diff options
Diffstat (limited to '23883-8.txt')
| -rw-r--r-- | 23883-8.txt | 1031 |
1 files changed, 1031 insertions, 0 deletions
diff --git a/23883-8.txt b/23883-8.txt new file mode 100644 index 0000000..25e415e --- /dev/null +++ b/23883-8.txt @@ -0,0 +1,1031 @@ +The Project Gutenberg EBook of Zanzibar, de stapelplaats van Oost-Afrika, by +Piere de Myrica + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Zanzibar, de stapelplaats van Oost-Afrika + De Aarde en haar Volken, 1908 + +Author: Piere de Myrica + +Release Date: December 17, 2007 [EBook #23883] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ZANZIBAR *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + + + + + + + +ZANZIBAR, DE STAPELPLAATS VAN OOST-AFRIKA. + +Naar het Fransch van Piere de Myrica. + + +Zanzibar heeft een verleden van bloedige oorlogen, waarin naast +grootsche heldendaden der conquistadores en der Arabieren, sombere +verhalen te hooren zijn over den slavenhandel, waar de naam van +Zanzibar aan verbonden is. + +Het eiland, waar de stad op is gebouwd, ligt midden op den weg der +schepen, die, met den moesson mee, langs de oostkust van Afrika varen, +en al sedert de verre oudheid was het een plaats van oponthoud voor al +diegenen, die goud, ivoor en wierook uit de kustlanden kwamen halen. De +Phoeniciërs, die hun zwerftochten tot het gebied van Ophir uitstrekten, +spreken van het land van Zendp (Zanzibar) en van de vriendelijke +ontvangst, hun te beurt gevallen bij de koningin van het eiland. + +De Arabieren van Maskate, die de Phoeniciërs opvolgden als bevaarders +van den Indischen Oceaan, zochten voor hun schepen een schuilplaats +te Zanzibar; zij zagen daarin een uitmuntende, veilige wijkplaats, op +natuurlijke wijze door de zee verdedigd, van waar uit ze het zwarte +werelddeel binnen konden gaan, dat hen aanlokte, maar waar ze zich +niet durfden vestigen uit vrees voor de aanvallen der stammen van de +Massaï's. De Arabieren namen de gewoonte aan, om elk jaar te Zanzibar +terug te komen; later vestigden velen er zich voor goed en stichtten +er de stad. Ze waren er geheel en al tehuis toen de schepen van Vasco +de Gama er verschenen. + +Die portugeesche expeditie, die, sterk door haar kanonnen, alles +op haar weg kort en klein sloeg, bombardeerde de arabische vesting +en hervormde die op haar manier. Volgens gewoonte werd er terstond +een fort aangelegd en een garnizoen geplaatst. De portugeesche +vlag wapperde boven de torens van Gama, totdat de imam van Maskate, +die door de bevolking der kuststreek te hulp was geroepen, haar had +verdreven uit alle havens van het noorden der Oostkust en haar had +teruggedrongen tot kaap Delgado. + +Van dien tijd af, die in de 17de eeuw viel, is Zanzibar onveranderlijk +in het bezit van de Mohammedanen gebleven. Het eiland wordt nu nog +beheerscht door een sultan, in naam vazal van dien van Maskate, +ginds bij de Perzische Golf, en die altijd in naam behoort tot het +geslacht van den overwinnaar der Christenen. Maar het gezag van +dien despoot is sterk achteruitgegaan. In 1885 maakte Duitschland, +onder voorwendsel den slavenhandel te moeten tegengaan krachtens +het tractaat van Berlijn, zich meester van de kust van kaap Delgado +tot Bagamoyo; Engeland nam, wat er overschoot. Die gebieden, met +de steden Dar es Salaam, Mombassa, Melinde en Lamoe, zijn dus niet +langer afhankelijk van den sultan, wiens grondgebied zich bepaalt +tot de eilanden Zanzibar, Sjagi-Sjagi en Pemba, en daar oefent de +inlandsche vorst, zooals wij zullen zien, nog maar een schijngezag uit. + +Deze herinneringen komen mij in de gedachte, terwijl ons schip zich +werkt door het kanaal, dat naar de ankerplaats voert. De kust, +waar we langs varen, is bezet met kokospalmen; een smal zandig +strand doet het donkere groen van den plantengroei sterk uitkomen en +onderstreept het blauw van de zee, die omboord wordt door zilveren +schuim. Dit panorama en de koraalrotsen met hun wisselende kleuren, +waar we doorheen varen, doen mij denken aan sommige landschappen in de +Stille Zuidzee. Maar daar, in Oceanië, zijn de vulkanische eilanden vol +bergen van reusachtige afmetingen, die voor den rand van koraalrotsen +een prachtigen achtergrond vormen, terwijl hier de eilanden, dank +zij der aanslibbing, vlak zijn, met uitzondering van enkele heuvels, +die boven de palmboschjes uitsteken. In de verte teekent een minaret +zich af tegen den donkerblauwen hemel; een reeks witte huizen komt +aan den oever in opklimmende verdiepingen voor den dag. Dat is de stad. + +Men had er mij teveel moois van verteld, voor ik uit Frankrijk +ging. Toen ik bezwaar maakte tegen de vermoeienissen en het weinig +prettige van deze campagne in den Indischen Oceaan, had men mij +met iets overtuigds toegevoegd; "Maar je zult Zanzibar zien!" een +vooruitzicht, dat mij scheen te moeten schadeloos stellen voor alle +onaangenaamheden. Ik ben nu aangekomen bij dat oord, gevierd door +mijn geestdriftigen verteller, en mijn ontnuchtering is groot. Van +zee uit gezien, ziet Zanzibar er somber uit, en heeft volstrekt +niets aantrekkelijks. + +Zanzibar is een natuurlijke haven. Het zou gemakkelijk en niet kostbaar +zijn geweest, die goed in orde te brengen; maar dat is niet gebeurd. De +post- en cargobooten ankeren op de reede en worden met lichters gelost +en geladen; er zijn zelfs geen werven, noch kaden, waar de booten +kunnen aanleggen. Ze worden bij laag water op het strand gezet en +ontvangen hun lading. Wanneer ze weer vlot zijn geworden, brengt men ze +onder de takels van de vrachtbooten. Schepen met weinig tonneninhoud, +dowhs en bagghala's, worden op deze primitieve wijze behandeld. + +Toch zijn er enkele pieren op palen gebouwd, nu eens door de consuls, +dan door sommige kooplieden, en nu ook door de regeering. Ik stap +naar de laatste en breng een bezoek aan onzen consul. Reeds hebben +de inboorlingen bezit van ons schip genomen; men kan er bijna geen +plaats meer vinden; die menschen gedragen zich met een vrijheid, die +ongehoord is en die ze op elk bij hen landend vaartuig toepassen; +men kan ze moeilijk kwijtraken. Bij de landing bespeur ik, dat de +aanlegplaats van Zijne Hoogheid afschuwelijk vermolmd is. Er wordt +mij gezegd, dat het voorzichtiger zal zijn, op het zand aan wal te +gaan en zich aan wal te laten dragen op den rug van een neger. Het +eenige wagentje brengt naar het kantoor van den engelschen commissaris; +dat had ik wel kunnen verwachten. + +Het is in den tijd van den oostmoesson. Een wolk van arabische schepen, +dowhs en bagghala's zijn in Zanzibar binnengeloopen en wachten voor hun +terugkeer naar Arabië op de verandering van wind. Ze zijn in groepen +ingedeeld en liggen bij de consulaten, waarbij ze behooren. Ten gevolge +van de draconische maatregelen, die ten opzichte van de slavenschepen +genomen worden tegenover de verdachte vlag van Maskate, hebben bijna al +de arabische schepen de nationaliteit aangenomen van een europeesche +mogendheid, die hun veiligheid waarborgt en tevens toezicht houdt +op hun ladingen. Aan den achtersteven van die schepen onderscheidt +men de door hen aangenomen vlaggen; de driekleur van Groot-Comore en +Madagascar, de duitsche vlag van de kolonie tegenover Zanzibar; de +engelsche vlag, de indische vlag. Een onderscheidingsteeken, waaronder +ze geregistreerd zijn bij de reederij, is een letter, gevolgd door +een nummer; Z bij voorbeeld voor Zanzibar, M voor Mayotta enz. + +Het zijn echte notedopjes met een inhoud tusschen 25 en 150 ton. Ze +brengen naar Zanzibar de dadels van Basra en Maskate, de boter van +Socotora, het zout uit Arabië en het vee der Somalilanden. Die +schepen, die verplicht zijn geworden door de bemoeiingen der +Anti-slavernijbeweging, om den slavenhandel te laten varen, trekken +uit dezen eerlijken handel nu goede voordeelen. + +De consul van Frankrijk woont niet als de meeste zijner collega's aan +zee; maar meer het land in heeft hij een oud, klassiek arabisch huis, +wit gekalkt en voorzien van een patio, waar palmen staan. Hij brengt +ons vlug op de hoogte van de politieke en economische toestanden +van het land, waar hij Frankrijk vertegenwoordigde. Onze invloed +is er aan het afnemen ondanks de nabijheid van Madagascar. Er zijn +maar weinig overgebleven van de talrijke kantoren, die eertijds door +Franschen werden gehouden. Nog pas weer moest een handelshuis van +beteekenis zijn faktorij liquideeren. Het is intusschen een troost, +dat onze weinige handelaren, die den sultan trouw zijn gebleven, +tot de oudste en meest geziene behooren. + +De fransche zendelingen hebben zich op het eiland gevestigd en dat, +als op zooveel andere plaatsen, zeer ten voordeele van Zanzibar. Ze +zijn de bouwmeesters geweest en de ontwerpers van de kathedraal, het +mooiste monument van de stad; ze besturen ook het fransche hospitaal. + +Van Frankrijks invloed getuigt nog in het sultanaat het bestaan van een +officiëel postkantoor met een directeur aan het hoofd, die door onze +regeering wordt benoemd en die alleen van haar afhankelijk is. Die +ambtenaar bepaalt er zich niet toe, de zakken met poststukken te +sluiten en ze te doen expediëeren aan boord der fransche mailbooten; +hij dient ook als tusschenpersoon tusschen Europa en de inwoners +van Zanzibar voor den dienst der geldzendingen. Hij is een soort van +bankier, die in plaats van wissels talons van postmandaten afgeeft, +betaalbaar in alle plaatsen in Europa. + +De Fransche post staat zeer goed aangeschreven. De klandizie, +voor het grootste deel bestaande uit inlandsche kooplieden, is zeer +uitgebreid. Deze instelling, die bijna gelijkstaat met een afstand +van het plaatselijk gezag, is hoogst gewichtig voor onze goede +vertegenwoordiging; zij geeft tevens vastheid aan den koers van ons +zilvergeld, dat tot op den laatsten tijd, wat de waarde betreft, +aan groote schommelingen onderworpen was. + +Ook moet niet vergeten worden, dat de Maatschappij der Messageries +Maritimes voor postverbindingen zorgt tusschen Zanzibar en Europa. De +engelsche schepen die in Zanzibar binnenloopen, bezorgen den dienst +tusschen Indië en deze haven, zoodat onze stoombooten geen andere +concurrenten hebben dan die van de duitsche Oost-Afrikacompagnie. De +volkomen veiligheid van het transport van geldswaarden aan boord +van schepen der Messageries Maritimes, door de aanwezigheid van den +agent-commissaris der regeering, is een der redenen van den voorspoed +van het kantoor te Zanzibar. En eindelijk geeft de aanwezigheid van +vele duizenden lieden van de Comoren, die dus fransche onderdanen +zijn en in Zanzibar hun zaken hebben en er hun fortuin zoeken, aan +onzen consul een groot overwicht. + +Er is bijna geen enkele streek, waar de consuls een zoo veelomvattende +rol spelen als op dit eiland. Niet enkel zijn ze geplaatst binnen +het gebied der conventies, die tusschen de europeesche mogendheden +aangaande Zanzibar gesloten zijn en die dus hun invloed vergrooten, +doordat het recht van politie en justitie over de europeesche +beschermelingen in hun handen is, maar ook ontleenen zij aan het +tractaat van Berlijn een reeks van buitengewone rechten en privileges. + +De arabische schepen hangen af van den consul, wiens vlag ze voeren, +en van hem alleen. Geen enkele andere plaatselijke autoriteit heeft +het recht er een onderzoek in te stellen. De kapitein en de geheele +bemanning, ingeschreven op de rol, staan in rechten onder de consulaire +rechtbanken; het consulaat wordt beschouwd als een vluchthaven voor de +vloot der arabische schepen, die er veilig zijn en er van een soort +van exterritorialiteit profiteeren. Dergelijke maatregelen zijn mede +genomen met het oog op den slavenhandel; maar die gewoonte is zoo +ingeroest bij de kooplieden van Soer en Maskate, dat de consuls der +verschillende naties er een streng toezicht op moeten uitoefenen en +toch niet afdoend kunnen zorgen, dat er geen slaven aan boord zijn. Een +internationaal bureau, waar de verschillende vertegenwoordigers zetelen +van de mogendheden, die het tractaat van Berlijn hebben onderteekend, +is belast met de opdracht, om alle daden van slavenhandel op te sporen, +ze aan te brengen en ze desnoods te berechten. + +Een der tolken, die voortdurend in de poort van het consulaat aanwezig +moet zijn, werd aangewezen, om mij te geleiden door de kronkelige +straatjes van de arabische stad. Exotische geuren ontsnapten uit de +half openstaande deuren der winkels, waar de waren zijn opgestapeld, +die voor den uitvoer bestemd zijn; de gekruide geur van de kruidnagelen +streed er met den stank van de copra. Negers gingen onophoudelijk +heen en weer en droegen op het hoofd de zware zakken, die ze naar de +booten moesten brengen. + +Zanzibar maakt echt den indruk, dien men verwacht van zulk een +koloniaal station. Het is inderdaad de belangrijkste plaats uit +de streek, en ondanks de brandende zon geeft ze een voorbeeld van +handelsdrukte. De invoer bedraagt voor een waarde van dertig millioen +francs, en de uitvoer voor nog twee of drie millioen meer. Zanzibar +is eigenlijk niet anders dan de stapelplaats voor Oost-Afrika. De +eilanden, die van het sultanaat afhankelijk zijn, brengen al heel +weinig voort buiten wat copra en kruidnagelen. De meeste artikelen, +die als transito-goederen Zanzibar passeeren, zijn niet eens afkomstig +uit de buurt, maar zijn bij voorbeeld ivoor uit Centraal Afrika, +uitgevoerd voor een waarde van 2 270 425 francs; gom, ingezameld aan +de kusten van Somaliland, en caoutchouc, verzameld over de geheele +uitgestrektheid van het vasteland, die in de lijsten van den uitvoer +voorkomen voor een waarde van 273 550 francs voor gom en van 622 350 +voor caoutchouc. In het algemeen gesproken, worden bijna alle deelen +der dieren, waarop gejaagd wordt, voor zoo ver ze een aanzienlijke +waarde vertegenwoordigen, als huiden, horens enz. naar Zanzibar +gevoerd, voordat ze naar Europa gaan. De voornaamste afnemers van +Zanzibar voor dien kustvaartdienst zijn de naburige landen: Duitsch +Oost-Afrika met een invoer van 4 515 700 francs; Engelsch Oost-Afrika +met 1 812 675 francs en het italiaansche Benadir met 1 102 875 francs. + +Frankrijk neemt eerst den tienden rang in als land van invoer voor +Zanzibar met 589 000 francs in 1900; na Indië, de drie reeds genoemde +koloniën, Duitschland, de Vereenigde Staten, België, Engeland en +de havens van Zuid-Afrika. Daartegenover koopen wij te Zanzibar +voor een waarde van 2 016 200 francs aan waren, vooral copra. Die +copra, het gedroogde vleesch uit de kokosnoot, wordt gebruikt door +de zeepfabrieken van Marseille. Daar onze handel zich zoo goed als +geheel bepaalt tot dien in copra, nemen we de zevende plaats in voor +den uitvoer. + +Door de Messageries Maritimes, wier paketbooten van de lijn +Madagascar-Réunion-Mauritius een keer van de twee in Zanzibar +binnenloopen, dat wil zeggen alle maanden, heeft die fransche lijn +een groot deel van den tonneninhoud der schepen voor haar rekening. + +Deze statistiek toont den achteruitgang van onzen handel aan, +die vroeger in deze streken de eerste was onder de wedijverende +mogendheden, vooral tegenover Duitschland, van welks op het oogenblik +almachtige vlag aan de oostkust van Afrika toen in het minst geen +notitie werd genomen. Wij hebben ons op Madagascar afgezonderd, +een eiland, waar men tot dien tijd niets mee had kunnen beginnen, +terwijl er zich in de buurt der groote meren allerlei veelbelovende +gebeurtenissen afspeelden. De toekomst zal leeren, of we wel met +oordeel hebben gehandeld.... + +Daar ben ik weer terug op het Gouvernementsplein, waar de gebouwen voor +de openbare diensten worden aangetroffen. Het sultanspaleis beslaat een +heele zijde ervan. Het is een opvallend gebouw met een hooge minaret +ernaast, en omringd door veranda's, die door sierlijke zuilen worden +gedragen. Maar het is een kartonnen huis, meer vertoonend dan het +in werkelijkheid waard is, want het werd maar van hout en pleister +opgetrokken in een tijd, toen het oude verblijf van den vorst in 1896 +door het engelsche eskader platgeschoten was. Links is de harem nog +intact gebleven; zijn muren met bastions geven er het aanzien van +een staatsgevangenis aan. Die gelijkenis is werkelijk nog zoo slecht +niet. In de plaats van zes uur, dat mijn horloge aanwijst, vormen de +wijzers op de groote klok van het gebouw een heel anderen hoek; ze +wijzen den mohammedaanschen tijd aan; vreemde tegenstelling tusschen +dat moderne instrument en de kinderen van den Islam, wier daden erdoor +worden geregeld en die zoo vastgeroest zitten in verouderde gewoonten. + +De zon zal spoedig ondergaan; de zanzibarsche soldaten komen samen +en nemen hun wapens in de hand in het portaal van het huis van den +sultan. Met muziek voorop scharen ze zich in het gelid tegenover den +vlaggestok. Elken dag op hetzelfde uur, dat het heele jaar door op deze +breedten het uur is van zonsondergang, gaat men er met onverbrekelijke +regelmatigheid toe over, de vlag in te halen volgens het ceremonieel +aan boord van oorlogsschepen in gebruik. In een gloeienden hemel van +buitensporig hoog rood gaat de vurige bol onder, die den geheelen +dag op den afrikaanschen grond heeft gebrand. Het is een snelle, +treffende daling; bijna zonder overgang komt men van verblindend licht +tot diepe duisternis. Een fanfare klinkt, het volkslied wordt gehoord, +terwijl zachtjes de scharlaken plooien van de vlag worden gevouwen; +dan zet de wacht de wapens neer en gaat in ernstige houding uiteen. + +Plotseling wordt het paleis verlicht. Electrische lampen werpen +een bleek schijnsel; een vuur wordt ontstoken in den toren van +het paleis, als aanwijzing dat Zijne Hoogheid ten paleize aanwezig +is. In de doorschijnende lucht lijken de veranda's boven elkaar, +met de opengewerkte balustrades in de breede lichtbundels op een +operettedroom, een decoratie voor een tooneel uit een stuk over den +Grooten Mogol of "Si j'étais roi". + +En inderdaad is de kinderachtige opvolger van sultan Seyed Bargasj +niet veel meer dan een operette-sultan. Zijn leger, op zijn Engelsch +ingericht, naar het model der corpsen in Soedan, staat onder een +oud-officier van het indische leger. De financiën en de douanerechten +staan onder contrôle van den bijzonderen commissaris van het Vereenigd +Koninkrijk, die zelf aan Engelands bevelen moet gehoorzamen. + +Een der origineele zijden van Zanzibar is de verscheidenheid van +rassen, die men er aantreft. De groote meerderheid der bewoners +zijn Zanzibari's. Die negers, bijna alle in slavernij levend, zijn +eigenlijk nog afkomstig van de autochthone kern der bevolking, door +de Phoeniciërs Zendp genoemd; maar al sinds lang heeft die groep +zich vermengd met den breeden en aanhoudend vloeienden stroom van +immigranten. Het is dan ook in werkelijkheid een mengeling van alle +stammen der afrikaansche kust, waaronder de arabische schepen telkens +opruiming hebben gehouden, om leden ervan mee te voeren, van Somaliland +af, dat vaak weerstond aan den slavenhandel, tot het Kafferland, +welks te zwakke inwoners men niet hard begeerde. Daar de kapiteins +zorgden, dat hun levende koopwaar voorzichtig werd uitgekozen, eer +ze werd ingescheept, zijn de Zanzibari's, onder wie het Bantoetype +op den voorgrond staat, meestal gespierd en sterk. Met een meer of +minder uitgesproken prognatisme, meer of minder dikke lippen, een +achteruit wijkend voorhoofd, zijn ze ver van aangenaam om te zien. + +Als men rekening houdt, met de zeden van de heeren, moet men aannemen, +dat de Arabieren, die meesters waren van het land, duidelijk hun +stempel hebben gedrukt op het voorkomen hunner bedienden. Uit +de kruising van die semieten met de negers is een maatschappij +ontstaan, die iets zeer eigenaardigs heeft, half en half arabisch, +terwijl de anthropologische en morphologische kenmerken bijna +niet bepaald kunnen worden, zoo onverwacht en uiteenloopend zijn +de verschijningsvormen. Deze zonen van slaven en Arabieren hebben +intusschen een algemeen kenmerk, namelijk hun taal. En zoo heeft +dan ook de linguistiek geholpen, om ze in groepen in te deelen +in de groote menschenfamilie. Ze worden Soeaheli's genoemd, voor +zoo ver ze wonen ten zuiden van de rivier, de Doeb, en Somali's, +voor zoo ver ze noordelijker wonen. Waar het arabische bloed het +overwicht heeft, verandert de physieke gesteldheid. Er zijn werkelijk +schoone Soeahelitypen. Het semitisme verfijnt de trekken, geeft +iets trotsch aan den blik, het geeft aan de huid een lichtere tint, +terwijl daarentegen het atavisme naar de zijde der negers op schoonere +lichaamsvormen werkt en aan den gang sierlijkheid en losheid verleent, +die aan alle zwarte rassen eigen is. + +Uit ethnographisch oogpunt, dat wil zeggen, in hun dagelijksche +gewoonten, staan de Soeaheli's boven de Arabieren. Ze hebben +van die laatsten de kleeding en de sieraden overgenomen, met +veronachtzaming van wat onder de veroveraars een aristocratische +beteekenis had. Inderdaad hebben dan ook alleen de Arabieren van +goede geboorte in deze streken de posten en ambten bezet, al dringen +dikwijls bastaarden, zonder dat van hun afkomst gewaagd wordt, zich +in staatsdienst. + +Zanzibari's, Soeaheli's, Arabieren, die zich al voor eeuwen op het +eiland hebben gevestigd, zijn de eenige inboorlingen van Zanzibar. De +andere individuen leven er als vreemdelingen; maar zonder van de +Europeanen te spreken en zonder de lieden van de Comoren te noemen, +noch de Somali's, die ieder een wijk hebben in de voorsteden der stad, +mag er nog wel in het bijzonder melding worden gemaakt van de Indiërs. + +Dat zijn de kooplieden en de handwerkslieden van Zanzibar. Na zich te +hebben meester gemaakt van alle kleine zaken en veel geld te hebben +bijeenverzameld, doen ze thans aan de europeesche handelshuizen een +geduchte concurrentie aan. De betrekkingen tusschen Voor-Indië en +Zanzibar zijn al heel oud. Daar de Arabieren het ware handelsinstinct +misten, hebben ze nooit die helpers kunnen ontberen, die tegenover hen +de rol spelen van de Joden in het gebied der Middellandsche Zee, en +van de Chineezen in het Uiterste Oosten. De Indiërs, die wij hebben +ontmoet, waren allen of banyanen, of schoenmakers, kleermakers, +passementwerkers, wapenfabrikanten of iets dergelijks. + +Behalve de Indiërs of Hindoes vindt men er ook nog veel +vertegenwoordigers van de Parsi's. Dat is wel een der vreemdste volken, +die den aardbodem bewonen. Perzen van oorsprong, en geweigerd hebbend +zich naar de wetten van den Islam te schikken, hebben zij zich al +eeuwen lang verscholen in noordelijk Indië, waar ze, geduld door de +verdraagzame Brahmanen, nog steeds den ouden godsdienst van Zoroaster +belijden en vuuraanbidders zijn. + +Op het stuk der godsdiensten kan men in Zanzibar geschikt vergelijkende +studiën maken. Naast de leerlingen van Zoroaster zijn er brahmaansche +Indiërs, mohammedaansche en boeddhistische Indiërs, dan mohammedaansche +Arabieren, mohammedaansche Somali's, die niet het ware geloof hebben, +Europeanen en Zanzibari's, die katholiek zijn of anglicaansch, of +luthersch of methodistisch of protestantsch en dan nog negers, die +fetisjisten zijn. Men kan er zelfs ook aanraking zoeken met soldaten +van het Leger des Heils. Al die menschen leven in volkomen vrede met +elkander; de veelheid der richtingen en gelooven draagt er juist toe +bij, de verschillende kerken rustig te houden. + +Elken avond om vier uur stelt de sultan vriendelijk een zijner +rijtuigen te onzer beschikking. Zijne Hoogheid heeft het monopolie der +gemakkelijke landauers. Twee prachtige indische paarden, in schitterend +tuig, worden gemend door een Zanzibarees in blauwe liverei en met de +fez op het hoofd, en voeren ons door het labyrinth van de straten van +Zanzibar. Achter ons zitten twee groote mannen in veel verguldsel, +die om beurten dienst doende als palfreniers of tolken, en voorloopers +of saïs, aan onze équipage den oosterschen stempel geven, die er aan +zou ontbreken zonder hen en zonder de fez van onzen koetsier. + +Het voorkomen van de verschillende wijken van de stad, die bij de +honderd duizend zielen telt, en waar men den draad van Ariadne zou +noodig hebben om niet te verdwalen, wisselt met de bevolking. Niet +ver van de zee bewonen de consuls, de europeesche kooplieden, +in overeenstemming met hun denkbeelden over hygiëne en openbare +gezondheid, ruime arabische woningen van veel verdiepingen, terwijl +hun hotels en clubs ook zoo gebouwd zijn. Er zijn veel vensters +aan die huizen ter luchtverversching; de meeste hebben boven het +terras een beschuttend dak en aan de meeste ziet men veranda's en +vooruitspringende balkons. + +Wij rijden de nauwe straatjes binnen; we ontdekken portugeesche +torens, ware vestingwerken, rechthoekig met dikke muren en getraliede +schietgaten. Die oude factorijen, tijdgenooten van de conquistadores, +hebben nog het strenge karakter van vorige eeuwen. Zij roepen maar te +duidelijk ons te binnen, waarvoor ze werden opgericht, en als toevallig +aan den hoek van een straat een der zware, met ijzer beslagen deuren, +die bijna onveranderlijk gesloten zijn, wordt geopend, verwacht men +een somberen stoet van slaven er uit te zien treden, komend uit de +diepte der donkere gangen. + +Wie woont er in die sombere huizen? Dat vraagt men zich dadelijk af, +als men er langs gaat. Het is niet moeilijk te raden, dat vele ervan +dienst doen als pakhuizen voor copra en specerijen, want dat verraadt +de geur; andere zijn nog in de handen van de arabische eigenaars; +weer andere zijn de woningen van rijke Indiërs of Parsi's, en de +zwijgende bewoners gaan er uit en in als donkere schaduwen. + +Uit die stille wijken komt men in de levendiger handelsstraten. Over +de geheele uitgestrektheid van een zeer lange middenstraat, die dwars +door Zanzibar loopt, hebben de banyanen, die zich in een zeer goede +klandizie verheugen, hun welvoorziene en goed ingerichte winkels. Het +is geen zeldzaamheid, dat naast hun zaak zich een engelsche of duitsche +collega heeft gevestigd en dat men tegenover een indischen "general +merchant" de apotheek ontmoet van een Europeaan met een uithangbord, +waarop de woorden "Deutsche Apotheke" en "Englisch Dispensary" +boven elkander. + +In de dwarsstraten wonen de winkeliers, die kleinere zaken drijven, de +groenteverkoopers en handwerklieden, gegroepeerd naar de bedrijven. Hun +luiken staan wijd open, en men kan de tentoongestelde waren goed +bekijken. Eerst de kleedingstukken van alle stijlen en modes, hangend +onder afdaken. Dan meubels en kisten van kamferhout, wapens, zilverwerk +en snijwerk. In die straten beweegt zich een dichte menigte. Kleine +indische kinderen zitten vóór de winkels en roepen de voorbijgangers +aan, om hen de goederen te doen bewonderen. Bij die knapen ontwaakt +al tegelijk met het verstand dadelijk de handelszucht. Achter +in den winkel ziet men dan de verdere familie, die een volmaakt +vertrouwen stelt in de handigheid en het winstbejag van den jeugdigen +spruit. Hier, in deze drukte, die zoo sterk verschilt van de rust +der andere wijken, vindt men als het ware een herhaling van een der +oeversteden van de Ganges. + +De aanblik van de menigte op de groentemarkt is treffend. Tegenover +de vele tentjes met eetwaren liggen op den grond hoopen vruchten, +kokosnoten en bananen en andere, in rieten manden. Vrouwen in wijde, +kleurige jurken verdringen er elkaar en schreeuwen om het hardst, +en het is duidelijk, dat zoo'n oude Zanzibarsche onze _dames de la +halle_ niet behoeft te benijden om haar stemorgaan. + +Met moeite komt ons rijtuig vooruit door dezen vloed van menschen, +en onze palfreniers moeten telkens uitstappen, om voor ons ruim baan +te maken. Daar zijn we in de voorsteden, waar armoedige hutjes staan, +van riet of takken opgetrokken door de ruwe hand van den eigenaar, +arme vroegere slaven, afkomstig uit alle deelen van Afrika. Die +negerdorpen vormen leelijke uitwassen op de stad. + +Dan volgt het eigenlijke buiten; de kokospalm overheerscht in +den plantengroei en men ziet overal de bekende, maar altijd mooie +palmboschjes. Het onderhout heeft hier in de verste verte niet de +kracht en den omvang van wat men op Ceylon ziet, noch de heerlijke +frischheid van Oceanië. Het heeft een afrikaansch karakter, en dat zegt +genoeg. De bladermassa der mangoboomen brengt donkergroene plekken +op de open plekken van het bosch. Van tijd tot tijd rijden we langs +aanplantingen van kruidnagelen, een der rijkdommen van Zanzibar. De +reeksen van fijne, edele boomen zijn een sieraad in het landschap, +dat nog al eentonig is. + +Langs de zee volgen de vervallen gebouwen elkaar op. Ieder sultan +begint op den dag van zijn troonsbestrijding een paleis te bouwen, +dat verlaten moet worden na zijn dood en waar dan niets aan mag +worden hersteld. Er is in die gewoonte, om den eeuwigen slaap van +den souverein niet te willen storen, door zijn oude aardsche woning +onaangetast te laten, iets eerbiedwekkends en dichterlijks. + +Wij keeren langs den zuidelijken weg terug, die het drukst begaan +wordt en het best is onderhouden, en rijden ook voorbij door muren +ingesloten parken, waar zich de clubs bevinden van de mohammedaansche +en brahmaansche banyanen en ook die van de Parsi's. Men herkent +den indischen geest aan die tuinen vol met roode bloemen, aan den +overvloed van arecapalmen, kamferboomen en hibiscusplanten, alles, +wat een weelderigen grond noodig heeft. De rijke Hindoes schommelen +in hun luie stoelen, lezen hun couranten, en gedragen zich met het +zelfvertrouwen van een lid van een voorname engelsche club. Men kan de +verschillende clubleden gemakkelijk onderscheiden aan hun hoofdtooisel, +want dat van de Parsi's bestaat uit een soort van bisschopsmuts van +wasdoek, de Mohammedanen dragen een geborduurd mutsje of een tulband +en de Brahmanen een puntig toeloopenden hoed. De priesters van alle +secten hebben bepaalde onderscheidingsteekenen, die hen in de openbare +aandacht aanbevelen. + +Op de dagen dat de muziek van den sultan zich doet hooren in den +Botanischen Tuin, zenden we ons rijtuig aan de poort van den tuin +heen. Binnen de muren van den tuin, waar reusachtige dadelpalmen +de opmerkzaamheid trekken, staat een muziektent, die tevens dient +als feestzaal en als restaurant. Op het uur van de five o'clock tea +vinden we daar de elegante wereld van Zanzibar, bestaande in hoofdzaak +uit zaakgelastigden en consuls. Die cosmopolitische vergadering is +aardig en belangwekkend; wij konden er vrijwat van genieten, want we +woonden veel bijeenkomsten en recepties bij in de consulaten. Wij +hebben vooral bewonderd, met hoeveel smaak de vrouwen des huizes, +onverschillig tot welke nationaliteit ze behoorden, partij hadden +weten te trekken van de moorsche hulpmiddelen. + +Onze booten, die op het strand liggen, om ons aan boord terug te +brengen, wachten ons en wij maken er gebruik van, als de zon is +ondergegaan. Het geluid der dynamo's, het gehijg der machines, die +electriciteit voortbrengen, al het krachtige scheepsleven brengen +ons tot de werkelijkheid terug, die door de indrukken van dat land +daar aan den wal voor ons verloren dreigde te zullen gaan. + +Thans geef ik mij rekenschap van de verborgen beteekenis der belofte: +"Ge zult Zanzibar zien!" Zanzibar is niet alleen een plaats, waar +men genoegelijk vertoeven kan, in tegenstelling van vele plaatsen, +die wij moeten aandoen op de kusten van den Indischen Oceaan, maar +het is ook op zich zelf een belangwekkende stad. Toch merkt men niet +op eens alle aantrekkelijkheid, want daarvoor moet men langer in een +plaats wezen, zich een weinig vertrouwd met de menschen en de dingen +hebben gemaakt, zoodat onze soldaten en onze kolonisten van Madagascar, +die in het voorbijgaan zich op het eiland hebben opgehouden, er de +bekoring niet in hebben kunnen ontdekken en een verkeerde voorstelling +van Zanzibar hebben. + +Weinig punten van onzen aardbol vereenigen zoo geschikt alle +studie-elementen, die men voor de kennis van landen en volken noodig +heeft. Alles werkt er toe mee, om van Zanzibar een veld te maken voor +proefnemingen op historisch en ethnografisch gebied en op dat van den +handel. In Zanzibar spiegelt zich af het leven van het geheele zwarte +werelddeel; men kan er de rassen leeren kennen, de zeden bestudeeren +en den ontwikkelingsgang in allerlei opzicht nagaan. Het eiland van +de Zendp was in het begin het punt, waar alle krachten van Afrika +samenkwamen, om van daar uit zich te richten naar Europa. Als men +de ruïnen onderzoekt, graaft men sporen op van alle beschavingen, +ontdekt herinneringen aan den heldenstrijd tusschen het Kruis en +de Halve Maan in den tijd der Renaissance en men kan er volgen de +uitstraling der macht van de Arabieren over de kust. Eindelijk kan men +bij dezen haard van de slavernij, onder de nog warme asch, kostbare +inlichtingen krijgen over datgene, wat de haat en de minachting der +menschen onderling voor leelijks in de wereld kunnen teweeg brengen. + +Het verveelde mij niet spoedig, te wandelen door de nauwe en bochtige +straatjes, waar het naar kruidnagelen en andere specerijen rook, +waar ik in aanraking kwam met een bedrijvige en veelkleurige +volksmassa. Ik trad binnen in de winkels van banyanen en ik liet +mij door de beleefde kooplieden alles uit de uitstalkasten vertoonen, +indische shawls en geborduurde sluiers, matwerk en oostersche tapijten, +haïks van kameelhaar. Ik bewonderde mooie snuisterijen van ivoor, van +lichtkleurig parelmoer, van been, van zilver en van geciseleerd koper. + +Ik behoef aan de banyanen slechts roepijen te geven, waarvan de waarde +overeenkomt met hun gewicht, en ze smelten die voor mij en geven ze +mij terug in den vorm van knoppen op wandelstokken, parapluieknoppen +en opgetuigde olifanten als sieraad, alles merkwaardig gesneden naar +onveranderlijke patronen. Maar wat de originaliteit van deze winkels +uitmaakt, is, dat men er naast de producten van een oudere beschaving +dan de onze ook nog de resten vindt van de echte woestijndieren: +pantervellen, leeuwen- en zebrahuiden, schrikwekkende horens +van rhinocerossen, riemen van nijlpaardenhuid. Vervolgens waren +er veel oude wapens van gesmeed ijzer, pijlen en pijlkokers van +de krijgshaftige stammen, die 25 jaar geleden door Stanley werden +ontdekt. De kinderlijke werktuigen van volken, die op de trap van het +ijzer zijn blijven staan, en de voortbrengselen der Hindoekunst te zien +tusschen de blinkende voorwerpen van onze moderne industrie, dat geeft +een goed denkbeeld van wat Zanzibar is, een wereldgalanteriewinkel. + +Toen ik de winkelstraat verliet, ontmoette ik de schippers van +de arabische schepen van Maskate; de Arabieren met hun trotsche +houding, die mij eerst geen blik waardig keurden, brengen mij nu +een broederlijken Salam, en ik kan niet nalaten de waardigheid op te +merken van die slavenhandelaars, die nog aan hun gordel, in scheeden +van opengewerkt zilver, oude kromme dolken dragen, met gedamasceerde +lemmetten. Reeds ben ik geen vreemdeling meer in deze stad; de +kleine Zanzibari's, wier specialiteit is, vreemdelingen lastig te +vallen, brengen mij een militairen groet. Bescheidener nemen de jonge +Soeaheli-meisjes mijn groet met een glimlach in ontvangst en laten +haar lichaam gracelijk wiegen onder de plooien van het bovenkleed, +dat sprekende kleuren draagt. + +Ons vertrek, dat voor vandaag was bepaald, is uitgesteld om onvoorziene +omstandigheden. Gebruik makend van den laatsten avond, ga ik nog +eens naar het voetgeschuifel der menigte luisteren, eer ik mijn +kruistocht hervat. + +Er worden bruiloften gevierd in de straten van Zanzibar, indische, +arabische en negerbruiloften, waarbij muziek van tamboerijnen en +fluiten. De jonggehuwden en zij, die hen vergezellen, hebben hun +mooiste kleederen aangetrokken; de Hindoes zijn gehuld in gazige +gewaden, met goud borduursel, de Arabieren dragen zijden gandoera's +en de negers hebben zich opgesierd met de barbaarsche fraaiigheden van +hun ras. Allen volvoeren de ritueele voorschriften van hun godsdienst, +den roof der echtgenooten, de bloedmenging en dergelijke plechtigheden, +waarbij het profane en het heilige wonderlijk zijn dooreengemengd. + +Op den oostelijken weg treffen we een schilderachtig schouwspel, +namelijk den terugkeer van Zijne Hoogheid. De sultan is den dag na onze +aankomst naar zijn landgoed vertrokken; hij keert daarvan terug op den +dag van ons eerst vastgesteld vertrek. Een eenvoudige toevalligheid, +zal men zeggen, maar een toevalligheid, die zich herhaalt bij de +komst van alle fransche schepen. Wij zien nu het profiel van den +sultan van Zanzibar in het licht der toortsen, te midden der hoog +opgeheven lansen van zijn gevolg. Die militaire demonstratie kon +niet verbergen, wat we bij iederen stap hadden opgemerkt: de macht +en invloed van den engelschen agent. + +Zanzibar verkeert in een toestand van verval. Inderdaad werken +de oorzaken, die de stichting van Zanzibar hebben bevorderd, niet +meer; zij, die den bloei der stad hebben bewerkt, tellen niet meer +mee. Sedert het menschenvleesch geen courant handelsartikel meer +is, zijn de zaken met drie vierden van hun omvang verminderd; de +noodzakelijkheid om een stapelplaats voor Afrika te zijn, bestaat +niet meer, nu er transportmaatschappijen zijn en de kustvaart der +stoombootondernemingen is ingesteld; en eindelijk is de oppermacht +van den Islam, die den samenhang der Soeaheli-stammen had kunnen +bevorderen, aan het wankelen gebracht, terwijl de belanghebbende +europeesche staten geen tusschenpersonen meer noodig hebben tusschen +hen en Europa. + +Als de handel, die nog den ouden loop volgt, nog van Zanzibar +gebruik maakt, toch doet alles vermoeden, dat hij er zich in de +naaste toekomst van zal verwijderen, om een meer rechtstreekschen +weg te volgen. Het eiland zal teruggebracht worden tot zijn eigen +hulpmiddelen. De Engelschen zien dat zoo goed in, dat ze niets doen +om het te verhinderen; ze besteden weinig of niets aan Zanzibar en +laten de haven zooals ze is. Daarentegen wedijveren aan den overkant, +op de afrikaansche kust, in Mombassa en Dar es Salaam, de Engelschen +en de Duitschers met elkander, om daarheen de producten van Centraal +Afrika te lokken en de karavanen dien kant uit te doen gaan. + +Zanzibar heeft als groot handels-entrepót zijn tijd gehad. Zijn dagen +zijn geteld. + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Zanzibar, de stapelplaats van +Oost-Afrika, by Piere de Myrica + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ZANZIBAR *** + +***** This file should be named 23883-8.txt or 23883-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/3/8/8/23883/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |