diff options
Diffstat (limited to '24630-8.txt')
| -rw-r--r-- | 24630-8.txt | 11798 |
1 files changed, 11798 insertions, 0 deletions
diff --git a/24630-8.txt b/24630-8.txt new file mode 100644 index 0000000..964474f --- /dev/null +++ b/24630-8.txt @@ -0,0 +1,11798 @@ +The Project Gutenberg EBook of De Zonderlinge Lotgevallen van Gil Blas van +Santillano, deel 2 van 2, by Alain René Le Sage + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: De Zonderlinge Lotgevallen van Gil Blas van Santillano, deel 2 van 2 + De Spaansche Avonturier + +Author: Alain René Le Sage + +Illustrator: Jean Gigoux + +Release Date: February 16, 2008 [EBook #24630] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE ZONDERLINGE LOTGEVALLEN *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + + + + + + + + WERELD BIBLIOTHEEK + + Onder leiding van L. Simons. + +UITGEGEVEN DOOR: DE MAATSCHAPPIJ VOOR GOEDE EN GOEDKOOPE LECTUUR + AMSTERDAM + + + + + + Alain René Le Sage + + De Zonderlinge Lotgevallen van + Gil Blas van Santillano, + De Spaansche Avonturier + + Met Illustraties van Jean Gigoux + + Tweede Deel + + + + + + + GEDRUKT TER DRUKKERIJ "DE DEGEL," AMSTERDAM + + + + + + + + +ZESDE BOEK + + +HOOFDSTUK I + +Wat Gil Blas en zijn metgezellen deden, na den graaf de Polan te +hebben verlaten; van het gewichtige plan, dat Ambrosius vormde, +en op welke wijze het werd uitgevoerd. + + +Nadat de graaf de Polan ons nogmaals verzekerd had, dat wij steeds op +zijn dankbaarheid zouden kunnen rekenen, riep hij den waard, om hem +te raadplegen over de middelen veilig in Turijn te komen, waar hij +plan had heen te gaan. Wij verlieten het hotel en sloegen den weg in, +dien Lamela koos. + +Na twee uren begon het dag te worden en kwamen we te Campillo +aan. We trokken door de bergen, die tusschen dit dorp en Requena +liggen. Overdag rustten wij en telden onze geldmiddelen, die zeer +versterkt waren door den inhoud van de zakken der roovers, want men +had niet minder dan driehonderd pistolen bij hen gevonden. Tegen den +avond begaven wij ons weer op weg en den volgenden morgen betraden +wij den bodem van het koninkrijk Valencia. In het eerste bosch +besloten wij rust te houden. In de schaduw van de boomen en bij +een beek met kristalhelder water, vleiden wij ons neer; maar, toen +wij wilden gaan ontbijten, bemerkten wij, dat we maar zeer weinig +levensmiddelen meer hadden en onze wijnzak was reeds een lichaam +zonder ziel geworden. "Mijne heeren," zei Ambrosius, "de schoonste +plaatsen bekoren niet zonder Bacchus en zonder Céres. Ik meen, dat +wij vandaag provisie moeten inslaan en zal daarvoor naar Xelva gaan, +een lieve stad en niet meer dan twee mijlen ver." Hij sprong weer te +paard en reed snel weg, zoodat we hem spoedig terug verwachtten. + +Maar de halve dag verliep en wij wachtten tevergeefs. Toen de avond +begon te vallen en wij reeds ongerust begonnen te worden, zagen +wij hem eindelijk belast en beladen aankomen. Behalve wijn, brood +en gebraden wild, had hij een groot pak met kleeren op zijn paard, +waarnaar wij met aandacht keken. Hij bemerkte het en zei glimlachend: +"Mijne heeren, ge bekijkt die met verwondering en ik kan dat begrijpen, +ik zal u laten zien, wat dit pak inhoudt en geef u te raden, waartoe +dat alles moet dienen." Hij vertoonde achtereenvolgens een toga, +een jas, een wambuis, een grooten inktkoker, een boek, wit papier, +een hangslot en een groot zegel van groen lak. + +Don Raphaël zei, dat hij er niet aan twijfelde of Ambrosius had goede +inkoopen gedaan, maar hij vroeg, waar dat alles toe moest dienen. + +Ambrosius antwoordde: "Al die zaken hebben mij met elkaar zes pistolen +gekost en ik ben er zeker van, dat zij ons minstens vijfhonderd zullen +opbrengen. Ik ben er de man niet naar om mijn geld aan nuttelooze zaken +te besteden. Ik heb een plan gevormd, een plan, dat ontegenzeggelijk +een van de vernuftigste is, dat ooit in een menschelijk brein is +opgekomen. Gij zult er over oordeelen, want ik zal het u meedeelen +en ik ben er zeker van, dat gij het prachtig zult vinden." + +"Nadat ik brood had ingeslagen, ging ik naar een kok, waar ik last +gaf, dat men voor mij aan het spit zou steken zes patrijzen, evenveel +kuikens en jonge konijnen. Terwijl men het vleesch braadde en ik +daarop zat te wachten, kwam er een man binnen, die zeer uit zijn +humeur was en zich bij den kok beklaagde. Hij riep: "Samuel Simon is +de grootste stommeling van alle winkeliers in Xelva. Hij heeft mij in +zijn vollen winkel beleedigd. De vlegel heeft mij crediet geweigerd +voor zes el laken. En toch weet hij heel goed, dat ik een soliede +handwerksman ben en dat hij door mij geen schade zal lijden. Aan +personen, die eenigszins deftig zijn, levert hij graag op crediet, +maar met een eerlijk burger durft hij niets wagen! Wat een vervloekte +jood! Ik hoop, dat hij eens goed zal worden beetgenomen, daar zullen +velen pleizier in hebben." + +Terwijl ik dien man zoo hoorde spreken, kwam het plan bij mij +op, om hem te wreken en eens een grap uit te halen met Samuel +Simon. "Mijn vriend," zei ik, "welk karakter heeft de man, van wien +gij spreekt?" "Een zeer slecht karakter," kreeg ik ten antwoord, +"hij is een woekeraar van het ergste soort, hoewel hij den schijn +aanneemt van een eerlijk man te zijn. Het is een jood, die katholiek +geworden is, maar in zijn ziel is hij nog een jood en alleen uit +eigenbelang is hij van geloof veranderd." + +Nadat ik nog het een en ander omtrent Samuel Simon had gehoord, +ging ik zijn winkel eens opnemen en verzon toen een schelmenstreek, +den bediende van mijnheer Gil Blas waardig. Daarna bezocht ik een +uitdrager, waar ik deze zaken kocht; de kleeren zijn noodig voor een +inquisiteur, een griffier en een gerechtsdienaar. Dat is alles wat +ik gedaan heb en wat mij opgehouden heeft." + +Don Raphaël toonde zich verrukt over de comedie, welke men zou gaan +spelen. "Het plan is uitstekend!" riep hij, "en over de uitvoering +behoeft ge u niet ongerust te maken. Gij hebt behoefte aan twee goede +acteurs, die u ter zijde staan en die zijn gevonden. Ge hebt zelf +een vroom uiterlijk, uitstekend geschikt voor een inquisiteur, ik zal +den griffier voorstellen en mijnheer Gil Blas zal wel zoo goed willen +zijn voor gerechtsdienaar te spelen. Zoo zijn de rollen goed verdeeld, +morgen zullen wij het stuk spelen en voor het succes sta ik in." + +Ik moet eerlijk zeggen, dat ik het plan, dat don Raphaël zoo schoon +vond, niet goed begreep, maar onder het souper bracht men mij op de +hoogte en het scheen mij een vernuftige streek. Nadat wij het gebraad +en den wijn behoorlijk hadden toegesproken, strekten wij ons op het +gras uit en sliepen weldra in. Maar onze slaap duurde niet lang. Nog +in den nacht kwam de onverbiddelijke Ambrosius ons roepen. "Opstaan, +opstaan!" riep hij; "menschen, die voor de uitvoering van een groote +onderneming staan, mogen niet lui zijn." + +"De duivel hale je, mijnheer de inquisiteur, wat zijt ge vroeg!" riep +don Raphaël. "Dat moet wel, mijnheer de griffier," zei de andere, +"ik heb vannacht gedroomd, dat ik den jood de haren uit zijn baard +rukte. Is dat niet een slechte droom voor hem?" + +We gingen in een opgewekte stemming ontbijten en begonnen ons daarna +te verkleeden. Er werd door ons nogal wat tijd daaraan besteed en +wij zagen er uit als de personen, die wij wilden voorstellen, daarna +liepen wij tot het einde van het bosch en rustten daar weder geruimen +tijd, om tegen schemerdonker de poorten van de stad binnen te gaan, +waar we nu vlakbij waren. + +Onze paarden lieten wij in het bosch achter bij don Alphonse, die +tot zijn groote tevredenheid geen andere rol in het stuk speelde. We +gingen niet dadelijk naar Samuel Simon, maar eerst naar een herberg, +dicht bij zijn huis. Mijnheer de inquisiteur liep vooruit, trad +binnen en zei op ernstigen toon tot den waard: "Ik wenschte u alleen +te spreken, ik heb u eenige vragen te doen over een zaak, betreffende +den dienst van de inquisitie en dus zeer gewichtig." De waard bracht +hem in een zaal en toen Lamela zag, dat wij alleen met hem waren, +zei hij: "Ik ben commissaris van den heiligen dienst." Bij die +woorden verbleekte de herbergier en zei met bevende stem, dat hij +aan de heilige inquisitie geen reden meende te hebben gegeven om +zich over hem te beklagen. Ambrosius zei op zachten toon, dat men er +ook niet aan dacht, om het hem moeilijk te maken en hij vervolgde: +"De inquisitie is gestreng, maar altijd rechtvaardig. Hoezeer ook +klaar om te straffen, met God's hulp verwart zij toch niet schuld +en onschuld. In één woord: om gestraft te worden, moet men schuldig +zijn. 't Is niet voor u, dat ik naar Xelva gekomen ben, maar voor +zekeren koopman, Samuel Simon. Er is ons een zeer slecht rapport +omtrent zijn gedrag toegekomen. Hij is, zegt men, nog altijd jood en +heeft het Christendom alleen aanvaard uit berekening. Uit naam van +den heiligen dienst vraag ik u mij mee te deelen, wat ge van dien +man weet. Wacht u er voor, hem als buurman en misschien als vriend +te willen verontschuldigen, want ik verklaar u, indien ik dat merk, +zijt ge evengoed verloren als hij. Schrijf griffier." + +De griffier, die zijn papier en inktkoker reeds in de hand hield, +ging aan een tafel zitten en maakte zich met het ernstigste gezicht +van de wereld gereed om de antwoorden op te schrijven van den waard, +die levendig betuigde dat hij aan de waarheid niets te kort zou doen. + +"Antwoord mij alleen op mijn vragen, iets anders verwacht ik van +u niet." + +"Ziet gij Samuel Simon dikwijls de kerk bezoeken?" "Daar heb ik niet +op gelet," antwoordde de waard, "ik herinner mij niet, hem bij ons in +de kerk te hebben gezien." "Goed. Schrijf, dat men hem nooit in de +kerk ziet." "Dat heb ik niet gezegd, mijnheer," riep de herbergier, +"ik heb alleen gezegd, dat ik hem bij ons niet gezien heb, misschien +gaat hij ergens anders of op een anderen tijd dan ik." + +"Mijn vriend, ge vergeet, dat ge bij dit verhoor Samuel Simon niet +moogt verontschuldigen: de gevolgen daarvan heb ik u meegedeeld. Ge +moet mij mededeeling doen van de zaken, welke tegen hem getuigen." + +"In dat geval," antwoordde de waard, "zal mijn getuigenis u van zeer +weinig waarde zijn. Ik ken dien koopman bijna niet en kan dus niets +goeds en evenmin iets kwaads van hem zeggen; maar als gij weten wilt +hoe hij in zijn levenswandel is, dan zal ik Gaspard, zijn knecht, hier +roepen. Die jongen komt dikwijls 's avonds hier met zijn vrienden. Hij +is welbespraakt en zal u alles zeggen van zijn meester, wat ge weten +wilt. Uw griffier zal de handen vol aan hem hebben." + +"Voor uw openhartigheid ben ik u erkentelijk," zei Ambrosius, "het is +ook een bewijs van godsdienstigen ijver, dat gij me een man aanwijst, +die op de hoogte is van de gewoonten van Simon. Ik zal dat aan de +Inquisitie overbrengen. Haast u om dien Gaspard op te zoeken, maar +behandel die zaak zoo geheimzinnig mogelijk en zorg, dat vooral zijn +meester niets bemerkt van hetgeen er gebeurt." + +De herbergier kweet zich spoedig van zijn opdracht en bracht den +knecht. + +"Mijn zoon, wees welkom," zei Lamela, "ik ben inquisiteur en aangewezen +om een onderzoek te doen naar Samuel Simon, die beschuldigd wordt +den Judas te spelen. Gij woont bij hem en zijt getuige van de meeste +van zijn daden. Ik geloof niet, dat het noodig is u te zeggen, dat +ge verplicht zijt mij alles mee te deelen wat gij weet, indien ik u +dat beveel namens de heilige inquisitie." + +"Mijnheer," antwoordde de jongen, "ge zoudt u moeilijk tot iemand +kunnen richten, die beter in staat is om u in te lichten dan ik het +ben. En ik zal aan uw wensch voldoen, ook zonder dat ge het namens +de heilige inquisitie beveelt. Indien men, mijnheer, mijn meester +voor het geval stelde, waarin ik nu verkeer, ben ik zeker, dat hij +mij niet zou sparen en ik ben ook niet van plan het hem te doen. Ik +zal dan maar beginnen met u te zeggen, dat hij een snuiter is, van +wien men moeilijk de geheime gevoelens leert kennen, want naar buiten +neemt hij allen schijn aan van een halve heilige te zijn, terwijl hij +in den grond van zijn hart een groote deugniet is. Iederen avond gaat +hij naar een kleine grisette...." + +"Het is goed, dat ge mij dit zegt," viel Ambrosius hem in de rede, +"en ik bemerk uit hetgeen ge zegt, dat hij een man van slechte zeden +is, maar geef mij niet anders dan een juist antwoord op de vragen, +die ik u zal doen. Het is voornamelijk op het stuk van den godsdienst, +dat ik belast ben mijn onderzoek in te stellen. Zeg mij of er wel +eens varkensvleesch bij u wordt gegeten?" + +"Neen," was het antwoord, "ik geloof niet, dat wij het tweemaal hebben +gegeten in het jaar, dat ik bij hem woon." + +"Zeer goed, schrijf op griffier, dat er bij Samuel Simon nooit +varkensvleesch wordt gegeten. Daarentegen eet men er zeker soms wel +lamsvleesch, nietwaar?" + +"Ja, dat gebeurt nog al eens," zei de jongen. "Ik herinner mij, +dat wij het met de laatste Paschen nog hebben gehad." + +Het tijdstip was gelukkig gekozen. "Schrijf op, griffier, dat Simon +zoo zijn Paaschfeest viert. Zeg mij nu eens, mijn jonge vriend, of +uw meester wel eens kleine kinderen aanhaalt." "Dat doet hij dikwijls +als hij hen langs onzen winkel ziet gaan," antwoordde de jonge man. + +"Schrijf griffier, dat Samuel Simon onder verdenking staat kleine +Christenkinderen tot zich te trekken, om die te vermoorden. Oh, oh, +mijnheer Simon, gij zult met de inquisitie te doen krijgen! Denk +maar niet, dat men u ongestraft uwe afschuwelijke offers zal laten +plegen. Deze valsche Katholiek is zeker nog geheel gehecht aan alle +Joodsche gewoonten en gebruiken. Is er niet een dag in de week, +dat ge hem in het geheel niet ziet werken, Gaspard?" + +"Neen, dat kan ik niet zeggen," gaf de jongen ten antwoord. "Wèl heb +ik gemerkt, dat er dagen zijn, waarop hij zich in zijn kamer opsluit +en daar lang blijft." + +"Ha! dat is van gewicht. Hij viert dan den sabbat of ik ben geen +inquisiteur. Schrijf op, griffier, dat hij op den sabbat de vasten in +acht neemt. Er rest mij nu nog een vraag: spreekt hij niet dikwijls +van Jeruzalem?" + +"Zeer dikwijls," hernam de jongen. "Hij vertelt ons de geschiedenis +van de joden en hoe de tempel te Jeruzalem werd verwoest." + +"Laat dat niet aan uwe aandacht ontsnappen, griffier. Schrijf met +groote letters, dat Samuel Simon de restauratie van den tempel wenscht +en dat hij dag en nacht werkt om de joodsche natie te herstellen. Ik +wil er niets meer van weten, het is overbodig om verdere vragen te +doen. Wat deze geloofwaardige Gaspard heeft verklaard, zou voldoende +zijn om een geheele Jodenwijk te verbranden." + +De jongen kon hierna vertrekken, nadat hem nog eens op het hart was +gedrukt geen woord over dit verhoor te spreken. + +Wij verlieten de herberg met even ernstige gezichten als waarmee wij +er waren binnengetreden en klopten aan de deur van Samuel Simon. Hij +deed ons zelf open en was niet weinig verbaasd drie figuren als de +onze bij hem te zien. Nog meer was hij het, toen Lamela op bevelenden +toon tot hem zei: "Meester Samuel Simon, namens de heilige inquisitie, +waarvan ik de eer heb commissaris te zijn, gelast ik u mij dadelijk +den sleutel van uw kamer te geven. Ik wil zien of ik daar iets vind, +wat de bezwaarschriften rechtvaardigt, welke men bij mij tegen u +heeft ingediend." + +De koopman, ontzet bij die woorden, deed een paar passen achterwaarts +als iemand wien men een stomp op zijn maag heeft gegeven. Wel verre +van ons ervan te verdenken, dat wij hem beetnamen, dacht hij te goeder +trouw, dat een of andere geheime vijand hem verdacht had gemaakt en +misschien voelde hij zich geen goed Katholiek. Hoe het zij, ik heb +nooit een man gezien, die meer in de war was. + +Hij gehoorzaamde zonder tegenstand en met al het respect, dat iemand +moet hebben, die de inquisitie vreest, opende hij de deur van zijn +kamer. + +"Ge ontvangt ons althans zonder u tegen onze orders te verzetten," +zei Ambrosius, "maar ga zelf zoolang in een ander vertrek, opdat ik +ongestoord kan verrichten, wat mijn ambt mij oplegt." + +Samuel verzette zich ook niet tegen dit bevel, hij ging in zijn winkel +en wij traden de kamer binnen, waar wij zonder tijd te verliezen, +ons onderzoek aanvingen. Wij vonden in een open kast veel zakken met +ducaten, stopten die in onze laarzen en overal anders, waar wij ze +konden bergen. We waren zwaar van het geld, zonder dat men het aan +ons zien kon, dank zij de behendigheid van Ambrosius en don Raphaël, +waaruit ik weer zag, dat toch niets meer waard is, dan dat men zijn +vak goed verstaat. + +Wij verlieten het vertrek en om een reden, die de lezer gemakkelijk +raden zal, haalde de inquisiteur een hangslot uit zijn zak, dat hij +zelf aan de deur bevestigde, deed er vervolgens het groote zegel op +en zei tegen Simon: "meester Samuel Simon, uit naam van de heilige +Inquisitie verbied ik u aan dit hangslot te raken en ook aan het +zegel, dat het hare is. Ik zal morgen op hetzelfde uur hier komen, +om het te lichten en u mijn orders te brengen." + +Na die woorden liet hij de straatdeur openen, waardoor wij, de een +na den ander, in blijde stemming vertrokken. Zoodra wij een vijftig +passen gedaan hadden, begonnen wij zoo snel te loopen, als ons zwaar +gewicht het toeliet. Weldra waren wij buiten de stad, bestegen onze +paarden en reden naar Ségorbe, god Mercurius dankend voor een zoo +gelukkige gebeurtenis. + + + + + +HOOFDSTUK II + +Van het besluit, dat don Alphonse en Gil Blas namen na dit avontuur. + + +Volgens onze prijzenswaardige gewoonte, gingen wij den geheelen nacht +door en bij het aanbreken van den dag waren wij bij een klein dorp, +op twee mijlen van Ségorbe. Toen wij aan den voet van een heuvel een +aantal wilgenboomen zagen, verlieten wij den grooten weg en gingen +in de schaduw slapen. + +Na een flink ontbijt telden wij het geld, dat we van Samuel Simon +hadden meegenomen; dit liep tot een bedrag van drieduizend ducaten +en daarbij gevoegd de som, welke wij reeds bezaten, waren wij niet +slecht bij kas. + +Er moest voor nieuwe provisie worden gezorgd en Ambrosius en don +Raphaël, na hun costuums uitgetrokken te hebben, zeiden, dat ze daar +samen op wilden uitgaan; door het avontuur te Xelva hadden zij er +smaak in gekregen en ze wilden zien of er in Ségorbe niet een slag +was te slaan. + +"Ge moet ons maar onder de wilgen afwachten," zei de zoon van Lucinde, +"wij zullen spoedig terug zijn." + +Lachend merkte ik op, dat, wanneer de heeren ons samen verlieten, +het misschien wel lang zou duren eer wij hen weer zagen. + +"Die verdenking is een beleediging voor ons," zei Ambrosius, "maar dat +is te verontschuldigen na hetgeen wij te Valladolid hebben gedaan, +waar wij onze kameraden in den steek lieten. Maar toch bedriegt ge +u. De personen, met wie wij toen samenwerkten, hadden een zeer slecht +karakter en de omgang met hen was, op den duur, onverdragelijk. Aan +lieden van ons slag moet men de eer geven, dat wanneer ze goed met +elkaar kunnen opschieten, ze elkaar ook trouw zijn. Ik verzoek u dus, +mijnheer Gil Blas en don Alphonse, om wat meer vertrouwen in ons +te hebben." + +"Het is gemakkelijk om hun ongerustheid weg te nemen," zei don Raphaël; +"de kas blijft bij hen hier, dan hebben zij een waarborg in handen. Na +dit bewijs van onze goede trouw, zult ge er wel geen bezwaar meer +tegen hebben, dat wij vertrekken." + +Ze gingen heen en lieten mij achter met don Alphonse, die me zei: +"Mijnheer Gil Blas, ik moet mijn hart voor u openen. Ik maak mij er een +verwijt van, dat ik tot nu toe in gezelschap ben geweest van deze twee +schelmen. Ge kunt niet gelooven, hoe mij dat berouwt; gisterenavond, +toen ik alleen was bij de paarden, heb ik er onophoudelijk aan +gedacht. Voor een eerlijk man gaat het toch niet aan, om te leven met +mannen als Raphaël en Lamela en wanneer het ongeluk wil, vallen ze toch +een of anderen dag in handen van de justitie. Ik zou me doodschamen, +als ik dan met hen als een dief moest worden gestraft. Dus moet +ik u bekennen, dat ik niet langer hun medeplichtige wil zijn, maar +mij voor altijd van hen zal scheiden. U zult, denk ik, mijn besluit +niet afkeuren." + +"Neen," verzekerde ik hem, "ge moet niet denken, dat al hebt ge mij +in de comedie van Samuel Simon voor gerechtsdienaar zien spelen, die +soort van dingen naar mijn smaak zijn. 't Is ook mijn plan, om niet +langer in dit slechte gezelschap te blijven en als ge het goedvindt, +zal ik u vergezellen. Wanneer de heeren terug zijn, zullen wij hen +vragen, om onze bezittingen te deelen en morgenochtend of vannacht +nog nemen wij afscheid van hen." + +De beminde van de schoone Séraphine keurde mijn voorstel goed +en stelde mij voor naar Valencia te gaan, ons daar in te schepen +naar Italië en in dienst te treden van de republiek Venetië. "Is +het niet beter," vroeg hij, "onder de wapenen te dienen, dan een +laf en schuldig leven te leiden, zooals we nu doen? Met het geld, +dat wij zullen hebben, kunnen wij een goed figuur maken. 't Is niet, +dat ik geen wroeging gevoel om mij te bedienen van op zulke slechte +wijze verkregen geld, maar de noodzakelijkheid verplicht mij er toe +en als ik eenig fortuin maak in den oorlog, zweer ik, dat ik Samuel +Simon schadeloos zal stellen." + +Ik verzekerde don Alphonse, dat ik zijn gevoelens deelde en +wij besloten, dat wij den volgenden dag vóór zonsopgang zouden +vertrekken. Wij dachten er niet aan van hun afwezigheid te profiteeren +en er met de kas vandoor te gaan. Hun vertrouwen in ons belette +dat, hoewel het avontuur in het pension dezen diefstal zou hebben +verontschuldigd. + +Ambrosius en don Raphaël kwamen 's avonds van Ségorbe terug. Hun +eerste woorden waren, dat de reis zeer gelukkig was geweest en dat +ze een plan hadden gevormd, dat ons nog meer zou opleveren, dan het +avontuur van den vorigen avond. Ze wilden ons daarover het een en +ander meedeelen, maar don Alphonse verklaarde beleefd, maar beslist, +dat hij niet langer wilde leven, zooals zij deden en dat hij van plan +was van hen te scheiden. Van mijn kant deelde ik hetzelfde voornemen +mee. Tevergeefs deden zij al het mogelijke, om te trachten ons terug te +doen komen op ons besluit; wij namen den volgenden morgen afscheid van +hen, na een gelijk deel van het geld te hebben ontvangen en trokken +naar Valencia. + + + + + +HOOFDSTUK III + +Na welke onaangename gebeurtenissen don Alphonse zich op het +toppunt van geluk bevond en door welk avontuur Gil Blas in gelukkige +omstandigheden kwam te verkeeren. + + +In opgewekte stemming reisden wij tot Bunol, waar het ongeluk +wilde, dat don Alphonse ziek werd. Hij kreeg zware koortsen, +waarvan de aanvallen soms zoo hevig waren, dat ik voor zijn leven +vreesde. Gelukkig waren er daar geen dokters en bleef het dus bij +den angst. Na drie dagen was hij buiten gevaar en door mijn zorgen +herstelde hij spoedig. Voor wat ik voor hem deed, toonde hij zich zeer +dankbaar en daar wij ons werkelijk tot elkaar voelden aangetrokken, +zwoeren wij elkaar een eeuwige vriendschap. + +Wij gingen weer op weg, nog altijd besloten, om, wanneer wij +te Valencia zouden zijn, te profiteeren van de eerste de beste +gelegenheid, om naar Italië over te steken. Maar de hemel, die ons +een gelukkig lot bereidde, beschikte het anders. Bij den ingang van +een mooi kasteel, dat wij passeerden, zagen wij boeren en boerinnen, +die dansten en feestvierden. Wij reden daarheen om dat feest te zien en +hier wachtte don Alphonse geheel onverwacht een blijde verrassing. Hij +zag baron von Steinbach, en deze, die hem op zijn beurt herkende, +kwam met open armen naar hem toe en riep: "Alphonso! Wat een geluk +u te ontmoeten! We zoeken u overal en vinden u nu door het toeval +hier. Kom, mijn zoon, ge zult thans ook hooren, wie ge zijt en van +uw geluk genieten!" + +Na die woorden bracht hij ons naar het kasteel en de eerste, dien wij +ontmoetten, was de eigenaar. Het was een man van ongeveer vijftig jaar +en met een zeer goed uiterlijk. "Mijnheer," zei de baron, terwijl hij +hem don Alphonse voorstelde, "ziehier uw zoon." Bij die woorden wierp +don César de Leyva (zoo heette de bewoner van het kasteel) zich in +de armen van mijn vriend en zei: "Mijn zoon, het heeft mij zeer veel +smart gekost, dat ik zoo langen tijd een vreemde voor u ben geweest, +maar het kon niet anders. Uw moeder had ik alleen uit liefde gehuwd, +want zij was van veel mindere geboorte dan ik. Mijn vader, die een +zeer streng man was en van wien ik afhankelijk was, wilde van dat +huwelijk niets weten en dwong mij het geheim te houden. Alleen baron +von Steinbach was in het geheim en belastte zich, in overleg met +mij, met uwe opvoeding. Thans is mijn vader niet meer en ik kan voor +ieder verklaren, dat gij mijn zoon en de eenige erfgenaam zijt. Dat +is echter nog niet alles, ik wil u laten trouwen met een dame, wier +adel gelijk is aan den mijne." + +"Mijnheer," zei don Alphonse, "kan ik niet uw zoon zijn, zonder +tegelijkertijd te vernemen, dat ge mij ongelukkig wilt maken? Wees +niet even wreed als uw vader; heeft hij uw liefde niet goedgekeurd, +hij heeft u tenminste niet gedwongen met een ander te trouwen!" + +"Mijn zoon," antwoordde don César, "ik zal uw wenschen geen geweld +aandoen. Het eenige, wat ik u vraag, is de dame te zien, die ik voor +u bestemd heb. Hoewel ze een zeer bekoorlijke verschijning is en +een voordeelige partij, beloof ik u, dat ik u niet zal dwingen haar +te trouwen. Zij is hier in het kasteel en gij zult moeten toegeven, +dat ge u niets beminnelijkers denken kunt." Na die woorden bracht +hij ons naar een zaal. + +Daar waren de graaf de Polan met zijn twee dochters, Séraphine en +Julie en don Fernand de Leyva, zijn schoonzoon, die een neef was van +don César. Er waren ook nog andere dames en heeren. Don Fernand had, +zooals men weet, Julie geschaakt en het was ter gelegenheid van hun +huwelijk, dat de boeren uit den omtrek waren samengekomen, om feest +te vieren. Zoodra don Alphonse verscheen en zijn vader hem aan het +gezelschap had voorgesteld, kwam de graaf de Polan naar hem toe, +omhelsde hem en zei: "Wees welkom, mijn bevrijder! De deugd vermag +veel op edelmoedige zielen. Hebt ge mijn zoon gedood, ge hebt mij +het leven gered. Ik gevoel geen wrok meer tegen u en geef u dezelfde +Séraphine, wier eer gij hebt gered." + +Men kan begrijpen, dat don Alphonse overgelukkig was. Reeds na eenige +dagen werd het huwelijk gevierd, tot groote genoegdoening van allen. + +Daar ik ook een van de bevrijders was van den graaf de Polan, zei +deze heer, die mij dadelijk herkend had, dat hij ook voor mij zou +zorgen. Maar ik bedankte hem voor zijn edelmoedigheid en wilde don +Alphonse niet verlaten, die mij intendant van zijn huis maakte en met +zijn volkomen vertrouwen vereerde. Zoodra hij getrouwd was, zond hij +mij op reis, om den koopman Samuel Simon al het geld terug te geven, +dat hem ontstolen was. Ik ging dus schade vergoeden. Zoo begon ik +mijn betrekking van intendant, zooals men die gewoonlijk eindigt. + + + + + + +ZEVENDE BOEK + + +HOOFDSTUK I + +Van de liefde van Gil Blas en van de dame Lorença Séphora. + + +Dus ging ik naar Xelva, om den goeden Samuel Simon de drieduizend +ducaten te brengen, welke wij hem hadden ontstolen. Ik moet eerlijk +bekennen, dat ik op weg veel lust gevoelde, om mij van dat geld +meester te maken en zoodoende mijn werk onder gunstige voorteekenen +te beginnen. Ik kon dat ongestraft doen; ik had slechts vijf dagen +op reis te blijven en dan te zeggen, dat ik mij van mijn taak had +gekweten. Don Alphonse en zijn vader waren mij te gunstig gezind om +mij te verdenken. Maar ik wist aan de verzoeking weerstand te bieden, +als man van eer, mag ik wel zeggen, betaalde den koopman, die daarop +in het geheel niet had gerekend, het geld uit, en keerde naar het +kasteel de Leyva terug. De graaf de Polan was er niet meer, hij was met +Julie en don Fernand naar Tolédo gegaan. Ik vond mijn nieuwen meester +verliefder dan ooit op zijn Séraphine, zijn Séraphine verrukt bij hem +te zijn en don César gelukkig, hen beiden te bezitten. Ik legde er mij +op toe, dezen goeden vader voor mij te winnen en ik slaagde er ook in. + +Als intendant van het heele huis, ontving ik het geld van de boeren, +deed de uitgaven en had een onbeperkte macht over het personeel, +waarvan ik echter geen misbruik maakte, zooals mijn collega's vaak +doen. De bewijzen van genegenheid, welke mijn meesters mij steeds +gaven, boezemden mij grooten ijver in voor hun dienst. Ik had alleen +maar oog voor hun belang, mijn administratie was goed en eerlijk; +ik was een intendant, zooals men er geen beteren vindt. + +Terwijl ik mij zoo verheugde in mijn uitstekende positie, wilde de +god van de liefde mij ook zijn gunsten betoonen en deed in het hart +van Lorença Séphora, een van de vrouwen van Séraphine, een sterke +neiging geboren worden voor mijnheer den intendant. Om als getrouw +geschiedschrijver de waarheid te zeggen, betrof mijn verovering +een vijftigjarige. Ze had echter een frisch, aangenaam uiterlijk +en mooie oogen, waarmee ze goed wist te werken. Haar kleur had ik +gaarne wat rooder gezien, ze was me te bleek, wat ik aan haar oude +vrijster-schap toeschreef. + +Deze dame wierp mij eerst voortdurend blikken toe, waarin hare +liefde voor mij was te lezen, maar ik deed of ik de beteekenis ervan +niet begreep. Daardoor scheen ik haar nog onbedreven in die zaken, +wat haar wel beviel. Zij verbeeldde zich dus, dat ze bij zulk een +onervaren jongeman zich niet bepalen kon tot de taal der oogen en +bij het eerste onderhoud, dat ik met haar had, begon ze van haar +gevoelens te spreken. Zij gedroeg zich daarbij als een vrouw, die +ondervinding had, ze was verlegen en toen ze alles gezegd had wat ze +wilde, bedekte ze haar gelaat met de handen, om mij te doen gelooven, +dat ze er schaamte over gevoelde, dat ze mij haar zwakheid had +getoond. Hoewel de ijdelheid mij meer bewoog dan het gevoel, toonde +ik mij zeer dankbaar voor het blijk van hare genegenheid, ik deed +zelfs alsof ik hartstochtelijk verliefd op haar was. Ze vreesde zeker, +dat het geen goeden indruk zou maken, indien ze zich zoo gemakkelijk +liet overwinnen en deed mij op zachten toon verwijten over mijn al te +groote vermetelheid, maar scheen toch niet boos. Séphora verbeeldde +zich, dat zij door haar voorgewenden tegenstand in mijn oog voor een +Vestaalsche maagd doorging. + +Aan dit avontuur kwam echter spoedig een einde. Een van de lakeien +van don César, een van die nieuwsgierigen, die graag alles zien wat er +in een huis voorvalt en dat dan oververtellen, deelde mij op zekeren +dag mee, dat Lorença iederen avond den chirurgijn van het dorp in +het geheim in haar kamer ontving en dat die jonge man er lang bleef. + +Mijn ijdelheid werd door dit bericht zeer getroffen en ik was +bijna even kwaad, als ik geweest zou zijn, wanneer ik werkelijk +jaloersch was geweest. Ik beheerschte mijn gevoelens en lachte zelfs +om het nieuwtje, maar zoodra ik alleen was, stelde ik mij schadeloos +door te razen en te tieren. Ik meende, dat mijn eer gebood, om den +chirurgijn te verjagen en besloot hem tot een duel uit de dagen. 's +Avonds stelde ik mij in hinderlaag op en zag werkelijk den man, met +een geheimzinnig gezicht de kamer van mijn geliefde binnengaan. Ik +wachtte hem bij zijn terugkomst op den weg op en ieder oogenblik +groeide mijn vechtlust aan, maar zoodra mijn vijand verscheen, die +een groote en sterke man was, voelde ik mij plotseling als een held +van Homerus, door een soort van vrees teruggehouden. Ik was even +verward als Paris, wanneer hij Menelaus bevechten moet. Niettemin, +hoewel zijn degen mij buitengewoon lang leek, trad ik op hem toe. + +Mijn handelwijze verraste hem. "Wat is er, mijnheer Gil Blas? Waartoe +die bewegingen van een dolenden ridder?" + +"Mijnheer de barbier," zei ik, "ik ben ernstiger dan ooit en wil weten, +of gij even dapper zijt als galant. Reken er niet op, dat ik u rustig +de gunsten zal laten genieten van de dame, die ge iederen avond in +het kasteel bezoekt." + +De chirurgijn begon hartelijk te lachen en riep: "Bij den Heiligen +Côme, hoe kan de schijn bedriegen! Dat is waarlijk een vermakelijk +avontuur!" + +Daar ik uit die woorden meende te mogen afleiden, dat hij even weinig +lust had om te vechten als ik, werd ik brutaler en zei: "Spot met +anderen, mijnheer! Mij zult ge met zulk een antwoord niet afschepen." + +"Ik zie wel," hernam hij, "dat ik verplicht ben te spreken, om een +ongeluk te voorkomen, dat u of mij zou kunnen treffen. Dus zal ik u +een geheim vertellen, hoewel mannen van ons vak niet discreet genoeg +kunnen zijn. Weet dan, dat die dame een verouderde zweer in haar rug +heeft en dat ik die iederen avond ga verbinden. Om haar kwaal voor +de bedienden te verbergen, laat zij mij ongemerkt binnenkomen. Dat is +de reden van mijn bezoeken, die u zoo schijnen te verontrusten. Maar +zijt ge met mijn verklaring niet tevreden, dan hebt ge slechts te +spreken." Bij die laatste woorden sloeg hij de hand aan zijn rapier. + +Ik haastte mij hem te zeggen, dat ik niet een van die menschen was, +die niet vatbaar zijn voor rede en dat ik hem niet meer als mijn +vijand beschouwde. Wij drukten elkaar de hand en scheidden als de +beste vrienden. + +Van dat oogenblik af vertoonde Séphora zich niet bekoorlijker aan mijn +geest en ik vermeed alle gelegenheid om met haar alleen te zijn, wat +ze al spoedig opmerkte. Verwonderd over zulk een verandering, wilde +zij er de redenen van weten en vond eindelijk gelegenheid mij zonder +het bijzijn van anderen te spreken. Ze zei: "Mijnheer de intendant, +zeg mij als 't u belieft waarom ge mij ontvlucht. Inplaats van, zooals +vroeger, de gelegenheid te zoeken, met mij te spreken, vermijdt ge +mij. Het is waar, den eersten stap heb ik gedaan, maar gij hebt er op +geantwoord, herinner u maar het onderhoud, dat wij toen hadden; gij +waart een en al vuur, nu zijt ge als ijs. Wat heeft dat te beteekenen?" + +De kwestie was wel een weinig kiesch en zeer moeilijk; ik weet niet +goed meer welk antwoord ik gaf, maar wel, dat het haar geenszins +beviel. Séphora, die er zacht en goedig uitzag als een lam, was gelijk +een tijgerin als haar woede opgewekt werd. + +"Ik geloof," zei ze en ze wierp mij een blik toe, vol woede en spijt, +"dat ik een man van geringe afkomst te veel eer heb bewezen, door +hem gevoelens te openbaren, waarop adellijke heeren trotsch zouden +zijn. Ik ben er wel voor gestraft, dat ik mij onwaardiglijk heb +verlaagd tot een ongelukkigen avonturier." + +Het bleef daar niet bij, ze had nog honderd andere namen voor mij. Ik +was te levendig van natuur om kalm te blijven en de beleedigingen te +verdragen, waarom een ander, verstandiger man misschien zou hebben +gelachen. Mijn geduld was ten einde en ik zei: "Mevrouw, als die +adellijke heeren, waarvan ge spreekt, uw rug hadden gezien, dan geloof +ik, dat hunne nieuwsgierigheid daartoe wel beperkt zou zijn gebleven." + +Ik had dat nog niet gezegd, of ik kreeg een slag in mijn gezicht, +zooals een gebelgde vrouw er misschien nog nooit een heeft gegeven. Ik +wachtte er niet meer af en liep weg. Zeer dankbaar, dat dit pijnlijk +onderhoud was afgeloopen, verbeeldde ik mij, dat ik verder niets +had te vreezen, daar de dame zich gewroken had. Voor haar eer scheen +het mij beter, dat ze over het avontuur zweeg en werkelijk verliepen +er veertien dagen, dat ik er niet over hoorde spreken. Ik begon het +reeds te vergeten, toen ik op zekeren dag hoorde, dat Séphora ziek +was. Niettegenstaande al het gebeurde, had ik toch medelijden met +haar; ik dacht, dat misschien haar ongelukkige liefde voor mij haar +deze ziekte had veroorzaakt. Spoedig bemerkte ik, hoe die liefde in +hevigen haat was veranderd en zij niets onbeproefd had gelaten om +mij te benadeelen. + +Op een ochtend, dat ik met don Alphonse alleen was, vond ik hem in +een neerslachtige stemming. Ik vroeg hem, wat er was en hij zei, dat +het hem verdriet deed Séraphine zoo zwak en ondankbaar te zien. "Dat +verwondert u," voegde hij eraan toe, "maar het is waar. Ik weet niet +welke redenen ge aan Lorença hebt gegeven om u te haten, maar ik kan +u verzekeren, dat ze u verfoeit en ze zegt, dat ge ongetwijfeld haar +dood zult veroorzaken, indien gij niet spoedig het kasteel verlaat. Ge +moet niet denken, dat Séraphine zich in het begin daar niet tegen +verzet heeft, maar ze is een vrouw, en zeer gehecht aan Lorença, +die haar opgevoed heeft. Wat mij betreft, ik zal nooit toegeven hoe +lief ik Séraphine ook heb. Alle duenna's in Spanje mogen omkomen +vóór ik een jongen man wegstuur, die voor mij meer een broeder dan +een ondergeschikte is." + +Ik antwoordde hem: "Mijnheer, ik ben nu eenmaal geboren om een speelbal +van de fortuin te zijn. Hier, waar alles mij zulke gelukkige dagen +voorspelde, had ik gedacht, dat daaraan een eind gekomen zou zijn, +maar het is niet zoo. Dus zal ik heengaan." + +Don Alphonse wilde daarvan niet weten. "Neen, neen," riep de +edelmoedige zoon van don César. "Laat mij Séraphine tot rede +brengen. Men zal niet kunnen zeggen, dat gij opgeofferd zijt aan de +grillen van een duenna, aan wie toch al te veel wordt toegegeven." Ik +overwoog echter, dat alleen mijn heengaan de rust op het kasteel kon +herstellen. Den volgenden morgen vroeg vertrok ik, zonder afscheid +te nemen van mijn meesters. In mijn kamer liet ik een schrijven +achter, waarin ik uitvoerig verslag deed van de door mij gevoerde +administratie. + + + + + +HOOFDSTUK II + +Wat Gil Blas werd, nadat hij het kasteel de Leyva had verlaten en +van de gelukkige gevolgen, die zijn ongelukkige liefde had. + + +Ik reed op een goed paard, dat mij toebehoorde en had in mijn valies +tweehonderd pistolen, grootendeels afkomstig van de gedoode roovers en +van de drieduizend gestolen ducaten, die don Alphonse uit zijn eigen +zak had terugbetaald; ik kon dus onbezorgd de toekomst tegemoet gaan, +met het vertrouwen bovendien, dat men altijd heeft op een leeftijd, +dien ik toen had. Mijn doel stond nog niet vast; wel kon ik naar +Tolédo gaan, waar de graaf de Polan mij als een van zijn bevrijders +ongetwijfeld zeer goed zou ontvangen, maar ik wilde eerst reizen en +verlangde om Murcia en Granada eens te zien. In die laatste stad kwam +ik na enigen tijd zonder eenigen tegenspoed aan. Het scheen, dat de +fortuin, voldaan over zooveel parten, die ze mij den laatsten tijd +gespeeld had, mij eindelijk met rust wilde laten. Echter bereidde +zij mij andere voor, zooals men vernemen zal. + +Een van de eerste personen, die ik in de straten van Granada ontmoette, +was don Fernand de Leyva, schoonzoon van den graaf de Polan. Wij waren +beiden even verrast elkaar daar te zien. Hij vroeg mij, hoe ik in +Granada kwam. Ik deelde hem mee, dat ik den dienst van don César en +diens zoon had verlaten en vertelde hem uitvoerig al wat er tusschen +Séphora en mij was gebeurd. Hij lachte er hartelijk om en wilde aan +zijn schoonzuster schrijven en als bemiddelaar optreden. Ik dankte +hem voor zijn aanbod, maar verklaarde hem, in geen geval naar het +kasteel de Leyva terug te zullen gaan. Wel verzocht ik zijn voorspraak, +indien soms een van zijn vrienden een intendant of secretaris mocht +noodig hebben. + +Hij beloofde mij zijn hulp, zei, dat hij in Granada was om een oude, +zieke tante te bezoeken en dat ik hem over eenige dagen maar eens in +zijn hotel moest komen opzoeken. Misschien wist hij dan wel een goede +betrekking voor mij. Toen ik hem eenige dagen later bezocht, zei hij, +dat de aartsbisschop van Granada, een bloedverwant en vriend van hem, +een man noodig had, op de hoogte van literatuur en met een goede hand, +om zijne geschriften in het net over te schrijven. Hij had don Fernand +beloofd mij te zullen nemen, dus moest ik mij gaan presenteeren. + +Ik kwam in een paleis, dat even prachtig was als dat van onze +koningen en vond in de zalen een groot gezelschap, geestelijken +en edellieden. De lakeien hadden zeer fraaie kleeren, men zou hen +eerder voor groote heeren dan voor knechts hebben aangezien. Ik +moest lachen toen ik ze gewichtig zag doen en dacht bij mezelf: +"die menschen zijn wel gelukkig, dat zij het juk der dienstbaarheid +niet voelen, want anders zouden ze zich minder hooghartig toonen." Ik +richtte mij tot een grooten en dikken man, die voor de deur van het +kabinet van den aartsbisschop stond, om die te openen en te sluiten, +wanneer het noodig was. Ik vroeg hem beleefd, of er gelegenheid was +monseigneur een oogenblik te spreken. Op hoogen toon zei hij mij, +dat ik moest wachten, dat monseigneur zou uitgaan om de mis te hooren +en mij dan een oogenblik audientie geven zou in het voorbijgaan. + +Ik wapende mij met geduld en sprak eenige officieren aan, maar ze +namen mij van het hoofd tot de voeten op, verwaardigden mij met geen +woord en keken elkaar met een trotschen glimlach aan, omdat ik de +vrijheid had genomen mij in hun gesprek te mengen. + +Nog had ik mij niet geheel hersteld van mijne verlegenheid op zulke +wijze te worden behandeld, toen de deur openging en de aartsbisschop +verscheen. Allen namen dadelijk een zeer eerbiedige houding aan. De +prelaat was een man van ongeveer zeventig jaar, kort en dik, ongeveer +als mijn oom de deken Gil Perez. Hij had kromme beenen en was zóó +kaal, dat er alleen nog maar een klein bosje haar achter op zijn hoofd +zat. Zijn gelaat vond ik als dat van een voornaam man, misschien wel +omdat ik wist, dat hij dat was. Wij gewone menschen beschouwen groote +heeren dikwijls met een vooringenomenheid, die hun een uiterlijk van +grootheid geeft, dat de natuur hun heeft geweigerd. + +De aartsbisschop naderde mij en vroeg op zachten toon, wat ik +verlangde. Ik antwoordde, dat ik de man was, van wien don Fernand +de Leyva hem had gesproken. "Ah! zijt gij het, van wien hij mij +zooveel goeds heeft verteld? Ik verbind u aan mijn dienst, ge zijt +een goede aanwinst voor mij. Ge kunt hier wonen." Na die woorden +sprak hij nog een oogenblik met eenige geestelijken en verliet het +vertrek. Nauwelijks was hij weg, of dezelfde officieren, die eerst +niet met mij hadden willen spreken, kwamen naar mij toe. Ze betuigden +mij hun vreugde, dat ik met hen in het paleis zou wonen. Ze hadden +de woorden gehoord, die hun meester tot mij had gesproken en brandden +van verlangen om te weten in welke positie ik was geplaatst, maar ik +had er een genoegen in om hun nieuwsgierigheid onbevredigd te laten +en mij op die wijze te wreken over de minachting, die ze mij eerst +hadden betoond. + +Monseigneur kwam spoedig terug en liet mij bij zich komen in zijn +kabinet. Zooals ik wel vermoed had, begon hij met een onderzoek naar +mijn kennis. Hij deed mij verschillende vragen op het gebied van +geschiedenis en letterkunde. Op alles gaf ik hem voldoende antwoorden +en hij maakte de opmerking, dat mijn opvoeding niet verwaarloosd was +geworden. Vervolgens moest hij mijn schrift zien, ook daarover was +hij zeer tevreden. Hij zei, dat hij zijn neef dankbaar was, dat deze +hem een zoo geschikt persoon had aanbevolen. + +Er werd bezoek aangediend en ik begaf mij onder de officieren, die +mij met beleefdheden overlaadden. Toen het tijd er voor was, ging +ik met hen eten. Wederkeerig beschouwden wij elkaar en ik vond, dat +de geestelijke heeren er zeer wijs uitzagen. Zij leken mij heilige +personages, zoo was ik onder den indruk van de plaats waar ik mij +bevond. De gedachte kwam niet bij mij op, dat het valsche schijn was, +alsof zooiets uitgesloten was bij de vorsten der kerk. + +Aan tafel zat ik naast een ouden kamerdienaar, genaamd Melchior de la +Ronda. Daar hij de attentie had, om er voor te zorgen, dat ik van het +beste bediend werd, was ik zeer beleefd tegen hem, wat hem kennelijk +genoegen deed. Na tafel zei hij me, dat hij graag een onderhoud +met mij wilde hebben en hij nam mij mee naar een gedeelte van het +paleis, waar wij door niemand beluisterd konden worden. Hij zei: +"Mijn zoon, van het eerste oogenblik, dat ik u heb gezien, heb ik +mij tot u aangetrokken gevoeld. Ik wil u daarvan een zeker bewijs +geven, door u vertrouwelijke mededeelingen te doen, die u van groot +nut zullen zijn. Ge zijt hier in een huis, waarin ware en valsche +vromen met elkaar leven. Er zou voor u een heele tijd noodig zijn, +om het terrein te verkennen. Ik wil u die lange en onaangename studie +besparen, door u het een en ander mee te deelen omtrent het karakter +van verschillende personen. Daarnaar kunt ge u gedragen. + +Ik zal beginnen met monseigneur. Hij is een zeer vrome prelaat. Al +sinds vijf en twintig jaar leeft hij uitsluitend voor het heil van +zijn kudde. Hij is een zeer geleerd man en een groot redenaar. Hij +preekt graag en zijn toehoorders hangen aan zijn lippen. Misschien is +hij daar een weinig ijdel op. Indien het mij overigens geoorloofd was +aanmerkingen op mijn meester te maken, zou ik zeggen, dat hij voor +zwakke broeders dikwijls te streng is en hen te zwaar straft. Een +ander gebrek heeft hij met vele andere aanzienlijke heeren gemeen; +hij houdt wel van de personen, die in zijn dienst zijn, maar let +weinig op hun werk en hunne verdiensten. Hij zal ze oud laten worden +in zijn huis zonder er aan te denken voor hen te zorgen. Wanneer hij +hun soms een gratificatie geeft, dan hebben zij die te danken aan de +goedheid van iemand, die voor hen gesproken heeft." + +Na dit portret van onzen meester kreeg ik er een van de verschillende +geestelijken, met wie wij gedineerd hadden. Naar wat ik ervan hoorde, +waren het niet zoozeer slechte menschen, dan wel slechte priesters. Hij +zonderde er enkelen uit, wier deugd hij prees. Van dien avond af was ik +niet verlegen meer met mijn houding tegenover de heeren. Dienzelfden +dag nog aan het souper schafte ik mij een wijs gezicht aan net als +zij. Dat kost niets. Men moet zich niet erover verbazen, dat er +zooveel huichelaars zijn. + + + + + +HOOFDSTUK III + +Gil Blas wordt de gunsteling van den aartsbisschop en het kanaal van +zijn gunsten. + + +Men had in het gebouw een zeer goede en zindelijke slaapkamer voor mij +in orde gemaakt en den volgenden dag werd ik al vroeg bij monseigneur +geroepen. Hij gaf mij een preek om over te schrijven en drukte mij op +het hart dat zoo nauwkeurig mogelijk te doen. Ik voldeed daaraan en +vergat geen punt en geen komma. Hij keek mijn copie in en was verrukt +daarover. "Zeg me eens eerlijk," zei hij, "ge zijt een te goed copiïst, +om ook niet een taalkundige te zijn, hebt ge al schrijvende niets +gevonden, dat u hinderde? Geen slordigheid in mijn stijl, of eenige +onjuiste uitdrukking? Die kunnen mij gemakkelijk ontsnapt zijn in +het vuur van mijn scheppingsdrang." + +"O, monseigneur," zei ik bescheiden, "ik ben niet ontwikkeld genoeg, +om critische aanmerkingen te maken en wanneer ik het zou doen, dan ben +ik toch overtuigd, dat uw werken mijn censuur zouden trotseeren." De +prelaat glimlachte en antwoordde mij niet, maar hij liet duidelijk +merken, dat hij met al zijn vroomheid, niet ongestraft schrijver was. + +Door deze en andere vleierijen won ik zijn vertrouwen. Van dag tot +dag bleek hij meer op mij gesteld en ik hoorde van don Fernand, +die hem dikwijls opzocht, dat mijn fortuin gemaakt was. + +Op een avond repeteerde hij voor mij een preek, bestemd om den +volgenden dag in de cathedraal te worden uitgesproken. Hij bepaalde +zich er niet toe met mij te vragen, wat ik er over het algemeen van +dacht, maar noodzaakte mij ook om te zeggen, welke gedeelten mij +het meest hadden getroffen. Ik had het geluk hem eenige passages op +te noemen, die voor hem geliefkoosde stukken waren. Daardoor ging +ik bij hem door voor een man, die een fijnen smaak bezat voor het +schoone en goede in een werk. Hij was zoo tevreden, dat hij mij zei, +dat ik in het vervolg gerust kon wezen over mijn lot en dat hij dat +zoo aangenaam mogelijk zou maken. "Ik houd van je en om je dat te +bewijzen zal ik je tot mijn Vertrouweling maken." + +Hij had die woorden nog niet uitgesproken, of ik viel op de knieën +en omklemde zijn kromme beenen, om een bewijs te geven van mijn +dankbaarheid. Hij ging voort met spreken en zei: "Ik wil u een bewijs +geven van mijn groot vertrouwen. Ik heb genoegen in preeken, de Heer +zegent mijn woorden. Ik breng den gierigaard ertoe zijn kisten te +openen en den inhoud kwistig uit te deelen, den wellusteling zijn +genietingen op te geven, de hermitages bevolk ik met geloovigen +en een onstandvastige vrouw doe ik haar verleider ontvlieden. Deze +veelvuldige bekeeringen moesten voldoende zijn om mij aan het werk +te houden. Maar ik zal je mijn zwakheid bekennen, ik stel er grooten +prijs op, dat de wereld mijn geschriften bewondert. En ik moet het +zeggen, de roem om voor een uitmuntend prediker door te gaan heeft +voor mij veel bekoring. Ook mijn werken prijst men algemeen, maar ik +wil de fout vermijden van vele schrijvers, die te lang schrijven en +daardoor een gedeelte van hunne reputatie verliezen. Dus, mijn waarde +Gil Blas, ik vraag van u, als een bewijs van uw toewijding en ijver, +mij te waarschuwen wanneer ge zult merken, dat mijn pen den ouderdom +gaat gevoelen. Ik vertrouw ook in dit opzicht op u." + +"Monseigneur," zei ik, "den Hemel zij dank, dat die tijd nog ver +verwijderd is. Een geest als de uwe blijft langer groot dan een +andere. Ik beschouw u als een tweeden kardinaal Ximenès, wiens +buitengewoon genie, inplaats van door de jaren te verzwakken, +steeds nieuwe krachten ontving." "Vlei mij niet, mijn vriend. Op mijn +leeftijd begint men gebreken te voelen en de gebreken van het lichaam +veranderen den geest. Wees niet bevreesd om eerlijk te zijn. Ik zal je +waarschuwing beschouwen als een bewijs van je genegenheid. Bovendien +gaat het om je eigen belang. Als ik bij ongeluk vernam, dat men in +de stad zei, dat mijn preeken minder werden en dat ik rust moest +gaan nemen, verklaar ik je, dat je tegelijk met mijn vriendschap het +fortuin zou verliezen, dat ik je beloofd heb." + +Van dat oogenblik af was ik de verklaarde gunsteling van den +aartsbisschop. Het personeel liet mij dat ook merken door buitengewone +beleefdheden tegenover mij, om mijn gunst te winnen; ik kon bijna +niet begrijpen, dat het uit Spanjaarden bestond. Van mijn positie +maakte ik gebruik door te bewerken, dat mijn vriend Melchior een +goede gratificatie kreeg. + +Wat ik op zekeren dag voor een priester wist gedaan te krijgen, +mag worden vermeld. Ik maakte kennis met een jongen priester, Louis +Garcia, iemand met een zeer gunstig uiterlijk, naar ik vernam een +eerlijk man, die aalmoezenier was geweest, maar dien men belasterd +had bij monseigneur, die niets meer van hem wilde weten. Alle pogingen +door verschillende personen in Granada gedaan, om hem weer in genade +te doen opnemen, waren vruchteloos geweest. Gelukkig schreef hij een +buitengewoon mooie hand en daardoor meende ik hem te kunnen helpen. Ik +stak een door hem beschreven vel papier bij mij en toen ik alleen met +den aartsbisschop was, liet ik hem dat zien. Mijn patroon prees het +zeer en van die gelegenheid besloot ik gebruik te maken. "Monseigneur," +zei ik, "daar ge weigert om uwe preeken te laten drukken, zou ik +althans wenschen, dat ze zóó geschreven waren." + +"Ik ben over uw schrift tevreden," zei de prelaat, "maar ik geef toe, +dat ik wel graag van die hand een copie van mijn werk zou hebben." "U +hebt maar te spreken," zei ik, "die man is een bekende van mij en +misschien kunt u hem op die wijze helpen uit den treurigen toestand, +waarin hij zich bevindt." + +De aartsbisschop vroeg mij naar den naam. "Hij heet Louis Garcia," +zei ik, "en is wanhopig over de ongenade, waarin hij bij u gevallen +is." "Die Garcia," viel hij mij in de rede, "is, geloof ik, +aalmoezenier geweest. Ik herinner mij nog de memories, die tegen +hem zijn ingekomen. Op zijn gedrag moet nog al iets te zeggen zijn +geweest." "Monseigneur," hernam ik, "het is niet mijn bedoeling, +hem te rechtvaardigen, maar ik weet, dat de man vijanden heeft en +hij zegt, dat die memories meer ingegeven zijn door zucht om hem te +benadeelen, dan om de waarheid te zeggen." "'t Is mogelijk," zei de +prelaat, "er zijn zulke slechte menschen in de wereld. Overigens, +wanneer hij zich niet goed gedragen heeft, kan hij berouw daarover +hebben. Voor alle zonden is er vergeving. Breng mij dien man maar." + +Zoo ziet men, dat zelfs de meest strenge menschen hun strengheid +vergeten, wanneer hun belang dit meebrengt. + +Den volgenden dag bracht ik Garcia bij mijn meester, die hem eerst een +kleine berisping gaf en daarna aan het werk zette, om zijn preeken in +het net over te schrijven. Later benoemde hij hem weer tot priester +en zelfs kreeg hij de parochie van Gabië, een groote plaats in de +buurt van Granada. Wat een bewijs is, dat weldaden niet altijd bewezen +worden aan hen, die ze verdienen. + + + + + +HOOFDSTUK IV + +De aartsbisschop krijgt een beroerte. Van de verlegenheid, waarin +Gil Blas zich bevindt en op welke wijze hij er weer uitkomt. + + +Don Fernand de Leyva maakte zich gereed, om Granada te verlaten; ik +ging afscheid van hem nemen en bedankte hem opnieuw voor de mooie +betrekking, die ik gekregen had. "Ik ben daar zeer tevreden," zei +ik. "de prelaat is buitengewoon goed voor mij en dat troost mij over +het verlaten van don César en zijn zoon." + +"Ik ben er van overtuigd," zei hij bij het scheiden, "dat uw vroegere +meesters door uw heengaan een groot verlies hebben geleden, maar +misschien zijt gij wel niet voor altijd van hen gescheiden. De geheele +familie zal steeds levendig belang blijven stellen in uw lot." + +Twee maanden later was er een groote opschudding in het bisschoppelijk +paleis; mijn meester had een beroerte gekregen. Na eenige dagen echter, +scheen hij weer te herstellen. Maar zijn geest had een gevoeligen schok +gekregen. Ik merkte dat al dadelijk toen hij weer een preek maakte. Ik +wachtte nog een tweede af en die was voor mij beslissend. Niet ik +alleen merkte dit op, ook zijn toehoorders fluisterden het elkaar +in stilte toe. "Komaan, mijnheer de criticus," zei ik tot mijzelf, +"nu moet gij u voorbereiden op uw taak. Ge ziet, dat monseigneur +minder wordt en ge moet hem waarschuwen; anders is een van zijn +vrienden misschien vrijmoedig genoeg, om u voor te wezen. Ge zult +dan geschrapt worden in zijn testament." + +Maar bij die overdenkingen kwamen er weer andere. De waarschuwing +was niet gemakkelijk te geven. Ik meende, dat een auteur, ingenomen +met zijn werk, die misschien slecht zou kunnen opvatten. Maar ik +verwierp die gedachte weer en geloofde, dat hij er onmogelijk kwaad +om kon worden, na het van mij op zoo dringende wijze geëischt te +hebben. Bovendien kon ik het handig inkleeden, om zoodoende de pil +te vergulden. Bij slot van rekening vond ik het gevaarlijker om +het stilzwijgen te bewaren, dan het te verbreken. Dus besloot ik +te spreken. + +Ik was er nu alleen nog maar verlegen mee, hoe te beginnen. Gelukkig +kwam de redenaar mij onverwachts zelf te hulp, door mij te vragen, +wat men zei van zijn laatste preek. Ik antwoordde hem, dat men altijd +zijn preeken bewonderde, maar dat zijn laatste niet zulk een diepen +indruk op het gehoor had gemaakt als de andere. Hij toonde zich daar +verwonderd over en ik haastte mij te zeggen, dat niemand het waagde +zijn werk te critiseeren, maar dat hij mij zelf had bevolen ronduit +met hem te spreken en dat ik daarom de opmerking waagde, dat zijn +laatste preek in kracht bij de andere achterstond. + +Mijn woorden deden hem verbleeken en hij zeide met een gedwongen +glimlach: "Dat stuk is dus niet naar uw zin geweest, mijnheer Gil +Blas?" "Ik vond het uitstekend," hernam ik, "maar het stond niet even +hoog als uw ander werk." + +"Ik begrijp u," antwoordde hij, "Het schijnt u toe, dat ik minder +word en dat ik eraan moet gaan denken, om mij terug te trekken." Ik +zei hem, dat ik nooit de stoutmoedigheid zou hebben gehad, zoo tot +hem te spreken, indien hij het niet zelf mij had bevolen, dat ik +dus niet anders had gedaan dan hem gehoorzamen en dat ik hoopte, dat +hij mij dit niet kwalijk zou nemen. "Daar denk ik niet aan, om het +u kwalijk te nemen," zei hij, "ik zou al zeer onrechtvaardig zijn, +indien ik dat deed en ik vind het volstrekt niet verkeerd, dat ge +mij uw meening zegt. 't Is alleen uw meening zelve, die ik verkeerd +vind. Ik ben de dupe geworden van uw bekrompen verstand." + +Hoe ontdaan ook, zocht ik toch nog naar woorden om den redenaar, +die niet anders gewoon was, dan zich te hooren prijzen, zachter +te stemmen. "Laten wij er niet verder over spreken, mijn zoon," +zei hij, "ge zijt nog te jong, om het ware van het valsche te +onderscheiden. Neem van mij aan, dat ik nooit een betere preek heb +geleverd dan de laatste, die niet naar uw smaak was. Mijn geest +heeft gelukkig nog niets van zijn kracht verloren. Voortaan zal ik +echter beter mijn vertrouwelingen kiezen. Ik wil bekwamere mannen dan +gij zijt, om mijn werk te beoordeelen. Ga mijn schatmeester zeggen, +dat hij u honderd ducaten uitbetaalt en met die som hoop ik, dat de +hemel u zal geleiden. Vaarwel, mijnheer Gil Blas! Ik wensch u allen +voorspoed en een weinig meer smaak," + + + + + +HOOFDSTUK V + +Wat Gil Blas deed, nadat de aartsbisschop hem zijn ontslag had +gegeven. Door welk toeval hij den geestelijke ontmoette, die zooveel +verplichting aan hem had en welke bewijzen van erkentelijkheid hij +van hem ontving. + + +Ik verliet het kabinet, de gril, of liever de zwakheid van den +aartsbisschop verwenschende en meer vervuld van toorn tegen hem, dan +met droefheid over het verlies van zijn gunst. Eenigen tijd aarzelde +ik zelfs, of ik zijn honderd ducaten wel zou gaan ontvangen; maar na +goed te hebben nagedacht, besloot ik niet zoo dwaas te zijn, die te +laten loopen. Ik meende, dat dit geld mij niet het recht zou ontnemen, +om den prelaat belachelijk te maken, wat ik voornam te doen bij elke +gelegenheid, dat zijn preeken ter sprake zouden komen. + +Dus ging ik de honderd ducaten aan den schatmeester vragen, zonder hem +met een enkel woord te spreken over hetgeen er tusschen zijn meester +en mij was voorgevallen. Daarna ging ik afscheid nemen van Melchior +de la Ronda. Hij hield te veel van mij, om niet getroffen te zijn +door mijn ongeluk. Dat kon ik aan zijn gelaat zien, terwijl ik hem het +geheele verhaal deed. Niettegenstaande al het respect, dat hij voor den +aartsbisschop had, keurde hij deze handelwijze sterk in hem af; maar, +toen ik in mijn toorn riep, dat ik het hem betaald zou zetten, zei hij: +"Mijn waarde Gil Blas, geloof mij, 't is beter uw verdriet in stilte +te dragen. Gewone menschen moeten altijd personen van hoogen stand +respecteeren, ook al hebben zij reden zich over hen te beklagen. Wel +geef ik toe, dat zij vaak verdienen, om met minder eerbied behandeld +te worden, maar zij kunnen ons benadeelen, dus moeten wij hen vreezen." + +Ik bedankte mijn ouden vriend voor zijn raad en besloot daarvan +te profiteeren. Daarna zei hij nog: "Indien ge naar Madrid gaat, +bezoek dan Jozeph Navarro, mijn neef, hij is chef van dienst bij don +Baltazar de Zuniga en ik durf te zeggen, dat hij uw vriendschap waard +is, hij is levendig, flink en voorkomend. Ik zou wel wenschen, dat ge +met hem kennis maakte." Ik antwoordde, dat ik niet zou nalaten Joseph +Navarro te gaan opzoeken, zoodra ik in Madrid zou zijn, waarheen ik +wel zou terugkeeren. Vervolgens verliet ik het bisschoppelijk paleis, +om er nooit weer een voet in te zetten. Indien ik mijn paard nog had +gehad, zou ik zonder twijfel naar Tolédo zijn gegaan, maar ik had het +verkocht, omdat ik het niet meer dacht noodig te hebben. Het eerste +wat ik nu deed, was een kamer zoeken, want ik wilde nog een maand in +Granada blijven en daarna den graaf de Polan opzoeken. + +Toen de tijd voor het diner naderde, vroeg ik mijn hospita of er niet +een goede restauratie in de buurt was. Ze antwoordde mij, dat er een +uitstekende was op twee passen afstand van haar huis, waar men zeer +goed werd bediend en waar veel nette lieden kwamen. + +Ik ging er dadelijk heen en trad een zaal binnen, waar tien of twaalf +personen aan een niet al te zindelijke tafel zaten. De portie eten, +die men mij bracht, was van dien aard, dat ik op een anderen tijd +zeker mijn vorige tafel zou hebben betreurd, maar ik was daarover nu +te kwaad op den aartsbisschop. + +Terwijl ik zoo, zonder dat ik reden had om bang te zijn, dat ik mijn +maag zou overladen, zat te eten, kwam Louis Garcia, die pastoor van +Gabie, bij Granada, was geworden, de zaal binnen. Hij was zeer verheugd +mij te zien, kwam naast mij zitten en zei, na nogmaals van zijn +dankbaarheid te hebben gesproken: "Nu de fortuin mij u doet ontmoeten, +zullen we niet scheiden voor we samen hebben gedronken. Maar, daar er +hier geen goeden wijn te krijgen is, zullen we op een andere plaats een +fijne flesch nemen. Wij moeten ons dit genoegen veroorloven, weiger het +mij niet. Wat zal ik gelukkig zijn, wanneer ik u eens in mijn pastorie +te Gabie mag zien! Ge zult daar ontvangen worden als een edelmoedige +Mécénas, aan wien ik het gemakkelijke leven, dat ik nu leid, dank." + +Hij begon te eten en intusschen vertelde ik hem zoo nauwkeurig mogelijk +alles wat er tusschen den aartsbisschop en mij was voorgevallen. Ik +had verwacht, dat hij zijn leedwezen daarover zou hebben betuigd, dat +hij bitter en scherp over den aartsbisschop zou zijn uitgevallen. Maar +niets van dit alles, hij werd stil en nadenkend. Toen hij gegeten had, +stond hij plotseling van tafel op, groette mij koel en vertrok. Toen +hij zag, dat ik hem niet meer nuttig kon zijn, bespaarde die ondankbare +zich zelfs de moeite niet mij zijn gevoelens te verbergen. Ik lachte +om zijn ondankbaarheid en hem aanziende met al de minachting, die hij +verdiende, riep ik, hard genoeg om gehoord te worden: "Hallo! mijnheer +de wijze aalmoezenier, ga de fijne flesch vast laten afkoelen, waarop +ge mij zoudt onthalen!" + + + + + +HOOFDSTUK VI + +Gil Blas gaat de comedie te Granada bezoeken. Van de verwondering, die +het zien van een actrice bij hem opwekte en hetgeen daardoor gebeurde. + + +Garcia was nog niet uit de zaal, of er traden twee fatsoenlijk +gekleede heeren binnen, die dicht bij mij kwamen zitten. Ze begonnen te +spreken over den schouwburg te Granada en het nieuwste stuk, dat men +speelde. Volgens hen trok dat stuk algemeen de aandacht. Door wat ik +hoorde, kreeg ik lust het eens te gaan zien. Ik had de comedie nog niet +bezocht, sedert ik te Granada was, want bij den aartsbisschop wilde men +daar niets van weten. De preeken waren mijn eenig amusement geweest. + +Toen het tijd werd, ging ik dus naar den schouwburg, waar een +talrijk publiek bijeen was. Om mij heen hoorde ik niets dan +beschouwingen over het stuk en ik merkte op, dat de geheele wereld +zich tot oordeelen bevoegd achtte. De een verklaarde zich er voor, +de ander er tegen. "Heeft men wel ooit een beter geschreven werk +gezien?" werd rechts gevraagd. "Wat een erbarmelijke stijl!" klonk +het links. Waarlijk, indien er al veel slechte schrijvers zijn, +moet men toegeven, dat er nog meer slechte critici bestaan. En als +ik denk aan alles wat de dichters van drama's te slikken krijgen, +verwonder ik er mij over, dat er nog zijn, die de onwetendheid van +het groote publiek en de gevaarlijke kritiek van z. g. deskundigen, +die soms het oordeel van de menigte bederven, trotseeren. + +Dadelijk toen de meest gewilde acteur op de planken verscheen, was +er een algemeen handgeklap. Het bleek me een van die tooneelspelers +aan wie het parterre alles vergeeft. Ik merkte, dat hij sommige +oogenblikken uit zijn rol was en dan eigenlijk meer verdiende om +uitgefloten, dan om toegejuicht te worden. + +Ook bij het opkomen van enkele andere acteurs werd er geklapt en +eveneens bij het verschijnen van een actrice, die een kamenier's rol +had te vervullen. Ik keek haar goed aan en kon geen woorden vinden, +om mijn verbazing te uiten, toen ik Laura zag, mijn dierbare Laura, +die ik nog te Madrid bij Arsénia waande. Ik kon er niet aan twijfelen, +of zij was het. Haar taille, haar trekken, de toon van haar stem, +alles verzekerde mij, dat ik mij niet vergiste. Daar ik echter mijn +oogen en ooren niet vertrouwde, vroeg ik haar naam aan een heer, +die naast mij zat. "Ge zijt zeker een nieuweling hier, dat ge de +schoone Estelle niet kent," zei hij. + +De gelijkenis was echter te treffend, dan dat ik mij kon vergissen. Dus +besloot ik, dat Laura haar naam had verwisseld en benieuwd om iets +anders omtrent haar te weten--want het publiek weet in den regel +alles van bekende acteurs en actrices--vroeg ik den man naast mij, +of ze ook een minnaar had, die zich in haar bijzondere onderscheiding +mocht verheugen. Hij antwoordde mij, dat er sinds twee maanden in +Granada een Portugeesch heer was, genaamd markies de Marialva, die +zich zeer veel aan haar gelegen liet liggen. Mijn gedachten waren door +hetgeen ik van mijn buurman had gehoord, zoo in beslag genomen, dat ik +weinig aandacht meer schonk aan het stuk. Ik dacht slechts aan Laura, +aan Estelle, en nam mij voor haar den volgenden dag te gaan bezoeken. + +In de schitterende omstandigheden, waarin ze zich nu bevond, had ik +reden te vermoeden, dat het zien van mij haar geen groot genoegen zou +doen. Ook had zij er wel aanleiding toe, om ontevreden op mij te zijn, +maar dat alles kon mij niet van mijn plan terughouden. Na een karig +maal (er waren n.l. geen andere in mijn hotel) ging ik naar mijn +kamer en wachtte vol ongeduld op den volgenden morgen. + +Ik sliep dien nacht slecht en stond op bij het krieken van den +dag. Daar ik onderstelde, dat de maîtresse van een grooten mijnheer 's +morgens wel niet te vroeg op zou zijn, besteedde ik drie of vier uur +om mij te kleeden, kappen, scheren en poederen. Ik wilde mij zoo aan +haar vertoonen, dat ze zich niet voor mij behoefde te schamen. Over +tienen was ik aan een groot huis, waarvan zij de eerste verdieping +bewoonde. Tegen de dienstbode, die voor mij de deur opende, zei ik, +dat een jonge man mevrouw Estelle wenschte te spreken. De boodschap +werd overgebracht en ik hoorde met luide stem vragen: "Waar is die +jonge man? Wat wil hij van mij? Laat hem binnenkomen!" + +Ik leidde daaruit af, dat ik mijn tijd slecht had gekozen, dat haar +Portugeesche beminde zeker aan zijn toilet bezig was en dat zij alleen +maar zoo hard praatte, om hem te overtuigen, dat zij niet iemand was, +die verdachte bezoeken ontving. Wat ik vermoedde, bleek waarheid; +de markies de Marialva bracht steeds de ochtend met haar door. Ik +verwachtte dus een alles behalve vriendelijke ontvangst, toen de +actrice met open armen op mij toeliep en riep: "O, mijn broer! wat ben +ik blij je te zien!" Bij die woorden omhelsde ze mij en keerde zich +daarna tot den Portugees: "Vergeef mij, wij hebben elkaar in geen +drie jaren gezien en ik heb mijn broer innig lief." Daarna wendde +zij zich weer tot mij en zei: "Mijn waarde Gil Blas, vertel mij nu +eens spoedig al het nieuws omtrent de familie." + +In het begin was ik wel een beetje verlegen, maar spoedig kwam ik op +mijn gemak, ik vertelde, dat het met onze ouders zeer goed ging en +het werd een aardige scène. + +"Ik twijfel er niet aan," zei ze, "of ge zult verwonderd zijn, mij +als actrice in Granada te zien, maar veroordeel mij niet zonder mij +te hooren. Het is nu, zooals ge weet, drie jaar geleden, dat mijn +vader mij goed dacht uit te huwelijken, door mijn hand te schenken +aan den kapitein, don Antonio Coello, die mij van Asturië meenam naar +Madrid, zijn geboorteplaats. Zes maanden na onze aankomst, werd hij +door zijn heftig karakter in een eerezaak gewikkeld. Hij doodde een +edelman, die het gewaagd had mij eenige attenties te bewijzen. Daar +de gevallene tot een aanzienlijke familie behoorde, moest mijn man +dadelijk vluchten naar Catalonië. Al het geld en het edelgesteente, +dat hij in ons huis vond, had hij meegenomen. Hij scheepte zich te +Barcelona in, stak over naar Italië, trad in dienst van Venetië en +verloor na eenigen tijd het leven in een gevecht tegen de Turken. Het +landgoed, dat wij bezaten en dat zeer bezwaard was, werd verkocht en +ik bleef als een onvermogende weduwe achter. Ik zag geen kans naar +Asturië terug te keeren. Wat zou ik er hebben moeten doen? Van mijn +familie zou ik voor troost niets als condoleanties hebben gekregen. Wat +moest ik doen in dien ongelukkigen toestand? Voor een jonge weduwe +was dat een moeilijke zaak. Ik had een zeer goede opvoeding gehad en +om mijn goeden naam te bewaren, werd ik actrice. + +Hoewel ik bepaald moeite had, om bij het einde van den roman van Laura +niet in lachen uit te barsten, zei ik op ernstigen toon: "Mijn zuster, +ik kan niet anders dan uw gedrag goedkeuren en het verheugt mij u in +Granada zoo goed te zien ingericht." + +De markies de Marialva, die geen woord gemist had van het verhaal, dat +de weduwe van don Antonio had verzonnen, mengde zich in ons gesprek en +vroeg mij, of ik in Granada of elders een betrekking had. Ik dacht er +een oogenblik aan, om te liegen, maar daar ik dat niet noodzakelijk +vond, besloot ik de waarheid te zeggen en vertelde hem hoe ik bij +den aartsbisschop was gekomen en op welke wijze ik hem had verlaten, +een verhaal, waarmee hij zich kostelijk amuseerde. Vermakelijk ook +was het lachen, dat Laura herhaaldelijk deed. Natuurlijk dacht zij, +dat ik haar voorbeeld volgde en een fabeltje vertelde. + +Nauwelijks had ik mijn verhaal geëindigd, of een huisknecht kwam +zeggen, dat de tafel klaar was. Ik wilde opstaan en mij verwijderen, +maar daarvan wilde Laura niet hooren. "Waar denkt ge aan? Ge dineert +met ons. En ik wil niet hebben, dat ge langer op die kamer blijft +wonen. Laat uw goed vanavond hier brengen en neem bij ons uw intrek." + +De Portugeesche heer, wien die gastvrijheid zeker geen genoegen deed, +zei: "Neen Estelle, ge zijt er hier niet op ingericht, om nog iemand +te huisvesten. Uw broer schijnt mij een beminnelijk man en zijn +verwantschap met u boezemt mij belangstelling voor hem in. Ik wil +hem in mijn dienst nemen, hij kan mijn secretaris worden en is dan +verzekerd van een goede positie. Hij kan bij mij wonen, ik zal heden +nog een kamer in orde laten maken. Ik geef hem vierhonderd ducaten +salaris en wanneer ik reden heb over hem tevreden te zijn, waaraan +ik niet twijfel, dan zal hij zich er wel spoedig over troosten, +dat hij te oprecht is geweest tegen zijn aartsbisschop." + +Laura en ik putten ons uit in dankbetuigingen, maar de markies wilde +er niets van hooren, hij groette zijn theaterprinses en ging heen. + +Nauwelijks was hij vertrokken, of Laura nam mij mee in haar kabinet, +viel in een fauteuil en begon onbedaarlijk te lachen, welk voorbeeld +ik onmogelijk na kon laten te volgen. + +"Gil Blas! Wat hebben wij daar een mooie comedie gespeeld! Maar +ik had op zulk een ontknooping niet gerekend. Ik wilde je alleen +maar een kamer en eten besparen en om je die met goed fatsoen +te kunnen aanbieden, liet ik je voor mijn broer doorgaan. Maar +'t is verrukkelijk, dat je door het toeval nu zoo'n goeden post is +aangeboden. Markies de Marialva is een edelmoedig man, die nog wel +meer voor je doen zal, dan hij nu beloofde. Een andere vrouw dan ik +zou misschien een man, die haar verlaten heeft zonder haar vaarwel +te zeggen, niet zoo vriendelijk hebben ontvangen, maar ik ben nu +eenmaal van dat goede slag meisjes, die altijd met genoegen een oude +liefde weerzien." + +Ik vroeg vergiffenis voor mijn onbeleefd gedrag en Laura bracht +me daarna in een zeer nette eetzaal, waar we ons aan tafel zetten +en elkaar, daar er bedienden tegenwoordig waren, als broeder en +zuster behandelden. Na het diner gingen wij weer in het kabinet. Daar +moest ik Laura alles vertellen, wat er na onze scheiding met mij was +gebeurd. Ik deed haar een zoo getrouw mogelijk rapport en toen ik +aan haar nieuwsgierigheid had voldaan, bevredigde zij de mijne. + + + + + +HOOFDSTUK VII + +Geschiedenis van Laura. + + +Ik zal u zoo duidelijk mogelijk vertellen, door welk toeval ik mijn +tegenwoordig vak heb gekozen. + +Nadat ge mij op zoo beleefde wijze verlaten hadt, gebeurden er groote +dingen. Arsénia, mijn meesteres, vermoeid van de wereld, zei het +tooneel vaarwel en nam mij mee naar een landgoed, dat ze gekocht had +bij Zamora. Wij hadden weldra vele kennissen in die kleine stad en +ik ontmoette er don Felix Maldonado, eenigen zoon van den rechter. Ik +beviel hem en hij zocht naar gelegenheden, om mij zonder getuigen te +spreken; om je de waarheid te zeggen, kan ik niet ontkennen, dat ik +hem hielp, om die te vinden. Hij was nauwelijks twintig jaar, schoon +en door zijn galante manieren nog meer verleidelijk, dan door zijn +uiterlijk. Al spoedig bood hij mij met zooveel aandrang een prachtigen +brillant aan, dien hij aan den vinger droeg, dat ik niet kon weigeren. + +Wat een onvoorzichtigheid echter van een grisette, om kinderen tot zich +te trekken, waarover een vader macht bezit. De rechter, de strengste in +zijn soort, haastte zich, toen hij van onze verstandhouding hoorde, +om er een eind aan te maken. Hij liet mij oplichten door eenige +gerechtsdienaren, die mij, niettegenstaande mijn kreten, naar een +klooster brachten. + +Daar liet de overste mij zonder vorm van proces mijn ring afdoen, +mijn kleeren uittrekken en een langen grijzen japon aandoen, met een +breeden zwart lederen ceintuur om het middel, waaraan een rozenkrans +hing. Daarna bracht ze mij naar een andere zaal, waar mij een oude +monnik wachtte van ik weet niet welke orde, die mij begon te preeken +over boetedoening. Hij zei me, dat ik veel verplichting had aan +personen, die mij een dienst hadden bewezen, door mij te redden uit +de klauwen van den demon, waarin ik was gevallen. Ik bekende ronduit +mijn ondankbaarheid, en wel verre van mij verplicht te gevoelen aan +de personen, die mij dat genoegen hadden bereid, overlaadde ik hen +met minder vleiende namen. + +Acht dagen bracht ik zoo in wanhoop door, toen mijn lot scheen +te veranderen. Een kleine plaats overstekende, ontmoette ik den +rentmeester van het huis, iemand, aan wien alles was onderworpen; de +overste zelfs gehoorzaamde hem. Hij had van zijn beheer alleen maar +verantwoording te geven aan den rechter, van wien hij afhankelijk +was en die vertrouwen in hem scheen te stellen. Hij heette don Pédro +Zendono en was geboren in Biscaye. Stel je een man voor, zeer bleek en +mager, een figuur om aan een schilder voor dief te dienen. De zusters +scheen hij nauwelijks aan te zien. Je hebt nooit zoo'n huichelachtig +gezicht gezien, hoewel je in het paleis van den bisschop hebt gewoond. + +Ik ontmoette dus dien mijnheer Zendono, die mij aanhield en zei: +"Troost u, mijn dochter, ik ben begaan met uw verdriet." Hij zei niets +meer en vervolgde zijn weg, het aan mij overlatende, om bespiegelingen +te houden over dien korten tekst. Daar ik hem als man van gewicht +beschouwde, dacht ik werkelijk, dat hij zich moeite zou geven, om te +onderzoeken waarom men mij had opgesloten en dat hij, daar hij me niet +schuldig genoeg zou vinden om zoo behandeld te worden, mijn belangen +bij den rechter zou voorstaan. Maar ik kende den Biscayer niet, hij +had andere plannen. In zijn geest had hij een reisplan opgemaakt, +dat hij mij in vertrouwen meedeelde. Hij zei: "Mijn beste Laura, +ik ben getroffen door uw smart en ik heb besloten daaraan een eind +te maken. Ik weet wel, dat ik mijzelf daardoor in het verderf stort, +maar ik kan niet anders en ik wil alleen voor u leven. De toestand, +waarin ik u geplaatst zie, doorboort mij het hart. Morgen zal ik u +uit uw gevangenis verlossen en u zelf naar Madrid brengen. Alles wil +ik opofferen, om het geluk te hebben uw bevrijder te zijn." + +Ik dacht van vreugde te bezwijmen bij die woorden van Zendono, die mij +den volgenden dag schaakte op een wijze, die ik je zal meedeelen. Hij +zei aan de overste van het klooster, dat hij last had van den rechter, +om mij bij hem te brengen in een uitspanning, die zich op eenige +mijlen afstand bevond. Hij liet mij plaats nemen in een rijtuig, +dat door twee goede muilezels werd getrokken, expresselijk voor deze +gelegenheid door hem gekocht. Niemand ging mee, dan een knecht, +die ons reed. Wij reden niet in de richting van Madrid, zooals ik +had verwacht, maar naar de Portugeesche grenzen, waar wij aankwamen +in minder tijd dan de rechter van Zamora had noodig gehad om bericht +te krijgen van ons vertrek en zijn gerechtsdienaren uit te zenden, +om ons op te sporen. + +Voor wij over de grenzen gingen, liet de Biscayer mij manskleeren +aantrekken, die hij had meegenomen. Toen wij in een hotel aankwamen, +waar wij zouden overnachten, zei hij: "Schoone Laura, wees er niet +kwaad om, dat ik u heb meegenomen naar Portugal. De rechter van +Zamora zal ons in ons vaderland doen zoeken als twee misdadigers, +aan wie Spanje geen veilige schuilplaats biedt. Maar wij kunnen hier +in dit vreemde land leven, hoewel het onder het beheer van Spanje +staat. Laat u overreden, mijn engel, volg een man, die u aanbidt. Laten +wij naar Coimbre gaan! Daar zal ik een plaats vinden als spion van +den heiligen dienst en in de schaduwen van dat machtige gerechtshof, +kunnen wij rustig onze dagen in stille genoegens slijten." + +Dit voorstel deed mij zien welke beweegredenen hij had om mij +als geleider te willen dienen. Ik begreep, dat hij op mijn +dankbaarheid rekende en meer nog op mijn ellende. Maar, hoewel +die beide zaken in zijn voordeel spraken, weigerde ik beslist, wat +hij mij voorstelde. Eerlijkheidshalve moet ik zeggen, dat er twee +gewichtige redenen waren, waarom ik zoo terughoudend was: hij viel +niet in mijn smaak en ik geloofde niet, dat hij rijk was. Maar toen +hij bleef aandringen, aanbood mij te trouwen en mij liet zien, dat +hij in zijn betrekking genoeg terzijde had gelegd, om lang van te +kunnen leven, begon ik naar hem te luisteren. Ik was verblind door +het goud en de edelsteenen, die hij voor mij uitspreidde en ervoer, +dat het eigenbelang de menschen even goed kan doen veranderen als de +liefde. Mijn Biscayer werd voor mij een andere man. Zijn lang lichaam +nam den vorm aan van een fijne taille, zijn geel gezicht scheen van +een schoone blankheid en zelfs zijn huichelachtige grijns stond mij +minder tegen. Dus nam ik zijn hand aan voor het oog van den hemel, +dien hij als getuige aanriep van ons engagement. Wij gingen op reis +en Coimbra zag weldra binnen hare muren een nieuw huishouden. + +Mijn man kocht nieuwe kleeren voor mij en schonk mij verschillende +diamanten, waaronder die van don Felix Maldonado. Dus ik behoefde +niet te raden vanwaar de kostbare steenen kwamen, die ik gezien had +en ik was ervan overtuigd getrouwd te zijn met iemand, die geen trouw +opvolger was van het zevende gebod. Daar ik echter mijzelf als de +eerste oorzaak van zijn handgrepen beschouwde, vergaf ik ze hem. Een +vrouw verontschuldigt ook de slechte daden, die haar schoonheid doet +bedrijven. Wat zou ik hem anders slecht gevonden hebben! + +Gedurende twee of drie maanden was ik tamelijk tevreden over hem. Hij +had altijd galante manieren en scheen mij teeder te beminnen. Maar al +die bewijzen van vriendschap waren slechts schijn geweest. De schelm +bedroog mij en bereidde mij het lot, dat elk meisje, dat door een +slechten man verleid is, te wachten heeft. Toen ik op een ochtend +uit de mis kwam, vond ik in huis alleen de muren, alle meubelen en +zelfs mijn kleeren waren weggehaald. Zendono en zijn trouwe knecht +hadden hunne maatregelen zoo goed genomen, dat het huis in een uur +was leeggedragen. Zoo stond ik dus als een tweede Ariadne, door een +ondankbaren minnaar verlaten, met niets anders dan de kleeren, die ik +aan had en den ring van don Felix, dien ik gelukkig aan mijn vinger +had gedragen. Maar ik verzeker je, dat ik geen lange klaagliederen +begon te zingen, ik was veel te blij, verlost te zijn van een ouden +schelm, die toch den een of anderen dag in handen van de justitie +zou zijn gevallen. Den tijd, dien wij samen hadden doorgebracht, +beschouwde ik eenvoudig als verloren. + +Indien ik in Portugal was gebleven en daar een betrekking had gezocht +bij een aanzienlijke dame, zou ik wel zijn geslaagd, maar, hetzij +uit liefde voor mijn vaderland, hetzij dat ik geleid werd door mijn +geluksster, ik dacht aan niets anders dan aan terugkeeren naar Spanje. + +Ik verkocht mijn ring en vertrok samen met een oude Spaansche dame, die +Dorothea heette, hare familie in Coimbra had bezocht en nu terugkeerde +naar Sévilla, waar ze woonde. Er was al dadelijk veel sympathie +tusschen ons, die op reis nog grooter werd en toen wij aankwamen, +wilde zij niet, dat ik ergens anders mijn intrek zou nemen, dan in haar +huis. Ik had geen reden om spijt te hebben over die kennismaking. Nooit +heb ik een vrouw ontmoet met een beter karakter. Naar haar trekken en +levendige oogen te oordeelen, moest ze vroeger vele guitaren aan het +tokkelen hebben gebracht. Zij was dan ook de weduwe van verschillende +adellijke echtgenooten en kon behoorlijk van de opbrengst leven. + +Onder andere goede hoedanigheden bezat zij ook deze, dat zij zeer +medelijdend was voor het ongeluk van meisjes. Levendig belang stelde +zij in mijn avonturen. Toen ik haar alles van Zendono had verteld, zei +ze op een toon alsof zij zelf ook wel eens zulke exemplaren op haar +levensweg had ontmoet: "Die honden van mannen! Die ellendelingen! Er +zijn van die schelmen in de wereld, die er een spel van maken, om +een vrouw te bedriegen. De eenige troost, mijn lief kind, is, dat +ge volstrekt niet gebonden zijt aan dien schelm van een Biscayer. Al +is uw huwelijk met hem goed genoeg om u als excuus te dienen, het is +daarentegen ook slecht genoeg om u toe te staan een beter aan te gaan, +indien ge daartoe gelegenheid zult vinden." + +Iederen dag ging ik met Dorothea naar de kerk en visites maken, +wat de middelen waren, om spoedig een avontuur te hebben. Ik trok +de aandacht van vele heeren, maar enkelen hadden geen geld, anderen +waren te jong, zoodat ik mij met niemand inliet. + +Op zekeren dag kwam het Dorothea en mij in den zin om naar den +schouwburg te gaan. Er was aangeplakt, dat ze zouden spelen: "De +beroemde Comedie; de Ambassadeur van Sirmismo", door Lope de Vega +Carpio. Onder de actrices herkende ik een oude vriendin, Phénice, die +kamenier bij Florimonde is geweest en met wie je wel eens gesoupeerd +hebt bij Arsénia. Ik wist wel, dat Phénice sinds twee jaar uit Madrid +was, maar 't was mij niet bekend, dat ze actrice was geworden, + +Na afloop van het stuk, dat vrij lang duurde en mij verveelde, omdat +er niet goed genoeg en ook niet slecht genoeg gespeeld werd, om mij +te amuseeren, gingen wij Phénice opzoeken, die zeer verheugd was mij +te zien en daar we 's avonds weinig tijd meer hadden, spraken we af, +dat we elkaar den volgenden morgen zouden ontmoeten. Het pleizier +van te praten is een der grootste genoegens voor vrouwen en vooral +voor mij. Ik kon den heelen nacht geen oog dicht doen van verlangen +om met Phénice aan den slag te komen en haar vraag op vraag te doen. + +Phénice was gelogeerd in een groot hotel. Een dienstmeid, die mij den +weg wees, bracht mij in een gang, waarop tien of twaalf kleine kamers +uitkwamen; hier woonden de leden van het gezelschap. Mijn geleidster +klopte aan de deur, die Phénice, wier tong evenzeer jeukte als de +mijne, opendeed. We gunden ons nauwelijks den tijd om te gaan zitten +bij ons gekakel. + +Wij hadden elkaar heel wat te vertellen van hetgeen wij in den +laatsten tijd hadden beleefd. Het scheen wel, dat er geen eind kwam +aan al het vragen en antwoorden. + +Eindelijk vroeg Phénice mij, wat ik van plan was te gaan doen, want +ze zei, dat een meisje als ik toch iets moest worden en dat het niet +aanging een onnut wezen te zijn in de maatschappij. Ik antwoordde haar, +dat ik, in afwachting van beter, een betrekking wilde zoeken bij een +of andere voorname dame. "Wel foei!" riep mijn vriendin, "hoe kan je +aan zoo iets denken! Hoe is het mogelijk, dat je nog geen tegenzin +hebt in dienstbaarheid! Ben je het niet moe, om onderworpen te zijn +aan den wil van anderen? Hun grillen te verdragen? Een slavenleven +te lijden? Volg liever mijn voorbeeld en ga bij het tooneel! Niets +is beter voor vrouwen met geest en die niet rijk zijn, of van hooge +geboorte. Het is een stand, die tusschen den adel en de burgerij +staat. Een vrij leven! Altijd in vroolijkheid! Wij geven ons geld +uit, zooals wij het verdienen. Het tooneel is vooral gunstig voor de +vrouwen. Toen ik nog kamenier was bij Florimonde--ik schaam mij nog als +ik eraan denk--lette niemand op mij. Maar sedert ik op mijn voetstuk +ben gekomen, dat is te zeggen op het tooneel, wat een verandering! Ik +zie aan mijn voeten de schitterendste jongelieden uit de steden, +waarin wij optreden. Wanneer een actrice wijs is, d. w. z. wanneer +ze niet meer dan één minnaar tegelijk begunstigt, wordt zij door de +wereld geëerd. Men prijst haar ingetogenheid en verandert zij van +galant, dan beschouwt men haar als een echte weduwe, die hertrouwt." + +Hier viel ik Phénice in de rede; "waarom zegt ge me dit alles? 't Is +geen geheim meer voor mij en ik gevoel zelf ook wel neiging voor het +tooneel. Maar dat is niet voldoende, men moet talent hebben en dat heb +ik niet. Vroeger heb ik wel eens stukken voor Arsénia gereciteerd, +maar ze was er niet tevreden mee en daardoor heb ik er een tegenzin +in gekregen." + +"Och kom!" zei Phénice. "Je weet toch wel, dat die groote actrices +altijd jaloersch zijn. Ik zeg je, zonder je te vleien, dat je voor +het tooneel bent geboren. Je hebt iets natuurlijks, vrijmoedigheid, +bevalligheid, een mooie stem. Wat zou je een heeren het hoofd op hol +jagen, als je actrice was!" + +Ze trachtte mij nog verder over te halen, liet me eenige verzen +declameeren, die ze luid toejuichte. Voor twee collega's, die haar +kwamen bezoeken, moest ik die verzen nog eens opzeggen en ook zij +overlaadden mij met lof. Mijn bescheidenheid werd op een te zware +proef gesteld. Ik begon zelf te gelooven, dat ik iets waard was en +dus kreeg ik zin in het tooneel. Eerst legde ik nog een proefstuk af +voor alle leden van den troep en toen werd ik daarbij opgenomen. + +Al het geld dat ik nog over had, besteedde ik voor het costuum bij +mijn debuut en wat er aan ontbrak om het schitterend te doen zijn, +maakte ik goed door mijn fijnen smaak. + +Eindelijk verscheen ik voor het eerst op de planken. Ik gebruik een nog +te gematigd woord, mijn vriend, als ik zeg, dat het publiek verrukt +was. Grooten opgang maakte ik in Sévilla. Gedurende drie weken was +ik het onderwerp van alle gesprekken. Wel twintig heeren van stand +boden zich aan, om zorg voor mij te dragen. Wanneer ik mijn neiging +had gevolgd, dan zou ik den jongsten en den mooisten hebben genomen, +maar ons soort moet alleen eigenbelang en eerzucht in het oog houden +en daarom nam ik don Ambrosio de Nisana, die reeds oud was en niet +mooi, maar rijk en edelmoedig. 't Is waar, hij heeft er duur voor +moeten betalen. Hij huurde een mooi huis voor mij, meubelde het +prachtig, gaf me een goeden kok, twee lakeien, en duizend ducaten +in de maand. Dan nog rijke kleeren en veel juweelen. Nooit heeft +Arsénia het zoo schitterend gehad! Welk een ommekeer in mijn lot! Ik +verbeeldde mij een ander mensch te zijn en ik verbaas er mij niet meer +over, dat er meisjes zijn, die in korten tijd al de misère vergeten, +waaruit de gril van een heer ze gehaald heeft. De toejuichingen van +het publiek, de vleierijen van alle kanten en de hartstocht van don +Ambrosio, maakten mij ongeloofelijk ijdel. + +Don de Nosana kwam elken avond bij mij soupeeren met eenige van zijn +vrienden. Ik begon zeer aan dat aangename leven gewend te raken, maar +het duurde slechts zes maanden. De heeren zijn wispelturig. Anders +zouden ze ook al te aardig zijn. Hij verliet mij voor een ander jong +meisje. Vier en twintig uur was ik er bedroefd over, toen nam ik een +cavalier van twee en twintig jaar, don Louis d'Alcacer, met wien zich, +wat schoon uiterlijk betrof, weinig Spanjaarden kunnen vergelijken. + +Zeker zult ge mij vragen waarom ik zoo'n jongen minnaar nam, maar +don Louis had vader noch moeder meer en zijn eigen inkomsten. Wij +hadden elkaar zeer lief. Maar het bleek al zeer spoedig, dat don +Louis zeer jaloersch was en mij ieder oogenblik achtervolgde met +ongerechtvaardigde verdachtmakingen. Wanneer ik op het tooneel was, +meende hij, dat ik sommigen jongelieden aanmoedigende blikken toewierp +en overlaadde mij met verwijten, zoodat onze meest teedere samenkomsten +dikwijls met twisten eindigden. Hij scheen aan die jaloezie geen +weerstand te kunnen bieden, wij verloren beiden het geduld en besloten +op zekeren dag in der minne te scheiden. Wilt ge wel gelooven, +dat de laatste dag van ons samenzijn nog het genoegelijkst voor ons +was? Wij waren beiden vermoeid door het leed, dat we elkaar hadden +gedaan en vonden er genoegen in, toen wij elkaar vaarwel zeiden. Wij +waren als twee gevangenen, die na een harde slavernij hunne vrijheid +hadden weerkregen. + +Na dat avontuur ben ik zeer voorzichtig geworden in de liefde, ik +wil geen verbintenis meer, die mijn rust verstoort. + +In dien tijd legde ik mij zeer op mijn rollen toe en ik kreeg den +naam van een uitstekende actrice. Toen het gezelschap te Granada mij +een voordeelig aanbod deed, besloot ik dat aan te nemen, hoeveel het +mij ook kostte om van Phénice en Dorothea afscheid te nemen, van wie +ik zooveel hield als het onder vrouwen mogelijk is. De eerste hield +zich in dien tijd druk bezig met den eigenaar van een goudsmidswinkel, +die uit ijdelheid een actrice tot maîtresse wilde hebben. + +Ik heb nog vergeten om te vertellen, dat ik, toen ik bij het tooneel +ging, mijn naam Laura veranderde in Estelle. + +Mijn debuut te Granada was even schitterend als te Sévilla. Weldra zag +ik mij weer omringd door aanbidders. Maar ik was zeer voorzichtig en +terughoudend, tot ik voor het eerst den markies de Marialva zag. Deze +Portugees, die uit nieuwsgierigheid Spanje bereisde, kwam in Granada +en hield zich daar op. Hij kwam in den schouwburg op een dag, dat ik +niet speelde. Met groote attentie nam hij de actrices op, die toen +optraden. Een was er, die in zijn smaak viel en den volgenden dag +maakte hij kennis met haar. Maar toen verscheen ik op het tooneel en +nam hem dadelijk voor mij in. Ik kan niet ontkennen, dat ik reeds wist +dat mijne collega hem bevallen was; en ik spaarde geen moeite om hem +te bekoren en dit gelukte mij. De andere was er wel zeer kwaad om, +maar wat te doen? Ze moest maar denken, dat dit bij vrouwen een zeer +natuurlijke zaak is, en dat zelfs de beste vriendinnen elkaar in dit +opzicht niet sparen." + + + + + +HOOFDSTUK VIII + +Van de ontvangst, die de comedianten van Granada Gil Blas bereidden +en van de kennismaking, die hij hernieuwde in de foyers van den +schouwburg. + + +Toen Laura haar geschiedenis geëindigd had, kwam een oude actrice +om haar mee te nemen naar den schouwburg. Mijn zuster stelde aan +deze bejaarde figuur haar broeder voor en er volgden van weerszijden +vele complimenten. + +Ik verliet beiden, na Laura gezegd te hebben, dat ik haar in de +comedie zou terugzien, als ik mijn goed had gebracht naar het huis +van den markies de Marialva, dat ze mij had aangewezen. Met een man, +die mijn koffer droeg, ging ik van mijn kamer naar het huis van mijn +nieuwen meester. Ik werd ontvangen door den intendant, die mij zeer +beleefd welkom heette en naar mijn kamer bracht. Dat was een klein +vertrekje, boven in het huis, met een niet te groot bed, een kast en +twee stoelen. Mijn geleider zei: "U hebt het hier niet te ruim, maar +in Lissabon zult ge prachtig logeeren." Ik sloot mijn valies weg en +vroeg hoe laat men soupeerde. Hij antwoordde mij, dat onze meester dat +gewoonlijk niet thuis deed en aan ieder van zijn personeel maandelijks +een zekere som gaf om voor zijn eigen voeding te zorgen. Nog andere +vragen deed ik, en uit de antwoorden, die ik kreeg, leidde ik af, dat +de lieden van den markies gelukkige nietsdoeners waren. Ik verliet den +intendant, om Laura op te zoeken en hield mij onderweg aangenaam bezig +met de voorstelling, die ik mij van mijn nieuwe betrekking maakte. + +Aan den schouwburg had ik nog niet gezegd, dat ik de broeder was +van Estelle, of alles stond voor mij open. De wachters maakten +ruim baan voor mij, alsof ik een van de voornaamste personen van de +stad was. Allen, die ik op mijn weg tegenkwam, waren buitengewoon +beleefd. Maar dat alles beteekende nog niets, vergeleken bij de +ontvangst, die mij in den foyer te beurt viel. Daar vond ik het geheele +gezelschap gekleed en gereed om te beginnen. De acteurs en actrices, +aan wie Laura mij voorstelde, wierpen zich als 't ware op mij. De +vrouwen drukten hare gezichten op het mijne en bedekten het met rood +en wit. Niemand wilde de laatste zijn, om mij te complimenteeren en +ze begonnen allen tegelijk met mij te spreken. Het was mij onmogelijk +om op alles antwoord te geven, maar mijn zuster kwam mij te hulp en +haar geoefende tong maakte, dat iedereen zijn beurt kreeg. + +Daarmee was ik er echter nog niet af, ik werd nog begroet door +den decorateur, de violisten, den souffleur, den grimeur, den +kaarsensnuiter en den onder-kaarsensnuiter. Het scheen wel, of al die +menschen gevonden kinderen waren, die nooit een broer hadden gezien. + +Intusschen begon men te spelen en ik bleef achter de coulissen, waar ik +mij onderhield met de personen, die niet behoefden op te treden. Een +was er onder hen, die Melchior werd genoemd. Die naam trof mij en +het scheen mij, dat ik den man elders had gezien. Eindelijk herkende +ik in hem Melchior Zapata, dien armen, rondreizenden tooneelspeler, +die, zooals ik in het eerste gedeelte van mijn geschiedenis [1] +heb meegedeeld, korsten brood doopte in een fontein. + +Ik wendde mij tot hem en zei: "Als ik mij niet bedrieg, dan zijt ge +dezelfde heer Melchior, met wien ik eens de eer heb gehad te ontbijten +aan den rand van een bron, tusschen Valladolid en Ségovia. Ik was een +barbiersleerling. Wij voegden onze provisie bij de uwe en hadden een +maal, dat aangenaam gekruid werd door een gezellige conversatie." + +Zapata dacht eenige oogenblikken na en antwoordde toen: "Ge spreekt +me van iets, wat ik mij nog zeer goed kan herinneren. Ik had toen +gedebuteerd in Madrid en keerde naar Zamora terug. Mijn zaken stonden +toen zeer slecht." + +"Ik herinner mij ook nog," zei ik, "dat ge u toen zeer beklaagde over +een al te verstandige vrouw, die ge hadt." + +"O, dat is sinds dien tijd veel verbeterd," antwoordde hij. + +Ik wilde hem daarmee gelukwenschen, toen hij mij verlaten moest +om op te treden. Benieuwd om iets omtrent die vrouw te vernemen, +vroeg ik een anderen acteur, die me zei, "O, ge kunt haar zien, +het is Narcissa, na uw zuster de mooiste van onze dames." + +Er kwam een vermoeden bij mij op, dat deze actrice degene was aan +wie de markies de Marialva het hof had gemaakt, voor hij zijn Estelle +had ontmoet en mijn vermoeden bleek maar al te juist. + +Aan het eind van het stuk bracht ik Laura naar huis. Men maakte een +groote tafel gereed en ze wilde hebben, dat ik zou blijven soupeeren, +maar ik wilde dat niet doen tegenover mijn meester en ging naar een +restauratie, waar ik mij voornam iederen dag te gaan eten, daar mijn +meester er geen tafel op nahield. + + + + + +HOOFDSTUK IX + +Met welken buitengewonen man hij dien avond soupeerde en wat er +tusschen hen voorviel. + + +In de zaal bemerkte ik een soort van ouden monnik, die alleen in +een hoek soupeerde. Uit nieuwsgierigheid ging ik tegenover hem +zitten, ik groette hem zeer beleefd en hij beantwoordde mijn groet +op dezelfde wijze. Men bracht mij mijn eten, waaraan ik met veel +eetlust begon. Intusschen bemerkte ik, dat de oogen van den ouden man +voortdurend op mij gericht waren. Daar mij dat begon te vervelen, +zei ik: "Vader, kunnen wij elkaar misschien elders reeds hebben +ontmoet? U ziet mij aan, als een man, dien u niet geheel onbekend is." + +Hij antwoordde mij ernstig: "Indien ik mijn blikken op u laat rusten, +dan is het om de groote verscheidenheid van avonturen te bewonderen, +die aangegeven zijn in de trekken van uw gezicht." "Daaruit maak ik +op, dat ge aan gelaatkunde doet," zei ik lachend. + +"Ik kan zeggen, dat ik die kennis bezit," zei de monnik, "en daaruit +voorspellingen te hebben gedaan, die in de toekomst bewaarheid zijn +geworden. Ook kan ik voorspellen uit de hand en ik durf zeggen, dat +mijn uitspraken onfeilbaar zijn, wanneer ik de inspectie van de hand +vergeleken heb met die van het gezicht." + +Hoewel de grijsaard er allen schijn van had, een verstandig man +te zijn, vond ik hem zóó gek, dat ik niet kon nalaten hem in zijn +gezicht uit te lachen. Inplaats van zich beleedigd te gevoelen door +mijn onbeleefdheid, glimlachte hij en zei, na de zaal te hebben +rondgekeken om zich te overtuigen dat niemand ons beluisterde: "Ik +verwonder mij er niet over u zoo vooringenomen te zien tegen twee +wetenschappen, die heden ten dage voor dwaasheid doorgaan; de lange +en moeilijke studie, welke ze eischen, ontmoedigen alle geleerden, +die er dan van afzien en ze veroordeelen, omdat zij ze niet onder de +knie hebben kunnen krijgen. Wat mij betreft, ik heb mij niet laten +afschrikken door al die moeilijkheden. Ook heb ik lang de scheikunde +bestudeerd en de kunst om van andere metalen goud te maken. Maar ik +onderstel, dat ik spreek tot een jongeman, wien dat alles slechts +droombeelden toeschijnen. Een bewijs van mijn kennis zal uw oordeel +gunstiger daarover stemmen." Bij die woorden haalde hij een flesch +uit zijn zak, gevuld met een roode vloeistof. "Hier is een elixer, +dat ik bereid heb uit verschillende planten. Ge zult er de kracht van +bespeuren. De wijn, dien wij bij ons eten drinken, is zeer slecht, ik +zal dien uitstekend maken." Hij goot een paar druppels in mijn flesch +en die maakte werkelijk mijn wijn beter dan de heerlijkste, dien men +in Spanje drinkt. Een wonder werkt altijd op de verbeelding en als +die eenmaal gewonnen is, gebruikt men zijn gezond verstand niet meer. + +Vol bewondering riep ik uit: "O vader, vergeef mij, dat ik u in +het begin voor een ouden gek heb gehouden. Ik laat u nu alle recht +wedervaren en behoef het niet eerst te zien om ervan overtuigd +te zijn, dat ge, zoo ge wilt, een stuk ijzer in een stuk baar +goud kunt veranderen! Wat zou ik gelukkig zijn, indien ik die zoo +bewonderenswaardige wetenschap bezat!" + +De grijsaard slaakte een zucht en zei: "Dat de hemel u ervoor beware, +mijn zoon. Ge weet niet, wat ge wenscht. Inplaats van mij te benijden, +moet ge mij beklagen, dat ik mij zooveel moeite heb gegeven, om mijzelf +ongelukkig te maken. Altijd ben ik in onrust, ik vrees ontdekt te +worden en dat een eeuwigdurende gevangenschap het loon zal zijn voor al +mijn werken. Daarom leid ik een zwervend leven, nu eens verkleed als +priester of monnik, dan weer als edelman of boer. Is het een voordeel +tot dien prijs goud te kunnen maken en zijn rijkdommen niet een ware +marteling voor personen, die er niet rustig van kunnen genieten?" + +Ik antwoordde den ouden wijsgeer, dat ik zeer verstandig vond wat hij +zei, maar dat ik toch gaarne mijn toekomstig lot van hem zou vernemen. + +"Met genoegen, mijn zoon, uw gelaatstrekken heb ik reeds bestudeerd, +laat mij nu ook uw hand zien!" Ik bood hem die aan met een vertrouwen, +dat mij zeker zal doen dalen in de achting van sommige lezers, +hoewel ze in mijn plaats het misschien eveneens zouden hebben +gedaan. Met zorgvuldigheid bekeek hij mijn hand en zei vervolgens: +"Welk een overgangen van smart in vreugd en van vreugde in smart! Wat +een grillige opeenvolging van tegenspoed en geluk! Maar ge hebt reeds +een groot gedeelte van die veranderingen der fortuin ondervonden. Er +blijft u nog maar weinig tegenspoed om te bestrijden en door een groot +heer zult ge een aangenaam lot krijgen, dat niet meer aan verandering +onderhevig is!" + +Na me verzekerd te hebben, dat ik op die voorspelling kon rekenen, +verliet hij de zaal, mij achterlatende in gepeins over hetgeen ik +had gehoord. Ik twijfelde er niet aan, of markies de Marialva was +die bedoelde heer en bijgevolg scheen mij niets meer mogelijk dan de +vervulling van zijn uitspraak. Maar zelfs al had ik niet de minste +waarschijnlijkheid kunnen ontdekken, zou ik toch den monnik volkomen +geloofd hebben, zóó'n grooten indruk had hij met zijn elixer op mij +gemaakt. Om van mijn kant dat geluk te bevorderen, besloot ik mij aan +den markies meer te hechten dan aan een van mijn vorige meesters. Na +dit besluit te hebben genomen, ging ik vroolijk naar huis terug. Nooit +heeft een vrouw zoo tevreden een waarzegster verlaten. + + + + + +HOOFDSTUK X + +Van de opdracht, die de markies de Marialva aan Gil Blas gaf en hoe +deze trouwe secretaris zich daarvan kweet. + + +De markies was nog niet van zijn actrice terug en ik vond in zijn +vertrek zijn bedienden, die kaartspeelden in afwachting van zijn +thuiskomst. Ik maakte kennis met hen en wij amuseerden ons, tot +hij omstreeks twee uur na middernacht verscheen. Hij was een weinig +verrast en zei met een uitdrukking van welwillendheid, waaruit ik +afleidde, dat hij tevreden was over den avond, dien hij had gehad: +"Hoe, Gil Blas, zijt ge nog niet naar bed?" Ik antwoordde, dat ik +gewacht had, om te vernemen of hij mij misschien nog iets te bevelen +had. Hij antwoordde mij, dat hij den volgenden morgen iets voor mij +te doen had, maar dat ik in het vervolg 's avonds niet op hem behoefde +te wachten, hetgeen mij genoegen deed. + +Daarna ging ik naar bed. Maar ik kon niet slapen en herinnerde mij +daarom den raad, welken Pythagoras geeft, om 's avonds alles te +herinneren wat wij gedurende dien dag hebben gedaan, onszelf te +prijzen om de goede en te laken om de slechte daden. + +Ik voelde mijn geweten niet zuiver genoeg, om over mijzelf tevreden +te zijn, want ik verweet mij, wat er bij Laura was gebeurd. Wel kon +ik zeggen, dat ik toch moeilijk een meisje kon logenstraffen, dat +alleen zoo gehandeld had, om mij genoegen te doen en dat ik dus in +de noodzakelijkheid verkeerde om haar medeplichtige te worden, maar +die verontschuldiging stelde mij niet gerust. Het vertrouwen van mijn +nieuwen meester vergold ik op die wijze al heel slecht en ik was het +met mijzelf eens, dat, zoo ik al geen schelm was, het toch heel weinig +scheelde. De gevolgen daarvan overwegende, meende ik een gevaarlijk +spel te spelen. Dat joeg mij schrik aan. Maar andere gedachten kwamen +dien schrik weer verdrijven. Bovendien kon de voorspelling van den +man met het elixer voldoende zijn om mij gerust te stellen. Allerlei +aangename beelden vertoonden zich aan mij. Ik rekende uit hoeveel +ik na zes jaren dienst aan salaris zou hebben overgehouden, voegde +daarbij de gratificaties, waarmee mijn meester wel mild zou zijn en +kwam zoo tot een heel fortuin. Onder het bouwen van die luchtkasteelen +viel ik in slaap. + +Ik stond den volgenden morgen om acht uur op en wilde de orders van +mijn meester gaan ontvangen; maar toen ik mijn deur opende zag ik +hem tot mijn verwondering voor mij staan. Hij zei: "Gil Blas, toen ik +gisteravond uw zuster verliet, beloofde ik haar vanmorgen bij haar te +komen, maar er is iets tusschenbeide gekomen, waardoor ik mijn woord +niet kan houden. Ga haar dus zeggen, dat ik tot mijn spijt verhinderd +ben, maar dat ik vanavond bij haar kom soupeeren. Dat is niet alles," +bij die laatste woorden gaf hij mij een leeren doosje, bezet met +diamanten en een beurs, "breng haar mijn portret; en die beurs, waarin +vijftig pistolen zijn, is voor u als een bewijs van vriendschap." + +Zeer verheugd ging ik naar Laura en zei tot mijzelf: "De goede +voorspelling komt uit. Wat een geluk, de broer te zijn van zulk een +schoon en bekoorlijk meisje! 't Is jammer, dat er niet evenveel eer +aan verbonden is als voordeel." + +Laura had, in tegenstelling met andere personen van haar beroep, +de gewoonte om 's morgens vroeg op te staan. Ik verraste haar +bij haar toilet, waarbij ze in afwachting van haren Portugees, +bij hare natuurlijke bekoorlijkheden, ook nog die van de kunst +voegde. "Beminnelijke Estelle, mijn meester zal niet het genoegen +hebben u dezen morgen te zien, zooals hij met u had afgesproken. Hij +is verhinderd, maar komt vanavond bij u soupeeren. Hij zendt u zijn +portret, met iets dat u nog wel meer zal troosten." + +Ik gaf haar het doosje, en de diamanten, waarmee het versierd +was, bevielen haar buitengewoon. Glimlachend zei ze: "Dat zijn nu +contrefeitsels waarvan de dames van het tooneel meer houden, dan van +het origineel." + +Vervolgens zei ik haar, dat ik een beurs had gekregen met vijftig +pistolen. "Ik maak je er mijn compliment over," zei ze, "die man +begint met iets, waarmee de anderen nog maar zelden eindigen!" + +"'t Is aan mijn aanbiddelijke zuster, dat ik dit cadeau te danken heb; +de markies heeft het mij alleen om de familierelatie gegeven." + +"Ik zou wel willen," hernam ze, "dat hij iederen dag zoo iets deed. Ik +kan je niet zeggen, hoe dierbaar je me bent. Van het eerste oogenblik +af, dat ik je gezien heb, hechtte ik mij zoo sterk aan je. Toen je +mij te Madrid verliet, wanhoopte ik er niet aan, je terug te zien +en toen ik je gisteren terugzag, heb ik je ontvangen als een man, +dien de Hemel naar mij toezond. In één woord, mijn vriend, wij zijn +voor elkaar bestemd. Ge zult mijn man zijn, maar eerst moeten wij +rijk wezen. De voorzichtigheid gebiedt, dat wij daarmee beginnen. Ik +wil nog drie of vier galante avonturen hebben, om je een gemakkelijk +leven te bezorgen." + +Vriendelijk dankte ik haar voor de moeite, die zij zich voor mij +wilde geven en wij bleven tot den middag bij elkaar. Toen ging ik +heen, om mijn meester mee te deelen op welke wijze zij het cadeau had +ontvangen. Hoewel Laura mij niets daaromtrent had gezegd, stelde ik +onderweg een schoon compliment op, dat ik mij voornam namens haar te +zeggen. Maar het was verloren moeite, want toen ik thuis kwam, zei +men mij, dat de markies was uitgegaan. Het was besloten, dat ik hem +niet weer zou zien, zooals men uit het volgende hoofdstuk zal vernemen. + + + + + +HOOFDSTUK XI + +Van het nieuws, dat Gil Blas vernam, en dat voor hem was als een +bliksemslag. + + +Ik ging eten in mijn restauratie, waar ik twee heeren ontmoette, +met wie ik mij aangenaam onderhield tot het tijd was, om naar den +schouwburg te gaan. Hoewel ik alle redenen had voor een opgewekte +stemming, voelde ik mij toch gedrukt en ik kon mij daartegen niet +verzetten. + +Laat men toch nooit zeggen, dat wij geen voorgevoel kunnen hebben +van de ongelukken, die ons dreigen! + +Toen ik den foyer binnenkwam, riep Melchior Zapata mij. Hij bracht +mij in een afzonderlijk kamertje en zei: "Mijnheer, ik acht het mijn +plicht u een zeer gewichtigen raad te geven. Ge weet, dat de markies +de Marialva eerst verliefd was op Narcissa, mijn echtgenoote, maar dat +Estelle hem tot zich wist te trekken. Ge kunt wel begrijpen, dat een +actrice zulk een prooi niet zonder spijt verliest. Mijn vrouw zocht +dan ook naar middelen, om zich te wreken en ongelukkig voor u heeft +ze nu een goede gelegenheid. Ge herinnert u, dat we gisteren allen +kwamen toeloopen om u te zien. Welnu, de onder-kaarsensnuiter kent u +en zegt, dat het niet waar is, dat ge de broeder van Estelle zijt. Dat +gerucht is gisteren Narcissa ter oore gekomen, die dadelijk den man +nader heeft ondervraagd. Hij zegt, dat hij u gekend heeft toen ge de +bediende bij Arsénia waart en dat Estelle onder den naam van Laura daar +ook in dienst was. Indien ge werkelijk de broer van Estelle niet zijt, +dan raad ik u als vriend aan, om voor uw veiligheid te zorgen. Mijn +vrouw, die zeer verheugd is over die ontdekking, heeft het plan haar +mee te deelen aan den markies, die vanavond in den schouwburg komt. Ze +vraagt echter slechts één slachtoffer en heeft mij toegestaan u te +waarschuwen, zoodat ge door te vluchten een ongeluk kunt voorkomen." + +De man zag wel aan mijn verschrikt gezicht, dat er geen reden bestond +om de waarheid van de woorden van den kaarsensnuiter in twijfel te +trekken. Ik bedankte hem voor zijn waarschuwing en besloot zijn raad +op te volgen. Ik ging niet naar Laura, omdat ik begreep, dat zij +actrice genoeg was om zich uit die moeilijkheid te redden, maar dat +het voor mij in ieder geval verkeerd zou afloopen. In een oogenblik +had ik mijn koffer uit huis gehaald en naar een koetsier gebracht, +die den volgenden morgen om drie uur naar Tolédo zou vertrekken. Ik +wenschte, dat ik reeds bij den graaf de Polan was, wiens huis de eenig +veilige schuilplaats voor mij scheen. Maar ik was zoo ver nog niet +en kon er niet anders dan met schrik aan denken, dat ik nog zoolang +in een stad moest blijven, waar ik vreesde, dat men mij dadelijk was +gaan zoeken. Ik durfde nauwelijks te gaan soupeeren en onderzocht met +verschrikte blikken alle personen, die de zaal binnenkwamen. Daarna +ging ik naar den koetsier en wierp mij tot het uur van vertrek op +het stroo. + +Mijn geduld werd op een zware proef gesteld; duizend onaangename +gedachten kwamen in mij op. Wanneer ik een oogenblik insliep, zag ik +den markies de schoone Laura vermoorden en hem alles vernielen, of +wel ik hoorde, dat hij zijn knechts last gaf mij met stokken dood te +slaan. Ik werd met een schok wakker en hoewel dat anders heerlijk is +na een benauwden droom, was het nu nog afschuwelijker dan de droom +zelf. Gelukkig kwam de koetsier mij eindelijk waarschuwen, dat hij +klaar was. + +Naarmate wij ons van Granada verwijderden, werd mijn geest rustiger. Ik +begon gesprekken met den koetsier en lachte om de verhalen, die hij +mij deed. + +Na een reis van drie dagen kwamen wij in Tolédo aan. Mijn eerste zorg +was, om te informeeren naar het huis van den graaf de Polan, bij wien +ik ongetwijfeld welkom zou zijn. Maar ongelukkigerwijs vertelde de +concierge mij, dat zijn meester den vorigen avond op reis was gegaan +naar het kasteel de Leyva, nadat men hem had bericht, dat Séraphine +gevaarlijk ziek was. + +Wat moest ik toen verder in Tolédo doen? Daar ik zoo dicht bij Madrid +was, besloot ik daarheen te gaan. Misschien kon ik wel een betrekking +krijgen aan het hof; ik had wel eens hooren zeggen, dat men geen +buitengewoon begaafd mensch behoefde te zijn, om daar vooruit te komen. + +De fortuin geleidde mij en deed mij een grooter rol spelen, dan ik +tot nu toe had gedaan. + + + + + +HOOFDSTUK XII + +Gil Blas gaat in een hotel logeeren, waar hij kennis maakt met den +kapitein Chinchilla; welke man deze officier was en welke zaak hem +naar Madrid had gebracht. + + +Zoodra ik te Madrid aankwam, nam ik mijn intrek in een hotel, waar, +onder andere personen, ook een oude kapitein uit Nieuw-Castilië +logeerde, die aan het hof pogingen deed om een pensioen te krijgen, +dat hij meende maar al te zeer te hebben verdiend. Hij heette don +Annibal de Chinchilla. Den eersten keer bekeek ik dien man niet zonder +verwondering. Hij was 60 jaar en lang en mager; behalve dat hij een +arm en een been miste, droeg hij op de plaats waar een van zijn oogen +had moeten zitten, een pleister en zijn gezicht was op verschillende +plaatsen gekorven. Overigens was hij als een ander. Het ontbrak hem +niet aan geest en minder nog aan ernst. Op het punt van moraliteit +en eer was hij zeer gevoelig. Na een paar malen met hem te hebben +gesproken, vereerde hij mij met zijn vertrouwen. Ik was weldra op de +hoogte van al zijn zaken. Hij vertelde mij, bij welke gelegenheden +hij een oog had gelaten te Napels, een arm in Lombardije en een +been in Nederland. Wat ik bewonderde in zijn verhalen van veldslagen +en belegeringen was, dat hem nooit een woord van eigen lof ontviel, +hoewel ik het hem gaarne vergeven zou hebben, indien hij de eene helft, +die hem nog overgebleven was, geprezen had, om zich schadeloos te +stellen voor het verlies van de andere. De officieren, die heelhuids +uit den oorlog terugkomen, zijn niet altijd zoo bescheiden. + +Wat hem het meest aan het hart ging, was, dat hij zooveel geld had +stukgeslagen op die tochten, zoodat hij niet meer dan honderd ducaten +rente had en dat zijn kasteel te Chinchilla dreigde in te vallen +door het uitblijven van reparatiën. Hij had net genoeg om zijn snor +te onderhouden, zijn logement te betalen en zijn verzoekschriften te +laten schrijven. "Alle dagen bied ik ze aan, maar het is of men er +niet de minste notitie van neemt." Ik troostte hem door te zeggen, +dat de gunsten van het hof in den regel onverwachts komen. Hij deelde +mij mee, dat hij voor drie dagen den secretaris van den minister +gesproken had en deze had hem gezegd: "Mijnheer, ge behoeft niet zoo +op uw trouw en uw ijver te roemen, ge hebt slechts uw plicht gedaan, +door u voor uw vaderland aan gevaren bloot te stellen. De roem, welke +aan die schoone daden is verbonden, betaalt ze voldoende en moet een +Spanjaard genoeg zijn. Ge moet de gratificatie, welke ge vraagt, +niet beschouwen als een schuld, die men aan u heeft. Wanneer men +u die toestaat, is het alleen dank zij de goedheid van den koning, +die weet wat hij verschuldigd is aan onderdanen, die diensten hebben +bewezen aan den staat." "Gij ziet dus wel," zoo ging de kapitein voort, +"dat er voor mij weinig valt te hopen en dat ik waarschijnlijk wel +terug zal gaan, zooals ik ben gekomen." + +Ik had zeer te doen met dezen dapperen man, die zich bepaald in +verlegenheid bevond en wilde hem helpen, daarom bood ik hem geld +aan. Maar hij behoorde niet tot de menschen, wien men zooiets geen +tweemaal behoeft te zeggen. Integendeel, hij weigerde beslist. Om +niemand tot last te zijn, leefde hij zoo zuinig mogelijk. Zijn +maaltijden bestonden in den regel uit knollen en wortelen en hij +sloot zich om die te eten in zijn kamer op, opdat niemand het zien +zou. Na veel aandringen kreeg ik eindelijk gedaan, dat hij met mij +wilde dineeren en het avondeten gebruiken. + +Ik had hem dus om zoo te zeggen tot commensaal en nam ook de moeite +voor hem zijn smeekschriften te schrijven en die met hem samen te +stellen. Door het overschrijven in het net van de preeken van den +bisschop, had ik een zekere oefening gekregen in het stellen, ik was +een soort van auteur geworden. Zoo oefenden wij ons dus in het maken +van zeer welsprekende stukken, maar al putten wij onzen geest al uit +in een bloemrijken stijl, het was alles nutteloos. Wat we ook deden, +om de verdiensten van don Annibal in het ware daglicht te stellen, +men nam er geen notitie van. De oude officier werd daardoor slecht +gehumeurd en wenschte dat Napels, Lombardije en Nederland naar den +duivel zouden loopen. + +Tot overmaat van ramp hoorde hij op een goeden dag vertellen, dat +een dichter dien morgen aan het hof een sonnet had voorgedragen +op de geboorte van de infante en daarvoor vijfhonderd ducaten +had gekregen. Ik geloof, dat de oude kapitein er gek van zou zijn +geworden, als ik hem niet tot bedaren had gebracht. "Er steekt niets +in, wat u zoo behoeft op te winden. Sinds onheugelijke tijden, stellen +de dichters hunne muze in dienst van prinsen en prinsessen. En er +is geen enkel gekroond hoofd, dat zulke lieden niet onderhoudt. Een +dergelijk soort van giften wordt zelden vergeten, wat met andere wel +het geval is. Hoeveel belooningen en pensioenen zou Augustus niet +uitgedeeld hebben, waarvan we nu niets meer weten? Maar tot in de +verre toekomst zal men weten, dat Virgilius meer dan 200.000 écus +van dezen Keizer heeft gekregen." + +Maar wat ik ook zei, het sonnet lag als lood op zijn maag. Hij besloot +de zaak op te geven, maar wilde nog één smeekschrift in dienen en +wel bij den hertog de Lerme. Om het effect te verhoogen, gingen wij +samen naar dien eersten minister. Wij ontmoetten er een jongen man, +die, na den kapitein te hebben gegroet, tot hem zei: "Mijn waarde +oude meester, hoe is het mogelijk dat ik u hier vind? Welke zaak +brengt u hier? Indien ge soms iemand noodig hebt, om u te helpen, +beschik dan over mij." + +"Hoe, Pédrille?" vroeg de oude heer, "als men u hoort, moet ge in +dit huis een post van gewicht bekleeden." + +"Mijn invloed gaat tenminste ver genoeg, om een eerlijken hidalgo, +als gij zijt, te helpen," was het antwoord. + +Na hem op de hoogte te hebben gebracht, moesten wij den jongen man, +die zijn goeden wil zoo duidelijk toonde, opgeven waar don Annibal +woonde, daarna verzekerde hij ons, dat wij den volgenden dag bericht +van hem zouden krijgen en hij verdween, zonder ons te zeggen, wat +hij van plan was te doen. + +Ik was zeer benieuwd om iets naders omtrent dien Pédrille te hooren +en vroeg er den kapitein naar. Deze zei: "Het is een jongen, die +eenige jaren geleden bij mij heeft gediend, maar later kon hij in +een betere positie komen. Het ontbreekt hem niet aan geest en hij +weet te intrigeeren. Maar ik reken niet veel op zijn hulp." + +Den volgenden morgen kwam Pédrille in ons hotel. "Heeren," zei hij, +"gisteren kon ik mij niet nader verklaren over de middelen, welke +mij ten dienste staan, om den kapitein te helpen, daar de plaats +niet geschikt was voor vertrouwelijke mededeelingen. Ik ben lakei +bij don Rodrigue de Calderone, eersten secretaris van den hertog de +Lerme. Mijn meester, die veel van galante avonturen houdt, gaat bijna +iederen avond soupeeren bij een nachtegaal uit Aragon. 't Is een jong, +mooi en geestig meisje en ze zingt verrukkelijk. Iederen morgen breng +ik haar een briefje. Ik heb haar voorgesteld, om don Annibal voor +haar oom te doen doorgaan en zoodoende de protectie van haar minnaar +te krijgen. Ze heeft beloofd dat zaakje te ondernemen. Behalve een +klein voordeeltje, dat ze er zelf van denkt te behalen, vindt ze het +verrukkelijk, dat men haar voor de nicht van een dapperen edelman +zal houden." + +Mijnheer de Chinchilla trok een leelijk gezicht bij dit verhaal. Hij +had geen zin om medeplichtige te zijn bij zulk een fopperij en nog +minder, dat een avonturierster oneer aandeed aan zijn naam, door +te zeggen dat zij familie van hem was. Het betrof hier niet alleen +hemzelf, meende hij, maar ook zijn voorvaderen. Pédrille vond al die +bezwaren onzinnig, hij riep mijn bijstand in en niet dan na veel moeite +slaagden wij er in den kapitein tot oom te maken van Sirène, zoo heette +het meisje. Wij maakten nu met ons drieën weer een nieuw smeekschrift +en Pédrille bracht het aan de jonge dame, die het denzelfden avond +aan don Rodrigue zou geven. Ze wist zoo met den secretaris te spreken, +dat deze haar beloofde haar oom te zullen helpen. Weinige dagen later +zagen wij de uitwerking ervan. Pédrille kwam in ons hotel terug met +een triomfantelijk gezicht en zei: "Goed nieuws. De koning zal een +uitdeeling doen van ridderorders, gratificatiën en pensioenen en ik +ben er mee belast u te zeggen, dat gij daar zeker niet bij vergeten +zult worden. Maar ik heb ook last, om u te vragen, welk cadeau ge +zult geven aan Sirène. Wat mij betreft, ik verklaar u, dat ik niets +wil hebben, boven al het goud van de wereld stel ik het genoegen, mijn +ouden meester te hebben geholpen, om zijn fortuin te verbeteren. Maar +dat is niet het geval met onze nimf. Ze is in dergelijke zaken een +beetje een jodin. Dat gebrek heeft ze nu eenmaal. Ze zou zelfs geld +aannemen van haar eigen vader en dus te eerder van een gewaanden oom." + +Don Annibal zei, dat ze maar zeggen moest wat zij wilde hebben; ze kon +jaarlijks een derde gedeelte van zijn pensioen krijgen. De jongeman +merkte echter op: "We hebben te doen met een nog al wantrouwig +persoontje. Zij zal er de voorkeur aangeven, wanneer ge haar, in +contant geld een som in eens geeft, twee derden van uw pensioen." + +"Maar, voor den duivel! Ik ben geen groot-thesaurier!" + +"Ze weet heel goed, dat ge zoo arm zijt als Job. Maar daar weet ik +ook wel raad op. Ik ken een ouden schelm, die met genoegen, tegen tien +procent, geld leent. Ge laat een acte maken, waarbij ge hem het eerste +jaar van uw pensioen uitbetaalt, hij houdt er de rente en kosten af en +betaalt u de rest. Als garantie heeft hij nog uw kasteel Chinchilla." + +Toen de kapitein den volgenden dag bericht ontving, dat hij een +pensioen kreeg van driehonderd pistolen, gebeurde het zoo. Hij deed +daarna zijn zaakjes af en vertrok weer naar Nieuw-Castilië met niet +meer dan enkele pistolen, die hij had overgehouden, in zijn zak. + + + + + +HOOFDSTUK XIII + +Gil Blas ontmoet aan het hof zijn waarden vriend Fabricius. Groote +vreugde bij beiden. Waar ze samen heengingen en van het belangrijke +gesprek, dat ze hadden. + + +Ik had het tot een gewoonte gemaakt, om iederen morgen naar het +koninklijk paleis te gaan en daar een paar uren te blijven om al de +grandes te zien uit- en ingaan, die daar zonder praal verschenen, +waarmee ze zich anders omringen. + +Op een dag, dat ik daar rondliep en een vrij dwaas figuur maakte, +zooals trouwens zoovele anderen, bemerkte ik Fabricius, dien ik te +Valladolid had achtergelaten, als bediende bij den administrateur van +een klooster. Wat mij trof, was, dat hij zich familiaar onderhield +met den hertog de Medina Sidonia en den markies de Sainte-Croise. Die +twee heeren schenen met genoegen naar hem te luisteren. Bovendien +was hij zeer net gekleed. + +Ik zei bij mezelf: "Bedrieg ik mij niet? Is dat nu de zoon van den +barbier Nunez? Misschien is hij een jong edelman, die toevallig op +hem gelijkt." Maar mijn twijfel was niet van langen duur. Hij had +ook mij herkend, kwam naar mij toe, nam mij bij de hand en bracht mij +uit het gewoel van de menschen. "Mijn waarde Gil Blas, ik ben verrukt +je weer te zien. Wat doe je te Madrid? Ben je nog in betrekking? Je +moet mij alles vertellen wat er met je is gebeurd, nadat wij elkaar +te Valladolid zoo plotseling hebben verlaten." Ik zei hem, dat ik +gaarne daartoe bereid was, maar dat de plaats hier niet geschikt was, +om hem al mijn avonturen te vertellen. "Daar heb je gelijk in. Wij +kunnen dat beter bij mij thuis doen. Kom mee. Ik woon vrij en zeer +aangenaam, volkomen naar mijn zin." + +Wij hadden niet ver te loopen en kwamen aan een mooi groot huis, waarin +hij zei, dat hij woonde. Wij staken een plaatsje over en ik zag aan de +eene zijde een groote en aan de andere zijde een nauwe, donkere trap, +de eerste voerde naar prachtige appartementen, de tweede, welke wij +beklommen, naar het verblijf, dat hij zoo had geroemd. Het bestond +uit één vertrek, waarvan mijn vernuftige vriend, door dunne houten +beschotten er vier had gemaakt. Het eerste was de anti-chambre, het +tweede kabinet, het derde slaapkamer en het vierde keuken. De kamers +waren behangen met landkaarten, de meubels versleten en verkleurd. + +"Nu wat zegt ge ervan? Vind je niet dat ik hier goed woon?" vroeg hij. + +"Waarlijk," antwoordde ik. "Je zaken gaan zeker niet slecht in +Madrid. Heb je een of andere betrekking?" + +"De hemel beware mij! Ik doe iets beters. Een voornaam heer, aan +wien dit huis toebehoort, heeft mij dit vertrek gegeven. Daarvan heb +ik vier kamers gemaakt en die gemeubileerd, zooals ge ziet. Ik heb +geen betrekking noodig en houd mij alleen bezig met zaken, die mij +genoegen geven." + +"Maar spreek toch duidelijker! Wat doe je dan toch?" + +"Ik ben schrijver geworden; ik schrijf in proza en ook in poëzie." + +"Jij bent een gunsteling van Apollo! Dat zou ik nooit geraden +hebben. Maar wat voor bekoorlijks hebt ge dan kunnen vinden in het +leven van een dichter? Ik vind, dat die lieden in de beschaafde +maatschappij worden geminacht en niet in tel zijn." + +"Hè, wat?" riep hij op zijn beurt, "Ge denkt aan die armzalige auteurs, +die werken voor boekverkoopers en comedianten! Is het te verwonderen, +dat dergelijke schrijvers niet geacht worden? Maar de goede, mijn +vriend, hebben het beter in de wereld en ik kan zonder ijdelheid +zeggen, dat ik tot hen behoor." "Je bent verstandig genoeg," zei +ik, "en dus zal hetgeen je maakt wel niet slecht zijn. Maar ik ben +benieuwd te hooren, hoe die woede om te gaan schrijven je zoo opeens +heeft aangegrepen." + +Nunez hernam: "Ik kan die verwondering begrijpen. Ik was zoo tevreden +bij mijnheer Manuel Ordonnez, dat ik geen andere positie wenschte. Maar +mijn genie ontwaakte, ik maakte een comedie, die gespeeld werd +te Valladolid. Hoewel ze niets waard was, had ze een zeer groot +succes. Daaruit besloot ik, dat het publiek een goed melk-koetje +is. Die overweging en de lust om meer te schrijven deden mij besluiten +mijn betrekking neer te leggen. De liefde voor de poëzie ontnam mij +die voor den rijkdom. Ik besloot naar Madrid te gaan, het centrum van +alle groote geesten en vroeg dus mijn ontslag aan den administrateur, +die het mij niet zonder leedwezen gaf, want hij hield veel van +mij. "Fabricius," zei hij me, "waarom wil je mij verlaten? Heb ik je +soms onbewust redenen gegeven tot ontevredenheid?" Ik antwoordde: +"Neen mijnheer, ge zijt de beste van alle meesters, ik ben u zeer +dankbaar voor uw goedheid, maar men moet zijn ster volgen. Ik +gevoel mij geboren om mijn naam te vereeuwigen door werken van den +geest!" "Wat een dwaasheid! Ge zijt hier nu gewend geraakt, ge zijt +van het hout gemaakt, waarvan men goede administrateurs maakt en nu +gaat ge een solied bestaan verlaten, om je in de zotternij te begeven!" + +De administrateur zag wel, dat het nutteloos was om mijn plan te +bestrijden; hij betaalde mijn salaris en gaf mij nog vijftig ducaten +cadeau, uit dankbaarheid voor mijn diensten. Met dat geld en het +sommetje, dat ik reeds door allerlei kleine zaakjes bij elkaar +gebracht had, kon ik mij, toen ik in Madrid kwam, goed vestigen +en ik deed dat ook, hoewel de schrijvers van onze natie zich weinig +bekommeren om zulke zaken. Weldra kende ik Lopes de Vega Carpio, Miguel +Cervantes de Saavedra en andere beroemde schrijvers, maar boven die +groote mannen koos ik mij tot onderwijzer een jong letterkundige, +den onvergelijkelijken don Louis de Gangora, het grootste genie, +dat Spanje ooit heeft voortgebracht. Hij wil niet, dat zijn werken +gedrukt zullen worden bij zijn leven, hij stelt zich er mee tevreden, +ze aan zijn vrienden voor te lezen. Het merkwaardigste van hem is, dat +de natuur hem een zeldzaam talent heeft gegeven voor alle soorten van +poëzie. Hij munt voornamelijk uit in satyrische stukken. Hij is niet +als Lucilius, een modderige vloed, die veel slijk meevoert, maar 't +is de Taag, die zijn heldere wateren voortrolt over het gouden zand." + +"Ge geeft me daar," zei ik tot Fabricius, "een schoon portret van +dien letterkundige en ik twijfel er niet aan, of een persoon van +zulke verdiensten moet zeer worden benijd." + +"Alle schrijvers," zei hij, "hebben tegen hem samengespannen, de +goede zoowel als de slechte. De een zegt, dat hij te gezwollen en te +bloemrijk is, een ander beweert, dat zijn verzen even duister zijn als +de liederen, die de Salische priesters bij hunne processies zingen en +die niemand kan verstaan. Weer een derde verwijt hem, dat hij werk wil +leveren in allerlei genre. Maar dat is alles slechts jaloezie. Ik heb +mijn leertijd gehad bij een zeer bekwaam meester en ik durf zeggen +daarvan een goed gebruik te hebben gemaakt, zoodat ik reeds stukken +maak, die zeer gewild zijn. Zijn voorbeeld volgende, bied ik mijn werk +aan in de huizen der grooten, waar ik uitstekend word ontvangen en +te doen heb met menschen, die niet moeilijk zijn. Verschillende van +die heeren zijn zeer op mijn gezelschap gesteld en voornamelijk met +den hertog de Medina Sidonia leef ik, als Horatius met Mecenas. En +nu heb ik u niets meer te vertellen. Vertel mij nu, op jouw beurt, +je wedervaren." + +Ik kwam daarop aan het woord en deed hem een omstandig verhaal, zooals +hij verlangde. Daarna kwam de kwestie van het diner. Hij haalde uit +zijn kast brood, een stuk gebraden vleesch en een flesch uitmuntenden +wijn en wij zetten ons aan tafel, vroolijk, als twee vrienden, die +elkaar na een lange scheiding ontmoeten. "Je ziet," zei hij, "dat +ik een vrij en onafhankelijk leven leid. Indien ik het voorbeeld van +velen mijner confraters wilde volgen, zou ik iederen dag bij voorname +personen gaan eten, maar behalve dat de liefde voor mijn werk mij thuis +doet blijven, kan ik mij even gemakkelijk gewennen aan de eenzaamheid +als aan de groote wereld, aan soberheid, als aan overvloed." + +Wij vonden den wijn zoo goed, dat hij nog een tweede flesch +haalde. Zoo sprekende zei ik hem, dat ik wel graag eens een van zijn +voortbrengselen zou willen leeren kennen. Dadelijk zocht hij onder zijn +papieren een sonnet, dat hij mij voorlas op een gezwollen toon. Het +werk was mij zoo duister, dat ik er niets van begreep. Hij merkte het +en zei: "Dit sonnet is je niet zeer duidelijk, niet waar?" Ik bekende, +dat een weinig meer helderheid niet ongewenscht zou zijn. Hij lachte +mij uit. "Indien dit sonnet niet geheel verstaanbaar is, mijn vriend, +des te beter! Sonnettes, odes en andere verheven werken voegen zich +niet naar het eenvoudige en natuurlijke; 't is juist het duistere, +dat er de verdienste van uitmaakt. Het is voldoende als de dichter +zelf maar denkt, dat hij het begrijpt." + +"Je houdt mij voor den gek!" riep ik. "Elk vers, van welken aard +ook, behoort duidelijk en begrijpelijk te zijn en wanneer je +onvergelijkelijke vriend Gangora niet helderder schrijft dan jij, +dan moet ik je zeggen, dat hij in mijn oogen niet veel waard is. Maar +laat me nu eens wat van je proza hooren!" + +Nunez liet mij een voorrede lezen, die hij wilde uitgeven ter inleiding +van een verzameling tooneelstukken, die hij op de pers had. Hij +vroeg mij na de lezing, wat ik ervan dacht. "Ik ben," antwoordde ik, +"over je proza al even weinig voldaan als over je poëzie. Je sonnet is +niets dan pompeuze wartaal en er zijn in je voorrede te veel gezochte +uitdrukkingen en gewrongen zinnen. Je stijl is, in één woord ongewoon; +de boeken van onze goede oude schrijvers zijn zoo niet geschreven." + +"Arme onnoozele!" riep Fabricius. "Je weet niet, dat heden ten +dage ieder prozaschrijver, die naar de reputatie streeft, om een +fijnversneden pen te hebben, dien ongewonen stijl bezigt en die +gewrongen uitdrukkingen, waaraan jij je stoot. Wij zijn met vijf of +zes moderne schrijvers, die ondernomen hebben de taal van wit in +zwart te veranderen en wij zullen tot ons doel geraken, ten spijt +van Lopes de Vega, van Cervantes en al de anderen, die ons bespotten +om onze nieuwe manier van schrijven. Wij hebben vele aanhangers en +daaronder vele gewichtige personen, ook theologen. Alles daargelaten, +is ons streven loffelijk, wij willen beter zijn dan die natuurlijke +schrijvers, die spreken als alle gewone menschen. Ik begrijp niet, dat +er nog zooveel menschen zijn, die hen vereeren. Dat was goed in Athene +en in Rome en 't is daarom, dat Socrates tegen Alcibiades zei, dat +het volk een uitstekend meester was in de taal. Maar in Madrid hebben +wij een goed en een slecht gebruik daarvan en onze hovelingen drukken +zich anders uit dan onze burgers; onze stijl munt uit boven dien van +onze tegenstanders, het bevallige van onze dictie boven de platheid in +de hunne. Ik zal je een voorbeeld geven. Zij zouden b.v. heel gewoon +zeggen: "de terzijdes verfraaien een tooneelstuk." En wij zeggen, +veel mooier: "de terzijdes maken schoonheid in een tooneelstuk." Let +goed op dat--maken schoonheid--Voel je daar al het schitterende, +fijngevoelige, lieve van?" + +"Loop heen, Fabricius, met je bevallige taal!" riep ik en hij +antwoordde mij met de woorden van den aartsbisschop: "Vaarwel, +mijnheer Gil Blas, ik wensch u een beetje meer smaak toe." + +Zijn goed humeur had intusschen niet geleden door mijn weinigen +eerbied voor zijn geschriften. Wij ledigden onze tweede flesch, +waarna we in een aangename stemming van tafel opstonden, om wat in +het Prado te gaan wandelen. Maar wij kwamen voorbij het huis van een +koopman in likeuren en besloten daar binnen te gaan. + +Gewoonlijk vindt men op zulke plaatsen een goed gezelschap. Hier +waren twee zalen, waarin zich de heeren op verschillende wijzen +vermaakten. In de eene speelde men kaart of schaakte men, in de tweede +werd een levendige discussie gevoerd. Men behoefde niet dichterbij te +komen, om te hooren, dat een onderwerp uit de metaphysica hun stof +gaf tot discours. "Wat een levendigheid! En wat een longen!" zei +mijn metgezel. + +"Die heeren zijn eigenlijk geboren om marktschreeuwers te worden. De +meeste menschen zijn niet op hun goede plaats in de maatschappij." + +Daar wij ons niet doof wilden laten schreeuwen, gingen wij in +een hoek van de andere zaal zitten en namen het gaande en komende +publiek op. Nunez kende die menschen bijna allen. "Almachtig! het +dispuut van onze filosophen zal niet zoo gauw afgeloopen zijn; hier +komen versche troepen; de drie mannen, die nu binnen komen zullen +er ongetwijfeld aan deelnemen. Maar zie je die twee origineelen, die +daar weggaan? Dat kleine manneke met zijn taan-kleurig gezicht is don +Julie de Villanano. Hij is een fatje, die zich meestal met honden +vermaakt. Een mijner vrienden en ik gingen eens bij hem dineeren; +wij vonden hem bezig met de stukken van een proces, waarover hij +rapport moest uitbrengen, te laten rapporteeren door een grooten +jachthond, die ze natuurlijk in flarden scheurde. De geestelijke, die +hem vergezelt is don Chérubin Tonto. Hij is de grootste stommeling, +die er bestaat. Hij heeft een geestig uiterlijk en schitterende oogen, +zoodat men hem voor een knap man zou kunnen houden, maar leest men +hem een passage voor uit een mooi boek, dan begrijpt hij er niets van." + +"Ken je," vroeg ik Nunez, "die twee slechtgekamde heeren, die daar +stil in een hoek zitten te praten?" + +"Neen," antwoordde hij, "hunne gezichten komen mij niet bekend +voor. Maar het schijnen politici te zijn, die het gouvernement +beoordeelen. Kijk eens naar dien mijnheer, die daar heen en weer +loopt. Dat is don Augustin Moreto, een jong dichter, niet zonder talent +geboren, maar door vleiers en domme menschen bijna gek gemaakt. Daar +komen nog meer schrijvers binnen! Dat zijn don Bernard Deslenguado en +don Sebastien de Villa Viciosa. De eerste is een schrijver vol gal, +die er behagen in schept om heel de wereld te haten en van wien niemand +houdt. De andere is een goede jongen, die onlangs een comediestuk heeft +geschreven, dat zeer goed is gegaan en dat hij heeft laten drukken +om niet langer misbruik te maken van de achting van het publiek." + +De leerling van Gangora wilde mij nog andere personen gaan beschrijven, +maar er kwam iemand, behoorende tot het gevolg van den hertog de Medina +Sidonia, hem zeggen: "Don Fabricius, ik zoek u, om u te zeggen dat onze +meester u wel zou willen spreken. Hij wacht u bij hem thuis." Nunez, +die wist, dat men niet spoedig genoeg kan voldoen aan de wenschen +van groote heeren, verliet mij dadelijk, om zijn Mecenas te gaan +bezoeken. Hij liet mij achter, verwonderd dat men hem met "don" +aansprak, dat hij dus van adel was geworden, ten spijt van zijn vader, +meester Chrysostome, den barbier. + + + + + +HOOFDSTUK XIV + +Fabricius plaatst Gil Blas bij den graaf Galiano, een Siciliaansch +edelman. + + +Ik had zooveel lust om Fabricius weer te zien, dat ik den volgenden +morgen al vroeg bij hem was. Binnenkomende zei ik: "ik heb de eer +don Fabricius te groeten, de bloem, of liever de champignon van den +Asturischen adel." Hij begon bij die woorden te lachen. "Heb je dus +gehoord, dat men mij met "don" aanspreekt?" "Ja edele heer en u zult +mij toestaan u te zeggen, dat ge gisteren, bij het verhaal van uw +gedaanteverwisseling, het beste hebt vergeten." "Dat stem ik toe," +zei hij, "maar waarlijk, dat ik dien titel heb aangenomen is minder +gebeurd om mijn ijdelheid te bevredigen, dan wel om het mij tegenover +anderen gemakkelijk te maken. Je kent de Spanjaarden; iemand is niet +goed, wanneer het ongeluk wil, dat hij niet rijk is of van goede +geboorte. Ik zie zooveel menschen,--en de duivel weet welk soort--die +zich don laten noemen, dat de adel algemeen is geworden. Maar laat +ons van dit onderwerp afstappen. Gisteravond, aan het souper bij den +hertog Medina Sidonia, waar onder andere gasten ook graaf Galiano, +een voornaam edelman van Sicilië was, kwam het gesprek op belachelijke +gevolgen van eigenliefde. Verheugd iets over dit onderwerp te hebben, +waarmee ik het gezelschap kon vermaken vertelde ik de geschiedenis +van de preeken. Je begrijpt wel, dat men den aartsbisschop hartelijk +heeft uitgelachen en dat had voor jou geen kwade uitwerking. Want men +beklaagde je en graaf Galiano, na mij eenige vragen te hebben gedaan, +die ik goed beantwoordde, zooals je denken kunt, droeg mij op je bij +hem te brengen. Hij zal je waarschijnlijk als secretaris aanstellen. Ik +zou je aanraden dit aanbod niet af te slaan. Hij is rijk en is op +het oogenblik als gezant te Madrid, om met den eersten minister, den +hertog de Lerme, te confereeren over goederen in Sicilië. Hoewel graaf +Galiano een Siciliaan is, is hij zeer edelmoedig en oprecht. Je kan +niet beter doen, dan je aan dien heer te hechten. Waarschijnlijk is +hij de man, die je rijk moet maken, zooals je in Granada is voorspeld." + +"Ik had mij voorgenomen," zei ik tegen Nunez, "om eerst nog wat rond te +loopen, en te wachten om weer in betrekking te gaan, maar je spreekt +over den Siciliaanschen graaf op een wijze, die mij van besluit doet +veranderen. Ik wilde, dat ik al bij hem was." Wij begaven ons naar +den graaf, die het huis bewoonde van don Sonchez d'Avila, zijn vriend, +die tijdelijk buiten vertoefde. + +Wij vonden op de plaats en in de gangen ik weet niet hoeveel pages +en lakeien, die even smaakvolle als rijke livrei droegen en in +de antichambre een groot aantal personen, met prachtige kleeren, +maar zulke zonderlinge gezichten, dat ik een troep aangekleede apen +meende te zien. Er zijn werkelijk gezichten, van mannen en vrouwen, +waar niets aan te verhelpen is. + +Men kondigde don Fabricius aan, die een oogenblik later in de kamer +werd binnengelaten, waar ik hem volgde. De graaf, gekleed in een +kamerjapon, zat op een sopha en dronk chocolade. Wij groetten hem +eerbiedig en hij maakte, van zijn kant, een neiging met het hoofd, +die vergezeld ging met een zoo vriendelijken blik, dat ik mij al +dadelijk voor hem voelde ingenomen. Wonderbaarlijke en toch gewone +uitwerking die de welwillende ontvangst van grooten op ons heeft! Ze +moeten ons al heel slecht ontvangen, willen ze ons niet bevallen. + +Na zijn chocolade te hebben gedronken, amuseerde hij zich eenigen tijd +met een grooten aap, dien hij bij zich had en die Cupido heette. Hij +had dat dier zeker dien godennaam gegeven, omdat hij al diens ondeugd +bezat. Maar zijn meester was verrukt over hem en zoo ingenomen met +zijn manieren, dat hij hem voortdurend in zijn armen hield. Nunez en ik +deden alsof die aap ons zeer interesseerde. Eindelijk zei de Siciliaan: +"Mijn vriend, ge kunt als een van mijn secretarissen bij mij in dienst +treden. Uw salaris zal tweehonderd pistolen per jaar bedragen. Het is +voor mij voldoende, dat don Fabricius u aan mij heeft voorgesteld en +voor u instaat." "Ja mijnheer," zei Nunez, "Ik ben stoutmoediger dan +Plato, die niet durfde instaan voor een van zijn vrienden, die hij +aan Denis, den tiran, zond. Ik vrees niet mij verwijten te berokkenen." + +Ik bedankte door een buiging mijn vriend, den dichter van Asturië, +voor zijn welwillende stoutmoedigheid. Vervolgens mij tot mijn +nieuwen meester richtende, gaf ik hem de verzekering van mijn ijver +en mijn trouw. Deze liet, zoodra hij gemerkt had, dat ik zijn voorstel +gaarne aannam, zijn intendant roepen, met wien hij eenigen tijd zacht +sprak. Vervolgens zei hij: "Gil Blas, ge zult later wel vernemen, +welk werk ik voor u te doen heb. In afwachting daarvan moet ge +mijn intendant maar volgen, die mijn orders, u betreffende, heeft +ontvangen." Ik gehoorzaamde, Fabricius achterlatende met den graaf +en Cupido. + +De intendant nam mij mee naar zijn kamer en was zeer beleefd. Hij +liet een kleermaker halen, die mij een uniform moest aanmeten, +zooals de officieren droegen. Daarna zei hij: "Voor uw kamer zal ik +zorgen. Hebt ge al ontbeten? Niet. Maar waarom dat niet gezegd? Ge +zijt hier in een huis, waar men slechts behoeft te zeggen, wat men +wenscht, om het te hebben. Kom, ik zal u naar een plaats brengen, +waar het u aan niets zal ontbreken." + +Bij die woorden bracht hij me naar beneden, naar een soort kantoor, +waar wij den hofmeester vonden, een Napolitaan, die zich met vijf +of zes van zijn vrienden tegoed deed aan ham, ossetongen en ander +gezouten vleesch, dat hem onophoudelijk noodzaakte om te drinken. Wij +voegden ons bij hen en hielpen hen, om op de uitstekende behandeling +van onzen meester te drinken. De kok onthaalde op zijn beurt drie of +vier van zijn kennissen en daarbij werd de wijn niet gespaard. Ik +zei bij mezelf, dat ik in een huis was, dat aan plundering was +overgeleverd. Dat was evenwel nog niets. Ik zag slechts bagatellen +in vergelijking met hetgeen ik niet zag. + + + + + +HOOFDSTUK XV + +Van het werk, dat graaf Galiano in zijn huis aan Gil Blas gaf. + + +Ik ging heen om mijn goed te pakken en dat naar mijn nieuwe woning +te laten brengen. Toen ik terugkwam, was de graaf aan tafel met +verschillende heeren en den dichter Nunez, die zich met groot gemak +liet bedienen en zich in de conversatie mengde. Zelfs merkte ik, +dat hij geen woord zei, dat het gezelschap geen genoegen deed. Leve +de geestigheid! als men die heeft, kan men alles zijn, wat men wil. + +Wat mij betreft, ik dineerde met de officieren, die bijna evengoed +werden bediend als hun patroon. Na het eten ging ik in mijn kamer, waar +ik begon na te denken over mijn positie en zei: "Welnu Gil Blas, nu ben +je dus bij een Siciliaanschen graaf, wiens karakter je niet kent! Naar +den schijn te oordeelen, zal je in dat huis zijn als een visch in +het water. Maar je moet nog over niets oordeelen en je geluksster +wantrouwen, die je al zoo dikwijls heeft bedrogen. Overigens weet je +nog niet, waarvoor je bestemd bent. Je meester heeft secretarissen +en een intendant. Welke diensten zal jij hem moeten bewijzen?" + +Onder die overdenkingen kwam een lakei mij zeggen, dat al de heeren, +die bij den graaf gedineerd hadden, vertrokken waren en dat mijnheer +mij verlangde te spreken. Ik ging naar zijn kamer, waar ik hem op +een sopha weer bezig vond met zijn aap. + +"Kom nader Gil Blas, neem een stoel en luister naar mij. Don Fabricius +heeft mij gezegd, dat ge onder andere goede hoedanigheden, ook deze +bezit, dat ge u aan uw meester hecht en onomkoopbaar zijt. Die +twee zaken hebben mij doen besluiten u voor te stellen bij mij +te komen. Ik heb behoefte aan iemand, die zorgvuldig mijn belangen +waarneemt en er al zijn aandacht aan wijdt om mijn goed te bewaren. Ik +ben rijk, dat is waar, maar mijn uitgaven overschrijden ieder jaar +ver mijn inkomsten. En waarom? Omdat men mij besteelt, omdat men +mij plundert. Ik ben in mijn huis als in een bosch vol roovers. Ik +verdenk mijn hofmeester en mijn intendant, dat ze het samen eens +zijn. Ge zult me vragen, waarom ik hen niet wegjaag, als ik denk dat +zij bedriegers zijn. Maar waar vind ik anderen, die niet van hetzelfde +slag zijn? Ik moet mij er dus toe bepalen hen te laten controleeren +en daarvoor heb ik u uitgekozen. Indien ge u goed van uw taak kwijt, +kunt ge er zeker van zijn, dat ge geen ondankbare hebt gediend. Ik +zal zorgen u op Sicilië zeer goed te plaatsen." + +Na die woorden tot mij te hebben gesproken, liet hij mij weggaan en +denzelfden avond nog werd aan het geheele personeel meegedeeld, dat +ik opper-intendant was geworden van het heele huis. De intendant +en de hofmeester namen dat eerst kalm op, omdat ze dachten met +iemand te doen te hebben, met wien ze slechts behoefden te deelen, +om ongestoord hun gang te kunnen blijven gaan. Maar ze vonden zich +reeds den volgenden dag bedrogen, toen ik hun verklaarde een vijand te +zijn van alle knoeierij. Ik vroeg aan den hofmeester een staat van de +provisie, ik bezocht de kelders, ik nam op wat er aan tafelzilver en +linnen aanwezig was. Daarop drukte ik hun beiden op het hart zuinig +te zijn met het goed van den patroon, spaarzaam in de uitgaven. En +ik waarschuwde hen erbij, dat ik alle bedrog dadelijk ter kennis van +onzen meester zou brengen. + +Ik bleef daar niet bij. Ik wilde een spion hebben, om te ontdekken +of zij samen knoeiden. Mijn oog viel op een koksjongen, dien ik door +verschillende beloften voor mij won en die mij zei, dat niemand mij +beter op de hoogte kon brengen dan hij. Volgens hem waren de hofmeester +en de intendant het met elkaar eens, de helft van het vleesch, dat men +voor het huis kocht, werd iederen dag door hen verduisterd. De eerste +had een dame wonen over de school van St. Thomas en die van de tweede +woonde bij de haven. De heeren lieten iederen morgen aan hunne nimfen +een mand met provisie brengen. De kok, op zijn beurt, zond lekkere +schotels aan een weduwe in de buurt, met wie hij bevriend was en ter +belooning van den dienst dien hij den anderen bewees, beschikte hij, +evenals zij, vrij over den wijnkelder. De jongen zei me verder, dat +ik hem den volgenden morgen om zeven uur met een mand zou kunnen zien +bij de school van St. Thomas. + +"Ben jij dus de boodschapper van die heeren?" vroeg ik. Hij antwoordde +mij, dat hij zijn opdrachten kreeg van den hofmeester en dat een +kameraad de boodschappen deed voor den intendant. + +Ik achtte het wel de moeite waard, om mij te gaan overtuigen van de +waarheid van dit rapport en bevond mij dus den volgenden morgen op +het aangegeven uur bij de school. Ik behoefde niet lang te wachten +op mijn spion, die weldra naderde met een mand vol vleesch, gevogelte +en wild. Ik maakte een kleinen inventaris op van een en ander en liet +den jongen op de gewone wijze dat goed afgeven. + +Thuisgekomen begaf ik mij naar den meester, die in een eerste opwelling +van drift zoowel den hofmeester als den intendant wilde wegjagen. Maar +hij bepaalde zich tot het ontslag van den laatste, wiens betrekking +hij mij gaf. + +Dus werd de betrekking van opper-intendant opgeheven korten tijd +nadat ze was geschapen en eerlijk gezegd speet mij dat niet. Want het +was toch, eigenlijk gezegd, geen eervolle betrekking, die van spion; +inplaats daarvan was ik nu mijnheer de intendant, ik was meester van +de brandkast en dat is het voornaamste. Aan die betrekking zijn altijd +van die voordeeltjes verbonden, die iemand rijk maken op den duur, +al is hij nog zoo eerlijk. + +Mijn Napolitaan, wien het niet aan slimheid ontbrak, die mijn ijver +zag en merkte, dat ik er iederen morgen bij was wanneer hij vleesch +inkocht en dat noteerde, bleef dezelfde hoeveelheid nemen, zond daarvan +echter niet zooveel meer weg, maar bracht het op tafel. Daardoor +werd er minder gegeten van andere zaken en van rechtswege behoorde +het overschot van de tafel hem toe. Kon hij nu aan zijn schoone niet +zooveel schotels vleesch meer sturen, ze kreeg er nu andere dingen +voor. Langzaam en geleidelijk begon ik dien overvloed aan tafel te +doen verminderen, waarbij ik voorzichtig moest te werk gaan, omdat +bij mijn meester de zuinigheid ondergeschikt was aan zijn zucht naar +weelde en praal. + +Daarbij bleef het niet. Ik vond, dat ook nu de voorraad wijn nog veel +te spoedig verminderde. Wanneer mijn meester een dozijn heeren aan +tafel had, werden er vijftig, soms zestig flesschen wijn gedronken, +naar het heette. Dat verwonderde mij en ik raadpleegde weer mijn +orakel, d. w. z. den koksjongen. Deze vertelde mij, dat er nu een +nieuw verbond bestond tusschen den hofmeester, den kok en de lakeien, +die aan tafel schonken. Alle flesschen werden half leeg in de keuken +gebracht en dan onder hen verdeeld. Ik dreigde, dat ik de lakeien zou +wegjagen, als ik weer zoo iets merkte. Mijn meester, wien ik al die +zaken meedeelde, was zeer over mij tevreden en werd mij van dag tot dag +meer genegen. Mijn koksjongen beloonde ik door hem bijkok te maken. Op +zulke wijze vindt in een goed huis een trouwe bediende zijn weg. + +De Napolitaan was woedend, dat ik zoo op hem toekeek, want ik ging ook +geregeld naar de markten, om op de hoogte te zijn van de prijzen van +hetgeen hij inkocht. Ik was er van overtuigd, dat hij mij wel honderd +maal op een dag vervloekte en ik begreep niet, dat hij den dienst +van onzen meester niet verliet. Misschien maakte hij niettegenstaande +alles, zijn rekening toch nog goed. + +Fabricius, dien ik nu en dan zag en wien ik vaak een en ander uit mijn +betrekking vertelde, was meer geneigd om mijn gedrag af te keuren, +dan om het te prijzen. "Wanneer je wat minder hard was voor dien +hofmeester geloof ik, dat het beter voor je zou zijn," zei hij. "Hoe +zoo?" vroeg ik. "Ik kan toch niet toelaten, dat hij tien pistolen in +rekening brengt voor visch, die hem maar vier heeft gekost?" "Waarom +niet, wanneer je hetgeen er over is samen met hem deelt? 't is maar +te hopen, dat je belangeloosheid eens zal worden beloond. Voor een +verstandig man, als jij bent, vind ik, dat je dom handelt. Je bent +een echte dwarskijker en ik vind, dat je aanleg hebt om lang knecht +te zijn, want je vilt de paling niet, die je in je handen hebt. De +fortuin is als een van die vluchtige coquettes, die iemand ontgaan, +wanneer hij niet van de gelegenheid gebruik maakt." + +Ik lachte om die opmerkingen van Nunez, hij lachte er zelf ook om en +wilde het doen voorkomen, dat hij het niet ernstig had gemeend. Hij +schaamde zich, mij nutteloos een slechten raad te hebben gegeven. Ik +bleef vast bij mijn besluit, om altijd trouw en ijverig te zijn. En +ik mocht zeggen, dat ik door mijn spaarzaamheid in vier maanden tijd, +mijn meester een voordeel had bezorgd van minstens drieduizend ducaten. + + + + + +HOOFDSTUK XVI + +Van het ongeval, dat den aap van den graaf de Galiano overkwam en +van het verdriet, dat deze heer daarvan had. Hoe Gil Blas ziek werd +en wat voor hem de gevolgen waren van zijn ziekte. + + +Na dien tijd werd de rust, die anders in het huis heerschte op vreemde +wijze verstoord door een ongeval, dat de lezers maar een kleinigheid +zal toeschijnen, maar dat een zeer ernstige zaak werd voor de bedienden +en vooral voor mij. + +Cupido, de aap waarvan ik gesproken heb en waarop mijn meester zoo +gesteld was, wilde op zekeren dag van het eene raam in het andere +springen, verloor daarbij zijn evenwicht, viel op de plaats en brak +een been. De graaf had nog niet van het ongeluk gehoord, of hij +begon kreten uit te stooten als een vrouw en schold in zijn woede +het heele personeel uit. Het scheelde weinig of hij had iedereen +weggejaagd. Wij waren volgens hem slordig en daardoor was het ongeluk +gebeurd. Hij liet dadelijk de bekwaamste chirurgijns uit Madrid komen, +die het beest onderzochten en verbonden en hoewel zij hem verzekerden, +dat het geval niets te beteekenen had, noodzaakte hij een hunner bij +het dier te blijven tot het geheel genezen was. Mijn meester was zoo +bezorgd over dien aap, dat hij zelfs 's nachts een paar malen naar hem +ging kijken. Maar het vervelendste was, dat het heele personeel en ik +inzonderheid, steeds klaar moest staan voor dat verwenschte dier. Er +kwam geen rust in huis, voor de aap weer zijn gewone sprongen kon +maken. Ongelukkigerwijs werd ik ziek, doordat ik het zoo druk had +gehad. De koorts was zoo hevig, dat ik buiten kennis was. Ik weet +niet, wat men met mij deed gedurende de eerste veertien dagen, dat +ik zweefde tusschen dood en leven. Ik weet alleen, dat mijn jeugd +zich zoo krachtig verzette tegen de ziekte en misschien ook tegen de +medicijnen, die men mij had gegeven, dat ik herstelde. Toen ik weer +bij kennis kwam, was het eerste wat ik merkte, dat ik in een andere +kamer was dan de mijne. + +Ik wilde weten waarom, maar een oude vrouw, die mij oppaste, zei, +dat de dokter streng verboden had, dat ik zou spreken. Wanneer men +gezond is, dan lacht men gewoonlijk om die dokters, maar is men ziek, +dan volgt men gewillig hunne bevelen. Ik zweeg dus, hoe groot mijn +lust ook was, om met mijn verpleegster te spreken. + +Terwijl ik zoo lag na te denken, kwamen er twee fatterige heertjes in +mijn kamer, keurig in het fluweel gekleed. Ik dacht, dat het vrienden +van mijn meester waren, die mij uit belangstelling kwamen bezoeken +en wilde overeind gaan zitten in bed, maar de verpleegster drukte +mij neer en zei dat het de dokter en de apotheker waren. + +De eerste naderde mij, voelde mijn pols, bekeek mijn gezicht en +daar hij merkte, dat alles op een naderende genezing wees, keek +hij triomfantelijk rond, alsof dit zijn werk was en zei, dat ik nog +medicijnen moest gebruiken om geheel te herstellen. + +Hij schreef een recept en keek daarbij in een spiegel, of zijn haar wel +netjes genoeg zat. Niettegenstaande den toestand, waarin ik verkeerde, +moest ik daarom in stilte lachen. Vervolgens groette hij mij beleefd +en vertrok, meer vervuld van zijn uiterlijk dan van gedachten aan de +medicijnen, die hij mij had voorgeschreven. + +De medicijnen liet ik den volgenden dag uit het raam gooien en ik +zei op vasten toon tegen mijn verpleegster, dat ik beslist eenig +nieuws wilde weten over mijn meester. De oude, die vreesde een hevige +emotie bij me op te wekken, wanneer ze begon te spreken, aarzelde, +maar ik drong zoo sterk aan, dat ze eindelijk antwoordde: "Mijnheer, +u hebt geen andere meester dan uzelf. Graaf Galiano is teruggekeerd +naar Sicilië." + +Ik kon het niet gelooven en toch was het de waarheid. Die mijnheer +had mij den tweeden dag van mijn ziekte, toen hij vreesde dat ik +zou sterven, laten transporteeren naar een gemeubileerde kamer, +mij overlatende aan de zorg van de voorzienigheid en aan die van een +verpleegster. Na enkele dagen had hij een bericht gekregen, dat hem +noodzaakte naar Sicilië terug te keeren. Hij had zooveel haast om +te vertrekken, dat hij niet meer naar mij omzag, hetzij dat hij mij +reeds onder de dooden waande, hetzij dat voorname personen een gebrek +hebben in hun geheugen. + +Mijn verpleegster zei me, dat zij het was geweest, die den dokter +had laten halen. Adieu voordeelige betrekking in Sicilië! Adieu, al +mijn zoete hoop. Wanneer u een groot ongeluk overkomt, zegt een paus, +onderzoek uzelf dan goed en ge zult zien, dat het altijd gedeeltelijk +aan uzelf ligt. Ten spijt van dien heiligen vader, kon ik niet inzien +hoe ik thans tot mijn ongeluk had bijgedragen. + +Ik zei tot de verpleegster, dat ze mij mijn valies moest geven en zag +dadelijk, dat het geopend was. Ik zuchtte: "hélaas, mijn dierbaar +valies, mijn eenige troost! Gij zijt, zooals ik zie, in vreemde +handen geweest." De oude zei me echter, dat men mij niet bestolen +had en dat zij mijn valies bewaakt had als haar eer. Ik vond mijn +kleeren en mijn beurs, maar van de twee honderd zestig pistolen, +die er in waren vóór mijn ziekte, waren er niet meer dan vijftig over. + +"Wat beteekent dat?" vroeg ik. + +Ze antwoordde mij: "Niemand heeft het geld aangeraakt dan ik en +ik ben er zoo zuinig mogelijk mee geweest, maar ziek zijn kost +geld". Ze haalde een pakje papieren uit haar zak, wel vijftien of +twintig velletjes groot, waarop ze alles had genoteerd, wat ze had +uitgegeven. Jammer van het gevogelte, dat gekocht was, toen ik buiten +kennis was en aan bouillon stond er wel voor twaalf pistolen op de +rekening. Maar het geheele bedrag van de rekening was maar dertig +pistolen. Waar waren dus die honderd en tachtig gebleven? Bij alle +heiligen verzekerde de oude, dat er niet meer dan tachtig pistolen +in het valies waren geweest, toen ze dat van den hofmeester van den +graaf had ontvangen. "Wat zegt ge? Heeft de hofmeester u mijn goed +gegeven?" "Zeker was hij het; hij zei tegen mij: "Hier moedertje, als +mijnheer Gil Blas goed in de olie gebakken is, moet ge niet vergeten +hem op een mooie begrafenis te onthalen. Voor de kosten is er iets +in dit valies!" + +"Zoo'n vervloekte Napolitaan, nu weet ik, waar het geld gebleven +is. Hij heeft het gebruikt, om zich schadeloos te stellen voor de +diefstallen, die ik hem verhinderd heb te begaan." Intusschen was ik +blij, dat de schelm mij althans nog iets had laten overhouden. Hoeveel +reden ik ook had, om den hofmeester te verdenken, ik was toch niet +altijd geheel vrij van de gedachte, dat misschien de bewaakster mij +bestolen had. Maar dat bleef voor mij dezelfde zaak. Ik zei er niets +van tegen de oude en zond haar drie dagen later, na haar betaald te +hebben, weg. + +Weggaande van mij, was ze zeker den apotheker gaan waarschuwen, want +die kwam al heel korten tijd daarna bij me met zijn rekening. Daar +stonden allerlei vreemde woorden op, die ik niet kon lezen en +medicijnen moesten voorstellen, die ik zou hebben geslikt, terwijl ik +buiten kennis lag. Wij kregen verschil over de rekening, die ik tot +de helft wilde verminderen. Hij verzekerde mij eerst plechtig, dat er +geen stuiver afkon, maar hij begon te overwegen, dat ik Madrid wel eens +kon verlaten en dat hij dan niets kreeg; dus nam hij aan, wat ik bood. + +Dadelijk daarna kwam de dokter. Ik betaalde hem de vele visites, die +hij had gemaakt en, zeker om te toonen, dat hij zijn geld moeilijk +verdiend had, begon hij een geleerd betoog over de gevaren, waaraan +ik had blootgestaan. Hij praatte met een vriendelijk gezicht en +gebruikte mooie woorden, maar ik begreep er zoo goed als niets van, +waartoe ik trouwens ook niet mijn best deed. + +Nu dacht ik, dat ik er af was. Maar ik vergiste mij. Er kwam een +chirurgijn binnen, dien ik nooit had gezien en die me zei, dat hij +mij twee aderlatingen had gedaan. Weer moest ik dus een veer laten +en mijn beurs was nu vrijwel gelijk aan een geconfiskeerd voorwerp. + +Ik begon den moed te verliezen, toen ik mij in zoo'n ellendigen +toestand bevond. Bij mijn laatste meesters was ik te veel gewoon +geraakt aan de genoegens van het leven, om de ontberingen zoo +wijsgeerig te verdragen, als ik het vroeger had gedaan. Toch moest +ik bekennen, dat ik ongelijk had door toe te geven aan mijn gedrukte +stemming; want hoeveel keeren de fortuin mij had omgeworpen, ze had +mij toch telkens weer opgericht. + + + + + + +ACHTSTE BOEK + + +HOOFDSTUK I + +Gil Blas heeft een goede ontmoeting en vindt een post, die hem +troost voor de ondankbaarheid, die hij van graaf Galiano heeft +ondervonden. Geschiedenis van don Valerio de Luna. + + +Ik was zoo verbaasd, gedurende dien tijd niets van Nunez te +hebben gehoord, dat ik onderstelde, dat hij naar buiten moest zijn +gegaan. Zoodra ik weer goed kon loopen, ging ik naar zijn woning en +vernam daar werkelijk, dat hij sinds drie weken in Andaloesië was, +met den hertog de Médina Sidonia. + +Op een ochtend kwam Melchior de la Ronda mij in gedachten en ik +herinnerde mij, dat ik hem in Granada beloofd had, om, als ik +weer in Madrid terug was, zijn neef te gaan opzoeken. Ik besloot +nog dienzelfden dag mijn belofte te vervullen. Ik informeerde naar +het huis van don Baltazar de Zuniga en ging er heen. Ik vroeg naar +mijnheer Joseph Navarro, die een oogenblik later verscheen. Hij ontving +mij beleefd maar koud en ik vond de ontvangst geheel anders, dan ik +mij had voorgesteld. Spoedig dan ook maakte ik aanstalten om weg te +gaan en nam mij voor mijn bezoek niet te herhalen; maar plotseling +zag ik hem veranderen en op levendigen toon riep hij: "Mijnheer +Gil Blas de Santillano, neem mij als 't u blieft niet kwalijk, dat +ik u zoo koel ontving. Mijn geheugen liet mij in den steek, ik had +uw naam vergeten, maar nu herinner ik mij, dat mijn oom Melchior, +dien ik vereer en liefheb als een vader, mij voor ruim vier maanden +over u heeft geschreven. Hij vroeg mij u, wanneer wij elkaar zouden +ontmoeten, te behandelen zooals ik zijn zoon zou doen en zegt mij +zooveel goeds van u, dat het mij een eer zal zijn, indien ge mij uw +vriendschap wilt schenken!" + +We raakten nu spoedig op een vertrouwelijken voet met elkaar en ik +deelde hem den treurigen toestand mee, waarin ik mij bevond. Nauwelijks +had ik uitgesproken, of hij zei: "Ik zal er voor zorgen, dat ge weer +een betrekking krijgt. Kom intusschen hier iederen dag eten, ge hebt +het dan beter, dan in een van die restauraties." + +Dit aanbod was zeer verleidelijk voor een herstellende, die zeer +slecht in het geld zat en gewoon was lekker te eten, dus nam ik het +aan. Na verloop van veertien dagen was ik weer geheel aangesterkt en +zag ik er gezond uit. + +Het scheen, dat de zaken van Melchior's neef daar in huis uitstekend +gingen. En hoe kon dat ook anders? Hij had drie koorden op zijn boog; +hij was tegelijkertijd bottelier, hofmeester en chef van dienst en +ik geloof, dat hij het tamelijk wel eens was met den intendant. + +Op zekeren dag, dat mijn vriend Joseph mij zag aankomen, om als naar +gewoonte bij hem te dineeren, kwam hij mij vroolijk tegemoet en zei: +"Gil Blas, ik heb een goede betrekking voor u. Ge zult misschien weten, +dat de hertog de Lerme, onze eerste minister, om zich geheel aan de +staatszaken te kunnen wijden, de zorg voor zijn eigen zaken heeft +opgedragen aan twee personen. Zijn inkomsten worden ontvangen door don +Diégo de Montresor en de uitgaven voor zijn huis worden gedaan door don +Rodrigo de Calderone. De eerste heeft gewoonlijk twee intendanten onder +zich en daar hij, naar ik van morgen hoorde, er een heeft ontslagen, +heb ik die plaats voor u gevraagd. Don Montresor had geen bezwaar, +na de goede getuigen, die ik van u heb gegeven. Wij zullen hem na +het diner gaan opzoeken." + +Zeer beleefd werd ik ontvangen en ik aanvaardde mijn ambt, dat bestond +in het bezoeken van onze boerderijen, het nagaan van de reparatiën, +die daaraan moesten worden gedaan en het innen van pachten. Iedere +maand maakte ik mijn rekening op en gaf die aan don Diégo, die ze, +niettegenstaande al het goede, dat hij van mij had gehoord, toch +sekuur nakeek. Dat deed mij genoegen, want hoe slecht ik ook door +mijn vorigen meester was beloond geworden voor mijn eerlijkheid, +toch besloot ik daarbij te volharden. + +Op een goeden dag vernamen wij, dat er brand was geweest op het kasteel +Lermo en dat de helft ervan in asch was gelegd. Ik begaf mij dadelijk +naar de plaats van het onheil om de schade op te nemen. Daar maakte +ik een zeer nauwkeurig rapport van, dat mijn meester aan den hertog +de Lerme liet zien. Deze was, niettegenstaande zijn leedwezen bij het +vernemen van zulk een slechte tijding, daardoor getroffen en vroeg, +wie de schrijver ervan was. Don Diégo bepaalde er zich niet toe hem dat +mee te deelen, maar zei zooveel goeds van mij, dat zijn Excellentie +het zich zes maanden later nog herinnerde, bij gelegenheid van een +geschiedenis, die ik zal vertellen. Zonder deze was ik misschien +nooit aan het hof geplaatst geworden. + +Er woonde destijds in de rue der Infanten een oude dame, genaamd +Inésile de Cantarilla. Men wist niet zeker van welken stand zij +was. Sommigen zeiden, dat zij de dochter was van een luiten-maker, +anderen beweerden, dat de commandeur van Saint-Jacques haar vader +was. Hoe het zij, het was een zeldzame verschijning. De natuur +had haar het voorrecht gegeven, om haar leven lang de mannen te +bekoren. De tijd, die anders de schoonheid niet spaart, scheen op de +hare weinig invloed te hebben gehad. Zij was de afgod geweest van +het vorige geslacht en nu zij 75 jaar was, werd ze aangebeden door +de volgende generatie. + +Een heer van vijf en twintig jaar, don Valerio de Luna, een der +secretarissen van den hertog de Lerme, zag Inésile en werd verliefd +op haar. Hij vervolgde haar met allen hartstocht waartoe de jeugd in +staat is. De dame, die er hare redenen voor had, om zijn wenschen +niet te bevredigen, wist niet wat te doen om daaraan een eind te +maken. Op zekeren dag echter meende zij het middel daartoe te hebben +gevonden. Zij liet den jongeman in haar kabinet komen, wees hem op +een pendule en zei: "Zie hoe laat het is! Het is heden juist vijf +en zeventig jaar geleden, dat ik op dit uur in de wereld kwam. Zou +ik op dien leeftijd nog aan liefde denken?" Maar don Valerio was +niet te overtuigen en zei, dat hij haar steeds zou beminnen. Ze was +zelfs genoodzaakt hem haar huis te ontzeggen. Hij wist echter tot +haar door te dringen, begon weer te smeeken en te zuchten en wilde, +toen hem niets anders hielp, zelfs geweld gebruiken. Nu was het te +veel en de dame riep hem ontsteld toe: "Houd op, ongelukkige, weet, +dat ik je moeder ben." + +Don Valerio was ontzet door die woorden, maar een oogenblik later dacht +hij, dat zij hem maar een fabeltje had verteld. "Neen, neen," zei ze, +"ik heb dat geheim altijd voor je verborgen gehouden, maar nu zal ik +het je ontdekken, want ik word daartoe genoodzaakt. Het is ruim zes +en twintig jaar geleden, dat je vader, die toen gouverneur van Ségova +was, en ik elkaar liefhadden. Uit die verbintenis werd je geboren en +je vader, die geen andere kinderen had, erkende je. Hoewel je niet +wist, dat ik je moeder was, heb ik je altijd in stilte gadegeslagen +en later al mijn invloed aangewend, om je geplaatst te krijgen bij +den eersten minister. Wil je de natuur geen geweld aandoen, verlaat +mij dan voor altijd, bespaar mij den schrik je te zien." + +Valerio bewaarde een somber stilzwijgen. Men zou denken, dat hij zijn +hartstocht overmeesterd had, maar zich niet kunnende troosten, gaf hij +aan zijn wanhoop toe, trok zijn degen en doorboorde zich het hart. Hij +strafte zich als een andere Oedipus met dit verschil, dat deze zich +blind maakte uit berouw over een bedreven misdaad en onze Spanjaard +zich het leven benam van spijt, dat hij er geen bedrijven kon. + +Door zijn dood kwam er een post van secretaris open bij den hertog +de Lerme; de minister herinnerde zich het verslag van den brand en +het goeds, dat hij bij die gelegenheid van mij had gehoord. Dus koos +hij mij om dien jongeman te vervangen. + + + + + +HOOFDSTUK II + +Gil Blas wordt aan den hertog de Lerme voorgesteld, die hem opneemt +onder zijn secretarissen; de minister geeft hem werk en is tevreden +over hem. + + +Don Diégo de Monteser bracht mij de blijde tijding. Hij zei: "Mijn +vriend Gil Blas, hoewel ik je niet zonder spijt zie heengaan, doet het +mij genoegen voor je, dat je de plaats van Valerio krijgt. Het zal +je zeker gelukken daar fortuin te maken, indien je gehoor geeft aan +twee raadgevingen: de eerste is, dat zijne excellentie de overtuiging +moet hebben, dat je zeer aan hem bent gehecht en de tweede is, dat +je trachten moet om don Rodrigo de Calderone te behagen, want die +man is er in geslaagd een buitengewonen invloed te krijgen op zijn +meester. Gelukt het je hem gunstig voor je te stemmen, dan zal je in +korten tijd verder komen." + +Na don Diégo vriendelijk bedankt te hebben voor zijn goeden raad, +vroeg ik hem: "Mijnheer, zoudt u zoo goed willen zijn, mij iets +naders te zeggen van het karakter van don Rodrigo. Ik heb soms over +hem hooren spreken en men schilderde hem dan zeer ongunstig af, maar +men kan niet vertrouwen op het oordeel, dat het volk zich vormt van +personen van het hof. Zeg mij dus, wat u van dien heer denkt." + +Mijn meester antwoordde: "Ge doet mij daar een zeer kiesche vraag. Ik +zou tegen een ander zonder aarzelen zeggen, dat hij een zeer net +edelman is, maar ik wil openhartig met je zijn. Behalve dat ik ervan +overtuigd ben, dat je bescheiden zal zijn in dit opzicht, wil ik je +vrij over don Rodrigo spreken, omdat ik je anders eigenlijk maar ten +halve zou hebben geraden. Je weet dan, dat hij van eenvoudig bediende +is opgeklommen tot de betrekking van eersten secretaris. Nooit +heeft men een trotscher man gezien. Hij neemt geen notitie van +de beleefdheden, die men hem bewijst, tenzij dringende redenen hem +daartoe verplichten. In één woord, hij beschouwt zich als een collega +van den minister. Je begrijpt dus wel, welke houding je tegenover +hem moet aannemen." + +"Laat mij maar begaan," zei ik. "Wanneer men de gebreken kent van een +man, aan wien men bevallen wil, dan moet men al heel onhandig zijn, +om daarin niet te slagen." + +We gingen daarna naar den minister, die in een groote zaal audientie +gaf. Een groot aantal personen was daar aanwezig. Nadat wij gewacht +hadden, tot ze allen waren gehoord, zei don Diégo: "Excellentie, ik +breng u hier Gil Blas de Santillano, den jongeman, die door u in de +plaats van Valerio is gekozen." De hertog zei beleefd, dat ik hem reeds +aan zich verplicht had door de bewezen diensten. Vervolgens liet hij +mij in zijn kabinet om zich met mij te onderhouden of liever gezegd +om een oordeel over mij te krijgen door ons gesprek. Eerst wilde hij +weten, wie ik was en welk leven ik tot nu toe had geleid. Hij vroeg +mij daarvan een oprecht verhaal. Dat was geen kleinigheid! Het ging +toch niet aan, om voor een eersten minister van Spanje te liegen. Dus +werd het een formeele biecht; alleen waar de waarheid al te naakt +werd, omhulde ik haar. Aan het eind zei hij: "Ik zie, dat ge wel een +weinig een deugniet geweest zijt, maar ge zijt er goed afgekomen. Het +verwondert mij zelfs, dat ge door het slechte voorbeeld niet verder +van den weg zijt afgeweken. Hoeveel eerlijke lieden zijn er niet, die +schelmen worden, wanneer de fortuin hen op zulke proeven stelt! Maar +bekommer u niet meer om het verledene, denk er nu slechts aan, dat +ge in dienst zijt van den koning. Volg mij nu, dan zal ik u zeggen, +waaruit uw werk bestaat." Wij gingen in een kamer naast de zijne, +waar op tafeltjes twintig dikke registers lagen. "Dit is de plaats, +waar ge zult werken. Al die registers vormen een dictionnaire van +de adellijke families, die in het koninkrijk en de bezittingen van +Spanje wonen. Ieder boek bevat in alphabetische volgorde de verkorte +geschiedenis van die heeren en de diensten, die hunne voorvaderen aan +den staat hebben bewezen. Er wordt ook melding in gemaakt van hunne +bezittingen, hunne levenswijze, hunne goede en slechte hoedanigheden, +zoodat, als iemand iets komt vragen, ik met een oogopslag kan zien +of hij het verdient. Om goed op de hoogte te blijven, heb ik overal +correspondenten, die mij hunne mededeelingen inzenden, maar die brieven +zijn dikwijls verward en de stijl laat vaak te wenschen over; dat moet +alles worden veranderd, want ook de koning laat zich soms die registers +geven. Ge kunt dadelijk aan dat werk beginnen. Hier is een groote +portefeuille met ingekomen memories, die betrekking daarop hebben." + +Hij verliet mij daarna en ik ging aan het werk. Nadat ik een paar +uren bezig was geweest, kwam hij terug en zei, dat hij mijn werk wilde +zien. Hij scheen daar zeer tevreden over en was er nog niet mee gereed, +om zijn ingenomenheid te betuigen, toen zijn neef, de graaf de Lemos +binnenkwam. Deze moest een geheim onderhoud met hem hebben over een +familie-aangelegenheid, die den minister toen meer bezig hield dan +de zaken van den koning en waarvan ik later zal spreken. + +Intusschen sloeg het twaalf uur en ik wist, dat op dien tijd de +secretarissen en andere ambtenaren ergens naar hunne verkiezing +gingen eten. In een gewone restauratie kon ik nu niet meer komen; +ik zocht een fijnere op, denkende aan de woorden van den minister, +dat ik nu in dienst was van den koning. Deze woorden werden het zaad +der eerzucht, dat ieder oogenblik weliger opschoot in mijn geest. + + + + + +HOOFDSTUK III + +Hij verneemt, dat er aan zijn betrekking ook onaangenaamheden zijn +verbonden. Van de onrust, die hem deze tijding gaf en de houding, +die hij verplicht was aan te nemen. + + +Ik zorgde ervoor, dat de restaurateur dadelijk wist, dat ik een van +de secretarissen was van den eersten minister. + +Op twintig passen afstands was er een hotel, waar meestal vreemde +heeren logeerden, ik huurde een mooie gemeubileerde kamer en betaalde +een maand vooruit. + +Daarna ging ik weer aan mijn werk. Naast mijn kabinet was een kamer, +waarin twee secretarissen zaten, die alles in het net moesten +overschrijven, wat de minister hun te copieeren bracht. Ik maakte +kennis met hen en om op een vriendschappelijken voet te komen, +noodigde ik hen 's avonds uit om met mij te soupeeren. Ik bestelde +bij mijn restaurateur de beste schotels en den fijnsten wijn. + +Wij gingen aan tafel en het gesprek was meer vroolijk dan geestig, +want het bleek mij al spoedig, dat mijn collega's hunne plaatsen niet +te danken hadden aan hun groot verstand en dat ze weinig anders kenden +dan mooie ronde letters schrijven. + +Uit hun gesprekken bleek mij overigens, dat zij er niet zulk een +groote eer in stelden in dienst te zijn van den eersten minister. Zij +beklaagden zich over hun positie. De een zei: "'t Is nu al vijf maanden +dat ik werk, zonder eenig salaris te hebben ontvangen en wat erger is, +onze salarissen zijn niet geregeld." De ander voegde er aan toe: "Wat +mij betreft, zou ik wel ergens anders een betrekking willen zoeken, +maar ik durf niet weg te loopen, noch mijn ontslag te vragen, want +na alle geheimen, die ik heb overgeschreven, zou men mij wel eens +naar een of andere gevangenis kunnen sturen." + +"Maar hoe kunt ge dan leven?" vroeg ik. + +Ze antwoordden mij, dat ze, gelukkig voor hen, hun intrek hadden +genomen bij een eerlijke weduwe, die hun kost en inwoning op crediet +gaf en niet meer dan honderd pistolen per jaar daarvoor rekende. + +Al mijn verwachtingen waren door die mededeelingen als rook +verdwenen. Ik had geen reden om te denken, dat men mij op andere +wijze zou behandelen dan mijn collega's en was dus weinig ingenomen +met mijn betrekking, die heel wat minder soliede was, dan ik mij had +voorgesteld en ik besloot om zeer zuinig te zijn. Het speet mij al, +dat ik die heeren had meegenomen, om op mijn kosten te eten. + +Daar ik hun niets meer te drinken aanbood, scheidden wij. Zij gingen +naar hun weduwe en ik naar mijn mooie kamer, die ik, zeer tot mijn +leedwezen, had gehuurd en aan het einde van de maand weer hoopte te +verlaten. Al lag ik in een heel mooi bed, ik kon 's nachts maar weinig +slapen. Ik dacht aan den raad van Monteser en besloot mij te wenden +tot don Rodrigo de Calderone. Daar ik gevoelde dat ik hem noodig had, +was ik juist in de stemming om voor dien trotschen heer te verschijnen. + +Zijn woning grensde aan die van den minister en geleek die, +wat weelderige inrichting aanging. Men had moeite onderscheid +te vinden tusschen de meubelen van den meester en die van zijn +ondergeschikte. Ik liet mij aandienen als de opvolger van don Valerio, +wat niet verhinderde, dat ik meer dan een uur in een zijkamer moest +wachten. Eindelijk werd ik toegelaten. Noch voor den aartsbisschop van +Granada, noch voor graaf Galiano, noch zelfs voor den eersten minister +was ik zóó eerbiedig verschenen, als voor den heer Calderone. Ik boog +zoo diep mogelijk en vroeg hem zijn protectie in woorden, die ik mij +later niet zonder schaamte herinnerde, zoo onderdanig waren ze geweest. + +Op een minder trotschen man zouden ze een onaangenamen indruk +hebben gemaakt, maar hem waren ze welgevallig. Hij zei mij, tamelijk +vriendelijk, dat hij geen gelegenheid voorbij zou laten gaan om mij te +helpen. Na dien onwaardigen stap ging ik weer naar mijn bureau en begon +aan mijn werk. De minister kwam dat weer zien, betuigde mij opnieuw +zijn tevredenheid en sprak eenigen tijd met mij. Zijne zachtheid en +welwillendheid deden mij aangenaam aan. Welk een verschil tusschen +hem en Calderone! + +Ik ging dien middag naar een goedkoope restauratie en besloot daar +iederen dag incognito te gaan eten. Ik had nog geld om drie maanden +te leven en indien men mij na afloop van dien tijd geen salaris gaf, +besloot ik het hof te verlaten. De eerste twee maanden deed ik zooveel +mogelijk mijn best om Calderone te bevallen. Maar ik zag zoo weinig +resultaat van alles wat ik deed, dat ik ten zijnen opzichte van gedrag +besloot te veranderen. Dus bepaalde ik mij er toe, om te profiteeren +van de oogenblikken, dat de minister zich met mij onderhield. + + + + + +HOOFDSTUK IV + +Gil Blas wint de gunst van den hertog de Lerme, die hem een gewichtig +geheim toevertrouwt. + + +Het scheen, dat ik erin geslaagd was, mij aangenaam te maken bij den +hertog, want op zekeren middag zei hij tot me: "Gil Blas, ik ben zeer +tevreden over u, ge zijt ijverig, trouw en bescheiden. Ik geloof, +dat ik u mijn vertrouwen kan schenken". Zeer eerbiedig antwoordde ik: +"Is het mogelijk, dat Uwe Excellentie mij met zulk een gunst zou +willen vereeren? Maar die goedheid is groot genoeg, om mij geheime +vijanden te bezorgen. Ik vrees voornamelijk de afgunst van één man, +van don Rodrigo de Calderone". + +"Van dien kant behoeft ge niets te vreezen. Ik ken Calderone, +hij is van zijn jeugd af aan mij gehecht. Ik kan wel zeggen, +dat zijn gevoelens zóózeer overeenstemmen met de mijne, dat hij +goed is voor personen die in mijn gunst staan en degenen haat, +die mij niet bevallen. Inplaats van voor hem te vreezen, kunt ge op +hem rekenen. Maar, wanneer ik u mijn vertrouwen schenk, moet ik u +eerst een plan meedeelen. Het is noodig, dat ge daarvan onderricht +zijt, om u behoorlijk te kwijten van de opdracht, die ik u in het +vervolg zal geven. Het is al sinds lang, dat ik mijn macht overal +geëerbiedigd zie. Ik heb te beschikken over alle ambten en voorrechten, +ik mag zeggen, dat ik Spanje regeer. De fortuin kan mij niets verder +schenken, maar ik wil die beveiligen voor de stormen, die het zouden +kunnen bedreigen en het is daarom, dat ik als mijn opvolger aan het +ministerie zou willen hebben mijn neef, den graaf de Lemos. Ik merk +wel, Santillano, dat ge u verwondert. Het schijnt u vreemd, dat ik +aan mijn neef de voorkeur geef boven mijn eigen zoon, den hertog +d'Uzède. Maar het verstand van den laatste acht ik te bekrompen, om +mijn betrekking te vervullen en bovendien zijn we elkaar vijandig +gezind. Hij heeft namelijk het geheim gevonden, om den koning te +behagen, die van hem zijn gunsteling wil maken en dat kan ik niet +dulden. De gunst van een vorst gelijkt op het bezit van een vrouw, +die men aanbidt. Het is een geluk, waardoor men jaloersch wordt, +wijl men niet besluiten kan met een ander te deelen, al is men ook +nog zoo nauw door banden van het bloed of door vriendschap verbonden. + +Ik deel u hier mijn geheimste gedachten mee. Reeds heb ik getracht +Uzède bij den koning in een minder gunstig daglicht te stellen, maar +het is mij niet gelukt en nu wil ik probeeren het over een anderen +boeg te gooien. Ik wil, dat de graaf de Lemos van zijn kant tracht +het vertrouwen te winnen van den kroonprins. Hij is diens kamerheer +en heeft gelegenheid hem ieder oogenblik te spreken. Door die tactiek +zal ik mijn neef tegenover mijn zoon stellen. Ik zal tusschen de twee +neven een verdeeldheid in het leven roepen, die hen zal verplichten hun +steun bij mij te zoeken en de behoefte die ze aan mij zullen hebben, +zal hen aan mij onderworpen maken. + +Ziedaar mijn plan en daarbij heb ik uw tusschenkomst noodig. In het +geheim zal ik u zenden naar den graaf de Lemos, die mij alles zal +mededeelen, wat ik noodig heb te weten." + +Na die mededeeling, die ik beschouwde als contant geld, had ik +geen onrust meer. Ik dacht, dat er een regen van goud op mij zou +neerdalen. Het is onmogelijk, dat de vertrouweling van een man, die +het koninkrijk Spanje regeert, niet in korten tijd wordt overladen +met rijkdommen. Vol van die zoete hoop, keek ik met een onverschillig +gezicht naar mijn arme beurs, die bijna leeg was. + + + + + +HOOFDSTUK V + +Waarin men Gil Blas ziet overladen met vreugde, eer en ellende. + + +Men bemerkte weldra aan het hof de genegenheid, die de minister voor +mij had. Hij bewees mij die in het openbaar, door mij te belasten +met zijn portefeuille, die hij anders altijd zelf droeg, als hij +naar den ministerraad ging. Mijn buren, de twee secretarissen, waren +niet de laatsten, om mij te complimenteeren met mijn toekomstige +grootheid. Ze noodigden mij uit, te komen soupeeren bij hunne weduwe, +niet zoozeer als tegenbeleefdheid, dan wel omdat ze meenden, dat ik +hen van dienst kon zijn. Zelfs de trotsche don Rodrigo veranderde +van houding tegenover mij. Hij noemde mij nooit anders dan mijnheer +de Santillano en was zeer beleefd tegen mij, vooral als mijn patroon +er bij was. Maar ik verzeker u, dat hij niet met een idioot te doen +had. Ik beantwoordde zijn beleefdheden te vormelijker naarmate ik +hem meer haatte. Een oude hoveling zou het mij niet verbeterd hebben. + +Ik vergezelde mijn meester ook als hij naar den koning ging, dien hij +gewoonlijk driemaal per dag bezocht. 's Morgens ging hij er heen, +als de koning nog te bed lag. Hij ging dan op zijn knieën aan het +voeteneinde van het bed liggen, besprak met Z. M. wat hij te doen +had dien dag en dicteerde hem wat hij te zeggen had. Daarna ging +hij weg. 's Middags keerde hij er terug, niet om over staatszaken te +spreken, maar om allerlei nieuwtjes te vertellen, die den minister +werden aangebracht door personen, die hij daarvoor betaalde. En +eindelijk zag hij den koning 's avonds voor de derde maal, om hem +rekenschap te geven van hetgeen hij dien dag had gedaan. Terwijl hij +bij den koning was, bleef ik gewoonlijk in de anti-chambre. + +Op zekeren dag had ik alle reden tot ijdelheid. De koning, tot wien +de hertog gesproken had over mijn stijl, was benieuwd daarvan een +staaltje te zien. Dus moest ik een van de registers halen en den +koning de eerste memorie voorlezen, die ik had geredigeerd. Maakte de +aanwezigheid van den vorst mij eerst verlegen, die van den minister +stelde mij gerust en met duidelijke stem las ik mijn werk voor, dat +den vorst goed beviel. Hij betuigde mij zijn tevredenheid en drukte +den minister op het hart mij verder voort te helpen. + +Niet minder trotsch was ik na een onderhoud, dat ik een paar dagen +later had met den graaf de Lemos. Ik moest hem bezoeken met een brief +van mijn meester, waarin deze zijn neef mededeelde, dat hij met mij +kon spreken, als met iemand, die op de hoogte was van hunne plannen +en in het vervolg als tusschenpersoon tusschen hen zou optreden. Na +dien brief gelezen te hebben, bracht hij me in zijn kamer, waar hij +tot me zei: "Daar ge het vertrouwen bezit van den hertog de Lerme, +dat ge zonder twijfel verdient, heb ik volstrekt geen bezwaar u ook +het mijne te schenken. Ik kan u dan zeggen, dat de zaken uitstekend +gaan. De prins onderscheidt mij boven alle heeren van zijn gevolg, +die beproeven hem te behagen. In een onderhoud, dat ik vanmorgen met +hem had, toonde hij zich verdrietig, dat hij door de gierigheid van +den koning geen gevolg kan geven aan de ingevingen van zijn edelmoedig +hart. Hij beklaagde zich dat hij niet overeenkomstig zijn stand als +prins kon leven. Natuurlijk heb ik met hem meegepraat, hem beklaagd +en hem beloofd, dat ik hem morgen vroeg duizend pistolen zou brengen, +in afwachting van grootere sommen, die ik hem kan verschaffen. Hij +was zeer verheugd over mijn belofte. Ga hetgeen ik u heb meegedeeld +thans aan mijn oom vertellen." + +Ik verliet den graaf de Lemos en bracht mijn rapport bij den minister, +die mij naar Calderone stuurde, om duizend pistolen te vragen, die ik +'s avonds aan den graaf bracht. Ik dacht: "nu is het mij duidelijk, +welk een onfeilbaar middel de minister heeft, om in zijn onderneming +te slagen. Maar hij heeft gelijk en ik geloof niet, dat zijn mildheid +hem zal ruïneeren. 't Is gemakkelijk te raden uit wiens kist hij die +schoone pistolen neemt, maar is het eigenlijk niet zooals het behoort, +dat een vader zijn zoon onderhoudt?" + +Toen ik den graaf het geld had gebracht, zei hij me bij het weggaan: +"Adieu, mijn beste vertrouweling! De prins houdt nog al veel van +vrouwen en dezer dagen zal ik daar eens nader met u over spreken. Het +kan wel zijn, dat ik u binnenkort noodig heb." + +Wat een eer voor mij, dat ik ook in de galante avonturen van den +erfgenaam van den troon een rol zou spelen! Ik had de prachtigste +vooruitzichten en ik zou de gelukkigste mensch zijn geweest van de +wereld indien de eerzucht mij maar behoed had voor den honger. Al +sinds twee maanden had ik mijn mooie kamer verlaten en bewoonde ik een +zeer bescheiden vertrekje. Maar dat hinderde mij minder, omdat ik er +'s morgens vroeg uitging en alleen terugkeerde, om er 's nachts te +slapen. Den geheelen dag was ik op mijn tooneel, d. w. z. bij den +hertog. Ik speelde er een rol van grooten mijnheer; maar keerde ik +'s avonds op mijn kamertje terug, dan bleef er niets over, dan de +arme Gil Blas zonder geld en wat erger is, zonder middelen om het mij +te verschaffen. Ik was te trotsch om aan iemand mijn nooddruft mee +te deelen; ik kende niemand, die mij zou kunnen helpen dan Joseph +Navarro en tot hem durfde ik mij niet wenden, omdat ik hem in den +laatsten tijd sedert ik aan het hof kwam te veel had verwaarloosd. Ik +was verplicht geweest mijn goed stuk voor stuk te verkoopen; alleen +het hoognoodige aan kleeren had ik overgehouden. Naar de restauratie +ging ik niet meer, omdat ik het niet kon betalen. Wat ik dan deed, +om te blijven bestaan? Ik zal het u zeggen. Iederen morgen werd er in +ons bureau voor ontbijt brood gebracht en een beetje wijn. Dat was +alles, wat de minister ons liet geven en daarvan leefde ik op den +dag. 's Avonds ging ik meestal naar bed, zonder te hebben gesoupeerd. + +Zoo was de toestand van een man, die aan het hof schitterde en die +meer beklaagd moest worden dan benijd. Dat ellendige leven kon echter +niet lang meer duren en ik besloot er met den hertog de Lerme over +te spreken, zoodra zich de gelegenheid zou aanbieden. Gelukkig deed +zich die voor in het Escuriaal, waar de koning en de prins eenige +dagen later heengingen. + + + + + +HOOFDSTUK VI + +Hoe Gil Blas zijn armoede kenbaar maakte aan den hertog de Lerme; +op welke wijze deze daarna met hem handelde. + + +Wanneer de koning op het Escuriaal was, werd iedereen vrijgehouden, +zoodat ik daar mijn armoede niet voelde. De minister was gewoon +'s morgens vroeg op te staan en op een morgen nam hij me mee naar +den tuin, om eenige papieren met hem door te lezen. Hij beval mij te +gaan zitten als een man, die met het papier op zijn knieën aan het +schrijven is terwijl hijzelf een papier in zijn hand hield, waaruit +hij z.g. las. Het had den schijn of we ernstig bezig waren terwijl we +inderdaad allerlei kletspraatjes hielden. Want daar was Z. Excellentie +niet afkeerig van. Wij zaten op een bank, toen twee eksters in +de boomen boven ons hoofd begonnen te vechten en daarbij zulk een +spektakel maakten, dat het onze aandacht trok. "Ik zou wel eens willen +weten, waarover de strijd loopt," zei de hertog. "Excellentie," zei ik, +"uw nieuwsgierigheid brengt mij een Indische fabel in gedachten, die +ik gelezen heb bij Pilpay of een anderen fabeldichter." De minister +vroeg mij hoe die fabel luidde en ik vertelde hem: + +"Er heerschte in oude tijden in Perzië een goede koning, die echter +niet verstandig genoeg was, om zijn staten zelf te regeeren en de +zorg daarvan overliet aan zijn grootvizier. Die minister, Atalmuc +genaamd, was een buitengewoon wijs man. Hij regeerde in vrede en +verstond de kunst, om het koninklijk gezag tegelijkertijd te doen +respecteeren en bemind te maken. De onderdanen hadden in dien vizier, +die trouw bleef aan den vorst, een goeden vader. Altamuc had onder +zijn secretarissen een jongen man uit Cachemir, genaamd Zéangir, +die zijn gunsteling was. Hij praatte gaarne met hem, nam hem mee op +jacht en deelde hem zelfs zijn geheimste gedachten mee. Op een dag, +dat ze samen in een bosch jaagden, hoorde de vizier twee raven, die op +een boom krijschten en hij zei tot zijn secretaris: "ik zou wel eens +willen weten, wat die vogels elkaar nu in hun taal zeggen." Zéangir +antwoordde: "Ik ben in staat om aan uw verlangen te voldoen, want +een oude derwisch heeft mij de taal van de vogels geleerd. Indien u +wilt, zal ik die vogels beluisteren en u woord voor woord herhalen, +wat ik hen heb hooren zeggen." + +De vizier stemde erin toe. Zéangir naderde de vogels en scheen +oplettend te luisteren. Terugkomende zei hij tot zijn meester: "Wilt +u wel gelooven, dat wij het onderwerp van hun gesprek uitmaken?" De +minister riep: "Dat is niet mogelijk! En wat zeiden ze dan wel?" "Een +van hen," hernam de secretaris, "heeft gezegd: daar ziet ge nu den +grootvizier Atalmuc, dien arend, die met zijn vleugelen Perzië bedekt +als een nest en onafgebroken waakt over het welzijn van het land. Om +een weinig ontspanning te hebben bij zijn zwaar werk, jaagt hij +thans in dit bosch met zijn getrouwen Zéangir. Wat is die secretaris +gelukkig, een meester te hebben, die zoo goed voor hem is! Zacht wat, +zacht wat! viel de andere raaf hem in de rede. Prijs het geluk van dien +jongen man niet te veel! 't Is waar, Atalmuc is familiair met hem, +vereert hem met zijn vertrouwen en ik twijfel er zelfs niet aan, of +hij heeft het voornemen hem later een goede betrekking te geven, maar +voor dien tijd zal Zéangir van honger zijn gestorven. Die arme jongen +woont op een klein kamertje, waar hem het noodigste ontbreekt. In +één woord, hij leidt een ellendig leven, zonder dat iemand aan het +hof het merkt. De grootvizier geeft zich niet de moeite naar zijn +omstandigheden te informeeren, hij is hem genegen, maar laat hem aan +armoede ten prooi." + +Hier hield ik met spreken op en keek den hertog de Lerme aan, +die mij glimlachend vroeg, welken indruk dat verhaal op Atalmuc +maakte en of hij niet beleedigd was door de stoutmoedigheid van den +secretaris. "Neen, Excellentie," antwoordde ik, een weinig van mijn +stuk gebracht door die vraag, "de fabel zegt integendeel, dat hij +hem met weldaden overlaadde." "Dat is gelukkig," hernam de hertog +op ernstigen toon; "er zijn ministers, die het niet goed zouden +vinden, wanneer men hun de les las. Maar," voegde hij er aan toe, +het onderhoud afbrekende en opstaande, "ik geloof, dat de koning mij +al wacht." Hij ging met groote stappen naar het paleis, zonder verder +met mij te spreken en naar het scheen zeer slecht gestemd door mijn +Indische fabel. + +Ik ging naar het vertrek, waar de twee secretarissen-copiïsten +werkten, want zij waren ook meegegaan op reis. "Wat is er, mijnheer +de Santillano?" vroegen zij, toen ze mij zagen, "u ziet er zoo bedrukt +uit! Is er iets onaangenaams voorgevallen?" + +Ik was te veel vervuld van de slechte uitwerking van mijn verhaal, +om hun mijn verdriet te verbergen, dus deelde ik mee, wat er was +gebeurd. Een van hen zei: "Ge hebt wel reden om u te beklagen, de +minister neemt soms zulke dingen verkeerd op." De ander voegde eraan +toe: "Dat is maar al te waar. Maar wilt ge beter behandeld worden dan +een van de secretarissen van kardinaal Spinoza werd? Die man had in de +vijftien maanden, dat hij werkte, niets ontvangen en nam op zekeren +dag de vrijheid zijn meester iets te vragen om van te leven. "Het +is billijk," zei de kardinaal, "dat ge betaald wordt. Hier hebt ge +een mandaat waarop u bij den schatmeester duizend ducaten zullen +worden uitbetaald. Maar van dit oogenblik af heb ik uw diensten +niet meer noodig." De secretaris zou zich er over getroost hebben, +dat hij werd ontslagen, indien hij zijn duizend ducaten had kunnen +ontvangen en elders een betrekking zoeken; maar het huis van den +kardinaal verlatende, wachtte hem een gerechtsdienaar op, die hem +naar den toren van Ségovia bracht, waar men hem lang gevangen hield." + +Deze historie verdubbelde mijn vrees. Ik meende, dat ik verloren was, +verweet mijzelf, dat ik niet langer geduld had gehad, dat het veel +beter zou zijn geweest mijn dieet maar voort te zetten en dat ik maar +liever van honger had moeten sterven. + +Indien ik nog eenige hoop had behouden, dan ontnam mijn meester mij +die in den namiddag. Hij was zeer ernstig, en sprak tegen mij uit +de hoogte, wat mij een doodelijke onrust gaf. Den nacht bracht ik +zeer onrustig door; de spijt over al mijn vervlogen illusies en de +vrees staatsgevangen te worden gemaakt, deden mij niets als klagen +en zuchten. + +Den volgenden dag was het de crisis. De hertog liet mij in den morgen +roepen. Ik kwam zijn kamer binnen, bevende als een misdadiger, die +zijn vonnis afwacht. + +"Santillano," zei hij, een papier toonende, dat hij in de hand had, +"neem dit mandaat...." Ik huiverde bij het woord mandaat, en dacht: o, +Hemel, de kardinaal Spinoza. Het rijtuig van Ségovia staat klaar. De +schrik greep mij zoo aan, dat ik den minister in de rede viel, +mij aan zijne voeten wierp en meer kermde dan sprak: "Excellentie, +ik vraag u zeer nederig om mijn stoutmoedigheid te verschoonen. De +noodzakelijkheid heeft mij er toe gebracht, u mijn armoede mede +te deelen." + +De hertog kon niet nalaten te lachen, toen hij mij zoo ontdaan zag +en zei: "Wees bedaard, Gil Blas. Hoewel je door mij je behoeftige +omstandigheden mede te deelen, mij er een verwijt van hebt gemaakt, +dat ik daarin niet voorzien heb, neem ik je dit niet kwalijk. De fout +blijft bij mij, dat ik je niet gevraagd heb, hoe je leefde. Maar om die +te herstellen, geef ik je hierbij een mandaat voor vijftienhonderd +ducaten, die je zullen worden uitbetaald bij den koninklijken +schatmeester. Dat is niet alles, ik beloof je ieder jaar dezelfde +som. En wanneer soms rijke en edelmoedige menschen je zullen vragen +hun diensten te bewijzen, verbied ik je niet ten hunnen gunste met +mij te spreken". + +Verrukt over die woorden wilde ik wel de voeten kussen van den +minister, die weer op zijn gewonen familiairen toon tegen mij begon +te spreken. Hij zei me, dat hij eens had willen zien hoe ik die +verandering zou opnemen en dat hij daarom op koelen toon tegen mij +was gaan spreken; daardoor was hij opnieuw overtuigd geworden, dat +ik zeer aan hem was gehecht. + + + + + +HOOFDSTUK VII + +Van het gebruik, dat hij van zijn vijftienhonderd ducaten maakte; +van de eerste zaak, waarin hij zich mengde en welk voordeel die voor +hem opleverde. + + +Den volgenden dag keerde de koning naar Madrid terug. Ik ging eerst +naar den schatmeester, waar mij de som, genoemd in het mandaat, +dadelijk werd uitbetaald. + +Het zou een wonder zijn als een arme slokker er niet van in de +war raakte, wanneer hij plotseling van de armoede in de weelde +komt. Dadelijk verliet ik mijn kleine kamer die goed genoeg was voor +secretarissen, die der vogelen taal niet verstonden en huurde voor +die tweede maal het mooie appartement, dat toevallig leegstond. Daarna +liet ik mij nieuwe kleeren aanmeten, kocht linnengoed en wat ik verder +noodig had. + +Ik meende ook, dat ik niet buiten een lakei kon en verzocht Vincent +Florero, mijn hospes, mij er een te bezorgen. De meeste vreemdelingen, +die bij hem kwamen logeeren, huurden een Spaanschen knecht en dus +kwamen zich vele lakeien, die buiten betrekking waren, in het hotel +presenteeren. De eerste, dien ik zag, was een jongen met een zoo +zacht en vroom uiterlijk, dat ik hem niet wilde hebben; ik meende +Ambrosius de Lamela te zien. "Ik houd niet," zei ik tegen Florero, +"van knechts, die er zoo deugdzaam uitzien. Ik ben eens opgelicht +geworden door zoo een." + +De tweede beviel mij beter. Ik deed hem vragen, die hij vlug en geestig +beantwoordde. Hij scheen aanleg te hebben voor intriges en zoo iemand +moest ik juist hebben. Dus nam ik hem aan en dat berouwde mij niet, +hij bleek al spoedig een goede aanwinst te zijn. Daar de hertog mij +toegestaan had ten gunste van personen te spreken, aan wie ik diensten +zou kunnen bewijzen, had ik een jachthond noodig, die zulk wild voor +mij kon opsporen en dat was juist iets voor Scipio, zoo heette mijn +lakei. Hij kwam uit den dienst van dona Anna de Guevara, de min van +den prins, waar hij zich in dat talent geoefend had, omdat die dame +haar invloed aan het hof ook op die wijze aanwendde. + +Zoodra ik Scipio zei, dat ik in staat was om gunsten te verkrijgen +van den koning, ging hij aan het werk en den volgenden dag zei hij: +"Mijnheer, ik heb een goede ontdekking gedaan. Er is in Madrid een +jong edelman uit Granada aangekomen, genaamd don Roger de Rada. Voor +een eerezaak zoekt hij de protectie van den hertog de Lerme en hij +is bereid om te betalen voor het genoegen, dat men hem zal doen. Ik +heb met hem gesproken. Hij was eerst van plan zich te wenden tot don +Rodrigo de Calderone, wiens invloed men hem heeft genoemd. Maar ik +heb hem daarvan afgebracht, door te zeggen dat deze zijn diensten +met zwaar goud liet betalen, terwijl gij voor de uwe tevreden waart +met een behoorlijk bewijs van erkentelijkheid. Indien uw financieele +toestand het u veroorloofde, heb ik gezegd, dat ge zelfs wel zonder +dat bereid zoudt zijn om de edelmoedige en belanglooze ingevingen +van uw hart te volgen. Om kort te gaan, ik heb zóó met hem gesproken, +dat hij morgen vroeg bij u komt." + +"Wel Scipio," zei ik, "hebt ge nu al zaken gedaan? Ik bemerk daaruit, +dat ge geen nieuweling zijt in dat vak. Het verwondert mij alleen maar, +dat ge er niet rijker door zijt." + +"Dat moet u niet verbazen", antwoordde hij. "Ik houd ervan om het +geld te laten rollen. Sparen kan ik niet." + +Don Roger de Rada kwam werkelijk bij mij. Ik ontving hem met +beleefdheid, gemengd met zekeren trots. "Mijnheer, voor ik mij verbind +om u van dienst te zijn, moet ik eerst de zaak kennen, welke u naar +het hof voert, want ze zou van dien aard kunnen zijn, dat ik er niet +met den eersten minister over zou kunnen spreken. Vertel mij dus alles +en wees overtuigd, dat ik levendig belang stel in uw aangelegenheden." + +"Gaarne," antwoordde hij, "zal ik u een uitvoerig en oprecht verhaal +doen van mijn lotgevallen." + + + + + +HOOFDSTUK VIII + +Verhaal van Don Roger de Rada. + + +Don Anastasio de Rada, een edelman uit Granada, leefde gelukkig in de +stad Antequerre, met dona Estéfania, zijn vrouw, die deugdzaam, zacht +en buitengewoon schoon was. Zij beminden elkaar teeder. Hij was van +natuur jaloersch en hoewel hij volstrekt geen redenen had te twijfelen +aan den trouw van zijn vrouw, was hij niet vrij van ongerustheid. Hij +had vernomen, dat een geheime vijand zijn eer belaagde en wantrouwde +daarom al zijn vrienden, uitgezonderd don Huberto de Hordalès, die als +neef van Estéfania vrij in zijn huis verkeerde en die de eenige was, +dien hij had moeten wantrouwen. + +Don Huberto echter werd verliefd op zijn nicht en niettegenstaande hun +bloedverwantschap en de vriendschap, die don Anastasio voor hem voelde, +bekende hij haar dat. De dame was verstandig en inplaats van een +scène te maken, die noodlottige gevolgen zou hebben gehad, onderhield +zij haar neef met zachtheid over het onbehoorlijke van zijn gedrag +en sprak daarbij zoo ernstig, dat hij wel overtuigd moest worden, +dat zijn hoop ijdel was. Hij liet zich echter niet ontmoedigen, ja +hij had zelfs de onbeschaamdheid, om haar op een goeden dag te willen +dwingen zijn wenschen te bevredigen. Op strengen toon dreigde ze hem +toen zijn vermetelheid door don Anastasio te zullen doen straffen. Dit +maakte hem bang, hij beloofde niet meer van liefde te zullen spreken +en, afgaande op die belofte, vergaf zij het gebeurde. + +Don Huberto, die een zeer slecht karakter had, zon op wraak, nu hij +zijn hartstocht niet bevredigd zag. Hij wist, dat don Anastasio +jaloersch was en vormde nu een plan zoo slecht als een snoodaard +het maar bedenken kan. Op een avond, dat hij met hem in den tuin +wandelde, zei hij op treurigen toon: "Waarde vriend, ik kan niet +langer leven zonder u mededeeling te doen van een geheim, dat ik u +niet zou ontdekken, indien ik niet wist, dat uw eer u meer waard is +dan uw rust. De band van vriendschap, welke tusschen ons bestaat, +gedoogt niet te verbergen, wat er bij u gebeurt. Bereid u er op voor +een mededeeling te ontvangen, die u evenzeer zal verrassen als leed +doen. Ik moet u treffen op uw meest gevoelige plaats." + +"Ik begrijp u al," viel don Anastasio hem in de rede, "uw nicht is +mij ontrouw geworden." + +"Ik erken haar niet meer als mijn nicht," hernam Huberto met een +schijnheilig gezicht. "Ik verloochen haar en zij is onwaardig om uw +vrouw te zijn." "Martel mij niet langer en spreek, wat heeft Estéfania +gedaan?" riep de ongelukkige man. + +"Zij heeft u verraden. Ge hebt een medeminnaar, dien ze in het geheim +ontvangt. Zijn naam kan ik u niet noemen, want hij is in de duisternis +van den nacht kunnen ontkomen, zonder dat gezien kon worden, wie hij +was. Al wat ik weet, is dat ze u bedriegt, dat is een feit, waarvan +ik zeker ben. 't Is onnoodig u er meer van te zeggen. Ik merk, dat +ge verontwaardigd zijt, dat men uw liefde op zulke wijze beantwoordt +en dat ge op wraak zint. Ik kan dat begrijpen. Denk er niet aan wie +het slachtoffer is. Toon aan de heele stad, dat er niets is, dat gij +niet kunt offeren aan uw eer." + +De verrader stookte op zulk een wijze den te lichtgeloovigen echtgenoot +tegen zijn onschuldige vrouw op en hij schilderde in zulke levendige +kleuren de beleediging, die don Anastasio heette te zijn aangedaan, +dat deze in woede besloot om zijn ongelukkige vrouw te dooden. Hij +wachtte tot de bedienden sliepen en ging toen naar zijn vrouw, die zich +gereed maakte om naar bed te gaan. Zonder te denken aan de schande, +die hij over zijn eerlijke familie bracht, zonder zelfs medelijden +te gevoelen met het kind van zes maanden, dat zijn vrouw onder het +hart droeg, naderde hij zijn slachtoffer en zei op woedenden toon: +"Ellendige, je moet sterven. Je hebt niet meer dan een oogenblik om +te leven, dat mijn goedheid je nog laat om voor het heil van je ziel +te bidden, want ik wil niet dat je je ziel zult verliezen, zooals je +je eer hebt verloren." + +Terwijl hij die woorden sprak, trok hij zijn dolk. De doodelijk +verschrikte vrouw wierp zich op de knieën en smeekte: "Wat is +er? Welke redenen tot ontevredenheid heb ik gegeven? Waarom wil je mij +dooden? Indien ge mij van ontrouw verdenkt, is daar geen reden voor!" + +"Neen, neen! Ik ben maar al te zeker van je verraad. De personen, +die mij gewaarschuwd hebben, zijn te vertrouwen. Huberto...." + +"O!" viel zij hem in de rede. "Vertrouw Huberto niet. Hij is minder je +vriend, dan je denkt. Geloof hem niet, als hij mij beschuldigd heeft." + +"Zwijg, ellendige. Juist door kwaad te spreken van Huberto, vermeerder +je mijn overtuiging van je schuld. Je wilt hem verdacht maken, omdat +hij mij op je slecht gedrag heeft gewezen. Maar dat is overbodig!" + +"Maar wordt toch kalm," smeekte zij, "geef mij ten minste tijd om +te spreken!" + +Hij wilde toesteken. + +"Houd op, barbaar! Denk aan het kind, dat nog niet geboren is, aan +je eigen bloed. Je kan zijn beul niet worden, zonder hemel en aarde +schande aan te doen. Mijn dood vergeef ik je, maar die van het kind +zal rechtvaardiging eischen!" + +Don Anastasio stiet zijn dolk in haar rechterzijde. Zij viel dadelijk +neer. Hij dacht, dat ze dood was, ging het huis uit en verdween +uit Antequerre. + +De ongelukkige vrouw bleef eenigen tijd als levenloos op den grond +liggen en begon toen ze weer tot bezinning kwam om hulp te roepen. De +bedienden snelden toe, er werd een dokter gehaald en deze verklaarde +de wond niet voor levensgevaarlijk. Zij herstelde en bracht na drie +maanden een kind ter wereld. Die zoon, mijnheer Gil Blas, ziet ge +hier voor u. + +Hoewel de kwaadsprekende wereld gewoonlijk de deugd van een vrouw niet +spaart, respecteerde ze die van mijn moeder en dit bloedig tooneel +werd in de stad beschouwd als de waanzinnige daad van een jaloersch +echtgenoot. Men kende hem algemeen als een zeer heftig man. Huberto +de Hordalès begreep wel, dat zijn nicht vermoedde, dat hij het was +geweest, die haar man tot razernij had gebracht; hij gevoelde zich +half gewroken en zag haar niet meer. + +Uit vrees u te vervelen, zal ik u niet spreken van mijn opvoeding, +maar mij ertoe bepalen u mee te deelen, dat mijn moeder er voornamelijk +op aandrong, dat ik goed schermen zou leeren. In de beroemdste zalen +van Granada en Sévilla heb ik daar onderricht in gehad. Zij wachtte +met ongeduld het tijdstip af, dat ik mijn degen met dien van Huberto +zou kunnen meten en deelde mij, toen ik achttien jaar was alles mee, +wat er gebeurd was. U kunt begrijpen, welk een indruk dat verhaal +op mij maakte. Dadelijk zocht ik Hordalès, daagde hem uit, en na een +lang gevecht bracht ik hem drie doodelijke steken toe. + +Don Huberto, die zijn einde voelde naderen, vestigde zijn laatste +blikken op mij en zei, dat hij den dood, dien ik hem gaf, beschouwde +als een gerechte straf voor de misdaad, die hij had begaan tegenover +de eer van mijn moeder. Hij stierf na vergiffenis te hebben gevraagd +aan den hemel, aan don Anastasio, Estéfania en mij. Ik achtte het niet +geraden, om naar huis terug te keeren, trok de bergen over en kwam in +Malaga, waar ik plaatsing vond op een oorlogsschip, dat ging kruisen. + +Al spoedig was er gelegenheid om ons te onderscheiden. We ontmoetten +bij het eiland Albouran een zeeroover, die ter hoogte van Carthagena +een rijk beladen Spaansch schip had genomen. Wij vielen hem aan en +maakten ons meester van de twee schepen, waar we tachtig Christenen +op vonden, die als slaven werden meegevoerd naar Barbarije. De wind +was gunstig en we bereikten spoedig, bij Granada, de kust. + +Toen wij onderzochten uit welke streken de bevrijde slaven afkomstig +waren, deed ik die vraag aan een man met een zeer goed uiterlijk, +die ongeveer vijftig jaar oud kon zijn. + +Hij antwoordde mij zuchtend dat hij uit Antequerre kwam. Door dat +antwoord voelde ik mij bewogen en hij scheen dat te merken. Ik zei, dat +ik ook van die plaats kwam en vroeg of ik zijn naam mocht weten. Hij +antwoordde: "Helaas, 't is mij een nieuwe smart aan uw verlangen te +voldoen. 't Is achttien jaar geleden dat ik Antequerre heb verlaten, +waar men zich mij wel niet dan met afschuw zal herinneren. Ge hebt +zelf misschien wel eens van mij hooren spreken. Ik heet don Anastasio +de Rada". + +"Gerechte hemel," riep ik uit. "Dan zijt gij mijn vader". Geheel +ontdaan riep hij: "Zou het mogelijk zijn, dat gij het ongelukkige kind +zijt, dat door uw moeder nog onder het hart werd gedragen, toen ik haar +aan mijn woede opofferde?" Ik antwoordde: "Ja, vader, ik ben het kind, +dat de deugdzame Estéfania ter wereld bracht, drie maanden na dien +rampzaligen nacht, waarin ge haar badende in haar bloed achterliet." + +Don Anastasio wachtte niet tot ik uitgesproken had; hij wierp zich +in mijn armen en dankte met tranen in de oogen den hemel, dat mijn +moeder was gered geworden. Daarop vroeg hij mij, hoe de onschuld van +zijn vrouw aan het licht was gekomen. Na hem te hebben meegedeeld, +dat niemand daaraan ooit had getwijfeld en dat iedereen wist hoe +vlekkeloos haar gedrag altijd was geweest, vertelde ik hem van het +verraad van Huberto en van de bekentenis, die deze mij stervende had +gedaan. Zoodra wij aan land kwamen, wilde mijn vader met mij naar +Antequerre gaan. Ik verliet met hem het oorlogsschip, kocht te Adra +twee muilezels en wij gingen op reis. Onderweg vertelde hij mij al zijn +avonturen en ik luisterde daarnaar met levendige belangstelling. Na +verscheidene dagen kwamen wij midden in den nacht in Antequerre aan. + +Ge kunt u de verrassing voorstellen van mijn moeder, toen ze den +man, dien ze voor altijd verloren had gewaand en die haar op zoo +wonderlijke wijze was teruggegeven, wederzag. Hij vroeg haar in +berouwvolle woorden vergiffenis voor zijn barbaarschheid. Inplaats +van een moordenaar zag ze in hem slechts den man, dien de hemel haar +had gegeven; zoo heilig is de naam echtgenoot voor een deugdzame vrouw. + +De vreugde mij weer te zien was bij mijn moeder vermengd met vrees. Ze +wist, dat de zuster van Hordalès haar broeder wilde wreken en niets +onbeproefd liet, om mij te laten opsporen. Daardoor vertrok ik nog +dienzelfden nacht en kom nu aan het hof, om te trachten gratie te +krijgen, waarvoor ik den steun noodig heb van den eersten minister, +welken ik door uw bemiddeling hoop te krijgen." + +De dappere zoon van don Anastasio had zijn verhaal geëindigd; ik +beloofde, dat ik zijn zaak aan den minister zou voordragen, wiens +hulp ik wel durfde verzekeren. + +Denzelfden dag reeds sprak ik over de zaak met den minister, die zich +bereid verklaarde don Roger te ontvangen en hem zei: "Don Roger, ik +ken de zaak, die u tot ons heeft gevoerd, Santillano heeft mij die +uitvoerig verteld. Wees gerust, ge hebt niets gedaan, wat niet te +verontschuldigen is. Voornamelijk aan ridders, die hun beleedigde +eer hebben gewroken, verleent de koning gaarne gratie. Voor den +vorm moet ge u in de gevangenis begeven, maar uw verblijf daar zal +niet van langen duur zijn. Gij hebt in Santillano een goed vriend, +die zich met het overige zal belasten." + +Door mijn zorgen werd de gratie hem spoedig verleend. Binnen tien +dagen kon deze nieuwe Télémachus zijn Ulysses en Pénélope gaan +terugvinden. Had hij geen beschermer en geen geld gehad, dan zou hij +minstens een jaar in de gevangenis hebben moeten blijven. Ik trok +uit den bewezen dienst niet meer dan honderd pistolen, maar ik was +nog geen Calderone en versmaadde het kleine niet. + + + + + +HOOFDSTUK IX + +Door welke middelen Gil Blas in korten tijd een aanzienlijk fortuin +maakte en welke airs hij aannam. + + +Die zaak had mij smaak erin gegeven en ik gaf Scipio tien pistolen, +om hem aan te moedigen tot nieuwe opsporingen. Zijn talenten in dit +opzicht heb ik reeds geroemd. De tweede klant, die hij mij aanbracht, +was een boekdrukker, die een werk van een confrater had nagedrukt en +op wiens uitgave beslag was gelegd. Voor driehonderd ducaten wist ik +hem te helpen, het beslag te doen opheffen en hem te vrijwaren voor +een zeer groote boete. Na den boekdrukker kreeg ik met een koopman te +doen. Een Portugeesch schip was in handen gevallen van een zeeroover +uit Barbarije en vervolgens weer genomen door een oorlogsschip uit +Cadix. Het twee derde gedeelte van de koopwaren, waarmee het beladen +was geweest, behoorde aan een koopman uit Lissabon, die ze opeischte en +nu aan het hof te Madrid een beschermer kwam zoeken. Ik interesseerde +mij voor die zaak en ontving vierhonderd pistolen. + +Daarna hielp ik een drogist, die het privilege wilde hebben, om +gedurende tien jaren zekere drankjes in alle steden van Spanje te +verkoopen, met uitsluiting van alle anderen d. w. z. dat anderen die +in deze plaatsen niet zouden mogen verkoopen. Voor tweehonderd pistolen +kreeg hij uitsluitend recht om de wereld met zijn waar te bedriegen. + +Ik ondervond de waarheid van het gezegde, dat de eetlust al etende +komt. Van den minister had ik zoo gemakkelijk de vier gunsten +verkregen, waarvan ik hierboven sprak, dat ik niet aarzelde hem een +vijfde te vragen. Een ridder uit Calatrava bood mij duizend pistolen +aan, indien ik hem gouverneur kon maken van de stad Vera, bij Granada. + +De minister begon te lachen, toen ik met die zaak bij hem aankwam en +zei: "Mijn vriend Gil Blas, het schijnt dat de lust om uw naasten te +helpen zeer groot bij u is. Zoolang het slechts kleinigheden betrof, +heb ik daar niet zoo op gelet, maar wanneer het om grootere zaken gaat, +zult ge u in 't vervolg moeten tevreden stellen met de helft van het +profijt en mij de andere moeten geven. Ge kunt u niet voorstellen, +welk een kosten ik moet maken en wat ik noodig heb om mijn stand +met waardigheid op te houden. Niettegenstaande mijn belangeloosheid, +waarvoor ik overal bekend ben, kan ik toch niet zoo onvoorzichtig zijn, +om mijn persoonlijke belangen over het hoofd te zien". + +Dit gesprek zette mij nog meer aan om op den ingeslagen weg voort te +gaan. Indien het mogelijk was geweest, zou ik graag overal hebben +laten publiceeren, dat zij die gunsten van het hof verwachtten, +zich slechts tot mij hadden te wenden. Ik ging den eenen kant uit en +Scipio den anderen. Gouverneurs werden er door mij gemaakt, ridderordes +verleend, in den adelstand verheven. Eenige goede avonturiers werden +in slechte edellieden veranderd door uitstekende adelbrieven. Ook de +geestelijkheid wilde ik van mijn weldaden doen genieten. Maar ik moest +mij bepalen tot de kleinere posten, de grootere van bisschoppen en +aartsbisschoppen waren het terrein van Calderone. De personen, die +wij kozen, waren natuurlijk niet altijd de bekwaamste en de beste +en wij wisten wel, dat men ons in Madrid niet onbesproken liet, +maar wij troostten ons als gierigaards met het gezicht van het goud. + +Isocrates heeft gelijk, dat hij de onmatigheid en de dwaasheid de +trouwe metgezellen noemt van de rijken. Toen ik dertigduizend ducaten +bijeen had en kans zag om misschien nog tienmaal meer te krijgen, +meende ik voor de wereld op meer waardige wijze mijn positie als +vertrouweling van den eersten minister te moeten ophouden. Ik huurde +een groot huis, meubileerde het keurig, kocht een rijtuig, stelde een +koetsier aan en drie lakeien en daar het rechtvaardig is, om zijn +oude bedienden te bevorderen, verhief ik Scipio tot de driedubbele +waardigheid van kamerdienaar, secretaris en intendant. Het toppunt +was voor mij, dat de minister goedvond, dat mijn personeel livrei +droeg. Het scheelde weinig, of ik had mij verbeeld een bloedverwant +van den hertog te zijn. Ik stelde mij in het hoofd, dat ik daar +misschien wel voor doorging, of misschien gehouden werd voor een van +zijn bastaards, wat ik als een groote eer zou hebben beschouwd. + +Het voorbeeld volgende van mijn meester, wilde ik ook bezoek +ontvangen. Ik belastte Scipio met de zorg een uitstekenden kok voor +mij te zoeken en vulde mijn kelder met de fijnste wijnen. Iederen +avond kwamen er nu hoofd-ambtenaren van het ministerie bij mij +soupeeren. Scipio had ik het recht gegeven, om in zijn verblijf +zijn kennissen op mijn kosten te onthalen. Hij hielp mij om geld +te verdienen en verstond ook uitstekend de kunst om het weer uit te +geven. Dat schaadde mij echter niet, want ik zag van dag tot dag mijn +fortuin toenemen. + +Mijn ijdelheid verlangde alleen nog maar om Fabricius getuige te doen +zijn van dit weelderige leven. Ik twijfelde er niet aan, of hij was +terug uit Andaloesië en om mij het genoegen te geven hem te verrassen, +liet ik hem een anoniem briefje toekomen, waarin ik hem meedeelde, +dat een heer uit Sicilië hem te soupeeren vroeg. Ik gaf hem den dag, +het uur en de plaats aan, waar hij zich moest bevinden. De plaats van +samenkomst was bij mij. Nunez kwam en was buitengewoon verbaasd, dat +ik de vreemde heer was, die hem had uitgenoodigd. Ik zei: "Ja, mijn +vriend, ik ben meester in dit huis, ik houd een equipage, een goede +tafel en heb bovendien een brandkast." "Hoe is het mogelijk!" riep +hij, "dat ik je terug zie in zooveel weelde. Wat ben ik blij, dat ik +je die betrekking heb bezorgd bij graaf Galiano! Ik zeide je wel, +dat hij een edelmoedig man was en dat het je wel goed zou gaan bij +hem. Je hebt zeker den wijzen raad gevolgd, dien ik je heb gegeven en +den hofmeester de vrije hand gelaten. Ik wensch je er hartelijk geluk +mee. Wanneer de intendanten in groote huizen zoo voorzichtig zijn, +worden ze niet rijk." + +Ik liet Fabricius zich er eerst op beroemen, zooveel hij wilde, dat +hij mij die plaats bij graaf Galiano had bezorgd; om zijn vreugde te +temperen, deelde ik hem daarna mee, met welke bewijzen van dankbaarheid +die heer mijn diensten had beloond. + +"Maar ik vergeef den Siciliaan zijn ondankbaarheid. Ik heb eerder +reden, om mij er over te verheugen, dan te beklagen, want als de graaf +niet zoo slecht met mij had gehandeld, zou ik nu in zijn dienst zijn +in Sicilië en misschien in een onzekere positie. In één woord ik zou +niet de vertrouweling zijn van den hertog de Lerme." + +Nunez was zoo levendig getroffen door die laatste woorden, dat hij +de eerste oogenblikken niet kon spreken. "Heb ik goed gehoord? Heb +je het vertrouwen van den eersten minister?" "Ja, ik deel dat met +don Rodrigo de Calderone en naar alle waarschijnlijkheid zal ik het +ver brengen." "Waarlijk, mijnheer de Santillano," antwoordde hij, +"ik bewonder u. Ge zijt bekwaam om alle posten te vervullen. Wat een +talenten vereenigt gij in u! Overigens mijnheer, moet ik u zeggen, +dat ik mij zeer verheug in uw voorspoed." + +"Loop naar den duivel, Nunez, met dat mijnheer spelen. Laat ons +familiair zijn als vroeger." Hij antwoordde mij: "Je hebt gelijk, +ik moet je niet met andere oogen aanzien, omdat je rijk geworden +bent. Maar, om je eerlijk de waarheid te zeggen, was ik eigenlijk +verblind geworden door het verhaal van je gelukkig lot. Nu echter +zie ik weer niemand anders in je dan mijn vriend Gil Blas." + +Ons onderhoud werd gestoord door de komst van vijf of zes ambtenaren +van het ministerie. "Mijne heeren," zei ik, Nunez voorstellende, "gij +zult vanavond soupeeren met don Fabricius, die verzen maakt, koning +Numa waardig en proza schrijft, zooals geen ander." Ongelukkig voor +hem, bekommerden die heeren zich al heel weinig om de poëzie. Zij +namen nauwelijks notitie van hem en of hij al trachtte door +allerlei geestige gezegden hunne aandacht te trekken, het baatte +hem niet. Hij was daardoor zoo verontwaardigd, dat hij plotseling in +stilte verdween. Mijn gasten zetten zich aan tafel, zonder zelfs te +informeeren, waar hij was gebleven. + +Toen ik den volgenden morgen wilde uitgaan, kwam de dichter uit Asturië +mijn kamer binnen. "Ik vraag je verontschuldiging, mijn vriend, +dat ik gisteren zoo ongemerkt ben weggegaan, maar eerlijk gezegd, +voelde ik mij slecht op mijn plaats onder je gasten. Ik kan niet +begrijpen, dat een zoo verlicht man als jij, genoegen kan vinden in +zulk gezelschap. In het vervolg zal ik je ander en beter brengen." + +"Dat zal mij genoegen doen," antwoordde ik, "en ik vertrouw in deze +zaak geheel op je smaak." + +"Doe dat gerust, ik beloof je de meest geniale geesten. Over eenige +oogenblikken zullen mijn vrienden samenkomen, om een glaasje likeur +te drinken; ik zal hen opzoeken en uitnoodigen, dan kunnen ze zich +vrijhouden, want er is een wedstrijd om hen te dineeren en te soupeeren +te hebben. Zoo vermakelijk zijn zij." + +Met deze woorden verliet hij mij en 's avonds, toen het tijd was +voor het souper, kwam hij terug met zes schrijvers, die hij mij onder +allerlei lofliederen den een na den ander voorstelde. Naar zijn woorden +te oordeelen, overtroffen deze schoone geesten die van Griekenland +en Italië. Hij zei, dat hunne werken verdienden gedrukt te worden in +gouden letters. Ik ontving de heeren zeer beleefd en putte mij uit +in betuigingen van hulde, want dat slag menschen is ijdel. + +Hoewel ik niet aan Scipio gezegd had, dat het maal rijkelijk moest +zijn, had hij, wetende wie zijn gasten waren, gezorgd voor uitbreiding +van het personeel. + +Eindelijk zetten wij ons in vroolijke stemming aan tafel. Mijn poëten +begonnen het onderhoud door over zichzelf te praten en zichzelf te +prijzen. Midden onder het souper begon ieder een stuk van zichzelf +voor te dragen. De een zei een sonnet op, een ander declameerde een +tragische scène en een derde leverde critiek op een comedie. Een +vierde wilde een ode van Anacreon voorlezen, vertaald in zeer slechte +Spaansche verzen. Hij werd in de rede gevallen door een van zijn +confraters, die zei, dat hij onjuiste uitdrukkingen bezigde. De +schrijver van de vertalingen gaf dat niet toe en er ontstond een +dispuut, waaraan al de groote geesten deelnamen. De meeningen waren +verdeeld, de partijen wonden zich op, men begon elkaar verschillende +voorwerpen van de tafel naar het hoofd te gooien. Maar het werd nog +erger, de heeren stonden van tafel op en begonnen elkaar met de vuisten +te slaan. Fabricius, Scipio, mijn lakeien en ik hadden moeite hen van +elkaar af te trekken. Toen zij van elkaar waren gescheiden, verlieten +ze mijn huis als een herberg, zonder mij de minste verontschuldiging +te maken over hunne onbeleefdheid. + +"Welnu," zei ik tot Nunez, "roem je dat soort van gasten nu nog +zoo? Ik heb dan maar liever met mijn ambtenaren te doen. Spreek +mij maar niet meer van schrijvers en dichters." Hij antwoordde mij: +"Ik zal wel oppassen je andere te presenteeren. De heeren, die je +gezien hebt zijn nog de redelijkste." + + + + + +HOOFDSTUK X + +De zeden van Gil Blas bederven aan het hof geheel. Van de opdracht +die de graaf de Lemos hem gaf en in welke intrige die heer en hij +zich wikkelden. + + +Toen het bekend werd, dat ik zoo in de gunst stond bij den hertog +de Lerme, had ik spoedig een soort hofhouding. Alle morgens bevonden +zich in mijn antichambre veel menschen. Twee soorten kwamen er bij me: +personen, die mij betaalden om voor hen gunsten aan den minister te +vragen en anderen, die mij kwamen smeeken en voor wie ik gratis doen +moest wat zij vroegen. De eersten waren zeker aangehoord en geholpen +te worden, de tweeden werden meestal dadelijk afgescheept, ofwel ik +liet hen zoolang wachten, dat ze hun geduld verloren. Voor ik aan +het hof kwam, was ik goedhartig en medelijdend, maar daar kent men +geen medegevoel en ik werd hard als een keisteen. Van genegenheid +voor mijn vrienden was geen sprake meer. De wijze, waarop ik Joseph +Navarro behandelde, is daar een bewijs van. + +Deze Navarro, aan wien ik zooveel verplichting had en die eigenlijk de +eerste oorzaak was van mijn fortuin, kwam op zekeren dag bij mij. Na +vele vriendschapsbetuigingen, die ik gewoonlijk van hem hoorde wanneer +wij elkaar aantroffen, verzocht hij mij aan den hertog de Lerme zekere +betrekking te vragen voor een vriend van hem, iemand die zeer bekwaam +was en goed, maar een betrekking moest hebben om te bestaan. Joseph +voegde er aan toe: "Daar ik uw goedhartigheid ken, twijfel ik er niet +aan, of ge zult met genoegen dien man helpen; hij zal u er steeds +dankbaar voor blijven." Dat wilde dus met andere woorden zeggen, dat +ik er niets voor zou krijgen. Hoewel ik weinig zin in de zaak had, +liet ik dat niet blijken, en ik beloofde hem, dat ik mijn best zou +doen en dat zijn vriend op die betrekking kon rekenen. + +Met die verzekering ging Joseph voldaan naar huis. Maar de man, dien +hij had aanbevolen, kreeg die betrekking niet. Ik gaf haar aan een +ander, die mij duizend ducaten daarvoor had geboden. Aan die som gaf +ik de voorkeur boven alle dankbaarheid en betuigingen daarvan. Toen ik +Joseph later zag zei ik: "Wel Navarro, wat is het jammer, dat ge te +laat zijt gekomen, om mij over die betrekking te spreken. Calderone +is mij voor geweest en heeft die plaats al begeven. Het spijt mij +buitengewoon, dat ik u geen beter nieuws kan meedeelen." Joseph +geloofde mij en wij scheidden als vrienden, maar ik geloof, dat hij +later de waarheid ontdekte, want hij kwam niet meer bij mij. Inplaats +van er berouw over te hebben, dat ik op zulk een wijze een goeden +vriend had bedrogen, deed het mij genoegen. Behalve dat de diensten, +die hij me vroeger had bewezen mij hinderden, vond ik, dat het voor +iemand van mijn positie aan het hof eigenlijk niet paste, om met een +hofmeester om te gaan. + +Het is lang geleden, dat ik het laatst over den graaf de Lemos heb +gesproken; laat ons thans tot dien heer terugkeeren. Nu en dan zag ik +hem; ik had hem de duizend pistolen gebracht, waarvan ik hierboven +vertelde. Later bracht ik hem op bevel van zijn oom den hertog nog +duizend. De graaf de Lemos wilde dien dag een lang onderhoud met mij +hebben. Hij zei mij, dat hij zijn doel volkomen had bereikt en dat +hij de eenige vertrouweling was geworden van den prins. Vervolgens +belastte hij mij met een zeer eervolle taak, waarop hij mij reeds +eenigszins had voorbereid. "Vriend Santillano, er moet nu gehandeld +worden. Spaar niets om een jeugdige schoonheid te zoeken, die waardig +is om den prins te amuseeren. Gij hebt verstand en ik behoef u er +niets meer van te zeggen. Span al uw krachten in en wanneer ge een +gelukkige ontdekking zult gedaan hebben, kom mij dan waarschuwen." + +Ik beloofde den graaf mijn best te zullen doen; ik was wel niet op de +hoogte van dit soort werk maar het kon niet zoo moeilijk zijn waar het +immers door zoo veel menschen gedaan wordt. Ik had weinig routine in +die zaken, maar twijfelde niet, of Scipio zou mij kunnen helpen. Dus +liet ik hem bij mij komen en zei: "Mijn vriend, ik heb je iets op +te dragen. Weet je wel, dat te midden van de gunsten van de fortuin, +ik voel, dat mij iets ontbreekt." Hij viel mij in de rede. "Ik raad +gemakkelijk wat het is, ge hebt behoefte aan een schoone nimf, die u +verstrooiïng geeft. Het is te verwonderen, dat gij in de kracht van +uw leven er niet een hebt." + +Glimlachend zei ik: "Mijn vriend, ik bewonder je vlugheid van +verstand. Ja, ik wil een maîtresse hebben en jij moet die voor mij +zoeken. Maar ik waarschuw je vooruit, dat ik zeer moeilijk ben te +voldoen in dat opzicht. Ik moet een mooi en aardig meisje hebben, +dat niet van slechte zeden is." + +"Wat ge wenscht is wel een weinig zeldzaam, maar wij zijn hier in een +stad waar alles te vinden is, en dus heb ik hoop spoedig te slagen." + +Werkelijk zei hij me na drie dagen: "Ik heb een schat ontdekt, +een jonge dame, genaamd Catalina, van goede familie en verrukkelijk +schoon. Ze woont samen met een tante, in een kleine woning, waar ze +zeer netjes leven van hare inkomsten, die niet groot zijn. Zij hebben +een soubrette in dienst, die mij bekend is en mij verzekerd heeft, +dat hoewel haar deur voor iedereen gesloten is, ze die wel zou willen +openen voor een rijken en beleefden galant, mits die, om schandaal +te vermijden, bereid is, om alleen 's nachts te komen. Ik heb met de +soubrette over u gesproken, ze zou dat aan de dames overbrengen en +mij morgen het antwoord brengen op een afgesproken plaats." + +"Dat is goed. Als die vrouw met wie je gesproken hebt je maar niets +heeft wijs gemaakt!" "Neen, neen, ik heb bij de buren gevraagd en +naar alles wat ik hoorde is senora Catalina precies wat gij verlangt, +d.w.z. een Danaë bij wie gij den Jupiter moogt gaan spelen ten koste +van een gouden regen van pistolen. + +Den volgenden dag kwam de dienstbode aan Scipio zeggen, dat haar +meesteres mij 's nachts wilde ontvangen. Tusschen elf en twaalf uur +ging ik er heen. De soubrette ontving mij zonder licht en nam mij +bij de hand, om mij naar een nette zaal te geleiden, waar de dames +keurig gekleed mij afwachtten. Ze stonden op en groetten mij beleefd, +ik meende dames van deftigen stand te zien. De tante, die senora Mencia +heette, trok hoewel zij nog schoon was, minder mijn aandacht. Men kon +alleen maar haar nicht aanzien, die me een godin toescheen. Indien +men haar nauwkeurig bekeek, had men misschien kunnen zeggen, dat zij +geen volmaakte schoonheid was, maar ze was zoo gracieus en zoo pikant +dat mannenoogen in haar geen gebreken konden zien. + +Het was of mijn zinnen verstoord waren. Ik vergat, dat ik daar +slechts gekomen was als tusschenpersoon en sprak namens mijzelf, +als hartstochtelijk verliefd man. + +Om mij te doen bedaren, zei de tante: "Mijnheer de Santillano, ik +zal eerlijk met u spreken; na het goeds, dat ik van u heb gehoord, +heb ik besloten u te ontvangen maar bedenk wel, tot nu toe heb ik mijn +nicht in afzondering opgevoed. Gij zijt om zoo te zeggen de eerste, +aan wiens blikken ik haar blootstel. Indien gij haar waardig oordeelt +om uw echtgenoote te worden, dan zal ons dat een eer zijn. Gij moet +beslissen of ge haar dien prijs waardig keurt, goedkooper krijgt +ge haar niet." Dit onverhoedsche schot verschrikte het liefdegodje, +dat juist een pijl zou afzenden. + +Dat voorstel van een huwelijk bracht mij weer tot mijn volle +bewustzijn. Ik werd plotseling weer de trouwe agent van den graaf de +Lemos en veranderend van toon, antwoordde ik senora Mencia: "Mevrouw, +uw oprechtheid bevalt mij en ik wil die navolgen. Welke positie ik ook +aan het hof bekleed, ik ben toch de onvergelijkelijke Catalina niet +waardig. Ik heb voor haar een schitterende partij ter beschikking en +bestem den prins van Spanje voor haar." + +De tante zei op koelen toon: "Het is voldoende, indien gij de hand +van mijn nicht weigert. Het is niet noodig daaraan een ongepaste +aardigheid toe te voegen." + +"Mevrouw!" riep ik uit, "het is geen aardigheid, ik ben zeer ernstig, +ik heb in opdracht een dame te zoeken, die waard is met geheime +bezoeken van den prins te worden vereerd en ik vind die in uw huis." + +Senora Mencia was zeer verwonderd die woorden te vernemen en ik merkte, +dat ze haar goed bevielen. Ze meende echter eenigszins terughoudend +te moeten zijn, en antwoordde dus: "Wanneer ik u goed heb begrepen, +ben ik verplicht u te zeggen, dat ik het volstrekt niet zou toejuichen, +indien mijn nicht de maîtresse werd van een prins. Mijn deugd verzet +zich tegen dat denkbeeld." + +Ik viel haar in de rede: "Ge praat van deugd als een burgervrouw. Men +moet die zaken niet beschouwen van een moreel standpunt. Dat is al +het schoone eraan ontnemen. Men moet ze bezien met verrukking: +aanschouw den erfgenaam der monarchie aan de voeten van de +gelukkige Catalina. Stel u voor, dat hij haar aanbidt en overlaadt +met geschenken. Bedenk, dat hij haar misschien een held zal doen +geboren worden, die den naam zijner moeder onsterfelijk zal maken +met den zijne." + +Hoewel de tante niets liever wilde dan wat ik voorstelde, veinsde zij +nog niet te kunnen besluiten en Catalina, die niets liever wilde dan +den prins reeds bij zich te hebben, wendde onverschilligheid voor. Dat +gaf mij aanleiding om mijn batterijen opnieuw te openen, totdat +senora Mencia zich bereid verklaarde tot overgave van de vesting op +de volgende voorwaarden: _primo_, dat, wanneer de prins van Spanje na +mijn rapport een nachtelijk bezoek zou brengen, ik daarvan aan de dames +mededeeling zou komen doen beneven van den nacht, welken hij daarvoor +zou uitkiezen. _Secundo_, dat de prins de dames zou bezoeken als een +gewone galant en slechts vergezeld door den graaf de Lemos en mij. + +Na die overeenkomst waren de dames zoo vriendelijk mogelijk tegen +mij. Ik waagde zelfs eenige kleine familiariteiten, die niet al te +slecht werden ontvangen en toen ik afscheid nam omhelsde zij mij +uit eigen beweging met alle mogelijke liefkoozingen. Het is iets +merkwaardigs, de gemakkelijke intimiteit tusschen bewerkers van +liaisons en de vrouwen, die ze noodig hebben; men zou hebben gezegd, +als men mij weg had zien gaan, dat ik gelukkiger was geweest dan +inderdaad het geval was. + +De graaf de Lemos was buitengewoon verheugd, toen ik hem vertelde, +dat ik een ontdekking had gedaan, zoo goed als hij maar wenschen +kon. Ik vertelde hem zooveel van Catalina, dat hij lust kreeg haar +te zien. Ik bracht hem bij haar den volgenden nacht en hij moest +toestemmen, dat ik zeer gelukkig was geweest. Hij zei de dames, dat +hij er niet aan twijfelde, of de prins zou zeer voldaan zijn over de +schoone, die voor hem was bestemd en dat zij van haar kant reden had +om tevreden te zijn met zulk een minnaar, dat de prins edelmoedig was, +goedhartig en zacht. Eindelijk verzekerde hij, dat hij daar verschijnen +zou zooals zij het wenschte, zonder opzien en zonder gevolg. + +Wij gingen daarop terug naar het huis van den graaf en hij verzocht +mij den volgenden dag zijn oom op de hoogte te brengen van dit avontuur +en hem nog duizend pistolen te vragen. + +Den volgenden dag gaf ik den hertog de Lerme een nauwkeurig verslag +van wat er gebeurd was. Ik verborg hem slechts ééne zaak, ik sprak hem +niet van Scipio; ik gaf mijzelf de eer van de ontdekking van Catalina, +want men geeft zichzelf graag van alles de eer bij groote heeren. + +De minister maakte mij zijn compliment en zei op schertsenden toon: +"Het verheugt mij waarlijk, mijnheer Gil Blas, dat ge bij al uw andere +talenten ook nog dat bezit, om schoonheden te ontdekken. Wanneer ik +er soms eens een mocht noodig hebben, zult ge zeker wel goed vinden, +dat ik mij tot u wend." "Excellentie, ik bedank u voor uw woorden, +maar u zult mij toestaan te zeggen, dat ik er eenig bezwaar tegen +zou maken, om u dergelijke genoegens te verschaffen. Don Rodrigo is +al zoolang daarmee belast, dat het onrechtvaardig zou zijn hem dat +voorrecht te ontnemen." De hertog glimlachte om mijn antwoord en vroeg +of zijn neef geen geld noodig had voor deze zaak. Ik deelde hem mee, +dat ik in opdracht had hem daarvoor duizend pistolen te vragen. De +minister antwoordde: "Ge kunt ze hem brengen, zeg hem dat hij ze niet +moet sparen en dat hij tegemoet komt aan alle onkosten, die de prins +zou willen maken." + + + + + +HOOFDSTUK XI + +Van het geheime bezoek en van de geschenken, die de prins aan +Catalina gaf. + + +Dadelijk ging ik vijfhonderd dubbele pistolen brengen aan den +graaf de Lemos. Deze zei: "Ge komt, of ge geroepen waart; ik heb +met den prins gesproken en deze brandt van verlangen om Catalina te +zien. Reeds vannacht zal hij in stilte het paleis verlaten en haar +bezoeken. Die zaak is beklonken en mijn maatregelen zijn daarvoor +reeds genomen. Waarschuw dus de dames en geef haar het geld. Ze moeten +weten, dat het geen gewone minnaar is, dien ze zullen ontvangen. Daar +gij hem met mij zult vergezellen, moet ge maken, dat ge vanavond in +zijn slaapkamer zijt. Ik oordeel het 't beste, dat wij uw rijtuig +nemen. Zorg dus, dat het omstreeks twaalf uur in de omgeving van het +paleis gereed staat." + +Na dit gesprek ging ik naar de dames. Ik zag Catalina niet; men zei, +dat zij rustte. + +Dus sprak ik alleen met senora Mencia. "Mevrouw, neem mij als 't u +blieft niet kwalijk, dat ik in uw huis verschijn, maar ik kon het +onmogelijk vermijden. Ik moet u meedeelen, dat de prins vannacht zal +komen en hier heb ik een offerande, die hij naar den tempel zendt, +opdat de godheid hem gunstig gezind zal zijn. Zooals u ziet heb ik +u niet in een slechte zaak betrokken." + +Zij bedankte mij daarvoor en vroeg mij vervolgens, of de prins ook +van muziek hield, waarop ik haar antwoordde, dat hij daar dol op was. + +"Des te beter! Het doet mij een zeer groot genoegen, dat ge mij +dit zegt, want mijn nicht heeft een stem als een nachtegaal, speelt +verrukkelijk luit en danst prachtig." + +"Almachtig!" riep ik uit. "Wat een volmaaktheid! Een enkel van die +talenten is voldoende voor een meisje, om haar fortuin te maken." + +Nadat aldus de weg was bereid, wachtte ik tot het uur, waarop ik +naar den prins moest gaan. Ik gaf mijn koetsier bevel om in te +spannen en reed eerst naar den graaf de Lemos, die me zei, dat de +prins om zich gemakkelijker van elk gezelschap te kunnen ontdoen, +een lichte ongesteldheid had voorgewend. De graaf liet mij bij het +paleis achter. Ik moest zoolang wachten, dat ik begon te gelooven, +dat onze minnaar een anderen weg had gekozen of den lust verloren had, +Catalina te zien; alsof prinsen ooit dit soort verlangens verloren +voordat ze bevredigd waren! Eindelijk verschenen twee mannen, die +mij aanspraken. Toen ik hen herkend had namen beiden in het rijtuig +plaats en ik ging op den bok zitten bij den koetsier, om hem den weg +te wijzen. Op vijftig pas afstand van het huis liet ik stilhouden en +wij liepen naar de deur, die bij onze nadering werd geopend en achter +ons gesloten. + +Wij bevonden ons eerst in dezelfde duisternis, waarin ik den eersten +keer was geweest; wel had men nu aan een van de muren een kleine +lamp gehangen, maar die gaf bijna geen licht. Dat alles diende om +het avontuur aantrekkelijker te maken voor onzen held, die levendig +getroffen werd door het zien van de dames in de zaal, waar het heldere +licht van een zeer groot aantal kaarsen een scherpe tegenstelling +vormde met de duisternis daarbuiten. De dames waren zeer smaakvol +gekleed. + +"Welnu, prins!" zei de graaf de Lemos, "zou men u wel het +genoegen kunnen verschaffen twee bevalliger dames te zien dan deze +twee?" "Inderdaad", was het antwoord, "ik behoef niet te denken, +dat ik mijn hart weer zal meenemen bij mijn vertrek. Ik zou het aan +de tante verliezen, als de nicht er niet was." + +Na deze voor een tante zoo vleiende woorden, maakte hij allerlei +complimentjes aan de nicht, die hem zeer geestige antwoorden gaf. + +Daar het aan personen, die bij een onderhoud van geliefden een rol +spelen, zooals ik bij die gelegenheid deed, geoorloofd is zich in +het gesprek te mengen mits het is om het vuur aan te wakkeren, zei ik +tegen den galant, dat zijn nimf verrukkelijk zong en luit speelde. Het +deed hem buitengewoon veel genoegen te vernemen, dat zij die talenten +bezat en hij verzocht haar daarvan een proeve te willen geven. Ze gaf +daaraan gevolg en zong werkelijk treffend mooi, zoodat de prins zich +op de knieën liet vallen, vervoerd door liefde en genot. Maar genoeg +over deze samenkomst; laat ons enkel zeggen, dat het noodig was den +prins aan te manen het huis te verlaten, omdat de dag aanbrak. + +Ik vertelde den volgenden morgen het avontuur aan den hertog de Lerme, +want hij wilde alles weten. Juist had ik mijn verhaal geëindigd, +toen de graaf de Lemos aankwam en ons zei: "De prins is zoo vervuld +van Catalina, dat hij zich voorneemt haar dikwijls te bezoeken. Hij +wil haar heden voor tweeduizend pistolen aan edelgesteenten zenden, +maar bezit niets. Hij heeft mij gezegd, dat hij mij eeuwig dankbaar +zal zijn, indien ik hem dat geld wist te verschaffen en ik heb +hem geantwoord dat hij gerust kon zijn, want dat ik vrienden heb +en crediet." + +De hertog zei, dat aan dit verlangen zou worden voldaan. De graaf +de Lemos ging daarna met mij naar een juwelier, waar wij kostbare +sieraden kochten, die ik naar Catalina bracht. + +Men behoeft niet te vragen, of ik gunstig werd ontvangen door de dames, +toen ik 's nachts de geschenken bracht. Verrukt over de liefde en de +mildheid van den prins bedankten ze mij, dat ik haar een zoo goede +kennismaking had verschaft. + +Opgewonden door de vreugde, ontsnapten haar eenige woorden, die deden +vermoeden, dat het een kleine bedriegster was, die ik aan den zoon +van onzen grooten monarch had geleverd. Om het fijne van de zaak te +weten, ging ik naar huis, met het voornemen een onderhoud met Scipio +te hebben. + + + + + +HOOFDSTUK XII + +Wie Catalina was. Verlegenheid van Gil Blas, zijn onrust en welken +voorzorgsmaatregel hij moest nemen, om tot rust te komen. + + +Toen ik thuiskwam, hoorde ik een groot geraas. Ik vroeg, wat het +beteekende en men zei mij, dat Scipio dien avond een souper gaf aan een +half dozijn van zijn vrienden. Ze zongen luidkeels en schaterden van +het lachen. Die maaltijd was zeker niet het banket van de zeven wijzen. + +De gastheer, verwittigd van mijn komst, zei tot het gezelschap: +"'t Is niets heeren, mijn meester is thuisgekomen, maar dat behoeft +ons niet te storen. Ik heb hem maar een paar woorden te zeggen en +ben dan weer terug." + +"Wat is dat voor een leven? Wat voor soort menschen is het, dat ge +daar beneden onthaalt? Zijn het dichters?" vroeg ik. + +"Neen," antwoordde hij, "gelukkig niet, het zou jammer zijn aan zulke +lieden uw wijn te drinken te geven. Ik maak er een beter gebruik +van. Er is onder de gasten een jongeman, die zeer rijk is en een +betrekking wil krijgen door uw invloed en door zijn geld. Voor hem +wordt het feest gegeven; bij iederen teug, dien hij drinkt, vermeerder +ik het voordeel, dat u daarbij hebben zult met tien pistolen en +'t is mijn plan hem tot aan den dag te laten drinken". + +"Als dat zoo is", antwoordde ik, "ga dan maar weer aan tafel en spaar +den wijn niet." + +Ik oordeelde het niet het juiste oogenblik om met Scipio over de +zaak te spreken, maar den volgenden morgen zei ik: "Vriend Scipio, +je weet hoe wij samen leven. Ik behandel je meer als vriend dan +als een ondergeschikte, het zou dus niet goed van je zijn om mij te +bedriegen. Laten wij dus geen geheimen voor elkander hebben. Ik zal +je een zaak meedeelen, die je zal verrassen en jij van jouw kant +moet me zeggen wat je denkt van de twee dames, met wie je mij in +kennis hebt gebracht. Al doen ze zich met nog zooveel oprechtheid +en eenvoud voor, ik geloof, onder ons gezegd, dat ze doortrapt en +geslepen zijn. Indien ik ze juist beoordeel, dan heeft de prins geen +reden om zich op mij te beroemen, want het is voor hem, dat ik je een +maitresse heb gevraagd. Ik heb hem naar Catalina gebracht en hij is +verliefd op haar geworden." + +Scipio antwoordde mij: "Mijnheer, u hebt mij teveel goedheid bewezen, +dan dat ik onoprecht met u zou omgaan. Gisteren heb ik een onderhoud +gehad met de dienstbode van de dames en die heeft me hare geschiedenis +meegedeeld. + +Catalina is de dochter van een armen edelman uit Aragon. Op haar +vijftiende jaar was ze wees en even arm als mooi. Zij werd ten huwelijk +gevraagd door een ouden commandant die haar naar Tolédo bracht, waar +hij stierf na zes maanden meer een vader dan een echtgenoot voor +haar te zijn geweest. Zijn nalatenschap bestond uit niet meer dan +driehonderd pistolen. Catalina ging toen samenwonen met senora Mencia, +die nog zeer in de mode was, hoewel ze wel achteruit ging. De dames +begonnen een leven te leiden, waarmee het gerecht wel eens nader wilde +kennismaken. Dat beviel haar niet, ze verlieten plotseling Tolédo, om +zich te gaan vestigen in Madrid, waar ze twee jaar leven zonder omgang +te hebben met andere dames. Maar het merkwaardigste is: zij hebben twee +huizen gehuurd, die slechts gescheiden worden door een muur en men kan +door den kelder van het eene in 't andere komen. Senora Mencia bewoont +met een jonge dame het eene huis en de weduwe van den commandant heeft +in het andere haar intrek met een oude gezelschapsjuffrouw, die ze +voor haar grootmoeder laat doorgaan, zoodat ze nu eens de nicht is, +die door hare tante is opgevoed en dan weer de kleindochter, onder +bescherming van hare grootmoeder. Als zij de nicht is heet ze Catalina +en speelt ze voor kleindochter dan wordt ze Sirena genoemd". + +Bij het hooren van den naam Sirena voelde ik, dat ik verbleekte en +ik viel Scipio in de rede: "Wat zeg je daar! Helaas, ik ben bang dat +zij de maitresse is van Calderone!" + +"Ja zeker, dat is zij! ik dacht, dat het u een genoegen zou doen, +wanneer ik u dat nieuwtje kon vertellen!" + +"Mij een genoegen doen? Mijn leed is niet te overzien! Wat zullen +van dat alles de gevolgen zijn?" + +Scipio antwoordde mij: "Maar welk ongeluk kan daardoor dan +gebeuren? Het is niet zeker, dat don Rodrigo ontdekt hetgeen er +voorvalt en als ge vreest, dat hij het merkt, waarschuw dan den eersten +minister. Vertel hem de zaak zooals zij is. Hij kan aan uw goede trouw +niet twijfelen en als Calderone later probeert om u een hak te zetten, +dan weet hij, dat daarbij wraakzucht in het spel is." + +Scipio had door die woorden mijn vrees wel eenigszins weggenomen. Ik +volgde zijn raad en deelde den hertog mijn ontdekking mee. De minister +lachte er om. "Ga maar gewoon je gang, 't is voor Calderone nog een +eer, om dezelfde dame te beminnen als onze prins." + +Ook den graaf de Lemos bracht ik op de hoogte en ik vroeg hem zijn +protectie, wanneer Calderone soms iets mocht ontdekken en zich op +mij wilde wreken. Op die wijze meende ik mij voldoende te hebben +beveiligd. Ik vergezelde den prins nog meermalen naar Catalina, +anders gezegd de schoone Sirène, die door de eigenaardige inrichting +van haar huis het middel had gevonden om don Rodrigo te bedriegen. + + + + + +HOOFDSTUK XIII + +Gil Blas gaat voort met den heer te spelen. Hij krijgt berichten +van zijn familie. Welken indruk die op hem maken. Hij verliest zijn +vriend Fabricius. + + +Ik heb reeds gezegd, dat er 's morgens altijd veel personen in mijn +antichambre waren. Naar het gebruik van het hof echter en om gewichtig +te schijnen, had ik de gewoonte aangenomen om tegen ieder te zeggen, +dat men mij de zaak schriftelijk moest meedeelen. Ik was daar zoo aan +gewend geraakt, dat ik het op zekeren morgen ook tot mijn huisheer zei, +toen hij mij er opmerkzaam op kwam maken, dat ik hem een jaar huur +schuldig was. Mijn slager en mijn bakker bespaarden mij de moeite, +zóó prompt kwamen ze iedere maand met hun verzoekschrift aanzetten. + +Nog een andere belachelijke eigenschap had ik aangenomen, n.l. van +groote heeren te spreken, alsof ik huns gelijke was. Indien ik +b.v. den hertog van Alva, den hertog van Assune, of den hertog de +Medina Sidonia noemde, zei ik altijd kortweg Alva, Assune en Medina +Sidonia. Ik was in één woord zoo trotsch en ijdel geworden, dat ik niet +meer de zoon was van mijn vader en moeder. Helaas! arme stalmeester +en arme vrouw, ik informeerde er niet naar of zij gelukkig dan wel +ellendig en armoedig leefden in Asturië! + +Ik had mijn familie vergeten, toen op zekeren dag een jongeman bij +mij binnenkwam, die zei, dat hij mij alleen wenschte te spreken. Ik +liet hem in mijn kabinet en daar ik zag dat hij een man was uit +het gewone volk, bood ik hem geen stoel aan, maar vroeg dadelijk, +wat hij verlangde. "Mijnheer Gil Blas," zei hij, "herkent ge mij +niet?" Oplettend bekeek ik zijn trekken, maar ik was verplicht +te zeggen, dat ik niet wist, wie hij was. "Ik ben een van uw +dorpsgenooten, geboren te Oviédo en zoon van Bertrand Muscada, den +kruidenier, den buurman van uw oom den kanunnik. U herken ik heel goed, +wij hebben wel duizendmaal samen gespeeld." + +"Van de spelen in mijn jeugd herinner ik mij maar heel weinig meer; de +zorgen, die ik later heb gehad, hebben mij ze doen vergeten", zei ik. + +"Ik ben te Madrid gekomen," vervolgde hij, "om af te rekenen met +een leverancier van mijn vader en hoorde van u spreken. Men zei me, +dat ge een goede betrekking hadt aan het hof en dat ge al rijk waart +als een jood. Ik maak u er mijn compliment over en ik ben blij, +dat ik bij mijn terugkomst uw familie genoegen kan doen met zulk een +aangename tijding." + +Beleefdheidshalve kon ik niet nalaten mijn kruidenier te vragen naar +mijn vader, moeder en oom, maar ik deed dat zoo koel, dat ik hem geen +aanleiding gaf, om mijn liefde voor mijn familie te prijzen. Hij gaf +mij dat te kennen. Mijn onverschilligheid voor menschen, die mij zoo +dierbaar moesten zijn, hinderde hem en daar hij een openhartige jongen +was, zei hij: "Ik meende, dat ge meer belang zoudt stellen in uw naaste +familie. Op welk een koelen toon vraagt ge naar hen! Het schijnt wel +of ge hen vergeten hebt. Weet ge iets van hun toestand? Uw vader en +moeder zijn nog altijd in betrekking en van uw oom, die geplaagd wordt +door ziekte en gebreken van den ouderdom, is het einde nabij. Hij +heeft hulp noodig en daar gij in staat zijt uw familie goed te doen, +geef ik u als vriend den raad om hun ieder jaar tweehonderd pistolen +te zenden. Door dien steun kunt ge hun, zonder dat het u zelf hindert, +een gemakkelijk en gelukkig leven verschaffen." + +Inplaats van getroffen te zijn door zijn woorden, hinderde het mij +slechts, dat hij de vrijmoedigheid had genomen, om zich in mijn zaken +te mengen. Met meer voorzichtigheid zou hij misschien meer van mij +gedaan hebben gekregen. Hij merkte wel, dat ik ontstemd was, maar ging +op het onderwerp door tot ik eindelijk mijn geduld verloor en zei: +"'t Is genoeg, mijnheer de Muscada, meng u niet in zaken, die u niet +aangaan. Ga naar den leverancier van uw vader en reken met hem af. Het +past u niet, mij mijn plicht voor te schrijven. Ik weet beter dan gij, +wat ik in deze aangelegenheid heb te doen." Met die woorden wees ik +hem de deur. + +Wat hij mij gezegd had, maakte intusschen wel indruk op mij, ik +verweet mijzelf, dat ik een onnatuurlijke zoon was. Ik herinnerde mij +de zorgen, die men in mijn jeugd voor mijn opvoeding had gehad en +hoeveel ik aan mijn ouders verschuldigd was; maar andere gedachten +drongen deze overwegingen weer op den achtergrond. Ik vergat mijn +familie. Er zijn vele vaders, die zulke kinderen hebben. + +De gierigheid en eerzucht, die zich van mij hadden meester gemaakt, +veranderden mijn humeur geheel. Ik had mijn vroolijkheid verloren +en werd teruggetrokken en stil. Fabricius, die merkte dat ik mij met +niets anders bezighield dan met de zorg voor mijn fortuin, kwam maar +zeer zelden meer bij mij. Op zekeren dag kon hij zich niet weerhouden +te zeggen: "Waarlijk Gil Blas, ik herken je niet meer. Voor je aan het +hof kwam, was je altijd rustig en kalm, nu ben je steeds zenuwachtig +en gejaagd. Je vormt plan op plan om je te verrijken en hoe meer je +krijgt, hoe meer je hebben wilt. Ook ben je niet meer zoo vrij in den +omgang, je verbergt, wat er in je omgaat. Om kort te gaan, Gil Blas, +je bent niet meer de Gil Blas, dien ik gekend heb." + +"Dat is zeker scherts", antwoordde ik op vrij koelen toon. "Ik merk +niet, dat ik in eenig opzicht ben veranderd." + +"En toch is het zoo, mijn vriend," vervolgde hij. "Als ik vroeger bij +je aanklopte, maakte je zelf de deur open en ik kwam vrij en zonder +complimenten je kamer binnen. Wat een verschil met tegenwoordig! Je +hebt lakeien, men laat mij in een antichambre wachten en ik moet +aangediend worden, voor ik met je kan spreken. En hoe ontvang je mij +dan? Met koele beleefdheid. 't Is of mijn bezoeken je beginnen te +vervelen. Denk je, dat zoo iets aangenaam is voor een man, die je +kameraad is geweest? Neen Santillano, dat bevalt mij in het geheel +niet. Adieu, laten wij in der minne scheiden." + +Ik liet hem gaan zonder de minste poging te doen, om hem terug +te houden. In den toestand waarin mijn geest verkeerde, scheen de +vriendschap van een dichter mij niet zulk een kostbaar bezit, om mij +over het verlies daarvan te bedroeven. Ik vond genoegen in den omgang +met andere ambtenaren, wier stemming met de mijne overeenkwam. Die +kennissen waren mannen, waarvan de meesten ik weet niet waar vandaan +kwamen en die door hun gelukkig gesternte hun betrekkingen hadden +gekregen. Zij gevoelden zich behagelijk in hun positie, schreven +de weldaden, waarmee de koning hen had overladen, slechts aan eigen +verdiensten toe en vergaten zichzelf. + +O Fortuna! zoo deelt gij meestal uw diensten uit. Epictetus, de +Haïker, had geen ongelijk toen hij u vergeleek met een jonkvrouw, +die zich overgeeft aan knechts. + + + + + + +NEGENDE BOEK + + +HOOFDSTUK I + +Scipio wil Gil Blas laten trouwen en stelt hem de dochter van een +rijken en beroemden goudsmid voor. De stappen, die daartoe worden +gedaan. + + +Op een avond dat het gezelschap, dat bij mij gesoupeerd had, was +vertrokken, bevond ik mij alleen met Scipio. Ik vroeg hem wat hij +dien dag had gedaan. "Een meesterwerk," antwoordde hij. "Ik wil u rijk +laten trouwen met de eenige dochter van een goudsmid, dien ik ken." + +"De dochter van een goudsmid!" riep ik op minachtenden toon. "Ben +je gek geworden, dat je me zulk een burgerlijk meisje durft voor te +stellen? Wanneer men zijn verdiensten heeft en men heeft aan het hof +een zekere positie, dan heeft men het recht zijn blikken verder te +doen reiken." + +"Nu mijnheer, sla maar zoo'n toon niet aan! Denk er aan, dat het +de man is, die den adel bepaalt en weet wel, dat het een partij +is van minstens honderd duizend ducaten! Is dat niet een mooi stuk +goudsmidswerk?" + +Toen ik van die groote som hoorde, werd ik meer handelbaar en +zei tegen mijn secretaris: "Ik geef mij over. De bruidschat doet +me beslissen! Wanneer kan ik dat geld opnemen?" "Zachtjes aan, +mijnheer! Een beetje geduld. Eerst moet ik de zaak nog aan den vader +meedeelen." + +Lachend riep ik: "dat huwelijk is dus nog niet ver gevorderd!" Hij +antwoordde mij: "Verder dan ge denkt. Als ik maar een uur met den +goudsmid heb gesproken, sta ik u voor zijn toestemming in. Maar +voor wij verder gaan, moeten wij eerst iets afspreken. Onderstel, +dat u die honderdduizend ducaten krijgt, hoeveel geeft u er mij dan +van?" "Twintig duizend," antwoordde ik. "De hemel zij geprezen!" riep +hij. "Ik had gedacht, dat uw edelmoedigheid zich tot tien duizend +zou bepalen. Ik zal morgen die zaak ter hand nemen en ge kunt er +verzekerd van zijn, dat ze zal gelukken." + +Werkelijk zei hij twee dagen later: "Ik heb gesproken met mijnheer +Gabriel de Salers--zoo heet mijn goudsmid--en ik heb hem zooveel +verdienstelijks van u verteld, dat hij een willig oor heeft geleend +aan mijn voorstel, om u tot schoonzoon te nemen. Ge zult zijn dochter +hebben, met honderd duizend ducaten, mits ge hem duidelijk aantoont, +dat gij in de gunst staat bij den minister." + +"Als het daarvan afhangt," zei ik, "zal ik wel spoedig getrouwd +zijn. Maar zeg mij eens: heb je het meisje gezien? Hoe is zij?" + +"Niet zoo mooi als haar bruidschat. Maar daar zult ge u zeker wel +niet om bekommeren?" + +"Wel neen, mijn vriend. Wij heeren van het hof trouwen alleen om +getrouwd te zijn. Wij zoeken de schoonheid alleen bij de vrouwen van +onze vrienden en wanneer bij toeval de onze ze bezit, den schenken +wij daar zoo weinig aandacht aan, dat zij groot gelijk hebben, +wanneer zij ons ervoor straffen." + +Scipio vervolgde: "Mijnheer Gabriel geeft vanavond een souper. Wij +zijn overeengekomen, dat ge niet over het voorgenomen huwelijk zult +spreken. Hij noodigt verschillende vrienden uit en gij zult als +een gewone gast zijn. Morgenavond geeft gij op dezelfde wijze een +souper. Ge ziet, dat het een man is, die u eerst wil bestudeeren, +voordat de zaak wordt beklonken. Het zal dus goed zijn, dat ge u een +weinig in acht neemt." + +"Wel voor den duivel!" riep ik vol zelfvertrouwen, "laat hij mij maar +bestudeeren zooveel hij wil; ik kan bij dat onderzoek slechts winnen." + +Het gebeurde zooals was afgesproken. Ik ging naar den goudsmid, +die mij zoo familiaar ontving, alsof wij elkaar reeds verscheiden +malen hadden ontmoet. Hij scheen mij een goede man en stelde mij +dadelijk voor aan senora Egénia, zijn vrouw, en de jonge Gabriella, +zijn dochter. Ik maakte eenige complimentjes en sprak in zeer fraaie +woorden over allerlei nietigheden. + +Wat mijn secretaris mij ook van haar had gezegd, scheen Gabriella +mij toch niet leelijk, misschien wel omdat ze zoo mooi was gekleed, +of mogelijk bekeek ik haar wel door haar bruidschat heen. Een goed +huis, dat van mijnheer Gabriel! Er was daarin geloof ik meer zilver +dan in de mijnen van Peru. Overal zag men dat metaal, onder duizend +verschillende vormen. Elke kamer, en vooral die, waar wij aan tafel +gingen, was een schat. Welk een gezicht voor een schoonzoon. De +schoonvader had vijf of zes kooplieden gevraagd, allen ernstige +en vervelende personen. Zij spraken alleen over den handel en hun +conversatie was meer een gesprek over zaken, dan een gezellig onderhoud +van vrienden, die met elkaar soupeeren. + +Den volgenden avond ontving ik den goudsmid. Daar ik niet kon +schitteren door mijn zilverwerk, had ik iets anders uitgevonden. Ik +noodigde aan het souper diegenen van mijn vrienden, die een goed +figuur maakten aan het hof, eerzuchtig waren en geen grenzen stelden +aan hunne begeerten. Mijn gasten spraken slechts over grootheid +en schitterende en voordeelige posten, die ze najoegen. Dat miste +zijn uitwerking niet. Gabriel, de burgerman, zeer onder den indruk +van al hunne groote ideeën, gevoelde zich niettegenstaande al zijn +rijkdom klein tegenover al die groote heeren. Wat mij betreft, ik +deed alsof ik matig was in mijn wenschen en mij tevreden stelde met +een middelmatig fortuin van twintigduizend pistolen rente, waarop +mijn vrienden uitriepen, dat ik dwaas was en dat ik bemind als ik +was bij den eersten minister, met zoo weinig niet tevreden behoefde +te zijn. De schoonvader verloor geen enkel van die woorden en ik kon +merken, dat hij zeer voldaan was, toen hij heenging. + +Scipio zocht hem den volgenden morgen op om hem te vragen of +hij tevreden was. Hij kreeg ten antwoord: "Uw meester bevalt mij +buitengewoon goed, maar wij zijn oude kennissen, laten we dus eerlijk +met elkaar spreken. Wij hebben zooals ge weet, allen ons zwak. Zeg +mij die van mijnheer de Santillano. Speelt hij, of houdt hij veel +van galante avonturen? Welke slechte neigingen heeft hij? Verberg +mij niets." Scipio zei: "Ge beleedigt mij, mijnheer Gabriel, door +mij die vragen te doen. Ik werk meer in uw belang, dan in dat van +mijn meester. Indien hij slechte eigenschappen bezat, geschikt om uw +dochter ongelukkig te maken, dan zou ik het nooit gewaagd hebben hem +als uw schoonzoon voor te stellen. Ik kan bij hem geen andere fout +vinden, dan dat hij geen fouten heeft. Hij is te verstandig voor een +jongen man." "Zooveel te beter," hernam de goudsmid, "dat doet mij +genoegen. Nu mijn vriend, ge kunt hem verzekeren, dat hij mijn dochter +zal hebben, zelfs al stond hij niet in de gunst bij den minister." + +Zoodra mijn secretaris mij dit onderhoud had meegedeeld, ging ik +naar de Salero, om hem te bedanken voor de gunstige beschikking, +die hij ten opzichte van mij had genomen. Zijn vrouw en dochter +had hij reeds van de zaak gesproken en dat zij geen bezwaar hadden +gemaakt, merkte ik aan de houding, die zij tegenover mij aannamen. Ik +stelde nog dienzelfden dag mijn aanstaanden schoonvader voor aan den +hertog de Lerme, die ik den vorigen avond had ingelicht. De minister +ontving hem zeer vriendelijk en betuigde zijn vreugde, dat hij tot +schoonzoon iemand had gekozen, van wien hij zooveel hield en dien hij +zou vooruithelpen. Verder zei hij nog zooveel goeds van mij, dat de +goede Gabriel meende, dat hij in heel Spanje voor zijn dochter geen +betere partij zou hebben kunnen vinden. Hij was er zoo door geroerd, +dat hij tranen in de oogen kreeg. Hartelijk nam hij afscheid van +mij toen wij scheidden en zei: "Mijn zoon, ik verlang er zoo naar, +u als de echtgenoot van Gabriella te zien, dat ge het binnen acht +dagen zijn zult." + + + + + +HOOFDSTUK II + +Door welk toeval Gil Blas zich don Alphonse de Leyva herinnerde en +van den dienst, dien hij hem, uit ijdelheid bewees. + + +Laten wij mijn huwelijk een oogenblik rusten. De volgorde in mijn +geschiedenis eischt, dat ik vertel van den dienst, dien ik bewees +aan don Alphonse, mijn ouden meester. Ik had dien edelman bijna +geheel vergeten en ziehier bij welke gelegenheid ik weer aan hem +werd herinnerd. + +In dien tijd kwam de betrekking van gouverneur der stad Valencia +vacant. Toen ik dit nieuws vernam, dacht ik aan don Alphonse de +Leyva. Die betrekking zou bij uitstek voor hem geschikt zijn en +minder misschien uit vriendschap dan uit zucht om te pralen, vroeg +ik haar voor hem; als dat gebeurde, zou het een buitengewoon groote +eer voor mij zijn. Ik richtte mij dus tot den hertog de Lerme, zei, +dat ik intendant was geweest van don Cesar de Leyva en zijn zoon, +dat ik alle redenen had om hen te prijzen en dus voor een van hen +die betrekking vroeg. De minister antwoordde mij: "Zeer gaarne, Gil +Blas. Het doet mij genoegen te zien, dat je dankbaar bent. Overigens +sprak je van een familie voor welke ik achting heb. De Leyva's zijn +goede dienaren van den koning, zij verdienen die plaats wel. Beschik +daarover naar goedvinden. Ik geef je haar als bruidsgeschenk." + +Ten zeerste erover verheugd, dat mijn plan zoo goed was geslaagd, +ging ik zonder tijd te verliezen naar Calderone, om de zaak in orde te +laten maken. Er waren vele personen bij hem, die in eerbiedige stilte +wachtten, tot Rodrigo hen audiëntie wilde verleenen. Toen hij mij zag, +brak hij plotseling het gesprek, waarin hij met een van de heeren +gewikkeld was, af en kwam naar mij toe met een zoo vriendschappelijke +begroeting, dat ik er verbaasd over was. "Wel mijn waarde collega, +wat verschaft mij het genoegen u te zien? Waarmee kan ik u van +dienst zijn?" + +Toen ik hem vertelde, welke de zaak was, die mij tot hem voerde, +gaf hij mij dadelijk de verzekering, dat den volgenden morgen de +noodige stukken zouden gereed zijn. Hij bepaalde zich niet tot die +beleefdheid, maar bracht mij zelf naar de deur van de antichambre, +wat hij anders nooit deed, dan bij zeer groote heeren. + +Onder het heengaan dacht ik: "Wat beteekent al die beleefdheid? Zou +Calderone het op mijn val toeleggen? Of wil hij mijn vriendschap winnen +en probeeren nu zijn gelukster aan het dalen is, dat ik hem in een +gunstig licht zal stellen bij onzen patroon?" Ik wist niet, waaraan +ik mij te houden had. Den volgenden morgen nam hij weer diezelfde +houding tegenover mij aan. Tegen andere menschen met wie hij sprak, +was hij dien morgen al zeer onbeleefd, den een snauwde hij af, voor +den ander had hij geen woord over; maar ze werden allen gewroken door +een voorval, dat ik niet met stilzwijgen mag laten voorbijgaan. + +Een zeer eenvoudig gekleed man, die er uitzag alsof hij beneden zijn +stand gekleed was, naderde Calderone en sprak hem van een zekere +memorie, die hij bij den hertog de Lerme had ingediend. Don Rodrigo +keek den spreker nauwelijks aan en zei op bruusken toon: "Hoe heet +ge?" Hij kreeg tot antwoord: "Men noemde mij in mijn jeugd Francillo, +later don Francisco de Zuniga en thans graaf de Pedrosa". Calderone, +die nu merkte, dat hij met iemand van den hoogsten stand te doen +had, wilde zich nu verontschuldigen. "Neem mij niet kwalijk, ik +kende u niet...." De ander viel hem in de rede: "Ik bedank voor uw +verontschuldigingen, evenals voor uw onbeleefdheden. Een secretaris +van een minister moet iedereen beleefd ontvangen. Wees, als ge wilt, +ijdel genoeg om u te beschouwen als den plaatsvervanger van uw meester, +maar vergeet niet, dat ge zijn ondergeschikte zijt." + +De trotsche don Rodrigo was niet weinig uit het veld geslagen door die +vermaning. Ik voor mij leerde er uit, dat ik in het vervolg goed zou +opletten tegen wien ik sprak op mijn audienties en alleen onhebbelijk +zou zijn tegen doofstommen. + +Daar de papieren van don Alphonse gereed waren, zond ik die per +expresbode met een brief van den hertog de Lerme, waarin deze +hem kennis gaf, dat de koning hem had benoemd tot gouverneur van +Valencia. Ik voegde er geen brief van mezelf bij over mijn bemoeiïngen +in deze zaak, maar wilde het genoegen hebben dit hem mondeling mee +te deelen, als hij naar Madrid moest komen om den eed af te leggen. + + + + + +HOOFDSTUK III + +Van de toebereidselen voor het huwelijk van Gil Blas en van de groote +gebeurtenissen, die ze overbodig maakten. + + +Laten wij terugkeeren tot mijn schoone Gabrielle. Ik moest haar dus +binnen acht dagen trouwen. Wij bereidden ons beiden op die plechtigheid +voor. Salero liet rijke kleeren maken voor de bruid en ik huurde voor +haar een kamenier, een lakei en een ouden stalknecht, allen gekozen +door Scipio, die nog met meer ongeduld dan ik den dag afwachtte, +waarop mij de bruidschat zou worden uitgekeerd. + +Den avond voor dien grooten dag, soupeerde ik bij den schoonvader +met ooms en tantes, neven en nichten. Ik huichelde heel goed den +dankbaren schoonzoon, betuigde den goudsmid en zijn vrouw honderdmaal +mijn erkentelijkheid, speelde den hartstochtelijk verliefde bij het +meisje, maakte mij aangenaam bij alle leden van de familie, wier +platte conversatie en burgerlijke manieren mij aanstoot gaven. Er +was er niet een, die zich niet verheugde over deze verbintenis. + +Toen het souper geëindigd was, ging het gezelschap naar een groote +zaal, waar een concert was, dat hoewel niet door de eerste krachten +van Madrid gegeven, toch niet slecht was. De muziek deed ons zoo +aangenaam aan, dat er zelfs gedanst werd. + +Bij het weggaan zei Salero: "Adieu schoonzoon, ik zal u morgen den +bruidschat komen brengen in schoone gouden stukken." Ik antwoordde: +"Mijn waarde schoonvader, ge zult mij welkom zijn." Na de familie te +hebben gegroet, stapte ik in mijn rijtuig, dat voor de deur op mij +wachtte en ging naar huis. + +Nauwelijks was ik tweehonderd pas van het huis van Gabriel verwijderd, +of vijftien of twintig man, sommigen te voet en anderen te paard, allen +gewapend met rapieren en karabijnen, omringden mijn rijtuig, hielden +het aan en riepen: "In naam des konings!" Zij lieten mij uitstappen en +plaatsten mij in een koets, waarin ook de aanvoerder stapte, die daarna +zei, dat men de richting moest inslaan naar Ségovië. Ik onderstelde, +dat ik een gerechtsdienaar naast mij had en wilde hem ondervragen over +de redenen van mijn gevangenneming, maar hij antwoordde mij op den +toon van die heeren, d.w.z. brutaal, dat hij mij geen rekenschap had +te geven. Ik zei hem, dat men zich misschien vergiste. "Neen, neen, +ik ben zeker van mijn zaak. Ge zijt mijnheer de Santillano en ik heb +opdracht u te brengen, waar ge nu heengevoerd wordt." Daar ik niets op +die woorden te zeggen had, zweeg ik verder. Het overige van den nacht +reden wij in stilte door. Wij verwisselden van paarden te Colmenar en +kwamen tegen den avond in Ségovië, waar men mij in den toren opsloot. + + + + + +HOOFDSTUK IV + +Hoe Gil Blas behandeld werd in den toren van Ségovië en op welke +wijze hij de redenen van zijn gevangenneming vernam. + + +Men begon mij in een cachot te stoppen, waar men mij op het stroo +liet liggen als een gemeene misdadiger. Ik bracht den nacht door, +niet met toe te geven aan mijn droefheid, want ik overzag al mijn +leed nog niet, maar met het zoeken naar hetgeen mijn ongeluk kon +hebben veroorzaakt. Ik twijfelde er niet aan, of het was het werk +van Calderone. Maar al vermoedde ik, dat hij alles had ontdekt, ik +begreep niet, hoe hij den hertog de Lerme er toe had kunnen brengen, +om mij zoo wreed te behandelen. Nu eens verbeeldde ik mij, dat ik +buiten zijn medeweten was gevangen genomen en dan weer dacht ik, dat +hij om politieke redenen mij had laten opsluiten, zooals ministers +soms doen met hun gunstelingen. + +Zoo bleef ik in gepeins verzonken tot het daglicht aanbrak en toen +eerst kon ik zien, in welk ellendig verblijf ik mij bevond. Ik +gaf mij toen aan mijn droefenis over en de tranen liepen mij langs +de wangen. Toen ik zoo zat, kwam er een gevangenbewaarder binnen, +die mij een stuk brood en een kruik water bracht. Hij scheen innig +medelijden met mij te gevoelen, al was hij dan ook een cipier, en zei: +"Mijnheer de gevangene, wanhoop niet. Ge moet niet zoo gevoelig zijn +voor den tegenspoed in het leven. Ge zijt nog jong; na dezen tijd +komt een andere. Eet intusschen het brood van den koning." + +Mijn trooster ging weg na die woorden, die ik slechts met een zucht +beantwoordde. + +Ik bracht een ellendigen dag door en werd tegen den avond opgeschrikt +door het rinkelen van sleutels. De deur van mijn cachot ging open en +een oogenblik later trad een man binnen, die een kandelaar droeg. Hij +zei: "Mijnheer Gil Blas, ge ziet een van uw oude vrienden voor u. Ik +ben don André de Tordesillas, die met u samenwoonde in Granada, +in dienst was van den aartsbisschop en op uw voorspraak een zending +kreeg naar Mexico. Inplaats echter van mij in te schepen, bleef ik in +Alicante, ik trouwde er en door een reeks van avonturen, die ge later +zult vernemen, ben ik gevangenbewaarder geworden in Ségovië. Een +groot geluk is het voor u in mij een man te ontmoeten, die niets +onbeproefd zal laten, om het harde van uw straf te verzachten. Er +is mij uitdrukkelijk last gegeven, u met niemand te laten spreken, +u op stroo te doen slapen en slechts water en brood tot voedsel te +geven. Maar behalve dat ik te menschlievend ben, om geen medelijden met +u te gevoelen, hebt ge mij een dienst bewezen en mijn dankbaarheid +weegt zwaarder dan de bevelen, die ik heb ontvangen. Sta op en +kom mee." + +Hoewel de gevangenbewaarder zeker aanspraak mocht maken op mijn dank, +kon ik op dat oogenblik geen woorden vinden. Ik volgde hem over +een plaats, we beklommen vervolgens een trap en kwamen in een klein +kamertje, boven in den toren. Het zag er daar netjes uit, op de tafel +stonden twee kandelaars en er was gedekt voor twee personen. + +Tordesillas zei: "Men zal dadelijk eten brengen. Wij zullen hier +soupeeren. Dit vertrekje heb ik voor u bestemd, ge zult het er beter +hebben dan in uw cachot. Het uitzicht is mooi, ge zult een goed +bed krijgen, goede voeding, boeken, zooveel ge wilt; in één woord +het verblijf zal u zoo aangenaam worden gemaakt, als dat voor een +gevangene mogelijk is." + +Toen bedankte ik mijn bewaarder voor zooveel goeds en ik zei, +dat ik nog eens in de gelegenheid hoopte te komen, die te kunnen +vergelden. "En waarom zoudt ge die niet vinden?" vroeg hij. "Denkt +ge dan, dat ge voor altijd de vrijheid hebt verloren? Indien ge u +dat voorstelt, wil ik u wel verzekeren, dat ge u bedriegt. Ik durf +u verzekeren, dat ge over eenige maanden weer in vrijheid zult zijn." + +"Wat zegt ge, don André? Het schijnt, dat gij er meer van weet", +zei ik. + +Hij antwoordde mij: "Ik moet u bekennen, dat de gerechtsdienaar, die +u heeft hier gebracht, mij het verhaal heeft meegedeeld. Hij heeft +mij gezegd, dat ge op een nacht met den graaf de Lemos den prins hebt +gebracht bij een verdachte dame. Dat is den koning ter oore gekomen; +hij heeft den graaf verbannen en u naar hier gezonden om met alle +strengheid te worden behandeld." + +Ons gesprek werd gestoord door bedienden, die brood, wijn, hazepeper +en een jong kalkoen binnenbrachten. Toen wij alles hadden, zond +Tordesillas de bedienden weg, zoodat wij vrijuit konden praten. + +Mijn gastheer overlaadde mijn bord met vleesch, hij dacht zeker, +dat ik uitgehongerd was en had daar ook wel reden toe, om mijn +dieet van twee dagen. Maar mijn hart was te vol om met smaak te +kunnen eten, hoe goed de tafel ook was. Om mij wat afleiding te +geven, spoorde hij mij herhaaldelijk aan om te drinken en vertelde +mij allerlei histories, ook die van zijn huwelijk. Ik luisterde, +maar was zoo verstrooid, dat ik hem na afloop van het verhaal er +niets van had kunnen navertellen. Eindelijk stond hij van tafel op +en zei: "Mijnheer de Santillano, ga nu rusten, of liever gezegd, +over uw ongeluk denken, zooveel ge wilt. Maar ik herhaal u, het zal +niet van langen duur zijn. De koning is goedhartig van natuur en als +zijn toorn bedaard is en hij denken zal aan den treurigen toestand, +waarin hij zich verbeeldt, dat ge verkeert, dan zal hij u voldoende +gestraft achten." Na deze woorden ging hij weg, de lakeien kwamen +afnemen en namen zelfs de kaarsen mee zoodat ik naar bed ging bij +het licht van een lampje, dat aan den muur hing. + + + + + +HOOFDSTUK V + +Van de overdenkingen, die hij dien nacht had, voor hij insliep en +van het geluid, dat hem wekte. + + +Twee uur minstens bracht ik door met na te denken over hetgeen +Tordesillas mij had gezegd. Ik was daar dus, omdat ik bijgedragen had +tot het plezier van den erfgenaam der kroon! Welk een onvoorzichtigheid +ook, om zulk een dienst te hebben bewezen aan zoo'n jongen prins! Want +in zijn jeugd alleen bestond geheel mijn misdaad. Indien hij wat ouder +geweest was, zou de koning gelachen hebben, in plaats van zoo vertoornd +te zijn zooals nu. Maar wie zou den koning het geheim hebben ontdekt? + +Tot dit laatste punt kwamen mijn gedachten altijd maar weer +terug. Vervolgens begon ik er aan te denken. Al die opeenvolgende +gedachten, de vermoeienis, het eten, de wijn, het een met het ander +deden mij in een diepen slaap vallen, die zeker tot den dag zou hebben +geduurd, indien ik niet was wakker gemaakt door een in de gevangenis +ongewoon geluid. Ik hoorde een stem, begeleid door een guitaar. Ik +luisterde met aandacht en hoorde niets meer, zoodat ik dacht gedroomd +te hebben, maar een oogenblik later werd mijn oor opnieuw getroffen +door hetzelfde instrument en door de stem, die ik zooeven had +gehoord. Ik kon thans de woorden duidelijk verstaan. Ze luidden: + + + Ay de my! un anno felice + Parece un soplo ligero; + Perô sin dicha un instante + Es un siglo de tormento. + + +Dat scheen opzettelijk voor mij te zijn vervaardigd. Ik gevoelde +maar al te zeer de waarheid van die woorden. De tijd van mijn geluk +was snel voorbijgegaan en het was mij, of ik nu al bijna een eeuw +in de gevangenis zuchtte. Het daglicht stemde mij wat rustiger. Ik +opende mijn raam en vond het uitzicht lang zoo prachtig niet als mijn +gastheer het mij had afgeschilderd den vorigen avond. + +Toen ik bezig was mij te kleeden, kwam Tordesillas binnen, gevolgd +door een oude dienstbode, die mij handdoeken, hemden en ander linnen +bracht. "En hoe hebt ge den nacht doorgebracht? Hebt ge nog wat kunnen +slapen?" vroeg hij. "Ik zou misschien nog slapen," antwoordde ik hem, +"als ik niet gewekt was geworden door een stem begeleid door een +guitaar." Hij hernam: "De heer, die uw rust heeft gestoord, is een +staatsgevangene, die zijn kamer naast de uwe heeft. Hij heet don +Gaston de Cogollos, is ridder van de militaire orde van Calatrava en +een zeer beminnelijk man. Ge kunt elkaar bezoeken en samen eten. Dat +is voor u beiden een troost". + +Ik betuigde mijn vriendelijken gevangenbewaarder mijn dank voor zijn +welwillendheid en maakte denzelfden dag reeds kennis met don Gaston, +die mij verrastte door zijn aangenaam uiterlijk en schoonheid. Stel +u nu eens voor hoe hij er uit moest zien om oogen te verblinden, +gewend aan de schitterende jonge edellieden van het Hof. Hij scheen +geschapen voor het geluk, een romanheld, bestemd om slapelooze nachten +te bezorgen aan prinsessen. Bovendien had de natuur, die meestal haar +giften een beetje verdeelt, hem veel geest en gevoel gegeven. Het +was een volmaakte edelman. + +Wij bevielen elkaar en een vriendschapsband is spoedig gesloten +tusschen twee personen, die een ongelukkig lot samenbrengt. Gaarne +maakten wij gebruik van de vrijheid die ons was gegeven, om in elkaars +gezelschap te zijn. + +Op een avond, dat ik zijn kamer binnenkwam, wilde hij juist op zijn +guitaar gaan spelen. Ik ging zitten en luisterde naar het lied, +dat hij er bij zong. De woorden handelden over de wreedheid van een +vrouw. "Daarover zult ge u wel nooit te beklagen gehad hebben?" zei ik +tegen hem. "Daarin zoudt ge u wel eens kunnen vergissen", antwoordde +hij. "Ik zal u daarvan een verhaal vertellen, dat tegelijkertijd de +geschiedenis van mijn ongeluk is." + + + + + +HOOFDSTUK VI + +Geschiedenis van don Gaston de Cogollos en van dona Helena de Galisteo. + + +Het zal weldra vier jaar geleden zijn, dat ik uit Madrid vertrok om te +Coria dona Eléonor de Laxarilla te bezoeken, mijn tante, een van de +rijkste weduwen van Oud-Castilië en die geen andere erfgenamen heeft +dan mij. Nauwelijks was ik er aangekomen, of de liefde kwam mijn rust +verstoren. Zij gaf mij een kamer, waarvan de vensters uitzagen op de +kamer van een dame, die daar tegenover woonde en die zoo schoon was, +dat ze dadelijk een diepen indruk op mij maakte. Door de taal der +oogen en zelfs door gebaren, trachtte ik haar dat duidelijk te maken; +zij bemerkte dat wel, maar was er niet het meisje naar, om daarop +te antwoorden. + +Ik wilde den naam van deze schoone weten en vernam, dat zij dona Helena +heette en de eenige dochter was van don Georges de Galisteo, die een +landgoed bezat op eenige mijlen afstand van Coria, dat aanzienlijke +inkomsten afwierp. Reeds dikwijls hadden zich partijen voor haar +voorgedaan, maar haar vader had die alle afgeslagen, omdat hij van plan +was haar uit te huwelijken aan don Augustin de Olighera, haar neef, +die in afwachting van dit huwelijk de vrijheid had haar iederen dag +te bezoeken. Dat ontmoedigde mij niet; integendeel, ik werd nog meer +verliefd en ging voort haar vurige blikken toe te werpen. Smeekend keek +ik ook Félicia aan, haar kamenier, als om haar hulp in te roepen; maar +'t was alles te vergeefs. Zij bleven wreed en ontoegankelijk voor mij. + +Daar zij weigerden om op de taal van mijn oogen te antwoorden, +nam ik mijn toevlucht tot andere middelen. Ik liet onderzoeken, +welke kennissen Félicia in de stad had en vernam, dat zij dikwijls +een oude dame bezocht, Théodora. Verheugd over die ontdekking ging +ik daar zelf een bezoek brengen en door geschenken wist ik van haar +belofte te krijgen, dat ik den volgenden dag een onderhoud in haar +huis zou kunnen hebben met de kamenier. + +Op den bepaalden tijd vond ik haar daar en ik drukte er mijn +groote vreugde over uit, dat ik haar kon spreken. Ze antwoordde me: +"Mijnheer, mijn vriendin Théodora kan veel van mij gedaan krijgen. Ze +stelt belang in u en als ik iets voor u zou kunnen doen, dan zou mij +dat aangenaam wezen, maar met den besten wil geloof ik niet, dat ik +u van veel dienst kan zijn. Ge moet u niet met hoop vleien, ge hebt +nooit voor een moeilijker onderneming gestaan. Ge bemint een dame, +bestemd voor een ander en welk een dame! Eene, die zoo trotsch is, +dat wanneer ze al door uw zuchten zou worden bewogen, ze het toch +niet zou laten merken." + +"Mijn beste Félicia!" riep ik smartelijk. "Waarom schildert ge mij die +moeilijkheden zoo onoverkomelijk af? Misleid me liever, dan dat ge mij +wanhopig maakt." Bij die woorden greep ik haar handen en schoof haar +een diamant aan den vinger van driehonderd pistolen. Daarna sprak ik +zoo tot haar, dat ze tot tranen toe werd bewogen. + +Ze was te aangedaan en te dankbaar, om mij troosteloos te laten en +scheen de zaak eenigszins lichter te gaan inzien. "Mijnheer, misschien +behoeft u niet alle hoop te worden ontnomen. Uw medeminnaar wordt +wel niet door haar gehaat. Hij komt zijn nicht vrij bezoeken. Hij +spreekt met haar, wanneer het hem behaagt en dat is in uw voordeel. De +gewoonte om alle dagen samen te zijn, maakt hun onderhoud een weinig +kwijnend. En het schijnt mij, dat ze zonder smart van elkaar scheiden +en elkaar zonder genoegen weerzien. Men zou zeggen, dat ze reeds +getrouwd zijn. In één woord, mijn meesteres heeft geen levendigen +hartstocht voor don Augustin. Overigens is er, wat persoonlijke +hoedanigheden betreft, tusschen u en hem een verschil, dat niet +onopgemerkt kan blijven voor een zoo fijngevoelig meisje als dona +Helena. Geef den moed dus niet op. Ik zal doen, wat ik kan." + +Wij scheidden, beiden zeer voldaan over dit onderhoud. Ik bleef dus de +dochter van don George verliefde blikken toewerpen en bracht haar zelfs +een serenade, waarbij ik de verzen zong, die ge zooeven hebt gehoord. + +Om haar eens te polsen, vroeg de kamenier aan haar meesteres, hoe haar +dat lied was bevallen. Dona Helena antwoordde: "Naar die stem heb +ik met genoegen geluisterd." "En de woorden, hebben die u niet zeer +getroffen?" "Daar heb ik in het geheel geen acht op geslagen. Ik heb +alleen naar den zang geluisterd, het vers is mij onverschillig evenals +de man, die mij deze serenade heeft gebracht." Félicia zei: "Dat is +dan een misrekening voor dien armen don Gaston de Cogollos en 't is +dwaas van hem, om dan altijd zoo naar onze ramen te zien." Op koelen +toon antwoordde de meesteres: "Misschien is hij het niet, mogelijk +wel een ander, die mij op zulke wijze zijn liefde verklaart." "Neen" +zei de kamenier, "'t is niemand anders dan don Gaston. Daarvoor heeft +hij mij ook van morgen in de straat aangehouden. Hij heeft mij verzocht +u te willen zeggen, dat hij u aanbidt en dat hij zich de gelukkigste +van alle stervelingen zou achten, indien ge hem wildet vergunnen u +zijn hulde te betuigen." + +De dochter van Don George keek haar dienstbode zeer streng aan en zei: +"Ge zoudt beter gedaan hebben, indien ge mij niet van dit ongepast +onderhoud had gesproken. Laat het niet weer gebeuren, dat ge met +dergelijke mededeelingen bij mij komt, en als die vermetele jonge man +nog eens tot u durft spreken, gelast ik u hem te zeggen, dat hij zich +maar tot andere dames moet wenden, die misschien van galante avonturen +houden en dat hij nuttiger bezigheid zoeke dan den geheelen dag door +het raam te kijken, naar hetgeen ik in mijn kamers doe." + +Dat alles werd mij getrouw oververteld door Félicia, toen ik een tweede +onderhoud met haar had. Ze beweerde echter, dat ik mij niet moest laten +ontmoedigen door de woorden van hare meesteres. Maar ik meende, dat ik +die toch moeilijk in mijn voordeel kon uitleggen. Zij lachte om mijn +sombere beschouwingen, vroeg papier en inkt aan haar vriendin en zei: +"Mijnheer, schrijf dadelijk als wanhopige geliefde een brief aan dona +Helena. Schilder haar levendig uw lijden en beklaag u vooral over het +verbod, om aan uw vensters te verschijnen. Beloof, dat ge haar zult +gehoorzamen, maar dat het u het leven zal kosten. Richt dien brief maar +in, zooals gij heeren dat zoo goed kunt en ik belast mij met de rest." + +Ik stelde zulk een brief samen en las hem Félicia voor, die glimlachend +opmerkte, dat indien vrouwen al den slag bezaten om mannen het +hoofd op hol te jagen, de mannen op hun beurt de kunst verstonden, +om vrouwen te verlokken. Zij nam mijn brief, verzekerde mij, dat het +niet aan haar zou liggen, wanneer die geen goede uitwerking had en +zei me, dat ik ervoor moest zorgen, gedurende eenige dagen mijn ramen +gesloten te houden. + +Toen zij weer thuiskwam, zei ze tegen dona Helena: "Ik heb don Gaston +ontmoet. Hij hield mij dadelijk aan en vroeg met bevende stem en +als een schuldige, die zijn vonnis afwacht, of ik u over hem had +gesproken. Toen heb ik hem uw antwoord op brutalen toon meegedeeld +en hem op straat laten staan." "'t Is goed," zei dona Helena, "dat +ge mij op die wijze van dien man hebt bevrijd; maar het was niet +noodig op brutalen toon tot hem te spreken. Een meisje moet altijd +zacht blijven." De kamenier antwoordde: "Men ontdoet zich niet van een +hartstochtelijk minnaar door zachte woorden te gebruiken. 't Is zelfs +dikwijls niet genoeg, als men op driftigen toon spreekt. Dat is hier +gebleken, want toen ik terugkwam van de boodschappen, die ik voor u +had gedaan, stond hij mij op te wachten. Zijn gezicht echter was zóó +ontdaan, dat ik, hoewel ik anders nooit om mijn woorden verlegen ben, +nu niet spreken kon. Hij duwde mij haastig dit briefje in de hand +en verdween". + +Félicia overhandigde daarop hare meesteres mijn brief, dien zij aannam +als om zich er mee te vermaken en hem las. Daarop werd ze eenige +oogenblikken stil. "Waarlijk Félicia, 't is dwaas genoeg geweest dien +brief aan te nemen. Wat moet don Gaston daarvan denken? En wat moet +ikzelf gelooven? Misschien verbeeldt hij zich op dit oogenblik wel, +dat ik zijn brief lees en herlees. Aan die schande heb je mij door +je handelwijze blootgesteld." De kamenier antwoordde: "O neen, die +gedachte zal hij niet hebben en indien hij haar al had, dan zou hij er +toch niet lang genoegen van hebben, want den eersten den besten keer, +dat ik hem zie, zal ik hem zeggen, dat ge zijn brief minachtend hebt +aangekeken en daarna verscheurd, zonder hem te hebben gelezen". "Je +kunt er gerust op zweren, dat ik hem niet gelezen heb. Ik zou er +geen twee woorden van kunnen herhalen." Ten slotte verbood zij haar +kamenier verder tot haar over mij te spreken. + +Daar ik beloofd had, niet meer aan mijn raam te zullen komen, hield +ik mijn jaloezieën gedurende eenige dagen gesloten. Maar intusschen +bereidde ik mijn wreede Helena een nieuwe serenade voor. Ik had enige +muzikanten geëngageerd en begaf mij 's avonds laat met hen onder +haar balkon. Reeds stemden ze hunne guitaren, toen een ridder met +een degen in de hand op ons toesnelde, rechts en links om zich heen +sloeg en de muzikanten op de vlucht joeg. Zijn woede wekte de mijne +op. Ik naderde hem en er volgde een hevig gevecht. Dona Helena en +haar kamenier hadden het geluid van de degens gehoord en keken door +haar jalouzieën naar buiten. Toen ze het gevecht zagen, uitten ze +angstkreten, waarop don George en zijn bedienden naar buiten snelden, +om de vechtenden te scheiden. Maar zij kwamen te laat, en vonden op +het terrein van den strijd slechts één ridder, badende in zijn bloed +en bijna zonder leven. Die ongelukkige was ik. Men droeg mij binnen in +het huis van mijn tante en de bekwaamste chirurgijns werden geroepen. + +Iedereen beklaagde mij en inzonderheid dona Helena, die nu een blik +gaf in haar hart. Met haar kamenier bracht zij het overige gedeelte +van den nacht door met weenen en met het verwenschen van haar neef, +don Augustijn, in wien zij den dader vermoedde en die dan ook werkelijk +onze serenade op zulk een onaangename wijze had gestoord. Hij scheen +opgemerkt te hebben, dat ik zijn nicht het hof maakte, geloofde, +dat zij daarvan was gediend en had nu op deze wijze getoond, dat hij +niet zoo onverschillig was, als men wel vermoedde. + +Intusschen werd het treurige ongeval gevolgd door een heugelijke +gebeurtenis, die het spoedig deed vergeten. Hoe gevaarlijk ik ook +gewond was, ik herstelde en mijn tante had een onderhoud met don +George, waarbij ze hem voor mij de hand van zijn dochter vroeg. Hij +stemde daarin toe, omdat hij don Augustijn beschouwde als een man, dien +hij waarschijnlijk wel nooit meer zou terugzien. De goede grijsaard +was echter bang, dat zijn dochter er iets op tegen zou hebben omdat +ze haar neef d'Olighera zoo veel had gezien, maar zij bleek geheel +bereid haars vaders wensch op te volgen waaruit men kan opmaken dat +in Spanje evenals overal elders de nieuw-aangekomenen een streepje +voor hebben bij de vrouwen. + +Zoodra het kon, had ik een gesprek gehad met Félicia en van haar +vernomen hoe hare meesteres getreurd had over het ongeluk, dat mij +was overkomen. Ik kon er niet aan twijfelen, of ik was de Paris van +mijn Helena geworden en zegende mijn wond, omdat die zulke gelukkige +gevolgen had gehad voor mijn liefde. + +Van don George kreeg ik toestemming om met zijn dochter te spreken in +tegenwoordigheid van haar kamenier. Wat was dat onderhoud heerlijk +voor mij! Ik drong er bij haar op aan mij te zeggen of ik dit geluk +alleen had te danken aan haar gehoorzaamheid aan haar vader. Zij +verzekerde mij, dat dit niet het geval was en nu volgde voor mij +een zeer gelukkige tijd. Onze bruiloft zou een groot feest zijn, +waarop de geheele adel van Coria en omstreken zou schitteren. Voor +dien tijd gaf ik een partij op een landgoed, dat mijn tante buiten +de stad bezat. Terwijl wij aan tafel zaten, kwam een man in de zaal, +die mij voor een zeer gewichtige zaak te spreken vroeg. Ik volgde +den onbekende, die het uiterlijk had van een kamerdienaar en mij een +brief gaf van den volgenden inhoud: + +"Indien de eer u dierbaar is, zooals ze het moet zijn aan alle ridders +van uw orde, dan zult ge u morgenochtend bevinden op het plein van +Manroi. Ge zult er een ridder vinden, die u rekenschap zal geven van +de beleediging, die hij u heeft aangedaan en u, indien het kan, buiten +staat zal stellen, om dona Helena te huwen. Don Augustin de Olighera". + +Heeft de liefde veel macht over de Spanjaarden, de wraak nog meer. Ik +las dien brief niet met een rustig hart. Bij het zien van den naam +Augustin had ik bijna de plichten vergeten, welke mij dien dag aan mijn +gasten bonden. Het liefst was ik dadelijk mijn vijand gaan opzoeken, +maar ik kon het feest niet verstoren en zei daarom tot den man: +"Mijn vriend, ge kunt aan den ridder, die u gezonden heeft, zeggen, +dat mijn lust om hem weer te zien zoo groot is, dat ik morgen voor +zonsopgang op het door hem aangewezen terrein zal zijn." + +Daarna ging ik naar mijn gasten terug, nam mijn plaats aan tafel weer +in en wist mij zoo goed te beheerschen, dat niemand iets merkte van +hetgeen er in mij omging. Als alle anderen nam ik deel aan het feest, +dat tegen middernacht geëindigd was. Toen het gezelschap uiteenging +bleef ik in het landhuis, onder voorwendsel den volgenden morgen +een wandeling te willen doen in de frissche lucht, maar het was +alleen om vroeger op de plaats van samenkomst te zijn. In plaats +van te gaan slapen, wachtte ik met ongeduld het aanbreken van den +dag af. Zoodra die verscheen, besteeg ik mijn beste paard en vertrok +geheel alleen. Ik reed in de richting van Manroi en zag een ruiter +naderen. Het was mijn medeminnaar, die, toen hij bij mij was, zei: +"Het doet mij leed, dat ik voor de tweede maal met u moet samenkomen; +maar de schuld daarvan is aan u. Na het avontuur met de serenade, +hadt ge er van moeten afzien, om te trachten de gunst van de dochter +van Don George te verwerven." Ik antwoordde: "ge zijt wel trotsch op +een voordeel, dat ge misschien minder aan uw behendigheid dan wel +aan de duisternis van den nacht hebt te danken." Ik sprong daarbij +op den grond, don Augustin volgde mijn voorbeeld en wij bonden onze +paarden aan een boom. Verwoed vielen wij op elkaar aan. Hoewel ik een +geoefend schermer was, moet ik zeggen, dat ik met een vijand te doen +had, die zijn wapen beter meester was dan ik. Maar gelijk de sterkere +dikwijls wordt overwonnen door den zwakkere, zoo ging het ook hier. Ik +wist mijn tegenstander in het hart te treffen en hij viel dood neer. + +Dadelijk keerde ik naar het landhuis terug, waar ik aan mijn +kamerdienaar, op wiens trouw ik rekenen kon, het gebeurde meedeelde, +hem gelastte het beste paard te nemen en dadelijk mijn tante op de +hoogte te brengen van dit avontuur. Ik zei hem, dat hij haar namens +mij om goud en edelgesteenten moest vragen, om mij dat te brengen te +Placencia, waar hij me vinden zou in het eerste hotel bij den ingang +van de stad. + +Mijn bediende, Ramire, kweet zich zoo vlug van die taak, dat hij +reeds drie uren na mij in Placencia aankwam. Hij zei me, dat dona +Eléonor meer verheugd dan bedroefd was over dezen strijd, die mij eens +genoegdoening had gegeven na de beleediging door mij ondervonden en +ik ontving een groot bedrag aan goud en edelgesteenten, om aangenaam +te kunnen reizen, totdat mijn zaak zou zijn geschikt. + +Ik reisde naar Valencia en scheepte mij te Denia in, om naar Italië +te gaan. Helena betreurde mijn afwezigheid en terwijl de familie van +Olighera pogingen aanwendde om mij te vinden, verlangde zij naar mijn +terugkeer. Reeds was ik zes maanden weg, toen een edelman van de kust +van Galicië, don Blas de Combados te Coria kwam, om een erfenis te +ontvangen, die hem vruchteloos werd betwist door don Miguel de Caprara, +zijn neef. + +Combados was een knap man, hij was beleefd en geestig en verkeerde +weldra met de voorname families in de stad. + +Hij wist, dat don George een dochter had, wier schoonheid tot nu toe +de mannen slechts tot hun ongeluk in liefde had doen ontvlammen. Dit +prikkelde zijn nieuwsgierigheid, hij wilde die dame zien. Hij +zocht daarom met den vader op een vriendschappelijken voet te +komen en slaagde daarin zoo goed, dat de grijsaard hem toestond +zijn huis te bezoeken en met zijn dochter te spreken. De Galiciër +werd dadelijk verliefd, dat was onvermijdelijk. Don George ontving +zijn aanzoek gunstig, maar wilde zijn dochter niet dwingen, hij liet +haar meesteres over haar hand. Combados deed, wat hij kon om haar te +behagen, maar zij bleef ongevoelig voor zijn hulde en dacht slechts aan +mij. Félicia, die ook door den nieuwen minnaar was omgekocht, wendde +al haar behendigheid in zijn voordeel aan, don George ondersteunde +diens pogingen, maar dona Helena bleef mij trouw. + +Combados, die zag dat alle pogingen tot nu toe vergeefsch waren +geweest, stelde een ander middel voor. Hij bedacht het volgende plan: +een koopman te Coria zou een brief omtvangen van een handelsvriend in +Italië, waarin na eenige mededeelingen betreffende zaken, te lezen zou +zijn: "Sinds korten tijd is aan het hof te Parma een Spaansch edelman +aangekomen, don Gaston de Cogollos genaamd. Hij zegt, dat hij de neef +en eenige erfgenaam is van een rijke weduwe, die te Coria woont onder +den naam van dona Eléonor de Laxarilla. Hij doet aanzoek om de hand +van de dochter van een voornaam heer, maar men wil hem die niet geven +zonder eerst geïnformeerd te hebben. Bericht mij dus, of ge dien don +Gaston kent en waarin het vermogen van zijn tante bestaat. Uw antwoord +zal beslissend zijn voor dit huwelijk. Schrijf naar Parma enz. enz." + +Dit bedrog scheen den grijsaard een list, wel geoorloofd van een +verliefde en Félicia, die nog minder nauwgezet was, juichte het zeer +toe. De uitvinding scheen daarom te beter, omdat zij Helena kende als +een trotsch meisje, die in staat was oogenblikkelijk een besluit te +nemen, indien zij vermoeden had, dat men haar ontrouw was geworden. Don +George belastte zich er zelf mee, om haar op de hoogte te brengen en +om de zaak nog natuurlijker te maken, zou men haar laten spreken met +den koopman, die den nagemaakten brief zou hebben ontvangen. + +De oude edelman zei dus tegen haar: "Mijn dochter, ik behoef wel niet +meer te zeggen, dat onze familieleden mij alle dagen verzoeken om +nooit toe te staan, dat de moordenaar van don Augustin mijn schoonzoon +wordt. Heden heb ik een nog meer overwegende reden om u te zeggen +niet meer aan don Gaston te denken. Hij is een trouwelooze! Ziehier +een zeker bewijs daarvan. Lees dezen brief, dien een koopman te Coria +uit Italië heeft ontvangen." + +De toeleg gelukte. Helena weende eerst een oogenblik, maar haar +trotschheid kwam spoedig boven, ze zei, dat ze mij verachtte en bereid +was om Combados naar het altaar te volgen. Don George was zeer verheugd +en Combados overgelukkig. + +Zonder te hooren naar de stem der liefde, die voor mij in haar hart +sprak, had ze mijn medeminnaar haar hand gereikt. Eenige dagen na +het huwelijk begon ze zichzelf wel te verwijten, dat ze overijld had +gehandeld en rees het vermoeden bij haar op, dat die brief misschien +bedrog was, maar haar echtgenoot liet haar niet veel tijd om daarover +te denken. Hij had er den slag van een reeks vermaken uit te vinden, +om haar te verstrooien. + +Zoo leefden zij in een gelukkig huwelijk, toen mijn tante erin slaagde +om mijn zaak met de bloedverwanten van don Augustin te schikken. Ze +schreef mij dat dadelijk naar Italië en ik keerde onmiddellijk +terug. Dona Eléonor, die mij het huwelijk van Helena niet per brief +had meegedeeld, stelde mij bij mijn aankomst daarvan in kennis. Ze zag +welk een diepen indruk die tijding op mij maakte en zei: "Betreur het +verlies van een meisje niet, dat u niet trouw is kunnen blijven, ze +heeft daardoor getoond, dat ze niet waard is, dat ge aan haar denkt." + +Daar mijn tante niet wist, dat men Helena bedrogen had, kon ze +mij zeker geen wijzeren raad geven. Ik nam mij dan ook voor dien +te volgen, of mij althans onverschillig te houden, indien ik mijn +hartstocht niet kon overwinnen. Maar ik kon geen weerstand bieden +aan de nieuwsgierigheid om te weten te komen op welke wijze dit +huwelijk was tot stand gekomen en bezocht daarom de oude Théodora, +van wie ik reeds heb gesproken. Toevallig vond ik bij haar Félicia, +die in het geheel niet had verwacht mij weer te zien en dadelijk +wilde vertrekken, om eenige opheldering te voorkomen. Maar ik liet +haar niet gaan en met moeite gelukte het mij van haar een bekentenis +te krijgen van alles wat er was gebeurd. Zij zag, dat ik wanhopig was +en om mij te troosten beloofde zij mij weder haar hulp. Ik zal u het +verhaal besparen van al wat wij deden om Helena te bewegen mij een +onderhoud toe te staan. Toen Combados voor een paar dagen ging jagen +op een van zijn landgoederen, ontving ze mij 's avonds. + +Ik wilde het gesprek beginnen met verwijten, maar zij sloot mij +den mond en zei: "'t Is onnoodig ons het verleden te herinneren. Wij +behoeven elkaar niet treurig te stemmen. In dit onderhoud heb ik alleen +toegestemd, om u persoonlijk te kunnen zeggen, dat ge voortaan niet +meer aan mij moet denken. Misschien zou ik meer tevreden zijn met +mijn lot, indien het aan het uwe verbonden was, maar de hemel heeft +het anders gewild en ik moet zijn besluiten gehoorzamen." + +Ik riep uit: "Hoe mevrouw! Is het niet voldoende, dat ik moet +toezien hoe een ander u bezit, moet ik u ook nog uit mijn gedachten +verbannen! Denkt ge, dat zoo iets mogelijk is bij een man, die eens +uw liefde heeft bezeten? Ge wilt mij mijn liefde ontnemen, het eenige +wat waarde voor mij heeft." + +"Ik heb u slechts een kort woord te zeggen," hernam zij op beslisten +toon, "de echtgenoote van don Blas de Combados zal nooit de minnares +worden van don Gaston. Bedenk dat wel. Laten wij dit onderhoud thans +eindigen. Niettegenstaande de zuiverheid van mijne bedoelingen, verwijt +ik dat mijzelf en het zou misdadig zijn het voort te zetten." Bij die +woorden, die mij alle hoop ontnamen, viel ik voor haar op de knieën, +maar ik smeekte vruchteloos; de plicht ging bij haar vóór alles. Een +gevoel van woede maakte zich van mij meester, ik trok mijn degen +en wilde mijzelf doorsteken. Maar zij wierp zich op mij en riep: +"Houd op! Denkt ge niet aan mijn naam? Door u hier van het leven te +berooven, ontneemt ge mij mijn eer en mijn echtgenoot zou voor uw +moordenaar doorgaan." + +Ik wilde echter niet naar hare woorden luisteren en zou misschien mijn +noodlottig voornemen hebben volvoerd, indien don Blas de Combados niet +verschenen was. Deze was verwittigd geworden van het onderhoud, dat +wij zouden hebben, was daarom niet naar buiten gegaan en had gehoord, +wat wij hadden gesproken. Hij hield mijn arm vast en zei: "Don Gaston, +denk aan de plaats, waar ge u bevindt. Geef niet toe aan het gevoel +van wanhoop, dat u op 't oogenblik bezielt!" Ik viel Combados in de +rede: "Moet gij me van mijn besluit afbrengen? Ge moest mij liever +zelf een dolk in het hart stooten. Mijne liefde, hoe ongelukkig die +ook zijn moge, is voor u een beleediging. Is het niet voldoende, +dat ge mij 's avonds laat in het vertrek van uw vrouw vindt? Is er +nog meer noodig om uw lust naar wraak op te wekken? Doorsteek mij en +ontdoe u zoo van een man, die alleen door te sterven, kan ophouden +dona Helena te aanbidden!" + +Don Blas antwoordde mij: "Ge beproeft tevergeefs op mijn eergevoel +te werken, om mij te bewegen u te dooden. Ge zijt al genoeg gestraft +voor uw vermetelheid en mijn echtgenoot ben ik zoo dankbaar voor +hare deugdzame gevoelens, dat ik haar geen verwijt kan maken van dit +samenzijn met u. Geloof mij Gogollos, wees niet wanhopig als een zwak +man, maar onderwerp u met moed aan een harde noodzakelijkheid!" + +Door deze en dergelijke woorden wist de voorzichtige man werkelijk +mijn woede en wanhoop te doen bedaren. Ik ging weg met het plan mij +van Helena te scheiden en van de plaats, waar zij woonde. Dus vertrok +ik twee dagen later naar Madrid, waar ik aan het hof verscheen +en vele vrienden kreeg. Maar ik had het ongeluk mij inzonderheid +te hechten aan den markies de Villaréal, een Portugees van veel +invloed, die verdacht werd Portugal te hebben willen bevrijden +van de Spaansche heerschappij. Hij werd daarom naar het kasteel van +Alicante gevoerd. Daar de hertog de Lerme wist, dat ik in nauwe relatie +stond met dien heer, heeft hij mij ook laten oplichten en naar hier +brengen. De minister verdenkt mij, dat ik medeplichtig zou zijn aan +zulk een plan. Dat is een gevoelige beleediging, die hij een edelman +en Spanjaard aandoet". + +Hier hield don Gaston op met spreken, waarna ik om hem te troosten zei: +"Uw eer wordt niet geschaad door de ongenade, waarin ge zijt gevallen +en alles zal zich zeker ten goede keeren. Wanneer de hertog de Lerme +zal weten, dat ge onschuldig zijt, zal hij u ongetwijfeld in uw eer +herstellen en u een aanzienlijke betrekking geven, om u schadeloos +te stellen." + + + + + +HOOFDSTUK VII + +Scipio komt Gil Blas opzoeken in den toren te Ségovië en deelt hem +veel nieuws mee. + + +Ons gesprek werd afgebroken door Tordesillas, die zei: "Mijnheer Gil +Blas, ik heb zooeven een jongeman gesproken, die zich aan de deur van +deze gevangenis aanmeldde. Hij vroeg of gij hier gevangen waart. Toen +ik aanvankelijk weigerde om aan zijn nieuwsgierigheid te voldoen, zei +hij met tranen in de oogen: 'Weiger mijn zeer onderdanig verzoek niet +en deel mij mee of de heer de Santillano hier is. Ik ben zijn eerste +bediende en gij zult een zeer goede daad verrichten, indien ge mij +wilt toestaan hem een oogenblik te zien, ge zijt in Ségovië als een +zeer edelmoedig man bekend en ik hoop, dat ge mij in de gelegenheid +zult stellen met mijn meester te spreken, die meer ongelukkig dan +schuldig is.' Om kort te gaan, die jongen heeft van mij verkregen, +dat ik hem beloofd heb, vanavond zijn verzoek te zullen inwilligen." + +Ik verzekerde Tordesillas, dat hij mij geen grooter genoegen had kunnen +doen, want dat mijn bediende mij zeker zeer gewichtig nieuws had te +vertellen. Met ongeduld wachtte ik het oogenblik af, waarop ik mijn +getrouwen Scipio zou kunnen spreken, want ik twijfelde er niet aan, +of hij was het en daarin bedroog ik mij niet. + +Groot was onze vreugde, toen wij elkaar weerzagen. Mijn eerste vraag +aan Scipio was, hoe hij mijn huis had achtergelaten. Hij antwoordde +mij: "U hebt geen huis meer en om u de moeite te besparen, mij +vraag voor vraag te doen, zal ik u in het kort meedeelen, wat er +bij u is gebeurd. Uw huis is geplunderd zoowel door de dienaren van +het gerecht als door uw eigen bedienden, die u als een verloren +man beschouwden en op rekening van hun loon maar meenamen wat ze +konden krijgen. Gelukkig voor u, heb ik uit hun handen twee groote +zakken met dubbele pistolen weten te redden, die ik uit uw brandkast +haalde en in veiligheid bracht bij Salero, die ze u zal teruggeven, +zoodra ge uit de gevangenis komt, waar ge wel niet lang zult blijven, +omdat ge zijt gearresteerd zonder medeweten van den hertog de Lerme." + +Ik vroeg Scipio hoe hij wist, dat de minister daaraan geen deel had +gehad. "O! dat weet ik zeker. Een van mijn vrienden, die het vertrouwen +heeft van den hertog d'Uzède, heeft mij alles verteld. Calderone had +door een huisknecht vernomen, dat senora Sirena onder een anderen +naam 's nachts den prins ontving en dat de graaf de Lemos en gij +hem daarbij hadt geholpen. Hij besloot zich op u beiden en zijn +maîtresse te wreken en zocht den hertog d'Uzède op, wien hij deze zaak +meedeelde. De hertog, verheugd, dat hij zulk een schoone gelegenheid +had, om zijn vijand, den graaf de Lemos, in het verderf te storten, +verzuimde niet daarvan gebruik te maken. Hij ging naar den koning, +vertelde alles en liet niet na in levendige kleuren de gevaren te +schilderen, waaraan men den prins had blootgesteld. De koning was +woedend, liet dadelijk Sirena in een klooster opsluiten, verbande +den graaf de Lemos en veroordeelde u tot levenslange gevangenisstraf. + +Op die wijze heeft zich de zaak toegedragen. Ge ziet daaruit, dat +uw ongeluk het werk is van den hertog d'Uzède, of beter gezegd van +Calderone." + +Na die mededeelingen meende ik, dat de zaak wel spoedig zou worden +geschikt, omdat de eerste minister ongetwijfeld alles in het werk +zou stellen om de ballingschap van zijn neef op te heffen en hem +weer aan het hof terug te krijgen, en ik hoopte, dat hij mij bij die +gelegenheid niet zou vergeten. Wat is de hoop toch een schoone zaak! Ze +troostte mij eensklaps over het verlies van mijn goed. Wel verre van +mijn gevangenschap als een ongeluk te beschouwen, dat misschien tot +het eind van mijn dagen zou voortduren, scheen ze mij nu een middel, +waarvan de fortuin zich wilde bedienen, om mij tot een hooge betrekking +te verheffen. Ziehier hoe ik redeneerde: de eerste minister heeft aan +zijn zijde staan de meeste personen, die het vertrouwen bezitten van +den koning; met de hulp van die machtige vrienden kan hij weerstand +bieden aan al zijn vijanden, ofwel de staat kan binnenkort van uitzicht +veranderen. De koning is nl. zeer ziekelijk. Zoodra hij er niet meer +zal zijn, zal het eerste werk van den prins zijn, om den graaf de +Lemos terug te roepen, die mij van hier zal halen, om mij naar den +jongen koning te brengen, die mij overladen zal met weldaden, voor +alles wat ik ter wille van hem heb geleden. + +Over Scipio was ik zoo tevreden, dat ik behoefte gevoelde hem daarvan +een bewijs te geven en ik bood hem de helft van het geld aan, dat +hij bij de plundering had weten te redden. Maar hij weigerde en zei: +"Ik verwacht van u een ander bewijs van uw erkentelijkheid. Laten +wij niet meer scheiden. Ik gevoel voor u een vriendschap, zooals +ik die nooit voor een van mijn vorige meesters heb gekend." "En ik, +mijn zoon, kan je verzekeren, dat het wederkeerig is. Van het eerste +oogenblik af aan, dat ik je zag, had ik schik in je. Ik denk, dat we +allebei onder Weegschaal of Tweelingen zijn geboren, wat, naar men +zegt, de gesternten zijn, die de menschen verbinden." Gaarne stemde +ik dus toe en wij besloten samen den gevangenbewaarder te vragen +of Scipio zich met mij mocht laten opsluiten, met het recht nu en +dan eens naar Madrid te gaan, om te zien, hoe de zaken stonden. De +welwillende man was zoo vriendelijk mij deze gunst niet te weigeren. + + + + + +HOOFDSTUK VIII + +Scipio reist voor het eerst naar Madrid, de beweegredenen daartoe en +het gevolg ervan. Gil Blas wordt ziek en wat daaruit voortvloeide. + + +Indien wij soms zeggen, dat wij geen grootere vijanden hebben dan +onze dienstboden, dan moeten wij eraan toevoegen, dat we geen betere +vrienden hebben aan hen, indien ze ons trouw en genegen zijn. In Scipio +kon ik niet anders zien dan mijn tweede ik. Dus, geen onderdanigheid +meer, Gil Blas en zijn secretaris hadden één kamer, een bed en één +tafel. Hij was van een zeer goed humeur en verstand. "Mijn vriend," +zei ik op zekeren dag tegen hem, "het schijnt me, dat het niet kwaad +zou zijn, indien ik eens aan den hertog de Lerme schreef. Wat denk +je daarvan?" + +"Wel," antwoordde hij, "de groote heeren zijn niet altijd gelijk +van humeur en dus weet ik niet zeker, hoe uw brief zou worden +opgenomen. Maar ik meen, dat het in ieder geval goed zou zijn, om +hem te schrijven. Hoewel de minister veel van u houdt, moet ge niet +stilzitten. Hij moet aan u herinnerd worden. Die heeren vergeten +dikwijls de personen, van wie ze niet hooren spreken." + +"Hoewel ge in het algemeen gesproken gelijk hebt," antwoordde ik +hem, "oordeel ik toch beter over mijn patroon. Zijn goedheid is mij +bekend. Ik ben er van overtuigd, dat hij medelijden heeft met mijn +toestand en onophoudelijk daaraan denkt. Hij wacht kennelijk met +mij uit de gevangenis te helpen, tot de toorn van den koning bedaard +is." "Ik hoop," zei hij, "dat ge juist over den minister oordeelt. Roep +dus zijn hulp in door een treffenden brief. Ik zal hem dien brengen en +persoonlijk ter hand stellen." Ik schreef een zeer welsprekend stuk, +dat Tordesillas zelfs boven de preeken van den aartsbisschop stelde. + +Ik vleide mij, dat de hertog de Lerme door medelijden zou worden +bewogen bij het lezen van het verhaal, dat ik hem deed van den +treurigen toestand, waarin ik niet verkeerde en in dat vertrouwen liet +ik mijn koerier naar Madrid vertrekken. Hij slaagde erin dadelijk na +zijn aankomst tot den minister door te dringen en zei, terwijl hij +hem den brief gaf: "Excellentie, een van uw trouwste dienaren, die op +stroo ligt in een donker cachot van den toren te Ségovië, verzoekt u +nederig dezen brief te lezen, dien hij heeft kunnen schrijven door de +goedhartigheid van den gevangenbewaarder." De minister nam den brief +aan en las dien door. In plaats van daardoor getroffen te zijn, zei +hij met woedende stem, zóó luid dat alle personen in zijn omgeving +het konden hooren: "Zeg aan Santillano, dat ik hem wel vermetel +vind, om zich tot mij te durven wenden na de onwaardige daad, die +hij heeft bedreven en waarvoor hij rechtvaardig wordt gestraft. Het +is een ongelukkige, die niet meer op mijn steun moet rekenen en dien +ik geheel overlaat aan het oordeel van den koning." + +Scipio was geschrikt door die woorden, maar hij zweeg +niet. "Excellentie, die arme gevangene zal van verdriet sterven, als +ik hem die tijding breng." De hertog antwoordde mijn pleitbezorger +niet, maar keerde hem den rug toe. Zoo behandelde de minister mij, +om beter het aandeel te kunnen verbergen, dat hij zelf had in deze +verliefde intrige van den prins. En zoo wordt dikwijls de kleine +man behandeld, wanneer hij groote heeren dient in hunne geheime en +gevaarlijke ondernemingen. + +Toen mijn secretaris terug was te Ségovië en mij verteld had, hoe +hij zich van zijn opdracht had gekweten, zag ik mij opnieuw gedompeld +in den verschrikkelijken afgrond, waarin ik den eersten dag van mijn +gevangenschap had verkeerd. Ik meende, dat ik zelfs nog ongelukkiger +was, omdat ik de bescherming miste van den hertog de Lerme. Al mijn +moed was mij ontzonken, ik had groot verdriet en hoe men mij ook +trachtte op te beuren, ik begon te kwijnen en werd ernstig ziek. + +De gevangenbewaarder was zoo vol deelneming, dat hij niet beter meende +te kunnen doen, dan een paar doktoren te roepen. Ik was altijd zoo +vooringenomen geweest tegen dokters, dat ik ook nu, wanneer ik nog +aan het leven gehecht was geweest, die heeren zeer slecht zou hebben +ontvangen, maar ik was het leven zoo moe, dat ik er Tordesillas +dankbaar voor was, dat hij mij in hun handen stelde. + +Een van hen zei: "Mijnheer, voor alles is het noodig, dat u een +onbeperkt vertrouwen in ons hebt." + +"Dat heb ik ook," antwoordde ik. "Met uw hulp ben ik er zeker van, +dat ik spoedig van al mijn kwalen zal bevrijd zijn." + +Hij hernam: "Ja, met Gods hulp zult ge dat zijn. Wij zullen tenminste +ons best doen." + +Nu dat deden ze ook, het ging zoo goed, dat ik kennelijk op weg was +naar de andere wereld. Tordesillas had een ouden monnik laten komen, +die mij voorbereid had op den dood en ikzelf geloofde niet anders, +of mijn laatste uur had geslagen. Ik gaf Scipio een teeken om bij mijn +bed te komen en zei met een nauwelijks hoorbare stem, zoozeer hadden +de medicijnen en aderlatingen mij verzwakt: "mijn vriend, ik laat je +den eenen zak met pistolen en verzoek je den anderen naar Asturië te +brengen naar mijn vader en moeder die, als ze nog leven, dat geld +noodig zullen hebben. Vraag of ze mij vergiffenis willen schenken +voor mijn ondankbaarheid en onverschilligheid. Leven zij niet meer, +besteed dan dat geld om den hemel om rust te laten bidden voor hunne +ziel en de mijne." Dat zeggende, reikte ik hem de hand, die hij met +zijn tranen bevochtigde, zoo bedroefd was hij. De tranen van een +erfgenaam zijn dus klaarblijkelijk niet altijd verborgen glimlachjes. + +Ik wachtte niet anders dan het einde, maar het kwam niet. Nadat de +dokters mij hadden verlaten en het terrein vrij was, genas ik. De +koorts, die volgens hen mij moest wegnemen, week. Het gevolg van die +ziekte was een volmaakte kalmte van geest. Ik behoefde niet meer +getroost te worden; ik had toen de dood mij nabij was, een groote +verachting gekregen voor eer en rijkdommen en het voornemen opgevat, +om, al zou de hertog de Lerme mij terugroepen, nooit aan het hof weer +te keeren. Ik stelde mij voor, wanneer ik uit de gevangenis kwam een +hut te koopen en daarin rustig te leven. + +Mijn vertrouweling juichte mijn plan toe en wilde, om de uitvoering +ervan te verhaasten, nog eens naar Madrid gaan, om mijn bevrijding te +bewerken. Hij was vroeger in dienst geweest bij de min van den prins, +die op dezen altijd nog een grooten invloed had. + + + + + +HOOFDSTUK IX + +Scipio keert naar Madrid terug. Hoe en op welke voorwaarden Gil Blas +in vrijheid wordt gesteld. Waar zij heengingen, na den toren van +Ségovië te hebben verlaten en welk gesprek zij samen hadden. + + +Scipio vertrok dus naar Madrid. In afwachting van zijn terugkomst +las ik veel. + +Tordesillas verschafte mij zooveel boeken, als ik wilde hebben. Hij +leende die, van een ouden commandant, die niet kon lezen, maar een +groote bibliotheek had om voor een geleerde door te gaan. Ik hield +vooral van goede boeken over moraal omdat ik daarin telkens stukken +vond, die mijn afkeer van het Hof en mijn liefde voor de eenzaamheid +rechtvaardigden. + +Na drie weken kwam de onderhandelaar terug, om mij mee te deelen, +dat de zaak gunstig stond. Op verzoek van de min had de prins beloofd +er met zijn vader over te spreken. Om nog een laatste hand aan het +werk te slaan, moest Scipio weer terug naar Madrid. + +Zijn derde reis duurde niet lang. Na acht dagen keerde hij terug met +de tijding, dat de prins, hoewel niet zonder moeite, mijn bevrijding +van zijn vader had verkregen. Denzelfden dag kreeg ook Tordesillas +bericht. De koning had mij de vrijheid gegeven onder voorwaarde, +dat ik mij niet meer aan het hof zou vertoonen en binnen een maand +de beide Castiliën zou verlaten. + +Ik liet twee muilezels huren en wij vertrokken den volgenden +dag, na een hartelijk afscheid te hebben genomen van Collogos en +Tordesillas duizendmaal te hebben bedankt voor al zijn bewijzen +van vriendschap. Wij sloegen den weg in naar Madrid, om eerst onze +twee zakken te gaan halen, die ieder vijfhonderd dubbele pistolen +bevatten. Mijn metgezel zei onderweg: "Indien wij al niet rijk genoeg +zijn om een groot landgoed te koopen, een behoorlijk verblijf kunnen +wij althans hebben." Ik antwoordde hem: "Ik ben tevreden, als ik een +hut heb. Ik heb genoeg van het leven in groote steden en stel mij +er een groot genoegen van voor op het land te wonen en te visschen +en te jagen. Wat voeding betreft, zal het meest eenvoudige voor mij +voldoende zijn." Scipio was er echter niet voor om een leven te leiden +als Diogenes, hij wilde een aangenaam tehuis en een goeden wijnkelder, +om rustig van de genoegens des levens te kunnen genieten. "Wat men in +zijn huis heeft, schaadt niet, zegt Hésiodes en wat men er niet heeft, +kan wel schaden. Het is beter de noodzakelijke dingen te bezitten +dan te verlangen." + +"Wat drommel! Scipio," riep ik, "ken je de Grieksche dichters?" + +Hij vertelde mij, dat hij vroeger in Salamanca een meester had gehad, +die niets deed dan Hebreeuwsch, Grieksch en Latijn in het Spaansch +vertalen en dat hij veel voor dien heer had moeten copieeren. + +Onderweg spraken wij verder over onze toekomstige woonplaats en waar +we die zouden kiezen. We besloten na eenig overleg ons in Aragon +te vestigen. + + + + + +HOOFDSTUK X + +Wat zij te Madrid aankomende deden. Wien Gil Blas op straat ontmoette +en door welke gebeurtenis die ontmoeting werd gevolgd. + + +Toen wij te Madrid waren aangekomen, namen wij onzen intrek in een +klein hotel en het eerste wat wij deden was naar Salero te gaan, om ons +geld te ontvangen. Hij heette mij hartelijk welkom en betuigde zijn +blijdschap, dat ik weer op vrije voeten was. "Ik moet u meedeelen," +zei hij, "dat ik door de ongenade, waarin gij zijt gevallen, een +weinig huiverig ben geworden voor aanrakingen met menschen van het +hof. Hun fortuin zweeft mij te veel in de lucht. Ik heb mijn dochter +Gabriella uitgehuwelijkt aan een rijken koopman." Ik antwoordde hem, +dat hij daar zeer goed aan gedaan had. Behalve, dat het veiliger is, +komt er nog bij, dat een burgerlijke schoonvader niet altijd tevreden +is over mijnheer den voornamen schoonzoon. + +Wij ontvingen daarop het geld terug, dat wij meenamen naar ons hotel +en in volmaakte orde bevonden. + +Voor ons vertrek naar Aragon deden wij verschillende inkoopen en zoo +ontmoette ik baron von Steinbach, den Duitschen officier, bij wien +don Alphonse was opgevoed. + +Wij herkenden elkaar dadelijk en ik zei: "Het doet mij zeer veel +genoegen, dat ik u zoo in de beste gezondheid terugzie en nu tevens +gelegenheid heb, om nieuws te vernemen omtrent don César en don +Alphonse de Leyva." + +"Daar bestaat alle gelegenheid toe," antwoordde hij, "daar ze beiden +in Madrid en bij mij gelogeerd zijn. Voor eenigen tijd zijn ze hier +gekomen, om den koning te bedanken voor een onderscheiding, die don +Alphonse heeft ontvangen, als blijk van erkentelijkheid voor de door +zijn voorvaderen aan den staat bewezen diensten. Hij is gouverneur +van de stad Valencia, zonder te hebben gesolliciteerd, noch iemand +te hebben gevraagd zijn invloed daartoe aan te wenden. Dat doet zien, +dat onze koning naar waarde weet te beloonen." + +Hoewel ik, beter dan Steinbach, wist wat ik daarvan moest denken, +deed ik of ik niets wist van wat hij mij vertelde. Ik betuigde hem +zooveel ongeduld en verlangen om mijn oude meesters te bezoeken, +dat hij mij dadelijk meenam. + +In een groote zaal speelde Alphonse schaak met de baronesse von +Steinbach. Hij sprong dadelijk op en snelde op mij toe met een gelaat +dat werkelijk vreugde verried. "Mijn waarde Gil Blas! Wat een genoegen +je eindelijk weer te zien! Het is mijn schuld niet, dat we niet samen +zijn gebleven. Ik had je verzocht, zooals je weet, om het kasteel de +Leyva niet te verlaten. Je hebt geen gevolg gegeven aan mijn verzoek, +maar ik maak je daar geen verwijt van; ik weet welke beweegredenen +je hadt. Maar sedert dien tijd heb je mij ook niets meer van je laten +hooren. Mijn zwager, don Fernand, had mij bericht, dat je in Granada +was, maar ik heb je daar tevergeefs gezocht. Maar zeg me nu eens, wat +je in Madrid doet. Zeker een goede betrekking. Wees ervan overtuigd, +dat ik levendig belang stel in je omstandigheden." + +Ik antwoordde hem: "Voor ongeveer vier maanden nog, had ik aan het hof +een gewichtige betrekking. Ik had de eer de secretaris en vertrouweling +te zijn van den hertog de Lerme." + +"Is het mogelijk? De vertrouweling van den eersten minister?" riep +don Alphonse met groote verwondering. + +"Ik had zijn gunst gewonnen en heb die weer verloren op de wijze, +die ik u zal meedeelen," zei ik en ik vertelde mijn geschiedenis +en sprak ook van mijn besluit om van het weinige, wat mij van mijn +voorspoed was overgebleven, een klein huis te koopen en daarin in +afzondering te gaan leven. + +Nadat de zoon van don Cesar mijn verhaal met veel belangstelling +had aangehoord, zei hij: "Mijn waarde Gil Blas, wij zijn altijd +goede vrienden geweest en ik ben zeer dankbaar, dat de hemel mij in +staat stelt je te helpen. Ge zult niet langer een speelbal zijn van +de fortuin. Ik zal je eigenaar maken van een goed, dat je niet kan +worden ontnomen. Je wilt buiten leven, welnu, ik geef je het kleine +landgoed, dat wij bezitten bij Lirias, op vier mijlen afstands van +Valencia. Je kent het. Zonder eenig bezwaar voor ons kunnen we je +dit afstaan en ik ben er zeker van dat mijn vader en Séraphine dit +besluit zeer zullen toejuichen." + +Ik wierp mij op de knieën voor don Alphonse, die mij echter dadelijk +oprichtte. Hartelijk dankte ik hem voor zijn edelmoedigheid. In den +verderen loop van het gesprek deelde ik hem toen mee, hoe het mij +gelukt was die gouverneursplaats voor hem te krijgen. Hij was daar +zeer verwonderd over en beweerde nu, dat het niet voldoende was mij +het kleine landgoed te geven, maar dat hij mij er ook een jaarlijksch +inkomen bij zou schenken. + +"Neen mijnheer," zei ik, "te veel bezit is bij mij alleen maar +dienstig om mijn hebzucht op te wekken. Dat heb ik maar al te zeer +ondervonden. Gaarne neem ik uw landgoed bij Lirias aan en ik zal er +gemakkelijk kunnen leven van hetgeen ik nog bovendien bezit. Maar +dat is mij voldoende, meer begeer ik niet. Rijkdom behoort niet op +een plaats, waar men slechts rust zoekt." + +Tijdens ons gesprek kwam don Cesar binnen, die mij eveneens met +groote hartelijkheid begroette. Nadat hij van alles op de hoogte +was gebracht, brachten vader en zoon mij dadelijk naar een notaris, +waar zij een akte van schenking lieten opmaken en die beiden met +meer genoegen teekenden, dan zij het een stuk zouden hebben gedaan, +dat hun voordeel opleverde. De akte werd mij ter hand gesteld en ik +kon van het landgoed bezit gaan nemen wanneer ik wilde. Zij gingen +daarop naar baron von Steinbach terug en ik begaf mij naar ons hotel, +waar ik de verwondering opwekte van Scipio met de mededeeling, dat +wij een landgoed hadden gekregen in Valencia en de wijze vertelde, +waarop dat in mijn bezit was gekomen. + +"Hoeveel zou dat kleine domein waard zijn?" vroeg hij. + +"Vijfhonderd ducaten rente en ik kan je verzekeren, dat het daar een +zeer mooie omgeving is. Als intendant van de heeren de Leyva ben ik +er meermalen geweest. Het is een zeer klein landhuis aan de oevers van +den Guadalquivar, in een gehucht met nog vijf of zes andere huizen". + +"Wat mij zeer bevalt", riep Scipio, "is dat wij daar goed wild zullen +hebben, met wijn van Bernicarlo en uitstekenden muscaat! Komaan +patroon! laten wij ons haasten om de wereld te verlaten en onze +eenzaamheid op te zoeken". + +"Ik heb niet minder lust dan jij", antwoordde ik, "maar ik moet +eerst nog naar Asturië. Mijn vader en moeder leven daar niet in zeer +gelukkige omstandigheden, ik zal hen gaan halen en naar Lirias brengen, +waar ze de rest van hun dagen in rust kunnen slijten. De hemel heeft +mij misschien deze plaats gegeven, om er hen te ontvangen en zou mij +straffen, indien ik dit verzuimde". Scipio prees mijn voornemen en +met spoed maakten wij de toebereidselen voor ons vertrek. + + + + + + +TIENDE BOEK + + +HOOFDSTUK I + +Gil Blas vertrekt naar Asturië; hij reist over Valladolid, waar hij +dokter Sangrado, zijn ouden meester gaat bezoeken. Hij ontmoet bij +toeval den heer Manuel Ordonnez, administrateur van het klooster. + + +In den tijd, dat Scipio en ik Madrid verlieten, benoemde Paulus V +den hertog de Lerme tot kardinaal. De paus, die de inquisitie in het +koninkrijk Napels wilde instellen, bekleedde den minister met het +purper, om daardoor koning Philips voor zijn plannen te winnen. Al +wie dit nieuwe lid van het heilige college goed kenden, vonden als ik, +dat de kerk een schoone aanwinst had gedaan. + +Scipio, die mij liever in een schitterende betrekking aan het hof +zag terugkeeren dan begraven in de eenzaamheid, raadde mij aan den +nieuwen kardinaal te gaan bezoeken. "Misschien," zei hij, "dat zijn +eminentie, wanneer hij u op bevel van den koning uit de gevangenis +ontslagen ziet, niet meer doet of hij gebelgd op u is en u weer in +zijn dienst terugneemt." + +"Scipio," antwoordde ik hem, "je vergeet klaarblijkelijk, waarde, +dat ik de Castiliën zou verlaten. Denk je overigens, dat ik nu al +genoeg heb van mijn kasteel te Lirias? Ik heb je al gezegd en herhaal +het: wanneer de hertog de Lerme mij zijn gunsten weer zou willen +schenken, wanneer hij mij zelfs de plaats aanbood van Calderone, +zou ik weigeren. Mijn besluit is genomen, ik ga mijn ouders halen en +dan nabij Valencia wonen. Mocht het je berouwen, dat je je lot aan +het mijne hebt verbonden, dan behoef je dat maar te zeggen, ik ben +bereid om je de helft van mijn geld te geven, waarmee je in Madrid +kan blijven om verder je fortuin te maken". + +"Hoe mijnheer!" zei Scipio, "denkt u dat het mij berouwt, dat ik +besloten heb u te volgen? Hoe, Scipio, die trouwe dienaar, die +gaarne de rest van zijn dagen met u zou hebben gesleten in den +toren van Ségovië, zou u niet gaarne vergezellen naar een plaats, +waar ons zooveel genot wacht! Neen mijnheer, ik denk er niet aan op +mijn besluit terug te komen. Ik moet u bekennen dat ik, toen ik dien +raad gaf u alleen maar eens heb willen polsen, om te zien of er nog +iets van de oude eerzucht in u was overgebleven. Maar ik zie, dat ge +niet meer aan grootheid zijt gehecht!" + +Wij reisden in een wagen, bespannen met twee goede muilezels, gemend +door een jongen, dien ik bij mijn gevolg had gevoegd. Na eenige +dagen kwamen wij te Valladolid. Bij het gezicht van die stad kon ik +mij niet weerhouden te zuchten. Mijn metgezel vroeg, waarom ik dat +deed. "Mijn vriend", zei ik, "dat komt, omdat ik langen tijd hier +de geneeskunde heb beoefend. Ik kan er niet rustig aan denken. Mijn +geweten doet mij op dit oogenblik geheime verwijten. Wat zeg ik? Het +is mij of alle zieken, die ik vermoord heb, uit hun graven rijzen, +om mij in stukken te scheuren!" + +"Wat een idee!" riep Scipio, "Waarlijk, mijnheer Santillano, ge zijt +te goed. Waarom maakt ge u er een verwijt van, dat ge uw beroep hebt +uitgeoefend? Kijk naar de oudste doktoren, hebben zij de wroeging? Wel +neen! Ze gaan steeds hun gang. Loopt een geval ongelukkig af, dan is de +natuur de schuld ervan en genezen zij iemand, dan hebben zij de eer!" + +"'t Is waar," zei ik, "dat dokter Sangrado, wiens methode ik getrouw +volgde, er die manieren op nahield. Al stierven er per dag twintig +personen onder zijn handen, hij was zoo overtuigd van het heilzame van +aderlaten en van zijn drankjes, dat hij zeker was, daarmee alle ziekten +te kunnen genezen. Hij geloofde, dat de zieken alleen stierven, omdat +hij hen niet genoeg had gelaten, of dat ze te weinig geslikt hadden!" + +Lachend riep Scipio: "Dat is een interessante persoonlijkheid!" + +"Als ge hem wilt leeren kennen," zei ik, "dan is daar morgen +gelegenheid toe, wanneer althans Sangrado nog leeft en nog in +Valladolid woont. Ik kan dat echter moeilijk gelooven, want hij was +al oud, toen ik hem verliet en er zijn sedert dien tijd heel wat +jaren verloopen." + +Ons eerste werk, toen wij in het hotel aankwamen, was te informeeren +naar dokter Sangrado, die nog leefde, maar te oud was om visites +te maken en dus zijn practijk aan drie of vier andere doktoren had +overgedaan. Wij besloten den volgenden dag in die stad over te blijven, +zoowel om hem te bezoeken, als om onze muilezels te laten rusten. + +Den volgenden morgen om tien uur gingen wij hem bezoeken; wij vonden +hem in een fauteuil, met een boek in de hand. Zoodra hij ons zag, stond +hij op, kwam naar ons toe met een fermen stap voor een zeventigjarige +en vroeg, wat wij wilden. + +"Dokter," zei ik, "kijk mij eens oplettend aan! Herkent ge mij niet? Ik +heb toch de eer een van uw leerlingen te zijn. Herinnert gij u niet +een zekeren Gil Blas, die bij u gewoond heeft?" + +Hij drukte mij hartelijk de hand en zei: "Zijt gij het Santillano? Ik +zou u niet meer herkend hebben. Het doet mij recht veel genoegen +u weer te zien. Wat hebt ge sedert onze scheiding gedaan? Zeker de +geneeskunde beoefend?" + +"Wat mij betreft," antwoordde ik, "had ik daar wel neiging toe, +maar redenen van overwegenden aard hebben het mij belet." + +"Dat is jammer," zei Sangrado, "want met de grondbeginselen, die ik +bij u had gelegd, zoudt ge een uitstekend geneesheer zijn geworden, +indien de hemel u althans had behoed voor de gevaarlijke liefde tot +de scheikunde. Wat een verandering in de geneeskunde in de laatste +jaren! Ge ziet mij er tegelijkertijd verwonderd en bedroefd over. Men +ontneemt aan onze wetenschap de eer en de waardigheid. Die kunst, die +door alle eeuwen heen het leven van den mensch heeft gerespecteerd, +is nu ten prooi geworden aan vermetelheid, aan vermoedens, aan +onervarenheid. Men ziet tegenwoordig ook in deze stad dokters, wier +eenige wetenschap van de geneeskunde bestaat in het bereiden van +scheikundige mengsels. Alles is verkeerd in hun methode! Het aderlaten +van den voet bijvoorbeeld, vroeger zoo zeldzaam gedaan, is tegenwoordig +bijna de eenige wijze. De purgeermiddelen vroeger zacht en weldadig, +zijn nu brakerig werkende. Het is een chaos geworden, iedereen doet +wat hij wil en overschrijdt de grenzen van de regelmaat en wijsheid, +die onze eerste meesters hebben vastgesteld." + +Welk een lust ik ook had om te lachen, ik wist mij te +weerhouden. Scipio, wien het geval vermaakte, wilde het vuur nog wat +aanwakkeren. "Dokter," zei hij tegen Sangrado, "daar ik een achterneef +ben van een dokter van de andere school, zij het mij vergund, met u +al die scheikundige remedies ver weg te werpen. Wijlen mijn oudoom +was een zoo overtuigd volgeling van Hippocrates, dat hij dikwijls +gevochten heeft met de kwakzalvers, die met niet genoeg respect spraken +van dien koning der geneeskunde. Het bloed verloochent zich niet en +ik zou graag voor beul dienen van al die nieuwerwetsche domooren, +over wie gij u met evenveel rechtvaardigheid als welsprekendheid +beklaagt. Welk een wanorde veroorzaken deze ellendelingen niet in de +beschaafde maatschappij!" + +"Die wanorde," zei de dokter, "gaat veel verder dan ge denkt. Het +heeft mij niet gebaat een boek uit te geven tegen die struikrooverij +op het gebied van de geneeskunst; integendeel, ze neemt van dag +tot dag toe. De chirurgen zijn zoo gek dokters te willen zijn en +denken, dat ze er geschikt voor zijn als er maar braakmiddelen hoeven +gegeven te worden, waarbij ze dan, heel willekeurig voet-aderlatingen +voegen. Deze besmetting verspreidt zich zelfs in de kloosters, er +zijn onder de monniken sommige broeders, die tegelijk apotheker en +chirurgijn zijn en schadelijke drankjes maken, die het leven verkorten +van de eerwaarde vaders." + +Hier werd ons gesprek gestoord door de komst van een oude dienstbode, +die een blad bracht, waarop een broodje, een glas en twee caraffen, +de een gevuld met water en de andere met wijn. Hij vulde het glas +voor niet meer dan een vierde gedeelte met wijn en de rest met +water. "Ho, ho! dokter!" riep ik, "daar betrap ik u op heeterdaad, +u drinkt wijn, gij, die u altijd zoo tegen dien drank hebt verklaard +en daardoor veroorzaakt hebt, dat ik in tien jaren tijds geen druppel +wijn heb gedronken. Sedert wanneer zijt gij zoo veranderd? Ge kunt +u niet beroepen op uw leeftijd, omdat ge in een van uw geschriften +den ouderdom verklaart als een natuurlijke tering en ge daarom de +onwetendheid betreurt van personen, die den wijn de melk der grijsaards +noemen. Wat hebt ge te zeggen om u te rechtvaardigen?" + +"Ge doet mij onrecht aan," zei de oude heer. "Indien ik enkel +wijn dronk, zoudt ge gelijk hebben, maar ik vermeng dien met veel +water." "Mijn waarde meester," antwoordde ik, "herinnert ge u niet, +dat ge het afkeurde in den kanunnik Sedillo, dat hij wijn dronk, +hoewel hij er veel water in deed? Beken maar, dat ge uw dwaling hebt +ingezien, dat het drinken van wijn niet slecht is, zooals ge in uw +boeken hebt gezegd, mits men er maar een matig gebruik van maakt." + +De dokter was een weinig verlegen door mijn woorden; hij kon zich +er niet goed uit redden, dus bracht ik het gesprek op een ander +onderwerp en wij vertrokken spoedig na hem nogmaals goed succes te +hebben toegewenscht in zijn strijd tegen de nieuwe geneeskunde. + +Terwijl Scipio en ik op weg naar het hotel nog eens hartelijk lachten +om dien origineelen dokter, ging ons een man voorbij van omstreeks +zestig jaren, die de oogen naar den grond hield geslagen. Ik herkende +in hem Manuel Ordonnez, den administrateur, van wien ik zoo eervol +melding maakte in het eerste deel van mijn geschiedenis. Ik groette +hem, hij keek mij aan en zei, dat hij, hoewel mijn gezicht hem niet +onbekend voorkwam, zich toch niet kon herinneren, wie ik was. Ik +kwam zijn geheugen te hulp en zei, dat ik vroeger wel eens bij hem +kwam toen hij een vriend van mij in dienst had, genaamd Fabricius +Nunez. Hij antwoordde: "Ja, nu herinner ik het mij. Ge hebt samen +wel eens streken uitgehaald! Maar zeg mij eens, wat er van dien armen +Fabricius geworden is." + +"Fabricius is in Madrid, waar hij zich met verschillend werk bezig +houdt." + +"Wat verstaat ge onder verschillend werk?" vroeg hij. "Dat klinkt +mij zoo dubbelzinnig." + +"Ik wil daarmee zeggen," antwoordde ik, "dat hij schrijft in poëzie +en in proza, hij maakt comedies en romans; in één woord, het is iemand +met talent, die zeer goed wordt ontvangen in groote huizen." + +"Maar hoe staat het met zijn geldmiddelen?" + +"Niet al te best," antwoordde ik. "Ik geloof niet, dat hij rijk is." + +"O, dat dacht ik wel!" riep Ordonnez. "Laat hij het hof maar maken aan +groote heeren! Dat zal hem even weinig inbrengen als zijn geschrijf. Ik +zie hem den een of anderen dag nog eens in ons armenhuis terechtkomen." + +"Dat zou wel kunnen," stemde ik toe, "de poëzie heeft er wel anderen +gebracht. Mijn vriend Fabricius zou beter hebben gedaan, indien hij +maar bij u was gebleven, dan zou zijn karretje nu over een zandweg +gaan." + +"Hij zou het tenminste goed hebben," zei Manuel. "Ik hield van dien +jongen en hij had in onze inrichting een goede positie kunnen krijgen, +indien het hem niet in het hoofd was gekomen zich aan de schoone +kunst te gaan wijden. De domoor! Hij maakte een comediestuk, dat +opgevoerd werd door een troep, die bij ons in de stad was. Hij had +succes en zijn hoofd werd daardoor op hol gebracht. Hij meende een +nieuwe Lopez de Vega te zijn en gaf de voorkeur aan den bedwelmenden +rook van het applaudissement van het publiek, boven de werkelijke +voordeelen die mijn vriendschap hem kon aanbieden. Hij heeft zijn +geluk niet begrepen. De jongen, dien ik in zijn plaats nam, is daar +het bewijs van. Hij heeft minder verstand dan Fabricius, maar legde +zich uitsluitend op zijn betrekking toe en bekleedt nu bij ons twee +posten, waarvan de minste hem ruimschoots in staat stelt te leven +als een fatsoenlijk man, die een groot huishouden tot zijn last heeft." + + + + + +HOOFDSTUK II + +Gil Blas vervolgt zijn reis en komt gelukkig te Oviédo aan. In +welken toestand hij zijn ouders vindt. Dood van zijn vader; gevolg +van dien dood. + + +Van Valladolid reisden wij in vier dagen naar Oviédo, zonder onderweg +slechte ontmoetingen te hebben gehad, niettegenstaande er gezegd +wordt, dat de dieven van verre het geld van de reizigers ruiken. Ze +hadden anders gemakkelijk hun slag kunnen slaan; want ik had aan +het hof geen dapperheid geleerd en mijn ezeldrijver scheen me niet +iemand, die zich zou laten dooden om de beurs van zijn meester te +verdedigen. Alleen Scipio had iets van een vechtersbaas. + +Het was nacht toen wij in de stad aankwamen. Wij gingen in een +logement, dicht naast het huis van mijn oom Gil Perez. Voor ik naar +mijn ouders ging, wilde ik naar hen informeeren en ik wist niet beter +te doen, dan mij daarvoor te wenden tot den waard en zijn vrouw, +die wel alles van hunne buren zouden afweten. Na mij goed te hebben +aangekeken riep de herbergier uit: "Bij den heiligen Antonius van +Padua! Dat is de zoon van onzen goeden Blas de Santillano!" + +"Ja waarlijk," bevestigde de vrouw, "hij is het, ik herken hem zeer +goed, hij is bijna niet veranderd. 't Is, of ik hem nog zie zooals +hij hier 's avonds met een flesch kwam, om wijn voor het souper van +zijn oom te halen." + +"Ge hebt een goed geheugen," zei ik, "maar wees zoo goed en vertel +mij iets van mijn familie. Mijn vader en moeder hebben het zeker niet +te best!" + +"Dat hebben ze zeker niet," antwoordde de vrouw, "ze konden er moeilijk +slechter aan toe zijn. De goede Gil Perez is door een beroerte aan +de eene helft van zijn lichaam verlamd en zal waarschijnlijk niet +lang meer leven; uw vader, die sedert korten tijd bij hem woont, +heeft een longontsteking of liever gezegd hij bevindt zich tusschen +leven en dood en uw moeder, wie het ook al niet te best gaat, past +hen beiden op. Ongelukkiger kon het dus wel niet!" + +Ontroerd door alles, wat ik had gehoord, ging ik naar het huis +van mijn oom. Nadat mijn moeder mij had omhelsd, zei ze, dat ik +nog juist op tijd was gekomen, om mijn vader te zien sterven. Ze +bracht mij in een kamer waar op een armoedig bed de ongelukkige man +lag te sterven. Hoe nabij de dood ook was, was hij nog niet geheel +buiten kennis. Mijn moeder zei: "Hier is Gil Blas, je zoon, die je +vergiffenis vraagt voor het verdriet, dat hij je heeft aangedaan en +om je zegen smeekt." Bij die woorden opende mijn vader zijn oogen, +hij vestigde die op mij en merkte aan mijn droefheid, dat ik zeer +getroffen was door zijn verlies. Hij wilde spreken, maar had er de +kracht niet toe. Ik nam een van zijn handen, mijn tranen beletten +mij om een woord te spreken. Hij zuchtte, 't was of hij mijn aankomst +had afgewacht om den laatsten adem uit te blazen. + +Mijn moeder was te veel voorbereid op zijn dood, om nu een hevig +verdriet te gevoelen. Ik was er misschien meer van onder den indruk +dan zij, hoewel mijn vader mij zijn leven lang geen enkel bewijs +van vriendschap had gegeven. Ik was niet alleen bedroefd omdat ik +mijn vader had verloren, maar ook omdat ik aan mijn hardheid moest +denken. Een monster van ondankbaarheid vond ik mijzelf, of liever +een vadermoordenaar. + +Ook bij het zien van mijn oom, deed ik mijzelf heftige verwijten. Alle +verplichtingen, die ik aan hem had, kwamen mij nu voor den +geest. "Indien ge," zei ik tot mijzelf, "hun maar een klein gedeelte +van den overvloed hadt gegeven, die gij hebt gehad, dan zouden zij een +gelukkig leven hebben geleid en je vader was dan misschien niet dood." + +De ongelukkige Gil Perez was kindsch geworden. Of mijn moeder hem al +zei, dat ik zijn neef Gil Blas was, hij lachte slechts met een onnoozel +gezicht en gaf geen antwoord. Ondertusschen bewaarde Scipio een somber +stilzwijgen, zuchtte met mij mee en vermengde uit vriendschap zijn +tranen met de mijne. + +Mijn moeder en ik deden elkaar daarna een getrouw verslag van hetgeen +er gebeurd was nadat ik uit Oviédo was gegaan. Met alle respect voor +de nagedachtenis van mijn moeder, was ze nog al wijdloopig in haar +verhalen en zou mij driekwart van haar verhaal hebben kunnen besparen, +indien ze allerlei onnutte kleinigheden had terzijde gelaten. + +Toen zij aan het eind van hare geschiedenis was gekomen, begon ik de +mijne. Slechts in het kort vertelde ik haar van al mijn avonturen, +maar bij het bezoek van den zoon van Bertrand Muscada, den kruidenier +uit Oviédo, bij mij te Madrid, stond ik langen tijd stil. "Ik moet +u bekennen," zei ik, "dat ik dien slecht heb ontvangen en om zich te +wreken zal hij zeker wel niet veel goeds van mij hebben gezegd." + +"Hij vond je," antwoordde zij, "zoo trotsch geworden, omdat je de +gunsteling van den eersten minister was, dat je hem niet wilde +herkennen en het liet je geheel koud, toen hij van onze armoede +vertelde. Maar daar ouders altijd het beste van hunne kinderen +gelooven, dachten wij, dat hij overdreef. En je komst te Oviédo toont +nu, dat we gelijk hebben gehad." + +"U denkt te gunstig over mij," zei ik. "Wat de jonge Muscada heeft +gezegd, is waar. Toen hij bij mij kwam, dacht ik aan niets anders dan +aan mijn fortuin, de eerzucht belette mij om mij bezig te houden met +het lot van mijn familie. Daar kwam bij, dat hij mij al dadelijk tegen +zich innam, door mij te zeggen, dat hij gehoord had, dat ik zoo rijk +was als een jood. Daarbij wilde hij mij op brutalen toon voorschrijven, +wat ik te doen had. Maar nadat ik hem weggestuurd had, voelde ik toch +wel berouw over mijn gedrag tegenover u. Toen ik later in den toren van +Ségovië was opgesloten, werd ik gevaarlijk ziek en die gelukkige ziekte +is het geweest, die u uw zoon heeft teruggegeven. De natuur hernam haar +rechten en ik werd geheel losgemaakt van het hof. Ik ben teruggekomen +van dat rumoerige leven en verlang nu alleen naar de eenzaamheid en +ik ben nu hier om u te vragen, of ge met mij mee wilt gaan naar een +landgoed bij Valencia, dat mij toebehoort en waar wij kalm zullen +leven. U begrijpt wel, dat ik ook vader had willen voorstellen, +om ons te vergezellen, indien de hemel het niet anders had gewild." + +"Ik ben je zeer dankbaar voor dit aanbod en ik zou zeker niet aarzelen, +wanneer ik mijn broer niet alleen moest laten; ook ben ik aan het +land hier gehecht. Maar wij kunnen er nog eens over denken, onze +eerste zorg moet nu zijn voor de begrafenis van je vader." + +Juist kwam Scipio binnen, want het was reeds dag geworden en hij wilde +vragen, of hij ons ook van dienst kon zijn. Ik vroeg hem, of hij zich +belasten wilde met de zorg voor de begrafenis en hij verklaarde zich +daar gaarne toe bereid. "Maar denk er aan," zei mijn moeder tot mijn +vriend, "dat het niet te mooi moet zijn; de heele stad heeft hem +altijd als een eenvoudig en arm man gekend." + +Scipio antwoordde: "Mevrouw, al was hij nog armer geweest, daarom +zou ik geen twee cent besparen. Ik denk hierbij slechts aan mijn +meester. Mijn meester is de gunsteling geweest van den hertog de Lerme, +dus moet zijn vader op plechtige wijze worden begraven." + +Ik keurde het plan van mijn secretaris goed en verzocht hem zelfs, +geen geld te sparen. Een rest van ijdelheid, die nog in mij was, +ontwaakte bij deze gelegenheid. Ik meende, dat wanneer ik geen kosten +spaarde voor de begrafenis van een vader, die mij niets had nagelaten, +ik zekere bewondering voor mijn mildheid zou opwekken. En mijn moeder, +hoe nederig zij ook was, vond het toch niet kwaad, dat mijn vader +met luister werd ter aarde besteld. + +Scipio was maar al te goed geslaagd. Alle inwoners van Oviédo, van +groot tot klein, namen aanstoot aan dit prachtvertoon en men maakte +allerlei opmerkingen, die minder eervol voor mij waren. De een zei: +"Hij heeft wel geld, om zijn vader te begraven, maar had het niet om +hem te eten te geven." "Het zou beter zijn," merkte een ander op, +"als hij zijn vader bij diens leven wat meer genoegen had gedaan, +dan hem nu zoo deftig te begraven." Scipio, Bertrand en ik werden +zelfs op straat nageroepen, toen wij uit de kerk kwamen, ja, men +ontzag zich niet ons met steenen en modder te gooien. Mijn moeder +moest zich vertoonen en openlijk verklaren, dat zij tevreden over mij +was, om de menigte uiteen te doen gaan, die zich voor het huis van +mijn oom verzameld had. Al die beleedigingen waren hoofdzakelijk een +gevolg van de praatjes, die de jonge kruidenier in de stad over mij had +rondgestrooid. Ik kreeg daardoor zoo'n tegenzin in een langer verblijf +in Oviédo, dat ik spoedig besloot om te vertrekken. Daar mijn moeder +bij mijn oom wilde blijven, die het echter niet lang meer zou maken, +vroeg ik haar, bij mij te komen wonen, als hij er niet meer zou zijn. + +"Ik kan die belofte niet geven," antwoordde mijn moeder, "want ik +zou haar niet houden. De rest van mijn dagen wil ik hier in Asturië +doorbrengen in volkomen onafhankelijkheid." + +"Maar zult ge in mijn huis dan niet onbeperkt meesteres zijn?" vroeg +ik. + +"Je hebt maar verliefd te worden op een of ander meisje en haar te +trouwen, dan is zij de schoondochter en ik ben de schoonmoeder en +dat gaat niet samen." + +Hoewel ik haar betoogde, dat ik in het geheel niet aan trouwen dacht, +en zelfs, als ik het deed, dat ik dan mijn vrouw wel zou dwingen +haar te gehoorzamen, kon ik haar niet overreden en dus besloten wij, +dat ze in haar huis zou blijven en dat ze jaarlijks een toelage van +honderd pistolen van mij zou ontvangen. + +Wij vertrokken uit Oviédo voor het aanbreken van den dag, uit vrees +last te zullen krijgen van het volk. Zoo was de ontvangst, die men +mij bereidde in mijn vaderstad. Schoone les voor mannen uit het gewone +volk, die buiten hun land rijk zijn geworden en daar terugkeeren, om +te toonen, dat ze menschen van gewicht zijn geworden! Hoe meer zij door +rijkdommen willen schitteren, des te meer zullen zij worden gehaat. + + + + + +HOOFDSTUK III + +Gil Blas gaat op weg naar het koninkrijk Valencia en komt eindelijk +te Lirias aan. Beschrijving van het kasteel. Hoe hij er werd ontvangen +en welke menschen hij er vond. + + +Wij sloegen den weg in naar Léon, vervolgens dien naar Palencia +en kwamen na tien dagen te Sévorbe, vanwaar wij ons den volgenden +morgen naar mijn landgoed begaven, dat niet meer dan drie mijlen ver +was. Naarmate wij het naderden, zag ik met genoegen dat Scipio alle +kasteelen, die wij onderweg passeerden, nauwkeurig opnam en, als ze hem +bevielen, telkens zei: "Ik zou wel willen, dat ons huis er zóó uitzag." + +"Ik weet niet, mijn vriend," zei ik, "welk een voorstelling je hebt +van onze woning, maar wanneer je denkt, dat het een prachtig huis is, +dan kom je bedrogen uit." + +Toen wij er aankwamen, viel het hem intusschen zeer mee. Wij gingen een +zaal binnen en daar kwamen zeven of acht bedienden ons hun compliment +maken. Ze waren door don Cesar en don Alphonse de Leyva aangesteld om +mij te bedienen, als kok, portier, tuinknecht en lakeien, met verbod +van mij eenig geld aan te memen; die twee heeren droegen alle kosten +van mijn huishouden. De kok, genaamd meester Joachim, was het hoofd +van de bedienden. Hij voerde het woord en zei o.a., dat hij een grooten +voorraad verschillende wijnen had liggen en dat hij na zes jaren kok te +zijn geweest bij den aartsbisschop van Valencia, mij naar mijn smaak +zou kunnen bedienen. Vervolgens leidde hij ons het geheele huis rond, +om te zien of de inrichting mij beviel. Overal had ik gelegenheid om +de goedheid van don Cesar en zijn zoon voor mij te bewonderen. + +Na alles met oplettendheid te hebben bekeken, gingen wij in de zaal +terug, waar een tafel met twee couverts klaar stond. Al spoedig +bevonden wij, dat er aanleiding bestond om den aartsbisschop van +Valencia te beklagen over het verlies van zulk een kok. Bij iederen +hap, dien we in onzen mond staken boden mijn nieuwe lakeien groote +glazen wijn van een uitstekend merk aan. Scipio was er verrukt over +maar, daar hij in hun bijzijn dat niet wilde laten merken, wierp hij +mij welsprekende blikken toe, die ik op dezelfde manier beantwoordde. + +Toen we als uitgehongerden hadden gegeten en naar verhouding gedronken, +stonden we op om den tuin te zien. + +Was Scipio al zeer tevreden geweest over het huis, hij was het nog meer +over den tuin, welke hij vergeleek met dien van het Escuriaal. Het is +waar, dat don César die nog al dikwijls in Lirias kwam, er genoegen +in had gevonden, om de omgeving van het landhuis te verfraaien. + +Na een goed diner verraste de slaap ons weldra, nadat we waren gaan +zitten in de schaduw van een olm. + +We hadden bijna twee uren geslapen, toen wij wakker werden door +geweerschoten, die zoo dicht in onze nabijheid waren, dat wij +ervan schrikten. Wij sprongen op om te gaan informeeren wat dit +te beteekenen had en vonden bij het huis acht of negen boeren, +allen inwoners van het gehucht, die door hun schoten mijn aankomst +hadden willen vieren. Zoodra ze mij zagen, riepen zij: "Leve onze +nieuwe heer! Welkom te Lirias!" De meesten hunner kenden mij nog uit +den tijd, dat ik intendant was geweest. Ik ontving hen vriendelijk +maar bleef ernstig, om te voorkomen, dat zij te familiair met mij +zouden worden. Ik verzekerde hun mijn protectie en gaf hun zelfs +een twintigtal pistolen, wat ze wel niet het minst aangename zullen +hebben gevonden. + +Nadat Scipio en ik nog een wandeling hadden gemaakt in de bosschen, +vonden wij een heerlijk souper, waarbij ons de fijnste flesschen +werden geschonken. + +Toen wij voelden, dat we niet meer drinken konden, namen de lakeien +toortsen en brachten mij naar de mooiste kamer waar ze zich beijverden +om mij te helpen uitkleeden. Maar toen ze mij mijn slaapmuts en +kamerjapon hadden gegeven zond ik ze weg om nog wat met Scipio +te praten. + +"Welnu, mijn vriend," vroeg ik hem voor wij gingen slapen, "wat zeg +je van de behandeling, die ik van de heeren de Leyva ondervind?" + +"Ik geloof niet," zei hij, "dat die beter zou kunnen zijn. Alleen +hoop ik maar, dat ze van langen duur wezen zal." + +"Dat hoop ik niet," antwoordde ik, "het gaat niet aan, dat mijn +weldoeners zulke groote uitgaven voor mij doen. Het zou misbruik +maken zijn van hunne edelmoedige mildheid, indien ik dat langer +toeliet. Overigens kan ik er mij niet aan gewennen zooveel knechts te +hebben, die door anderen betaald worden. Ik zou me hier nooit thuis +gevoelen! Wat een dwaasheid trouwens, zoo'n groot personeel! Als +wij met Bertrand den kok, een jongen en één lakei hebben, dan is +dat voldoende." + +Hoewel het mijn secretaris ongetwijfeld wel aanstond om op zulk een +wijze te blijven voortleven op kosten van den gouverneur van Valencia, +bestreed hij mijn kieschheid op dit punt niet en keurde mijn plan goed. + + + + + +HOOFDSTUK IV + +Gil Blas vertrekt naar Valencia en gaat de heeren de Leyva +bezoeken. Van het onderhoud, dat hij met hen had en van de goede +ontvangst bij Séraphine. + + +Toen ik te bed lag, kon ik niet slapen. Ik dacht aan de heeren de +Leyva en aan de nieuwe bewijzen, die ik ook dien dag weer van hun +vriendschap had ontvangen en ik besloot hen den volgenden dag reeds te +gaan bezoeken, om hen te bedanken. Ook dacht ik er met genoegen aan, +Séraphine terug te zien. Maar dat genoegen was niet onvermengd, want +ik moest denken aan Lorenca Séphora, die zich natuurlijk ons avontuur +nog wel zou herinneren en bij het zien van mij wel minder op haar +gemak zou zijn. Toen mijn geest vermoeid was door al die denkbeelden +en herinneringen, sliep ik eindelijk in en werd den volgenden morgen +niet vroeg wakker. + +Ik kleedde mij haastig aan en deelde Scipio mee, dat ik naar Valencia +ging, omdat ik behoefte gevoelde mij van den plicht der dankbaarheid +spoedig te gaan kwijten door de heeren de Leyva te bezoeken. "Ge +behoeft mij niet te vergezellen, mijn vriend, blijf zoolang hier, +over acht dagen ben ik terug." "Het schijnt mij," zei Scipio, "dat +die heeren zeer dankbaar zijn voor de hun bewezen diensten, dat is +een karaktereigenschap, die men maar zelden bij voorname heeren vindt +en dus mogen wij hen wel in eere houden." + +Als naar gewoonte werd ik door don Cesar en zijn zoon zeer hartelijk +ontvangen. "Wel mijn waarde Santillano," zei don Alphonse na onze +begroeting, "hebt ge al bezit genomen van uw landgoed?" + +"Ja mijnheer," antwoordde ik, "en ik verzoek u zoo goed te willen +zijn het weer te willen terugnemen." + +"Waarom?" riep hij. "Is er iets wat u niet bevalt?" + +"Het verblijf zelf is verrukkelijk! Maar wat mij niet bevalt is, dat +ik driemaal meer bedienden heb dan noodig zijn en dat u dit noodeloos +op hooge kosten jaagt." + +"Indien gij," zei don César, "het geld had aangenomen, dat wij u te +Madrid hebben aangeboden, dan zouden wij er ons toe bepaald hebben, +het kasteel te geven zooals het was, maar nadat ge dit hebt geweigerd, +hebben wij gemeend te moeten doen, zooals nu geschied is." + +"Het is teveel," antwoordde ik. "Uw goedheid moet er zich toe bepalen, +mij alleen het landgoed te schenken. Dat is voor mij reeds het toppunt +van mijn wenschen. Wil ik u zeggen, wat het geval is? Ik gevoel mij +niet op mijn gemak en niet thuis met zulk een groot personeel. Nog eens +dus: neem mijn goed terug of laat mij het inrichten zooals ik wil." + +Vader en zoon zagen, dat het ernst was en daar zij niets anders wilden, +dan mij genoegen doen, kreeg ik hunne toestemming om alles maar in +te richten, zooals ik zelf wilde. + +Ik wilde hen bedanken, maar don Alphonse viel mij in de rede, door te +zeggen, dat hij mij bij een dame wilde brengen, die zeer verheugd zou +zijn mij te zien. Hij bracht mij daarop in de kamer van Séraphine, die +mij bij het binnenkomen met een uitroep van vreugde begroette. "Het +doet mij zeer veel genoegen u weer te ontmoeten, niet alleen omdat +ik nooit vergeten zal, dat ge indertijd hebt medegeholpen om mij te +bevrijden, maar ook omdat ge na dien tijd aan don Alphonse zulk een +gewichtigen dienst hebt bewezen." + +'s Middags bleef ik in het paleis van den gouverneur dineeren in +het gezelschap van verscheidene voorname heeren, die zeer beleefd +tegen mij waren, toen don César verteld had, dat ik secretaris van +den Hertog de Lerme was geweest. Aan tafel sprak men uitsluitend +over den nieuwen Cardinaal en toen ik me niet liet verleiden hen +ten zijnen koste te vermaken, gaf deze kleine zelfoverwinning mij +den naam van zeer discreet te zijn. Toen ik mij daarna gereedmaakte, +om een wandeling te maken door de stad, had ik toevallig een gesprek +met den kamerdienaar van don César, die mij nog kende uit den tijd, +dat ik intendant was. Ik vroeg hem, wat er toch wel van Lorenca Séphora +was geworden, die ik niet meer had gezien. Hij vertelde mij, dat ze al +eenigen tijd geleden was gestorven, tengevolge van het ongemak, waaraan +ze leed en dat ze zeer was betreurd geworden door haar meesteres, meer +dan door don Alphonse, die niet sterk getroffen was door haar dood. + +Terwijl ik daarna door de stad wandelde, zag ik hier en daar +aanplakbiljetten, waarop werd aangekondigd, dat dien avond voor de +eerste maal zou worden opgevoerd een nieuw treurspel van don Gabriel +Triaquero. + + + + + +HOOFDSTUK V + +Gil Blas gaat naar de comedie, waar hij een nieuw treurspel +ziet. Succes van het stuk. Genie van het publiek van Valencia. + + +Toen ik aan den schouwburg kwam, bleef ik eenige oogenblikken +aan de deur staan om de personen te zien, die er binnentraden. Ik +zag heeren met een goed uiterlijk en rijk gekleed en ook armoedige +figuren. Ik merkte deftige dames op, die uit hare koetsen stegen en +avonturiersters, die slachtoffers gingen maken. Die verscheidenheid +van toeschouwers wekte bij mij den lust op om hun aantal te gaan +vermeerderen. Toen ik mij gereed maakte om een biljet te nemen, kwamen +juist de gouverneur en zijn vrouw binnen. Zij lieten mij roepen en +ik moest in hunne loge plaats nemen. + +De schouwburg was geheel vol. "Wat een talrijke opkomst!" zei ik +tegen don Alphonso. + +"Dat behoeft u niet te verwonderen," antwoordde hij, "het treurspel, +dat men zal geven, is een werk van don Gabriel Triaquero, een dichter, +die in de mode is. Zoodra het programma van den schouwburg een nieuw +werk van dezen schrijver aankondigt, is de heele stad Valencia er vol +van. De heeren en dames spreken over niets anders dan dit stuk. Alle +loges zijn besproken en bij de eerste voorstelling dringt men elkaar +bij de deur dood om binnen te komen." + +"Die levendige belangstelling van het publiek en dat ongeduld, om +een nieuw stuk van don Gabriel te hooren," zei ik, "geven mij een +hoog idee van het genie van dezen dichter." + +"Niet zoo haastig, mijn vriend," vermaande don Alphonse mij, "men +moet oppassen tegen vooroordeelen. Het publiek is soms verblind." + +Ons gesprek werd afgebroken omdat de acteurs op de planken +verschenen. Ze werden levendig toegejuicht en aan het eind van iedere +akte was er een applaus, een leven alsof men de zaal afbrak. Toen het +stuk was afgeloopen, wees men mij den schrijver, die zich in enkele +loges eenige oogenblikken ophield om bescheidenlijk zijn hoofd te +laten kronen met lauweren. Wij keerden na afloop naar het paleis van +den gouverneur terug, waar weldra drie of vier heeren aankwamen. Er +verschenen ook twee oude schrijvers, zeer geëerd in hun genre en een +edelman uit Madrid, bekend om zijn geest en goeden smaak. Zij waren +allen in de comedie geweest en aan het souper kwam het stuk ter sprake. + +"Mijnheer," zei een ridder van St. Jacques, "wat zegt gij van dit +treurspel?" + +"Ik geloof niet, dat iemand er anders over denken kan," zei een +ridder uit Alcantera. "Dit stuk is vol tirades, die Apollo schijnt +gedicteerd te hebben." Hij wendde zich daarna tot den heer uit Madrid: +"Mijnheer is kenner, ik wed, dat hij van mijn gevoelen is." + +"Wed niet, mijnheer," antwoordde de aangesprokene met een glimlach. "Ik +ben niet uit dit land en wij in Madrid beslissen niet zoo snel. Wel +verre van een stuk te beoordeelen, dat wij voor den eersten maal +hooren, hebben wij een zeker wantrouwen in de schoonheden, zoolang we +die niet anders kennen dan door den mond van de tooneelspelers. Wij +schorten ons oordeel op, tot wij het gelezen hebben en waarlijk, een +stuk op het papier geeft ons niet altijd hetzelfde genot als op de +planken. Wij onderzoeken dus zorgvuldig, voor wij een stuk prijzen; +de naam van den schrijver, hoe groot die ook zijn moge, kan ons +niet verblinden. Toen zelfs Lopes de Vega en Calderon hunne nieuwe +stukken gaven, vonden zij in hunne bewonderaars strenge rechters, +die hen niet hebben verheven op het toppunt van hun roem, dan na hen +daartoe waardig te hebben geoordeeld." + +"O!" viel de ridder van St. Jacques in de rede, "wij zijn niet zoo +beschroomd als de heeren Castilianen. Wij wachten met het beslissen +niet tot een stuk is gedrukt. Dadelijk na de eerste voorstelling, +kennen wij de waarde ervan. Het is zelfs niet eens noodig, dat wij +zeer oplettend toeluisteren. 't Is voldoende te weten, dat het een +stuk van don Gabriel is, om overtuigd te zijn, dat het zonder gebreken +is. Toen die schrijver zijn werken begon, kon men zeggen, dat de goede +smaak werd geboren. De Lopes en de Calderons waren slechts leerlingen +in vergelijking met dezen grooten meester van het tooneel!" + +De edelman uit Madrid, die Lopes en Calderon beschouwde als de +Sophocles en Euripides van de Spanjaarden, werd geprikkeld door deze +stoute bewering en zei: "Omdat ge mij noodzaakt heeren, te oordeelen +na een eerste voorstelling, moet ik u zeggen, dat ik volstrekt niet +ingenomen ben met het nieuwe treurspel van uw don Gabriel. Verre van +het te beschouwen als een meesterwerk, vind ik het zeer gebrekkig. 't +Is op effect berekend, driekwart van de verzen is slecht of rijmt +niet. De karakters zijn niet juist geteekend en slecht volgehouden +en de gedachten dikwijls zeer duister." + +De twee schrijvers aan tafel, die door een even zeldzame als +prijzenswaardige terughoudendheid niets hadden gezegd uit vrees van +jaloezie te worden verdacht, konden niet nalaten met hunne blikken +hunne instemming met die woorden te betuigen. + +Maar de andere heeren begonnen nu Gabriel nog meer te prijzen. Ze +plaatsten hem onder de goden. Die blinde aanbidding deed den +Castiliaan het geduld verliezen. Hij hief de handen ten hemel en riep +in geestdrift uit: "O, goddelijke Lopes de Vega, zeldzaam en verheven +genie, die zulk een enorme ruimte gelaten hebt tusschen u en Gabriel, +die zou willen trachten u te bereiken! en gij krachtige Calderon, +wiens zachte élegantie, wiens heldendichten onnavolgbaar zijn, +vreest niet, dat uwe altaren zullen worden afgebroken door dezen +nieuwen voedsterling der Muzen! Het zal gelukkig zijn, indien het +nageslacht, dat van _uw_ werken zal genieten gelijk wij het doen, +van _hem_ nog hoort spreken!" + +Na deze onverwachte ontboezeming, die het geheele gezelschap deed +lachen, stond men van tafel op en scheidde. Op last van don Alphonse +werd mij een appartement aangewezen en ik sliep in, evenals die +Castiliaansche edelman betreurende, dat de onwetenden geen recht +lieten wedervaren aan Lopes en aan Calderon. + + + + + +HOOFDSTUK VI + +Gil Blas ontmoet, wandelende in de straten van Valencia, een monnik, +dien hij meent te herkennen; welke man die monnik was. + + +Daar ik den vorigen dag de geheele stad nog niet had kunnen zien, +ging ik den volgenden morgen weer uit om te wandelen. Ik merkte in de +straat een Karthuizer monnik, die met neergeslagen oogen liep en zulk +een vroom uiterlijk had, dat hij de blikken van alle voorbijgangers +trok. Hij ging dicht langs mij heen en ik meende in hem don Raphaël +te zien, dien avonturier, die in de twee eerste deelen van mijn werk +een zoo groote rol speelt. + +Ik was zoo verwonderd over die ontmoeting, dat ik, inplaats van den +monnik aan te houden, eenige oogenblikken onbewegelijk bleef staan, +wat hem gelegenheid gaf zich van mij te verwijderen. "Hemel!" zei +ik bij mijzelf. "Heeft men wel ooit twee gezichten gezien, die zoo +op elkaar gelijken? Wat moet ik daarvan denken? Moet ik gelooven, +dat het don Raphaël was? Of was het verbeelding?" + +Ik was te nieuwsgierig naar de waarheid om het daarbij te laten. Ik +liet mij dus aanwijzen, waar het klooster van de Karthuizer-monniken +was en ging daar dadelijk heen, in de hoop mijn man weer te zien, +wanneer hij er zou terugkeeren en besloot, hem aan te houden om hem te +spreken. Ik behoefde niet lang te wachten om op de hoogte te worden +gesteld; bij den ingang van het klooster deed een ander gezicht mijn +twijfel in zekerheid overgaan; ik herkende in den broeder portier +Ambrosius de Lamela, mijn ouden knecht. Men kan zich voorstellen, +hoe groot mijn verwondering was. + +"Is het geen verbeelding? Is het werkelijk een van mijn vrienden, +die ik zie?" vroeg ik. + +Hij herkende mij eerst niet, of liever hij veinsde mij niet te +herkennen, wat waarschijnlijker was. Maar bemerkende, dat dit toch +nutteloos was, nam hij plotseling het gezicht aan van iemand, die +zich plotseling iets herinnert. "Ah! mijnheer Gil Blas," riep hij, +"neem mij niet kwalijk, dat ik u niet dadelijk herkende. Sedert ik +in deze heilige plaats leef en de plichten vervul, door onze regels +voorgeschreven, verloor ik het geheugen voor hetgeen ik in de wereld +heb gezien." + +"Het doet mij een groot genoegen," zei ik, "u na tien jaar in zulk +een eerwaardig kleed weer te zien." + +"En ik," antwoordde hij, "ik schaam mij daarin gekleed te verschijnen +voor een man, die getuige is geweest van het schuldige leven, dat +ik heb geleid. Dit kleed verwijt mij dat zonder ophouden. Helaas! om +waardig te zijn het te dragen, had ik altijd in onschuld moeten leven." + +"Het doet mij genoegen," herhaalde ik, "u te zien en ik brand van +verlangen om te vernemen op welke wonderbaarlijke wijze gij zoo op +den goeden weg zijt gekomen, gij en don Raphaël, want ik ben er van +overtuigd, dat hij het is geweest, dien ik in de stad heb ontmoet, +gekleed als Karthuizer monnik. Het spijt mij, dat ik hem op straat +niet heb aangehouden om met hem te spreken en ik ben hier gekomen om +hem op te wachten en mijn fout te herstellen." + +"Ge hebt u niet vergist," zei Lamela, "'t is don Raphaël zelf, +die ge gezien hebt en wat onze geschiedenis betreft, ik zal u die +mededeelen. Nadat wij bij Ségorbo van u gescheiden waren, sloegen +don Raphaël en ik den weg in naar Valencia, met het doel er eenige +beroepsbezigheden te verrichten. Het toeval wilde op zekeren dag, dat +wij de Karthuizerkerk binnentraden, op het oogenblik, dat de monniken +hunne vrome liederen zongen. Wij aanschouwden hen en gevoelden, dat +de kwaden niet anders kunnen doen dan de deugd eeren. Wij bewonderden +in die mannen den ijver, waarmee ze tot God baden en de rust, die op +hun gelaat was te lezen. + +"Zoo vervielen wij in een gepeins, dat ons heilzaam werd; wij +vergeleken ons zelf met deze vrome broeders en onze ziel werd met +angst en onrust vervuld. Gevoelens, die ons tot nog toe onbekend +geweest waren, bewogen ons en wij gevoelden misschien voor de eerste +maal in ons leven berouw over ons gedrag. Don Raphaël zei tot mij: +"Waarde Ambrosius, wij zijn twee verdwaalde schapen, die de Vader uit +erbarmen wil opnemen. Hij roept ons. Laten wij niet doof zijn voor die +stem. Laten wij den weg verlaten, die wij tot nu toe hebben bewandeld +en van nu af ernstig gaan werken voor het heil van onze ziel. De +rest van onze dagen moesten wij in dit klooster in boetedoening +doorbrengen." + +Ik juichte het plan van Raphaël toe en wij besloten Karthuizers te +worden. Om dat plan te volvoeren, gingen wij naar den prior, die ons +een cel gaf en een jaar lang volgden wij zoo trouw en standvastig +de voorschriften, dat wij onder de novices werden opgenomen. Later +werden wij monnik en don Raphaël, die begaafd is met een buitengewoon +talent voor zaken, werd aangewezen tot hulp van een ouden vader, die +toen administrateur was. Hij kweet zich zoo uitnemend van die taak, +dat hij, hoewel hij zijn tijd liever uitsluitend aan gebeden zou +hebben gewijd, dien ouden vader opvolgde toen deze stierf. Dat ambt +oefent don Raphaël nu uit en het is merkwaardig, dat hij bij alle +zorg voor het verbeteren van onze inkomsten slechts vervuld schijnt +van de eeuwigheid. Laten zijn werkzaamheden hem een oogenblik wat +rust dan verdiept hij zich in het gebed." + +Hier viel ik Lamela met een uitroep van vreugde in de rede, want ik +zag don Raphaël naderen. Wij begroetten elkaar hartelijk en zonder +in het minst iets van verwondering te laten blijken, zei hij: "God +zegene u, mijnheer de Santillano, wat voert u naar Valencia?" + +"Werkelijk, mijn beste Raphaël, ik verheug mij in uw voorspoed. Broeder +Ambrosius heeft mij de geschiedenis van uwe bekeering verteld en +dat verhaal deed mij veel pleizier. Welk een voorrecht voor u beide, +tot deze kleine schare van uitverkorenen te behooren, die een eeuwige +gelukzaligheid zullen genieten!" + +Ik vertelde hun daarna mijn geschiedenis. Toen ik ook meedeelde, dat +don Alphonse de Leyva mij met drieduizend ducaten naar Samuel Simon +had gezonden, viel Lamela mij in de rede door tot Raphaël te zeggen: +"Die koopman heeft zich dus niet te beklagen. Hij heeft zijn geld +met woeker teruggekregen en in dat opzicht kunnen wij ons geweten +dus onbezwaard achten." + +"Voor wij in het klooster gingen," zei don Raphaël, "hebben Ambrosius +en ik hem in het geheim door tusschenkomst van een geestelijke +vijftienhonderd ducaten doen toekomen. Zooveel te erger voor Samuel +Simon, indien hij die som heeft aangenomen, na haar reeds in haar +geheel te hebben ontvangen van den heer de Santillano." + +"Maar," vroeg ik, "is het wel zeker, dat het geld van u hem in handen +is gekomen?" + +"Daarvoor kunnen wij u borg staan. Ze zijn hem gebracht door een +priester die gewoon is zulke opdrachten te vervullen en die zelfs +al over dergelijke hem toevertrouwde sommen twee of drie processen +heeft gevoerd en gewonnen." "Als dat zoo is," hernam ik, "is er geen +twijfel mogelijk, of het geld is hem trouw afgedragen." + +Ons gesprek duurde nog eenigen tijd en wij scheidden nadat ze mij +nog hadden aangemaand om steeds de vreeze Gods voor oogen te houden +en ik hun had verzocht mij in hunne gebeden te willen gedenken. + +Dadelijk hierna ging ik naar don Alphonse en zei: "Ge kunt nooit +raden met wie ik zooeven een lang onderhoud heb gehad. Zooeven heb +ik twee Karthuizer monniken gesproken, die hier in het klooster zijn, +goede kennissen van u." + +"Ik ken hier geen Karthuizers," zei don Alphonse. + +"Toch wel," hield ik vol. "Ge hebt hen vroeger ontmoet, toen zij +commissaris en griffier waren van de heilige inquisitie!" + +"Is het mogelijk? Zijn Raphaël en Lamela monnik geworden?" + +"Ja, al sinds eenige jaren en ze hebben beiden een ambt. De een is +administrateur en de andere portier. De eerste is dus meester van de +kas en de tweede van de deur." + +Don Alphonse dacht eenige oogenblikken na en zei: "'t Is best mogelijk, +dat mijnheer de commissaris en mijnheer de griffier weer een nieuwe +comedie spelen!" + +"Dat kan zijn," antwoordde ik hem, "maar wat mij betreft, hoewel +men iemand niet in het hart kan zien, oordeel ik toch gunstiger over +hen. Naar het schijnt, hebben de schelmen zich werkelijk bekeerd." + +"Het gebeurt wel meer, dat zulke vagebonden later in een klooster +terechtkomen," zei don Alphonse, "en dan oprecht boete doen, maar ik +kan toch niet nalaten deze twee heeren te wantrouwen, vooral als zij +over de kas gaan. Men zet geen dronkaard, die onthouder geworden is, +in een wijnkelder. Ik beklaag de Karthuizers." + +Het wantrouwen van don Alphonse werd werkelijk na eenige dagen reeds +gerechtvaardigd. Als een loopend vuurtje ging het door de stad dat +de broeder administrateur en de broeder portier zich met de kas van +de Karthuizers hadden verwijderd. + +Wij wachtten er ons wel voor, om te zeggen dat die heeren kennissen +van ons waren. + + + + +HOOFDSTUK VII + +Gil Blas keert naar zijn kasteel te Lirias terug. Van de aangename +mededeeling, welke Scipio hem deed en van de verandering in het +dienstpersoneel. + + +Acht dagen bracht ik te Valencia in de groote wereld door, levende +als een graaf of een markies. Toen werd het weer tijd, om naar Lirias +terug te gaan; maar don Alphonse drong er op aan, dat ik den winter +in Valencia zou komen doorbrengen, wat ik beloofde. + +Scipio was zeer verheugd mij weer te zien. Ik vroeg hem, waarmee +hij zich dien tijd had beziggehouden. Hij antwoordde mij: "Ik heb +gewandeld, ik heb gejaagd en gevischt en wat mij het meeste voldaan +heeft, ik heb verschillende goede boeken gelezen." Ik vroeg hem, +hoe hij aan die boeken was gekomen. "Ik heb ze gevonden in een mooie +bibliotheek, die in het kasteel is," antwoordde hij. "Meester Joachim +heeft me die gewezen." + +"Maar waar kan die dan zijn? Wij hebben op den dag van onze aankomst +toch het geheele kasteel doorloopen!" + +"Jawel, maar wij hebben slechts drie van de paviljoentjes bezocht en +er zijn er vier, en het laatste was de bibliotheek, wanneer don César +hier was. Er zijn zeer goede boeken in; we hebben nu een uitstekend +middel tegen verveling, als de tuin zijn bloemen en het bosch zijn +bladeren zal hebben verloren. De heeren de Leyva hebben hun werk niet +ten halve gedaan. Ze hebben zoowel aan het voedsel voor den geest, +als aan dat voor het lichaam gedacht." + +Die mededeeling deed mij groot genoegen. Ik ging dadelijk dat paviljoen +zien, en vond er tal van werken op allerlei gebied: Wijsgeeren, +dichters, geschiedschrijvers, en een groot aantal ridderromans. Don +César moest stellig van deze laatste soort lectuur veel gehouden +hebben, en ik beken tot mijn schande dat ook ik er niet afkeerig van +was, ondanks alle buitensporigheden, die er in voorkomen. Misschien +keek ik niet zoo nauw of kwam het omdat Spanjaarden nu eenmaal dol +zijn op fantasieën. + +"Mijn vriend," zei ik tot Scipio, "deze boeken kunnen ons veel +aangename uren verschaffen, maar voor we daaraan kunnen denken, +hebben wij iets anders te doen. Wij moeten verandering brengen in +ons personeel." + +"Om u die moeite te besparen," antwoordde Scipio, "heb ik tijdens +uwe afwezigheid het personeel bestudeerd en ik durf u verzekeren, +dat ik die lieden nu ken! Laten wij beginnen bij meester Joachim; +ik ben ervan overtuigd, dat hij een schelm is, en dat hij bij den +aartsbisschop is weggejaagd om fouten, die hij in zijn rekensommen +maakte. Maar er zijn twee redenen om hem te behouden: de eerste is, +dat hij een goede kok is en de tweede, dat ik hem steeds in het oog +zal houden. Ik zal wel zoo op hem toezien, dat het hem niet mogelijk +zal zijn ons te foppen. Gisteren zei ik hem, dat het uw plan was, +om driekwart van het personeel weg te zenden. Daar zat hij erg over +in. Hij zei me, dat hij wel in uw dienst wilde blijven voor de helft +van het salaris, dat hij nu heeft en daaruit leid ik af, dat hij hier +ergens een meisje heeft. Wat den bijkok aangaat, die drinkt te veel +en de portier is brutaal; hen kunnen wij dus missen. Bij de lakeien +is er één goede jongen, de rest deugt niet. Dus zou ik u in overweging +geven hen ook te ontslaan." + +Na nog eenige besprekingen besloten wij te doen, wat Scipio raadde +en met behulp van eenige goudstukken, die als troost moesten dienen, +werd reeds den volgenden dag het plan uitgevoerd. Het werk werd nu +behoorlijk geregeld. Wat mij betreft, ik zou mij gaarne met eenvoudige +maaltijden hebben tevreden gesteld, maar mijn secretaris, die veel +van ragouts en andere fijne schotels hield, was er de man niet naar, +om de kennis van onzen kok ongebruikt te laten. + + + + + +HOOFDSTUK VIII + +Van de liefde van Gil Blas en van de schoone Antonia. + + +Twee dagen na mijn terugkomst uit Valencia, kwam Basilo, de bewoner +van de boerderij, die bij het landgoed behoorde, mij toestemming +vragen om mij zijn dochter Antonia voor te stellen, die de eer wilde +hebben haren nieuwen meester te begroeten. Ik antwoordde hem, dat +mij dit genoegen zou doen. Hij vertrok en kwam een oogenblik later +terug met de schoone Antonia, een meisje van zestien à achttien jaar, +met regelmatige trekken, een zeer schoone teint en de prachtigste +oogen van de wereld. Ze was maar eenvoudig gekleed en had het haar +van achter opgebonden in een vlecht, met een klein bouquetje er in. + +Toen zij binnenkwam, was ik zoo getroffen door haar schoonheid, dat +ik geen woorden kon vinden om haar te begroeten. Scipio nam dat van +mij over, maar langzamerhand geraakte ik meer op mijn gemak en ik +had met het meisje, dat aardig en volstrekt niet verlegen was, een +levendig gesprek. Basilo, die dat niet zonder onrust zag en mij reeds +als een man beschouwde, die alles in het werk zou stellen, om Antonia +te verleiden, haastte zich, met haar weg te gaan, misschien wel met +het voornemen om haar nooit meer onder mijn oogen te laten komen. + +Toen Scipio met mij alleen was, zei hij glimlachend: "Ziedaar +mijnheer, een ander middel tegen de verveling! Ik wist niet, dat +uw boer zoo'n aardige dochter had, ik had haar nog nooit gezien, +hoewel ik al tweemaal bij hem ben geweest. Ik geloof, dat hij er goed +voor zorgt om haar weg te houden en daarin kan ik hem geen ongelijk +geven. Maar ik geloof niet, dat het noodig is om dit alles te zeggen, +want ik heb zeer goed gemerkt, welken indruk ze op u heeft gemaakt." + +"Ik kan dat niet ontkennen," antwoordde ik hem; "zij heeft mij +plotseling verliefd op haar gemaakt, de bliksem kan niet sneller gaan, +dan zij mijn hart heeft getroffen." + +"Het doet mij een verbazend groot genoegen!" riep mijn secretaris +met geestdrift, "te vernemen, dat gij verliefd zijt. Er ontbrak +u alleen een maitresse, om in uw eenzaamheid een volmaakt geluk te +genieten. De gelegenheid biedt zich nu aan. Ik weet wel, dat we eerst +wat last zullen hebben om de waakzaamheid van Basilo te verschalken, +maar dat is mijn zaak en ik sta er voor in, dat u over drie dagen +een geheim onderhoud met Antonia zult hebben." + +"Scipio," zei ik, "misschien zoudt ge toch uw woord wel niet kunnen +houden, welk talent ge ook bezit in dergelijke zaken; maar ik wil +er niet de proef mee nemen. Het is mij niet te doen om dat meisje te +verleiden. Maar wel heb ik uw tusschenkomst noodig om haar te trouwen, +want dat is mijn plan, indien tenminste haar hart nog vrij is." + +"Ik dacht niet," zei hij, "dat ge dadelijk zulke ernstige trouwplannen +zoudt hebben; andere heeren zouden in uw plaats minder eerlijk +handelen. Maar des te beter. De dochter van onzen boer verdient uw +liefde. Ik zal trachten vandaag nog een onderhoud te hebben met den +vader en misschien ook met haar." + +Mijn vertrouweling was een man, gewoon om zijn belofte te houden. Hij +ging Basilo opzoeken en 's avonds wachtte ik met een mengeling van +ongeduld en vrees. + +Hij zag er vroolijk uit, toen hij binnen kwam. "Als ik je lachend +gezicht mag gelooven," zei ik, "dan geloof ik, dat je goed nieuws +voor mij hebt." + +"Dat heb ik ook," antwoordde hij, "ik heb Basilo en zijn dochter +gesproken en hun uw gevoelens meegedeeld. De vader is er verrukt +over, dat ge zijn schoonzoon wilt worden en ik kan u ook verzekeren, +dat ge in den smaak valt van Antonia." + +"Wat een geluk!" riep ik uit. + +"Twijfel er maar niet aan, zij bemint u reeds; wel heb ik die +bekentenis niet uit haar mond gehoord, maar ik kon het opmaken uit +haar vroolijkheid, toen ik haar uw plan meedeelde. Echter hebt ge +een medeminnaar...." + +"Een medeminnaar....!" viel ik hem bleek van schrik in de rede. + +"Ja, maar dat behoeft u niet in het minst te verontrusten: 't is +meester Joachim, uw kok!" + +"Zoo'n galgenaas!" riep ik lachend. "Daarom toonde hij dus zoo weinig +lust, om mijn dienst te verlaten." + +"Juist," antwoordde Scipio, "hij heeft Antonia ten huwelijk gevraagd, +maar ze heeft beleefd geweigerd." + +"Het schijnt mij toch het beste," zei ik hem, "dat ik mij van dien +man ontdoe, voor hij verneemt, dat ik de dochter van Basilo wil +trouwen. Een kok is, zooals je weet, een gevaarlijk medeminnaar!" + +"Zoo denk ik er ook over," stemde mijn vertrouweling toe. "Ik zal +hem morgenochtend namens u zijn ontslag geven, dan hebben wij niets +meer te vreezen, noch van zijn saus, noch van zijn liefde. Het is +wel jammer, dat wij zoo'n goeden kok verliezen, maar ik offer mijn +trek in lekker eten gaarne op aan uw veiligheid." + +"Dat verlies is overigens niet onherstelbaar," zei ik, "uit Valencia +zal ik een anderen kok laten komen, die even goed is." + +Werkelijk schreef ik dadelijk aan don Alphonse om hem een kok te +vragen en hij zond er een, die Scipio troostte met het verlies van +meester Joachim. + +Hoewel mijn vlijtige secretaris beweerde, dat Antonia mijn liefde +beantwoordde, was ik daar nog niet zeker van en ik besloot zelf +een onderhoud met haar te hebben. Dus ging ik naar Basilo, om te +bevestigen wat Scipio had gezegd. De boer, een goed en eenvoudig +man, verklaarde mij, dat hij mij gaarne de hand van zijn dochter +schonk. "Maar," voegde hij er aan toe, "u moet niet denken, dat dit +alleen komt omdat ge heer van ons dorp zijt. Al waart ge alleen nog +maar intendant van don César, dan zou ik u toch boven alle anderen +verkiezen; ik heb altijd een zwak voor u gehad, en het spijt mij +alleen maar, dat de bruidschat van Antonia niet grooter is." + +"Ik wil er in 't geheel geen hebben!" riep ik. "'t Is mij alleen om +haar persoon te doen." + +"Maar ik ben er de man niet naar om mijn dochter zonder bruidschat uit +te huwelijken. De toestand van Basilo Buenotrigo is gelukkig niet van +dien aard, dat dit noodig is; geeft u haar te eten, dan wil ik, dat zij +u te soupeeren geeft. Uw inkomsten van het kasteel bedragen ongeveer +vijfhonderd ducaten, ik zal die bij uw huwelijk aanvullen tot duizend." + +"Mijn waarde Basilo, ik vind alles goed, zooals gij het doet. Maar we +zijn op 't oogenblik niet bij elkaar om over zaken te spreken. Wij +zijn het met elkaar eens; 't is nu echter te doen om de toestemming +van uw dochter." + +"Ge hebt de mijne. Is dat niet voldoende?" + +"Niet geheel en al. Uw toestemming is noodig, maar de hare ook," +antwoordde ik. + +"De hare hangt van de mijne af. Ik zou wel eens willen zien, dat +Antonia weigerde, wanneer ik het goedvind." + +"Graag geloof ik," hernam ik, "dat ze u zal gehoorzamen; maar ik hoop, +dat ze uit eigen aandrang mij haar hand wil reiken." + +"Dat is philosophie, waarvan ik weinig begrijp. Spreek zelf maar +met Antonia." + +Bij die laatste woorden riep hij zijn dochter en verliet het vertrek. + +"Schoone Antonia," zei ik, "beschik over mijn lot. Hoewel ik de +toestemming heb van uw vader, wil ik niet, dat ge uw gevoelens geweld +zult aandoen." + +Antonia bloosde een weinig en antwoordde mij: "Uw aanzoek is mij zeer +aangenaam en de beslissing van mijn vader doet mij genoegen. Ik weet +niet of ik goed doe met zoo tot u te spreken, maar indien u mij niet +beviel zou ik het ook vrijmoedig zeggen en waarom zou ik het nu dan +niet doen?" + +Bij die woorden viel ik voor haar op de knieën en kuste haar +handen. Een oogenblik later kwam Basilo binnen en vroeg of ik tevreden +was over Antonia. + +"Ik ben zóó voldaan," antwoordde ik, "dat ik mij dadelijk zal gaan +bezighouden met de toebereidselen voor ons huwelijk." Dit zeggende +verliet ik den vader en de dochter, om te gaan spreken met mijn +secretaris. + + + + + +HOOFDSTUK IX + +Bruiloft van Gil Blas en de schoone Antonia. Op welke wijze die gevierd +werd; welke personen erbij tegenwoordig waren en welke genoegens er +op volgden. + + +Hoewel ik de toestemming van de heeren de Leyva niet noodig had om te +trouwen, meenden Scipio en ik toch, dat het niet meer dan mijn plicht +was, die te vragen. Den volgenden dag vertrok ik dus naar Valencia, +waar men even verrast was mij te zien, als te vernemen, wat het doel +was van mijn reis. Don César en don Alphonse, die Antonia kenden, +doordat ze haar meermalen hadden gezien, wenschten mij hartelijk +geluk. De eerste vooral maakte mij met zulk een levendigheid zijn +compliment, dat indien hij niet een heer geweest was op een leeftijd, +waarop men van zekere genoegens terugkomt, ik hem er van verdacht +zou hebben soms meer naar Lirias te zijn gegaan om het boerinnetje, +dan om het kasteel. Séraphine van haar kant zeide, dat zij altijd +zeer gunstig over Antonia had hooren spreken. "Maar," voegde ze er +ondeugend aan toe, alsof ze mij mijn onverschilligheid voor Séphora's +liefde verweet, "ook al had ik haar schoonheid niet hooren roemen, +zou ik op dat punt wel gerust zijn, daar ik uw kieskeurigheid ken." + +De beide heeren stemden niet alleen in mijn huwelijk toe, ze wilden +ook alle kosten daarvan voor hunne rekening nemen. + +"Ga nu naar Lirias terug," zeiden ze, "en blijf er rustig, tot ge van +ons hoort. Maak geen toebereidselen voor uw bruiloft; dat is een zorg, +waarmee wij ons zullen belasten." + +Ik keerde terug, gaf Basilo en zijn dochter kennis van de plannen +van mijn beschermers en wij wachtten acht dagen op hetgeen er zou +gebeuren. Den negenden dag kwam er een groote wagen, bespannen met +vier muilezels, waarin kleermakers waren, die de schoonste zijden +stoffen brachten, om de bruid te kleeden. Verschillende bedienden +kwamen mee en een hunner gaf mij een brief van don Alphonse, waarin +hij mij meedeelde, dat hij den volgenden dag zelf zou komen met zijn +vader en zijn vrouw en dat een dag daarna ons huwelijk zou worden +voltrokken door den groot-vicaris van Valencia. + +Na de aankomst van het voorname gezelschap betuigde ook Séraphine +mij haar ingenomenheid met mijn keuze. + +Toen wij in de kleine kerk van het gehucht in het huwelijk zouden +worden verbonden, geleidde don Alphonse mij naar het altaar en +Séraphine bewees diezelfde eer aan mijn bruid. Alle inwoners van Lirias +waren daarbij tegenwoordig en ook de rijke boeren uit naburige dorpen, +die door Basilo waren uitgenoodigd. Hun dochters hadden zich getooid +met bloemen en linten en hielden tamboerijnen in haar handen. + +Na deze plechtigheid keerden wij naar het kasteel terug, waar drie +tafels gereed stonden, een voor de heeren en dames, de tweede voor +de personen uit hun gevolg en de derde, die de grootste was, voor de +andere gasten. Scipio wilde aan geen van die tafels aanzitten, hij +liep van de eene naar de andere, om toe te zien dat alles goed ging. + +Daar de maaltijd bereid was door koks van den gouverneur, behoeft +niet te worden gezegd, dat er niets aan ontbrak. De goede wijnen, die +meester Joachim voor mij had ingeslagen, werden flink toegesproken +en er heerschte een vroolijke stemming, toen plotseling een ongeval +de vreugde kwam verstoren. + +Mijn secretaris had een flauwte gekregen in een van de zalen en toen +ik toesnelde om hem te helpen, merkte ik, dat ook een van de vrouwen +van Séraphine in zwijm was gevallen. Het geheele gezelschap onderstelde +natuurlijk, dat dit geen toeval kon zijn, maar dat er een geheim in het +spel was en dat bleek ook reeds spoedig, want, nadat Scipio weder tot +zichzelf was gekomen, zei hij zacht: "Moet nu de schoonste dag van uw +leven de onaangenaamste van het mijne zijn? Maar men kan zijn noodlot +niet ontgaan. Ik heb in een van die kameniers mijn vrouw herkend!" + +"Wat!" riep ik, "ben je de man van de dame, die ook flauw gevallen is?" + +"Ja mijnheer, ik ben haar man en er kan mij geen grooter ongeluk +overkomen dan haar te zien!" + +"Ik weet niet, wat er gebeurd is, maar doe ter wille van mij jezelf +geweld aan en verstoor op dit oogenblik de feestvreugde niet." + +"U zult tevreden over mij zijn," zei Scipio mij. + +Wij gingen daarop naar zijn vrouw, die weder was bijgebracht en hij +zei, "Mijn lieve Béatrix, de hemel vereenigt ons eindelijk weer, +na tien jaar gescheiden te zijn geweest; welk een gelukkig oogenblik +voor mij." + +"Ik weet niet," zei zijn vrouw, "of het je wel zooveel genoegen doet +mij weer te zien; wel ben ik ervan overtuigd, dat ik je nooit reden +heb gegeven, om mij te verlaten. Toen je in dien nacht don Fernand +de Leyva bij ons vond, die verliefd was op mijn meesteres Julie, +dacht je, dat hij daar om mij was gekomen. En in je dolle jaloesie +verliet je mij, vertrok uit Tolédo, ontvluchtte mij als een monster, +zonder ook zelfs maar eenige opheldering te vragen. Wie van ons beiden +heeft het meeste recht om zich te beklagen?" + +"Dat heb jij, ontegenzeggelijk," antwoordde Scipio. + +"Dat denk ik ook," stemde zij toe. "Don Fernand trouwde korten tijd +later Julie en ik bleef bij haar tot ze helaas door een vroegen dood +werd weggenomen. Toen ging ik over in dienst van mevrouw haar zuster +en deze zal je kunnen verklaren, dat mijn gedrag steeds onberispelijk +is geweest." + +Mijn secretaris vroeg haar, nadat hij nogmaals zijn schuld had +bekend, om vergiffenis en ook ik verzocht Béatrix om het verledene +te vergeten. Ze beloofde dat en het geheele gezelschap juichte de +hereeniging van het echtpaar toe, die gevierd werd door hen naast +elkaar aan tafel te plaatsen en op hunne gezondheid te drinken. + +Later op den avond liet Séraphine hen roepen en zei: "Het doet mij +veel genoegen, dat ge elkaar hebt teruggevonden. U, Scipio, kan ik +verzekeren, dat uw vrouw steeds van onbesproken gedrag is geweest en +gij Béatrix, hecht u even trouw aan Antonia als uw man dat deed aan +den heer de Santillano." + +Scipio, die na dat alles zijn vrouw niet anders kon beschouwen dan als +een tweede Penelope, beloofde alle mogelijke zorg voor haar te hebben. + +Lustig werd er den ganschen avond gedanst. Er was nog een prachtig +souper, de groot-vicaris zegende het echtelijk bed, Séraphine +ontkleedde mijn vrouw en de heeren de Leyva bewezen mij die eer. + +Vermakelijk was het, dat de personen uit het gevolg van don Alphonse +en zijn vrouw dezelfde ceremonie wilden verrichten bij Scipio en +Béatrix. Rustig lieten zij zich ontkleeden en te bed leggen. + + + + + +HOOFDSTUK X + +Gevolg van het huwelijk van Gil Blas en de schoone Antonia. Begin +van de geschiedenis van Scipio. + + +Den volgenden dag keerden de heeren de Leyva naar Valencia terug en +mijn secretaris en ik bleven met onze vrouwen en het gewone personeel +op het kasteel achter. De zorg, die wij ervoor over hadden om onze +dames te behagen, was niet vruchteloos; in korten tijd gevoelde mijn +vrouw voor mij evenveel liefde als ik voor haar en Scipio deed de +zijne al het verdriet vergeten, dat hij haar had aangedaan. + +Béatrix, die een zacht karakter had, was spoedig in de gunst en het +vertrouwen van haar nieuwe meesteres. Wij leefden zeer genoeglijk met +ons vieren. Antonia was ernstig en Béatrix en ik waren vroolijk, maar +al waren wij het niet geweest, dan zou de aanwezigheid van Scipio wel +voldoende zijn geweest om alle droefgeestigheid te verdrijven. Hij +was een van die menschen, die zich maar behoeven te vertoonen, om +een gezelschap te vermaken. + +Op zekeren dag vroeg ik hem ons zijn geschiedenis te vertellen, +omdat hij daarvan nog nooit had gesproken. + +"Wanneer ik u mijn geschiedenis nog niet verteld heb," zei hij, +"komt dat omdat ge nooit van het minste verlangen getuigd hebt die +te weten. Maar zijt ge er nieuwsgierig naar, dan zal ik uw verlangen +bevredigen. + +Ik zou de zoon zijn van een grande of tenminste van een ridder, +indien het van mij had afgehangen, maar, daar men zelf zijn vader niet +kiest, was de mijne, genaamd Torribio Scipio, een eenvoudig dienaar +van den heiligen Hermandad. Op zekeren dag ontmoette hij bij toeval +op een van de groote wegen, waar hij voor de uitoefening van zijn +ambt bijna altijd moest zijn, tusschen Cuença en Tolédo een jonge +zigeunerin, die hem zeer goed beviel. Ze was alleen, ging te voet en +droeg al wat zij bezat in een zak op haar rug. "Waar gaat ge heen, +lief kind?" vroeg hij en verzachtte daarbij zijn stem, die zeer hard +van natuur was. "Mijnheer," antwoordde zij, "ik ga naar Tolédo, waar +ik op eerlijke wijze mijn brood hoop te verdienen." "Dat is een zeer +prijzenswaardig voornemen," zei mijn vader, "en ik twijfel er niet +aan of ge hebt meer dan één koord op uw boog." Het meisje vertelde +daarop, dat ze verschillende talenten had; ze kon pommade en reukwater +maken en waarzeggen. Torribio, die haar een zeer voordeelige partij +vond voor een man als hij, die moeite had om van zijn bezoldiging +te leven, stelde haar voor hem te huwen. Met genoegen nam zij dat +voorstel aan. Toen dit tusschen hen vaststond trouwden ze zoo spoedig +mogelijk te Tolédo en in mij ziet ge de waardige vrucht van dit edele +huwelijk. Zij gingen in een van de buitenwijken wonen, waar mijn +moeder begon met hare pommade en reukwater te verkoopen; maar omdat +zij er geen voldoende afname van had, werd zij waarzegster. Toen +begon het bij haar ducaten en pistolen te regenen want Cascolina, +zoo heette zij, had spoedig naam verworven. + +Mijn moeder had de gewoonte, om de menschen, die bij haar kwamen, +steeds een antwoord te geven, dat naar hun zin was. Kwam dan de +voorspelling goed uit, zoo had zij er de eer van en indien men haar +het tegendeel kwam verwijten, dan schreef zij dit toe aan een demon, +die sterker was dan zij. + +Toen ze het later gewenscht oordeelde, om nu en dan den duivel +persoonlijk te laten optreden, werd die rol toebedeeld aan mijn vader, +die zich met zijn harde stem en leelijk gezicht uitstekend daartoe +leende. Vele lichtgeloovigen schrokken van hem, maar op een goeden dag +kwam er een brutale kapitein, die den duivel doorstak. Het gerecht, +dat van dezen dood vernam zond zijn mannen op mijn moeder af en ze werd +gearresteerd. Mij bracht men naar het weeshuis; ik was toen zeven jaar +oud. Er waren in dat weeshuis geestelijken, die goed werden betaald +voor hun zorgen, besteed aan de opvoeding van de kinderen en hun lezen +en schrijven leerden. Ze schenen op te merken, dat ik veel beloofde +en onderscheidden mij boven de anderen, door mij hunne boodschappen +te laten doen. Ter belooning leerden ze mij een beetje Latijn. Maar +ik had het er zoo slecht, dat ik op een goeden dag besloot, weg te +loopen. Ik ging Tolédo uit en begaf mij op weg naar Vevilla. + +Hoewel ik nauwelijks negen jaar was, voelde ik reeds het genoegen, van +vrij te zijn en meester over mijn daden. Toen ik een paar uren geloopen +had en ik moede was, ging ik onder een boom zitten rusten. Ik haalde +mijn leerboek uit mijn zak en vond er een genoegen in de bladen ervan +te verscheuren. Terwijl ik daarmee bezig was, kwam er een kluizenaar +voorbij, een man met een langen grijzen baard, een grooten bril op en +een eerbiedwaardig uiterlijk. Hij sprak mij aan en nadat wij eenigen +tijd samen hadden gepraat, stelde hij mij voor hem te vergezellen +naar zijn woning. "U moet mij niet kwalijk nemen," zei ik, "maar ik +heb geen lust om kluizenaar te worden." De grijsaard lachte en zei: +"Mijn kleed jaagt je zeker schrik aan, mijn zoon, 't is dan ook niet +mooi maar nuttig, het bezorgt mij een aangename verblijfplaats en de +inwoners van de naburige dorpen zijn goed voor mij. Kom mee en blijf, +als het je bevalt. Mocht het je niet bevallen, dan scheiden wij en +zal ik je toch helpen." + +Ik liet mij overreden en volgde den kluizenaar, die mij tal van vragen +deed, die ik, naar het scheen, tot zijn genoegen beantwoordde. Toen wij +in zijn woning aankwamen, gaf de oude man mij eerst eenige vruchten, +die ik verslond, want ik had dien dag nog niets gegeten dan een stuk +droog brood, dat ik in het weeshuis voor ontbijt had gekregen. "Eet +maar goed, mijn zoon, ik heb je niet meegenomen, om je van honger te +laten sterven." Dat was waar, want hij begon dadelijk een schapenbout +te braden, waarvan wij een paar flinke stukken voor ons souper kregen, +met een beker wijn. "Zoo leef ik hier gewoonlijk," zei hij, "blijf je +bij me, dan is het niet noodig om altijd binnen te zijn, je kan doen, +wat je wil. Het eenige, wat ik van je vraag is om met mij mee te gaan +als ik de naburige dorpen bezoek. Dan moet je een juk met twee manden +voor me dragen, die door de liefdadige boeren worden gevuld met eieren, +brood, vleesch en visch." + +"Ik wil dat graag doen," antwoordde ik, "als ik maar geen Latijn meer +hoef te leeren." Lachend stelde broeder Chrysostome, zoo heette de +hermiet, mij gerust. + +Den volgenden dag gingen wij erop uit en brachten wel voor acht dagen +levensmiddelen thuis, een bewijs dat de oude man zeer gezien was bij +de inwoners van het dorp. Op zijn beurt was hij hen van groot nut. Hij +gaf goeden raad, als men dien kwam vragen, herstelde den vrede in het +huishouden, wanneer die was verstoord, huwelijkte de meisjes uit, +wanneer ze meenden, dat het tijd was, wist allerlei middelen voor +ziekten en leerde orakelspreuken aan vrouwen, die graag kinderen +wilden hebben. + +Ik had een goed leven; broeder Chrysostome had van een oud kleed van +hem voor mij ook een soort van pij gemaakt en ik werd de kleine broeder +Scipio genoemd. Dat prettige leven had nog lang kunnen voortduren, +maar het lot wilde het anders. + +Dikwijls zag ik den grijsaard bezig met het kussen, waarop hij sliep; +hij maakte het open, naaide het weer dicht en op zekeren dag meende ik +op te merken, dat hij er geld in deed. Dat maakte mij nieuwsgierig en +ik besloot dat eens te onderzoeken den eersten keer dat hij weg was +naar Tolédo, waar hij altijd eenmaal per week alleen heen ging. Met +ongeduld wachtte ik dien dag af, zonder echter andere plannen te +hebben, dan alleen mijn nieuwsgierigheid te bevredigen. + +Eindelijk vertrok de goede man; ik maakte het kussen open en vond +aan allerlei muntstukken een waarde van ongeveer vijftig kronen. + +Dat geld had hij zeker van de boeren gekregen voor de genezing van +hunne kwalen, of van de boerinnen, die door zijn orakelspreuken +kinderen hadden gekregen. Hoe het zij, ik zag geld, dat ik mij kon +toeëigenen en mijn Zigeunernatuur ontwaakte. Er kwam een zucht naar +stelen bij mij op, alleen verklaarbaar door het bloed, dat mij door de +aderen vloeide. Ik deed het geld in een zak, trok het kluizenaarskleed +uit en het weeshuispakje weer aan en verwijderde mij, meenende al de +schatten van Indië mee te voeren. + +Hoewel ik nog een kind was, was ik toch niet zoo dom, om den weg +naar Tolédo in te slaan, waarop ik broeder Chrysostome had kunnen +ontmoeten. Ik ging een anderen kant uit en kwam na lang loopen in +het dorp Galvas. Daar ging ik een logement binnen en de eigenares, +een vrouw van veertig jaar, die bij het gezicht van mijn kleeren +meende, dat ik weggeloopen was uit het weeshuis, vroeg mij mijn +naam en waar ik heenging. Ik antwoordde haar, dat ik mijn vader +en moeder had verloren en ergens een dienst zocht. Ze vroeg mij of +ik lezen en schrijven kon en op mijn bevestigend antwoord zei ze, +dat ik bij haar kon blijven. "Ik zal je geen loon geven," voegde zij +eraan toe, "aangezien in dit logement fatsoenlijke menschen komen, +die de bedienden niet vergeten." + +Ik nam haar aanbod aan. Maar al dadelijk kwam ik in groote onrust; want +ik wilde niet laten weten, dat ik geld had en wist niet goed, waar ik +het verbergen moest. Wat geeft rijkdom toch een last! Eindelijk besloot +ik mijn zak in een hoek van den zolder onder het stroo te stoppen. + +Er waren drie dienstboden in het huis; een groote staljongen, een +jonge meid uit Gallicië en ik. Alle drie kregen wij fooien van de +bezoekers, maar de meid was altijd het beste af. Niet zoodra ontving +ik een stuiver, of die werd boven gebracht in mijn zak en hoe grooter +mijn schat werd, des te meer hechtte ik mij daaraan. Wel dertigmaal +op een dag ging ik naar boven, om naar mijn geld te kijken. De +waardin, die dat begon te merken en wantrouwend van karakter was, +besloot den zolder eens na te kijken. Ze wierp het stroo ter zijde +en vond mijn zak. Toen ze zag, dat daarin kronen en pistolen waren, +geloofde zij, dat die bij haar gestolen waren, of liever zij deed of +ze dit geloofde. Zij schold mij uit voor een kleinen dief, liet mij +door den staljongen afranselen en zette mij buiten de deur. Of ik al +riep, dat ik haar niet bestolen had, zij hield vol en men geloofde +haar meer dan mij. Op die wijze gingen de geldstukken van broeder +Chrysostome uit de handen van een dief over in die van een dievegge. + +Ik betreurde het verlies van mijn geld, zooals men een eenigen zoon +beweent, en indien mijn tranen mij al niet teruggaven, wat men mij +ontnomen had, ze waren tenminste oorzaak, dat ik het medelijden +opwekte van personen, die ze zagen vloeien en onder anderen van den +pastoor van Galves, die toevallig voorbijkwam. Hij scheen getroffen +door mijn verdriet en nam mij mee. Door mij te beklagen en vriendelijk +met mij te spreken, wist hij mij zoover te krijgen, dat ik hem alles +vertelde. "Mijn zoon," zei hij, "hoewel een kluizenaar geen geld mag +verzamelen, vermindert dat uw schuld niet; door broeder Crysostome te +bestelen, hebt gij gezondigd tegen de tien geboden; maar troost u er +mede, dat ik de waardin zal verplichten, om afstand te doen van dat +geld en het weer den kluizenaar zal doen toekomen. Uw geweten kan in +dat opzicht dus gerust zijn." + +Nu moet ik eerlijk bekennen, dat mij dat maar heel weinig belang +inboezemde. Maar de pastoor ging verder; hij beloofde voor mij te +zullen zorgen. "Ik zal u morgen door een ezeldrijver laten brengen +naar mijn neef, den kanunnik van den kathedraal van Tolédo. Hij zal, +op mijn verzoek, niet weigeren om u in zijn dienst te nemen en u op +te leiden tot lakei, dan hebt ge bij hem een aangenaam leven." + +Die verzekering troostte mij en den volgende dag kwamen er twee +muilezels voor. Men hielp mij op den eene, de drijver besteeg den +andere en wij sloegen den weg in naar Tolédo. Mijn reismakker was +een man met een goed humeur die niets liever deed, dan zich vermaken +ten koste van zijn naasten. Hij begon al dadelijk een gesprek met +mij. "Mijn jongen vriend, ge hebt een goeden beschermer in mijnheer +den pastoor van Galves. Dat toont hij u wel. Hij kan u geen beteren +dienst bewijzen, dan door u te plaatsen bij zijn heer, den kanunnik, +dien ik de eer heb te kennen. 't Is allerminst één van die bleeke +en magere vromen, maar een man, die van het leven houdt en zich de +genoegens, die het biedt, niet ontzegt. Ge zult het daar best hebben." + +De man hield niet op met van het geluk te spreken, dat mij wachtte, tot +wij in het dorp Obisa kwamen, waar onze muilezels moesten rusten. Daar +bemerkte ik, goddank, dat men mij bedroog. Ziehier op welke wijze. De +drijver, die op en neer ging in het logement, liet bij toeval een +papier vallen, dat ik zoo slim was op te rapen en te lezen, terwijl hij +in den stal was. Het was een brief aan de priesters van het weeshuis, +die aldus luidde: "Mijne heeren! Ik heb gemeend, dat de barmhartigheid +mij verplicht om weer in uw handen te stellen een jongen schelm, +die uit uw inrichting is ontsnapt; hij schijnt niet dom en waard, +dat gij de goedheid hebt, hem bij u opgesloten te houden. Ik twijfel +er niet aan, of met strenge tucht zult gij een flinken jongen van hem +maken. God zegene uw vroom en barmhartig werk. De pastoor van Galves." + +Toen ik dien brief had gelezen, was het voor mij niet lang de vraag, +wat ik had te doen. Het hotel uit te snellen en naar den oever van +den Taag te loopen, die op een mijl afstand lag, was het werk van een +oogenblik. De angst gaf mij vleugelen om de priesters van het weeshuis +te ontvluchten, waar ik in geen geval wilde terugkeeren; zulk een +tegenzin had ik in de manier, waarop zij Latijn onderwezen. Ik bereikte +Tolédo, en de fortuin was mij gunstig in die groote stad. Een heer, +die zeer goed gekleed was, hield mij aan en zei: "Vriendje, wil je +in mijn dienst komen? Ik heb een jongen zooals jij noodig." "En ik +een meester zooals u," antwoordde ik. + +Die heer, die ongeveer dertig jaar oud kon zijn, heette don Abel. Hij +logeerde in een hotel, waar hij een mooie kamer had, was speler van +beroep, en ziehier op welke wijze wij leefden; 's morgens stopte ik +zijn pijp vijf- of zes maal en maakte zijn kleeren schoon, dan ging +ik den barbier voor hem halen en daarna ging hij uit, om niet terug +te keeren voor elf of twaalf uur 's avonds. Maar iederen morgen voor +hij uitging, gaf hij mij wat klein geld en ik kon den dag besteden, +zooals ik wilde, mits ik maar 's avonds om tien uur thuis was. Daar hij +zeer tevreden over mij was, liet hij mij een livrei maken, waarop ik +niet weinig trotsch was. Mijn nieuwe betrekking beviel mij zeer goed. + +Ongeveer een maand was ik bij hem geweest, toen hij mij vroeg, of +ik tevreden bij hem was. Ik antwoordde, dat ik het niet beter kon +wenschen en daarop zei hij: "dan zullen wij morgen naar Sévilla +vertrekken, waar mijn zaken mij roepen. Het zal je niet spijten, +de hoofdstad van Andaloesië te zien. Het spreekwoord zegt, dat wie +Sévilla niet heeft gezien, niets gezien heeft." Ik betuigde hem, +dat ik bereid was hem overal te volgen. + +Den volgenden dag kwam er een man in het hotel om zijn koffer te +halen en daarna vertrokken wij. + +Don Abel was zóó gelukkig in het spel, dat hij alleen verloor, +wanneer hij het wilde, wat hem noodzaakte, dikwijls van woonplaats +te veranderen, om zich te onttrekken aan ontmoetingen met zijn +slachtoffers. Daarom moesten wij ook nu vertrekken. + +In Sévilla gingen wij in een hotel en begonnen hetzelfde leven als in +Tolédo. Maar, mijn patroon vond verschil tusschen die twee steden, want +hij ontmoette hier spelers, die even gelukkig waren als hij en daarover +was hij kwaad. Op een morgen, dat hij weer eens uit zijn humeur was, +omdat hij den vorigen avond honderd pistolen had verloren, vroeg +hij mij, waarom zijn waschgoed niet was weggebracht. Ik antwoordde +hem, dat ik daar niet aan had gedacht, waarop hij in woede mij een +half dozijn klappen in mijn gezicht gaf, die zoo hard waren, dat +ik meer lichten zag, dan er in Salomo's tempel waren. "Daar, kleine +stommeling! Dat zal je wel leeren, om aan je plicht te denken!" Met +die woorden ging hij weg en ik was zoo kwaad op hem, dat ik besloot +mij te wreken bij de eerste gelegenheid, die zich zou voordoen. + +Ik weet niet, welk nieuw avontuur hij had gehad, maar op een avond kwam +hij in zeer opgewonden toestand thuis en zei: "Scipio, ik ben van plan +naar Italië te gaan. Ik heb daar mijn redenen voor en denk, dat je wel +lust zult hebben mij te vergezellen en van zulk een schoone gelegenheid +te profiteeren, om het prachtigste land van de wereld te zien." + +Ik antwoordde hem, dat ik niets liever wilde, maar tegelijkertijd +nam ik mij voor, om te verdwijnen op het oogenblik, dat hij wilde +vertrekken. Daardoor dacht ik mij op mijn meester te wreken en ik +vond het plan zeer vernuftig. Zoo tevreden was ik er over, dat ik +niet kon nalaten het mee te deelen aan een kameraad, dien ik op straat +ontmoette. Sedert ik in Sévilla was, had ik eenige slechte kennissen +gekregen en daaronder behoorde deze. + +Ik vertelde hem, waarom en op welke wijze ik mij op mijn meester +wilde wreken en vroeg hem, wat hij ervan dacht. + +Hij antwoordde mij: "Mijn vriend, uw eer gedoogt niet, dat ge +ongewroken blijft; maar 't is niet voldoende don Abel alleen te +laten vertrekken; daarmee straft ge hem niet genoeg. Laten wij hem +zijn koffer en zijn geld ontnemen en de buit broederlijk deelen na +zijn vertrek." + +Hoewel ik een natuurlijke neiging had tot stelen, verschrikte ik toch +van het voorstel tot zulk een ernstigen diefstal. Maar mijn kameraad +wist mij zoo te bepraten, dat ik toestemde en ziehier den uitslag. + +Mijn kameraad, die groot en sterk was, kwam den volgenden morgen in ons +hotel. Ik wees hem den koffer, waar don Abel reeds alles had ingepakt +en vroeg hem, of die hem niet te zwaar was om alleen te dragen. "Te +zwaar!" zei hij. "Als 't is om het goed van anderen weg te nemen, +dan zou ik den heelen ark van Noach wel kunnen dragen." Hij nam daarop +den koffer op zijn schouders en ging met lichten tred naar beneden. Ik +volgde hem en wij waren aan het einde van de straat, toen don Abel door +zijn gelukkig gesternte daarheen geleid, plotseling voor ons stond. + +"Waar ga je met dien koffer heen?" vroeg hij. Ik was zoo verschrikt, +dat ik geen antwoord kon geven en mijn kameraad, die zag dat het spel +mislukt was, wierp den koffer weg en maakte beenen. "Waar ga je met +dien koffer heen?" vroeg mijn meester voor de tweede maal. + +Meer dood dan levend antwoordde ik: "Mijnheer, ik ga dien naar het +schip brengen, waarmee u morgen naar Italië wilt gaan." + +"En kan je mij ook zeggen met welk schip ik ga?" + +"Neen, mijnheer, maar elke weg leidt naar Rome en ik zou aan de +haven hebben geïnformeerd." "Wie heeft je bevolen mijn koffer uit +het huis te doen dragen?" "Uzelf," zei ik. "Wat? Ik?" antwoordde hij +verbaasd. "Natuurlijk," hernam ik, "herinner u maar, dat u mij een +paar dagen geleden onder slagen bevolen hebt uw orders te voorkomen +en op mijn eigen houtje te doen wat er gebeuren moest!" + +Don Abel, die merkte, dat ik niet zoo onschuldig was als hij altijd had +gedacht, zei op koelen toon: "Ik ontsla je, je hebt te veel verstand +voor je leeftijd! + +Bovendien houd ik er niet van om te spelen met menschen, die nu eens +een kaart te veel of dan er een te weinig hebben." + +Zoo liep ik nu door de straten van Sévilla, met niet meer dan een paar +stuivers op zak. Bij de keukens van het paleis van den aartsbisschop +trof een aangename geur mijn neus. Zou er geen middel voor mij zijn, +om iets te eten te krijgen? Ik verzon een list en dadelijk was die +uitgevoerd. Hard loopend kwam ik de plaats op bij de keuken en riep: +"Help! Help!" alsof iemand mij achterna kwam, om mij te vermoorden. Op +mijn geschreeuw kwam meester Diego, de kok, aangesneld met drie of +vier koksjongens om te weten, wat er gaande was. Daar hij niemand +anders zag dan mij, vroeg hij waarom ik zoo hard schreeuwde. Ik deed +of ik hevig ontsteld was en vertelde hem van een grooten, sterken +man, een vechtersbaas, die mij op straat was tegengekomen en me had +willen doodslaan. De goede man stelde mij gerust en zei: "Kom, kom, +die man heeft misschien een grap met je willen hebben en bovendien, +hier zal hij niet komen." + +"Neen, neen! 't Was geen gekheid en hij zal mij op straat wel +opwachten!" + +"Welnu, laat hem dan maar wachten en blijf hier, je kunt vanavond +met de koksjongens eten en gaan slapen." + +Mijn doel was bereikt en ik amuseerde mij zoo goed met de jongens, +dat toen ik den volgenden morgen meester Diego wilde gaan bedanken, +hij me zei: "de jongens hebben zooveel genoegen met je gehad, dat ze +mij gezegd hebben, je graag voor kameraad te willen hebben. Heb je +daar lust in?" + +Natuurlijk antwoordde ik, dat ik niets liever wenschte en zoo werd ik +koksjongen. In de keuken zag ik 15 personen bezig met het souper van +Monseigneur, maar de gerechten kon ik niet tellen; zoo goed zorgde +de Voorzienigheid voor hem. + +Al spoedig stond ik zoo in de gunst bij meester Diego, dat hij mij +gebruikte om schotels en wijn te brengen bij een dame in de buurt, +die mooi en levendig was en die er uitzag of ze haren kok niet zeer +trouw was. Ondertusschen voorzag hij haar niet slechts van vleesch, +brood, suiker en olie, maar zorgde ook voor haar wijnvoorraad; en +dat alles op kosten van den aartsbisschop. + +Mijn verblijf in het bisschoppelijk paleis eindigde met een poets, +waarvan men nog heden spreekt. De pages en eenige andere bedienden +hadden het plan gevormd, om op den verjaardag van monseigneur een +comedie op te voeren. Ze kozen er een, waarin een jongen man van +mijn leeftijd een jongen koning moest voorstellen. De hofmeester, die +het stuk hielp instudeeren, koos mij daarvoor en na eenige repetities +verklaarde hij, dat ik niet onder de minste spelers zou behooren. Niets +werd gespaard om de opvoering zoo luisterrijk mogelijk te maken. Een +van de grootste zalen werd voor schouwburg ingericht en ook aan de +costuums werd alle zorg besteed. Een kleermaker was mijn maat komen +nemen en ik kreeg een rijk kleed aan van blauw fluweel, met galon, +knoopen en goud. + +Eindelijk kwam de lang verwachte avond. De jonge koning moest het +eerst op het tooneel zijn. Ik opende dus de voorstelling met het +declameeren van een reeks verzen, waarvan het slot luidde, dat de +koning zich niet tegen den slaap kon verzetten. Bij die woorden moest +ik terugtrekken tusschen de coulissen en op een rustbed gaan liggen, +dat daarvoor was klaargezet. Maar toen ik daar zoo lag, begon ik er +aan te denken, of er geen middel was, om met mijn koninklijke kleeren +te ontkomen. Ik zag een klein trapje onder het tooneel, waarmee ik in +een andere zaal kon komen. Toen ik mijn kans schoon zag en niemand op +mij lette, sloop ik daar af en liep de zaal door bij de deur, roepende: +"Plaats! ik moet mij gaan verkleeden!" + +Zoo kwam ik in minder dan één minuut ongehinderd buiten het paleis en, +door de duisternis begunstigd, begaf ik mij naar de woning van mijn +vriend, met wien ik dat mislukte avontuur van den koffer had beleefd. + +Hij was ten hoogste verwonderd mij te zien in mijn koninklijk +costuum. Spoedig had ik hem op de hoogte gebracht. Hij wenschte mij +hartelijk geluk met deze goed gelukte grap en voorspelde mij, dat ik, +wanneer ik zoo zou voortgaan, de wereld nog eens versteld zou doen +staan door mijn verstand. + +"Maar hoe zullen we die rijke kleeren nu goed kwijtraken?" vroeg ik. + +"O, dat is het minste, ik ken iemand, die zonder nieuwsgierig te zijn, +alles koopt, wat van zijn gading is. Morgen ga ik hem opzoeken." + +Den volgenden morgen sliep ik nog, toen hij terugkwam met den koopman +Ybagnez de Ségoviër, die mij een half versleten pak bracht met +zilveren knoopen en voor mijn prachtig gewaad en kroon, na eindelooze +onderhandelingen, dertig pistolen gaf. + +Mijn kameraad nam de helft van dat geld, liet mij de rest en zei: +"Vriend Scipio, met de vijftien pistolen, die je overblijven, raad +ik je zoo spoedig mogelijk de stad te verlaten, want je begrijpt wel, +dat men je, op last van den aartsbisschop, overal zal zoeken. Ik zou +wanhopig zijn, wanneer je na een daad, waardoor je je zoo onderscheiden +hebt, gevangen werd genomen." + +Ik antwoordde, dat ik zoo spoedig mogelijk uit Sévilla weg wilde. Na +een hoed en eenig ondergoed te hebben gekocht, ging ik op weg en kwam +na drie dagen in Cordova. Ik ging logeeren in een hotel bij den ingang +van de stad, gaf mij uit voor den zoon van een familie in Tolédo en +zeide, dat ik voor mijn genoegen reisde. Ik zag er zindelijk genoeg +uit om dat te doen gelooven en liet den waard toevalligerwijze een paar +van mijn pistolen zien. Hij vroeg verder niet, misschien uit vrees, dat +zijn nieuwsgierigheid mij zou kunnen doen besluiten om te verhuizen. + +Voor niet te veel geld had ik het daar goed. Er waren 's avonds +ongeveer twaalf personen aan tafel, die zwijgend zaten te eten. Maar +een was er, die bijna geen oogenblik zijn mond hield. Hij wist allerlei +nieuwtjes, grappen en verhalen. Wat mij betreft, ik luisterde er weinig +naar, maar ten slotte trok hij ook mijn aandacht. Ik hoorde hem zeggen: +"Alles wat ik tot nu toe verteld heb, heeren, is niets in vergelijking +met het vermakelijke avontuur, dat voor eenige dagen is afgespeeld in +het paleis van den aartsbisschop." De man vertelde daarna met groote +nauwkeurigheid mijn geschiedenis; ik vernam er nu ook het slot van, +dat ik nog niet wist. + +Een oogenblik nadat ik verdwenen was, kwamen zooals de volgorde +in het stuk dat bepaalde, de Mooren op, die den koning moesten +oplichten. Ze naderden daarvoor het rustbed, dat, zooals ik zei, +tusschen de coulissen stond, slechts voor een deel zichtbaar voor +het publiek. De Mooren moesten koning Leon slapende verrassen, maar +op het rustbed was niemand te vinden. + +Dat gaf dadelijk groote verwarring. Alle acteurs liepen op het tooneel +en achter de schermen rond, de een riep me, de ander zocht mij en +een derde wenschte mij naar den duivel. + +De aartsbisschop liet vragen, wat dat alles te beteekenen had en men +moest hem eindelijk wel zeggen, dat de koning niet door de Mooren +kon worden gevangen genomen, omdat hij er met zijn koninklijk gewaad +vandoor was gegaan. De prelaat zei: "Gelukkig dat hij ontkomen is +aan de vijanden van onzen godsdienst. Zeker is hij gevlucht naar +de hoofdstad van zijn koninkrijk en ik wil niet hebben, dat men hem +volgt!" Nadat de aartsbisschop dit bevel had gegeven, zei hij, dat +men moest doorspelen en dat mijn rol gelezen moest worden. + + + + + +HOOFDSTUK XI + +Scipio in dienst bij Velasquez. + + +Zoolang ik geld had, was mijn waard vriendelijk voor mij, maar toen hij +merkte, dat het op begon te raken, nam hij een andere houding aan, hij +werd stug en onbeleefd en verzocht mij op zekeren dag, om elders mijn +intrek te nemen. Ik verliet hem en ging naar de St.-Dominicus-kerk. Een +oude bedelaar vroeg om een aalmoes. Ik haalde een paar koperstukjes +uit mijn zak, gaf hem die en zei: + +"Mijn vriend, bid God, dat Hij mij spoedig een goede plaats doet +vinden. Indien uw gebed wordt verhoord, zal ik het goed met u maken." + +Bij die woorden keek de bedelaar mij oplettend aan en vroeg: "Welken +post zoudt ge willen hebben?" Ik antwoordde, dat ik graag lakei zou +worden in een goed huis. Hij vroeg mij hierop of er haast bij was +en ik deelde hem mee, dat ik hoe eerder hoe liever geplaatst wilde +worden, daar ik anders van honger moest sterven, of zijn voorbeeld +volgen en bedelen. + +"Indien gij daartoe gedwongen werdt," zei de oude man, "zou het +akelig voor u zijn, omdat ge niet aan onze manieren gewend zijt, +maar indien ge u er wel aan kunt gewennen, dan zoudt ge aan onzen +toestand de voorkeur geven boven dien der dienstbaarheid. Daar ge +echter liever een meester hebt, dan als ik een vrij en onafhankelijk +leven te leiden, zult ge er een hebben. Ik kan u van dienst zijn en +zal dadelijk mijn krachten voor u inspannen. Kom morgen op hetzelfde +uur hier, dan zal ik u zeggen, wat ik heb gedaan." + +Ik zorgde er voor den volgenden morgen op tijd aanwezig te zijn en +zag eenige oogenblikken later den bedelaar. Hij verzocht mij hem te +volgen en bracht mij naar een kelder, niet ver van de kerk, waar hij +woonde. Wij gingen binnen en nadat wij hadden plaats genomen op een +bank, die minstens honderd dienstjaren had, zei hij: "Een goede daad +wordt steeds beloond; ge hebt mij gisteren een aalmoes gegeven en dat +heeft mij doen besluiten u een betrekking te verschaffen. Ik ken een +ouden Dominicaner, genaamd vader Alexis, een man van veel invloed. Ik +heb de eer zijn boodschaplooper te zijn en kwijt mij met zooveel trouw +en ijver van die taak, dat hij steeds bereid is om zijn invloed voor +mij of mijn vrienden aan te wenden. Dus zal ik u aan den eerwaarden +vader voorstellen?" + +"Er is geen tijd te verliezen," zei ik tot den bedelaar en wij gingen +dadelijk naar vader Alexis, dien wij in zijn kamer vonden, bezig met +schrijven. Hij hield met zijn werk op om met mij te spreken en zei me, +dat hij mij op verzoek van den bedelaar wilde helpen. "Daar ik gehoord +heb," vervolgde hij, "dat de heer Baltazar Velasquez een lakei noodig +heeft, heb ik hem geschreven en hij heeft mij geantwoord, dat hij u zal +aannemen wanneer ge door mij wordt gezonden. Hij is mijn biechteling en +vriend. Ge kunt hem vandaag gaan opzoeken." Daarna onderhield de goede +monnik mij gedurende ongeveer drie kwartier over de plichten, die ik +had te vervullen. Voornamelijk moest ik zeer ijverig zijn en wanneer +de heer Velasquez tevreden over mij was, dan zou het mij goed gaan. + +Na den geestelijke te hebben bedankt voor zijn goedheid, vertrok ik +met den bedelaar, die me zei, dat Baltazar Velasquez een oude koopman +in laken was, een rijke, eenvoudige en goedhartige man. "Ik twijfel +er niet aan," voegde hij er aan toe, "of ge zult het goed bij hem +hebben, beter dan bij een heer uit den meer deftigen stand." Nadat ik +nog geïnformeerd had, waar mijn nieuwen patroon woonde, nam ik afscheid +van den bedelaar, met de belofte zijn goede diensten te zullen beloonen +zoodra mij dat mogelijk was. Ik ging den winkel binnen en vond daar +twee bedienden; op mijn verzoek den patroon te mogen spreken, bracht +men mij naar een kantoor, waar de oude heer in een groot register +bladerde, dat op zijn schrijftafel lag. Hij groette mij vriendelijk +en ik behoefde niet lang bij dezen man in dienst te zijn om te weten, +dat hij was, zooals men hem mij had beschreven. Hij was zoo eenvoudig, +dat ik mij soms geweld aan moest doen om hem niet op de een of andere +wijze te foppen. Sinds vier jaar was hij weduwnaar en hij had twee +kinderen, een meisje van achttien en een zoon van vijfentwintig +jaar. De dochter was streng opgevoed en deugdzaam, maar haar broer +was, welke moeite men zich ook voor hem gegeven had, een jeugdige +losbol. Soms kwam hij in twee of drie dagen niet thuis en als zijn +vader hem dan bij zijn terugkomst verwijten deed, antwoordde hij op +zoo hoogen toon, dat de grijsaard zweeg. + +Op een goeden dag zei mijn meester: "Scipio, mijn zoon Gaspard doet mij +veel verdriet aan. Hij geeft zich over aan allerlei uitspattingen. Dat +verwondert mij, want zijn opvoeding is niet verwaarloosd, hij heeft +steeds goede meesters gehad en vader Alexis, mijn vriend, heeft al het +mogelijke gedaan, om hem op den goeden weg te houden; maar niets heeft +mogen baten. Ge zult misschien zeggen, dat ik hem als kind met te veel +zachtheid heb behandeld. Dat is echter niet altijd het geval geweest, +ik ben ook wel streng geweest; ik heb hem zelfs in een gesticht laten +opsluiten, maar daar is hij nog ondeugender geworden. In één woord, +er is niets met hem te beginnen. De hemel zou hier een wonder moeten +doen." + +Indien ik al niet zeer getroffen was door de droefheid van den +ongelukkigen vader, deed ik althans of ik het was. "Wat beklaag ik u, +mijnheer!" zei ik. "Een man als gij zijt verdiende een beteren zoon te +hebben." Hij antwoordde: "Wat zal ik je zeggen, mijn vriend? God heeft +mij zulk een troost willen onthouden. Onder de redenen tot klagen, +die ik over Gaspard heb, is er voornamelijk een, die mij veel onrust +geeft en dat is, zijn lust om mij te bestelen. Niettegenstaande mijn +waakzaamheid, weet hij daartoe toch maar al te dikwijls gelegenheid +te vinden. Met den bediende die je voorganger was, was hij het eens +en daarom heb ik hem weggestuurd. Wat jou betreft, reken ik erop, +dat je je niet door mijn zoon zult laten omkoopen. Vader Alexis +heeft je dat zeker wel op het hart gedrukt." Ik antwoordde, dat de +eerwaarde vader mij wel een uur had onderhouden over den eerbied, +dien ik moest hebben voor het goed van mijn meester, maar dat zoo +iets bij mij niet noodig was. Daarna beloofde ik, dat ik hem steeds +met trouw en ijver zou dienen. + +Het is altijd goed, om beide partijen te hooren. De jonge Velasquez, +die, naar mijn uiterlijk oordeelende, meende dat ik wel even +gemakkelijk zou zijn te verleiden als mijn voorganger, riep mij apart +en zei: "Luister eens, waarde vriend, ik begrijp zeer goed, dat mijn +vader je heeft opgedragen om mij te bespieden, maar ik waarschuw je +vooruit, dat het geen aangenaam werk is. Als ik merk, dat je het doet, +sla ik je halfdood; wanneer je mij in plaats daarvan wilt helpen, om +mijn vader te bedriegen, dan kan je op mijn dankbaarheid rekenen. Om +nog duidelijker te spreken: je zult je deel hebben. Je hebt nu maar +te kiezen; verklaar je voor den vader of voor den zoon." + +"Mijnheer," antwoordde ik hem, "u zet iemand wel het mes op de keel; +maar ik zie wel, dat ik uw partij moet kiezen, hoewel het mij spijt +mijnheer uw vader te moeten verraden." + +"Bekommer je daar niet om, hij is een leelijke, oude gierigaard, +die mij het noodige onthoudt, want als men vijfentwintig jaar is, +heeft men behoefte aan genoegens." + +"Dat ben ik volkomen met u eens en ik ben ook bereid u van dienst te +zijn, maar we moeten onze goede verstandhouding geheim houden, want +anders kon men uw trouwen helper wel eens de deur uit jagen. Het kan +misschien geen kwaad dat u tegenover de buitenwereld op mij afgeeft; +wees maar brutaal tegen mij. U kunt mij ook wel eens eenige schoppen +geven, die niet te hard aankomen." + +Ik beloofde hem nog, dat ik bij het bedienen aan tafel altijd doen zou, +of ik er een tegenzin in had hem te helpen. Voor den ouden heer zouden +dat bewijzen temeer zijn, dat hij mij kon vertrouwen en wanneer ieder +in huis dacht, dat wij doodsvijanden waren, konden wij des te beter +onzen slag slaan. + +"Mijn jonge vriend," riep Gaspard verheugd, "ik bewonder je, op je +jeugdigen leeftijd heb je al veel slag voor intrige en dat beschouw +ik als een gunstig voorteeken voor mij." + +Met de belofte alles te zullen doen, om recht te doen wedervaren aan +de goede meening, die hij van mij had, scheidden wij. + +Niet lang daarna was ik in de gelegenheid Gaspard een dienst te +bewijzen. De oude heer had zijn brandkast in zijn slaapkamer, waar +ik in en uit mocht gaan, terwijl de toegang aan Gaspard verboden +was. Dikwijls had ik me zelf afgevraagd, of die brandkast altijd voor +mij gesloten zou zijn. Op zekeren dag, dat de oude daar bezig was, +bemerkte ik, dat hij den sleutel verborg onder een kleedje. Ik lette +goed op die plaats en deelde mijn ontdekking mee aan mijn jongen +meester. + +Deze was zeer verheugd en riep: "Scipio, wat een gelukkige tijding; +ons fortuin is gemaakt; ik zal je vandaag was geven, dan moet je daar +den sleutel in afdrukken en mij dat afdruksel geven. Ik zal wel een +slotenmaker vinden, die ons dan een valschen sleutel bezorgt, want +Cordova is niet de stad in Spanje, waar men de minste schelmen vindt." + +"Waarom?" vroeg ik, "wilt ge u van een valschen sleutel bedienen, +als wij den goeden kunnen gebruiken?" + +"Dat is wel zoo," zei hij, "maar ik ben bang, dat hij dien sleutel +uit wantrouwen niet lang op een zelfde plaats laat en het zekerste is, +dat wij er zelf ook een hebben." + +Op zekeren morgen, dat mijn oude patroon een bezoek bracht aan vader +Alexis, wat gewoonlijk lang duurde, nam ik een afdruk van den sleutel, +maar toen ik dien eenmaal in handen had, kon ik ook niet nalaten, +er gebruik van te maken. De brandkast was in een oogenblik geopend en +ik zag voor mij een bekoorlijke verscheidenheid van groote en kleine +zakken. Ik wist niet welken te kiezen; daar echter de vrees te worden +ontdekt mij geen langdurig onderzoek toeliet, nam ik maar een van de +grootsten. Daarna stopte ik den sleutel weer weg, en ging met mijn +prooi naar mijn kamertje. Later ging ik daarmee naar Gaspard, die zeer +tevreden over mij was en mij de helft aanbood, maar ik wilde daarvan +niets weten en zei, dat deze eerste zak voor hem alleen was. Toen ik +drie dagen later mijn kans schoon zag, nam ik er weer een en daarvan +stelde ik mij tevreden met een vierde gedeelte, hoewel de jonge +Velasquez broederlijk met mij had willen deelen. Evenals de eerste, +bevatte ook deze vijfhonderd kronen. + +Zoodra mijn jonge meester zich in het bezit zag van zooveel geld en +bijgevolg voldoen kon aan zijn hartstocht voor de vrouwen en het spel, +gaf hij zich daaraan geheel over. Ongelukkig had hij het ongeluk in +aanraking te komen met een van die bekende coquettes, die het geld +als het ware verslinden. Ze joeg hem op zoo hooge kosten, dat de +oude Velasquez spoedig merkte dat er ongewenschte bezoeken aan zijn +brandkast werden gebracht. + +"Scipio," zei hij op een morgen tot me, "ik moet je een ontdekking +doen, men besteelt mij, mijn brandkast is opengemaakt en ik mis er +verscheidene zakken geld uit. Wien moet ik daarvan beschuldigen of +liever gezegd wien anders moet ik beschuldigen dan mijn zoon? Gaspard +is zeker heimelijk in mijn kamer gekomen of misschien ook wel heb +jij hem er gebracht, want hoewel ge kwaad met elkaar zijt, twijfel +ik er toch soms aan of jij het niet met hem eens bent. Maar ik wil +niet toegeven aan die verdenking omdat vader Alexis voor je trouw +heeft ingestaan." + +Met een huichelachtig gezicht zei ik, dat het goed van anderen mij +heilig was. De oude heer sprak er niet verder van maar hij bleef +mij wantrouwen en nam maatregelen tegen onze aanslagen. Hij liet +een anderen sleutel van zijn brandkast maken en droeg dien altijd +bij zich. De gemeenschap tusschen de zakken en ons was daardoor +verbroken, tot groot leedwezen vooral van Gaspard, die geen uitgaven +meer kon doen voor zijn nimf en nu vreesde, dat hij haar niet meer +zou kunnen zien. Hij vond daarom een ander middel en vroeg mij geld +ter leen. Dat werd zoo dikwijls herhaald, dat ik eindelijk niets +meer over had van hetgeen de aderlatingen van de brandkast mij hadden +opgeleverd. Toen ik mijn laatste stuk had gegeven meende ik mijn fout +te hebben goedgemaakt; immers, ik had den zoon en erfgenaam vergoed, +wat ik den vader had ontstolen. + +Toen de jongeman ook die laatste hulpbron zag uitgeput, verviel hij +in een sombere droefgeestigheid. Hij beschouwde zijn vader slechts als +een man, die zijn leven ongelukkig maakte. De ellendeling vatte zelfs +het afschuwelijke plan op om zijn vader te vergiftigen. Hij bepaalde +er zich niet toe mij deelgenoot te maken van dit plan, maar stelde +zelfs voor hem te helpen. Bij dit voorstel voelde ik een afschuw van +hem. Ik zei: "Mijnheer, hoe is het mogelijk, dat ge zóó door den hemel +zijt verlaten, dat ge mij een dergelijk voorstel kunt doen? Zoudt +ge in staat zijn uw eigen vader het leven te benemen? Zou men in het +Christelijke Spanje een misdaad moeten zien begaan, waarvoor men zelfs +in de meest beschaafde naties met schrik en afschuw zou terugdeinzen?" + +Lang sprak ik met Gaspard, om te trachten hem van zijn onmenschelijk +plan af te brengen, maar hij bleef somber en stil, zoodat ik meende, +dat hij bij zijn voornemen bleef volharden. + +Ten einde raad, besloot ik mijn ouden meester te waarschuwen; ik vroeg +hem een geheim onderhoud en toen wij in zijn kamer waren opgesloten, +viel ik op mijn knieën en badende in mijn tranen, vertelde ik van +onzen diefstal en van het gesprek, dat ik met Gaspard had gehad. + +Welke slechte meening de oude Velasquez ook omtrent het karakter van +zijn zoon had, zoo iets had hij toch niet verwacht. Hij twijfelde +echter niet aan de waarheid van mijn mededeeling. "Ik vergeef +je," zei hij, "ter wille van het gewichtige feit, dat je mij hebt +meegedeeld. Gaspard staat mij dus naar het leven. De ellendeling +ziet zelfs niet tegen een vadermoord op! En welke redenen heeft +hij daarvoor? Ieder jaar verschaf ik hem een som, die voldoende is +om op behoorlijke wijze van het leven te genieten! Ik kan voor zijn +uitspattingen toch niet zijn zuster en mijzelf ruïneeren. Maar bewaar +het geheim, dat je mij hebt verteld. Laat niemand iets merken!" + +Zeer nieuwsgierig was ik, te weten welk besluit de ongelukkige vader +zou nemen, toen hij denzelfden dag Gaspard liet roepen en zonder dat +hij iets liet merken van hetgeen er in zijn ziel omging, tot hem zei: +"Mijn zoon, ik heb een brief ontvangen van een vriend uit Mérida. Men +vraagt mij, of ge wilt trouwen met een meisje van zestien jaar, zeer +schoon en in het bezit van een aanzienlijke bruidschat. Als gij geen +bezwaar hebt tegen dit huwelijk, zullen wij ons morgen zeer vroeg op +weg begeven; wij zullen het meisje bezoeken, bevalt ze u, dan kunt +ge haar trouwen, zoo niet, dan zal er over een huwelijk niet verder +worden gesproken." + +Zoodra Gaspard van een bruidschat hoorde, was hij bereid mee te gaan +en, gezeten op goede muilezels, vertrokken zij den volgenden dag. + +Toen zij in de bergen waren en op een plaats, die bekend was door +de roovers, welke dikwijls de reizigers overvielen, steeg Baltazar +af en verzocht zijn zoon hetzelfde te doen. De jongeman gehoorzaamde +en vroeg, waarom men hier moest ophouden. De grijsaard keek hem vol +smart aan en zei: "Dat zal ik je zeggen. Wij gaan niet naar Mérida +en het geheele huwelijk, waarvan ik je heb gesproken, is slechts een +verzinsel geweest, om je hier te krijgen. Ondankbare en onnatuurlijke +zoon! Ik weet welk misdadig plan je hebt. Ik weet, dat je een vergift +heb bereid, dat mij zou moeten worden gegeven. Maar onverstandige! Denk +je dan, dat je mij ongestraft het leven zou kunnen benemen? Je misdaad +zou ontdekt worden en je zou moeten sterven door de handen van den +beul. Er is een beter middel, om je doel te bereiken, zonder je aan +een schandelijken dood bloot te stellen. Wij zijn hier op een plaats +zonder getuigen en waar vaak moorden begaan worden. Indien je mijn +bloed wil, steek dan de dolk in mijn hart en men zal dien moord aan +roovers wijten." Bij die woorden maakte Baltazar zijn kleeren los en +wees de plaats aan, waar deze moest toestooten. + +De jonge Velasquez, door deze woorden als door den bliksem getroffen, +viel buiten bewustzijn aan de voeten van zijn vader. De goede +grijsaard, wien dit een teeken van berouw scheen, kon aan zijn +vaderlijke zwakheid geen weerstand bieden, hij hielp den ongelukkige +op. Deze kwam spoedig weer tot bewustzijn, besteeg zijn muilezel en +reed weg zonder een woord te spreken. + +Baltazar vernam korten tijd later, dat zijn zoon in het Karthuizer +klooster te Sévilla was gegaan, om er de rest van zijn dagen in +boetedoening te slijten. + + + + + +HOOFDSTUK XII + +Einde van de geschiedenis van Scipio. + + +Een slecht voorbeeld heeft soms ook goede uitwerking. Het gedrag van +den jongen Velasquez deed mij over het mijne nadenken. Ik begon mijn +slechte neigingen te bestrijden. Maar de gewoonte, om, wanneer ik +het geld van anderen kon nemen, dat te doen, was zoo sterk bij mij +geworden, dat ze niet gemakkelijk te overwinnen was. Maar ik hoopte +erin te zullen slagen; dikwijls reeds had ik gehoord, dat men om +deugdzaam te worden het slechts ernstig behoefde te willen. + +Onze winkel werd dikwijls bezocht door don Manrique de Médrana, een +jong edelman en ridder van de orde van Alcantara. Wij hadden in hem +een van onze beste klanten en ik scheen het geluk te hebben, hem te +bevallen; steeds als hij bij ons kwam, sprak hij met mij. "Scipio," +zei hij op een goeden dag, "ik zou wel iemand als jij tot lakei willen +hebben." Ik antwoordde: "dat kan gemakkelijk gebeuren, mijnheer, want +het is een zwak van mij, om zeer gesteld te zijn op de toegenegenheid +van voorname personen." "Als dat zoo is," hernam Manrique, "zal ik +mijnheer Velasquez vragen of hij goedvindt, dat je van zijn dienst +in den mijne overgaat; hij zal mij dat genoegen niet weigeren." + +Velasquez maakte werkelijk geen bezwaar, het verlies van een +schelmachtigen knecht scheen hem niet onherstelbaar. Wat mij betreft, +de verandering verheugde mij zeer, 't was voor mij een groot verschil: +knecht te zijn van een burgerman of bediende bij een ridder. + +Mijn nieuwe patroon was iemand met een zacht, beminnelijk humeur en een +goed verstand. Als jongere zoon van een meer beroemd dan rijk huis, +moest hij leven op kosten van een oude tante, die in Tolédo woonde, +hem als haar zoon lief had en goed voor hem zorgde. Hij kwam in de +voornaamste kringen en bezocht vooral dikwijls de markiezin van +Alménara. Dat was een weduwe van twee en zeventig jaar met zulke +aangename manieren en zooveel geest, dat ze den geheelen adel van +Cordova aantrok. + +Op een avond, dat mijn meester van haar terug kwam, was hij in een +buitengewoon aangename stemming. "Mijnheer," zei ik, "mag uw getrouwe +dienaar vragen, of u vanavond ook iets ongewoons overkomen is?" + +Hij antwoordde mij, dat hij een ernstig gesprek had gehad met +de markiezin van Alménara. Lachend vroeg ik, of die beminnelijke +zeventigjarige hem misschien een liefdesverklaring had gedaan. "Het +is geen spotternij," zei hij, "maar de markiezin bemint mij. Ze heeft +op de volgende manier tot mij gesproken: "Ik weet, dat ge weinig +fortuin hebt en ik ken uw adel; ik heb een groote genegenheid voor u +en ik ben van plan u te trouwen, daar ik geen ander middel weet, om +u op behoorlijke wijze rijk te maken. Ik weet wel, dat dit huwelijk +mij in de oogen van de wereld belachelijk zal maken, dat men kwaad +van mij zal spreken, van mij zeggen zal, dat ik een oude gekkin ben, +om weer te willen trouwen, maar dat is mij onverschillig. Het eenige, +wat ik vrees is, dat gij mijn gevoelens niet deelt." + +De markiezin deelde mij nog mee, dat ze zeer aanzienlijke goederen +bezit, wat ik trouwens reeds wist en dat ze mij daarmee bij haar +leven gaarne gelukkig zou maken. + +"Gij hebt zeker maar besloten haar aan te nemen?" vroeg ik. + +"Kunt ge daar nog aan twijfelen?" antwoordde hij. "De markiezin is +niet alleen enorm rijk, maar ze is ook een goede en verstandige vrouw, +dus zou ik mijn verstand wel moeten hebben verloren, indien ik geen +gebruik maakte van deze gelegenheid." + +Het plan van mijn meester juichte ik sterk toe en ik gaf hem zelfs +den raad om haast te maken met de uitvoering, omdat de zaak anders +nog wel eens zou kunnen misloopen. + +Gelukkig zette de dame zelve er spoed achter en gaf hare orders zóó, +dat de toebereidselen tot het huwelijk reeds spoedig waren genomen. + +Zoodra men in de stad Cordova wist, dat de oude markiezin d'Almenara +voornemens was te trouwen met den jongen don Manrique de Médrana, +begon men met de weduwe te bespotten, maar zij liet zich daardoor +niet van haar plan afbrengen. Zij liet de menschen in de stad praten +en volgde haren ridder naar het altaar. Hun bruiloft werd schitterend +gevierd en gaf opnieuw stof aan de kwaadsprekers, die meenden, dat +een dergelijke pracht en praal niet paste aan zulk een oud mensch. + +Nadat het bal afgeloopen was, gingen de jonggehuwden naar een kamer, +met een kamenier en mij. De oude dame zei daarop tot mijn meester: "Don +Manrique, dit is uw slaapkamer, de mijne is in een ander gedeelte van +het huis; den nacht zullen wij ieder in onze eigen kamer doorbrengen, +over dag zullen wij leven als moeder en zoon." + +Toen mijn meester uit beleefdheid wilde tegenspreken, herinnerde +zij hem er aan, dat ze hem alleen had getrouwd om hem in het bezit +te stellen van de voordeelen van hare goederen en in ruil daarvoor +vroeg zij niet anders dan zijn vriendschap. + +Na die woorden verliet ze met haar kamenier het vertrek. + +Verbaasd bleven mijn meester en ik achter. "Wat zegt ge wel van zulk +een dame?" vroeg hij. "Mijnheer," zei ik, "welk een geluk haar te +bezitten. U hebt er alleen de voordeelen van en niet de lasten." + +Don Manrique zei nog, dat hij van plan was haar door oplettende +zorgen voor zooveel goedheid te beloonen. Daarop zocht hij zijn mooi +bed op en het zal wel geen teleurstelling voor hem zijn geweest, +dat hij daar alleen moest slapen. + +Het was een zeer gelukkig huwelijk en mijn meester was van een +armen ridder plotseling een zeer rijk man geworden. De echtgenooten +spraken den volgenden avond af, dat ze, zonder elkaar te hinderen, +zouden blijven leven als voor hun huwelijk. Toch mag ik dezen lof +niet aan don Manrique onthouden, hij deed n.l. voor zijn vrouw wat +weinig anderen in zijn plaats zouden hebben gedaan; hij liet een +vriendinnetje in den steek waarvan hij hield omdat hij in niets bij +zijn vrouw achter wilde staan wat consideratie betreft. Het voordeel, +dat ik daarbij had, was dat ik na eenigen tijd zijn secretaris werd +op een jaarwedde van vierhonderd kronen. + +Op zekeren dag kreeg mijn meester een brief uit Tolédo, waarin hem werd +medegedeeld, dat dona Théodora Muscoso, zijn tante, op haar uiterste +lag. Dadelijk ging hij haar opzoeken en behalve mij nam hij nog een +knecht en een lakei mee. Wij reden op de beste paarden uit zijn stal +en waren spoedig te Tolédo, waar wij de oude dame in beteren toestand +vonden dan wij dachten. Niettegenstaande de uitspraak van den ouden +dokter, die haar behandelde, begon zij in beterschap toe te nemen, +minder misschien door de geneesmiddelen dan door het gezelschap van +haar lieven neef. + +Ik zocht mij in die vreemde plaats zoo goed mogelijk te amuseeren. Met +eenige jongelieden, die ik had leeren kennen, bezocht ik feesten en +ook gingen wij wel eens naar plaatsen, waar gespeeld werd. Maar ik +was niet zoo'n handige speler, als don Abel, mijn vorige meester, die +altijd won. Ik daarentegen verloor steeds, maar ik kreeg een zekeren +hartstocht voor het spel en het zou misschien verkeerd met mij en de +kas van mijn meester zijn afgeloopen, wanneer wij niet gered waren +geworden door de liefde. Op een dag zag ik door de vensters van een +groot huis een jong meisje, dat mij meer een godin scheen, dan een +sterveling. Ik zou mij nog van een sterkere uitdrukking bedienen, +indien er een was, om u juist uit te drukken, welk een indruk haar +verschijning op mij maakte. Dadelijk informeerde ik en ik vernam, dat +zij Béatrix heette en kamenier was bij dona Julia, de jongste dochter +van den graaf de Polan. Niet lang daarna bood ik haar mijn hand aan, +maar daar wij met het oog op onze positie, den eersten tijd nog niet +mochten trouwen, besloten wij in stilte te huwen. Dat gebeurde dan +ook in tegenwoordigheid van Lorença Séphora en eenige andere personen +uit het gevolg van den graaf de Polan. + +Eenige malen op den dag had ik gelegenheid mijn vrouw te zien en 's +nachts kwamen wij samen in den tuin. Van een kleine deur, waardoor +ik daarin kon komen, had zij mij den sleutel gegeven. Nooit zijn +een paar jonggetrouwden zoo gelukkig geweest, als Béatrix en ik +waren. Maar de jaloezie kwam ons geluk verstoren. Op een nacht werd ik +zeer verschrikt, doordat ik het deurtje open vond. In de duisternis +naderde ik het prieeltje, waarin ik gewoon was, met mijn vrouw te +spreken. Ik hoorde een mannestem zeggen: "Laat mij dus niet langer +verlangen, mijn waarde Béatrix. Maak mijn geluk volkomen. Bedenk, dat +uw fortuin er mee gemoeid is." Inplaats van geduld te hebben en verder +te luisteren, meende ik, dat het niet noodig was, meer te hooren; +een woedende jaloezie maakte zich van mij meester. Ik dorstte slechts +naar wraak en met uitgetrokken degen, trad ik binnen. "Lafaard!" riep +ik. "Wie ge ook zijn moogt, ge zult mij eerst het leven moeten benemen, +voor ge mij van mijn eer kunt berooven." + +De vreemdeling trok ook zijn degen en verdedigde zich als iemand, +die al spoedig de wapens beter machtig bleek dan ik--trouwens ik had +slechts eenige schermlessen ontvangen te Cordova. + +Maar welk een vechtersbaas hij was, hij kon een stoot van mij niet +afweren, of liever gezegd, hij deed een verkeerden pas; en niets +anders denkende, dan dat ik hem doodelijk had getroffen, snelde ik weg, +zonder Béatrix te antwoorden, die mij met luide stem riep. + +Hier werd Scipio in de rede gevallen door zijn vrouw, die zei: "Ja, +ik riep om 't misverstand op te helderen. De heer met wien mijn man +mij hoorde spreken, was don Fernand de Leyva. Deze, die mijn meesteres +Julia liefhad, had het plan gevormd haar te schaken, omdat hij haar +niet op een andere wijze meende te kunnen krijgen. Hij had mij een +onderhoud gevraagd in den tuin om mijn medewerking te vragen waarvan, +naar hij verzekerde, mijn fortuin zou afhangen. Of ik mijn man al +riep, hij was verblind van toorn en verliet mij alsof ik hem ontrouw +was geworden." + +Scipio vervolgde hier weer zijn verhaal: "In den toestand, waarin +ik mij bevond, was ik tot alles in staat. Zij, die bij ondervinding +weten, wat de jaloezie is en welke uitwerking ze heeft, zelfs op de +grootste geesten, zullen zich niet verwonderen over de verwarring in +mijn zwakke hersenen. Van het eene uiterste viel ik in het andere. Voor +de teederheid, die ik, een oogenblik tevoren, nog voor mijn vrouw had +gevoeld, was haat in de plaats gekomen. Ik deed een eed, dat ik haar +zou verlaten en uit mijn gedachten verbannen. + +Bovendien meende ik een moord te hebben begaan, en om niet in de +handen van de justitie te vallen, vluchtte ik dus uit Tolédo. Niets +anders had ik bij mij dan mijn kleeren en gelukkig had ik in mijn +zak ongeveer honderd pistolen. + +Den geheelen dag liep ik door en 's morgens kwam ik in het dorp +Muqueda. Daar vond ik een ezeldrijver, die met vier muilezels naar +Madrid moest. Ik maakte een accoord met hem en besteeg een van +de dieren. + +Nauwelijks waren wij buiten het dorp of de ezeldrijver hief een +kerkzang aan. Hoewel hij mij doof schreeuwde, riep ik: "Vooruit maar, +mijn vriend. Indien de hemel u goede longen heeft gegeven, moet ge +niet nalaten daarvan een goed gebruik te maken." + +"O, wat dat betreft, dat doe ik goddank altijd. Ik ben niet zooals de +meeste voerlieden, die lichtzinnige en gemeene liedjes zingen. Niet +eens zing ik romances op onze krijgslieden tegen de Mooren, want al +zijn die niet onzedelijk, ze zijn toch ijdel en passen een Christen +niet." + +Die reinheid van zeden in een ezeldrijver vond ik tamelijk +zeldzaam. "Maar zeg mij, vriend, hebt ge ook een gelofte van +kuischheid afgelegd voor 't geval ge in logementen komt met jeugdige +dienstboden?" "Natuurlijk," antwoordde hij, "ik denk daaraan niets +anders dan aan de verzorging van mijn muilezels." + +Tegen het einde van den dag kwamen wij aan te Illescas. Toen wij in het +logement kwamen, liet ik aan mijn metgezel de zorg voor onze muilezels +over en ik ging zelf de keuken binnen, waar ik den waard last gaf een +goed souper te bereiden, wat hij beloofde zoo uitstekend te doen, dat +ik mij mijn gansche leven zou herinneren bij hem te hebben gelogeerd. + +Terwijl de waard het eten klaarmaakte, ging ik naar de eetzaal, waar +ik mij uitstrekte op een ruststoel, die daar stond en daar ik den +vorigen nacht niet geslapen had, viel ik van vermoeienis in slaap. Na +twee uren kwam mijn metgezel mij roepen met de mededeeling dat ons +avondeten gereed was. + +Wij gingen aan tafel zitten en men bracht ons hazepeper. Ik vond dien +buitengewoon goed, misschien deed mijn groote eetlust mij zoo gunstig +oordeelen, of mogelijk kwam het wel door de goede bereiding. Daarna +kregen wij een schapenbout en daar de ezeldrijver alleen van het +laatste gerecht zich bediende en het eerste onaangeroerd had gelaten, +vroeg ik de oorzaak daarvan. Glimlachend antwoordde hij mij, dat +hij niet van hazepeper hield. Dat antwoord of liever de glimlach, +waarmee hij het deed vergezeld gaan, kwam mij geheimzinnig voor. "Ge +verbergt mij," zei ik, "de ware redenen, waarom ge niet van dien +hazepeper hebt gegeten. Doe mij genoegen en deel mij die mee." "Omdat +ge zoo benieuwd zijt het te weten," antwoordde hij, "zal ik u zeggen, +dat ik een tegenzin heb in dat soort van eten, sinds ik eens op een +avond tusschen Tolédo en Cuença heb gezien, dat men een gebakken kater +gebruikte om er hazepeper van te maken." Hij had die woorden nog niet +gesproken, of niettegenstaande al mijn honger, was mijn eetlust opeens +verdwenen. Ik stond woedend van tafel op en verwenschte den hazepeper, +den waard en zijn logement. + +'s Nachts sliep ik beter dan ik verwacht had en den volgenden morgen +gingen we vroeg op weg. Ik was zoo vol van den hazepeper van den +vorigen dag dat ik alle beesten, die ik tegenkwam, voor katers aanzag. + +Zoodra ik in Madrid was aangekomen en mijn drijver had betaald, +huurde ik een gemeubileerde kamer. Hoewel ik aan het leven in groote +steden gewoon was, verbaasde mij toch de pracht, die zich hier aan +mij vertoonde. Vooral in de nabijheid van het hof raakte ik niet +uitgekeken. + +Het gelukte mij niet spoedig een betrekking te vinden en daar mijn +geld intusschen opraakte, moest ik mij met al mijn verdiensten tevreden +stellen met een betrekking bij iemand, die zich letterkundige noemde, +te Salamanca woonde en voor een familie-aangelegenheid naar Madrid +was gekomen. + +Mijn nieuwe patroon heette don Ignacio de Ipigna. Hij noemde zich +"don", omdat hij onderwijzer was geweest van een hertog, die hem uit +dankbaarheid een jaarlijksch pensioen had geschonken. Hij had ook nog +een pensioen als oud-onderwijzer aan een school en bovendien trok +hij ieder jaar van het publiek twee- of driehonderd pistolen door +boeken over moraal, die hij de gewoonte had, te laten drukken. De +wijze waarop hij zijn werken samenstelde, verdient wel vermeld te +worden. De beroemde don Ignacio bracht bijna den geheelen dag door +met het lezen van Hebreeuwsche, Grieksche en Latijnsche schrijvers en +schreef op kleine vierkante papiertjes alle spreuken of schitterende +gedachten, die van zijn gading waren. Die papiertjes werden dan door +mij aan een ijzerdraad geregen, dat den vorm had van een guirlande +en iedere guirlande vormde een deel. + +Wat maakten wij een boeken! De persen zuchtten er onder! + +Het ergste was echter, dat hij zijn compilaties voor nieuw en +oorspronkelijk werk uitgaf. Wanneer de beoordeelaars hem verweten, +dat hij de ouden plunderde, antwoorde hij met een fier "Furto laetamur +in ipso." + +Intusschen profiteerde ik wel bij dien geleerde; het zou ondankbaar +zijn, dat niet te erkennen. Ik begon beter te schrijven, omdat ik +zijn werk moest copieeren. Hij behandelde mij meer als een leerling +dan als een bediende. Hij zorgde niet alleen voor de vorming van +mijn geest, maar ook voor mijn zeden. "Scipio," zei hij, wanneer hij +toevallig hoorde van een of ander schelmstuk, dat door een bediende +was uitgehaald, "pas op, mijn jongen, dat je zulk een voorbeeld niet +volgt. Een knecht moet zijn meester dienen met evenveel trouw als ijver +en deugdzaam worden door het werk, wanneer hij het niet is van natuur." + +In één woord, don Ignacio liet geen gelegenheid voorbijgaan, om te +trachten mij te verbeteren en zijn pogingen hadden zulk een goede +uitwerking, dat ik niet den minsten aandrang gevoelde hem beet te +nemen gedurende de vijftien maanden, dat ik bij hem woonde. + +Mijn meester had een familielid in Madrid genaamd Catalina, die in +betrekking was bij de min van den prins en van wier tusschenkomst ik +mij indertijd ook heb bediend om de bevrijding van den heer Gil Blas +uit den toren van Ségovië te bewerken. Deze Catalina nu wist door +hare meesteres gedaan te krijgen, dat don Ignacio benoemd werd tot +het aartsdekenaat te Granada. Zoodra wij de tijding kregen, vertrokken +wij naar Madrid omdat mijn meester zijn weldoener wilde bedanken. Ik +had gelegenheid om Catalina te zien en te spreken en--vergeef mij +waarde Béatrix, want ik meende toen, dat ge mij ontrouw waart--wij +werden op elkaar verliefd. + +Na eenigen tijd maakte mijn meester aanstalten om naar Granada te gaan, +maar Catalina en ik zagen tegen een scheiding op en dus zonnen wij op +een middel om die te voorkomen. Ik deed alsof ik ziek was, ik klaagde +over mijn hoofd, over mijn borst, over alle mogelijke kwalen. Don +Ignacio liet een dokter komen, waar ik zeer tegen opzag, omdat ik +vreesde, dat die man wel dadelijk zou ontdekken, dat ik volstrekt niet +ziek was. Maar gelukkig voor mij en alsof wij het eens waren, zei hij +na mij goed te hebben opgenomen, dat mijn ziekte ernstiger was dan +men dacht en dat ik langen tijd mijn kamer zou moeten houden. Mijn +meester, die begeerig was om naar zijn nieuwe woonplaats te gaan, +kon om mij zijn vertrek niet uitstellen, hij gaf er de voorkeur aan +een anderen jongen in zijn dienst te nemen. Hij vertrouwde mij toe +aan de zorg van een verpleegster aan wie hij een som gelds gaf om mij +te laten begraven wanneer ik stierf, of om mijn diensten te beloonen +voor het geval, dat ik van mijn ziekte genas. + +Zoodra ik wist, dat don Ignacio naar Granada was, genas ik dadelijk +van al mijn kwalen. Ik stond op, stuurde mijn dokter weg, die zooveel +scherpzinnigheid bezat en ontdeed mij van mijn verpleegster, die +mij meer dan de helft had ontstolen van het geld, dat ze voor mij +had gekregen. + +Intusschen had Catalina hare meesteres Anna de Guevara verteld, +dat ik bewonderenswaardig geschikt was voor allerlei intriges. Deze +dame had zulke personen noodig voor hare winstgevende ondernemingen +en zij nam mij onder haar personeel op. Zij gaf mij verschillende +opdrachten, die een weinig handigheid vereischten en ik mag zeggen, +dat ik mij daarvan niet slecht kweet. Zij was spoedig zoo tevreden +over mij als ik onvoldaan was over haar. De dame was zoo gierig, +dat ik niet het minste profijt trok van wat ze door mijn werk ontving. + +Ik had dan ook al spoedig lust om weg te gaan, maar werd daarvan +teruggehouden door Catalina, die met den dag verliefder op mij werd +en mij eindelijk formeel voorstelde haar te trouwen. + +"Aanbiddelijke schoone," zei ik, "dat gaat zoo niet; ik moet eerst +den dood vernemen van een jeugdige persoon, die u voor is geweest en +van wie ik de echtgenoot ben geworden." + +"Maak dat anderen wijs!" riep ze. "Je wilt me vertellen, dat je +getrouwd bent. Waarom? Alleen omdat je er een tegenzin in hebt om +mij tot vrouw te nemen." + +Tevergeefs trachtte ik haar ervan te overtuigen, dat ik de waarheid +sprak. Ze gevoelde zich beleedigd en veranderde ten opzichte van mij. + +Onder die omstandigheden vernam ik, dat er een lakei noodig was bij +den heer Gil Blas de Santillano, secretaris van den eersten minister +en die betrekking stond mij zeer aan. Men zei mij, dat de heer de +Santillano iemand was van groote verdiensten, zeer in de gunst bij +den hertog de Lerme en bovendien edelmoedig. Ik liet deze gelegenheid +niet ongebruikt voorbijgaan en ging mij presenteeren bij den heer +Gil Blas, die mij op mijn gezicht aannam en die, de hemel geve het, +mijn laatste meester zal zijn." + +Hier eindigde Scipio en richtte zich daarna uitsluitend tot mij: +"Mijnheer de Santillano, doe mij het genoegen voor de dames te +getuigen, dat ge mij steeds hebt gekend als een even ijverigen, +als trouwen dienaar. Ik heb behoefte aan uw getuigenis, om haar te +overtuigen, dat de zoon van Coscolina zijn zeden heeft gebeterd en +zijn slechte neigingen bedwongen." + +"Ja dames," zei ik toen, "daar kan ik u voor instaan. Indien Scipio +in zijn jeugd een deugniet is geweest, hij heeft zich sedert dien +tijd zoo veranderd, dat hij het model is geworden van een volmaakten +bediende. Wel verre van hem iets te kunnen verwijten in zijn gedrag +tegenover mij, moet ik eerder bekennen, dat ik groote verplichtingen +aan hem heb. In den nacht, dat men mij oplichtte en naar den toren +van Ségovië bracht, redde hij uit de plundering een gedeelte van +mijn geld en bracht dat in veiligheid. Hij had het zich ongestraft +kunnen toeëigenen. Hij bepaalde er zich niet toe, om voor mijn geld +te zorgen; alleen uit vriendschap voor mij, liet hij zich met mij in +de gevangenis opsluiten. Boven de begeerlijkheden der vrijheid gaf +hij er de voorkeur aan met mij mijn verdriet te deelen." + + + + + + +ELFDE BOEK + + +HOOFDSTUK I + +Van de grootste vreugde, die Gil Blas ooit gekend heeft en van het +treurig ongeluk, dat daarop volgde. Van de veranderingen, die aan +het hof plaats hadden en waardoor Gil Blas er terugkeerde. + + +Scipio en ik waren te beminde echtgenooten, om niet spoedig vader +te zijn. Béatrix bracht een meisje ter wereld en eenige dagen later +overlaadde Antonia ons allen met vreugde door mij een zoon te schenken. + +Ik zond Scipio naar Valencia, om deze gelukkige tijding aan den +gouverneur te gaan meedeelen. Deze kwam zelf met zijn vrouw over om +de kinderen ten doop te houden. Mijn zoon werd Alphonse genoemd en +het dochtertje van Scipio Séraphine. + +De geboorte van mijn zoon verheugde niet alleen de bewoners van het +kasteel, ook de inwoners van het dorp vierden feest. Maar helaas, +onze vreugde was niet van langen duur, of liever gezegd, ze ging +spoedig over in weenen en klagen, door het ongeluk dat twintig jaren +lang mij nog niet hebben kunnen doen vergeten. Mijn zoon stierf en +zijn moeder, hoewel de bevalling voorspoedig was geweest, volgde hem +spoedig. Een hevige koorts nam na een huwelijk van veertien maanden +mijn lieve vrouw weg. + +Het verdriet, dat ik had, is niet te beschrijven, ik viel in een soort +van verdooving, in een staat van gevoelloosheid. Vijf of zes dagen +was ik in dien toestand; ik weigerde alle voedsel en zonder Scipio +geloof ik, dat ik zou zijn doodgehongerd. Maar deze slimme secretaris +bedacht een middel om mij versterkende middelen te geven; hij bood +ze mij n.l. met zoo'n somber gezicht aan, dat het den schijn had of +ze mijn droefheid moesten in stand houden in plaats van mijn leven. + +Die trouwe dienaar schreef ook aan don Alphonse, om hem mededeeling +te doen van het ongeluk, dat mij had getroffen en van den toestand, +waarin ik verkeerde. Mijn edelmoedige vriend kwam dadelijk naar Lirias +en ik zal onze ontmoeting nooit vergeten. "Beste Santillano," zei hij, +"ik kom niet om je te troosten maar om met je te weenen over Antonia, +zooals gij met mij Séraphine zoudt beweenen, indien ze van mij werd +weggenomen." + +Hoe gebukt ook onder mijn smart, ik gevoelde toch levendig zijn +goedheid. + +Don Alphonse had een lang onderhoud met Scipio over hetgeen ze konden +doen om mij te onttrekken aan mijn verdriet. Zij meenden, dat het beter +voor mij zou zijn indien ik mij eenigen tijd verwijderde van Lirias, +waar alles mij zonder ophouden aan Antonia herinnerde. De gouverneur +stelde mij voor met hem naar Valencia te gaan en ook Scipio drong +daarop zoo sterk aan, dat ik toegaf. + +Toen ik te Valencia was, deden ook don César en zijn schoondochter +al het mogelijke om mij te troosten, maar het mocht hun niet gelukken +mijn droefgeestigheid te verdrijven. Scipio kwam dikwijls van Lirias +om te zien hoe het met mij ging. + +Op een morgen kwam hij mijn kamer binnenloopen en zei: "Mijnheer, er +is door de stad een gerucht verspreid, dat van de grootste beteekenis +is voor de geheele monarchie; men zegt, dat koning Filips niet meer +leeft en dat zijn zoon den troon heeft bestegen. Men voegt er aan toe, +dat de kardinaal, hertog de Lerme, zijn post heeft verloren en dat don +Gaspard de Guzman, graaf van Olivarez, eerste minister is geworden." + +Door die tijding voelde ik mij een weinig bewogen, ik wist zelf niet +waarom. Scipio, die dat zag, vroeg of ik geen belang stelde in die +verandering. + +"Welk belang zou ik er in stellen?" vroeg ik. "Ik heb het hof verlaten +en alle veranderingen daar moeten mij onverschillig zijn." + +"Voor een man van uw leeftijd, zijt ge wel wat te beu van de wereld," +zei hij. "In uw plaats zou ik een levendig verlangen hebben." + +"Welk verlangen?" + +"Wel ik zou naar Madrid gaan en den jongen koning mijn gezicht +toonen om te zien of hij mij nog herkende. Dat genoegen zou ik mij +verschaffen." + +"Ik begrijp je al, je zou willen, dat ik naar het hof terugkeerde om +er opnieuw mijn fortuin te beproeven, of liever om er weer gierig en +eerzuchtig te worden." + +"Waarom zou uw karakter er opnieuw bedorven worden? Heb meer vertrouwen +in uw eigen deugden!" + +Glimlachend vroeg ik: "Ben je het moe mij zulk een rustig leven te +zien leiden? Ik dacht, dat mijn rust je meer waard was." + +Onder dit gesprek kwamen don César en zijn zoon binnen. Zij bevestigden +de tijding van den dood van den koning en den val van den hertog +de Lerme. Ze wisten voorts nog mee te deelen, dat de hertog, die +toestemming had gevraagd om naar Rome te gaan, deze niet had kunnen +krijgen en dat hem last was gegeven zich terug te trekken op zijn +landgoed te Denia. + +Vervolgens alsof zij in overeenstemming met Scipio handelden, gaven +zij mij den raad naar Madrid te gaan om mij aan den jongen koning +te vertoonen, die mij kende en wien ik zelfs diensten had bewezen, +die vorsten gaarne beloonen. + +"Wat mij betreft," zei don Alphonse, "ik twijfel er niet aan of Filips +de Vierde zal de schulden betalen, die hij als prins maakte." + +"Ik ben van het zelfde gevoelen," zei don César, "en ik zie in een +bezoek van Santillano aan het hof het middel voor hem om tot hooge +posten te worden geroepen." + +"Waarlijk heeren!" riep ik, "ik geloof niet, dat ge goed nadenkt, over +hetgeen ge zegt. Als men u hoort, zou ik mij naar Madrid hebben te +begeven, om dadelijk een man van gewicht te zijn. Maar ge dwaalt. Ik +ben er integendeel van overtuigd, dat de koning geen acht op mij zou +slaan, indien ik mij vertoonde. Daarvan zou ik u, om u te overtuigen, +wel de proef willen geven." + +De heeren de Leyva hielden mij aan mijn woord en dwongen mij nu de +belofte af, dat ik mij dadelijk naar Madrid zou begeven. + +Zoodra mijn secretaris mij besloten zag dien tocht te ondernemen, +verheugde hij zich ten zeerste. Hij verbeeldde zich, dat ik +onmiddellijk na mijn verschijnen aan het hof met eerbewijzen en +weldaden zou worden overladen. + +Ik besloot dus naar het hof terug te keeren niet met het plan +de fortuin weer te beproeven, maar om don César en zijn zoon +tevreden te stellen. Het is waar, dat ik in den grond van mijn hart +eenige nieuwsgierigheid gevoelde om te weten of de jonge vorst mij +herkende. Overigens vertrok ik naar Madrid zonder hoop en zonder plan +eenig voordeel van de nieuwe regeering te trekken. Scipio vergezelde +mij; de zorg voor het kasteel hadden wij overgelaten aan Béatrix, +die een goede huishoudster was. + + + + + +HOOFDSTUK II + +Gil Blas begeeft zich naar Madrid; hij verschijnt aan het hof; +de koning herkent hem en beveelt hem bij zijn eersten minister +aan. Gevolg van die aanbeveling. + + +Nog geen acht dagen later reisden wij naar Madrid; don Alphonse had +ons twee van zijn beste paarden gegeven, om sneller te kunnen gaan. Wij +gingen logeeren bij Vincent Forero, die ons van vroeger kende. + +Daar deze hotelhouder er op uit was, om alles te weten wat er +aan het hof en in de stad voorviel, vroeg ik hem welk nieuws er +was. "Heel wat," antwoordde hij; "sinds den dood van den koning, +hebben de vrienden en partijgangers van den hertog de Lerme alles +gedaan, om hem in zijn waardigheid te herstellen, maar hunne pogingen +zijn vergeefsch geweest; de graaf van Olivarès heeft het van hen +gewonnen. Men beweert, dat Spanje bij die wisseling niet heeft verloren +en dat de nieuwe minister zooveel talent bezit, dat hij wel de wereld +zou kunnen regeeren. Zeker is het, dat het volk zeer hooge gedachten +van hem heeft." + +Twee dagen na mijn aankomst te Madrid, ging ik naar het hof en ik +zorgde op zijn weg te zijn, toen hij naar zijn kabinet ging. Maar +hij zag mij niet. Den volgenden dag keerde ik op dezelfde plaats +terug, maar ik was niet gelukkiger. Den derden dag wierp hij in +het voorbijgaan, een blik op mij, maar hij scheen niet de minste +aandacht aan mijn persoon te schenken. Daar trok ik partij van. "Je +ziet wel," zei ik tegen Scipio, die mij vergezelde, "dat de koning +mij niet herkent of indien hij het misschien wel deed er zich niet +om bekommert, om de kennismaking met mij te hernieuwen. Ik geloof, +dat wij maar goed zullen doen, als we weer naar Valencia gaan." + +"Laten wij daar niet zoo'n haast mee maken, mijnheer, u weet beter dan +ik, dat men aan het hof slechts slaagt, indien men geduld heeft. Blijf +u aan den jongen koning vertoonen, dan moet hij u wel nauwkeuriger +opnemen en dan zal hij zich ongetwijfeld uw werk bij de schoone +Catalina herinneren." + +Opdat Scipio mij niets te verwijten zou hebben, bleef ik het drie +weken volhouden, om geregeld aan het hof te verschijnen en op zekeren +dag werd de koning door mijn gezicht getroffen en liet hij mij roepen. + +Ik trad zijn kabinet binnen, wel eenigszins zenuwachtig, mij alleen +te bevinden met mijn vorst. + +"Wie zijt gij?" vroeg hij. "Uw trekken komen mij niet onbekend +voor. Waar kan ik u hebben gezien?" + +"Sire. Ik heb de eer gehad u eens op een nacht met den graaf de Lemos +te begeleiden naar...." + +"Ah! Ik herinner het mij; gij waart de secretaris van den hertog +de Lerme en uw naam is, als ik mij niet bedrieg, Santillano. Ik heb +niet vergeten, dat ge mij bij die gelegenheid diensten hebt bewezen +en dat ge daarvoor slecht zijt beloond geworden. Zijt ge niet in de +gevangenis geweest voor dat avontuur?" + +"Ja Sire," antwoordde ik, "ik ben zes maanden in Ségovia opgesloten +geweest, maar door uwe goedheid werd ik bevrijd." + +"Daarmee is onze rekening niet vereffend. 't Was niet voldoende u +in vrijheid te stellen; op andere wijze zal ik goedmaken, wat ge uit +liefde voor mij hebt geleden." + +Toen de vorst die laatste woorden had uitgesproken, kwam de graaf van +Olivarès in het kabinet. Hij was verbaasd daar een onbekende te zien en +zijn verwondering nam nog toe, toen de koning zei: "graaf, ik beveel +u dezen jongen man aan, wil er voor zorgen, dat hij vooruit komt." De +minister boog en nam mij van het hoofd tot de voeten op, zeer benieuwd, +te weten wie ik was. De koning gaf mij een wenk om te vertrekken en +zei: "Mijn vriend, de minister zal niet nalaten een nuttig gebruik +van uw diensten te maken en daarbij aan uw belangen te denken." + +Ik verliet het kabinet en trad op Scipio toe, die zeer verlangend +was om te vernemen, wat de koning had gezegd. + +"Naar uw gezicht te oordeelen," zei hij, "zullen wij inplaats van +naar Valencia terug te keeren, wel hier blijven wonen." Woord voor +woord vertelde ik hem daarna het korte onderhoud, dat ik met den +koning had gehad. + +"Beken nu maar," riep hij, "dat ik u geen slechten dienst heb bewezen, +door aan te dringen op uw reis naar Madrid. Reeds zie ik u in een +prachtige positie. Ge zult de Calderone worden van den graaf van +Olivarès." + +"Dat zou ik niet willen. Liever had ik een plaats, waar ik geen +gelegenheid had, om onrechtvaardigheden te begaan, of misbruik te +maken van de goedheid van den koning. Na het gebruik, dat ik in het +verleden van mijn positie heb gemaakt, kan ik mij niet genoeg wachten +voor de gierigheid en de eerzucht." + +"De minister," zei Scipio, "zal u wel een goede betrekking geven, +die ge kunt vervullen zonder op te houden een eerlijk man te zijn." + +Den volgenden morgen ging ik naar den graaf die gewoon was vóór +zonsopgang audiëntie te verleenen. Ik ging in een hoek van de zaal +staan en daar nam ik den graaf goed op, want ik had in het kabinet van +den koning weinig aandacht aan zijn persoon kunnen schenken. Hij was +een groote man, niet knap van uiterlijk. Alle menschen, die met hem +moesten spreken, ontving hij met zekere welwillendheid en vriendelijk +nam hij de verzoekschriften in ontvangst, die men hem aanbood. Toen +het echter mijn beurt was om hem te naderen, wierp hij mij een koelen +blik toe, keerde mij den rug toe zonder zich te verwaardigen mij aan +te hooren en ging weer in zijn kabinet. Ik vond hem toen nog leelijker +dan hij door de natuur reeds was en verliet de zaal, zeer verbaasd +over zulk een ontvangst, en niet wetende, wat ik er van moest denken. + +"Weet je," vroeg ik aan Scipio, die mij buiten opwachtte, "welke +ontvangst men mij heeft bereid?" + +"Neen," antwoordde hij, "maar dat is niet moeilijk te raden. De +minister zal u overeenkomstig den wensch van den koning een mooie +betrekking hebben aangeboden." "Daar bedrieg je je in," antwoordde +ik en vertelde hem vervolgens wat er was gebeurd. + +Hij luisterde aandachtig toe en zei daarop: "De graaf moet u niet +hebben herkend of voor een ander hebben aangezien. Ik raad u aan hem +nog eens te bezoeken, dan zal hij u wel op een andere wijze ontvangen." + +Ik volgde den raad van mijn secretaris en bezocht den minister weer, +die mij echter zoo mogelijk nog onbeleefder behandelde dan den +eersten keer. + +Daarover was ik zoo verontwaardigd, dat ik onmiddellijk naar Valencia +wilde teruggaan. Scipio verzette zich daartegen, hij kon nog maar +niet besluiten zijn hoopvolle verwachtingen op te geven. + +"Zie je niet," vroeg ik hem, "dat de minister mij van het hof wil +verwijderen? De koning heeft zijn genegenheid voor mij betuigd, +maar die is niet voldoende om den tegenzin van zijn gunsteling te +overwinnen. Laten wij dus dien geduchten vijand ontloopen." + +"In uw geval," antwoordde hij, "zou ik niet zoo gemakkelijk het terrein +vrijlaten. Ik zou opheldering willen hebben over die ontvangst en mij +bij den koning gaan beklagen, dat de minister zoo weinig acht heeft +geslagen op zijn aanbeveling." + +"Dat is een slechte raad, mijn vriend, en het zou mij zeker berouwen, +indien ik zulk een onvoorzichtigen stap deed. Zelfs ben ik er niet +zeker van of ik niet eenig gevaar loop, door hier langer in de stad +te blijven." + +Mijn secretaris begon na te denken. Hij zag in, dat wij met een man +te doen hadden, die ons misschien naar den toren van Ségovië kon +zenden en verzette zich dus niet langer tegen ons vertrek uit Madrid, +dat wij besloten den volgenden dag te verlaten. + + + + + +HOOFDSTUK III + +Wat Gil Blas belette zijn voornemen uit te voeren en het hof te +verlaten en van den gewichtigen dienst, dien Joseph Navarro hem bewees. + + +Op den terugweg naar het hotel ontmoette ik Joseph Navarro, chef van +dienst bij don Balthazar de Zuniga en mijn ouden vriend. Ik twijfelde +een oogenblik, of ik zou doen alsof ik hem niet zag, dan wel of ik +hem vergiffenis zou vragen, dat ik hem zoo slecht had behandeld. Ik +besloot tot het laatste, groette en hield hem staande met de woorden: +"herkent ge me? En wilt ge nog zoo goed zijn, om te spreken met iemand, +die met ondankbaarheid uw vriendschap voor hem heeft vergolden?" + +"Ge bekent dus, dat ge niet goed tegenover mij hebt gehandeld?" vroeg +hij. + +"Ja," antwoordde ik, "en ge zijt in uw recht, wanneer ge mij overlaadt +met verwijten. Ik kan u echter verzekeren, dat het gebeurde mij +oprecht spijt." + +"Als dat zoo is," riep Navarro, "dan zullen wij het gebeurde maar +vergeten." En wij drukten elkaar hartelijk de hand. + +Hij had van mijn gevangenneming gehoord, maar wist niet, wat er +verder met mij was gebeurd. Ik vertelde hem dat, deelde hem ook mee, +dat ik een onderhoud had gehad met den jongen koning, sprak daarna +van de slechte ontvangst bij den minister en van mijn voornemen, +om de eenzaamheid weer te gaan opzoeken. + +"Ga in geen geval weg," zei hij; "dat de koning u zijn vriendschap +heeft betuigd, moet u in ieder geval van groot voordeel zijn. Onder +ons gezegd is de minister een fantastisch en eigenaardig heer; +hij zit vol grillen. Soms, zooals in dit geval, gedraagt hij +zich onuitstaanbaar en hij zelf alleen heeft den sleutel van zijn +vreemdsoortige daden. Overigens, wat voor reden hij ook gehad kan +hebben voor de slechte ontvangst, houd voet bij stuk en profiteer van +de vriendschap van den koning. Vanavond zal ik er een paar woorden +over spreken met don Balthazar de Zuniga, mijn meester, die de oom +is van den graaf en nu met hem in de regeering zit." + +Navarro vroeg mij vervolgens nog mijn adres en daarna scheidden wij. + +Den volgenden dag al zag ik hem weer bij mij. "Mijnheer de Santillano," +zei hij, "ge hebt een beschermer, mijn meester wil u helpen. Na alles +wat ik hem van u heb gezegd, heeft hij mij beloofd, met zijn neef over +u te spreken en ik twijfel er niet aan of dat zal in uw voordeel zijn." + +Twee dagen later stelde Navarro mij voor aan don Balthazar, die +mij zeer vriendelijk ontving. "Mijnheer de Santillano," zei hij, +"uw vriend Joseph heeft mij zooveel goeds van u verteld, dat het mij +een genoegen is, u van dienst te kunnen zijn." + +Ik maakte een diepe buiging en antwoordde, dat ik zeer veel +verplichting had aan Navarro, die mij de protectie had verschaft van +een staatsman, dien men met recht "den fakkel van den ministerraad" +noemde. + +Bij dit vleiend antwoord klopte don Balthazar mij lachend op den +schouder en zei: "Ge moet morgen nog maar eens naar den eersten +minister gaan, dan zult ge wel beter over hem tevreden zijn." + +Zoo verscheen ik dus voor de derde maal bij den minister. Zoodra deze +mij onder de menigte zag, wierp hij mij een blik toe, die vergezeld +ging van een glimlach. Dat wekte bij mij de verwachting op van een +betere ontvangst en deze werd niet bedrogen. + +Nadat de audientie was afgeloopen, liet de graaf mij in zijn kabinet +gaan, waar hij zei: "Mijn vriend Santillano, neem mij niet kwalijk, +dat ik, om mij te vermaken u eenige onaangename oogenblikken heb +bezorgd. Ik wilde eens een proef met u nemen en zien, wat ge in uw +boosheid zoudt doen. Ge hebt u zeker verbeeld niet in mijn smaak te +vallen, maar ik kan u het tegendeel verzekeren. Ook al had de koning +u niet bij mij aanbevolen, dan zou ik u toch hebben vooruitgeholpen +uit eigen beweging. Bovendien heeft mijn oom, don Balthazar de Zuniga, +wien ik niets kan weigeren, in uw belang gesproken." + +Na wat er vooraf gegaan was, was deze vriendelijke ontvangst mij +dubbel aangenaam. + +"Kom in den namiddag hier terug en vervoeg u bij mijn intendant. Ik zal +hem orders omtrent u geven." Met die woorden verliet de minister mij om +naar gewoonte de mis te gaan hooren en daarna den koning te bezoeken. + + + + + +HOOFDSTUK IV + +Gil Blas maakt zich bemind bij den graaf van Olivarès. + + +Na den middag was ik terug bij den eersten minister en vroeg naar zijn +intendant, die don Raimond Caporis heette. Zoodra ik mijn naam had +genoemd, ontving hij mij met alle teekenen van eerbied. Hij verzocht +mij hem te volgen en bracht mij naar een vleugel van de tweede +verdieping. "Hier heeft de minister voor u een woning ingericht. Ge +zult iederen dag op zijn kosten een tafel hebben van zes couverts, +door zijn eigen personeel worden bediend en er zal steeds een koets +tot uw beschikking zijn. Dat is nog niet alles, de minister heeft mij +uitdrukkelijk bevolen dezelfde zorgen voor u te hebben, alsof ge tot +zijn familie zoudt behooren." + +"Wat voor den duivel!" zei ik in stilte, "zou dat alles beteekenen? Hoe +moet ik die onderscheidingen opvatten? Zou de minister zich weer ten +koste van mij willen vermaken? Maar komt zoo iets eigenlijk wel te +pas voor een minister van den kroon?" + +Terwijl ik zoo in die onzekerheid tusschen hoop en vrees zweefde, kwam +een page mij zeggen, dat de graaf mij wenschte te zien. Onmiddellijk +begaf ik mij naar zijn kabinet, waar ik hem alleen vond. + +"Welnu Santillano, zijt gij tevreden over uw logies en over de bevelen, +die ik don Raimond heb gegeven?" + +"Excellentie," antwoordde ik, "uw goedheid is zoo overstelpend groot, +dat ze mij verlegen maakt." + +"Waarom?" vroeg hij. "Kan ik wel te veel eer bewijzen aan een man, +die mij door den koning speciaal is aanbevolen? Ik doe niet anders +dan mijn plicht, wanneer ik u op zulk een wijze behandel. Verwonder u +niet over hetgeen ik voor u doe en reken erop, dat een schitterende +positie u niet zal ontgaan, indien ge aan mij even gehecht blijft, +als aan den hertog de Lerme. Maar van dien heer gesproken, men zegt, +dat hij zeer intiem met u was. Ik ben benieuwd te weten, hoe gij met +elkaar hebt kennis gemaakt en welk werk hij liet doen. Verberg mij +niets; ik vraag van u een oprecht en getrouw verhaal." + +Ik herinnerde mij op dat oogenblik de verlegenheid, waarin ik +verkeerde, toen ik mij tegenover den hertog de Lerme in een +zelfden toestand bevond en op welke wijze ik mij er toen had +uitgered. Diezelfde practijk deed mij ook nu weer dienst. Ik verzachtte +de ruwe kanten van mijn verhaal en liep licht heen over de zaken, +die mij weinig eer aandeden. Ook spaarde ik den hertog de Lerme, +hoewel ik mijn toehoorder misschien meer genoegen had gedaan, door +het tegendeel. Wat don Rodrigo de Calderone aanging, hem ontzag ik +in geen enkel opzicht. Ik deelde alles mee, wat mij bekend was van +zijn kunstgrepen in het begeven van betrekkingen, het verleenen van +gratificatiën als anderszins. + +"Wat ge mij van Calderone zegt," zei de minister, "komt overeen met +zekere memoires, die men bij mij tegen hem heeft ingediend en die +nog zwaardere beschuldigingen bevatten. Men zal weldra zijn vonnis +beteekenen en wanneer ge wenscht, dat hij de doodstraf zal ondergaan, +dan zal uw wensch, geloof ik, worden bevredigd." + +"Ik wensch zijn dood niet," zei ik, "hoewel het niet aan hem gelegen +heeft, dat ik den mijne niet heb gevonden in den toren van Ségovië, +waar hij mij zoolang heeft laten gevangen houden." + +"Hoe!" riep de minister verwonderd, "heeft don Rodrigo uw gevangenschap +veroorzaakt? Dat is iets, wat ik niet wist. Don Balthazar, aan wien +Navarro uw geschiedenis heeft verteld, zei me wel, dat wijlen de +koning u liet opsluiten, om u ervoor te straffen, dat ge den prins +op een verdachte plaats hadt gebracht, maar ik kan mij niet denken, +welke rol Calderone in dit stuk heeft gespeeld." + +"Die van een minnaar, die zich wil wreken," antwoordde ik en ik +vertelde hem haarfijn, hoe de zaak zich had toegedragen. Hoe ernstig +hij ook anders was, moest hij nu toch herhaaldelijk lachen. Vooral +Catalina, nu eens nicht en dan weer kleindochter, vermaakte hem zeer +en niet minder het deel, dat de hertog de Lerme in de zaak had gehad. + +Toen ik mijn verhaal had geëindigd, liet de graaf mij gaan met de +toezegging, dat hij mij den volgenden dag werk zou geven. Dadelijk +ging ik naar don Balthazar, om hem te bedanken voor de mij bewezen +diensten en naar mijn vriend Joseph, wien ik een getrouw verslag wilde +doen van al wat er tusschen den eersten minister en mij was besproken. + + + + + +HOOFDSTUK V + +Van het geheime onderhoud, dat Gil Blas had met Navarro en van het +eerste werk, dat de graaf van Olivarès hem gaf. + + +Zoodra ik Joseph zag, zei ik hem, dat ik hem verschillende zaken +had mee te deelen. Hij bracht mij daarop naar een vertrek, waar wij +ongestoord konden spreken. Nadat ik hem alles verteld had vroeg ik, +wat hij ervan dacht. + +"Ik denk," antwoordde hij, "dat ge op weg zijt fortuin te maken. Alles +lacht u toe. Ge bevalt den eersten minister en wat niet onderschat moet +worden, ik kan u denzelfden dienst bewijzen, dien mijn oom Melchior +de la Ronda u bewees, toen ge in dienst kwaamt bij den aartsbisschop +van Granada. Hij bespaarde u de bestudeering van den prelaat en van de +voornaamste personen van zijn huis, door u tevoren hunne verschillende +karakters te beschrijven; op zijn voorbeeld wil ik u den graaf doen +kennen, de gravin en dona Maria de Guzman, hunne eenige dochter. + +"Laten wij dan beginnen met den minister. Hij is levendig, scherpzinnig +en geschikt om groote plannen te vormen. Hij geeft zich uit voor +een veelzijdig man, omdat hij eenig besef heeft van verschillende +wetenschappen. Hij verbeeldt zich een bekwaam rechtsgeleerde, een +groot krijgsman en een fijn staatsman te zijn. Bovendien is hij +zeer koppig en vindt hij zijn eigen meening steeds de beste. Ik +moet daarbij voegen, dat hij van natuur een groote welsprekendheid +heeft gekregen; ook schrijft hij goed. Zooals ik u reeds gezegd heb, +is hij zeer grillig. Dit voor zoover zijn hoofd betreft; wat zijn +hart aangaat is hij edelmoedig en een trouw vriend. Men zegt, dat +hij wraakzuchtig is, maar welke Spanjaard is dat niet? Ook zegt men, +dat hij ondankbaar is, omdat hij den Hertog d'Uzède en Broeder Louis +Aliaga heeft doen verbannen, aan wie hij groote verplichtingen had +maar ook dit is te vergeven; het verlangen om eerste Minister te +worden stelt iemand wel vrij van den plicht der dankbaarheid. + +Dona Agnès de Zuniga é Velasco, de gravin, is een dame, van wie ik +alleen dit gebrek weet, dat ze de gunsten, die zij weet te verwerven, +met ponden gouds laat betalen. + +Wat dona Maria de Guzman aangaat, zij kan doorgaan voor een +voortreffelijk meisje en is het ideaal van haar vader. Regel u +daarnaar. Maak het hof aan de dames en toon u aan den graaf even trouw, +als ge het waart aan den hertog de Lerme, voor hij u naar Ségovia zond. + +Ook zou ik u nog raden, om nu en dan don Balthazar, mijn meester, +te bezoeken. Hoewel ge hem nu niet direct meer noodig hebt, kan het +geen kwaad zijn vriendschap te bewaren, want de gelegenheid kan zich +voordoen, dat hij u van dienst kan zijn." + +"Zou er," vroeg ik Navarro, "nu oom en neef samen den staat besturen, +geen gevaar kunnen bestaan, dat er jaloezie tusschen hen rees?" + +"Neen, want toen ze na den dood van den koning zoo handig hadden +gemanoeuvreerd, dat ze het van al hun vijanden en mededingers wonnen, +hebben ze de werkzaamheden zoo geregeld, dat ze daarin onafhankelijk +van elkaar zijn. De neef, die eerste minister werd, heeft aan zijn +oom de buitenlandsche aangelegenheden opgedragen en zichzelf met die +van het binnenland belast." + +Na dit onderhoud met Joseph, waarvan ik mij voornam te profiteeren, +zocht ik den heer de Zuniga op, om hem te bedanken voor zijn +goedheid. Hij antwoordde mij zeer beleefd, dat ik ook in het vervolg +op zijn hulp zou kunnen rekenen, wanneer ik die mocht noodig hebben. + +Denzelfden avond verliet ik mijn hotel, om mijn intrek te nemen bij den +eersten minister, waar ik met Scipio in mijn kamer soupeerde. Het was +de moeite waard ons daar te zien. Wij werden er bediend door lakeien +en alles ging met groote deftigheid toe, tot Scipio, nadat wij alleen +waren gebleven, aan zijn vroolijkheid lucht kon geven. + +Wat mij betreft, hoewel hoogst voldaan over mijn schitterende positie, +liet ik mij niet verblinden. 's Nachts sliep ik rustig, terwijl +Scipio den halven nacht lag uit te rekenen hoeveel hij later zijn +kleine Séraphine wel als bruidschat zou kunnen geven. + +Den volgenden morgen was ik nauwelijks aangekleed of ik werd bij den +minister geroepen. + +"Santillano," zei hij, "ge hebt mij gezegd, dat ge bij den hertog de +Lerme dikwijls memoires had te redigeeren. Ik heb iets te schrijven, +wat voor mij uw proefstuk zal zijn. Ik zal u zeggen, wat de zaak is. Er +moet een stuk worden samengesteld, dat het publiek gunstig stemt voor +mijn bewind. Reeds heb ik in het geheim het gerucht laten verspreiden, +dat ik de zaken in zeer ontredderden toestand heb gevonden. Nu moet +het duidelijk worden gemaakt voor het hof en voor het volk, dat de +monarchie tot een treurigen staat is vervallen. Er moet daarvan een +treffende schilderij worden opgehangen, waardoor het niet mogelijk +wordt mijn voorganger te betreuren. Daarna moet ge de maatregelen +roemen, die ik reeds heb genomen om de regeering van den koning +roemrijk, zijn staten bloeiend en zijn onderdanen volmaakt gelukkig +te maken." + +Nadat de minister mij dit gezegd had, gaf hij mij een vel papier, +waarop de punten stonden, waarover men zich onder de vorige regeering +beklaagd had. Er waren tien artikelen en het minste was al gewichtig +genoeg om onze goede Spanjaarden in opschudding te brengen. + +In een klein kabinetje, dat mij als werkkamer was aangewezen, +begon ik dadelijk aan mijn werk. Eerst schilderde ik den treurigen +staat, waarin zich het koninkrijk bevond; de schatkist uitgeput, +de koninklijke inkomsten aangewend ten bate van partijgangers, de +marine vervallen. Vervolgens wees ik op de fouten begaan door de +laatste regeering en op de noodlottige gevolgen, die deze konden +hebben. Ik beschreef het gevaar waarin het koninkrijk verkeerde en +veroordeelde zoo heftig het vorige ministerie, dat het verlies van den +hertog volgens mijn geschrift een groot geluk was geweest voor Spanje. + +Om de waarheid te zeggen speet het mij niet, dat ik den hertog, hoewel +ik geen haat tegen hem gevoelde, dezen dienst kon bewijzen. Zoo is +nu eenmaal de mensch! + +Eindelijk, na een somber tafereel van de rampen, die Spanje bedreigden, +stelde ik de gemoederen gerust door het licht te werpen op schoone +verwachtingen in de toekomst. Ik liet het voorkomen alsof de graaf +van Olivarès een bestuurder was, door den hemel voor het heil der +natie geschonken. Gouden bergen beloofde ik. + +In één woord, ik gaf zoo goed de bedoeling van den minister weer, dat +hij verrast was over mijn werk, toen hij dat tot het eind had gelezen. + +"Santillano, ik had nooit gedacht, dat ge zoo goed zulk een stuk +zoudt kunnen samenstellen. Weet ge wel, dat dit een werk is een +staatssecretaris waardig! Het verwondert mij niet, dat de hertog de +Lerme u gelegenheid gaf, uw pen te gebruiken. Uw stijl is sober en toch +elegant; alleen vind ik hem hier en daar een weinig te natuurlijk." Hij +bracht eenige kleine veranderingen in mijn werk aan en zond mij als een +bewijs van zijne tevredenheid door don Raimond driehonderd pistolen. + + + + + +HOOFDSTUK VI + +Van het gebruik, dat Gil Blas maakte van de driehonderd pistolen +en van de zorgen, waarmee hij Scipio belastte. Succes van het stuk, +waarvan in het vorige hoofdstuk wordt gesproken. + + +Deze weldaad van den minister gaf Scipio opnieuw aanleiding, om mij +te feliciteeren, dat ik aan het hof was gekomen. "Spijt het u nu nog, +dat ge uw eenzaamheid hebt verlaten? Leve de graaf! Dat is een andere +patroon dan zijn voorganger. De hertog de Lerme liet u, hoe zeer ge +aan hem gehecht waart, drie maanden wachten, zonder u iets te geven +en de graaf geeft u nu reeds een gratificatie, waarop ge eerst hadt +kunnen hopen na langdurige diensten. Ik wilde wel, dat de heeren de +Leyva getuigen waren van uw geluk of er althans van wisten!" + +"Het is tijd," zei ik, "hen daarvan in kennis te stellen en daarover +wilde ik juist met je spreken. Ik twijfel er niet aan, of zij wachten +met ongeduld eenig bericht van mij, maar ik heb er mee gewacht hun +dat te zenden, tot ik zekerheid had, of ik al dan niet aan het hof +zou blijven. Nu ik weet waaraan ik mij heb te houden, kunt ge naar +Valencia gaan zoodra ge wilt." + +"Wat zullen de heeren blij zijn, als ik zulke goede berichten breng! De +twee paarden van don Alphonse staan klaar. Ik zal op weg gaan met +een lakei van den graaf. Behalve dat het aangenaam voor mij zal zijn, +om een reisgezel te hebben, maakt een livrei van den eersten minister +den noodigen indruk." + +Ik kon niet nalaten te lachen om de zotte ijdelheid van mijn secretaris +en nochtans, misschien nog ijdeler dan hij, liet ik toe hetgeen +hij wilde. + +"Ga op reis," zei ik, "en kom spoedig terug, want ik heb nog iets +anders voor je te doen. Ik wil je n.l. naar Asturië zenden, om geld +aan mijn moeder te brengen. Eenigen tijd geleden reeds had ze honderd +pistolen van mij moeten ontvangen en je moet haar die persoonlijk +ter hand stellen." + +"Het spijt mij, dat ik u niet aan die zaak heb helpen herinneren, +maar wees gerust; over zes weken of eerder ben ik terug en ik zal +u dan verslag doen van mijn zendingen. Ik zal de heeren de Leyva +hebben gesproken, uw kasteel en Oviédo hebben bezocht, aan welke +stad ik niet kan denken, na de onaangename behandeling, die wij er +hebben ondervonden, zonder driekwart van de bewoners naar den duivel +te wenschen." + +Hierna gaf ik Scipio honderd pistolen voor mijn moeder en honderd +voor hem zelf, opdat het hem op reis aan niets zou ontbreken. + +Eenige dagen na zijn vertrek liet de minister ons stuk drukken, dat +zoodra het publiek werd, het onderwerp uitmaakte van alle gesprekken +te Madrid. Het volk, vriend van alles wat nieuw is, was zeer ingenomen +met dit geschrift. De uitputting van de financiën, die in levendige +kleuren was geschilderd, zette het op tegen den hertog de Lerme. + +De prachtige belofte, dat de staat zou gaan bloeien, zonder de +lasten der onderdanen te verzwaren, bevestigden de goede meening, +die men reeds over den eersten minister had en deden zijn lof overal +weerklinken. + +De minister, verheugd dat zijn doel bereikt was, n.l. het winnen van de +volksgunst, wilde die nu werkelijk verdienen door een prijzenswaardige +daad, die nuttig was voor den koning. Zij, die zich verrijkt hadden, +moesten bloeden, hij verminderde alle salarissen, het zijne niet +uitgezonderd; ook met de gratificatiën werd niet meer zoo mild +omgesprongen. + +Er was nu echter weer een nieuwe memorie noodig. Bij de samenstelling +daarvan gelastte hij mij, mij te verheffen boven mijn gewonen stijl. + +"Ik begrijp het," zei ik, "u moet iets verhevens hebben, ik zal +daarvoor zorgen." + +Daarop ging ik aan het werk, waarbij ik de hulp inriep van den +welsprekenden geest van den aartsbisschop van Granada. + +Ik begon met te zeggen, dat het geld in de koninklijke schatkist +met zorg moest worden bewaard en dat het alleen mocht worden +aangewend voor de werkelijke behoeften van de monarchie, omdat het +een heilig fonds was, dat moest dienen, om de vijanden van Spanje +respect in te boezemen. Voorts betoogde ik, dat er geen geld noodig +was om de onderdanen, die zich gunsten hadden waardig gemaakt, te +onderscheiden. Immers de koning had tal van ambten en betrekkingen +te vergeven. + +Dit stuk, dat veel langer was dan het eerste, hield mij bijna drie +dagen bezig, maar gelukkig voldeed het mijn meester, die mij met lof +overlaadde. De plaatsen, waar de stijl het meest gezwollen was, roemde +hij het hardst. Niettegenstaande zijn betuigingen van tevredenheid, +veranderde hij nog veel in het geschrift, dat bij den koning en het +hof in zeer goede aarde viel. In de stad juichte men het eveneens toe; +men vleide zich, dat de monarchie haar ouden luister zou hernemen +onder zulk een minister. + +Mijn meester, die zooveel eer inoogstte, wilde ook mij van de vruchten +doen plukken en liet mij vijfhonderd kronen betalen. Dat scheen mij een +zeer behoorlijke belooning van mijn werk en ze was mij te aangenamer, +omdat ze niet op slechte wijze was verkregen, al had ik haar dan ook +gemakkelijk genoeg verdiend. + + + + + +HOOFDSTUK VII + +Door welk toeval, op welke plaats en in welken toestand Gil Blas zijn +vriend Fabricius terugvond en van het onderhoud, dat zij samen hadden. + + +Niets was den minister aangenamer, dan te vernemen, wat men in Madrid +van het ministerie dacht. Alle dagen vroeg hij mij, wat men van hem +zei. Hij had zelfs spionnen, die voor geld hem verslag gaven van al +wat er in de stad gebeurde. Zij brachten hem tot het minste gesprek +over, dat zij hadden gehoord en daar hij hen beval oprecht te zijn, +leed zijn eigenliefde er dikwijls door, want het volk heeft een tong, +die niets eerbiedigt. + +Daar ik bemerkte, dat de graaf zeer op dergelijke rapporten was +gesteld, ging ik er 's avonds op uit, bezocht openbare plaatsen +en mengde mij in het gesprek. Werd er over de regeering gesproken, +dan luisterde ik scherp toe en maakte den minister deelgenoot van +hetgeen ik had vernomen. Echter zorgde ik er wel voor, dat ik hem +niets overbracht, wat niet in zijn voordeel was. Het scheen mij toe, +dat hij op deze wijze moest worden behandeld. + +Op een dag, dat ik terugkwam van een dier plaatsen, ging ik langs een +hospitaal. Ik kreeg lust naar binnen te gaan en doorliep twee of drie +zalen, die vol lagen met zieken. + +Onder de ongelukkigen, die ik niet zonder medelijden aanschouwde, +was er een, die mijn aandacht trok; ik meende in hem Fabricius +te herkennen, mijn ouden kameraad. Om hem meer van nabij te zien, +naderde ik zijn bed en ik kon er niet aan twijfelen, het was de dichter +Nunez. Eenige oogenblikken keek ik naar hem zonder iets te zeggen. Van +zijn kant herkende hij mij ook. Eindelijk verbrak ik het stilzwijgen: +"Mijn oogen bedriegen mij dus niet; is het werkelijk Fabricius, +dien ik hier zie?" + +"Hij is het zelf," antwoordde hij koel, "en je moet je daarover +niet verwonderen. Sedert ik je verlaten heb, heb ik steeds hetzelfde +auteursvak beoefend. Ik heb romans en comedies gemaakt, alle soorten +geestelijken arbeid verricht. Ik heb mijn weg afgelegd; ik ben in +het hospitaal." + +Ik kon mij niet weerhouden te glimlachen om zijn woorden en meer nog +om den ernstigen toon, waarop hij ze uitsprak. + +"Wel," riep ik, "heeft je muze je naar deze plaats geleid! Dan heeft +ze je een slechten dienst bewezen!" + +"Je ziet het," antwoordde hij, "dit huis dient dikwijls als +schuilplaats voor schoone geesten. Jij hebt goed gedaan, met een +anderen weg te nemen dan ik. Maar je bent, naar het schijnt, niet +meer aan het hof en de zaken zijn veranderd. Ik herinner me zelfs te +hebben gehoord, dat je in de gevangenis waart op bevel van den koning." + +"Je hebt de waarheid vernomen. De aangename positie, waarin je mij +verlaten hebt toen wij scheidden, werd korten tijd daarna gevolgd door +een tegenslag van de fortuin, die mij mijn goederen en mijn vrijheid +ontnam. Maar mijn vriend, je ziet mij nu nog in een schitterender +staat, dan waarin ge mij toen hebt gezien." + +"Dat is niet mogelijk," zei Nunez, "je houding is nu wijs en +bescheiden, je hebt niet het ijdel en traag uiterlijk, dat de voorspoed +gewoonlijk geeft." + +"De tegenspoed heeft mij gelouterd. In die school heb ik geleerd van +de rijkdommen te genieten, zonder dat ze mij bezitten." + +"Zeg me dan eens wat je nu doet? Ben je intendant bij een groot heer, +die zich ruïneert of bij een vermogende weduwe?" + +"Ik heb een betere betrekking," zei ik, "maar laat ons daar niet +over spreken. Later zal ik je nieuwsgierigheid bevredigen. Op het +oogenblik kan ik mij er toe bepalen je mee te deelen, dat ik in staat +ben je genoegen te doen, of beter nog de rest van je dagen behoorlijk +te doen slijten, mits je mij belooft, geen werken des geestes meer +samen te stellen, noch in verzen, noch in proza. Voel je, dat je in +staat bent, mij zulk een offer te brengen?" + +"Dat heb ik al aan den hemel gedaan in een doodelijke ziekte, +waaraan je me nu ontsnapt ziet. Een Dominicaner heeft mij de poëzie +doen afzweren, als een vermaak, dat, zoo het al niet misdadig is, +dan toch van de wijsheid afbrengt." + +"Mijn waarde Nunez, daar feliciteer ik je hartelijk mee. Maar pas op, +dat je niet weer terugvalt." + +"O, daar is geen gevaar voor. Ik heb een kloek besluit genomen om de +muzen te verlaten: toen je hier binnenkwam, was ik juist bezig aan +een vers, om ze voor eeuwig vaarwel te zeggen." + +"Mijnheer Fabricius, ik weet niet, of wij wel trots kunnen zijn op +je eed. Je schijnt woedend verzot te zijn op die geleerde maagden." + +"Neen, neen, ik heb alle banden verbroken, die mij aan haar +hechtten. Ik deed meer: ik heb een afkeer gekregen van het publiek en +mijn haat is gerechtvaardigd. Het verdient niet, dat er auteurs zijn, +die het hun werken willen offeren. Ik zou bedroefd zijn, indien ik +iets maakte, dat het publiek beviel. Meen niet, dat het verdriet mij +die woorden ingeeft; ik spreek in koelen bloede. Ik veracht zoowel +de toejuiching, als den afkeer van het publiek, dat grillig is, +heden zus denkt en morgen zoo. Wat zijn de dramatische dichters niet +gek van ijdelheid, indien hunne stukken slagen! Welk een leven wordt +er gemaakt als die stukken voor het eerst worden opgevoerd! Maar ze +handhaven zich zelden na dien eersten indruk en worden ze twintig jaar +later opgevoerd, dan worden ze slecht ontvangen. Het tegenwoordige +geslacht beschuldigt het vorige van slechten smaak en het tegenwoordige +zal op zijn beurt weer worden veroordeeld door het komende. Dat heb +ik altijd opgemerkt en daaruit heb ik besloten, dat de schrijvers, +die nu worden toegejuicht, moeten verwachten, dat ze in de toekomst +zullen worden uitgefloten. Zoo gaat het ook met romans. De roem van +een werk is niet anders dan een hersenschim, een illusie, een vuur +van stroo, waarvan de rook weldra in de lucht zal verdwijnen." + +Hoewel ik meende, dat de dichter uit Asturië alleen zoo sprak uit +spijtigheid, liet ik dat niet merken. + +"Het doet mij zeer veel genoegen," zei ik, "dat je een tegenzin +in dat werk hebt gekregen en dat je radikaal bent genezen van +je schrijverswoede, je kan er op rekenen, dat ik je dadelijk een +betrekking zal geven, waarin je rijk kan worden zonder een groote +verspilling van genie." + +"Zooveel te beter, de geest doet me stikken en ik beschouw hem als +het noodlottigste geschenk, dat de hemel den mensch had kunnen maken." + +"Mijn waarde Fabricius, wanneer je er bij blijft, de poëzie te +laten varen, dan zal ik je een eerlijke en winstgevende betrekking +bezorgen. Maar in afwachting dat ik je dien dienst kan bewijzen, +verzoek ik je dit kleine bewijs van mijn vriendschap te willen +aanvaarden." Bij die laatste woorden gaf ik hem een beurs met ongeveer +zestig pistolen. + +"O edelmoedige vriend!" riep de zoon van den barbier Nunez, "hoe kan ik +den hemel genoeg danken, dat hij je dit hospitaal heeft doen betreden, +dat ik nu kan verlaten!" + +Voor ik wegging gaf ik hem mijn adres op en verzocht hem mij te komen +bezoeken, zoodra zijn gezondheid dat zou toelaten. + +Een buitengewone verrassing toonde hij, toen ik hem zei, dat ik bij +den graaf van Olivarès woonde. + +"O, al te gelukkige Gil Blas!" riep hij, "wiens lot het is, ministers +te behagen; ik verheug mij in je geluk, omdat je er een zoo goed +gebruik van maakt." + + + + + +HOOFDSTUK VIII + +Gil Blas komt van dag tot dag meer in de gunst bij zijn meester. Van de +terugkomst van Scipio te Madrid en van het verhaal, dat hij Santillano +van zijn reis doet. + + +De graaf van Olivarès, dien ik voortaan den graaf-hertog zal noemen, +omdat de koning hem in dien tijd met dezen titel vereerde, had +het gebrek, dat hij bemind wilde worden. Zoodra hij bemerkte, dat +iemand zich uit genegenheid aan hem hechtte, schonk hij hem zijn +vriendschap. Dit had ik opgemerkt en ik zorgde ervoor het niet te +verwaarloozen. Ik bepaalde mij er niet toe, om goed te verrichten, +wat hij mij opdroeg, ik voerde zijn bevelen uit met een ijver, die +hem opviel. Ik bestudeerde zijn smaak in alle zaken, om mij daarnaar +te vormen en ik voorkwam zijn wenschen, zooveel mij dat mogelijk was. + +Door dit gedrag, dat bijna altijd tot het doel leidt, werd ik ongemerkt +de gunsteling van mijn meester, die van zijn kant, daar ik hetzelfde +zwak had als hij, mij voor zich won, door mij tal van bewijzen van +zijn genegenheid te schenken. Al spoedig begon ik zijn vertrouwen te +deelen met Carnero, zijn eersten secretaris. + +Carnero had zich van hetzelfde middel bediend als ik, om den minister +te bevallen en hij was daarin zoo goed geslaagd, dat hij deelgenoot +was van de kabinetsgeheimen. Die secretaris en ik werden dus de +vertrouwelingen van den eersten minister met dit onderscheid, dat +hij met Carnero slechts over staatszaken sprak en dat hij mij slechts +onderhield over zijn particuliere aangelegenheden. Hij maakte om zoo +te zeggen twee gescheiden departementen, waarover wij beiden tevreden +waren. Wij leefden zonder jaloezie, maar ook zonder vriendschap +voor elkaar. + +Toen de graaf-hertog niet meer twijfelde aan mijn gehechtheid aan hem, +werd hij zeer openhartig in zijn mededeelingen. + +"Santillano," zei hij op zekeren dag tot mij, "je hebt den hertog +de Lerme van een macht zien genieten, die minder op dien van een +minister dan van een onbeperkt heerscher geleek; ik ben echter nog +gelukkiger dan hij het op het hoogtepunt van zijn macht was. Hij had +twee geduchte vijanden in den hertog d'Uzède, zijn eigen zoon en in +den biechtvader van koning Filips III, terwijl niemand bij den koning +is, die genoeg invloed bezit om mij te benadeelen. Zelfs verdenk ik +er niemand in die omgeving van dat hij mij slecht gezind is. + +Het is waar, dat ik, toen ik minister werd, ervoor gezorgd heb bij +den koning slechts personen te plaatsen, die door banden des bloeds +of vriendschap aan mij verbonden zijn. Van alle groote heeren, die +door hunne persoonlijke verdiensten mij een deel van de gunsten des +konings zouden kunnen ontnemen, heb ik mij ontdaan, door hen naar +gezantschappen te zenden en zoo kan ik nu zeggen, dat er niemand is, +die tekort doet aan mijn invloed." + +Terwijl mijn meester zulke gesprekken met mij hield, naderde de tijd, +dat Scipio van zijn reis terug moest keeren. + +"Ik heb u geen lang verhaal te doen," zei hij bij zijn terugkomst. "Het +deed den heeren de Leyva een zeer groot genoegen te vernemen, welke +ontvangst de koning u bereidde, toen hij u herkende en de wijze, +waarop de graaf van Olivarès van uw diensten gebruik maakt." + +Hier viel ik Scipio in de rede: "Mijn vriend, je had hun nog veel +grooter genoegen kunnen doen, indien je had kunnen zeggen op welken +goeden voet ik nu met mijn meester ben. Sinds je vertrek heb ik groote +vorderingen in zijn gunst gemaakt." + +"Den hemel zij dank, mijn waarde meester. Ik heb een voorgevoel, +dat ons een schoone toekomst wacht." + +"Maar laten wij nu van onderwerp veranderen, Scipio, vertel nu van +Oviédo. Je bent in Asturië geweest. Hoe heb je mijn moeder gevonden?" + +Zijn gezicht nam een treurige uitdrukking aan en hij zei: "O mijnheer, +ik heb u in dat opzicht slechts treurig nieuws te brengen." + +"O hemel! Mijn moeder is zeker dood?" + +"Helaas ja, zes maanden geleden is zij gestorven en ook uw oom Gil +Perez is overleden." De dood van mijn moeder deed mij smartelijk aan, +hoewel ik in mijn jeugd nooit die bewijzen van teederheid van haar had +ontvangen, waaraan kinderen zoo groote behoefte hebben. Ook mijn goeden +oom, die zooveel zorg voor mijn opvoeding had gedragen, betreurde ik. + + + + + +HOOFDSTUK IX + +Hoe en aan wien de graaf-hertog zijn eenige dochter ten huwelijk gaf +en van de slechte gevolgen van dat huwelijk. + + +Weinig tijd na den terugkeer van Scipio verviel de graaf-hertog in +een gepeins, dat hem wel acht dagen bezighield. Eerst dacht ik, dat +hij weer een of ander groot staatsstuk voorbereidde, maar spoedig +bleek het zijn familie te zijn, die zijn gedachten in beslag nam. + +"Gil Blas," zei hij op een namiddag, "je moet gemerkt hebben, dat +ik den laatsten tijd zeer afgetrokken ben geweest. Ik ben dan ook +vervuld van een zaak, waarvan de rust van mijn leven afhangt en zal +je die in vertrouwen meedeelen. + +"Dona Maria, mijn dochter, is huwbaar en er doen zich veel heeren +voor, die om haar hand dingen. De graaf van Niebles, oudste zoon +van den hertog van Médina Sidonia, hoofd van het huis de Gusman, +en don Louis de Haro, oudste zoon van den markies van Corpio, en +van mijn oudste zuster, schijnen twee pretendenten die het meest in +aanmerking komen. De laatste vooral heeft zooveel verdiensten boven +zijn medeminnaars, dat het geheele hof er niet aan twijfelt of ik +zal hem tot schoonzoon kiezen. Zonder redenen op te geven, die mij +daartoe nopen, moet ik u echter zeggen, dat ik de voorkeur geef aan +don Ramire de Nunez de Gusman, markies van Toral. Aan de kinderen, +die uit dat huwelijk zullen worden geboren en die den naam graaf +van Olivarès aan den hunnen kunnen toevoegen, zal ik mijn goederen +nalaten. Wat zegt ge daarvan Santillano?" + +"Natuurlijk zult u zelf het best daarin beslissen," antwoordde +ik. "Maar, indien het mij geoorloofd is een opmerking te maken, zou +de hertog de Médina Sidonia niet ontevreden zijn over die beslissing?" + +"Laat hij ontevreden zijn zooveel hij wil, ik zal mij daar weinig om +bekommeren," antwoordde de minister. "Het spijt mij nog meer voor de +markiezin van Corpio. Maar hoe het ook zij, ik wil mijn zin volgen +en don Ramire zal mijn dochter hebben, dat is beslist." + +Nadat de graaf-hertog mij dit besluit had meegedeeld, gaf hij +weer een nieuw blijk van zeldzame politiek. Hij bood den koning +een verzoekschrift aan, om hem en ook de koningin te verzoeken +zijn dochter uit te huwelijken. Hij gaf een beschrijving van de +verschillende heeren, die aanzoek hadden gedaan; de keuze liet hij +geheel aan het koninklijk echtpaar over, maar hij liet, sprekende +van den markies van Toral, niet na te kennen te geven, dat deze hem +het meest aangenaam zou zijn. De koning, die een blinde ingenomenheid +voor zijn minister had, gaf hem dit antwoord: + +"Ik geloof, dat don Ramire de Nunez dona Maria waardig is. Kies echter +zelf wien ge wilt, bij voorbaat kan ik u verzekeren, dat uw besluit +mij naar genoegen zal zijn. De Koning." + +De minister was niet weinig verheugd met dit antwoord en het latende +voorkomen als een bevel van den vorst, haastte hij zijn dochter uit +te huwelijken aan den markies de Toral. Dit huwelijk verbitterde de +markiezin van Corpio en hare familieleden. Maar men kon niets daaraan +veranderen en de bruiloft werd met allerlei feesten gevierd. Men zei, +dat de geheele familie de keuze toejuichte, maar de ontevredenen +werden weldra gewroken op een voor den graaf-hertog zeer wreede +wijze. Dona Maria beviel na tien maanden van een meisje, dat bij de +geboorte stierf en zij zelve volgde haar kind een paar dagen later. + +Welk een verlies voor een vader, die om zoo te zeggen slechts oogen +had gehad voor zijn dochter. Hij was zoo gebroken, dat hij zich +eenige dagen opsloot en niemand zien wilde dan mij, daar ik mij +richtte naar zijn verdriet. Nieuwe tranen vergoot ik in die dagen +bij de gedachte aan Antonia. De overeenkomst van omstandigheden, +waaronder de markiezin de Toral was gestorven, opende mijn wond weer, +die nog niet was gesloten. + +Voor den minister was het een troost, dat hij een vertrouweling had, +die zoo gevoelig scheen voor zijn verdriet. Op een van die dagen +betuigde hij me dat. "O, Excellentie," antwoordde ik, "ondankbaar +en onnatuurlijk hard zou ik moeten zijn, indien ik niet in uw smart +deelde." + + + + + +HOOFDSTUK X + +Gil Blas ontmoet bij toeval den dichter Nunez, die hem meedeelt, +dat hij een treurspel heeft gemaakt, dat opgevoerd zal worden in den +koninklijken schouwburg. Van de mislukking van dit stuk en van het +geluk, waardoor het werd gevolgd. + + +De minister begon zich te troosten en daar ik tengevolge daarvan ook +beter van humeur werd, ging ik 's avonds weer uit. Op een rijtoer +ontmoette ik den dichter uit Asturië, dien ik nog niet gezien had +na zijn vertrek uit het hospitaal. Hij was zeer net gekleed; ik liet +hem roepen en bij mij instappen. + +"Mijnheer Nunez," zei ik, "het is gelukkig voor mij, dat ik u bij +toeval ontmoet, anders zou ik niet het genoegen hebben gehad u...." + +"Geen verwijten, Santillano," viel hij mij in de rede, "ik zal je +eerlijk bekennen, dat ik je niet heb willen bezoeken en ik zal je +zeggen, wat daarvan de reden is. Jij hadt mij een goede betrekking +beloofd, mits ik de poëzie wilde afzweren en ik heb nu een even +goede gevonden, onder voorwaarde, dat ik verzen zal maken. Ik heb de +laatste aangenomen, omdat ze het best past bij mijn karakter. Door +tusschenkomst van een mijner vrienden ben ik geplaatst bij don +Bertrand Gomes del Ribero, schatmeester van den koning. Don Bertrand, +die iemand met gevoel voor het schoone in zijn dienst wilde hebben, +heeft mij uitgekozen uit vijf of zes andere schrijvers, die zich bij +hem aanmeldden voor het ambt van secretaris." + +"Dat doet mij genoegen," zei ik, "want die don Bertrand is, naar het +schijnt, zeer rijk." + +"Wat rijk! Men zegt dat hij zijn eigen rijkdommen niet kent! Hoe het +zij, ik zal je zeggen, waarin het werk bestaat, dat ik bij hem heb te +doen. Daar hij galant is en wil doorgaan voor een geestig man, is hij +in correspondentie met verschillende kunstminnende dames en ik leen +hem mijn pen voor zijn brieven. Ik schrijf aan de eene in verzen, +aan de andere in proza en ik breng er soms de brieven zelf heen, +om de veelzijdigheid van mijn talent te doen zien." + +"Maar ge deelt me niet mee, wat ik het liefst wilde weten. Is de +betaling goed?" + +"Zeer goed," antwoordde hij. "De rijke lui zijn niet allen edelmoedig +en ik ken er wel, die gierig zijn, maar don Bertrand behandelt mij +zeer mild. Behalve tweehonderd pistolen vast salaris, ontvang ik van +tijd tot tijd gratificaties en daardoor ben ik in staat als een heer +te leven en mijn tijd aangenaam door te brengen met andere schrijvers, +die als ik, vijanden zijn van het verdriet." + +"Maar," vroeg ik, "heeft je meester smaak genoeg, om de schoonheid +te gevoelen van een werk en om er de gebreken van op te merken?" + +"O neen," antwoordde Nunez. "Hij praat er wel over, maar een kenner is +hij niet. Wel is hij gewoon om zijn beweringen steeds op hoogen toon +vol te houden en hij kan niet verdragen, dat men hem tegenspreekt. Je +begrijpt dus wel, dat ik mij daar nooit aan waag, welke aanleiding +hij er ook toe geeft, want ongerekend de minder aangename woorden, +die hij mij naar het hoofd zou slingeren, zou hij ook in staat zijn, +mij buiten de deur te zetten. Dus keur ik goed, wat hij prijst en +ik veroordeel al, wat niet in zijn smaak valt. Hij heeft mij nu een +treurspel laten schrijven, waarvoor hij mij het idee heeft aan de +hand gedaan en als het succes heeft, heb ik aan zijn goeden raad een +deel van mijn roem te danken." + +Ik vroeg aan onzen dichter den titel van zijn treurspel. + +"Die luidt: "De graaf van Saldagne." Het stuk zal over drie dagen in +den koninklijken schouwburg worden opgevoerd." + +"Ik hoop," antwoordde ik, "dat het een goed resultaat voor je hebben +zal, waaraan ik trouwens niet twijfel." + +"Ik hoop het ook," zei hij. "Maar niets is bedriegelijker dan +zoo iets. De schrijver is altijd onzeker omtrent het lot van een +dramatisch werk." + +Op den dag van de eerste voorstelling kon ik niet naar den schouwburg +gaan, omdat ik werk te doen had voor den minister. Al wat ik doen +kon, was Scipio er heen te zenden, om althans denzelfden avond nog te +weten hoe het was afgeloopen. Ik zag hem terugkomen met een gezicht, +dat mij weinig goeds voorspelde. + +"Wel," vroeg ik, "hoe is "De graaf van Saldagne" door het publiek +ontvangen geworden?" + +"Zeer slecht. Ik heb nooit een stuk bijgewoond, dat zóó is ontvangen +en ik ben verontwaardigd over de onbeschaamdheid van het parterre." + +"En ik," antwoordde ik, "ben woedend op Nunez, dat hij zulke +dramatische gedichten maakt. Wat een dwaasheid! Moet hij het verstand +niet hebben verloren, om het slijk, dat het publiek naar hem werpt, +te verkiezen boven het gelukkige lot, dat ik hem wilde bereiden?" + +Twee dagen later zag ik den dichter bij mij binnenkomen en zeer tot +mijn verwondering in de vroolijkste stemming. "Santillano!" riep hij, +"ik kom je vertellen welk geluk ik heb gehad! Mijn fortuin is gemaakt +mijn vriend, door dat nieuwe stuk. Je weet, dat men aan "De Graaf +van Saldagne" een vreemde ontvangst heeft bereid. Alle toehoorders +vonden het leelijk en juist aan die algemeene afkeuring heb ik het +geluk van mijn leven te danken." + +Ik was zeer verwonderd den dichter Nunez op deze wijze te hooren +spreken. + +"Maar Fabricius, hoe is het mogelijk, dat de val van je treurspel je +zulk een geluk heeft kunnen geven?" + +"Ik heb je al gezegd, dat don Bertrand mij het idee van het stuk had +ingegeven, dus vond hij het uitstekend en hij was buiten zichzelf, +toen hij moest zien, dat het geheele publiek er anders over dacht dan +hij. Hij zei me, dat zoo het stuk al niet voldaan had aan het publiek, +het hem althans wel was bevallen en dat mij zulks voldoende moest +zijn. Om mij te troosten, heeft hij mij een vast inkomen van duizend +kronen uit zijn goederen geschonken. Hij heeft daarvan dadelijk bij +een notaris een acte laten opmaken en het eerste jaar is mij vooruit +betaald." + +Ik feliciteerde Fabricius met het ongelukkige lot van den Graaf van +Saldagne, omdat die zaak voor hem zoo goed was afgeloopen. + +"Dat is wel een felicitatie waard," zei hij. "Er kon mij geen grooter +geluk zijn overkomen dan het gefluit van het parterre. Indien het +publiek mij gunstiger gezind was geweest en geapplaudisseerd had, +waartoe zou dat dan hebben geleid? Tot niets. Ik zou door mijn werk +een kleine som hebben verdiend. En nu ik uitgefloten ben, kan ik +zeggen dat ik voor de rest van mijn leven binnen ben." + + + + + +HOOFDSTUK XI + +Santillano bezorgt een betrekking aan Scipio, die naar Nieuw Spanje +reist. + + +Mijn secretaris keek niet zonder afgunst naar het geluk van den dichter +Nunez. Wel veertien dagen lang sprak hij er mij onophoudelijk van. "Ik +bewonder de grillen van Fortuna," zei hij, "die een slecht schrijver +met gunsten overlaadt, terwijl ze dikwijls voor goede niets heeft +dan armoede. Ik zou wel willen, dat ze mij op een goeden dag eens +gunstig was." + +"Dat zal wel gebeuren," antwoordde ik, "en misschien eerder dan je +denkt. Je bent hier in haar tempel; want het huis van den eersten +minister mag wel den tempel van Fortuna heeten." + +"'t Is waar mijnheer, maar men moet geduld hebben om er op te wachten." + +"Nog eens Scipio, wees gerust, je bent misschien op het punt om iets +goeds te krijgen." + +Werkelijk deed zich na eenige dagen een gelegenheid voor, om hem +nuttig te gebruiken in den dienst van den graaf-hertog en ik liet +die niet ongebruikt voorbijgaan. + +Op een ochtend had ik een gesprek met don Raimond Caporis, intendant +van den eersten minister en daarbij kwamen ook diens inkomsten +ter sprake. + +"Onze meester," zei hij, "heeft zeer groote inkomsten uit al zijn +ambten en bedieningen, maar die beteekenen nog niets bij de onmetelijke +sommen, die hij trekt uit onze overzeesche bezittingen. Weet ge op +welke wijze? Als de schepen van den koning van Sévilla of Lissabon +vertrekken, laat hij wijn, olie en granen inschepen, die hem zijn +graafschap Olivarès opbrengen. Hij betaalt geen vracht. Die koopwaren +laat hij ginds voor viermaal meer geld verkoopen, dan ze in Spanje +waard zijn. Dan laat hij daar specerijen, kleurstoffen en andere +zaken inkoopen, die men in de nieuwe wereld bijna voor niets heeft +en die zeer duur kunnen worden verkocht in Europa. Zoodoende heeft +hij reeds eenige millioenen verdiend, zonder den koning schade te +doen. Alle personen die hij voor den handel gebruikt, worden ook rijk, +omdat ze behalve voor hem, ook voor zich zelf zaken mogen doen." + +Scipio, die ons gesprek aanhoorde, kon zich niet weerhouden don Raimond +hier in de rede te vallen: "Mijnheer Caporis, wat zou ik graag tot +die personen behooren! Ook heb ik er reeds lang naar verlangd om +Mexico eens te zien!" + +"Aan uw verlangen kan worden voldaan," zei de intendant, "indien +de heer de Santillano er niets tegen heeft. Hoe voorzichtig ik ook +ben in de keuze van de personen die ik uitzend--want ik ben daarmede +belast--ik zal u dadelijk op mijn register zetten, indien uw meester +dat wil." + +"Ge zult mij een genoegen doen," zei ik tot Raimond, "door dit bewijs +van vriendschap; Scipio is iemand, van wien ik veel houd en hij is +zeer verstandig. Hij zal de zaken behandelen op een wijze, dat men +niet in het minst over hem zal hebben te klagen. In één woord: ik +sta voor hem in, als voor mijzelf." + +"Dat is mij voldoende," zei Caporis. "Hij kan onmiddellijk naar +Sévilla gaan, waar schepen liggen, die over een maand onder zeil zullen +gaan. Bij het vertrek zal ik hem een brief meegeven voor iemand daar, +die hem de noodige instructies zal geven. Hij kan zelf zijn voordeel +doen, zonder tekort te doen aan de belangen van den minister, die +hem heilig zijn." + +Scipio was zeer gelukkig en haastte zich te vertrekken. Ik gaf hem +duizend kronen, om daarvoor in Andaloesië wijn en olie te koopen en +daarmee zaken te doen. Hoe verheugd hij ook was een reis te ondernemen, +die hem zoo groot voordeel zou opleveren, was hij toch bedroefd toen +hij afscheid van mij nam en ook ik zag hem niet zonder leedwezen +vertrekken. + + + + + +HOOFDSTUK XII + +Don Alphonse de Leyva komt te Madrid. Beweegreden van zijn reis. Van +het verdriet van Gil Blas en de vreugde, die er op volgde. + + +Korten tijd na het vertrek van Scipio, kwam een page van den minister +mij een briefje brengen, dat deze woorden inhield: "Indien de heer +de Santillano zich de moeite wil geven, om naar het beeld van den +heiligen Gabriël te gaan in de Tolédo-straat, dan zal hij er een van +zijn beste vrienden vinden." + +"Wie kan die vriend zijn, die zijn naam niet noemt?" zei ik tot +mijzelf. "Hij heeft mij zeker een verrassing willen bereiden." Dadelijk +ging ik naar de aangewezen plaats en was niet weinig verwonderd, +daar don Alphonse de Leyva te vinden. + +"Wat zie ik, u hier, mijnheer!" riep ik. + +"Ja, mijn waarde Gil Blas, niemand anders." + +"En wat voert u hier naar Madrid?" + +"Ik zal het u zeggen en de reden zal u niet verheugen. Men heeft mij de +betrekking van gouverneur van Valencia ontnomen en de eerste minister +heeft mij aan het hof ontboden om rekenschap te geven van mijn gedrag." + +Een oogenblik bleef ik geheel verbaasd staan en vroeg daarna: +"Waarvan beschuldigt men u? Ge moet iets onvoorzichtigs hebben gedaan." + +"Ik schrijf mijn ongenade toe," antwoordde hij, "aan het bezoek, dat +ik voor ongeveer drie weken heb gebracht aan den kardinaal-hertog de +Lerme, die sinds een maand op zijn kasteel te Denia woont." + +"O natuurlijk, daaraan zult ge zeker uw ongenade te wijten hebben. Zoek +de reden maar niet elders en veroorloof mij te zeggen, dat ge niet +met uw gewone voorzichtigheid zijt te rade gegaan door dat bezoek +te brengen." + +"De fout is nu eenmaal begaan," zei hij, "en ik zal de gevolgen +daarvan moeten dragen. Ik zal mij met mijn familie op ons kasteel +de Leyva terugtrekken en daar mijn verdere levensdagen rustig +doorbrengen. Het eenige, wat mij zeer hindert is, dat ik verplicht +ben voor een hooghartigen minister te verschijnen, die mij wel +niet zeer vriendelijk zal ontvangen. Wat een vernedering voor een +Spanjaard! Echter is 't een noodzakelijkheid; maar voor mij daaraan +te onderworpen, heb ik u willen spreken." + +"Mijnheer," zei ik, "laat mij begaan, vertoon u niet aan den eersten +minister, voor ik iets anders omtrent die zaak heb vernomen. Het +kwaad is misschien nog wel te verhelpen. Hoe het zij, u begrijpt, +dat ik alles doen zal wat de vriendschap en dankbaarheid van mij +eischen." Ik bracht hem naar zijn hotel, met de belofte, dat hij zeer +spoedig van mij zou hooren. + +Daar ik mij niet meer in de staatszaken mengde, sinds de twee +welsprekende memories, zocht ik Carnero op, om hem te vragen of +het waar was, dat men aan don Alphonse de Leyva de betrekking van +gouverneur van de stad Valencia had ontnomen. Hij antwoordde mij van +ja, maar de beweegredenen wist hij niet. + +Zonder aarzelen besloot ik daarop mij tot den minister te wenden, +om uit zijn eigen mond te hooren, waarom hij zich te beklagen had +over don Alphonse. + +Deze ongelukkige gebeurtenis had mij zoo onaangenaam getroffen, +dat ik niet behoefde te veinzen, om met een bedroefd gezicht voor +mijn meester te verschijnen. Dadelijk merkte hij het op en vroeg, +wat mij hinderde. "Excellentie," antwoordde ik, "al wilde ik nog zoo +gaarne, ik zou u mijn verdriet niet kunnen verbergen. Men heeft mij +zooeven meegedeeld, dat don Alphonse de Leyva geen gouverneur meer +is van Valencia en het zou moeilijk zijn mij een tijding te brengen, +die mij meer verdriet zou kunnen veroorzaken." + +"Wat zeg je, Gil Blas?" riep de minister. "Welk belang kan jij stellen +in Alphonse de Leyva en zijn gouverneursbetrekking?" + +Daarop vertelde ik hem uitvoerig van de verplichtingen, die ik aan +de heeren de Leyva had en hoe ik van den hertog de Lerme voor don +Alphonse de betrekking van gouverneur had verkregen. + +De minister had mij met veel welwillendheid aangehoord en zei: +"Troost je, mijn vriend, ik wist niets van wat ik nu heb gehoord en +dacht, dat don Alphonse de Leyva een werktuig was van den hertog de +Lerme. Zeg het zelf: was dat bezoek niet verdacht? Maar 't is best +mogelijk, dat hij hiermee geen andere bedoelingen heeft gehad en dat +het slechts een beleefdheidsvisite was uit dankbaarheid. Het spijt +mij nu, dat ik dien man zijn betrekking heb ontnomen, die hij aan jou +te danken had. Maar heb ik je werk op deze wijze ongedaan gemaakt, +ik kan het herstellen. Zelfs wil ik meer voor hem doen, dan de hertog +de Lerme deed. Je vriend was slechts gouverneur van de stad Valencia, +ik zal hem onderkoning van Aragon maken. Ik veroorloof je hem dit +mee te deelen en je kunt hem verzoeken den eed te komen afleggen." + +Toen ik dat hoorde, was ik zoo blij, dat ik mij niet eens behoorlijk +kon uitdrukken, om mijn meester te bedanken. Daar hij echter uit mijn +onsamenhangende woorden kon afleiden, dat don Alphonse in Madrid was, +vroeg hij mij hem dienzelfden dag nog aan hem voor te stellen. + +Dadelijk begaf ik mij naar het hotel van mijn vriend, die eerst niet +kon gelooven, wat ik hem meedeelde. + +De minister ontving hem zeer beleefd. "Don Alphonse," zei hij, +"ge hebt u zoo onderscheiden in uw betrekking als gouverneur van +Valencia, dat de koning u waardig heeft bevonden, een hoogere plaats +te bekleeden en u heeft benoemd tot onderkoning van Aragon. Ook wat +uw geboorte betreft, kan de adel van Aragon geen bezwaar maken tegen +uw aanstelling." + +De minister noemde mijn naam niet en het publiek kwam niet te weten, +welk aandeel ik in deze zaak had. Zoo werden onaangename praatjes +voorkomen. + +Don César en Séraphine werden door een expres-bode in kennis gesteld +van dit gelukkig feit en kwamen dadelijk over. Men overlaadde mij met +dankbetuigingen en na eenige dagen deed don Alphonse zijn luisterrijken +intocht in Saragossa. De inwoners van Aragon gaven door hun gejuich +te kennen, dat ze zeer waren ingenomen met den vice-koning, dien ik +hun had gegeven. + + + + + +HOOFDSTUK XIII + +Gil Blas ontmoet bij den koning don Gaston de Collogos en don André de +Tordésillas; waar zij alle drie heengingen. Einde van de geschiedenis +van don Gaston en van dona Helena de Galisteo. Welken dienst Santillano +aan Tordésillas bewees. + + +Weldra had ik nog een andere gelegenheid, om mijn invloed aan te +wenden ten bate van een vriend en ik moet dat vermelden, om mijn +lezers te doen zien, dat ik niet meer dezelfde Gil Blas was, die, +onder het vorige ministerie, de gunsten van het hof verkocht. + +In een anti-chambre van het paleis zag ik op een zekeren dag onder +de menigte don Gaston de Collogos, den staatsgevangene, dien ik had +achtergelaten in den toren van Ségovia. Hij was met den slotbewaarder, +don André de Tordésillas. Wij waren zeer verwonderd elkaar daar te +ontmoeten en hadden elkaar zooveel te vertellen, dat don Gaston ons +voorstelde hem naar huis te vergezellen. Wij volgden hem in zijn +rijtuig en zaten weldra in een prachtig gemeubileerde zaal van een +mooi huis. + +"Mijnheer Gil Blas," zei Tordésillas, "bij uw vertrek uit Ségovia +hadt ge een haat tegen het hof en ge zoudt er nooit weer terugkeeren." + +"Dat was ook werkelijk mijn plan," antwoordde ik, "en zoolang de koning +leefde ben ik niet veranderd in dat opzicht, maar toen ik wist, dat de +prins op den troon was, wilde ik zien of deze mij nog herkende. Dat +deed hij en ik had het geluk gunstig te worden ontvangen; hij heeft +mij bij den eersten minister aanbevolen, die vriendschap voor mij +heeft opgevat en bij wien ik een beter leven heb, dan ik ooit had +bij den hertog de Lerme. En gij, don André, zijt ge nog altijd de +bewaarder van den toren van Ségovia?" + +"Neen, de graaf-hertog heeft een ander in mijn plaats gesteld. Hij +meende, dat ik een aanhanger was van zijn voorganger." + +"En mij," zei daarop don Gaston, "heeft hij in vrijheid gesteld om +een tegenovergestelde reden. Zoodra wist niet de eerste minister, +dat ik was opgesloten op bevel van den hertog de Lerme, of hij stelde +mij in vrijheid. En thans, mijnheer Gil Blas, zal ik u vertellen, +wat er na dien tijd met mij gebeurd is. + +Het eerste wat ik deed, nadat ik don André hartelijk had dank gezegd +voor hetgeen hij tijdens mijn gevangenschap voor mij had gedaan, +was mij naar Madrid te begeven. Ik presenteerde mij bij den eersten +minister, die mij zei: "Vrees niet, dat het ongeluk, dat u overkomen +is, eenige schade heeft toegebracht aan uw naam. Ge zijt geheel +gerechtvaardigd. Van uw onschuld ben ik temeer overtuigd, omdat de +markies de Vilaréal, van wien men u verdacht de medeplichtige te +zijn, onschuldig is gebleken. Hoewel Portugees en zelfs verwant aan +den hertog van Braganza, is hij minder op diens hand, dan op die +van den koning. Om het onrecht te herstellen, dat u is aangedaan, +geeft de koning u een plaats als luitenant bij zijn garde." Gaarne +nam ik die aanstelling aan, maar ik verzocht den minister, voor ik in +dienst trad, naar Coria te mogen gaan, om dona Eléonor de Laxarilla, +mijn tante, te bezoeken. De minister stond mij een maand verlof toe +en ik vertrok, vergezeld van een enkelen lakei. + +Wij hadden reeds Colménar gepasseerd en bevonden ons op een weg +tusschen de bergen, toen wij een ruiter zagen, die zich dapper +verdedigde tegen drie man, die hem samen aanvielen. Ik aarzelde geen +oogenblik om hem ter hulp te snellen en stelde mij aan zijn zijde. Ik +merkte, dat onze vijanden gemaskerd waren en dat wij te doen hadden met +eerste vechtersbazen. Niettegenstaande hun kracht en hun behendigheid +bleven wij overwinnaars; ik doorstak een van de drie, hij viel van +zijn paard en de twee anderen vluchtten dadelijk. Het is waar, dat +de overwinning welke wij behaalden, weinig minder noodlottig was, +want mijn medestrijder en ik waren zwaar gewond. Maar stel u mijn +verrassing voor, toen ik in den ruiter niemand anders herkende +dan Combados, den echtgenoot van dona Héléna. Hij was niet minder +verwonderd dan ik. "Ha! don Gaston!" riep hij, "zijt gij het, die mij +zoo edelmoedig hebt geholpen? Toen ge dat deedt, wist ge zeker niet, +dat het de man was, die u uw geliefde heeft ontroofd?" + +"Ik wist het werkelijk niet," antwoordde ik hem. "Maar indien ik het +geweten had, gelooft ge dan, dat ik zou geaarzeld hebben? Oordeelt +ge zoo slecht over mij?" + +"Neen, neen," antwoordde hij, "ik heb een betere gedachte van u en +indien ik sterf aan de wonden, die ik ontvangen heb dan hoop ik, +dat de uwe u niet zullen verhinderen, om te profiteeren van mijn dood." + +"Combados," zeide ik, "hoewel ik dona Héléna nog niet heb vergeten, +wil ik haar niet bezitten ten koste van uw leven. Het verheugt mij +er toe te hebben bijgedragen u te redden, omdat ik daardoor een daad +heb verricht, die uw echtgenoot genoegen zal doen." + +Terwijl wij spraken, was mijn lakei den ruiter genaderd, die op den +grond lag, hij nam hem het masker af en liet ons een gelaat zien, +dat Combados dadelijk herkende. "'t Is Caprara, die slechte neef, +die uit spijt, dat hem een rijke erfenis ontgaan is, die hij mij +onrechtvaardig betwist, reeds lang het voornemen koesterde mij te +vermoorden en dezen dag daarvoor had uitgekozen. Maar de hemel heeft +gewild, dat hij zelf het slachtoffer zou worden." + +Intusschen stroomde het bloed uit onze wonden en wij verzwakten zoo, +dat het ons groote moeite kostte het dorp Villaréjo te bereiken. In het +logement daar lieten wij dadelijk een chirurgijn komen. Hij onderzocht +onze wonden, die hij zeer gevaarlijk vond. Hij verbond ons en toen hij +den volgenden morgen het verband had afgenomen, zei hij, dat die van +don Blas doodelijk waren. Over de mijne oordeelde hij gunstiger. En +het bleek, dat hij niet verkeerd had gezien. + +Combados, ziende, dat hij ten doode was opgeschreven, dacht aan niets +anders dan zich daarop voor te bereiden. Hij zond een bode naar zijn +vrouw, om haar te berichten, wat er was gebeurd en in welken treurigen +toestand hij zich bevond. + +Dona Hélena was weldra te Villaréjo. Combados sprak tot haar in mijn +tegenwoordigheid: "Ge komt nog vroeg genoeg, om afscheid van mij +te nemen. Ik ga sterven en beschouw mijn dood als een straf van den +hemel, omdat ik u door bedrog aan don Gaston heb ontnomen. Daarover +beklaag ik mij niet. Zelfs spoor ik u aan hem uw hart te schenken, +dat ik hem ontnomen heb." + +Dona Helena antwoordde slechts met tranen en waarlijk, dat was het +beste antwoord, dat zij kon geven. + +Het gebeurde, zooals de chirurgijn had voorspeld. Binnen drie dagen +stierf Combados en mijn wonden begonnen te beteren. De jonge weduwe +liet het lijk naar Coria brengen, waar het met allen luister werd +ter aarde besteld. + +Zoodra ik kon, vertrok ik naar Coria. Mijn tante, dona Eléonor en +don George besloten, dat wij zoo gauw mogelijk zouden trouwen uit +vrees, dat het lot ons misschien door nieuwe tegenspoeden weder zou +scheiden. Het huwelijk werd in allen eenvoud voltrokken, met het oog +op den dood van Combados. + +Weinige dagen later kwam ik te Madrid met dona Helena aan. Daar de +tijd van mijn verlof was overschreden, vreesde ik, dat de minister +mijn luitenants-plaats aan een ander zou hebben gegeven. Maar hij had +daarover nog niet beschikt en was zoo goed om mijn verontschuldigingen +over mijn wegblijven aan te nemen. + +Collogos betuigde mij verder nog, dat hij zeer gelukkig was met +zijn positie. Don André daarentegen beklaagde zich, dat hij zijn +betrekking had verloren en geen vrienden bezat, die hem een andere +konden verschaffen. + +Glimlachend viel ik hem in de rede, dat ik misschien wel iets voor +hem kon doen. + +Tijdens ons gesprek kwam dona Hélena binnen, wier bekoorlijke +verschijning geheel beantwoordde aan het beeld, dat ik mij daarvan had +gevormd. Wij wisselden wederzijds eenige complimenten en ik vertrok, +nadat ik het adres van Tordésillas gevraagd en hem beloofd had, +dat hij binnen acht dagen van mij zou hooren. + +Een paar dagen later stelde de minister mij in de gelegenheid den +slotbewaarder te helpen. "Santillano," zei hij, "de betrekking van +gouverneur van de koninklijke gevangenis te Valladolid is vacant en ik +heb wel lust u die te geven, ze brengt meer dan driehonderd pistolen +in het jaar op." + +"En al zou ze ook tienduizend geven, dan nog zou ik een betrekking +weigeren, die mij van u verwijdert," zei ik. + +"Maar," merkte de minister op, "'t is volstrekt niet noodig Madrid +te verlaten, ge kunt van tijd tot tijd de gevangenis te Valladolid +eens gaan bezoeken." + +"Ik wil die betrekking niet, tenzij u mij toestaat daarvan afstand +te doen aan een braven edelman, don André de Tordésillas, die vroeger +torenbewaarder is geweest te Ségovia en mij tijdens mijn gevangenschap +zeer goed heeft behandeld." + +Lachend zei de minister: "Ik geloof, Gil Blas, dat je een gouverneur +van een koninklijke gevangenis benoemen wil, zooals je een onderkoning +hebt benoemd. Welnu, mijn vriend, het is goed! Ik sta je de vacante +plaats voor Tordésillas toe. Maar zeg mij eens eerlijk, welk voordeel +hebt ge daarvan? Want je zal toch wel niet zoo dwaas zijn om je +invloed voor niets te gebruiken?" + +"Moet men zijn schulden niet betalen, Excellentie? Don André heeft +mij zooveel genoegen gedaan als hij kon, toen ik zijn gevangene was." + +"Je bent wel belangeloos geworden, Santillano. Het schijnt mij toe, +dat je het onder mijn voorganger minder was." + +"Dat stem ik u toe, Excellentie. De slechte voorbeelden bederven de +zeden. Alles werd toen verkocht en ik voegde mij naar dat gebruik +en daar nu alles gegeven wordt, heb ik mijn onomkoopbaarheid +teruggekregen." + +Don André de Tordésillas werd dus gouverneur van de koninklijke +gevangenis te Valladolid en vertrok weldra naar die stad, even voldaan +over zijn nieuwe betrekking als ik het was, dat ik mij gekweten had +van de schuld, die ik aan hem had. + + + + + +HOOFDSTUK XIV + +Santillano gaat naar den dichter Nunez. Welke personen hij er vond +en welke gesprekken er werden gehouden. + + +Op een zekeren namiddag kreeg ik lust mijn vriend den dichter uit +Asturië eens te gaan bezoeken, nieuwsgierig om te weten hoe zijn +woning ingericht was. + +Ik begaf mij naar het huis van don Bertrand Gomez del Ribero en +vroeg daar naar Nunez. Men antwoordde, dat hij daar niet meer woonde, +maar wees mij een naburig huis aan, waarin hij zijn intrek had genomen. + +In een zaal, waarin ik verder geen meubelen zag, vond ik mijn vriend +Fabricius nog aan tafel, met vijf of zes confraters, die hij dien +dag onthaalde. Zij waren aan het eind van hun maaltijd en dus aan het +disputeeren. Toen ik binnenkwam was het opeens stil. Nunez stond met +een gewichtig gezicht op om mij te ontvangen en riep: "Mijne heeren, +daar is de heer de Santillano, die mij met een van zijn bezoeken +komt vereeren; bewijst met mij hulde aan den vertrouweling van den +eersten minister!" + +Bij die woorden stonden alle gasten op om mij te begroeten en door +de woorden van den gastheer waren ze zeer beleefd. Hoewel ik niet de +minste behoefte aan iets had, moest ik mij aan tafel zetten en een +dronk beantwoorden, die ze op mij uitbrachten. + +Daar het scheen, dat mijn tegenwoordigheid hen verhinderde om vrijuit +te spreken zei ik: "Het schijnt mij, dat ik uw onderhoud heb gestoord, +heeren, wees zoo goed en zet het gesprek voort, of ik ga heen." + +"Die heeren," zei Fabricius daarop, "spraken van de Iphigenia van +Euripides. De heer Melchior de Villégas, die een geleerde van den +eersten rang is, vroeg aan don Jacinte de Romerate, wat hem het meest +interesseerde in dit treurspel." + +"Ja," zei don Jacinte, "en ik heb hem geantwoord: het gevaar, waarin +Iphigenia zich bevond." + +"En ik," riep de ander, "heb hem geantwoord, dat niet het gevaar het +belangrijkste was!" + +"Wat was het dan?" werd er geroepen. + +"Het was de wind," antwoordde Melchior de Villégas. + +Het geheele gezelschap barstte in lachen uit om dit antwoord, ik +vatte dit ook niet als ernst op en dacht, dat Melchior het alleen maar +gegeven had om de conversatie aan den gang te houden. Maar ik kende +dien geleerde niet, het was een man, die geen scherts verstond. Op +bedaarden toon zei hij: + +"Lacht zooveel ge wilt heeren. Ik houd vol, dat het de wind is, die +de belangstelling verdient en niet het gevaar van Iphigenia. Stelt +u voor een talrijk leger, dat verzameld is om Troje te gaan +belegeren! Verbeeldt u het ongeduld van de officieren en soldaten +om hun voornemen uit te voeren, waarna ze terug kunnen keeren +naar Griekenland, waar ze hebben achtergelaten, hetgeen hun het +meest dierbaar is, hunne huisgoden, hunne vrouwen en kinderen. En +een vervloekte wind houdt hen terug; indien hij niet verandert, +kunnen zij de stad niet gaan belegeren. Dus is het de wind, die van +het grootste belang is in het treurspel. Ik neem de partij van de +Grieken; ik wensch slechts het vertrek van hun vloot en zie met een +onverschillig oog het gevaar van Iphigenia aan. Haar dood is het +middel om van de goden een gunstiger wind te krijgen." + +Zoodra Villégas had opgehouden te spreken, werd hij weer +uitgelachen. Nunez en anderen begonnen daarop flauwe aardigheden over +den wind te zeggen. Maar de geleerde heer, die hen met een kalmen en +trotschen blik aankeek, behandelde hen als onwetende en alledaagsche +geesten. + +Ik verwachtte ieder oogenblik, dat de heeren zich nog meer zouden +opwinden en elkaar in het haar vliegen, wat het gewone einde is +van hunne discussies, maar ik werd in mijn verwachting bedrogen. Ze +bepaalden er zich toe elkaar eenige beleedigingen te zeggen en trokken +af, nadat zij genoeg gegeten en gedronken hadden. + +Toen ik alleen met hem was, vroeg ik Fabricius, waarom hij niet meer +bij den schatmeester woonde en of hij verschil van meening met hem +had gehad. + +"Verschil van meening!" riep hij. "De hemel behoede mij ervoor! Ik +ben met don Bertrand nooit op een beteren voet geweest. Hij heeft mij +echter toegestaan, om op mij zelf te wonen en nu heb ik dit verblijf +gehuurd, om er mijn vrienden te ontvangen en met hen in vrijheid te +genieten, wat mij dikwijls gebeurt, want je weet, ik ben niet iemand +om groote sommen aan mijn erfgenamen achter te willen laten en wat +gelukkig voor mij is, ik kan tegenwoordig iederen dag partijen hebben." + +"Het doet mij genoegen, mijn waarde Nunez," zei ik, "en ik kan niet +nalaten je nogmaals geluk te wenschen met het succes van je laatste +treurspel. De achthonderd dramatische werken van den grooten Lopez +hebben hem nog geen vierde gedeelte opgebracht van jouw 'Graaf van +Saldagne'." + + + + + + +TWAALFDE BOEK + + +HOOFDSTUK I + +Gil Blas wordt door den minister naar Tolédo gezonden. Van het doel +en het succes van zijn reis. + + +Reeds een maand lang zei mijn meester iederen dag tegen mij: +"Santillano, de tijd nadert, dat je behendigheid mij van dienst kan +zijn," en die tijd kwam maar niet. Eindelijk echter zei de minister: +"Men zegt, dat er bij een troep comedianten te Tolédo een jeugdige +actrice is, die opzien wekt door haar talenten: men beweert, dat zij +goddelijk danst en zingt en dat ze de toeschouwers in verrukking brengt +door haar voordracht; ook verzekert men, dat zij een schoonheid is. Een +dergelijke actrice verdient aan het hof te verschijnen. De koning +houdt van comediespel, van muziek en dans en het genoegen mag hem +niet worden onthouden iemand te zien en te hooren van zulke zeldzame +verdiensten. Ik heb dus besloten je naar Tolédo te zenden om voor +je zelf te oordeelen, of het werkelijk zulk een bewonderenswaardige +actrice is. Ik zal mij houden aan den indruk, dien je krijgt en mij +op je smaak verlaten." + +Ik antwoordde den minister, dat ik zijn opdracht gaarne zou vervullen +en ik stelde hem voor, dat ik zou vertrekken met één lakei, die niet +den uniform van den minister zou dragen, om de zaak meer geheimzinnig +te behandelen, wat zeer in den geest viel van mijn meester. + +Ik ging dus op weg naar Tolédo en daar aangekomen, nam ik mijn intrek +in een hotel bij het kasteel. + +Nauwelijks was ik afgestapt of de waard, die mij zeker voor een +landedelman hield, vroeg of ik voor het groote kettergericht kwam, dat +den volgenden dag zou plaats hebben. Ik antwoordde van ja want ik vond +het beter, dat hij dit geloofde dan dat hij mij verdere vragen deed. + +"Ge zult dan een van de schoonste processies zien, die wij hier +ooit hebben gehad," zei hij, "er zijn, zegt men, meer dan honderd +gevangenen, waaronder tien of meer die verbrand zullen worden." + +Werkelijk hoorde ik den volgenden morgen voor het opgaan van de zon +alle klokken in de stad luiden en men liet het klokkenspel spelen, om +het volk te waarschuwen, dat het kettergericht zou beginnen. Benieuwd +om dit verschrikkelijk feest, dat ik nog nooit had gezien, bij te +wonen, kleedde ik mij haastig aan en begaf mij naar de inquisitie. Er +waren in de straten, waar de processie langs moest gaan verhevenheden +opgesteld, waarop men voor geld kon plaats nemen. Weldra zag ik de +Dominicanen, die voorop liepen, voorafgegaan door de banier van de +heilige inquisitie. Deze goede vaders werden onmiddellijk gevolgd +door de treurige slachtoffers, die de heilige dienst dien dag wilde +straffen. Deze ongelukkigen gingen achter elkaar, met bloote voeten, +een waskaars in de hand en ieder een geleider naast zich. Sommigen +droegen een soort schoudermantel van geel linnen en een muts in den +vorm van een suikerbrood. Deze mutsen waren bedekt met vlammen en +duivelsche figuren. + +Toen ik die ongelukkigen bekeek met een medelijden, dat ik niet wilde +laten blijken, uit vrees voor een misdadiger te worden gehouden, +herkende ik onder hen, wier hoofd zulk een muts droeg, de eerwaarde +vader Raphaël en broeder Ambrosius. Ze waren zoo dicht bij mij, +dat ik mij niet kon vergissen. + +"Wat zie ik! De hemel, die eindelijk genoeg kreeg van hun +wandaden, heeft deze booswichten dus overgeleverd aan het recht +der inquisitie!" Ik begon te beven en had een gevoel of ik zou +bezwijmen. De verbintenis, die ik had gehad met de twee schelmen, +het avontuur te Xelva, kortom alle gelegenheden, dat ik met hen in +aanraking was gekomen, kwamen plotseling voor den geest. Ik dankte God, +dat Hij mij voor zulk een lot had behoed. + +Toen de ceremonie voorbij was, keerde ik naar het hotel terug, nog +bevende van hetgeen ik had gezien. Maar de verschrikkelijke beelden +moesten uit mijn geest verdwijnen; ik moest mij bezighouden met de +taak, die mijn meester mij had opgedragen. + +Toen het uur naderde, waarop de schouwburg moest openen, begaf ik +mij daarheen. Ik kreeg een plaats naast een ridder uit Alcantera, +met wien ik weldra een gesprek had aangeknoopt. + +"Mijnheer," vroeg ik, "is het een vreemdeling geoorloofd u een vraag +te doen?" + +"Mijnheer," antwoordde hij zeer beleefd, "ik zal daardoor vereerd +zijn." + +"Men heeft mij," hernam ik, "de comedianten van Tolédo zeer +geprezen. Heeft men ongelijk gehad, door zooveel goeds van hen +te zeggen?" + +"Neen," antwoordde hij, "hun troep is niet slecht. Er zijn zelfs +zeer goede krachten bij hem aan te wijzen. U zult onder anderen +de schoone Lucretia zien, een actrice van veertien jaar, die u zal +verwonderen. 't Is niet noodig, haar aan te wijzen, wanneer zij op +de planken zal verschijnen, ge zult haar gemakkelijk onderscheiden." + +Het stuk begon. Er kwamen twee actrices op de planken, die niets +verzuimd hadden om zich bekoorlijk te maken, maar niettegenstaande +alle diamanten, hield ik noch de een, noch de andere voor degene, +die ik verwachtte. + +Eindelijk verscheen de schoone Lucretia en haar opkomst werd door +het publiek begroet met een algemeen en lang handgeklap. + +"Ah! Daar is ze!" zei ik bij mezelf. "Wat een nobel uiterlijk! Wat +een gratie! Welke mooie oogen!" Werkelijk was ik ten zeerste +over haar voldaan of liever gezegd, hare persoonlijkheid trof mij +buitengewoon. Van het eerste oogenblik af, dat zij begon te spreken, +vond ik in haar voordracht veel natuurlijkheid, geest en vuur. Gaarne +stemde ik in met het publiek, dat haar luid toejuichte. + +"Ge ziet," zei de heer naast mij, "dat Lucretia de lieveling is van +het publiek. Wat zegt ge van haar?" + +"Ik ben verwonderd over haar gaven." + +"Ge zult het nog meer zijn, wanneer ge haar hebt hooren zingen en +zien dansen." + +"Welk een geluk zich ter wille van zulk een beminnelijk schepseltje +te mogen ruïneeren!" zei ik. + +"Ze heeft geen bepaalden minnaar," antwoordde hij, "en men hoort +zelfs niet van intriges, ze kon die echter wel hebben, want ze woont +bij haar tante Estella en deze is een ervaren tooneelspeelster." + +Bij het hooren van den naam Estella viel ik mijn buurman in de rede, +om hem te vragen of die dame ook een actrice was. Hij antwoordde mij, +dat zij een van de besten was en na de beschrijving, die hij mij van +haar gaf, twijfelde ik er niet aan of het was Laura, dezelfde Laura, +van wie ik zooveel gesproken heb in mijn boek en die ik te Granada +had achtergelaten. + +Estella was dien avond niet opgetreden, maar ik hoopte toch haar +in den schouwburg te vinden en begaf mij daarom na de voorstelling +achter het tooneel. + +Ik vroeg naar Estella en men wees haar aan. Ze was op het oogenblik in +gesprek met eenige heeren, die waarschijnlijk in haar meer de tante +van Lucretia zagen. Hetzij uit een gril, hetzij om mij te straffen +voor mijn overhaast vertrek uit Granada, deed ze alsof ze mij niet +kende en ontving mijn beleefdheden op zulk een wijze, dat ik uit het +veld was geslagen. Inplaats van haar lachend hare koele ontvangst te +verwijten, was ik dwaas genoeg om mij kwaad te maken. Ik verwijderde +mij plotseling en nam mij voor den volgenden dag naar Madrid terug +te keeren. Om mij op Laura te wreken, wilde ik niet, dat haar nicht +de eer zou hebben voor den koning op te treden. Daartoe had ik den +minister slechts een minder vleiend portret van Lucretia te geven. + +Mijn lust om wraak te nemen was echter niet van langen duur. Den +volgenden morgen kwam een jonge lakei bij mij met een briefje, waarin +ik las: + +"Vergeet de wijze waarop ge gisteren in den schouwburg werdt ontvangen +en laat u door brenger dezes geleiden." + +Dadelijk volgde ik den lakei, die mij naar een groot huis bracht, +waarin Laura hare kamers had. + +Ik vond Laura aan haar toilet. Ze stond op, om mij te omhelzen en +zei: "Mijnheer Gil Blas, ik weet wel, dat ge geen reden hebt over de +ontvangst, die ik u gisteren heb bereid, tevreden te zijn. Een oud +vriend, als gij, hadt recht om meer vriendelijkheid te verwachten. Om +mij echter te verontschuldigen, moet ik zeggen, dat ik op dat oogenblik +in het slechtste humeur van de wereld was. Een van die heeren had mij +juist iets gezegd van mijn nicht, wier eer mij meer aan het hart ligt +dan die van mijzelve. Gelukkig wist ik uw woning te laten vinden en +zoo kon ik mijn fout herstellen." + +"Dat is gebeurd, mijn waarde Laura, laten wij er niet verder +van spreken, maar elkaar liever onze avonturen vertellen, na +dien ongelukkigen dag te Granada, toen de vrees mij overhaast deed +vluchten. Ik heb u toen in groote verlegenheid achtergelaten. Hoe hebt +ge u er uit kunnen redden? Dat is zeker niet zonder moeite gegaan? En +ge hebt zeker wel al uw slimheid noodig gehad, om uw Portugeeschen +minnaar tot bedaren te brengen?" + +"In het geheel niet," antwoordde Laura. "Weet ge niet, dat in +dergelijke gevallen de mannen zoo zwak zijn, dat ze zelfs de vrouwen +de moeite besparen om zich te rechtvaardigen! Ik hield tegenover den +markies de Marialva vol, dat je mijn broer was. Neem mij niet kwalijk, +dat ik je weer zoo familiaar aanspreek, maar ik kan mij moeilijk van +die oude gewoonte losmaken. Den Portugees vroeg ik dadelijk of hij +niet merkte, dat alles het werk was van Narcissa, die jaloersch op mij +was en zich op zulk een wijze wilde wreken. Als een nieuw bewijs van +het complot, dat men tegen mij had gesmeed, noemde ik het plotseling +verdwijnen van mijn broer. Men had daartoe zeker eenige kunstgrepen +gebruikt en het mij zoodoende onmogelijk gemaakt te bewijzen, dat +hier alleen jaloezie en wraakzucht in het spel waren. Om kort te +gaan, de markies was tevreden en de markies bleef mij beminnen tot +hij Granada verliet, om weer naar Portugal te gaan. + +Nog een paar jaren bleef ik in Granada; toen ging onze troep uiteen; +sommigen gingen naar Sévilla, anderen naar Cordova en ik ging naar +Tolédo, waar ik nu sinds tien jaar woon met mijn nicht Lucretia, +die je gisteren hebt zien spelen." + +Hier kon ik niet nalaten te glimlachen. Laura zag het en vroeg naar +de reden. + +"Kan je dat niet raden," vroeg ik. "Je hebt broers noch zusters en +'t is dus niet mogelijk, dat je de tante bent van Lucretia. Bovendien, +wanneer ik bij mijzelf den tijd bereken, die na onze laatste scheiding +is verloopen, dan komt het mij niet onmogelijk voor, dat gij tweeën +nader aan elkaar verwant zijt." + +De weduwe van don Antonio bloosde een weinig en zei: "Welnu, mijn +vriend, ik zal je dan maar eerlijk bekennen, dat Lucretia de dochter +is van den markies de Marialva en mij." + +"Het publiek," merkte ik op, "mag u wel dankbaar zijn, dat ge het +zulk een cadeau hebt gegeven." + +Indien een sluwe lezer, die zich de samenkomsten herinnert, die ik +te Granada met Laura had, toen ik secretaris was van den markies de +Marialva, mij misschien er van mocht verdenken dien heer de eer te +willen betwisten van het vaderschap van Lucretia, dan moet ik hem +tot mijn schande doen opmerken, dat zijn vermoeden ongegrond is. + +Daarna vertelde ik Laura al wat er met mij was gebeurd en ik deelde +haar mee, welke mijn opdracht was betreffende haar nicht. + +Zij toonde zich zeer ingenomen met dit plan en zei: "Als ik hier geen +verbintenis had, die ik niet dadelijk kan afbreken, dan zou ik morgen +wel reeds naar Madrid willen vertrekken." + +"Een bevel van het hof kan die verbintenis verbreken," zei ik. "En +ik geef je de verzekering dat dit binnen acht dagen zal gebeuren. Ik +heb er genoegen in den inwoners van Tolédo Lucretia te ontnemen. Een +actrice, zooals zij, is geschapen voor het hof. Ze komt ons van +rechtswege toe." + +Juist had ik die woorden gesproken, toen Lucretia de kamer +binnenkwam. Ik meende de godin Hebe te zien, zoo bekoorlijk en gracieus +was zij. Laura deelde haar het doel van mijn bezoek mee en het jonge +meisje toonde zich zeer ingenomen daarmee. + +Wij bleven nog eenigen tijd in gesprek en daarbij had ik gelegenheid +om op te merken, dat Lucretia een buitengewoon verstandig meisje was. + +Bij het afscheid nemen van de dames, verzekerde ik haar, dat zij +spoedig een bevel van het hof zou ontvangen, om zich naar Madrid +te begeven. + + + + + +HOOFDSTUK II + +Santillano doet verslag van zijn zending aan den minister, die hem +opdraagt ervoor te zorgen, dat Lucretia te Madrid zal komen. Van de +aankomst van deze actrice en haar eerste optreden voor het hof. + + +Bij mijn aankomst te Madrid vond ik den minister vol ongeduld, om +den uitslag van mijn reis te vernemen. + +"Gil Blas," vroeg hij, "heb je die actrice gezien? Is het de moeite +waard, om haar aan het hof te laten verschijnen?" + +"Excellentie," antwoordde ik, "de roem van dergelijke personen wordt +gewoonlijk overdreven, maar van de jonge Lucretia kan niet genoeg goed +worden gezegd. Zij is bewonderenswaardig, zoowel door haar talenten, +als door haar schoonheid." + +"Is het mogelijk!" riep de minister en ik zag daarbij in zijn oogen een +inwendige genoegdoening, die mij deed denken, dat hij mij misschien +in zijn eigen belang naar Tolédo had gezonden. "Is het mogelijk, +dat ze zoo mooi is, als ge zegt?" + +"Wanneer u haar ziet, zult ge het mij moeten toestemmen," antwoordde +ik. + +"Santillano, geef mij nu een uitvoerig verhaal van uw reis. Deel mij +alles mee, wat er gebeurd is." + +Ik vertelde hem alles, ook dat Lucretia een dochter was van Laura en +den markies de Marialva. + +"Het doet me genoegen," zei hij, "dat zij een dochter is van een man +van stand. Dat doet mij nog meer belang in haar stellen. Wij moeten +haar hier hebben. Maar, mijn vriend, één ding moet ik je op het hart +drukken: _ik_ moet buiten de zaak blijven. Alles moet het werk zijn +van Gil Blas de Santillano." + +Ik zocht hierna Carnero op en zeide hem namens den minister, dat een +bevel verzonden moest worden, om Estella en Lucretia, actrices van +den schouwburg te Tolédo, in den koninklijken troep op te nemen. Toen +dit stuk geschreven was, zond ik dadelijk denzelfden lakei, die mij +op mijn reis had vergezeld, naar Estella. + +Acht dagen later kwamen moeder en dochter te Madrid aan, waar ze haar +intrek namen in een hotel bij den koninklijken schouwburg. Dadelijk +na haar aankomst bracht ik een bezoek aan de dames, om mijne diensten +aan te bieden. + +Bij het eerste optreden was de schouwburg geheel vol. Men had een stuk +gekozen, dat de nieuwe actrices gewoon waren geweest te Tolédo te +spelen. Ik kan niet ontkennen, dat ik de oogenblikken vóór het stuk +begon, niet geheel op mijn gemak was. Maar nauwelijks hadden de twee +actrices den mond geopend, of al mijn vrees was verdwenen. Lucretia +nam aller harten voor zich in. Men bewonderde om strijd haar mooie +oogen, haar zachte stem en ieder was getroffen door haar bevalligheid. + +De minister was dien avond ook in den schouwburg. Daar ik zeer +nieuwsgierig was, om zijn indruk te vernemen, wachtte ik hem 's avonds +in zijn kabinet op. + +"Wel Excellentie," vroeg ik, "is u tevreden over de kleine Marialva?" + +"Ik zou wel zeer moeilijk te voldoen zijn," antwoordde hij glimlachend, +"indien ik het algemeen gevoelen van het publiek niet deelde. Ja, +mijn vriend, je reis naar Tolédo is gelukkig geweest. En ik twijfel +er niet aan, of de koning zal Lucretia ook met genoegen zien spelen." + + + + + +HOOFDSTUK III + +Lucretia maakt grooten opgang aan het hof en speelt voor den koning, +die verliefd op haar wordt. Gevolg van die liefde. + + +Het eerste optreden van de twee nieuwe actrices werd den volgenden dag +druk besproken. Ook in tegenwoordigheid van den koning werd de jonge +Lucretia zeer geroemd. Deze deed echter of hij aan die gesprekken +weinig aandacht schonk. + +Toen hij echter alleen was met den eersten minister, vroeg hij, +wie die jonge actrice was, die men zoo prees. + +De minister antwoordde: "Het is een jong meisje, dat aan den schouwburg +te Tolédo was verbonden. Ze heet Lucretia, wat een goede naam is voor +iemand van haar beroep en is een kennis van Gil Blas de Santillano, +die mij zooveel goeds van haar had verteld, dat ik het gewenscht +achtte om haar in den koninklijken troep op te nemen. Bij haar eerste +optreden gisterenavond heeft zij een zeer groot succes gehad." + +Bij het hooren van mijn naam, had de koning een glimlach niet kunnen +weerhouden. Hij herinnerde zich misschien op dat oogenblik, dat ik +het geweest was, die hem in kennis had gebracht met Catalina en had +er mogelijk een voorgevoel van, dat ik hem in deze aangelegenheid +denzelfden dienst zou kunnen bewijzen. Hoe het zij, hij deelde den +minister mee, dat hij den volgenden avond Lucretia wilde zien spelen +en dat men haar dit zou berichten. + +De graaf-hertog vertelde mij, welk gesprek hij had gehad en verzocht +mij de twee actrices te gaan waarschuwen. + +Het eerst zag ik Laura en ik zei haar: "Ik kom u een groot nieuws +meedeelen. De minister heeft mij belast u te zeggen, dat de koning +morgenavond de voorstelling met zijn tegenwoordigheid zal vereeren. Ik +twijfel er niet aan, of gij beiden zult al het mogelijke doen, om u die +eer waardig te doen zijn. Wanneer ik u een raad mag geven, dan zou het +deze zijn, om een stuk te kiezen, waarin veel zang en dans voorkomen, +opdat de koning alle talenten bewonderen kan, die Lucretia bezit." + +"Wij zullen uw raad opvolgen," zei Laura, "het zal niet aan ons liggen, +wanneer hij niet voldaan is." Op dat oogenblik kwam Lucretia binnen, +die er thans nog bekoorlijker uitzag, dan in haar tooneelkleeding. + +"De koning," zei ik, "zal uw schoone nicht nog meer bewonderen, +indien zij optreedt in een stuk, waarin zang en dans voorkomen. Hij +zou daardoor zelfs wel eens in de verzoeking kunnen komen haar zijn +zakdoek toe te werpen." + +"Ik hoop niet," zei Laura, "dat hij zoo iets zal probeeren, want welk +een machtig vorst hij ook mag zijn, hij zou dan wel eens op tegenstand +kunnen stuiten. Hoewel zij in de tooneelwereld is opgevoed, is Lucretia +deugdzaam en welk genoegen zij ook heeft in de toejuichingen van het +publiek, het is voor haar meer eer een braaf meisje, dan een goede +actrice te zijn." + +"Lieve tante," zei de kleine Marialva, zich in het gesprek mengende, +"waarom u zorgen gemaakt voor den tijd? Ik zal wel nooit voor die +beproevingen komen te staan." + +"Bekoorlijke Lucretia," zei ik, "indien de koning u tot zijn minnares +wilde maken, zoudt ge hem toch zeker niet tevergeefs laten zuchten?" + +"Waarom niet?" vroeg zij. "Het zou mij meer streelen, hem weerstand +te hebben geboden, dan aan zijn begeerte te hebben voldaan." + +Ik was niet weinig verwonderd een leerling van Laura op die wijze te +hooren spreken en ik verliet de dames, de moeder prijzende, dat zij +haar dochter zulk een goede opvoeding had gegeven. + +Den volgenden dag begaf de koning, verlangend om Lucretia te zien, +zich naar den schouwburg. Men speelde een stuk, waarin de jonge actrice +alle gelegenheid had om te schitteren. Van het begin tot het eind had +ik mijn oogen gevestigd op den koning; ik trachtte op zijn trekken +te lezen, wat hij dacht, maar hij behield hetzelfde ernstige gezicht, +dat hij altijd trachtte op te zetten. + +Den volgenden dag eerst vernam ik, wat zijn indruk was geweest. + +"Santillano," zei mijn meester, "ik heb den koning gesproken, die +vol lof is over Lucretia en ik twijfel er niet aan of hij is op +haar verliefd. Nadat ik hem had gezegd, dat gij haar uit Tolédo hebt +laten komen, zei hij, dat hij gaarne met u een onderhoud zou willen +hebben. Ga er dus heen. Hij heeft al bevel gegeven om je dadelijk +bij hem toe te laten en kom mij den afloop meedeelen." + +De koning liep met groote stappen op en neer, toen ik bij hem +binnenkwam. Hij deed mij allerlei vragen over Lucretia, wier geheele +geschiedenis ik hem moest vertellen. Vervolgens vroeg hij of zij al in +eenig galant avontuur was betrokken geweest. Hoewel men met dergelijke +verklaringen altijd zeer voorzichtig moet zijn, antwoordde ik hier +toch beslist ontkennend, wat den vorst groot genoegen scheen te doen. + +"In deze zaak," ging hij voort, "heb ik u tot mijn vertrouweling +gekozen. Ik wil, dat de schoone Lucretia door u vernemen zal, welk +een overwinning zij heeft gemaakt." Hij stelde mij daarna een etui +ter hand met diamanten ter waarde van ongeveer vijftig duizend kronen +en ik moest haar vragen dit geschenk van hem te willen aannemen, +in afwachting van andere bewijzen van zijn liefde. + +Om mij van die taak te kwijten, zocht ik mijn meester op en deed +hem een getrouw verslag van mijn onderhoud met den koning. Ik had +verwacht, dat de minister meer teleurgesteld dan verheugd zou zijn, +want ik meende, dat hijzelf verliefd was op Lucretia en dus ongaarne +zou zien, dat de koning zijn medeminnaar was; maar ik bedroog mij in +dit opzicht. Wel verre van teleurgesteld te zijn, was zijn vreugde +zoo groot, dat hem zelfs eenige woorden ontsnapten. "Mooi zoo, +Filips! daardoor zal u de lust voor de zaken wel vergaan!" Daaruit +leidde ik af, dat de minister den koning wilde afhouden van de +staatszaken en hem daarom een dergelijke verstrooiïng wilde schenken. + +"Santillano," zei hij, "haast je mijn vriend, om dit bevel uit te +voeren. Heel wat heeren aan het hof zouden jaloersch zijn op zulk een +gewichtige taak. Denk er aan, dat het in dit geval niet de graaf de +Lémos is, die het grootste gedeelte van de eer krijgt. Je zult die +nu geheel alleen hebben en wat meer is, ook het voordeel." + +Daar ik sedert het verblijf in de gevangenis gewoon was geworden, +de zaken meer van een moreel standpunt te beschouwen, hinderde mij +dit soort van werk wel, maar ik was toch niet deugdzaam genoeg om +het te weigeren. Te liever vervulde ik den wensch van den koning, +omdat mijn gehoorzaamheid ook aangenaam was voor den minister, wien +ik in de eerste plaats genoegen wilde doen. + +Ik achtte het gewenscht om eerst een onderhoud te hebben met Laura, +waarin ik haar den wensch van den koning kenbaar maakte en haar de +edelsteenen liet zien. Op het gezicht daarvan kon ze haar vreugd +niet bedwingen en zei: "Gil Blas, 't is onder oude vrienden maar +beter om eerlijk te zijn. Ik kan niet verbergen, dat ik ten zeerste +verheugd ben over de overwinning van Lucretia, die van buitengewone +waarde is. Maar, onder ons gezegd, ik vrees dat Lucretia de zaak +uit een ander oogpunt zal beschouwen. Hoewel ze, om zoo te zeggen, +op het tooneel is opgevoed, is ze verstandig en deugdzaam. Ze heeft +al weerstand geboden aan de wenschen van twee beminnelijke jonge +mannen. Ge zult me zeggen, dat die twee heeren geen koningen waren, +dat stem ik toe en werkelijk de eer, een gekroond hoofd tot minnaar te +hebben, moet sterker zijn dan de deugd van Lucretia; echter kan ik mij +niet weerhouden je te zeggen, dat de zaak onzeker is. Wat mij betreft, +ik verklaar je, dat ik mijn dochter niet zal tegenwerken. Kom morgen +terug; ik zal je dan een gunstig antwoord geven of dit etui terug." + +Ik twijfelde er niet aan of Laura zou Lucretia gemakkelijk +overhalen. Niettemin vernam ik den volgenden dag met verwondering, +dat Laura evenveel moeite had gehad, om Lucretia op den slechten weg +te brengen, als andere moeders soms hebben, om haar dochters daarvan +af te houden. + +Wat mij echter nog meer verwonderde was, dat Lucretia, na eenige malen +een geheim onderhoud met den koning te hebben gehad, plotseling de +wereld verliet en in een klooster ging, waar ze niet lang daarna ziek +werd van verdriet en stierf. Laura kon zich niet troosten over het +verlies van haar dochter, dat ze zich zelf verweet. Zij ging eveneens +in een klooster, om er de genoegens van hare schoone dagen te beweenen. + +De koning was eerst getroffen door het plotselinge verdwijnen van +Lucretia, maar hij was er de man niet naar om lang te treuren. + +Wat den minister aanging, hij nam weinig notitie van het +gebeurde. Daartoe ontbrak hem de tijd. + + + + + +HOOFDSTUK IV + +Van de nieuwe taak, die de minister aan Santillano gaf. + + +Het ongeluk van Lucretia deed mij veel verdriet; ik beschouwde +mijzelf als medeplichtig daaraan en besloot mij in geen geval meer +met dergelijke zaken in te laten. + +Ik sprak daarover met den minister, die verwonderd scheen over mijn +gewetensbezwaren. Hij zei: "Santillano, je hebt een goed karakter en +ik wil je nu een opdracht geven, die daarmee meer in overeenstemming +is. Luister goed toe, ik zal je zeggen wat de zaak is. + +Voor eenige jaren zag ik plotseling een dame, die zoo schoon en +bekoorlijk was, dat ik haar liet volgen. Ik vernam, dat zij geboortig +was uit Genua, dona Margarita Spinola heette en te Madrid leefde van +de inkomsten van hare schoonheid. Men zeide mij, dat don Francisco de +Valéasar, een rijke, oude en getrouwde man enorme sommen voor haar +uitgaf. Wel verre van mij afkeer in te boezemen, deed dat bericht +bij mij sterke verlangens ontstaan, om hare gunsten met Valéasar +te deelen. Om daaraan te voldoen, nam ik mijn toevlucht tot een +koppelaarster, die mij spoedig een geheim onderhoud met Margarita +bezorgde, dat door verschillende andere werd gevolgd. Mijn medeminnaar +en ik werden even goed behandeld voor de geschenken, die wij haar +gaven. Misschien had ze nog wel een derden galant, die even gelukkig +was als wij. + +Wat er van zij, het gevolg van alle hulde die Margarita ontving, +was dat zij moeder werd. Zij bracht een zoon ter wereld en gaf zoowel +Valéasar als mij de eer van het vaderschap. Maar wij wilden het kind +geen van beiden erkennen, zoodat ze het zelf moest grootbrengen. Dat +heeft zij gedurende achttien jaar gedaan, daarna is ze gestorven +en heeft haar zoon achtergelaten zonder goed en, wat erger is, +zonder opvoeding. + +Dit is een vertrouwelijke mededeeling, die ik je had te doen en +nu wil ik je zeggen, wat mijn plan is. Ik wil mij het lot van dien +ongelukkigen jongen aantrekken en hem erkennen." + +Toen ik dit plan had aangehoord, was het mij onmogelijk om te +zwijgen. "Excellentie! Hoe kunt u zulk een vreemd besluit nemen?" + +"Ge zult het niet zoo vreemd vinden, indien ik je de redenen ervan heb +meegedeeld. Ik wil niet, dat mijn neven en nichten mijn erfgenamen +zullen worden. Misschien zul je zeggen, dat wij nog niet op een +leeftijd zijn gekomen, om zelf geen kinderen meer te krijgen. Maar +welke geleerden wij ook hebben geraadpleegd, het is alles nutteloos +geweest. Van mijn vrouw heb ik geen kinderen meer te verwachten. Het +lot heeft nu een kind op mijn weg gesteld, waarvan ik misschien +werkelijk vader ben. Dien jongen wil ik aannemen; dat is een zaak, +waartoe ik vast besloten ben." + +Toen ik merkte, dat de minister zich dit nu eenmaal vast in het hoofd +had gesteld, sprak ik hem niet verder tegen. Ik wist, dat hij een +man was, eerder in staat om een dwaasheid te doen, dan om terug te +komen op een genomen besluit. + +"Het is nu de zaak, om een opvoeding te geven aan don Henri Philippe +de Guzman, want dezen naam zal hij voorloopig in de wereld dragen. Om +hem terzijde te staan, Santillano, heb ik jou uitgekozen. Ik vertrouw +op je verstand en je gehechtheid aan mijn persoon. Draag zorg voor +zijn huis, geef hem alle soorten van meesters; in één woord, maak +van hem een volmaakt edelman." + +Ik wilde mij daartegen verzetten, door mijn meester te zeggen, dat +ik geen jonge heeren kon opvoeden, omdat ik dat nooit tevoren had +gedaan; dat daarvoor meer verstand en meer verdiensten noodig waren, +dan ik bezat, maar hij sloot mij den mond, door te zeggen, dat het +zijn bepaalde wil was, dat ik ook de gouverneur zou zijn van zijn +aangenomen zoon, dien hij voor de hoogste betrekkingen had bestemd. + +Dus bereidde ik mij voor, die taak te gaan vervullen ten genoege van +mijn meester, die uit dankbaarheid mijn inkomen met duizend kronen +per jaar verhoogde. + + + + + +HOOFDSTUK V + +De zoon van Margarita Spinola wordt bij authentieke acte erkend en +don Henri-Philippe de Guzman genoemd. Santillano richt het huis van +dien jongen heer in en geeft hem allerlei meesters. + + +De acte van erkenning werd met goedkeuring van den koning +opgemaakt. Don Henri-Philippe de Guzman (dat was de naam, dien men +aan het kind met de verschillende vaders gaf) werd daarin tot eenig +erfgenaam verklaard van het graafschap Olivarès en van het hertogdom +de San-Lucar. Opdat iedereen het weten zou, liet de minister aan alle +gezanten en grandes van Spanje deze mededeeling doen, waarover men +niet weinig verwonderd was. De lachers in Madrid hadden langen tijd +stof en de satirische dichters verzuimden deze gelegenheid niet om +hun pen in gal te doopen. + +Ik vroeg aan den graaf-hertog, waar de jongeman was, dien hij aan +mijn zorgen wilde toevertrouwen en hij antwoordde mij, dat hij thans +in de stad was bij een tante, aan wier zorgen hij echter zou worden +ontnomen, zoodra zijn huis ingericht zou zijn. + +Ik huurde dus een huis, liet het prachtig meubileeren en stelde pages, +portier en andere bedienden aan. + +Toen dat gebeurd was, ging ik den minister waarschuwen, die dadelijk +den twijfelachtigen en nieuwen spruit van den tak Guzman liet halen. Ik +zag een grooten jongen, met een vrij aangenaam uiterlijk. De minister +zei, toen hij ons voorstelde, dat don Henri mij in alle opzichten +als zijn gids moest beschouwen. + +Wij gingen daarop naar het nieuwe huis, waar ik alle bedienden aan +hunnen nieuwen meester voorstelde. In den omkeer in zijn toestand +scheen hij zich zeer gemakkelijk te kunnen schikken. Met groote +gemakkelijkheid nam hij alle betuigingen van eerbied en beleefdheid +in ontvangst. Het ontbrak hem niet aan verstand, maar hij was zeer +onwetend. Hij kon nauwelijks lezen en schrijven. Ik gaf hem meesters +in de beginselen van het Latijn, de aardrijkskunde, de geschiedenis +en een schermmeester. Een dansmeester vergat ik niet, maar er waren +in dien tijd zooveel van die vermaarde heeren, dat ik niet goed wist, +wien te kiezen. + +Toen ik daar zoo over nadacht, zag ik een rijk gekleed man ons huis +binnengaan. + +Hij vroeg mij te spreken. Ik verbeeldde mij, dat hij minstens een +ridder van Alcantera was en vroeg waarmee ik hem van dienst kon zijn. + +"Mijnheer de Santillano," antwoordde hij met vele buigingen, +"men heeft mij verteld, dat gij belast zijt met het kiezen van +meesters voor don Henri. Ik kom mijne diensten aanbieden. Ik heet +Martin Ligero [2] en verheug mij in een goeden naam. Ik heb anders +de gewoonte niet, om leerlingen te vragen, dat past slechts aan +onbeduidende dansmeesters. In den regel wacht ik, tot men mij komt +bezoeken. Maar daar ik bekend ben bij den hertog de Medina Sidonia, +bij don Louis de Haro en eenige andere heeren van het huis Guzman, +heb ik het als een eer beschouwd u voor te zijn." + +"Ik merk uit hetgeen ge zegt, dat gij de man zijt, dien wij noodig +hebben," zei ik. "Hoeveel rekent ge per maand?" + +"Vier dubbele pistolen," hernam hij, "dat is de vaste prijs en ik +geef twee lessen per week." + +"Vier dubbele pistolen!" riep ik. "Dat is veel!" + +"Hoezoo veel!" antwoordde hij op verwonderden toon. "Ge geeft wel +een pistool per maand aan een onderwijzer in de philosophie." + +Ik kon niet nalaten om dat antwoord te lachen en vroeg mijnheer Ligéro, +of hij werkelijk meende, dat iemand van zijn vak boven een leeraar +in de philosophie stond. + +"Dat geloof ik zeer zeker, mijnheer," zei hij, "wij zijn in de +wereld van heel wat meer nut, dan die heeren! Wat zijn de mannen, +vóór ze door onze handen zijn gegaan? Lichamen uit één stuk! Ongelikte +beeren! Maar onze lessen geven hun vorm en gratie." + +Ik besloot den dansmeester aan te nemen. + + + + + +HOOFDSTUK VI + +Scipio komt terug uit Nieuw-Spanje. Gil Blas plaatst hem bij don +Henri. Van de studiën van dien jongen heer. Van de eer, die men hem +bewees en aan welke dame de graaf-hertog hem uithuwelijkte. Hoe Gil +Blas, niettegenstaande zijn verzet, in den adelstand wordt verheven. + + +Terwijl ik nog druk bezig was, om alles voor don Henri te regelen, +kwam Scipio terug uit Mexico. Ik vroeg hem of hij voldaan was over +zijn reis. + +"Ik moet het wel zijn," antwoordde hij, "want met drie duizend +ducaten in geld, heb ik wel voor tweemaal grooter bedrag aan koopwaren +meegebracht." + +"Hartelijk daarmee gefeliciteerd! Dat is het begin van je fortuin. En +het hangt nu maar van je zelf af, of je dat wil vermeerderen door +nieuwe reizen te maken. Of geef je misschien de voorkeur aan een +aangename betrekking in Madrid? Je hebt maar te spreken; ik heb er +een te begeven." + +"Dat kan ik niet twijfelen!" riep hij. "Veel liever blijf ik hier, +dan mij opnieuw aan de gevaren van een zeereis en van een vreemd land +bloot te stellen. Maar welke betrekking hebt u voor mij bestemd?" + +Daarop vertelde ik hem de heele geschiedenis van don Henri en vroeg +hem of hij diens kamerdienaar wilde worden. Scipio nam de betrekking +gaarne aan en vervulde haar zoo goed, dat hij in minder dan drie +dagen reeds de vertrouweling en vriend was van zijn jongen meester. + +Ik had mij voorgesteld, dat al die onderwijzers wel vergeefsche moeite +zouden doen en dat hun leerling zich niet veel om hem en hun wetenschap +zou bekommeren, maar daarin vergiste ik mij. Ze waren zeer tevreden +over hem. Hij begreep en onthield zeer gemakkelijk, wat men hem +leerde. Aangenaam was het mij, dit den minister te kunnen mededeelen. + +"Santillano!" riep hij verheugd, "ik herken in hem mijn geest en +bloed en ben er nu nog vaster van overtuigd, dat hij werkelijk mijn +zoon is. Ik voel mij zeer tot hem aangetrokken. 't Is de natuur, +die hier spreekt." + +Ik wachtte mij er wel voor, om mijn meester te zeggen, wat ik daarvan +dacht en zijn zwak eerbiedigende, liet ik hem het genoegen te gelooven, +dat hij de vader was van don Henri. Hoewel alle leden van de familie +Guzman een doodelijken haat hadden aan dien nieuwbakken neef zorgden +zij er wel voor het uit een politiek oogpunt niet te laten merken. De +gezanten en grandes die in Madrid waren, bewezen hem evenveel eer, +alsof hij de wettige zoon van den machtigen minister geweest was. + +De minister was over dat alles zeer verheugd. Hij begon met aan de +koning het kruis van Alcantera voor don Henri te vragen. Later werd +hij commandeur. Ook besloot hij hem te laten trouwen met een dame +uit een van de edelste huizen van Spanje en koos daartoe Juanna de +Valesco, dochter van den hertog van Castilië. Hij had macht genoeg, +om dat huwelijk door te drijven, niettegenstaande het verzet van den +hertog en diens verwanten. Eenige dagen voor dit huwelijk liet de +minister mij roepen. Hij stelde mij eenige papieren ter hand en zei: +"Hier, Gil Blas, heb ik een geschenk voor je. Ik geloof, dat het je +niet onaangenaam zal zijn. Het zijn brieven van adeldom, dien ik voor +je heb verkregen." + +"Excellentie," antwoordde ik verbaasd, "weet u wel, dat ik de zoon ben +van een eenvoudigen stalmeester en van een duenna? Het schijnt mij +een beleediging voor den adelstand, mij daarin te doen opnemen. En +van alle gunsten, die de koning mij bewijzen kan, verdien en begeer +ik deze het minst." + +"Uw geboorte is geen beletsel," zei mijn meester, "ge hebt +staatsbetrekkingen bekleed bij den hertog de Lerme en mij. Overigens +hebt ge ook den koning zelf zekere diensten bewezen. In één woord +Santillano, je bent die eer niet onwaardig. En er komt bij, dat +de positie, die je bij mijn zoon inneemt, het noodzakelijk maakt, +dat je van adel bent. Ik wil je wel bekennen, dat dit de voornaamste +reden is, waarom ik je die papieren heb doen verleenen." + +"Ik geef mij gewonnen," antwoordde ik, "omdat u het bepaald wilt." Na +die woorden ging ik weg, met de papieren in mijn zak. + +"Nu ben ik dus een edelman," zei ik bij mijzelf toen ik op straat was, +"en ik ben van adel zonder dat ik dit aan mijn ouders heb te danken. Ik +kan mij dus, wanneer ik wil, don Gil Blas noemen en als de een of ander +mij er om zou willen uitlachen, kan ik hem die papieren laten zien." + +Onder het loopen keek ik de papieren in en ik las, dat de koning mij +om den ijver, dien ik meermalen had getoond in den dienst van den +staat en van hem zelven had verheven tot den adelstand. + +Tot mijn eer mag ik zeggen, dat ik mij niet zeer trotsch gevoelde. Mijn +nederige afkomst stond mij steeds voor oogen en ik nam mij voor mijn +papieren weg te sluiten, zonder mij erop te beroemen. + + + + + +HOOFDSTUK VII + +Gil Blas ontmoet Fabricius nog eens bij toeval. Van het laatste +onderhoud, dat zij samen hadden en van den gewichtigen raad, dien +Nunez aan Santillano gaf. + + +De dichter uit Asturië verwaarloosde mij maar al te gaarne, zooals +men zal hebben opgemerkt. Van mijn kant had ik weinig tijd om hem te +bezoeken, zoodat ik hem niet had weergezien na het geweldige dispuut +over Iphigenia. + +Het toeval deed mij hem weer ontmoeten. Hij kwam uit een drukkerij. + +"Ho ho! mijnheer Nunez! Ge komt uit een drukkerij. Dat schijnt het +publiek met een nieuw werk van u te bedreigen." + +"Dat kan men inderdaad verwachten," antwoordde hij. "Ik zal u zeggen, +dat ik een brochure heb geschreven, die thans ter perse is en groot +opzien zal verwekken in de republiek der letteren!" + +"Ik twijfel niet aan de verdiensten van je werk, maar ik begrijp niet, +dat je er lust in hebt een brochure te schrijven. Dat zijn van die +kleinigheden!" + +"Er zijn toch wel goede onder en de mijne behoort daartoe, hoewel ze +in haast is geschreven. Maar 't was noodzakelijk! De honger, weet je, +drijft de wolven het bosch uit." + +"Wat! De honger! Kan de schrijver van den "Graaf de Saldagne" zóó +spreken? Iemand met een vast inkomen!" + +"Zacht wat! mijn vriend, ik ben niet meer die gelukkige dichter. De +zaken van don Bertrand waren in de war. Hij is verdwenen, al zijn +goederen zijn verkocht en mijn toelage is naar den duivel!" + +"Dat is treurig! Maar is er geen hoop op, dat het weer in orde komt?" + +"Niet het minst! Gomez del Ribero is nu even arm als zijn geestige +trawant het was. Hij is verdwenen, om nooit weer terug te keeren." + +"Maar mijn vriend, kan ik je dan niet eene betrekking bezorgen, +die je schadeloos stelt?" + +"Van die zorg moet ik je ontheffen," antwoordde hij, "wanneer je soms +een betrekking bedoelt op een of ander bureau. Ik zou die weigeren +al verdiende ik er 3000 pistolen mee. Als dichter wil ik leven en +sterven! Overigens zijn wij niet zoo ongelukkig. Wij leven vrij en +onafhankelijk en vele rijke huizen staan steeds voor ons open. Zoo heb +ik er op 't oogenblik twee, waar steeds een couvert voor mij klaar +staat, het eene bij iemand, wien ik een roman heb opgedragen en het +andere bij een rijken koopman, die altijd kunstenaars aan zijn tafel +wil hebben en gelukkig niet zeer kieskeurig is." + +"Maar denk er aan Fabricius, dat wanneer je mij mocht noodig hebben, +mijn beurs steeds voor je geopend is." + +"Aan dit aanbod herken ik mijn edelmoedigen vriend Santillano. Uit +dankbaarheid wil ik je een raad geven. Profiteer van den tijd, dat +je nog de gunsten geniet van den eersten minister, haast je om rijk +te worden, want je meester is als een kaars, die in den pijp brandt." + +Ik vroeg aan Fabricius uit welke bron hij dat had en hij antwoordde: +"Van een ouden edelman uit Calatrava die een ongewoon talent bezit, +om zulke zaken te ontdekken. Gisteren hoorde ik hem zeggen, dat +de minister veel vijanden heeft, die zich vereenigen om hem in het +verderf te storten. Hij rekent te veel op den koning, die echter naar +zijn tegenstanders begint te luisteren." + +Ik bedankte Nunez voor zijn waarschuwing, maar hechtte er niet +veel waarde aan, omdat ik te veel op den invloed van mijn meester +vertrouwde. Ik beschouwde hem als een van die oude eiken in een bosch, +die de stormen niet kunnen deren. + + + + + +HOOFDSTUK VIII + +Hoe Gil Blas verneemt, dat de raad van Fabricius niet verkeerd was. Van +een reis van den koning naar Saragossa. + + +Wat de dichter uit Asturië mij had gezegd, was niet ongegrond. Er was +in het paleis een samenzwering tegen den graaf-hertog en men beweerde, +dat de koningin aan het hoofd daarvan stond. Intusschen vernam men er +den eersten tijd nog niet veel van. Maar de opstand van de Cataloniërs, +die door Frankrijk werd ondersteund en het weinige succes, dat men had +in den strijd tegen de rebellen, maakte het volk ontevreden. Er werd +in tegenwoordigheid van den koning een raad gehouden, die ook werd +bijgewoond door den markies de Grana, een invloedrijk gezant. Het +maakte een punt van beraadslaging uit of de koning in Castilië zou +blijven, dan wel naar Aragon gaan om zich aan de troepen te vertoonen. + +De graaf-hertog, die er tegen was, dat de koning naar het leger +vertrok, sprak het eerst. Hij beweerde, dat het niet in overeenstemming +was met de koninklijke waardigheid, dat de vorst het centrum van zijn +staten verliet en verdedigde zijn standpunt met zijn welsprekendheid. + +De overige aanwezigen vielen hem bij, met uitzondering van den markies +de Grana, die zijn meening tegenover die van den eersten minister +stelde en haar met kracht verdedigde. De koning, door den laatsten +spreker overtuigd, besloot zijn raad te volgen en bepaalde den dag +van zijn vertrek. + +Het was voor de eerste maal, dat de koning een besluit nam in anderen +geest dan zijn gunsteling had voorgesteld. En deze, die dat als een +beleediging beschouwde, was daarover zeer ontstemd. + +De minister zag mij, toen hij thuis kwam en riep mij bij zich, om te +vertellen, wat er was geschied. + +"Ja, Santillano," zei hij, "de koning, die zoolang door mijn oogen +gezien en door mijn mond gesproken heeft, geeft nu de voorkeur aan +den raad van de Grana boven den mijne. En hij overlaadde dien gezant +nog wel met lof over zijn trouw aan zijn Huis! Alsof die Duitscher +trouwer was dan ik! Het is gemakkelijk te bespeuren, dat er zich een +partij tegen mij heeft gevormd en ik heb reden te vermoeden, dat de +koningin aan het hoofd daarvan staat." + +"Excellentie," vroeg ik, "hoe kunt ge dat vermoeden? Is de koningin +niet gewoon, om u meester van de zaken te zien? En wat den markies de +Grana betreft, de koning zal zich aan zijn zijde hebben geschaard, +omdat hij misschien lust heeft het leger te zien en een veldtocht +mee te maken." + +"Neen, dat is het niet!" riep de minister. "Als de koning bij de +troepen is, zal hij altijd omringd zijn door de grandes en onder hen +zijn er, die ontevreden zijn over mij en hem veel kwaads van mijn +bewind zullen vertellen. Maar zij zullen bedrogen uitkomen! Ik zal +wel zorgen, dat de koning zich weinig met zijn grandes zal kunnen +ophouden." En dat deed hij op een manier, die verdient beschreven +te worden. + +De dag van het vertrek was gekomen. Na de koningin tijdens zijn +afwezigheid met de zorg voor de regeering te hebben belast, vertrok de +koning naar Saragossa, maar voor hij er aankwam passeerde hij Aranjuez, +waar hij het verblijf zoo heerlijk vond, dat hij er een paar weken +bleef. De minister liet hem daarna naar Cuença gaan, waar hij den +koning op allerlei vermaken tracteerde! Nadat de genoegens van de +jacht hem nog eenigen tijd in Molina hadden bezig gehouden, kwam hij +te Saragossa. Zijn leger was niet ver van de plaats verwijderd, maar +de graaf-hertog ontnam hem het verlangen om er heen te gaan. door +hem wijs te maken, dat hij gevaar liep door de Franschen gevangen +genomen te worden. Dit denkbeeldige gevaar deed den koning besluiten +zich nergens en aan niemand te vertoonen en de minister maakte gebruik +van zijn angst door hem, bij wijze van veiligheidsmaatregel, als een +gevangene te bewaken. + +De grandes, die zich groote uitgaven hadden getroost om den koning +te kunnen volgen, hadden weinig satisfactie van hun werk, want ze +werden niet eens in particuliere audientie ontvangen. + +De koning keerde weldra naar Madrid terug, het aan den markies de +los Velez, den bevelhebber der troepen overlatend om de eer van de +Spaansche wapenen op te houden. + + + + + +HOOFDSTUK IX + +Van de revolutie in Portugal en de ongenade van den graaf-hertog. + + +Weinige dagen na de terugkomst van den koning werd in Madrid een +slechte tijding verspreid. Men vernam, dat de Portugeezen, die den +opstand in Catalonië beschouwden als een gunstige gelegenheid, die de +fortuin hun bood om het Spaansche juk af te schudden, de wapenen hadden +opgenomen en tot hun koning hadden gekozen den hertog van Braganza, +dien zij op den troon hoopten te handhaven, omdat Spanje toen gebukt +ging onder de vijandschap van Duitschland, Vlaanderen en Catalonië. + +Zonderling was, dat de eerste minister, terwijl het hof en de geheele +stad in onrust waren, met den koning wilde schertsen, ten koste van +den hertog van Braganza. + +Filips deed daaraan niet mee en zette zulk een ernstig gezicht, +dat de graaf-hertog daarvan ontstelde en een voorgevoel kreeg +van zijn ongenade. Hij beschouwde zijn val als zeker, toen hij +vernam, dat de koningin zich openlijk tegen hem had verklaard en hem +beschuldigde, door zijn slecht beheer den opstand in Portugal te hebben +veroorzaakt. De meeste grandes en voornamelijk zij, die tevergeefs +naar Saragossa waren gegaan, sloten zich bij de koningin aan en een +dreigend onweer pakte zich samen boven het hoofd van den minister. + +Toen het mijn meester bekend werd, dat de koning naar zijn vijanden +luisterde, schreef hij den koning een brief, waarin hij hem ontheffing +van zijn ambt verzocht en verlof om zich van het hof te verwijderen, +daar men alle ongelukken die de monarchie overkwamen, aan zijn +beleid weet. + +Hij meende, dat die brief een groote uitwerking zou hebben en dat +de koning nog genoeg vriendschap voor hem had overgehouden om niet +toe te stemmen in zijn verwijdering. Maar al het antwoord, dat hij +kreeg, was, dat de koning verklaarde zijn verzoek in te willigen en +hem toestond zich te begeven, waarheen hij wilde. + +Die woorden, door den koning zelf geschreven, troffen hem als een +donderslag. Maar hij deed of hij zijn gewone bedaardheid behield en +vroeg mij, wat ik in zijn plaats zou doen. + +"Ik zou," antwoordde ik hem, "de zaak gemakkelijk opvatten en op een +van mijn landgoederen gaan wonen." + +"Je denkt verstandig," antwoordde hij. "En ik heb ook wel lust om dat +te doen, maar ik zou toch nog gaarne éénmaal een onderhoud met den +koning hebben. Het zal mij niet moeilijk vallen hem aan te toonen, +dat ik menschelijkerwijze gesproken, alles heb gedaan, wat ik kon +doen en dat ik de treurige gebeurtenissen, die men mij verwijt, niet +heb kunnen voorkomen, evenmin als een bekwame loods het helpen kan +als wind en golven het schip meesleepen." + +De minister vleide zich nog dat hij, door met den koning te spreken, +de zaken kon herstellen en het verloren terrein herwinnen. Maar de +audientie werd hem niet verleend en bovendien liet men den sleutel +terugvragen, waarvan hij zich bedienen kon om vrij in de koninklijke +appartementen te komen. + +Daar hij nu zag, dat hem geen hoop meer overbleef, besloot hij +zich terug te trekken. Hij doorzocht alle papieren, verbrandde er +uit voorzichtigheid vele van en gaf bevel, dat men alles voor zijn +vertrek in gereedheid zou brengen. + +Hij vreesde door het volk beleedigd te worden en vertrok daarom 's +morgens zeer vroeg door een achterdeur, in een eenvoudig rijtuig, +met zijn biechtvader en mij. + +Wij gingen naar Loeches, een dorp, waarvan hij heer was en waar zijn +vrouw een prachtig nonnenklooster had laten bouwen. + +Binnen vier uren kwamen wij in het dorp aan en de andere personen +van het gevolg bereikten het eenigen tijd later. + + + + + +HOOFDSTUK X + +Van de onaangenaamheden en de zorgen, die eerst de rust van den +graaf-hertog verstoorden en van de gelukkige vrede, die daarop +volgde. Van de bezigheden van mijn meester in zijn eenzaamheid. + + +Mevrouw d'Olivarès liet haar man naar Loeches vertrekken en bleef +nog eenige dagen aan het hof, om te beproeven, of zij door gebeden +en tranen niet bewerken kon, dat hij werd teruggeroepen. Maar haar +moeite was vergeefsch; de koning lette niet op haar en de koningin, +die haar doodelijk haatte, zag haar tranen met genoegen vloeien. De +echtgenoote van den minister gaf het niet op, zij ging zelfs zóó ver, +dat ze de hofdames van H. M. om bemiddeling smeekte, maar het eenige +resultaat was dat zij minachting in plaats van medelijden opwekte. + +Troosteloos kwam zij bij haren echtgenoot aan, om zich met hem te +beklagen over het verlies van een plaats, die onder een regeering +als van Filips II misschien de eerste was in het koninkrijk. + +Zij deelde hem mee, dat de hertog de Médina-Colli en de andere grandes, +die hem haatten, niet ophielden den koning te prijzen om den val van +den minister en dat het volk in onbeschaamde vreugde zijn ongenade +toejuichte. + +Hij zei tot haar: "Troost u, zooals ik het mijzelf tracht te doen. Het +onweer was niet af te wenden. 't Is waar, ik had gehoopt dat ik mijn +positie zou kunnen handhaven tot het eind van mijn leven. Gewone +illusie van ministers en gunstelingen, die vergeten, dat hun lot van +hun souverein afhangt. Is de hertog de Lerme niet bedrogen uitgekomen +evenals ik, hoewel hij meende, dat het purper, waarmee hij bekleed was, +zijn macht waarborgde?" + +Op die wijze trachtte hij zijn vrouw te troosten, maar zelf werd hij +iederen dag opnieuw ontstemd door tijdingen, die hij van don Henri +kreeg, die in Madrid was gebleven om mijn meester nauwkeurig op de +hoogte te houden van al wat daar voorviel. + +Het was meestal Scipio, die deze brieven bracht, met bijna altijd +slechte tijdingen. Het bleek daaruit, dat de grandes niet slechts +openlijk hun vreugde betuigden over den val van den minister, ze +hadden het ook toegelegd op den ondergang van personen, die door +hem in betrekkingen waren geplaatst en wisten te bewerken, dat in de +opengevallen plaatsen zijn verklaarde vijanden werden benoemd. + +Men kon zeggen, dat mijn meester in de eerste drie maanden niets +anders ondervond dan verdriet. Gelukkig verstond zijn biechtvader, +een even vroom als welsprekend man, de kunst hem te troosten. + +De gravin hield zich veel op in het klooster, dat door haar was +gesticht en waarvan de zusters deden wat zij konden, om haar bitter +leed te verzachten. + +Met den tijd werd mijn meester rustiger, hij wandelde veel met zijn +biechtvader en mij en vermaakte zich na het diner altijd eenige uren, +door met ons te spelen. + +Op een dag, dat ik alleen met hem was, zei ik: "Mijnheer, veroorloof +mij u te zeggen, dat ge er veel opgewekter begint uit te zien. U +schijnt u aan uw nieuw leven te gaan gewennen." + +"Ik ben daar al aan gewoon," zei hij, "al ben ik zoo langen tijd steeds +door allerlei zaken in beslag genomen geweest, van dag tot dag krijg +ik meer genoegen in het stille en vreedzame leven, dat ik nu leid." + + + + + +HOOFDSTUK XI + +De graaf-hertog wordt plotseling somber en droomerig. Van de +wonderlijke oorzaak van zijn droefgeestigheid en haar verdrietige +gevolgen. + + +Mijn meester had er soms ook genoegen in, om in zijn tuin te +werken. Lachend sprak hij dan wel eens van een minister, die verbannen +was geworden van het hof en nu tuinman was te Loeches. + +We waren allen verheugd, dat onze meester zulk een genoegen schepte +in een leven, zoo geheel verschillend van hetgeen hij tot nog toe +had geleid. Tot ons groot leedwezen bemerkten wij echter na eenigen +tijd, dat hij veranderde. Hij werd somber en verviel in een diepe +droefgeestigheid. Met ons spelen deed hij niet meer en alles wat wij +trachtten te doen om hem te verstrooien, scheen hem onverschillig te +laten. Eerst dachten we, dat het verdriet over het verlies van zijn +hooge positie weer was teruggekomen. De woorden van zijn biechtvader +echter, die hem vroeger zoo goed met dit verlies hadden kunnen +troosten, bleven thans zonder uitwerking. + +Het kon niet anders of deze toestand moest een geheime oorzaak hebben, +die hij ons niet wilde meedeelen. + +"Mijnheer," vroeg ik, toen ik eens alleen met hem was, met een +mengeling van eerbied en genegenheid, "mag Gil Blas zijn meester een +vraag doen?" + +"Zeker. Spreek maar," antwoordde hij. + +"Wat is er geworden van de tevreden uitdrukking, die eenigen tijd +geleden nog op uw gelaat lag? Doet het verlies van uw verloren positie +u opnieuw verdriet?" + +"Neen, ik denk in het geheel niet meer aan wat ik vroeger ben geweest, +alle eerbewijzen heb ik voor altijd vergeten." + +"Maar waarom hebt ge dan geen kracht u te verzetten tegen een +droefgeestigheid, die ons allen zoo ongerust maakt? Wat is er toch, +mijn goede meester? Kunt ge er een geheim van maken voor Santillano, +wiens trouw en bescheidenheid ge kent? Door welk ongeluk kan ik uw +vertrouwen hebben verbeurd?" + +"Dat bezit ge nog altijd, maar ik zie er tegen op om te spreken over +hetgeen mij in zulk een droevige stemming brengt. Ik kan alleen aan +een dienaar en vriend als Santillano een dergelijke vertrouwelijke +mededeeling doen. Ik ben ten prooi aan een sombere zwaarmoedigheid, +die het eind van mijn leven verhaast. Voortdurend word ik achtervolgd +door allerlei nare visioenen, die zich aan mijn oogen voordoen. Al +is mijn hoofd sterk genoeg om mij te zeggen, dat dergelijke zaken +niets te beteekenen hebben, ze keeren steeds terug." + +Met verwondering had ik hem aangehoord; ik begreep nu, dat hij +ziek was. + +"Mijnheer," vroeg ik, "kan het misschien ook een gevolg zijn van +onvoldoende voeding? U eet zoo weinig." + +"Dat heb ik ook gedacht en daarom heb ik sinds eenige dagen meer +gegeten, maar het is alles nutteloos! Het spookbeeld verdwijnt niet." + +Weinig tijd daarna werd de graaf-hertog ziek. Hij gevoelde, dat +zijn toestand ernstig was en ontbood een notaris, die zijn testament +moest opmaken. + +Ook kwamen er drie beroemde geneesheeren bij hem, die de reputatie +hadden, dat zij soms hun zieken genazen en die naar het voorbeeld +van dokter Sangrado begonnen met aderlatingen en dat zes dagen +volhielden. Den zevenden dag was hij bevrijd van visioenen. + +Na den dood van onzen meester heerschte er in het kasteel te Loeches +een oprechte droefheid. Alle bedienden beweenden hem. Wel verre van +ons te troosten met de zekerheid in het testament te staan, was er +niet een, die niet gaarne afstand zou hebben gedaan van zijn legaat, +om onzen heer weer in het leven te kunnen roepen. + +Wat mij betreft, ik, die zoo aan hem was gehecht, heb, geloof ik, +bij den dood van Antonia niet meer tranen vergoten, dan bij den zijne. + + + + + +HOOFDSTUK XII + +Van wat er op het kasteel de Loeches gebeurde, na den dood van den +graaf-hertog en wat Gil Blas deed. + + +Onze meester werd, zooals hij gewenscht had, op eenvoudige wijze +begraven. Daarna liet mevrouw het testament lezen, waaruit bleek, +dat alle bedienden goed waren bedacht. Mijn legaat was het grootste; +ik kreeg tienduizend pistolen, als blijk van de ongewone genegenheid, +die hij voor mij had gehad. + +Mevrouw zond alle bedienden naar Madrid, waar de intendant don Raimond +Caporis de legaten uitbetaalde. Ik kon niet meegaan, want ik was +ziek. Zeven of acht dagen moest ik te bed blijven en in dien tijd +verliet de Dominicaner-priester, die de biechtvader van mijn meester +was geweest, mij bijna niet. + +De goede geestelijke, die vriendschap voor mij gevoelde en belang +stelde in mijn heil, vroeg mij toen ik begon te herstellen, wat ik +wilde gaan doen. + +"Ik weet het nog niet vader, er zijn oogenblikken, dat ik mij in een +cel zou willen opsluiten voor boetedoening." + +"Profiteer van die oogenblikken mijn zoon. Ik zou u aanraden u in ons +klooster te Madrid terug te trekken. Word er een weldoener van, door +het uwe goederen te schenken en sterf als een heilige Dominicaner. Er +zijn veel menschen, die een wereldsch leven zoo eindigen." + +In den gemoedstoestand, waarin ik mij op dat oogenblik bevond, was +ik wel geneigd den raad van den priester te volgen. Maar Scipio, +die een oogenblik later bij mij kwam, bracht mij tot andere gedachten. + +"Wel foei! mijnheer de Santillano. Dat is een ziekelijke gedachte! Is +uw kasteel te Lirias niet een aangenaam verblijf? Vroeger hadt ge +daar reeds zulk een genoegen in en bij het klimmen van de jaren moet +het grooter zijn geworden." + +Scipio hoefde niet veel moeite te doen om mij van plan te doen +veranderen en ik besloot naar mijn kasteel terug te gaan. + +Zoodra ik hersteld was, ging ik naar Madrid, waar ik mijn legaat in +ontvangst nam en orde stelde op mijn overige zaken. + +Met Scipio sprak ik af, dat hij me zou vergezellen naar Lirias. Den +avond voor ons vertrek vroeg ik hem, of hij afscheid had genomen van +don Henri. + +"Ja," antwoordde hij, "wij zijn vanmorgen in der minne gescheiden. Hij +heeft mij gezegd, dat het hem speet, dat ik heenging; maar al was hij +tevreden over mij, ik was het weinig over hem. Het is niet voldoende, +dat de knecht den meester bevalt, de meester moet den knecht ook +bevallen, anders passen zij niet bij elkaar. Overigens maakt don +Henri zoowel aan het hof als in de stad een treurig figuur. Er was +geen eer aan te behalen." + +Zoo vertrokken wij dus weer uit Madrid en sloegen den weg in naar +Cuença. Scipio en ik zaten met een koetsier in een wagen, getrokken +door twee muilezels. Daarachter kwamen drie muilezels, beladen met +ons geld en ons goed en bij ieder een drijver. Al die mannen waren +gewapend met sabels en pistolen en daarachter volgden twee tot aan +de tanden gewapende lakeien. Wij waren dus met zeven man, waarvan er +zes dapper waren en behoefden niet bang te zijn voor onze veiligheid. + +In de dorpen, waar wij doorreden, kwamen de boeren op het geluid van de +schelletjes, die onze muilezels droegen, naar buiten, om onze equipage +te bewonderen. Het scheen hun zeker wel, of er een grande op weg ging, +om ergens het ambt van onderkoning te gaan bekleeden. + + + + + +HOOFDSTUK XIII + +Van den terugkeer van Gil Blas in zijn kasteel. Van de vreugde, +die hij had de kleine Séraphine weer te zien en op welke dame hij +verliefd werd. + + +Wij maakten geen groote dagreizen en hadden veertien dagen noodig om +te Lirias te komen. Het gezicht van mijn kasteel wekte eerst droevige +gedachten bij mij op, omdat het mij herinnerde aan Antonia; maar er +waren twee-en-twintig jaren sinds haar dood voorbijgegaan en mijn +smart was gesleten. + +Béatrix en haar dochter kwamen ons hartelijk welkom heeten. Ik vond +het jonge meisje zeer bekoorlijk. + +"Hoe is 't mogelijk!" riep ik uit, "dat dit de kleine Séraphine is! We +moeten er aan gaan denken haar uit te huwelijken." + +"Wel beste peetvader!" zei het meisje en zij bloosde een weinig, +"u ziet mij nog maar een oogenblik en nu wilt ge u al van mij ontdoen!" + +"Neen, mijn kind," antwoordde ik, "wij willen geen man voor u, die u +ons ontneemt, maar een die, om zoo te zeggen, met ons kan samenleven." + +"Er heeft zich al iemand voorgedaan," zei Béatrix. "Een jonge edelman +uit deze streek heeft Séraphine in de mis gezien en is verliefd op haar +geworden. Hij is bij mij gekomen en heeft zijn liefde geopenbaard, +maar ik heb hem natuurlijk gezegd, dat de beslissing afhing van haar +vader en van den heer van het kasteel. Nu ge beiden teruggekomen zijt, +kan hij zich tot u wenden." + +"Wat voor man is het?" vroeg Scipio. "Is hij trotsch op zijn adel en +ziet hij laag op ons neer?" + +"O neen, hij is een zeer zachte en beleefde jongeman, met een goed +uiterlijk en nog geen dertig jaar oud." + +"Ge geeft ons daar een mooi portret," zei ik. "En hoe heet hij?" + +"Don Juan de Jutella," antwoordde de vrouw van Scipio. "Hij woont op +zijn kasteel op een uur afstand van hier met zijn zuster." + +"Ik heb vroeger," zei ik, "van die familie hooren spreken. Ze behoort +tot den voornamen adel van Valencia." + +"Op zijn karaktereigenschappen let ik meer dan op zijn adel," +zei Scipio. + +Séraphine beantwoordde haar vader door te zeggen, dat de jonge man +in zijn omgeving zeer werd geacht, waarna hij en ik elkaar aankeken +en begrepen, dat de galant het meisje niet onverschillig was. + +Reeds spoedig maakten wij kennis met hem, want hij kwam ons twee dagen +later op het kasteel bezoeken. Als buurman kwam hij ons gelukwenschen +met onze terugkomst en ons welkom heeten. + +De jongeman maakte op mij een zeer gunstigen indruk. Hij sprak nog +niet van zijn liefde, maar gaf wel den wensch te kennen, dat wij, +als goede buren, elkaar dikwijls zouden zien. + +Toen hij weg was, vroeg Béatrix hoe wij over hem dachten. Zoowel Scipio +als ik meende, dat zich voor Séraphine geen betere partij kon voordoen. + +Den volgenden dag brachten Scipio en ik een tegenbezoek aan don Juan +de Jutella. Zijn antiek kasteel lag in een bosch, aan den voet van +een berg. Het gebouw was min of meer vervallen, maar goed gemeubileerd. + +Don Juan ontving ons in een zaal, waar hij ons aan een dame voorstelde, +zijn zuster Dorothea, die ongeveer twintig jaar kon zijn. Zij was +sierlijk gekleed, alsof ze bezoek had verwacht en ze was bekoorlijk. Ze +maakte op mij denzelfden indruk als vroeger Antonia deed, dat is te +zeggen, dat ik verlegen was, maar ik wist mijn verlegenheid zoo goed +te verbergen, dat ze zelfs Scipio niet opviel. + +Onze gastheer sprak nog niet van zijn liefde voor Séraphine. Wij +onderhielden ons eenigen tijd aangenaam en ik kon daarbij mijn oogen +moeilijk van Dorothea afhouden. + +Toen wij naar huis terugkeerden, sprak ik onophoudelijk van haar. + +"Wel mijnheer," zei Scipio, "ge houdt u zoo druk bezig met de zuster +van don Juan! Ge zijt toch niet verliefd op haar?" + +"Ja, mijn vriend," antwoordde ik en ik werd rood van schaamte. "Sinds +den dood van Antonia, heb ik duizend mooie vrouwen gezien, die mij +onverschillig lieten. Moet ik nu op mijn leeftijd nog verliefd worden, +zonder dat ik mij daartegen kan verdedigen?" + +"Ge moest u daarover verheugen, inplaats van u te beklagen," zei +Scipio, "ge zijt nog niet op een leeftijd, dat het belachelijk is, +om verliefd te zijn en uw uiterlijk is nog goed genoeg, om een meisje +te bevallen. Geloof mij, als ge don Juan weerziet, vraag hem dan +zijn zuster. Hij zal u haar niet weigeren, vooral niet, omdat ge ook +van adel zijt. Na vier of vijf geslachten, zal dat van Santillano +misschien een der schitterendste zijn." + + + + + +HOOFDSTUK XIV + +Het dubbel huwelijk, dat te Lirias plaats had en dat het einde is +van de geschiedenis. + + +Scipio moedigde mij door zijn woorden aan, om Dorothea mijn liefde +te verklaren. Hoewel ik er zeker tien jaar jonger uitzag dan ik was, +maakte ik mij toch ongerust over de wijze, waarop mijn aanzoek zou +worden opgenomen. + +Den volgenden dag, toen ik juist bezig was mij te kleeden, kwam don +Juan bij mij om mij, naar hij zei, over een ernstige zaak te spreken. + +Ik liet hem in mijn kabinet, waar hij mij dadelijk het doel van dit +bezoek begon mee te deelen. + +"Het zal u wellicht niet onbekend zijn," zei hij, "dat ik Séraphine +liefheb. Gij hebt veel invloed op haar vader, help mij en ik zal u +het geluk van mijn leven te danken hebben." + +"Mijnheer," antwoordde ik hem, "ge zult er misschien geen bezwaar +tegen hebben, dat ik uw voorbeeld volg. Ik beloof u, bij den vader +van Séraphine voor u te spreken, doe hetzelfde voor mij bij uw zuster." + +Bij deze woorden liet don Juan een aangename verrassing blijken, die +ik als een gunstig teeken voor mij beschouwde. "Is het mogelijk!" riep +hij, "dat Dorothea uw hart heeft veroverd?" + +"Ik zou de gelukkigste van alle menschen zijn," antwoordde ik, +"indien mijn aanzoek gunstig door haar en u werd ontvangen." + +"Daar kunt ge zeker van zijn," zei hij, "al zijn wij van adel, we +zullen prijs stellen op een verbintenis met u." + +"Het doet mij genoegen," hernam ik, "dat ge verstandig genoeg zijt, +om de hand van uw zuster ook te willen schenken aan een burgerman. Maar +wanneer ge ijdel genoeg waart, om haar alleen te willen geven aan een +edelman, dan zou ik u ook kunnen tevreden stellen. Ik heb twintig +jaar gewerkt in de bureaux van het ministerie en om de diensten, +die ik aan den staat heb bewezen, te beloonen, heeft de koning mij +brieven van adeldom verleend, die ik u zal toonen." + +Daarop bracht ik mijn papieren te voorschijn, die hij met kennelijk +genoegen inzag. + +"Nog beter!" zei hij, "Dorothea is voor u." + +"En gij kunt rekenen op Séraphine," riep ik. + +Tot de twee huwelijken was dus besloten, indien althans de dames +daaraan hare goedkeuring wilden hechten. Want don Juan, zoowel als +ik waren beiden veel te fijngevoelig zonder haar toestemming onzen +zin te willen doorzetten. Dadelijk deelde ik Scipio en Béatrix het +onderhoud mee. De laatste was zeer met het aanzoek ingenomen en +Séraphine bewees door haar zwijgen, dat ze van hetzelfde gevoelen +was. Scipio maakte eenige bezwaren, omdat er een groote bruidschat +zou noodig zijn voor het huwelijk met een heer, wiens kasteel noodig +moest hersteld worden; maar ik stopte hem den mond door te zeggen, +dat ik zijn dochter vierduizend pistolen tot bruidschat zou geven. + +Ik zag don Juan denzelfden avond. "Uw zaak," zei ik, "staat zoo goed +als het maar kan, ik zou wel willen, dat het met de mijne hetzelfde +was." + +"Dat is zoo," antwoordde hij. "Mijn zuster stemt gaarne toe. Gij +bevalt haar, alleen maakt ze bezwaar, dat zij u niets anders kan +schenken dan haar hart en hand." + +"Wat zou ik meer vragen?" riep ik verheugd. "Ik ben rijk genoeg om +haar zonder bruidschat te trouwen." + +Don Juan en ik, verheugd, dat de zaken tot zoover naar wensch waren +gegaan, besloten onze huwelijken spoedig te doen plaats hebben en +overbodige ceremonies daarbij te vermijden. Ik bracht hem daarop bij +Séraphine en haar ouders. Hij beloofde ons den volgenden dag te zullen +terugkomen met Dorothea. + +Uit lust, een goeden indruk te maken op mijn uitverkorene, bleef ik +wel drie uur bezig met mijn toilet, zonder nog tevreden over mijzelf +te zijn. Voor een jongen man, die zijn geliefde wacht, is dat een +aangenaam werk, maar voor iemand, die reeds op jaren begint te komen, +is het een moeilijke bezigheid. + +Ik was echter zoo gelukkig, dat zij mij met veel welwillendheid +aanzag, toen wij elkaar weer ontmoetten. Er volgde een lang onderhoud, +waarin ik gelegenheid had ook het verstand van mijn aanstaande vrouw +te bewonderen. + +Een notaris uit Valencia stelde de huwelijksche voorwaarden op en +de pastoor uit Paterna kwam te Lirias, om de twee huwelijken in +te zegenen. + +Over mijn huwelijk heb ik mij nooit beklaagd. Dorothea was een +deugdzame vrouw, die, gevoelig voor mijne goede zorgen, zich weldra +aan mij hechtte, alsof ik jong was geweest. + +Ook don Juan en zijn vrouw waren zeer gelukkig en de twee schoonzusters +werden weldra intieme vriendinnen. + +Van mijn kant vond ik zooveel goede eigenschappen in mijn zwager, dat +ik een groote genegenheid voor hem opvatte, die hij met dankbaarheid +beantwoordde. + +De verstandhouding was van dien aard, dat, wanneer wij 's avonds +scheidden om elkaar den volgenden dag weer te zien, het ons leed +deed. Daarom besloten wij van de twee families er een te maken, die +nu eens op het kasteel te Lirias woonde en dan op dat van Jutella. Het +laatste had belangrijke herstellingen ondergaan. + +Het is nu reeds drie jaar, lezer en vriend, dat ik een zeer gelukkig +leven leid met de personen, die mij zoo dierbaar zijn. Om mijn geluk te +volmaken, heeft de hemel mij twee kinderen geschonken, wier opvoeding +de vreugd is van mijn ouden dag en waarvan ik oprecht geloof de vader +te zijn. + + + +Einde van Gil Blas + + + + + + + +VERKLARINGEN + + +blz. 7. _Bacchus_, God van den wijn. + +_Ceres_, Godin van het koren. + +blz. 16. _Mercurius_, God van den handel; ook de bode der goden; +hij wordt afgebeeld met vleugels aan de voeten. + +blz. 29. _Paris_. Zie aanteekening in deel I. + +blz. 64. _Ariadne_. Door Theseus bevrijd uit het doolhof van den +monsterachtigen Minotaurus, maar op den terugtocht door hem op het +eiland Naxos achtergelaten. + +blz. 78. _Pythagoras_, beroemd Grieksch wijsgeer. + +blz. 86. _Virgilius_, beroemd Romeinsch dichter. + +blz. 93. _Lucilius_, Romeinsch satyriek dichter. + +blz. 95. _Alcibiades_, een talentvol losbol, leerling van Socrates. + +blz. 150. _Isocrates_, Grieksch schrijver. + +blz. 152. _Numa_, de tweede Romeinsche koning. + +blz. 154. _Anacreon_, Grieksch dichter. + +blz. 159. _Danaë_, geliefde van Zeus (Jupiter). Zij werd door haar +vader in een onderaardsch gewelf opgesloten, maar Zeus drong tot haar +door in de gedaante van gouden regen. + +blz. 174. _Fortuna_, godin van het geluk. + +_Epictetus_, Grieksch wijsgeer en moralist. + +blz. 190. _Ay de my_ etc. Helaas! een jaar van genoegen gaat voorbij +als een zuchtje van den wind; maar een oogenblik van ongeluk is als +een eeuw vol pijniging. + +blz. 209. _Weegschaal en Tweelingen_, twee sterrebeelden uit den +Dierenriem. + +blz. 215. _Diogenes_, Grieksch wijsgeer, die leefde in een leegen ton. + +_Hesiodes_, Grieksch dichter. + +blz. 244. _Sophocles_ en _Euripides_, Grieksche treurspeldichters. + +blz. 262. _Penelope_, vrouw van Odysseus, die haar man trouw bleef +in diens lange afwezigheid, ofschoon zij door vrijers omringd was. + +blz. 295. _Furto_ etc. Wij zijn zelfs trotsch op onze dieverij. + + + + + + +AANTEEKENINGEN + + +[1] Zie boek II, hoofdstuk VII. + +[2] Ligero = licht. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of De Zonderlinge Lotgevallen van Gil +Blas van Santillano, deel 2 van 2, by Alain René Le Sage + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE ZONDERLINGE LOTGEVALLEN *** + +***** This file should be named 24630-8.txt or 24630-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/2/4/6/3/24630/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |