar parapluie dragen." width="279" height="384"><p class="figureHead">Hoe de negerinnen haar parapluie dragen.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Een feit, dat wel het eerst mag worden aangetoond is de bijna totale verdwijning van de gele koorts, die vroeger zoo goed
+als altijd in Brazili&euml; woedde en er de landverhuizers uit den vreemde van vestiging terughield. Nu komen niet meer die vreeselijke
+epidemie&euml;n voor, die plaatsen van 60.000 inwoners als Campinas in doode steden veranderden. Rio is thans niet meer een &#8220;moordende
+stad&#8221;, en Santos heeft opgehouden het &#8220;kerkhof van Brazili&euml;&#8221; te wezen. Door de volhardende pogingen van verstandige gemeentebesturen
+zijn de moerassen, die de plaag bestendigden, omdat ze kweekplaatsen waren van het kwaad, gedempt, en de muskieten, die het
+gevaar verspreidden, zijn uitgeroeid.
+
+</p>
+<p>Er gaan te weinig Franschen naar Brazili&euml;, en wat wij nalaten, dat beginnen de Duitschers met ijver te doen. Door hun regeering
+aangemoedigd, verschijnen ze in grooten getale in de zuidelijke provincies van Brazili&euml;, Rio Grande en vooral Sante Catharine.
+Die <a id="d0e112"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e112">378</a>]</span>laatste provincie is een echte duitsche kolonie, waar men haast geen andere Brazilianen aantreft dan ambtenaren. Alles is
+er duitsch, de hotels, de banken, de winkels, de scholen, en tot de namen der steden toe, waarvan er een Blumenau heet. In
+tegenstelling met den Franschman, die er slechts aan denkt, naar Frankrijk terug te keeren, als hij &#8220;binnen&#8221; is, vestigt de
+Duitscher zich in het buitenland zonder plan van terugkeeren; hij brengt zijn gewoonten en gebruiken mee en spoedig heeft
+hij zijn oude vaderland vergeten, om zich &eacute;&eacute;n te voelen met het nieuwe. Het getal Brazilianen van duitsche afkomst bedraagt
+tegenwoordig 350.000.
+
+</p>
+<p>De bevolking van Brazili&euml;, die geregeld is toegenomen door de toestrooming uit het oude Europa, moet thans, naar de statistiek
+vermeldt, 21 millioen inwoners bedragen. Het cijfer lijkt ons wel een beetje hoog; maar het komt er weinig op aan, want wat
+het meest de aandacht verdient, is de toeneming der bevolking in nog geen eeuw met ongeveer zestien millioen van 1818 tot
+1907. Bij deze berekening zijn ook meegeteld de negers die, hoewel minder talrijk dan vroeger, toch nog ongeveer twee millioen
+van de totale bevolking vormen. Die bevolking woont opgehoopt langs de onmetelijke kustlijn van het land en in enkele provincies
+van het binnenland, Sao Paulo of Minas; maar wat zijn er nog groote terreinen, die nog niet worden ge&euml;xploiteerd, die zelfs
+nog onbekend zijn! Wat beteekent het reeds gekolonizeerde Brazili&euml; tegenover de geheimzinnige gebieden, waar de maagdelijke
+bosschen den toon aangeven, en waar geen enkele blanke zich nog heeft gewaagd? De staat Sao Paulo, die het dichtst bevolkt
+is, heeft slechts drie millioen inwoners met een oppervlakte, die driemaal de grootte van Frankrijk bedraagt. Maar het gezag
+van den blanke houdt op bij dat gordijn van lianen, dicht struikgewas en reuzenboomen, dat de Braziliaan de &#8220;sertao&#8221; noemt,
+het binnenland, het hart van het land. Daar heerscht de Indiaan nog als meester, de wilde Indiaan, vijand van de beschaving,
+die naar zijn eigen wetten leeft, zijn eigen hoofden heeft, wiens stammen onderling oorlog voeren, en die zich aan alle praktijken
+van de primitieve menschen overgeeft, tot het kannibalisme incluis.
+
+</p>
+<p>Hoe lang zal het nog duren, hoeveel eeuwen, eer men volkomen Brazili&euml; heeft veroverd op de volksstammen, die er wonen? Dat
+zal afhangen van de meerdere of mindere immigratie. Naarmate de bevolking zal toenemen, zal zij meer en meer naar het binnenland
+doordringen, om aan de maagdelijke wouden hun domein te betwisten. Als zij elken dag verder teruggedrongen worden door de
+spoorwegen en de industri&euml;ele ondernemingen van allerlei aard, zullen de Indianen door de beschaving worden ingesloten en
+er zal hun geen andere keus overblijven dan daar op hun beurt zich aan te onderwerpen of te verdwijnen. Die toestand, hoewel
+nog ver verwijderd, is niet te ontgaan; wat de uitwerking voor Brazili&euml; aangaat, is het voldoende, de vlucht na te gaan, die
+de beide tegenwoordige groote steden hebben genomen, om over de toekomst van het land te oordeelen. Men heeft daartoe maar
+Rio de Janeiro en Sao Paulo te bestudeeren.
+
+</p>
+<p>Rio heeft reeds het voorrecht, gelegen te zijn te midden van het mooiste panorama, dat er ergens te bedenken is. De stad heeft
+al diegenen bekoord, die haar hebben gezien. De baai van Rio de Janeiro is eenig in de wereld. Dumont d'Urville, Cook, Bougainville,
+beroemde zeevaarders, die de beide halfronden hebben doorkruist, hebben haar de parel van het aardrijk genoemd; geleerden
+als Laplace, Arago, Darwin, Saint-Hilaire, bedachtzame menschen, die niet zouden overdrijven, hebben in uitbundige termen
+haar onvergelijkelijke schoonheid geprezen.
+
+</p>
+<p>Stel u een onmetelijke baai voor, waar alle vloten der wereld hun evoluties zouden kunnen uitvoeren. Driehonderd eilanden
+liggen er in verspreid, waar de weelderige plantengroei der tropen den bodem bedekt, waar naar den blauwen hemel de forsche
+gestalten van reuzenpalmen wijzen. Rondom is de lijn van den horizon afgesloten door een keten van bergen van den meest afwisselenden
+vorm, vanaf den rotsdam, die het Suikerbrood is genoemd aan den ingang van de baai tot de spitstoeloopende naalden van de
+Orgels. Aan den voet dier keten, links, als men van den zeekant komt, vertoont de stad Rio haar witte, lage huizen, waarboven
+het indrukwekkende bergmassief van den Corcovado zich verheft, waarvan de groene top tot 712 meter omhoog rijst. Het binnenkomen
+te Rio is waarlijk een onvergetelijk oogenblik...
+
+</p>
+<p>Maar de paketboot stopt midden in de haven. We zijn ter plaatse. Daar er nog geen kaden zijn, moet men zich aan land begeven
+door middel van kleine booten, waarvan nog het kleinste gebrek is, dat ze een buitensporigen prijs kosten. Daar de heer Doumer
+tegelijk met ons in Brazili&euml; aankomt, om er een reeks lezingen te houden, wordt onze boot dadelijk bij aankomst omringd door
+een wolk van vaartuigen, die de vertegenwoordigers der regeering, van de politieke partijen, van het leger en van den handel
+aan boord brengen, om onzen grooten landsman te huldigen. In de haven ontvingen ons van de schepen, die overvol waren met
+publiek, luide bijvalsbetuigingen; hoeden en zakdoeken werden gewuifd, er klonken fanfares, en de Marseillaise werd gespeeld.
+
+
+</p>
+<p>Na de douaneformaliteiten, die te Rio al even lastig waren als overal elders, betraden wij de stad. De Braziliaan houdt van
+zijn hoofdstad met innige liefde, een voorkeur, die mogelijk een weinig blind is. Laat ons er hem geen verwijt van maken,
+want het is een eerbiedwaardig gevoel. De vreemdeling echter ziet Rio met een meer onbevooroordeelden blik. Nog onder den
+indruk van de natuurlijke pracht, die hij van boord af heeft aanschouwd, verwacht hij aan wal te gaan in een of andere stad
+uit de Duizend-en-&eacute;&eacute;n nacht, waar paleizen van marmer en onyx te bewonderen zullen zijn. Maar de werkelijkheid is geheel iets
+anders. Hetgeen er te zien is, verdient de mooie omlijsting niet; de parel is het &eacute;tui niet waard.
+
+</p>
+<p>Het oude Rio de Janeiro is een slecht gebouwde stad, met lage huizen, banaal van voorkomen en zonder eenige kunst van bouwstijl
+of beeldhouwwerk, bestreken met roode, groene, paarse of blauwe verf, die afschuwelijk zou wezen, indien de wonderdoende tropische
+zon de tegenstrijdigheden in de kleuren niet verzachtte door de lichtende harmonie harer <a id="d0e128"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e128">379</a>]</span>stralen. De straten zijn smal, zonder lucht, zonder licht, slecht geplaveid en soms zonder eenig plaveisel. Een groote levendigheid,
+een aanhoudend gaan en komen van voetgangers, pakjesdragers en menschen, die het druk hebben en elkaar duwen en stooten, doet
+de engheid der bekrompen straten nog meer in het oog vallen. Onder de straten is er echter een enkele, waar de echte Braziliaan
+slechts met bewondering van spreekt, dat is de Oevidorstraat.
+
+</p>
+<p>Waardoor die ingenomenheid is ontstaan, zou ik niet kunnen zeggen, want die straat onderscheidt zich in niets van de andere,
+dan alleen misschien daarin, dat ze nog wat nauwer is. Zij is nauwelijks zes meter breed. Wat de winkels betreft, die men
+er vindt, die staan in belangrijkheid niet boven de middelmatige winkels van een onzer kleine provinciesteden. Ondanks hun
+pompeuse namen zijn de Tour Eiffel en de Casa Colombo niet meer dan onbeteekenende bazars. Er schijnt niets begeerenswaardigs
+voor de menigte te vinden te zijn in de Oevidorstraat, en toch wemelt het er op sommige uren van den dag van menschen. Het
+is deftig, zich er te vertoonen. Heel Rio defileert er of staat er te praten tusschen drie en vijf uur, om in de uitstalkasten
+de nieuwste nieuwigheden te zien, die uit Europa zijn aangekomen, om er over liefde en politiek te spreken, om er het praatje
+van den dag te vernemen, om er over beurszaken te praten en over de rijzing der koffieprijzen. Men werkt er met de ellebogen,
+schreeuwt, roept elkaar wat toe, omhelst elkaar, disputeert, in het kort, het is er die paar uren niet uit te houden.
+
+</p>
+<p>Rio bezit geen enkel echt belangwekkend gebouw. Ik bedoel geen oude gebouwen, die de moeite waard zijn of artistieke beteekenis
+hebben. Wat de kerken aangaat, ze zijn in dien jezu&iuml;etischen stijl opgetrokken, die aanmatigend en zwaar is, en waarmee de
+leden der beroemde orde, die meer apostels dan kunstenaars waren, het latijnsche Amerika hebben overstroomd.
+
+</p>
+<p>Haasten wij ons, hierbij te voegen, dat de stad op het punt is, een verandering te ondergaan. Na voor verbeterde hygi&euml;ne te
+hebben gezorgd, gaat de regeering de hoofdstad verfraaien. De reeds bereikte resultaten zijn niet onbelangrijk. Gedurende
+de laatste jaren heeft men de oude, vroeger portugeesche stad gezuiverd en heele wijken zijn opgeruimd geworden. Waar die
+geweest zijn, liggen thans prachtige, breede wegen, als de Avenue Beira Mar, een wandelweg van zeven kilometer lang aan de
+baai, en de Avenue Centrale, die aan zee beginnende, aan haar anderen kant weer tot de zee doorloopt als een breede verkeersweg
+van twee kilometer lengte en drie-en-dertig meter breedte.
+
+</p>
+<p>De Avenue Centrale heeft enkele mooie winkels, die met smaak zijn ingericht. Het zijn buitenlandsche magazijnen. Maar over
+het algemeen worden de winkels in Rio niet met zorg beheerd, en de uitstallingen voldoen niet aan de eischen der esthetica.
+Ordeloos vindt men er ten toon gesteld de nieuwigheden, waar Europa reeds genoeg van heeft. Toen ik er mijn verbazing over
+uitsprak, dat men enkele afschuwelijke dingen nog exposeerde, zei de winkelier mij: &#8220;Wij zijn er wel toe genoodzaakt; we volgen
+slechts den smaak van het publiek, en die smaak is nog niet verfijnd. De Braziliaan wordt in den regel aangelokt door wat
+effect maakt, zonder zich er om te bekommeren, of de koopwaar, die hij zich aanschaft, al of niet van goeden smaak getuigt.
+Tusschen een fijn en uitgezocht artikel en een bazarprul aarzelt hij niet in zijn keuze; hij kiest het laatste, omdat het
+grooter is of mogelijk omdat het meer vertooning maakt&#8221;.
+
+</p>
+<p>Na dit gesprek werd het mij duidelijk, hoe er in de winkels van dameshoeden zulke ouderwetsche modellen konden liggen, die
+alleropzichtigst waren gegarneerd, en waarop hardkleurige bloemen onder wuivende ve&ecirc;ren waren gemengd. Schoeisel, kleedingstukken,
+meubels, enz. alles ziet er ouderwetsch uit, van een anderen tijd.
+
+</p>
+<p>Aan die groote verkeerswegen zijn de openbare gebouwen verrezen, de scholen, de schouwburgen en de bibliotheken, die er tegenwoordig
+overal worden opgericht. Men krijgt daar veel al te weelderig vergulde zuilen te zien, al te zware gevels, al te aanmatigende
+versieringen, maar dat is de hoofdzonde in een land, waar de liefde voor wat blinkt, oppermachtig heerscht. Een geluk is,
+dat men er tegenwoordig de regels der gezondheidsleer in acht neemt en dat er ook voor het moderne comfort wordt gezorgd.
+En er is &eacute;&eacute;n gebouw, het Monroepaleis, dat genoemd moet worden als een architectonisch juweeltje, hetwelk men zonder voorbehoud
+kan bewonderen.
+
+</p>
+<p>Paleizen heeft Rio niet vele. Er zijn er twee, die beiden onbeduidend zijn, dat van Boa Viste, de oude residentie van den
+eerwaardigen keizer van Brazili&euml;, en dat van Cattete van den President der Republiek. Het eerste strekt door zijn gemis aan
+weelde en pracht misschien tot eer van den goeden Dom Pedro en zijn eenvoud, maar het pleit niet voor zijn waardeering van
+mooie dingen. Wat het tweede betreft, dat inwendig rijker is, het vertoont een droevig gemis aan goeden smaak. Boven op het
+dak staan allegorische beelden van reuzengrootte, die op schildwachten gelijken, belast met de zorg voor de veiligheid van
+het staatshoofd. Daarentegen bezit Rio heerlijke tuinen en prachtige wandelwegen. Niets kan schooner wezen dan de Corcovado,
+de Sumar&eacute; en de Tijuca, drie boschrijke bergen midden in de stad; van den top geniet men het schoonste panorama ter wereld,
+en beneden ziet men alle omtrekken van de tooverachtige baai. Men moet hier van harte bewonderen; nergens heeft de natuur
+meer rijkdommen en schoonheden bijeengebracht.
+
+</p>
+<p>Het plein, dat de Place de la R&eacute;publique heet, wordt geheel ingenomen door een zeer mooien tuin, een soort van tropisch Parc
+Monceau, met breede, schaduwrijke lanen, die goed onderhouden zijn. Maar de roem van Rio is zijn Botanische Tuin, die terecht
+bekend is om de verscheidenheid en de pracht van zijn plantengroei. Onder de zeldzame planten en de vreemde gasten uit het
+plantenrijk gaat de bezoeker bij voorkeur de Bamboelaan zien, waar de hooge bamboes van boven tot elkaar naderen en de gewelven
+van een gothische kerk schijnen te vormen, en de palmenallee, waar de palmen hun kruinen tot vijftig meter hoog verheffen.
+
+
+</p>
+<p>Het Rio, waar wij ons bevinden, is de centrale stad, de stad van den handel, de zaken, de stad, waar men enkel overdag verblijf
+houdt, om te werken. <a id="d0e148"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e148">380</a>]</span>Als de avond gevallen is, keert ieder naar de voorsteden terug, waar men de particuliere huizen vindt. Het zijn twee zeer
+verschillende steden, want zoo banaal als de middenstad is en karakterloos, zoo lachend en schilderachtig is de buitenstad.
+
+
+</p>
+<p>Hier geen nauwe, sombere straatjes, maar breede, mooie wegen, omzoomd met sierlijke villa's, die aardig gebouwd zijn en er
+comfortabel uitzien, met iets vriendelijks, dat het hart goed doet. Verscholen onder de machtige kruinen van tropische gewassen,
+gelijken ze op nestjes, verborgen in het groen. Elk huis, het zij rijk of arm, heeft zijn tuin, en welk een tuin! Een verbluffende
+bloemenovervloed doet zich er voor, en palmen ziet men in menigte. Langs de veranda's bloeien in de open lucht de prachtigste
+orchidee&euml;n van de wereld, en op het bloedende hart der rozen huppelt de kolibri al springend rond en doet de juweelen van
+zijn gevederte schitteren. In dit bevoorrechte oord, dat geen winter kent, zijn er altijd bloemen. De kroon, die afvalt, wordt
+dadelijk vervangen door de zich openende bloem, want hier heerscht de eeuwige lente, waarvan de dichters zingen.
+
+</p>
+<p>Indien Rio nog geen prachtige stad is in den modernen zin van het woord, het zal niet lang duren, of de stad zal het geworden
+zijn, als ten minste de hartstocht voor den vooruitgang blijft voortduren, waar Brazili&euml; tegenwoordig door bezield is. Nog
+enkele jaren, en Rio zal aan Buenos Aires de suprematie in Zuid Amerika kunnen betwisten. O, die rivaliteit tusschen Buenos
+Aires en Rio, wat heeft die al een conflicten uitgelokt, hoeveel dwaze voorvallen heeft ze veroorzaakt! Wacht u wel, tegenover
+een Braziliaan te zeggen, dat Buenos Aires het wint van Rio, ge zoudt onmiddellijk worden aangezien voor een barbaar, die
+in het minst geen smaak had. De Argentini&euml;r zal niet toegefelijker wezen, als ge uw voorkeur voor Rio aan den dag legt ten
+nadeele van Buenos Aires. De beide latijnsche zusters zijn twee vijandige zusters; ze kibbelen onophoudelijk. Ze voeren al
+sinds onheugelijke tijden een oorlog met speldeprikken, met sarcasmen en onwelwillendheden. Ze zijn beide naijverig en trotsch
+op hun welvaart, hun rijkdom en de schoonheid der vrouwen, en altijd trachten ze elkaar de loef af te steken. Elke nieuwe
+verfraaiing van Rio bij voorbeeld doet dadelijk in Argentini&euml; den wensch ontstaan, iets nog veel mooiers te Buenos Aires te
+krijgen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-380.jpg" alt="Bamboelaan in den Botanischen Tuin." width="547" height="714"><p class="figureHead">Bamboelaan in den Botanischen Tuin.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Maar wat Argentini&euml; ook doet, het land is al bij voorbaat in het nadeel. Gelegen aan de lage oevers van de Rio de la Plata,
+heeft Buenos Aires noch de ruimte, om zich zoo uit te breiden als Rio de Janeiro, noch ter verfraaiing de onvergelijkelijk
+schoone natuur van Rio de Janeiro.
+
+</p>
+<p>Een bezoek aan de havenwerken, waar ieder Braziliaan trotsch op is, wekt de grootste belangstelling. Rio, met zijn prachtige
+haven, had nog geen kaden; die worden thans gebouwd. Paket- en transportbooten, die tegenwoordig nog genoodzaakt zijn, in
+het midden der baai te ankeren, zullen over enkele maanden onmiddellijk passagiers en goederen aan land kunnen zetten. Dat
+zal tijd doen winnen en zal de overladingen van nu onnoodig maken, die zoo ingewikkeld zijn en zooveel kosten meebrengen.
+Een boottochtje in de baai kost u voor een uur het bagatel van 50 milreis, dat is 80 francs. Trouwens alles is duur, afschuwelijk
+duur in Rio; om u van de aanlegplaats naar uw hotel te laten brengen, moet ge voor een victoria ongeveer 25 francs betalen,
+en als ge u met een eenvoudige cabriolet voor &eacute;&eacute;n persoon tevreden stelt, komt ge met acht of tien francs uit naar den koers.
+In de restauraties is het nog erger. Een gewone maaltijd, waar men in Parijs drie francs voor zou betalen, komt al spoedig
+op 30 of 40 francs, als men ten minste zoo onvoorzichtig is, naar wijn te vragen. Alleen de trams zijn niet duur.
+
+</p>
+<p>De Braziliaan is voor gelijkheid en zeer vriendelijk; hij heeft niet als de Noord-Amerikaan een vooroordeel tegen de negers.
+Al houdt hij niet juist veel van den zwarte, hij behandelt hem beleefd, verwaardigt zich, hem de hand te reiken en hem &#8220;senhor&#8221;
+te noemen, zelfs als hij den man in zijn dienst heeft. Dat vriendelijke optreden heeft de Braziliaan voor een <a id="d0e165"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e165">381</a>]</span>ieder over, voor den vriend van ouden datum, den nederigsten zwoeger en den vreemdeling. Vraagt ge hem naar den weg, dan doet
+hij meer dan enkel u inlichten, hij gaat met u mee. En als ge van hem weggaat, geeft hij u zijn adres en stelt zich te uwer
+beschikking, voor het geval, dat ge zijn diensten weer mocht noodig hebben. Maar wacht er u voor, die aanbiedingen al te ernstig
+op te vatten, dan zoudt ge u aan al te veel teleurstellingen blootstellen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-381-2.jpg" alt="Een gaucho, herder, uit het binnenland." width="653" height="428"><p class="figureHead">Een gaucho, herder, uit het binnenland.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De heer Luis de Castro, een uitstekend Braziliaan, waarschuwde zelf ons tegen de vriendelijkheid van zijn landgenooten. &#8220;De
+Braziliaan&#8221;, zei hij, &#8220;is indolent en wat daarvan het logisch gevolg is, onverschillig. Laat men ons niet lastig vallen, dat
+is al, wat we vragen. Als hij eenmaal zijn apathie laat varen bij gelegenheid van de eene of andere zaak, die hem sterk aangrijpt,
+kan de Braziliaan tot de grootste geestdrift overslaan. Hij geeft zich dan met al het vuur van zijn zuidelijken aard en is
+tot alle uitersten bereid. Er is soms, dat weet ik, eenige overdrijving in die betuigingen, zelfs maken we ons dikwijls belachelijk
+in de oogen van vreemdelingen; maar de bedoeling is zoo goed, de geestdrift zoo oprecht en edelmoedig, dat het onrechtvaardig
+zou zijn, ons teveel op een afstand te houden. Ongelukkig volgt op de oogenblikken van geestdrift spoedig weer de vergetelheid;
+de ontroering is wel echt, maar ze is vluchtig, en we vallen terug in de gewone onverschilligheid. De Braziliaan kan niet
+volharden in zijn gevoelens. Wij kunnen niet lang achtereen haten, zoo min als we vriendschap weten te bewaren. Men kan niet
+zeggen, dat er ondankbaarheid in het spel is, noch dat hier een karakterfout valt aan te wijzen; men heeft hier te doen met
+een gevolg van ons temperament, zoo geneigd tot plotselinge veranderingen.&#8221;
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-381-1.jpg" alt="Het 15-Novemberplein in Rio." width="662" height="433"><p class="figureHead">Het 15-Novemberplein in Rio.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Zorgeloosheid, die ontmoet men overal in Brazili&euml;. Laat ons eens een bezoek brengen in het huis van middelmatig door de fortuin
+gezegenden. De meubels zijn er geriefelijk, maar geplaatst zonder smaak of zorg; weinig of geen bibelots en kunstvoorwerpen,
+van die duizenderlei aardige nietigheden, waardoor een woning iets sierlijks en persoonlijks krijgt. Aan de wanden heerscht
+de afschuwelijke chromolithografie. De Braziliaan uit Rio, die altijd buiten is, bekommert er zich weinig om, dat zijn huis
+altijd vroolijk en aantrekkelijk zij. De vrouw stelt daar niet veel meer belang in, hoewel zij er nooit uit komt, of misschien
+juist daardoor. Door het gebruik veroordeeld tot een leven van kluizenares, houdt ze niet veel van een woning, die haar tot
+niet veel meer dan een gevangenis is geworden. Oppervlakkig en apathisch, als ze is, kent ze geen andere zorgen dan die voor
+haar toilet en haar persoon; haar natuurlijke indolentie maakt haar trouwens veel geschikter voor de lange middagsi&euml;sta's
+dan voor het in orde houden van haar huis. Wat pianospelen en borduren geven haar <a id="d0e181"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e181">382</a>]</span>afleiding genoeg. Voor het overige heeft ze haar bedienden, voor het meerendeel negers, die, men kan wel nagaan, op welk een
+schitterende wijze, voor de huishouding zorgen. Eveneens is de zorg voor de keuken aan negerinnen opgedragen, waardoor het
+zich laat verklaren, hoe het komt, dat men nog al slecht eet in Brazili&euml;.
+
+</p>
+<p>In de welgestelde gezinnen laat men er zich op voorstaan, dat men de fransche keuken volgt, maar de Braziliaan is geen smuller.
+Hij gebruikt weinig en geeft niet veel om de hoedanigheid van wat hij tot zich neemt. Dit land, dat over alle klimaten beschikt
+en waar dus al onze groenten en europeesche vruchten zouden kunnen groeien, verwaarloost de warmoezerij uit onverschilligheid.
+Asperges, doperwten, snijboonen, olijven, perziken, abrikozen, kersen, enz., dat alles wordt uit Europa ingevoerd als ingemaakte
+waren, die door het vervoer per boot en door de tropische zee&euml;n altijd verliezen in smaak. Dezelfde onverschilligheid voor
+vee en gevogelte. Brazili&euml; heeft daarvan genoeg, maar het heeft nooit iets gedaan, om de rassen te verbeteren of te kruisen.
+Rundvleesch en schapevleesch zijn er dan ook taai en ongenietbaar. Maar Brazili&euml; heeft daarentegen heerlijke sinaasappelen,
+geurige bananen en vooral overheerlijke ananassen. Wat de overige vruchten van het land aangaat, gabuticaba's, mangga's, sapoeti's,
+enz., die worden door den Europeaan gewoonlijk niet op hoogen prijs gesteld.
+
+</p>
+<p>Na den maaltijd biedt uw gastheer u koffie aan, de beroemde braziliaansche koffie. Laat ons hier een eerbiedige buiging maken;
+niets kan geuriger wezen dan die drank, naar braziliaanschen trant klaargemaakt. Geen koffiesoort, zelfs de mokka niet, overtreft
+die koffie. Onze goede braziliaansche vrienden verwijten ons, dat we geen koffie kunnen drinken. Hoezeer hebben ze daarin
+gelijk, en wat is er een groot verschil tusschen het vocht, waaraan wij gewoon zijn, en den zachten drank, die geurig is en
+pittig, zooals men dien daar krijgt. En of ge nu bij den meest bescheiden burger u moogt bevinden, de koffie, die men er u
+presenteert, is even lekker als die van de koffietafel van het hoofd van den staat. Het is ook de nationale drank. De Braziliaan
+is zeer matig en maakt geen gebruik van alcohol; hij drinkt niet anders dan koffie; maar daar drinkt hij dan ook veel van.
+Als ge op een namiddag tien bezoeken aflegt, moet ge tien kopjes koffie naar binnen werken. Komt ge in een winkel, waar men
+u kent, dan verschijnt al spoedig het blaadje met het kostbare vocht en wat suiker. In het begin wordt men er vermoeid van
+en slaapt slecht, maar het gewent, en ten slotte kon ik twintig kop koffie per dag gebruiken, zonder er eenigen hinder van
+te gevoelen.
+
+</p>
+<p>Na den maaltijd en de koffie, gevolgd door een kort oponthoud in den salon, neemt uw gastheer u mee naar zijn club of laat
+u de stad zien. Ik heb al gezegd, dat Rio als stad niets bijzonder belangwekkends heeft, maar dat geldt niet voor de menschen,
+die men er ziet. Bij elke schrede doet er zich voor den opmerkzamen waarnemer een schilderachtige indruk voor of bespeurt
+hij voorbeelden van eigenaardige gebruiken en gewoonten. Dit is het echte braziliaansche leven, zooals het zich op straat
+afspeelt.
+
+</p>
+<p>Pas op straat gekomen, zag ik jongelui, mannen met baarden zelfs, die in elka&acirc;rs armen vielen en daarbij elkander op den rug
+sloegen. Bloedverwanten zeker, die elka&acirc;r na lange scheiding weerzien? Nee, dit is de manier, waarop men elkander begroet
+in Brazili&euml;, en die menschen hebben mogelijk een uur te voren elkander nog gesproken. De omhelzing vervangt er onzen banalen
+handdruk.
+
+</p>
+<p>Daar komt in snellen draf een reeks van rijtuigen naar ons toe. Is het een optocht? Vergissing, het is een begrafenis. De
+lijkwagen en de stoet draven voorbij. De dooden rijden overal vlug; maar in Brazili&euml; doen ze hun veertig kilometer in het
+uur. Geen priester noch offici&euml;el vertoon in het sterfhuis. De toespraken en de godsdienstige plechtigheid hebben op het kerkhof
+plaats zonder eenige ostentatie. Een minuut later zag ik een fiaker voorbijgaan, rood geverfd en met goud afgezet; daarin
+stond een langwerpige kist, geheel verguld. Ik vroeg na en hoorde, dat de wagen den lijkdienst vervulde en dat de kist het
+lijkje bevatte van een kindje, dat naar het kerkhof werd gebracht. In Brazili&euml; wordt niet over kinderen gerouwd; trouwens
+men draagt nauwelijks rouwkleeren voor volwassenen; een half jaar voor een vader of een broeder, drie maanden voor een grootvader.
+In dit land van schitterend licht houdt men niet van donkere kleuren.
+
+</p>
+<p>Wij kwamen veel soldaten tegen. Ze leken mij goed gekleed, maar onverschillig in hun houding. Verscheiden onder hen hadden
+een uniform, veel gelijkend op die van onze artilleristen met gele schoenen. Bij het station Riachuelo zag ik een soldaat,
+een prachtigen neger, naar het voorschrift correct gekleed, maar zonder schoeisel. Ik wil niet zeggen, dat het braziliaansche
+leger geen schoenen aan zijn soldaten geeft, ik constateer enkel, dat er soldaten zijn, die het niet streng met de reglementen
+nemen.
+
+</p>
+<p>Het braziliaansche leger is niet talrijk; ongeveer twintig duizend man voor een land, dat zoo groot is als heel Europa. De
+meesten liggen in garnizoen in de zuidelijke provincie Rio Grande, op de grenzen van Argentini&euml;, den aartsvijand. Wat volharding
+en moed betreft, kan dit legertje wedijveren met de overige legers van Zuid-Amerika; het heeft bewijzen van weerstandsvermogen
+en dapperheid gegeven in den zwaren oorlog met Paraguay. De heldenmoed is een deugd bij alle volken; hij is ook bij het braziliaansche
+leger hoog in eere. Wat daaraan ontbreekt, is practische leiding, goed onderwijs. Daar ik er zelf niet over oordeelen kan,
+herhaal ik het oordeel van de talrijke Brazilianen, die er met mij over hebben gesproken. Al prijzen ze de oorlogsqualiteiten
+van het leger, ze hebben maar matig respect voor de <span id="d0e197" class="corr" title="Bron: krijskundige">krijgskundige</span> kennis van soldaten en officieren.
+
+</p>
+<p>Brazili&euml; heeft pas in Europa een heele vloot van moderne schepen besteld, bestaande uit dertig oorlogsschepen, waarvan drie
+pantserschepen van 21.000 tonnen, twee kruisers van 14.000 tonnen, transportschepen, twaalf torpedobooten en zes kleinere
+vaartuigen. Argentini&euml;, dat rechtstreeks bedreigd wordt door die aanwinsten, doet, alsof het er niet ongerust over is. Als
+men daar de menschen hoort, zouden die machtige schepen enkel gevaarlijk wezen voor <a id="d0e202"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e202">383</a>]</span>diegenen, die er aan boord zijn en de enorme kanonnen zouden nooit andere slachtoffers maken dan hun eigen artilleristen.
+Die goede Argentini&euml;rs gaan zelfs zoo ver van te beweren, dat die gepantserde kruisers nooit de haven van Rio zullen verlaten,
+bij gebrek aan matrozen en zeelui, om ze buitengaats te brengen. Brazili&euml; laat ze praten en gaat met zijn bewapening voort.
+
+
+</p>
+<p>Dit land, dat geen soldaten of althans weinige heeft, zit vol kolonels. In Brazili&euml; is ieder kolonel, soms zelfs generaal
+of doctor, maar doctor zonder bul, kolonel zonder aanstelling, maar toch kolonel of doctor. De liefde voor een lintje, die
+ze ons verwijten, is in Brazili&euml; vervangen voor de begeerte naar een titel. Ik herinner mij, dat ik werd voorgesteld aan een
+&#8220;generaal&#8221;, die nooit soldaat was geweest. Hij had zijn titel te danken aan den republikeinschen ijver, dien hij aan den dag
+legde tijdens de omwenteling, welke aan dom Pedro II zijn troon kostte.
+
+</p>
+<p>Ik sprak daar van doctors; ze zijn nog talrijker dan de kolonels. Indien de laatsten er in grooten getale zijn, van de anderen
+wemelt het er. Er is zoo weinig noodig, om in Brazili&euml; dien titel te krijgen! Enkele jaren gymnasium, een paar cursussen aan
+de School voor rechtsgeleerdheid of geneeskunde, dat is voldoende. Er is geen land ter wereld, waar zooveel advocaten wonen;
+alle vrije ambten zijn er trouwens overvuld. Daar ze nog al decoratief zijn en niet vermoeiend, geeft de Braziliaan er de
+voorkeur aan boven de moeilijke handelsbetrekkingen en industri&euml;ele posten, die hij aan de vreemdelingen overlaat. Als hij
+grondbezitter is, laat de Braziliaan werken, maar werkt zelf niet; hij ziet zijn koffie groeien, en als hij er het geld voor
+ge&iuml;nd heeft, geeft hij dat uit zonder nauwkeurig te rekenen. Die smaak in uitgeven, vereenigd met groote luiheid, begint reeds
+gevolgen te hebben. De grond gaat langzamerhand in de handen van vreemdelingen over, economen en arbeiders. In de provincie
+Sao Paulo zijn reeds een groot aantal koffie-plantages gemonopoliseerd door een Duitscher, den heer Schmidt, die als landverhuizer
+naar Brazili&euml; kwam en nauwelijks zijn naam kon teekenen.
+
+</p>
+<p>Hoewel ze graag de titels van doctor, kolonel of generaal uitdeelt, verbiedt de braziliaansche regeering onverbiddelijk het
+dragen van decoraties. Zoo groot is zelfs haar afschuw van die ijdelheidsdingen, dat &#8220;ieder braziliaansch burger, die een
+vreemde decoratie aanneemt, door dat feit alleen zijn hoedanigheid van burger der zuid-amerikaansche republiek verliest&#8221;.
+Die woorden zijn duidelijk, laten geen uitzonderingen toe of schikkingen. Een officier van de braziliaansche marine, dien
+Wilhelm II wilde decoreeren, zag zich genoodzaakt, een eerbewijs af te wijzen, dat in zijn land als een vernedering zou worden
+beschouwd. Santos Dumont zelfs, de groote luchtvaarder, op wien Brazili&euml; zoo trotsch moest wezen, heeft zijn nationaliteit
+verloren, omdat hij van president Loubet het roode lint heeft aanvaard.
+
+</p>
+<p>Maar bij gebrek aan lintjes kan de Braziliaan galon dragen. Al maakt hij daarvan niet voor zichzelven gebruik, hij maakt er
+gebruik, zelfs misbruik, van voor zijn ondergeschikten, voor ambtenaren en soldaten. Elk ambt, hoe bescheiden ook, brengt
+een weelde van goudgalon mee op mouwen en hoofddeksels. In een tram of een spoorweg komt een van goud stijve meneer op u toe.
+Dat moet een generaal zijn, denkt ge. Volstrekt niet, het is eenvoudig maar een controleur, die uw kaartje komt nazien. Op
+de kepi der officieren is de stof met zooveel goudgalon overdekt, dat men haar niet meer kan onderscheiden. In dit land, waar
+men geen enkel goudstuk ontmoet, schijnen de uniformen der ambtenaren al het kostbare metaal te hebben opgeslokt.
+
+</p>
+<p>Ik spreek daar over het braziliaansche goudgeld. Het moet wel bestaan, ten minste dat is mij verzekerd. Ik heb het nooit gezien;
+niemand heeft er ooit een oog op geslagen. Het wordt angstvallig bewaard in een zekere schatkist van den staat, die amortisatiekas
+heet. Alle transacties hebben plaats door middel van biljetten, die, wat hun waarde betreft, doen denken aan de assignaten
+uit den tijd van onze eerste republiek. Niets smerigers is er dan die papiertjes, als ze door duizenden handen zijn gegaan
+en in allerlei zakken hebben gehuisd. Men is begonnen, zilvergeld in omloop te brengen, om pasmunt te krijgen. Maar dat geld
+is nog niet algemeen in gebruik, en er is ook niet veel aangemunt. Wat het goud aangaat, dat blijft onzichtbaar. Hoewel in
+het bezit van mijnen, die ongehoord rijk zijn, heeft Brazili&euml; geen enkele staaf goud. Dat heeft twee oorzaken, de eerste is,
+dat de Braziliaan, die indolent is en niet van werken houdt, de exploitatie van zijn mijnen aan vreemden overlaat, waardoor
+het kostbare metaal, zoodra het is te voorschijn gebracht, naar Europa verhuist, en de tweede, dat Brazili&euml;, geen voordeel
+trekkend uit de rijkdommen van zijn bodem, onophoudelijk een beroep doet op de spaarpenningen der Oude Wereld. Die leeningen
+met de interesten moeten worden terugbetaald in goud, waardoor al dat metaal uit het land wordt gehaald en er voor de Brazilianen
+alleen papier overblijft.
+
+</p>
+<p>Deze lange uitweidingen hebben ons Rio uit het oog doen verliezen. Laat ons erheen terugkeeren en hervatten we onze wandeling
+door de stad. Op onzen weg ontmoeten we veel lagere scholen en gymnasia. Daar mijn gids een betrekking heeft als inspecteur
+van het door de overheid gegeven onderwijs, kunnen wij er gemakkelijk binnentreden. Wij worden er uiterst vriendelijk ontvangen
+en we bezichtigen tot in kleine bijzonderheden verscheiden van die inrichtingen. Hier valt er zonder voorbehoud te prijzen.
+De openbare scholen zijn uitstekend ingericht, met inachtneming van alle eischen van comfort en hygi&euml;ne. Overal lucht en licht,
+groote lokalen, en ruime speelpleinen en tuinen, waar de kinderen vrij kunnen stoeien en spelen. Over de kennis der onderwijzers
+valt op het eerste gezicht niet te oordeelen; men zou de algemeene ontwikkeling der bevolking daarvoor moeten nagaan, en die
+wordt niet zeer hoog gesteld. Maar dat is zonder twijfel minder de schuld van den meester dan van den leerling, die door zijn
+temperament zoozeer tot luiheid geneigd is.
+
+</p>
+<p>En toch, hoewel zoo apathisch, is de Braziliaan merkwaardig intelligent; wat anderen om het te leeren veel moeite kost, dat
+vermeestert hij spelenderwijs. Ook is het niets ongewoons, in Brazili&euml; mannen te ontmoeten van groote beschaving en hooge
+ontwikkeling. Wat mij het meest heeft verrast, is <a id="d0e218"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e218">384</a>]</span>de buitengewone gemakkelijkheid, waarmee de Braziliaan vreemde talen leert. Zeer talrijk zijn er de personen, die vloeiend
+Engelsch, Fransch, Italiaansch en Spaansch spreken. Meer dan eenige andere taal is het Fransch er verspreid. Zij, die het
+bij gebrek aan oefening niet spreken, begrijpen het wel, en ge kunt in Rio u uitstekend redden, zonder een woord Portugeesch
+te kennen. Onze letterkunde, ons tooneel, zelfs onze politiek worden er op hoogen prijs gesteld, minder misschien uit overgroote
+sympathie voor Frankrijk, dan wel door die verwantschap, die de latijnsche rassen aan elkander verbindt.
+
+</p>
+<p>Een zeer belangwekkende bijzonderheid van het onderwijs in Brazili&euml; is, dat het volkomen kosteloos wordt gegeven. Ik ken ingenieurs,
+dokters en advocaten, die prachtige posities innemen, zonder dat hun opleiding hun familie iets heeft gekost. Dit inderdaad
+democratische stelsel staat allen toe, de eerste scholen van het land te bezoeken en later openbare ambten te bekleeden. Ieder
+mag daarnaar streven met kans op succes, zelfs de negers, onder wie tegenwoordig personen van aanzien voorkomen. Om de waarheid
+te zeggen, maakt het negerras met enkele uitzonderingen geen misbruik van dat recht; het bepaalt zich liever tot de ondergeschikte
+baantjes, waarmee lange eeuwen van slavernij het vertrouwd hebben gemaakt.
+
+</p>
+<p>Onder het vervolg van mijn wandeling door de stad, zie ik tot mijn groote verbazing, dat veel straten in Rio naar nog levende
+menschen zijn genoemd. Allen, die door een titel van generaal niet voldoende beloond zouden zijn voor diensten, worden in
+Brazili&euml; ge&euml;erd, door hen onsterfelijk te maken door een plakkaat op den hoek der straten. Naast oud-presidenten komen er
+de namen voor van veel ministers, van prefecten, generaals, advocaten, redenaars en illustre onbekenden, wier namen voor altijd
+vergeten zouden zijn zonder deze offici&euml;ele wijding. In Brazili&euml; wordt men gemakkelijk een groot man; er is een beetje talent
+voor noodig en veel welbespraaktheid. Te kunnen spreken en spreken over alles, dat is het middel, om hier een gevestigden
+naam te verwerven; maar is dat alleen hier het geval?...
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatLeft" style="width: 304px"><img border="0" src="images/p1908-384.jpg" alt="Guarany's uit Brazili&euml;." width="304" height="404"><p class="figureHead">Guarany's uit Brazili&euml;.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De Braziliaan neemt het den vreemdelingen een beetje kwalijk, dat ze zijn groote mannen niet kennen. Hij kent zelf die van
+de heele wereld, tegenwoordige en vroegere; hij vereert ze op zijn manier en gebruikt hun namen als doopnamen. In Brazili&euml;
+worden de kinderen niet gedoopt als Piet en Paul en Jacob of Jan; dat is te afgezaagd en goed voor het oude Europa; hier heet
+men Chateaubriand, Nelson, Washington, Victor-Hugo, Guillaume-Tell, Albuquerque, enz.
+
+</p>
+<p>Ik ben ook in den schouwburg geweest. Het eigenlijke seizoen voor Brazili&euml; was voorbij; maar het was de tijd der reizen van
+europeesche sterren; ik hoorde een italiaansche zangeres, Mevrouw Carelli en een italiaansche tooneelspeelster, Mevrouw Rafaella
+Chenet, en onzen uitstekenden Coquelin, die voor de tweede maal in Amerika bewondering kwam vragen voor Moli&egrave;re en Rostand.
+Bij die verschillende voorstellingen was het publiek talrijk en uitgelezen, bestaande uit alles, wat Rio heeft te vertoonen
+aan rijkdom en mondaniteit. De zaal is op die dagen werkelijk zeer aantrekkelijk met de vele jonge, mooie vrouwen van donkere
+schoonheid, met schitterende oogen, naar de laatste europeesche mode gekleed. Als eenmaal de tourn&eacute;es zijn afgeloopen, gaat
+de braziliaansche beau monde niet meer naar den schouwburg. Nationale kunst van eenige waarde bestaat er nog niet. Schrijvers
+en spelers zijn beide even middelmatig, en de grove grappen, die op het portugeesche programma voorkomen, beletten de goede
+families naar den schouwburg te gaan. Er wordt intusschen verteld, dat enkele revues, een genre, dat er druk wordt beoefend,
+zeer geestig zijn, en dat een welaangename muziek de goede satirieke coupletten begeleidt.
+
+</p>
+<p>Dat wil ik graag gelooven, want de Braziliaan kan geestig wezen, vooral tegenover de regeering laat hij zijn geestigheid vrij
+spel. Journalisten, kroniekschrijvers, tooneelschrijvers, carikaturisten kiezen bij voorkeur als mikpunt van hun vernuft den
+toestand van het oogenblik. In geen enkel land geniet men grooter vrijheid van het woord; de pers is koningin en kan zich
+alles veroorloven. Niemand is veilig voor haar, zelfs het staatshoofd niet, en hij nog minder dan iemand anders. Sla de <i>Malho</i> open, het humoristisch blad van Rio, ge kunt er zeker van zijn, op elke pagina een carikatuur van den president te zien.
+Nooit bemoeit zich de rechter met aanvallen van dien aard. Ze doen in den grond der zaak weinig kwaad, en de regeering weet
+wel, dat al is de Braziliaan wat los in den mond, hij toch een trouw onderdaan wil zijn. Men vergeeft hem zijn spot, omdat
+men zijn patriotisme waardeert.
+
+</p>
+<p>Men kan overigens gemakkelijk begrijpen, dat de President der Republiek alle kritiek moet slikken, want hij is een verantwoordelijk
+regeeringspersoon, in tegenstelling met den franschen President. Hij is met aanzienlijke macht bekleed, bijna met een onbeperkt
+gezag. Zoodra hij gekozen is, omgeeft hij zich met ministers, die hijzelf kiest en die in zijn naam regeeren. Tegenover de
+Kamers vertegenwoordigen de ministers alleen het staatshoofd en feitelijk wordt hij aan de kaak gesteld in de personen zijner
+ministers. Om de waarheid te zeggen, zijn het niet meer dan secretarissen. Dat is ook hun offici&euml;ele titel.
+
+
+<a id="d0e240"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e240">385</a>]</span></p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-385.jpg" alt="Inzameling van de rijpe koffie." width="720" height="395"><p class="figureHead">Inzameling van de rijpe koffie.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2">
+<div class="argument">
+<p>II. Brazili&euml; en de Brazilianen.&#8212;De spoorweg van Rio naar Sao Paulo en Brazili&euml;, gezien van uit het coup&eacute;-venster.&#8212;Aankomst
+te Sao Paulo, de stad, de gebouwen en haar handelsontwikkeling.&#8212;Ligging en klimaat&#8212;De invloed van Sao Paulo op de zaken.&#8212;De
+hoofdstad voor koffie.&#8212;Bezoek van den heer Doumer aan een koffieplantage.&#8212;De quaestie der douanerechten.&#8212;De crisis in de koffie.&#8212;Braziliaansche
+<span id="d0e250" class="corr" title="Bron: comit&egrave;'s">comit&eacute;'s</span> voor prijsbepaling en propaganda.&#8212;Beroep op de landverhuizing&#8212;De nog onontgonnen hulpbronnen van Brazili&euml;.&#8212;Besluit.
+</p>
+</div>
+<p>Brazili&euml; is een federatieve republiek, bestaande uit twintig staten en een federaal district, zetel der centrale regeering,
+dat Rio de Janeiro omvat en de onmiddellijke omgeving. Ieder der twintig gefedereerde staten geniet een groote politieke en
+administratieve vrijheid, heeft een eigen gouverneur, eigen Kamers en zelfgekozen rechters. In sommige der staten gelden eigen
+wetten, en veel wordt door plaatselijke verordeningen geregeld. Het centrale bestuur heeft de zorg voor de diplomatieke verhoudingen
+aan zich gehouden, sluit dus verdragen, en stelt bovendien in alle staten de maatregelen vast, die de openbare belangen raken,
+als de wetten omtrent de hygi&euml;ne en dergelijke.
+
+</p>
+<p>Al die staten, zoo verschillend van klimaat en gewoonten en belangen, zijn aan elkander verbonden door een gemeenschappelijken
+band, de vaderlandsliefde, een vurig patriotisme, dat hoe loffelijk ook, lastig is, omdat het geen enkel voorbehoud, geen
+kritiek duldt. Of ge een Braziliaan ontmoet uit Manaos, uit Rio of uit Porte Alegre; of hij komt uit de donkere wouden van
+den Amazonenstroom of wel van de grenzen van Parana, hij is er altijd van overtuigd, dat Brazili&euml; het eerste land der wereld
+is, het rijkste en machtigste van alle. Zeer dikwijls hoort ge hem afgeven op sommige misbruiken of lachen met enkele kleingeestigheden,
+maar wacht u wel, hem gelijk te geven of naar zijn kritiek verder onderzoek te doen, dan zult ge onmiddellijk bespeuren, dat
+hij zich tegen u keert en dat er niets aan is van wat hij zooeven zei.
+
+</p>
+<p>Die vaderlandsliefde wordt onuitstaanbaar, als ze iemand onrechtvaardig maakt voor het vaderland der anderen. Dat is een fout,
+die vrij algemeen is bij den Braziliaan, die naar Europa gaat. Hij komt er meestal met de vooropgezette meening, dat al wat
+hij er te zien zal krijgen niet van dien aard is, dat een Amerikaan er verbaasd van zal staan. En niets van wat hij ontmoet,
+verwondert hem dan ook. Maar daar hij snugger genoeg is, wijzigen zich zijn gevoelens gaandeweg en hij ondergaat de bekoring
+van onze beschaving, als hij langer in Europa vertoeft en zich de moeite geeft inlichtingen in te winnen.
+
+</p>
+<p>Om van Rio naar Sao Paulo te gaan, kan men over twee vervoermiddelen beschikken. Men kan een der talrijke booten nemen, die
+naar Buenos Aires gaan en eenige malen per week in Rio aanleggen. In een paar uren wordt men overgebracht. De paketbooten,
+die Rio bij het vallen van den nacht verlaten, leggen bij het aanbreken van den dag te Santos aan. Aan de haven ginds staat
+de trein voor het vertrek gereed, en in twee uren voert die u naar Sao Paulo. Deze manier van reizen is verreweg de aangenaamste,
+<a id="d0e261"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e261">386</a>]</span>en bij voorkeur maken er gebruik van de kooplieden, die dikwijls tusschen de beide steden heen en weer moeten gaan. Maar de
+vreemdeling, die komt om te zien, neemt liever den spoorweg van Rio naar Sao Paulo, bekend in Brazili&euml; onder den naam van
+de Centraal. Het is de oudste spoorweg van het land, dateerend van 1850, en ondanks den vrij levendigen handel ligt er nog
+slechts enkel spoor met wissels op de plaatsen, waar de uit tegenovergestelde richting komende treinen elkaar ontmoeten. Tegenwoordig
+is het reuzengebied van Brazili&euml; overdekt met een dicht net van lijnen. De meeste spoorwegen van de 16.000 kilometer in exploitatie
+zijnde lijnen behooren aan particuliere maatschappijen; de braziliaansche regeering bestuurt rechtstreeks niet meer dan ongeveer
+3000 kilometer.
+
+</p>
+<p>Een reis met de Centraal is lang geen pleizierreis, dat scheelt veel. De trein heeft geen andere dan eerste en tweede klasse.
+In de laatste, die zeer primitief is ingericht, nemen de armen plaats, de negers en de carregadors of sjouwerlui, zoowel als
+de caipira's of boeren. Alle anderen hoopen zich op in de eerste klasse, die er uit het oogpunt van comfort al niet veel beter
+aan toe is. Het zijn enorme waggons met vijftig plaatsen, voorzien van banken met beweegbare leuningen en zonder kussens,
+waarop alles door elkaar plaats neemt. Geen afzonderlijke compartimenten, zelfs geen scheidingen tot op rughoogte, zooals
+onze meest bescheiden derde-klaswaggons bezitten; men kan er zich onmogelijk een intiem hoekje maken met vrienden of bloedverwanten;
+de rijke en de arme, de minister en de landverhuizer zitten er onmiddellijk naast elkaar in een opgedrongenheid, die democratisch,
+maar vreemd is. Ik heb een zeer aanzienlijk personage zien zitten naast een boerin, die een gebraden vogel bij zich had en
+die onder het rijden een substantieel maal deed, dat geen welriekende geuren verspreidde. Als de reis is afgeloopen, ligt
+de wagen vol papieren en afval van allerlei aard.
+
+</p>
+<p>En het stof, dat vreeselijke roode stof uit Brazili&euml;, dat zoo ongrijpbaar en verraderlijk is en overal binnendringt door de
+nauwste spleetjes van den wagen! Er is niets tegen te doen; men moet er zich in schikken, zijn reis te volbrengen met een
+gezicht als een Mohikaan. De grootste last van dat stof is, dat men er door genoodzaakt is, de vensters van den waggon dicht
+te houden, wat ver van aangenaam is in een land, waar de thermometer 35 graden Celsius wijst en alles gloeiend heet is. Half
+gestikt en onherkenbaar, komt men op de plaats van zijn bestemming aan na een marteling van veertien uren.
+
+</p>
+<p>Op den Centraal rijden elken dag twee treinen en dan twee nachttreinen in beide richtingen; de nachttreinen zijn betrekkelijk
+gerieflijker, dan de dagtreinen, want de nachtelijke heeft ruime slaapwaggons met echte bedden, omsloten door gordijnen, waar
+men tegen een bijbetaling rusten, zoo niet slapen kan.
+
+</p>
+<p>Ondanks de voordeelen van den nachttrein gaf ik, door nieuwsgierigheid gedreven, de voorkeur aan den dagtrein. Ik wilde het
+landschap zien, en de langzaamheid van den rit gaf mij daar alle gelegenheid voor. Naarmate men verder van Rio komt, wordt
+de natuur minder mooi; de zoo schilderachtige kustgebergten verdwijnen aan den horizon, om plaats te maken voor gelijkvormige
+heuvels, waar de trein zich tusschen door beweegt. Lange uren achtereen is het een onafgebroken opeenvolging van dalen, waar
+de Parahyba door vloeit, een groote rivier met lage oevers, waarvan de bochten door den trein worden gevolgd.
+
+</p>
+<p>De steden, die men passeert, zijn niet interessant en houden de aandacht niet vast. Barra Mansa, Rezende, Jacarehy gaan voorbij
+en vertoonen niet anders dan gewone woonhuizen. Een van die steden, Aparecida, geniet intusschen in Brazili&euml; een reputatie,
+die ze minder aan haar schoonheid heeft te danken dan aan de vrome legende, die eraan is verbonden. De Heilige Maagd, heet
+het, verscheen er in vroeger dagen en ze vertoont er zich nog door tal van wonderen. Van alle kanten komen op sommige tijden
+de pelgrims; het is een braziliaansch Lourdes in een kader, dat veel minder mooi is dan bij het onze. Naar het uiterlijk te
+oordeelen, schijnt de vroomheid der geloovigen de stad niet bijzonder rijk of welvarend te maken, want het is een vuil en
+slecht gebouwd plaatsje.
+
+</p>
+<p>Door de roodachtige wolk van stof heen, die door den trein wordt opgejaagd, aanschouw ik het braziliaansche landschap. Behalve
+de weinige steden, die ik noemde, treffen wij noch dorpen, noch boerenhoeven aan. Overal eenzaamheid als in een woestijn,
+en de trein rolt uren lang voort door een streek zonder menschen. En als het zoo is gesteld langs den spoorweg, kan men nagaan,
+hoe het moet zijn in het binnenland, ver van alle middelen van gemeenschap. Geen landbouw wordt er beoefend buiten de naaste
+omgeving der steden; reuzenuitgestrektheden, groot als Zwitserland, worden aan de natuur overgelaten, die er een tropischen
+plantengroei doet opschieten. Bij gebrek aan werkkrachten en aan afzetgebied wordt er in Brazili&euml; weinig aan landbouw gedaan.
+
+
+</p>
+<p>De nabijheid van Sao Paulo komt aan den dag met een totale verandering van het landschap. Overal wordt men herinnerd aan de
+werkzaamheid van den mensch. Hier geen woeste terreinen meer, noch braakliggende velden. Het maagdelijke woud wordt steeds
+verder teruggedrongen; alle grond, die aldus gewonnen wordt, is bebouwd, en op de roode velden van roode aarde verrijzen eindelooze
+rijen boompjes, beladen met purperen vruchten, gelijkend op onze kersen; dat zijn de eerste koffie-aanplantingen. We zijn
+in den staat Sao Paulo, het echte land van de koffie, dat aan de cultuur van de kostbare boonen een oppervlakte wijdt, die
+tweemaal zoo groot is als Frankrijk. Nog enkele minuten en we zijn in de stad.
+
+</p>
+<p>Van alle steden in Brazili&euml; is Sao Paulo ongetwijfeld de mooiste, de best gebouwde en modernste. Er zijn breede lanen en straten
+met huizen en villa's naar den besten smaak, staande te midden van tuinen. Minder krachtig dan die van Rio, is de plantengroei
+van Sao Paulo schitterender en afwisselender; het is het klassieke land van rozen en orchidee&euml;n. Bij de minder imposante natuur
+is Sao Paulo een vriendelijker plaats, gezelliger en aardiger dan Rio. Men vindt er de rijkste menschen uit Brazili&euml;, wier
+fortuinen <a id="d0e279"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e279">387</a>]</span>gemaakt zijn in korten tijd door den handel in koffie. De voorspoed van deze stad is zoo snel gestegen, dat de bevolking,
+die in 1890 50.000 zielen bedroeg, thans 300.000 bedraagt. Een economische crisis, die zeer scherp optreedt, vertraagt op
+het oogenblik de groote vlucht door de stad genomen, maar dat is slechts een tijdelijke verlangzaming, en alles doet vermoeden,
+dat Sao Paulo weldra weer flink vooruitgaande zal wezen.
+
+</p>
+<p>Dien snellen aanwas van de bevolking heeft de stad te danken aan het uitnemende klimaat en aan zijn rijkdom. Gelegen op een
+hoogte van 700 meter boven de zee, kent de plaats de gruwelijke hitte van de hoofdstad niet. De avonden zijn er koel, de nachten
+helder, en als het Zuiderkruis niet fonkelde aan het firmament vol sterren, zou men zich kunnen wanen in de gematigde luchtstreek
+van ons oude Europa. Zonder twijfel heeft de inwoner van Sao Paulo aan die klare, prikkelende lucht het te danken, dat hij
+zooveel werkzamer is dan zij, die moeten leven in de zware lucht van Rio; hij is ook veel levendiger, heeft meer handigheid
+in zaken en meer zin voor beweging. Door den geregelden aanvoer van emigranten heeft de bevolking van Sao Paulo veel nieuw
+bloed opgenomen, hetgeen na de vele verbintenissen onder bloedverwanten ook wel noodig was, en tegenwoordig is er geen enkele
+familie te Sao Paulo, die niet onder hare leden een of meer individuen telt van latijnsche of angelsaksische afkomst. Men
+ziet er hoogst zelden het klassieke type van den Braziliaan met donkere tint en dikke lippen, dat te Rio nog zooveel voorkomt;
+de Paulist is slank, heeft een lichte gelaatskleur, en blonde haren zijn er niet zeldzaam; door die instrooming van vreemde
+elementen is ook ontstaan dat onverwoestbaar particularisme, dat gevoel van meerderheid, dat hem met een gevoel van superioriteit
+op zijn landgenooten van de andere staten doet neerzien.
+
+</p>
+<p>Ofschoon gehecht aan het algemeene vaderland, is de Paulist in de eerste plaats Paulist en pas in de tweede Braziliaan. Ten
+tijde van de Revolutie, toen de keizer werd weggejaagd, verklaarde de staat Sao Paulo zich tot onafhankelijke republiek; maar
+men bleef niet bij dat grootsche plan, dat zooveel gevolgen moest na zich sleepen en stemde er later in toe, zich bij de Unie
+aan te sluiten, maar onder voorbehoud, zelfregeering te behouden in geldelijk en administratief opzicht. Aan het hoofd staat
+er een president, wiens gezag binnen de grenzen van den staat even groot is als dat van den president van de Republiek. Er
+is een parlement, dat bestaat uit een Kamer van afgevaardigden en een Senaat. Sao Paulo kiest bovendien federale afgevaardigden
+en senatoren, die de belangen van den staat in het centrale parlement van Rio moeten vertegenwoordigen en verdedigen. Daar
+ze druk en welsprekend zijn, hebben ze ten allen tijde een belangrijke rol gespeeld bij de discussies en veel politieken invloed
+uitgeoefend. Zoo heeft de staat Sao Paulo aan Brazili&euml; verscheiden presidenten der Republiek geleverd, o. a. Campos Salles
+en Rodrigues Alves, die veel voor Brazili&euml; hebben gedaan. De eerstgenoemde aanvaardde de regeering op het oogenblik, dat de
+jonge republiek, door binnenlandsche twisten verscheurd, haar ondergang nabij was. Door zijn wijsheid en zijn geestkracht
+wist hij het vertrouwen te herwinnen, en het sterk benadeelde crediet van Brazili&euml; herstelde zich. Zijn opvolger zette het
+begonnen werk voort en wendde de verbetering in de geldelijke toestanden aan voor groote werken van openbare gezondheidsregeling
+en verfraaiing, thans nog de trots van Rio. De Paulisten ook zijn trotsch op hun hoofdstad, die door hen aan nieuwen glans
+is geholpen.
+
+</p>
+<p>Maar daarom vergeten ze hun eigen stad niet, hun bijzondere hoofdstad, die ze stellen boven elke andere stad. Niets komt hun
+te schoon of te duur voor, als zij er door gebaat wordt te vergrooten er het aantal ruime lanen, paleizen, scholen en monumenten
+van allerlei aard. Vraag aan een Paulist, wat de mooiste stad uit Brazili&euml; is; zonder aarzelen zal hij u antwoorden, dat het
+Sao Paulo is. En dat is de waarheid. Ik waag mij niet aan een uitvoerige beschrijving van de stad. Genoeg zij het, te zeggen,
+dat er prachtige tuinen zijn, als de Jardin de Luz, het Antarctisch Park en het Bosque de Saude; scholen, die volmaakt moeten
+heeten uit het oogpunt van hygi&euml;ne en bouwstijl, als de Polytechnische School, de Normaalschool en de Prudente-de-Moraesschool,
+die alle modellen zijn, welke wij in Europa in velerlei mochten navolgen. Ook moet genoemd de nieuwe schouwburg, een mooi,
+nog niet voltooid gebouw, dat geen kwaad figuur zou maken naast onze Op&eacute;ra, al doet het er in rijkdom en kunstwaarde voor
+onder. Daarbij hebben de bouwmeesters ongelukkig toegegeven aan die amerikaansche manie tot grootdoenerij, om te kunnen zeggen:
+&#8220;Onze zaal is grooter dan die van de Op&eacute;ra te Parijs.&#8221; De zaal zal inderdaad ruimer worden, en dat is het ergste verwijt,
+dat men maken kan, als men bedenkt, dat de zaal van onze Op&eacute;ra beschouwd wordt als veel te groot voor de stemmen der zangers.
+Wat zal het zijn te Sao Paulo, als de gezelschappen er komen spelen?
+
+</p>
+<p>Sao Paulo bezit een belangwekkend gebouw, dat aantrekt door zijn bouwstijl zoowel als om de nationale gebeurtenis, waaraan
+het herinnert, te weten het paleis van Ypiranga. Het is op een hoogte geplaatst buiten de stad, op de plek, waar de regent
+dom Predo, zoon van Johan VI van Portugal, den 7den September 1822 de onafhankelijkheid van Brazili&euml; uitriep, dat tot dien
+tijd een portugeesche bezitting was geweest.
+
+</p>
+<p>Het inwendige van het gebouw is niet bijzonder treffend, maar men heeft er een interessant museum van ethnographische en zo&ouml;logische
+verzamelingen. Een zaal is bestemd voor kunstwerken van braziliaansche kunstenaars, maar behalve enkele stillevens van Pedro
+Alexandrino, een leerling van Alexis Vollon, is er niets, dat vermelding verdient. In een hoek van het museum zijn een paar
+vertrekjes ingericht als historisch museum; men heeft er enkele portretten opgehangen van portugeesche gouverneurs van Brazili&euml;
+<a id="d0e291"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e291">388</a>]</span>en verschillende voorwerpen van geschiedkundige waarde.
+
+</p>
+<p>Men zou op zijn vingers kunnen optellen de Paulisten, die het museum van Ypiranga hebben bezocht; ze stellen zich tevreden
+met een bewondering uit de verte, maar ze gaan er nooit heen. De zeer weinige bezoekers, die ik er ontmoette, drie of vier,
+waren vreemdelingen, doortrekkende reizigers als ik zelf. De Braziliaan bekommert zich weinig om musea, zelfs niet om zijn
+eigene, vooral als die musea historische herinneringen bergen. In zijn oogen heeft Brazili&euml; geen geschiedenis; het telt maar
+mee sedert de uitroeping van de Republiek in 1889; wat geeft hij om de relieken der constitutioneele monarchie, die hij zich
+nauwelijks meer te binnen kan brengen of die uit den tijd der portugeesche overheersching, welke hij geheel heeft vergeten?
+Hij hecht niet aan den dienst van het verleden en verbaast zich, dat die bij anderen in eere kan wezen.
+
+</p>
+<p>Met al haar breede lanen en straten, haar gebouwen en tuinen is Sao Paulo toch een trieste stad. Als het zes uur is geslagen
+en als de werkwereld den arbeid neerlegt, valt er een zware eenzaamheid neer in de handelsstraten, die te voren zoo levendig
+waren. Des avonds worden de winkels gesloten en alles wordt doodstil; een zoo diepe stilte heerscht er, dat de groote stad
+uitgestorven zou schijnen, als er niet talrijke electrische trams doorheen snorden. Onnoodig er over te denken, naar welken
+schouwburg men zal gaan; er wordt niet gespeeld, ten minste niet voor het deftige publiek. Buiten de gezelschappen uit den
+vreemde in den winter, waarbij italiaansche en fransche troepen de menschen lokken, worden de schouwburgen bespeeld door troepen
+met het gewone portugeesche r&eacute;pertoire, dat door de lagere klassen alleen kan worden gewaardeerd.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatRight" style="width: 459px"><img border="0" src="images/p1908-388.jpg" alt="Benedictusstraat in Sao Paulo." width="459" height="572"><p class="figureHead">Benedictusstraat in Sao Paulo.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Daar hij niet kan uitgaan en verstrooiing zoeken, leeft de Paulist te huis, en tracht zijn woning zoo aangenaam mogelijk in
+te richten; hij heeft graag een mooi huis, goed ingericht en voorzien van alles, wat den smaak kan streelen en wat hij niet
+buiten zijn huis kan vinden. Een eigenaardigheid van die huizen is, dat ieder vertrek uitziet op straat of op den tuin. Er
+zijn geen kamers zonder licht, geen uitgangen zonder vensters als bij ons; de wet verbiedt dat uitdrukkelijk. Als een eigenaar
+een huis wil bouwen, moet hij het plan overleggen aan een officie&euml;l persoon, met dien dienst belast, en hem wordt de vergunning
+om te bouwen geweigerd, als niet alle vertrekken rechtstreeks lucht en licht van buiten betrekken. Wat zou de tuberculose
+bij ons veel minder slachtoffers maken, als dergelijke verplichtingen ook bij ons golden!<a id="d0e304src" href="#d0e304" class="noteref">1</a>
+
+</p>
+<p>Hoe groote bekoring ook van het gezinsleven kan uitgaan, die aanhoudende opsluiting wordt vervelend op den duur, vooral voor
+den vreemdeling te Sao Paulo, die verplicht is, zich naar de amerikaansche zeden te schikken. Terwijl deze groote stad van
+300.000 inwoners even arm is aan gelegenheden tot ontspanning als de kleinste van onze onder-prefecturen, heeft men haar gedwongen
+in een keurslijf van wereldsche conventies, waaraan men niet kan ontkomen zonder schade voor zijn goeden naam. Men woont in
+glazen huizen, altijd open voor kwaadsprekendheid en achterklap. Alleen uitgaan om boodschappen te doen, is een dame niet
+veroorloofd, evenmin als het haar vrijstaat, zelfs al is ze niet alleen, stil te staan op straat, om een gesprek te voeren
+met een mannelijken kennis, al ware die ook een vertrouwd vriend des huizes. Ik schrijf aan den aanhoudenden angst voor den
+laster de somberheid toe van de Braziliaansche in het algemeen en van de vrouwen in Sao Paulo in het bijzonder. Daar ze bovendien
+apathisch is, geeft ze zich geen moeite, om door lectuur of nuttige bezigheid zich afleiding te verschaffen; in plaats van
+er tegen te strijden, koestert ze haar somberheid door lange si&euml;sta's in een schommelstoel.
+
+</p>
+<p>Als veel reizigers heb ik mij dikwijls afgevraagd, waarom de Zuid-Amerikanen met zulke trieste gezichten rondloopen onder
+een zoo lachenden hemel. Ik heb de reden niet kunnen ontdekken. Wat die ook zij, de Braziliaan is zacht van aard, maar hij
+is niet opgewekt; zijn vroolijkheid is als zijn geestdrift luidruchtig, maar kortstondig. Steden als Sao Paulo herbergen duizenden
+studenten, zonder dat ooit uitbarstingen van luidruchtige vreugde de aanwezigheid van de jeugd bewijzen.
+<a id="d0e314"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e314">389</a>]</span></p>
+<p>Intusschen schijnt de stad voor enkele oogenblikken uit haar verdooving gewekt. De heer Doumer zal dezen dag in Sao Paulo
+komen; er wordt hem een schitterende ontvangst bereid. Alle redenaars uit de provincie zijn op hun post en toen onze landgenoot
+den voet op het perron van het station zette, stortten zich stroomen van welsprekendheid over zijn hoofd uit. Het was een
+geestdriftige ontvangst. De kreten van &#8220;Leve Frankrijk!&#8221; vermengen zich met die van &#8220;Leve Doumer!&#8221;. Er was geen enkele toespraak,
+waarin niet de betuiging voorkwam van de liefde van Brazili&euml; voor Frankrijk, voor de groote latijnsche zuster.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-389.jpg" alt="Koffietuin in het eerste jaar. Een koffietuin." width="720" height="644"><p class="figureHead">Koffietuin in het eerste jaar. Een koffietuin.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Ik wil er niet aan twijfelen, maar het kost mij eenige moeite, die liefde in overeenstemming te brengen met de hooge rechten,
+waarmee onze producten worden getroffen. Dat is een slagboom, die voor het grootste deel de fransche goederen tegenhoudt.
+In minder dan tien jaren is de fransche invoer in Brazili&euml; gedaald van 408 op 189 millioen francs. Enkele waren betalen honderd
+procent douanenrecht en jaar op jaar stijgen de tarieven, zoodat de deur bijna hermetisch voor ons wordt gesloten.
+
+</p>
+<p>In 1900 stemde Frankrijk er op verzoek van Brazili&euml; in toe, de rechten op de braziliaansche koffiesoorten met 20 francs per
+honderd kilogram te verlagen. Als dank verlangden wij alleen &eacute;&eacute;n ding, de handhaving van het status quo, de verzekering dat
+Brazili&euml; de rechten, die op dat tijdstip bestonden, niet zou verhoogen. Brazili&euml; beloofde. Maar helaas....!
+
+</p>
+<p>&#8220;Die verhooging van rechten,&#8221; zoo spreekt de fransche Kamer van Koophandel te Rio, &#8220;die al in 1900 wisselden tusschen 5 en
+180 per honderd op het tarief van 1896, overschrijden thans het maximum, waarmee Frankrijk in 1900 werd bedreigd, als het
+niet had toegestemd in een reductie op de koffiebelasting.&#8221; En let wel, dat Brazili&euml; op dit oogenblik actief propaganda maakt,
+om op de koffie opnieuw reductie te krijgen!
+
+</p>
+<p>Is thans de tijd niet gekomen, om een eind te maken aan zulk een tarievenoorlog, die voor de beide volken zoo nadeelig is?
+Het zou hoog tijd wezen, schijnt het, er zich mee bezig te houden, en de taak biedt geen onoverkomelijke moeilijkheden aan.
+De reis van den heer Doumer naar Brazili&euml; zal er zeker toe hebben bijgedragen, de sympathie te vergrooten en daarvan zou men
+van beide zijden partij kunnen trekken.
+
+</p>
+<p>Brazili&euml;, en meer in het bijzonder de staat Sao Paulo, heeft evenveel belang als wij bij het tot stand komen van een overeenkomst.
+Als wij onze wijnen hebben en onze kant, die van de hand moeten worden gezet, Amerika moet plaatsing vinden voor zijn <a id="d0e332"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e332">390</a>]</span>koffie. Men moet niet vergeten, dat de cultuur van koffie 47 per honderd opbrengt, dat is bijna de helft van den uitvoer van
+Brazili&euml;. Van de 1200 millioen kilogram koffie, die jaarlijks geoogst worden in de wereld, brengt Brazili&euml; er 960 millioen
+op, en de staat Sao Paulo alleen voert 600 millioen uit, dat is juist de helft van de productie der geheele wereld. Dit is
+wel het rijk van de koffie, en Sao Paulo is er de hoofdstad van.
+
+</p>
+<p>Waar men ook gaat in dezen grooten staat, overal ontmoet het oog koffieboschjes, zich uitstrekkend tot den horizon en tot
+in het oneindige hun symmetrische rijen van boompjes vertoonend, die bedekt zijn met bloemen of beladen met vruchten. Enkele
+plantages bezitten vijf millioen koffieboomen, die gemiddeld vier francs per stuk waard zijn, dus een waarde hebben van 20
+millioen, zonder te rekenen met den prijs der gronden en gebouwen.
+
+</p>
+<p>Zoo'n facenda of plantage is een wereld op zich zelf; een heel leger van arbeiders werkt er en is bezig met spitten of planten,
+met bemesten der boomen, met wieden, alles onder het toezicht van opzichters te paard, die het waakzaam oog van den meester
+vertegenwoordigen op alle punten van 't domein. Niets is schilderachtiger dan een plantage op het oogenblik van den pluk,
+als in de lange lanen van roode aarde de drukte en haast van het arbeidende volk een rijkdom van tooneeltjes en tinten te
+voorschijn roepen, die een schilder zouden doen watertanden.
+
+</p>
+<p>De meest verschillende typen zijn erbij vertegenwoordigd, van den flegmatieken neger af in zijn gewoon planterscostuum tot
+den vlijtigen Italiaan, geholpen bij het werk door den een of anderen bruinen landsman, met een rooden doek om het hoofd.
+Dat alles loopt heen en weer, krioelt door elkaar in een woeling, die toch geen wanorde is. Enkelen, op ladders staande en
+met een plukker gewapend, maken de roode kersen van de boomen los, waarna de vruchten op groote, door vrouwen opgehouden lakens
+worden opgevangen. Als een laken vol is, wordt het aan dragers overgereikt, die het brengen naar karren in de hoofdlaan, leidend
+naar de hoeve. In de tijden van groote drukte gebruiken de arbeiders hun maaltijden op het werk en keeren eerst des avonds
+naar de facenda terug, waar hun woningen zijn. Die facenda ligt altijd op het midden eener plantage, meestal ver verwijderd
+van eenige stad; er is daar een huis voor den eigenaar, waaromheen zich de paviljoens bevinden van de opzichters en de hutten
+der arbeiders. Enkele belangrijke facenda's zijn steden in miniatuur; men treft er kruidenierwinkels, slagerijen en galanteriewinkels
+aan, en zelfs hier en daar een kerkje met een geestelijke.
+
+</p>
+<p>Ik had de gelegenheid met de heeren Doumer en Turot de model-facenda te bezoeken van Sainte-Gertrude. Een speciale trein,
+die uit het prachtige station van Luz vertrok, bracht er ons in enkele uren. De eigenaar van de plaats, graaf Prates, nam
+zelf de honneurs waar, bijgestaan door den heer Carles Botelho, minister van landbouw van den staat Sao Paulo, die ons zeer
+vriendelijk de verschillende fasen van de koffiebereiding verklaarde.
+
+</p>
+<p>Eerst wordt de koffie in groote rechthoekige bakken geworpen, die vol water zijn en wel gelijken op de zoutpannen, in Bretagne
+in gebruik. Daar heeft een eerste zuivering plaats. De onzuiverheden, die onder de koffie zijn gemengd, stof, steentjes, enz.
+vallen naar beneden, terwijl de roode kersen alleen boven drijven. Uit dit eerste bekken gaat de koffie naar een tweede, waar
+de reiniging voltooid wordt. Er dient opgemerkt, dat op de plaats van graaf <span id="d0e344" class="corr" title="Bron: Plates">Prates</span> dat alles automatisch gebeurt, door een vernuftige combinatie van kanaaltjes, die de vruchten naar de verschillende plaatsen
+brengen, waar ze moeten worden bewerkt.
+
+</p>
+<p>Er behoeft maar een schuif opgelicht, en de volkomen gewasschen koffie begeeft zich op weg naar de zaal, waar machines de
+vruchten onder handen nemen. De bessen komen van boven in de machine en de pitten komen van onderen te voorschijn, ontdaan
+van het vruchtvleesch, en terwijl het omhullende wordt weggevoerd, gaan de boonen naar de plaats, waar de belangrijkste bewerking
+geschiedt, het uitzoeken. Daar bevindt zich een machine, de monitor genoemd, die een wonder van vindingrijkheid is; zoodra
+ze de boonen ontvangt, laat ze die over roosters gaan met ongelijke openingen en splitst ze automatisch naar dikte en hoedanigheid.
+Iedere qualiteit valt in verschillende bakken en wordt van daar altijd door middel van water gevoerd naar groote droogtoestellen,
+waar de koffie blijft, tot ze in zakken wordt gedaan.
+
+</p>
+<p>Na het bezoek aan de onderdeelen van de plantage ging ons gezelschapje den koffietuin zien, waar geplukt werd. Zooals ik boven
+heb gezegd, krijgt men een levendigheid te aanschouwen als in een bijenkorf. Overal komen boven de koffieboompjes hoofden
+uit. Op verzoek van graaf Prates en den heer Botelho beklimt de heer Doumer een ladder en slaat trossen vruchten af, door
+dames uit het gezelschap opgeraapt, alsof het ernst was. Een photograaf vereeuwigde voor het nageslacht dit historisch oogenblik.
+Na den photograaf kwam de kinematograaf aan de beurt. Door een lange brandendheete laan defileerden wij als in een optocht,
+in bescheiden of heldhaftige houdingen, al naar onzen aard.
+
+</p>
+<p>De uitvoer der koffie uit Sao Paulo heeft plaats door de haven van Santos, die aan de drukte van dien handel het te danken
+heeft, dat ze tegenwoordig de eerste handelshaven van Brazili&euml; is. De stad Santos is dan ook alleen interessant door den reuzenomvang
+van haar handel; daar komt alle rijkdom van het land terecht, <span id="d0e353" class="corr" title="Bron: door">daar</span> wonen de groote commissionnairs en de groote speculanten. Het rijzen en het dalen der koffieprijzen roept er allerlei beursoperaties
+in het leven. De Braziliaan, die een speler in zijn hart is, levert zich met hartstocht over aan speculaties, die hem in een
+enkelen dag reuzensommen doen winnen of verliezen.
+
+</p>
+<p>De koffie wordt van Sao Paulo naar Santos vervoerd door een tandradspoorweg, een echt meesterstuk in zijn soort. Daar het
+hoogteverschil tusschen de beide steden 800 meter bedraagt over een lengte van acht kilometer, begrijpt men, dat de trein
+zich over een vrij steile helling moet bewegen, zooals geen <a id="d0e358"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e358">391</a>]</span>gewone spoorweg zou kunnen bestijgen. Men gebruikt het systeem Staff, en de uitvoering is het werk van den engelschen ingenieur
+Bumless. Het is trouwens een engelsche lijn en heet Sao Paulo railway. Er zijn gemakkelijke waggons in, zelfs weelderig ingericht,
+die dagelijks de groote koffiehandelaren naar Santos voeren of er van terughalen, want hun vaste residentie is Sao Paulo.
+
+
+</p>
+<p>Maar wat nog mooier is dan de lijn is het landschap, waar ze doorheen gaat. Het korte traject maakt een onuitwischbaren indruk.
+Van Alto da Serra af begint de trein te glijden over de helling van den berg, die zoo steil is, dat men denkt in den afgrond
+te storten. Maar daar let men niet op, want er is zooveel te bewonderen, dat er voor vrees geen plaats is. Het is onmogelijk,
+zich een grootscher landschap voor te stellen, meer verscheidenheid in de perspectieven en een prachtigen plantengroei. Nu
+en dan rijdt de trein over een metalen brug, hangend tusschen twee bergen, en als men zich bevindt op dat duizelingwekkende
+ijzeren lint, ziet men honderden meters beneden zich het maagdelijke woud en al zijn schatten uit het plantenrijk, terwijl
+de sierra zich boven ons verheft, ook boschrijk, en telkens een doortocht latend aan een bruisenden stroom, die donderend
+in de diepten langs de hellingen stort. Overal, op den voorgrond, zoowel als aan den horizon, is het schouwspel mooi als in
+droomland, zoo schoon zoo indrukwekkend, dat men het voor altijd in zijn geheugen zou willen vasthouden. Daarna wordt de helling
+zachter, en men komt te Santos door eindelooze bananenplantages, beladen met hun gouden vruchten.
+
+</p>
+<p>Santos was langen tijd een zeer ongezonde stad. Ingesloten tusschen de hooge bergen, die wij passeerden, ligt de stad in een
+diepte, waar de lucht haast niet kan binnendringen. De warmte is er afschuwelijk groot, veel heviger dan in Rio. De gele koorts
+richtte er in vroegeren tijd zulke groote verwoestingen aan, dat men gesproken heeft van &#8220;het kerkhof van Brazili&euml;&#8221;. De stad
+is er veel op vooruitgegaan in de laatste jaren. Al kent het klimaat nog dezelfde uitersten, het is niet meer moordend als
+vroeger. Ernstig heeft men de vraag naar betere hygi&euml;nische toestanden onder de oogen gezien en goede kanalisatie heeft er
+de sterfte tot normale verhoudingen teruggebracht. Toch woont de welvarende klasse van menschen nog weinig in de stad; zij
+gaat liever elken dag naar boven, naar Sao Paulo, of vestigt zich in het bekoorlijke Guaruja, dat met zijn aardige huisjes
+aan de open zee ligt.
+
+</p>
+<p>Sedert eenige jaren maakt de koffiehandel een ernstige crisis door, waarover de regeering zich niet weinig bezorgd maakt.
+Vijftig kilogram koffie brengen den planter 66 francs op, als ze geleverd worden op de markten van Europa. Opdat de koffiecultuur
+dus nog loonend zij, mogen de prijzen niet dalen onder de 66 francs voor de vijftig kilo's. De afschaffing der slavernij was
+een eerste slag aan de planters toegebracht, die dadelijk de kosten van hun ondernemingen zagen stijgen. Des ondanks haalde
+de koffie gedurende tien jaren den prijs van 97 francs en zelfs dien van 130 francs per vijftig kilo's. Dientengevolge ging
+men aan het aanleggen van meer plantages, ontblootte heele uitgestrektheden gronds van wouden, om er koffie te planten. De
+overproductie, die volgde, vergroot door zeer overvloedige oogsten, veroorzaakte spoedig een daling van den prijs, die tot
+40 francs en zelfs daarbeneden daalde. Men kwam ertoe, op slechte oogsten te hopen; maar de natuur bleef hardnekkig de grootste
+mildheid toonen. De voorraden koffie namen toe, en de prijzen werden nog lager. Het was voor velen de ondergang, voor allen
+groote geldelijke schade. In een land, waar koffie de voornaamste rijkdom is, werkte de crisis terug op den economischen toestand;
+en hadden talrijke faillissementen plaats, er sprongen banken, en de immigratie stond stil.
+
+</p>
+<p>Hier doet zich een vraag voor. Is het toelaatbaar, dat de planter zich ru&iuml;neert door het verbouwen van een product, dat de
+heele wereld op hoogen prijs stelt, dat ze verbruikt en waarvoor ze hooge prijzen wil betalen? Is de overproductie een voldoende
+verklaring voor de daling van den prijs der koffie? Ik denk van niet. De waarheid is, dat de overdreven verbouw de markt heeft
+overstroomd met minderwaardige producten, waarvan de minder goede qualiteit alle braziliaansche koffie in discrediet heeft
+gebracht. Toch heeft Brazili&euml; koffie van den eersten rang, de gelijke, misschien de meerdere van de koffie van Mokka en Java.
+Maar de verschijning der middelmatige producten heeft aan de speculeerders voordeelige kansen geboden tot nadeel van den planter
+en zonder voordeel voor den verbruiker. De goede koffie uit Brazili&euml; wordt in Europa verkocht als koffie van Java of uit Arabi&euml;,
+en alle mindere koffiesoorten, onverschillig waar ze vandaan komen, worden gebracht onder het hoofd &#8220;braziliaansche koffie&#8221;.
+Daar Brazili&euml; drie vierden opbrengt van de wereldproductie kan men nagaan, hoeveel sommige tusschenhandelaars winnen op de
+koffie, waarvan ze stelselmatig den prijs hebben gedrukt.
+
+</p>
+<p>Onder deze omstandigheden, die voor de toekomst zeer dreigend zijn, hebben de staten van Brazili&euml;, die koffie voortbrengen,
+dat zijn de staten Sao Paulo, Rio de Janeiro, Minas Geraes, krachtige maatregelen genomen, om het kwaad te keeren. De eerste
+was, dat het voor een periode van verscheiden jaren verboden werd, nieuwe koffietuinen aan te leggen. Het is zelfs verboden,
+doode koffieboonen door nieuwe te vervangen in reeds bestaande koffietuinen. Toen eenmaal de productie begrensd was, beproefde
+men, de prijzen omhoog te drijven door een leening van 375 millioen francs. Met behulp van die som hoopte men de aanbiedingen
+te kunnen regelen, door de koffie van de voortbrengers te koopen en den voorraaad zoo lang te bewaren, tot de verhooging der
+prijzen zich weer zou voordoen. Noch de beperking van de productie, noch de vorming van reservevoorraden heeft tot nu toe
+merkbare resultaten opgeleverd; het zijn maatregelen, die pas op den langen duur werken, en waar de toekomst alleen de waarde
+van kan bepalen. Intusschen duurt de malaise voort, de zaken zijn slap, de financi&euml;ele rampen vermeerderen. Nog onlangs heeft
+de Handelsbank, een der oudste van Rio, haar betalingen moeten staken, en een belangrijk huis te Sao Paulo, bestuurd door
+den <a id="d0e370"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e370">392</a>]</span>eigen schoonbroeder van den staats-president, is failliet <span id="d0e372" class="corr" title="Bron: gagaan">gegaan</span>, met een deficit van meer dan twee millioen francs.
+
+</p>
+<p>Maar dat zal alles slechts tijdelijk wezen, want wat Brazili&euml; eens zal zijn, als het ge&euml;xploiteerd is, dat kan men gemakkelijk
+voorspellen, als men let op de rijkdommen van allerlei aard, die het land levert. De caoutchouc is daarvan een der voornaamste.
+Men treft de gomleverende boomen in vele staten der braziliaansche Unie aan, maar het meest in het gebied van den Amazonenstroom.
+In weinige jaren is, dank zij der ontwikkeling der automobielindustrie, de uitvoer van caoutchouc aanmerkelijk toegenomen.
+Ook het suikerriet wordt verbouwd in de staten Pernambuco, Alagoas, Bahia en Rio de Janeiro. Trots de mededinging van den
+beetwortel bloeien de suikerplantages en leveren groote voordeelen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-392.jpg" alt="Een koffieboom van een eeuw oud." width="700" height="542"><p class="figureHead">Een koffieboom van een eeuw oud.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De veeteelt in het Zuiden, het goud en de diamanten, die men in Brazili&euml; vindt, het zijn alle zooveel hulpbronnen voor het
+land, maar de hoofdrijkdom, die het misschien al spoedig een eerste plaats zal doen veroveren, is de groote uitgestrektheid,
+met wouden bedekt, waar kostbare houtsoorten groeien. Men telt er duizenden edele soorten. Maar al die schatten blijven onontgonnen
+bij gebrek aan wegen en spoorwegen, en er worden dan ook alleen die bosschen ge&euml;xploiteerd, die dichtbij de steden liggen.
+
+
+</p>
+<p>Het gebruiken van al die rijkdommen is maar een vraag van tijd en ondernemingsgeest, en wat de Braziliaan niet zelf zal wagen,
+dat zal de emigrant uit den vreemde doen, om het rijke land aan een schitterende toekomst te helpen.
+
+
+
+<a id="d0e386"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e386">118</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a id="d0e304" href="#d0e304src" class="noteref">1</a></span> Zooals thans in Nederland. <i>Vert</i>.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1">
+<h2 class="normal">Wat Zuid-Amerika over vijftig jaar kan zijn.</h2>
+<p>Bij gelegenheid van het eerste panamerikaansch Congres, dat in Washington plaats had in 1890, verklaarde een der aanzienlijkste
+afgevaardigden van het latijnsche Amerika, dat de twintigste eeuw de eeuw zou zijn van Zuid-Amerika in het bijzonder, zooals
+de 19de speciaal die van Noord-Amerika was geweest. Het derde congres, dat in Rio Janeiro werd gehouden, heeft een echo gegeven
+op die profetie.
+
+</p>
+<p>Het is waar, dat Canada met reuzenschreden op den weg der ontwikkeling vooruitgaat; dat Sir Wilfrid Laurier, de eerste minister,
+verzekert, dat de twintigste eeuw de eeuw van Canada zal zijn; dat velen in de Vereenigde Staten bij het zien van die uitgestrektheden
+gronds, die vruchtbaar zijn of boschrijk of in hun mijnen hun rijkdom bezitten, hem gelijk geven en dat het gebied tusschen
+de Sint-Laurens, de Poolstreken en den Stillen Oceaan zeer rijk is aan beloften. Men mag dus voorspellingen wagen en de werkelijkheid
+is, dat beide Amerika's een schitterende toekomst v&oacute;&oacute;r zich hebben.
+
+</p>
+<p>Wat Zuid-Amerika betreft, er bestaat een zekere neiging, dat land door een donkeren bril te bekijken, vanwege de vele aardbevingen,
+die materi&euml;el den bodem doen trillen en om de talrijke revoluties, die het land op andere wijze van de wijs brengen. Men oordeelt
+dan naar het verleden over de toekomst; maar de feiten schijnen die sombere voorspellingen te willen logenstraffen en de woelige
+republieken komen langzamerhand, al is het met moeite, op uit haar verwilderden toestand.
+
+</p>
+<p>Men moet Zuid-Amerika als een geheel beschouwen, wat om zijn geografisch karakter zeer goed gaat. In de zestiende eeuw zag
+men er slechts een goudland in, welks onuitputtelijke minerale rijkdommen aan Spanje roem en macht verleenden. Daar is men
+van teruggekomen. Zeker, de mijnen van allerlei aard beteekenen nog altijd veel en nemen een groote plaats in onder de hulpmiddelen
+der zuid-amerikaansche republieken; maar ze doen al sinds lang onder voor andere schatten, die door den landbouw, de veeteelt
+en de industrie geleverd worden. Katoen, koffie, graansoorten, hout, cacao en veel boschproducten worden als kostbaarder beschouwd
+dan het goud van Peru en de diamanten van Brazili&euml;.
+
+</p>
+<p>Er zijn zeer belangrijke economische omstandigheden, die in den laatsten tijd erop schijnen te wijzen, dat voor Zuid-Amerika
+in de eerstkomende halve eeuw zich een groote toekomst opent. Vooreerst zijn daar de kapitalen der Vereenigde Staten, die,
+tot hiertoe veelal in nationale ondernemingen gestoken, zich daaruit beginnen terug te trekken en over de grenzen voordeelige
+plaatsing beginnen te zoeken. Zuid-Amerika trekt ze reeds tot zich met zijn onmetelijk grondgebied, dat vruchtbaar is, besproeid
+wordt door bevaarbare rivieren en een grenzenloos veld voor grootsche plannen opent, als er de hand zal zijn geslagen aan
+den aanleg van spoorwegen, kanalen en moderne plantages.
+
+</p>
+<p>Het Panamakanaal zal een zeer verlevendigenden invloed uitoefenen op de westkust van het groote land. Tot nu toe heeft alleen
+de weinig bevolkte, maar meer bekende kust van den Atlantischen Oceaan voordeel gehad van de betrekkelijke nabijheid van Europa
+en van de uitstralende activiteit der groote noord-amerikaansche centra, New York, Chicago e. d. De havens van Chili en Peru
+zullen, als maar eenmaal de landengte van Panama een haven en geen slagboom is geworden, in weinige jaren hun handelsbeweging
+zien verdubbelen en verdrievoudigen.
+
+</p>
+<p>Om met den aanleg van spoorwegen te beginnen. Het is juist een halve eeuw geleden, dat de verschillende staten van Zuid-Amerika
+zijn begonnen zich met spoorwegbouw in te laten. De Argentijnsche Republiek zal dit jaar een speciale tentoonstelling openen
+ter herdenking van haar eersten spoorweg, een onbeduidend lijntje. Een paar jaar later begon ook Brazili&euml; eenige kilometers
+spoorweg aan te leggen.
+
+</p>
+<p>Er waren grootsche plannen; reeds in 1860 waren ingenieurs bezig, de Andesketen te doorboren, wel te verstaan, op het geduldige
+papier. Peru zou Arica met Tacna verbinden door een dubbele stalen lijn, en optimisten riepen reeds, dat zij het lokaas zou
+worden voor een spoorweg, die de vulkanische kustbergen doorborend, weldra de groote centrale vlakte van Bolivia zou bereiken.
+Een andere lijn, van Valparaiso en Santiago uitgaande, opende nog reusachtiger perspectieven, want een tunnel onder de Andesketen
+door zou die steden met de pampa's van Argentini&euml; in verbinding stellen. Helaas, van dat alles is nog slechts het begin verwezenlijkt,
+en de barri&egrave;re van het gebergte houdt nog den spoorweg tegen, al is men tot den voet ervan genaderd.
+
+</p>
+<p>Maar in het gebied van den Atlantischen Oceaan hebben Brazili&euml; en de Argentijnsche Republiek, die niet tusschen de bergen
+en de zee saamgedrongen zijn, reeds een flink spoorwegnet kunnen ontwikkelen. Toch voldoet het nog in geenen deele aan de
+behoeften en het beantwoordt evenmin aan de rijke natuurlijke hulpbronnen van die landen, noch aan de vruchtbaarheid van hun
+bodem.
+
+</p>
+<p>Aangaande de ontwikkeling van Brazili&euml; staat het te bezien, of de tropische streken van het Amazonengebied over vijftig jaren
+wel sterk zullen zijn toegenomen in bevolking of in ontwikkeling van den handel, daar het klimaat zoo weinig geschikt is voor
+kolonisten van het blanke ras. Daarbij bestaat er kans, dat de ontwouding van de streken, die kostbare houtsoorten leveren,
+waarbij men ver van oordeelkundig te werk gaat, zal leiden tot de uitputting van een deel dier vruchtbare gronden. De braziliaansche
+regeering heeft echter maatregelen genomen, om tot nieuwe bebossching te geraken en uitroeiing der bosschen tegen te gaan.
+Zij moedigt bovendien nieuwe cultures aan; maar de heilzame gevolgen van haar wetten en voorschriften zal eerst later merkbaar
+worden.
+
+</p>
+<p>De deelen van Brazili&euml;, waar men van een voortgaande ontwikkeling verzekerd kan zijn, zijn de subtropische en de gematigde
+gebieden van het onmetelijk grondgebied. Het is niet te vermoeden, dat eenig ander land aan Brazili&euml; den roem zal betwisten
+en het voordeel, de voornaamste producent van koffie <a id="d0e412"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e412">119</a>]</span>te zijn; of dat de katoenaanplantingen niet al hun beloften zullen houden.
+
+</p>
+<p>Nu kan men, afgezien van een smalle kuststrook, zeggen, dat het geheele binnenland van de reuzenrepubliek nog onge&euml;xploiteerd
+is. Het zou niet veel inspanning kosten, zulk een prachtig terrein ongekend in waarde te doen rijzen en de economische kracht
+van het land te verdubbelen of te verdrievoudigen.
+
+</p>
+<p>Zeker is het, dat de eerstvolgende halve eeuw althans het eerste deel zal verwezenlijken van een grootsch plan, dat Pernambuco
+door een rechtstreeksche spoorweglijn met Valparaiso wil verbinden. Tusschen Pernambuco en Uruguay zou die aanleg niet op
+ernstige moeilijkheden stuiten; indien de lijn het dal van de San Francisco volgt, waardoor tevens de staten Bahia, Minas
+Geraes, Sao Paolo, Parana en Rio Grande do Sul door korte zijlijnen met de hoofdlijn zouden kunnen verbonden worden.
+
+</p>
+<p>Van Pernambuco naar Uruguay door het dal der San Francisco zou de lijn een lengte van 4500 kilometer hebben. De regeering
+heeft nu reeds vijftien jaren geleden het plan goedgekeurd, dat nog sluimert op het papier en daar mogelijk nog wel eenige
+jaren zal blijven. Doch het ligt in den aard der dingen, dat er geen tien jaar meer zullen verloopen, zonder dat men ernstig
+de hand zal hebben geslagen aan de voorbereidende werkzaamheden voor het groote plan. En niets zal beter in staat wezen, de
+waarde der natuurlijke rijkdommen van Brazili&euml; te doen uitkomen of zal een sterker stuwkracht zijn voor het land op den weg
+zijner ontwikkeling.
+
+</p>
+<p>De republiek Argentini&euml; is de korenschuur van Zuid-Amerika. Van alle latijnsche staten in het werelddeel is zij het meest
+bekend om haar enorme productie van graansoorten, waarbij de rijkdom komt aan runderen en schapen en de groote uitvoer van
+wol. In al die voortbrengselen wedijvert het land met de Vereenigde Staten, Canada en Europa. Maar de kolossale vooruitgang
+van den landbouw in Argentini&euml; is een feit, dat nog niet genoeg de aandacht van de wereld heeft getrokken, doordat de republiek
+zoo ver verwijderd ligt, zoo uitgestrekt is en omdat de verscheidenheid der producten zoo groot is.
+
+</p>
+<p>Terwijl de districten van het Noorden suiker, koffie en andere tropische voortbrengselen verbouwen, kan men het bekken van
+de Parana beschouwen als een tweede Mississippivlakte. Het ministerie van landbouw te Buenos Aires schat het totaal der opbrengst
+aan koren in 1905 over een bebouwde oppervlakte van zes millioen hectaren op 3 882 000 tonnen.
+
+</p>
+<p>De bevolking bedraagt niet meer dan vijf en een kwart millioen zielen, en er zouden wel vijftig millioen plaats kunnen vinden,
+als men de hulpmiddelen van het land in aanmerking neemt. Onnoodig te zeggen, dat wij niet vermoeden, dat de republiek het
+in een halve eeuw tot dat cijfer zal brengen; maar uitgebreide gebieden, die vroeger verlaten waren, nemen snel in bevolking
+toe en tot in Patagoni&euml; ontstaan landbouwkolonies.
+
+</p>
+<p>De hoofdstad, die een halve eeuw geleden 100 000 inwoners telde, heeft nu een millioen. Binnen vijftig jaar zal zij er evenveel
+hebben als Parijs thans, en zij zal waarschijnlijk dan in inwonertal de derde stad van Amerika wezen.
+
+</p>
+<p>De streken van de westkust gaan ook een goede toekomst tegemoet, want ondanks alle teleurstellingen van de ingenieurs, die
+de Andesketen hebben willen doorboren, kan men hen niet goedschiks als dwazen en utopisten beschouwen, nu men op het punt
+staat, den tunnel van Uspallata aan te leggen, die in hoogstens drie jaren Chili met Argentini&euml; in verbinding zal stellen,
+of wel Valparaiso met Mendoza.
+
+</p>
+<p>De aanleg van den spoorweg Arica-Tacna-La Paz tusschen Chili en Bolivia legt op vier jaren beslag, maar alle voorbereidende
+studi&euml;n zijn gedaan en de contracten zijn geteekend.
+
+</p>
+<p>De groote panamerikaansche spoorweg tusschen Noord- en Zuid-Amerika zal zonder twijfel nog heel wat hinderpalen moeten overwinnen
+en menig bezwaar moeten omtrekken, uit den weg ruimen, doorboren of overschrijden; het eind tusschen Quito in Ecuador en Cuzco
+in Peru zal in het bijzonder uiterst moeilijk zijn; maar hebben niet reeds de oude Inca's in die streken van hooge gebergten
+prachtige wegen weten aan te leggen? Waar de Indianen hebben gezegevierd, zullen de blanken niet wijken.
+
+</p>
+<p>Bolivia, dat als het hart van Zuid-Amerika is, zou al sedert dertig jaar doorsneden hebben kunnen zijn door spoorwegen, indien
+het geluk beter een kundig ingenieur, Georges E. Church, had willen dienen. Zijn zeer stoutmoedig plan, om samenwerking tot
+stand te brengen tusschen de bevaarbare rivieren en een net van spoorwegen, opdat de republiek geopend zou worden voor het
+algemeen verkeer langs de beide hellingen van de Andesketen en langs de beide oceanen, heeft schipbreuk geleden; het strandde
+op de klip van gemis aan voldoende kapitaal.
+
+</p>
+<p>Maar een gedeelte van zijn plannen is heden ten dage weer opgevat. Arica, Mollendo en misschien Callao aan de kust van den
+Stillen Oceaan zullen ongetwijfeld binnen tien jaren in rechtstreeksche gemeenschap staan met Buenos Aires door middel van
+Andestunnels en door de Paraguay.
+
+</p>
+<p>Het Amazonengebied aan den anderen kant en het bekken van het Titicacameer zullen gemakkelijk bij dit net kunnen worden aangesloten.
+Wanneer maar eenmaal de Andesketen is doorboord, zal men kunnen zeggen, dat de rest van het continent voor de ingenieurs is
+veroverd.
+
+</p>
+<p>Er is echter naast het spoorwegnet nog een belangrijk net van natuurlijke wegen. Geen enkele streek ter wereld is meer dan
+Zuid-Amerika begunstigd uit het oogpunt van bevaarbare rivieren. Reeds heeft generaal Rafael Reyes, president van Columbia,
+de mogelijkheid aangetoond, om alle deelen van Zuid-Amerika met elkander in verbinding te stellen door gebruik te maken van
+hun stroomend water. De Yankees van hun kant laten zich de mogelijkheid voorspiegelen, om te water van New-York of van Nieuw-Orleans
+naar het hart van Zuid-Amerika te gaan, door de Orinoco of den Amazonenstroom op te varen met geschikte booten en dan van
+daar naar Buenos Aires te varen, zonder den voet op vasten bodem te zetten.
+
+</p>
+<p>In een halve eeuw zal men naar alle waarschijnlijkheid het probleem hebben opgelost, om het door de Portugeezen gedroomde
+kanaal te verwezenlijken tusschen de Guapore, den grootsten zijtak van de Madeira, en de Jauru, een zijrivier van de Paraguay.
+<a id="d0e444"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e444">120</a>]</span>Maar die riviervaart zou het nooit brengen tot groote en duurzame resultaten zonder de medewerking van een voldoend spoorwegnet.
+
+
+</p>
+<p>Alle pogingen, om de rivieren te gebruiken voor de kolonisatie van het groote binnenland, hebben tot nu toe schipbreuk geleden.
+Alleen de spoorwegen zullen in staat blijken, kapitalen en kolonisten aan te lokken.
+
+</p>
+<p>En kolonisten zijn er broodnoodig. Men moet de resultaten der immigratie, zooals zij tot hiertoe heeft gewerkt, niet als maatstaf
+nemen voor wat de kolonisatie in de eerstvolgende vijftig jaar zal kunnen worden en tot stand brengen. Tot nu toe is de beweging
+maar langzaam vooruitgegaan, als met aarzelende schreden, behalve in de republiek Argentini&euml;, waar het iets sneller ging.
+Maar Uruguay<span id="d0e450" class="corr" title="Niet in bron">,</span> Zuid-Brazili&euml;, later ook de gebieden in de Andes zullen in den loop der jaren al talrijker de kolonisten zien toestroomen.
+
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-120.jpg" alt="Gezicht op Buenos-Ayres." width="720" height="453"><p class="figureHead">Gezicht op Buenos-Ayres.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Men kan dat gerust voorspellen, want de opening van het kanaal van Panama zal, als noodzakelijk gevolg, duizenden naar de
+Pacifische kust lokken. Wat de rijke vlakten van Brazili&euml; en Argentini&euml; betreft, ze beginnen nu nog pas hun bekorenden invloed
+op enkele europeesche volken uit te oefenen, vooral op de Italianen, die ertoe mee zullen werken, dat in de eerstvolgende
+eeuw Zuid-Amerika een bevolking zal krijgen van blanken, die niet uitsluitend uit spaansche en portugeesche elementen bestaat.
+
+
+</p>
+<p>Intusschen heeft ook het volk der Scandinavi&euml;rs, dat der Duitschers en der Engelschen, vooral in Zuid-Brazili&euml; hier en daar
+verspreid, bloeiende koloni&euml;n gevestigd en deze nemen in aantal toe. Schotsche herders met hun kudden kunnen het in Patagoni&euml;
+best vinden, en ook koloni&euml;n uit Wales en andere uit Rusland tieren er goed. De Vereenigde Staten van hun kant moeten ook
+een deel van hun bevolking afstaan aan Zuid-Amerika; het zijn meest kooplieden, industri&euml;elen en planters.
+
+</p>
+<p>Het is dus niet voorbarig te besluiten, dat Zuid-Amerika met zijn onmetelijke, onuitputtelijke natuurlijke hulpbronnen, zijn
+vruchtbaren bodem en het prachtige net van bevaarbare rivieren een schoone toekomst te gemoet gaat in economischen zin. Doch
+die toekomst kan niet worden verwezenlijkt dan met hulp van kundige ingenieurs; maar op verscheiden punten van het groote
+continent zijn die dan ook reeds aan het werk en leggen spoorwegen aan, graven kanalen, slaan bruggen en boren tunnels. Wanneer
+eenmaal de twee of drie groote transcontinentale lijnen voltooid zullen zijn, waarvan zij en hun lastgevers droomen, zal de
+dag van Latijnsch Amerika gekomen zijn.
+
+</p>
+<p>Met de komst van dien dag zal het misschien wel iets minder vlug gaan, dan de ongenoemde schrijver in <i>A Travers le Monde</i>, het bijblad van de <i>Tour du Monde</i>, zich voorstelt; maar dat er in economisch opzicht nog alles van Zuid-Amerika te maken is, moet erkend, want inderdaad liggen
+er voor landbouw en veeteelt en boschexploitatie onmetelijke terreinen op de hand van den mensch te wachten. Als die hand
+er maar gemakkelijker kon doordringen, als dus de verkeersmiddelen maar overvloediger waren, behoefde de schoone toekomst
+geen droom te blijven.
+
+
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="back">
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Beschikbaarheid</h3>
+<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give
+it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde
+van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn
+gemarkeerd met het corr-element.
+
+</p>
+<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met &#8220;. Geneste
+dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens.
+
+</p>
+<h3>Documentgeschiedenis</h3>
+<ol class="lsoff">
+<li>2008-03-22 begonnen.
+
+</li>
+</ol>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%">
+<tr>
+<th>Plaats</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e197">Bladzijde 382</a></td>
+<td width="40%">krijskundige</td>
+<td width="40%">krijgskundige</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e250">Bladzijde 385</a></td>
+<td width="40%">comit&egrave;'s</td>
+<td width="40%">comit&eacute;'s</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e344">Bladzijde 390</a></td>
+<td width="40%">Plates</td>
+<td width="40%">Prates</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e353">Bladzijde 390</a></td>
+<td width="40%">door</td>
+<td width="40%">daar</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e372">Bladzijde 392</a></td>
+<td width="40%">gagaan</td>
+<td width="40%">gegaan</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e450">Bladzijde 120</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Twee groote steden in Brazilië, by François Crastre
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TWEE GROOTE STEDEN IN BRAZILIË ***
+
+***** This file should be named 24983-h.htm or 24983-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/4/9/8/24983/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/24983-h/images/p1908-120.jpg b/24983-h/images/p1908-120.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8b98f3e
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-120.jpg
diff --git a/24983-h/images/p1908-377-1.jpg b/24983-h/images/p1908-377-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c102097
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-377-1.jpg
diff --git a/24983-h/images/p1908-377-2.jpg b/24983-h/images/p1908-377-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..204470e
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-377-2.jpg
diff --git a/24983-h/images/p1908-380.jpg b/24983-h/images/p1908-380.jpg
new file mode 100644
index 0000000..37046de
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-380.jpg
diff --git a/24983-h/images/p1908-381-1.jpg b/24983-h/images/p1908-381-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1c6c524
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-381-1.jpg
diff --git a/24983-h/images/p1908-381-2.jpg b/24983-h/images/p1908-381-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3dccea5
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-381-2.jpg
diff --git a/24983-h/images/p1908-384.jpg b/24983-h/images/p1908-384.jpg
new file mode 100644
index 0000000..947af71
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-384.jpg
diff --git a/24983-h/images/p1908-385.jpg b/24983-h/images/p1908-385.jpg
new file mode 100644
index 0000000..88378d6
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-385.jpg
diff --git a/24983-h/images/p1908-388.jpg b/24983-h/images/p1908-388.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e5db155
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-388.jpg
diff --git a/24983-h/images/p1908-389.jpg b/24983-h/images/p1908-389.jpg
new file mode 100644
index 0000000..49c104f
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-389.jpg
diff --git a/24983-h/images/p1908-392.jpg b/24983-h/images/p1908-392.jpg
new file mode 100644
index 0000000..046d2b5
--- /dev/null
+++ b/24983-h/images/p1908-392.jpg
diff --git a/24983-page-images/p0377a.png b/24983-page-images/p0377a.png
new file mode 100644
index 0000000..ece778c
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0377a.png
diff --git a/24983-page-images/p0377b.png b/24983-page-images/p0377b.png
new file mode 100644
index 0000000..2d87208
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0377b.png
diff --git a/24983-page-images/p0377c.png b/24983-page-images/p0377c.png
new file mode 100644
index 0000000..4e271bf
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0377c.png
diff --git a/24983-page-images/p0378a.png b/24983-page-images/p0378a.png
new file mode 100644
index 0000000..76f4feb
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0378a.png
diff --git a/24983-page-images/p0378b.png b/24983-page-images/p0378b.png
new file mode 100644
index 0000000..e71cfd8
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0378b.png
diff --git a/24983-page-images/p0379a.png b/24983-page-images/p0379a.png
new file mode 100644
index 0000000..3f76de1
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0379a.png
diff --git a/24983-page-images/p0379b.png b/24983-page-images/p0379b.png
new file mode 100644
index 0000000..e771b3a
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0379b.png
diff --git a/24983-page-images/p0380.png b/24983-page-images/p0380.png
new file mode 100644
index 0000000..5990d48
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0380.png
diff --git a/24983-page-images/p0381.png b/24983-page-images/p0381.png
new file mode 100644
index 0000000..f803df2
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0381.png
diff --git a/24983-page-images/p0382a.png b/24983-page-images/p0382a.png
new file mode 100644
index 0000000..3936cc7
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0382a.png
diff --git a/24983-page-images/p0382b.png b/24983-page-images/p0382b.png
new file mode 100644
index 0000000..eef2dda
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0382b.png
diff --git a/24983-page-images/p0383a.png b/24983-page-images/p0383a.png
new file mode 100644
index 0000000..cdb6cbf
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0383a.png
diff --git a/24983-page-images/p0383b.png b/24983-page-images/p0383b.png
new file mode 100644
index 0000000..1c36083
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0383b.png
diff --git a/24983-page-images/p0384.png b/24983-page-images/p0384.png
new file mode 100644
index 0000000..e8cbe66
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0384.png
diff --git a/24983-page-images/p0385a.png b/24983-page-images/p0385a.png
new file mode 100644
index 0000000..b010ae7
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0385a.png
diff --git a/24983-page-images/p0385b.png b/24983-page-images/p0385b.png
new file mode 100644
index 0000000..a026d8f
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0385b.png
diff --git a/24983-page-images/p0385c.png b/24983-page-images/p0385c.png
new file mode 100644
index 0000000..cbd13bc
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0385c.png
diff --git a/24983-page-images/p0386a.png b/24983-page-images/p0386a.png
new file mode 100644
index 0000000..de93756
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0386a.png
diff --git a/24983-page-images/p0386b.png b/24983-page-images/p0386b.png
new file mode 100644
index 0000000..1431391
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0386b.png
diff --git a/24983-page-images/p0387a.png b/24983-page-images/p0387a.png
new file mode 100644
index 0000000..0056fd8
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0387a.png
diff --git a/24983-page-images/p0387b.png b/24983-page-images/p0387b.png
new file mode 100644
index 0000000..85a77fe
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0387b.png
diff --git a/24983-page-images/p0388.png b/24983-page-images/p0388.png
new file mode 100644
index 0000000..97ebd65
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0388.png
diff --git a/24983-page-images/p0389a.png b/24983-page-images/p0389a.png
new file mode 100644
index 0000000..c79258a
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0389a.png
diff --git a/24983-page-images/p0389b.png b/24983-page-images/p0389b.png
new file mode 100644
index 0000000..4f48141
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0389b.png
diff --git a/24983-page-images/p0390a.png b/24983-page-images/p0390a.png
new file mode 100644
index 0000000..03d00c9
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0390a.png
diff --git a/24983-page-images/p0390b.png b/24983-page-images/p0390b.png
new file mode 100644
index 0000000..d5c7007
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0390b.png
diff --git a/24983-page-images/p0391a.png b/24983-page-images/p0391a.png
new file mode 100644
index 0000000..4f8017f
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0391a.png
diff --git a/24983-page-images/p0391b.png b/24983-page-images/p0391b.png
new file mode 100644
index 0000000..2c4445b
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0391b.png
diff --git a/24983-page-images/p0392.png b/24983-page-images/p0392.png
new file mode 100644
index 0000000..f3f53db
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/p0392.png
diff --git a/24983-page-images/q0118a.png b/24983-page-images/q0118a.png
new file mode 100644
index 0000000..3590f88
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/q0118a.png
diff --git a/24983-page-images/q0118b.png b/24983-page-images/q0118b.png
new file mode 100644
index 0000000..7eb5325
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/q0118b.png
diff --git a/24983-page-images/q0119a.png b/24983-page-images/q0119a.png
new file mode 100644
index 0000000..fc8d2fb
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/q0119a.png
diff --git a/24983-page-images/q0119b.png b/24983-page-images/q0119b.png
new file mode 100644
index 0000000..349d2ad
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/q0119b.png
diff --git a/24983-page-images/q0120.png b/24983-page-images/q0120.png
new file mode 100644
index 0000000..976f16b
--- /dev/null
+++ b/24983-page-images/q0120.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..08bdb91
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #24983 (https://www.gutenberg.org/ebooks/24983)