diff options
Diffstat (limited to '231.txt')
| -rw-r--r-- | 231.txt | 2705 |
1 files changed, 2705 insertions, 0 deletions
@@ -0,0 +1,2705 @@ +The Project Gutenberg EBook of The Georgics, by Virgil + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: The Georgics + +Author: Virgil + +Release Date: April 3, 2008 [EBook #231] + +Language: Latin + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE GEORGICS *** + + + + + + + + + + + + + +PUBLI VERGILI MARONIS + +GEORGICON + + + + LIBER I + + Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram + vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis + conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo + sit pecori, apibus quanta experientia parcis, + hinc canere incipiam. Vos, o clarissima mundi + lumina, labentem caelo quae ducitis annum, + Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus + Chaoniam pingui glandem mutavit arista, + poculaque inventis Acheloia miscuit uvis; + et vos, agrestum praesentia numina, Fauni, + ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae: + Munera vestra cano. Tuque o, cui prima frementem + fudit equum magno tellus percussa tridenti, + Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae + ter centum nivei tondent dumeta iuvenci; + ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei, + Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae, + adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva + inventrix, uncique puer monstrator aratri, + et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum, + dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri, + quique novas alitis non ullo semine fruges, + quique satis largum caelo demittitis imbrem; + tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum + concilia, incertum est, urbisne invisere, Caesar, + terrarumque velis curam et te maximus orbis + auctorem frugum tempestatumque potentem + accipiat, cingens materna tempora myrto, + an deus inmensi venias maris ac tua nautae + numina sola colant, tibi serviat ultima Thule + teque sibi generum Tethys emat omnibus undis, + anne novum tardis sidus te mensibus addas, + qua locus Erigonen inter Chelasque sequentis + panditur---ipse tibi iam bracchia contrahit ardens + Scorpius et caeli iusta plus parte reliquit--- + quidquid eris,---nam te nec sperant Tartara regem + nec tibi regnandi veniat tam dira cupido, + quamvis Elysios miretur Graecia campos + nec repetita sequi curet Proserpina matrem--- + da facilem cursum atque audacibus adnue coeptis + ignarosque viae mecum miseratus agrestis + ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari. + + Vere novo, gelidus canis cum montibus humor + liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit, + depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro + ingemere et sulco attritus splendescere vomer. + Illa seges demum votis respondet avari + agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit; + illius inmensae ruperunt horrea messes. + At prius ignotum ferro quam scindimus aequor, + ventos et varium caeli praediscere morem + cura sit ac patrios cultusque habitusque locorum + et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset. + Hic segetes, illic veniunt felicius uvae, + arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt + gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores, + India mittit ebur, molles sua tura Sabaei, + at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus + castorea, Eliadum palmas Epiros equarum. + Continuo has leges aeternaque foedera certis + inposuit natura locis, quo tempore primum + Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem, + unde homines nati, durum genus. Ergo age, terrae + pingue solum primis extemplo a mensibus anni + fortes invertant tauri glaebasque iacentis + pulverulenta coquat maturis solibus aestas; + at si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum + Arcturum tenui sat erit suspendere sulco: + illic, officiant laetis ne frugibus herbae, + hic, sterilem exiguus ne deserat humor harenam. + + Alternis idem tonsas cessare novalis + et segnem patiere situ durescere campum; + aut ibi flava seres mutato sidere farra, + unde prius laetum siliqua quassante legumen + aut tenuis fetus viciae tristisque lupini + sustuleris fragilis calamos silvamque sonantem. + Urit enim lini campum seges, urit avenae, + urunt Lethaeo perfusa papavera somno: + sed tamen alternis facilis labor, arida tantum + ne saturare fimo pingui pudeat sola neve + effetos cinerem inmundum iactare per agros. + Sic quoque mutatis requiescunt fetibus arva; + nec nulla interea est inaratae gratia terrae. + Saepe etiam sterilis incendere profuit agros + atque levem stipulam crepitantibus urere flammis: + sive inde occultas viris et pabula terrae + pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem + excoquitur vitium atque exsudat inutilis humor, + seu pluris calor ille vias et caeca relaxat + spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas, + seu durat magis et venas adstringit hiantis, + ne tenues pluviae rapidive potentia solis + acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat. + Multum adeo, rastris glaebas qui frangit inertis + vimineasque trahit cratis, iuvat arva, neque illum + flava Ceres alto nequiquam spectat Olympo; + et qui, proscisso quae suscitat aequore terga, + rursus in obliquum verso perrumpit aratro, + exercetque frequens tellurem atque imperat arvis. + Humida solstitia atque hiemes orate serenas, + agricolae; hiberno laetissima pulvere farra, + laetus ager: nullo tantum se Mysia cultu + iactat et ipsa suas mirantur Gargara messis. + Quid dicam, iacto qui semine comminus arva + insequitur cumulosque ruit male pinguis harenae + deinde satis fluvium inducit rivosque sequentis + et, cum exustus ager morientibus aestuat herbis, + ecce supercilio clivosi tramitis undam + elicit. illa cadens raucum per levia murmur + saxa ciet, scatebrisque arentia temperat arva. + Quid qui, ne gravidis procumbat culmus aristis, + luxuriem segetum tenera depascit in herba, + cum primum sulcos aequant sata. quique paludis + collectum humorem bibula deducit harena. + Praesertim incertis si mensibus amnis abundans + exit et obducto late tenet omnia limo, + unde cavae tepido sudant humore lacunae. + + Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores + versando terram experti, nihil inprobus anser + Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris + officiunt aut umbra nocet. Pater ipse colendi + haud facilem esse viam voluit, primusque per artem + movit agros curis acuens mortalia corda + nec torpere gravi passus sua regna veterno. + Ante Iovem nulli subigebant arva coloni; + ne signare quidem aut partiri limite campum + fas erat: in medium quaerebant ipsaque tellus + omnia liberius nullo poscente ferebat. + Ille malum virus serpentibus addidit atris + praedarique lupos iussit pontumque moveri, + mellaque decussit foliis ignemque removit + et passim rivis currentia vina repressit, + ut varias usus meditando extunderet artis + paulatim et sulcis frumenti quaereret herbam. + [Ut silicis venis abstrusum excuderet ignem.] + Tunc alnos primum fluvii sensere cavatas; + navita tum stellis numeros et nomina fecit, + Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton; + tum laqueis captare feras et fallere visco + inventum et magnos canibus circumdare saltus; + atque alius latum funda iam verberat amnem + alta petens, pelagoque alius trahit humida lina; + tum ferri rigor atque argutae lamina serrae,--- + nam primi cuneis scindebant fissile lignum + tum variae venere artes. Labor omnia vicit + inprobus et duris urgens in rebus egestas. + Prima Ceres ferro mortalis vertere terram + instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae + deficerent silvae et victum Dodona negaret. + Mox et frumentis labor additus, ut mala culmos + esset robigo segnisque horreret in arvis + carduus; intereunt segetes, subit aspera silva, + lappaeque tribolique, interque nitentia culta + infelix lolium et steriles dominantur avenae. + Quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris, + et sonitu terrebis aves, et ruris opaci + falce premes umbras votisque vocaveris imbrem, + heu magnum alterius frustra spectabis acervum, + concussaque famem in silvis solabere quercu. + + Dicendum et, quae sint duris agrestibus arma, + quis sine nec potuere seri nec surgere messes: + vomis et inflexi primum grave robur aratri + tardaque Eleusinae matris volventia plaustra + tribulaque traheaeque et iniquo pondere rastri; + virgea praeterea Celei vilisque supellex, + arbuteae crates et mystica vannus Iacchi. + Omnia quae multo ante memor provisa repones, + si te digna manet divini gloria ruris. + Continuo in silvis magna vi flexa domatur + in burim et curvi formam accipit ulmus aratri. + Huic a stirpe pedes temo protentus in octo, + binae aures, duplici aptantur dentalia dorso + caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus, + stivaque, quae currus a tergo torqueat imos, + et suspensa focis explorat robora fumus. + + Possum multa tibi veterum praecepta referre, + ni refugis tenuisque piget cognoscere curas. + Area cum primis ingenti aequanda cylindro + et vertenda manu et creta solidanda tenaci, + ne subeant herbae neu pulvere victa fatiscat, + tum variae inludant pestes: saepe exiguus mus + sub terris posuitque domos atque horrea fecit, + aut oculis capti fodere cubilia talpae, + inventusque cavis bufo et quae plurima terrae + monstra ferunt, populatque ingentem farris acervum + curculio atque inopi metuens formica senectae. + Contemplator item, cum se nux plurima silvis + induet in florem et ramos curvabit olentis. + Si superant fetus, pariter frumenta sequentur + magnaque cum magno veniet tritura calore; + at si luxuria foliorum exuberat umbra, + nequiquam pinguis palea teret area culmos. + Semina vidi equidem multos medicare serentis + et nitro prius et nigra perfundere amurca, + grandior ut fetus siliquis fallacibus esset, + et, quamvis igni exiguo, properata maderent. + Vidi lecta diu et multo spectata labore + degenerare tamen, ni vis humana quot annis + maxima quaeque manu legeret. Sic omnia fatis + in peius ruere ac retro sublapsa referri, + non aliter, quam qui adverso vix flumine lembum + remigiis subigit, si bracchia forte remisit, + atque illum in praeceps prono rapit alveus amni. + + Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis + Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis, + quam quibus in patriam ventosa per aequora vectis + pontus et ostriferi fauces temptantur Abydi. + Libra die somnique pares ubi fecerit horas + et medium luci atque umbris iam dividit orbem, + exercete, viri, tauros, serite hordea campis + usque sub extremum brumae intractabilis imbrem; + nec non et lini segetem et Cereale papaver + tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris, + dum sicca tellure licet, dum nubila pendent. + Vere fabis satio; tum te quoque, Medica, putres + accipiunt sulci et milio venit annua cura, + candidus auratis aperit cum cornibus annum + Taurus et averso cedens Canis occidit astro. + At si triticeam in messem robustaque farra + exercebis humum solisque instabis aristis, + ante tibi Eoae Atlantides abscondantur + Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae, + debita quam sulcis committas semina quamque + invitae properes anni spem credere terrae. + Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos + exspectata seges vanis elusit avenis. + Si vero viciamque seres vilemque phaselum + nec Pelusiacae curam aspernabere lentis, + haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes: + incipe et ad medias sementem extende pruinas. + + Idcirco certis dimensum partibus orbem + per duodena regit mundi Sol aureus astra. + Quinque tenent caelum zonae; quarum una corusco + semper sole rubens et torrida semper ab igni; + quam circum extremae dextra laevaque trahuntur + caeruleae, glacie concretae atque imbribus atris; + has inter mediamque duae mortalibus aegris + munere concessae divom, et via secta per ambas, + obliquus qua se signorum verteret ordo. + Mundus, ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arces + consurgit, premitur Libyae devexus in austros. + Hic vertex nobis semper sublimis; at illum + sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi. + Maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis + circum perque duas in morem fluminis Arctos, + Arctos Oceani metuentis aequore tingui. + Illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox, + semper et obtenta densentur nocte tenebrae, + aut redit a nobis Aurora diemque reducit; + nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis, + illic, sera rubens accendit lumina Vesper. + Hinc tempestates dubio praediscere caelo + possumus, hinc messisque diem tempusque serendi, + et quando infidum remis inpellere marmor + conveniat, quando armatas deducere classis, + aut tempestivam silvis evertere pinum. + + Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus, + temporibusque parem diversis quattuor annum. + Frigidus agricolam si quando continet imber, + multa, forent quae mox caelo properanda sereno, + maturare datur: durum procudit arator + vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres, + aut pecori signum aut numeros inpressit acervis. + Exacuunt alii vallos furcasque bicornis + atque Amerina parant lentae retinacula viti. + Nunc facilis rubea texatur fiscina virga, + nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo. + Quippe etiam festis quaedam exercere diebus + fas et iura sinunt; rivos deducere nulla + religio vetuit, segeti praetendere saepem, + insidias avibus moliri, incendere vepres, + balantumque gregem fluvio mersare salubri. + Saepe oleo tardi costas agitator aselli + vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens + incusum aut atrae massam picis urbe reportat. + + Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna + felicis operum. Quintam fuge: pallidus Orcus + Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando + Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea + et coniuratos caelum rescindere fratres. + Ter sunt conati inponere Pelio Ossam + scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum; + ter pater exstructos disiecit fulmine montis. + Septima post decimam felix et ponere vitem + et prensos domitare boves et licia telae + addere: nona fugae melior, contraria furtis. + + Multa adeo gelida melius se nocte dedere, + aut cum sole novo terras inrorat Eous. + Nocte leves melius stipulae, nocte arida prata + tondentur, noctes lentus non deficit humor. + Et quidam seros hiberni ad luminis ignis + pervigilat ferroque faces inspicat acuto; + interea longum cantu solata laborem + arguto coniunx percurrit pectine telas, + aut dulcis musti Volcano decoquit humorem + et foliis undam trepidi despumat aeni. + At rubicunda Ceres medio succiditur aestu + et medio tostas aestu terit area fruges. + Nudus ara, sere nudus; hiems ignava colono. + Frigoribus parto agricolae plerumque fruuntur + mutuaque inter se laeti convivia curant. + Invitat genialis hiems curasque resolvit, + ceu pressae cum iam portum tetigere carinae, + puppibus et laeti nautae inposuere coronas. + Sed tamen et quernas glandes tum stringere tempus + et lauri bacas oleamque cruentaque myrta, + tum gruibus pedicas et retia ponere cervis + auritosque sequi lepores, tum figere dammas, + stuppea torquentem Balearis verbera fundae, + cum nix alta iacet, glaciem cum flumina trudunt. + + Quid tempestates autumni et sidera dicam, + atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas, + quae vigilanda viris. vel cum ruit imbriferum ver, + spicea iam campis cum messis inhorruit et cum + frumenta in viridi stipula lactentia turgent. + Saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis + agricola et fragili iam stringeret hordea culmo, + omnia ventorum concurrere proelia vidi, + quae gravidam late segetem ab radicibus imis + sublimem expulsam eruerent; ita turbine nigro + ferret hiems culmumque levem stipulasque volantis. + Saepe etiam inmensum caelo venit agmen aquarum + et foedam glomerant tempestatem imbribus atris + collectae ex alto nubes; ruit arduus aether + et pluvia ingenti sata laeta boumque labores + diluit; inplentur fossae et cava flumina crescunt + cum sonitu fervetque fretis spirantibus aequor. + Ipse pater media nimborum in nocte corusca + fulmina molitur dextra; quo maxuma motu + terra tremit; fugere ferae et mortalia corda + per gentis humilis stravit pavor; ille flagranti + aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo + deicit; ingeminant austri et densissimus imber; + nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt. + Hoc metuens caeli menses et sidera serva, + frigida Saturni sese quo stella receptet, + quos ignis caelo Cyllenius erret in orbis. + In primis venerare deos atque annua magnae + sacra refer Cereri laetis operatus in herbis + extremae sub casum hiemis, iam vere sereno. + Tum pingues agni et tum mollissima vina, + tum somni dulces densaeque in montibus umbrae. + Cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret; + cui tu lacte favos et miti dilue Baccho, + terque novas circum felix eat hostia fruges, + omnis quam chorus et socii comitentur ovantes, + et Cererem clamore vocent in tecta; neque ante + falcem maturis quisquam supponat aristis, + quam Cereri torta redimitus tempora quercu + det motus incompositos et carmina dicat. + + Atque haec ut certis possemus discere signis, + aestusque pluviasque et agentis frigora ventos, + ipse Pater statuit, quid menstrua Luna moneret, + quo signo caderent austri, quid saepe videntes + agricolae propius stabulis armenta tenerent. + Continuo ventis surgentibus aut freta ponti + incipiunt agitata tumescere et aridus altis + montibus audiri fragor aut resonantia longe + litora misceri et nemorum increbrescere murmur. + Iam sibi tum a curvis male temperat unda carinis, + cum medio celeres revolant ex aequore mergi + clamoremque ferunt ad litora, cumque marinae + in sicco ludunt fulicae notasque paludes + deserit atque altam supra volat ardea nubem. + Saepe etiam stellas vento inpendente videbis + praecipitis caelo labi noctisque per umbram + flammarum longos a tergo albescere tractus; + saepe levem paleam et frondes volitare caducas + aut summa nantis in aqua colludere plumas. + At Boreae de parte trucis cum fulminat et cum + Eurique Zephyrique tonat domus: omnia plenis + rura natant fossis atque omnis navita ponto + humida vela legit. Numquam inprudentibus imber + obfuit: aut illum surgentem vallibus imis + aeriae fugere grues, aut bucula caelum + suspiciens patulis captavit naribus auras, + aut arguta lacus circumvolitavit hirundo + et veterem in limo ranae cecinere querelam. + Saepius et tectis penetralibus extulit ova + angustum formica terens iter et bibit ingens + arcus et e pastu decedens agmine magno + corvorum increpuit densis exercitus alis. + Iam variae pelagi volucres et quae Asia circum + dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri, + certatim largos umeris infundere rores: + nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas + et studio incassum videas gestire lavandi. + Tum cornix plena pluviam vocat inproba voce + et sola in sicca secum spatiatur harena. + Ne nocturna quidem carpentes pensa puellae + nescivere hiemem, testa cum ardente viderent + scintillare oleum et putris concrescere fungos. + + Nec minus ex imbri soles et aperta serena + prospicere et certis poteris cognoscere signis: + nam neque tum stellis acies obtunsa videtur, + nec fratris radiis obnoxia surgere Luna, + tenuia nec lanae per caelum vellera ferri; + non tepidum ad solem pinnas in litore pandunt + dilectae Thetidi alcyones, non ore solutos + inmundi meminere sues iactare maniplos. + At nebulae magis ima petunt campoque recumbunt, + solis et occasum servans de culmine summo + nequiquam seros exercet noctua cantus. + Adparet liquido sublimis in aere Nisus + et pro purpureo poenas dat Scylla capillo: + quacumque illa levem fugiens secat aethera pinnis, + ecce inimicus, atrox, magno stridore per auras + insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras, + illa levem fugiens raptim secat aethera pinnis + Tum liquidas corvi presso ter gutture voces + aut quater ingeminant, et saepe cubilibus altis + nescio qua praeter solitum dulcedine laeti + inter se in foliis strepitant; iuvat imbribus actis + progeniem parvam dulcisque revisere nidos; + haud equidem credo, quia sit divinitus illis + ingenium aut rerum fato prudentia maior; + verum ubi tempestas et caeli mobilis humor + mutavere vias et Iuppiter uvidus austris + denset, erant quae rara modo, et, quae densa, relaxat, + vertuntur species animorum et pectora motus + nunc alios, alios, dum nubila ventus agebat, + concipiunt: hinc ille avium concentus in agris + et laetae pecudes et ovantes gutture corvi. + + Si vero solem ad rapidum lunasque sequentis + ordine respicies, numquam te crastina fallet + hora neque insidiis noctis capiere serenae. + Luna, revertentis cum primum colligit ignis, + si nigrum obscuro conprenderit aera cornu, + maxumus agricolis pelagoque parabitur imber; + at si virgineum suffuderit ore ruborem, + ventus erit; vento semper rubet aurea Phoebe. + Sin ortu quarto, namque is certissimus auctor, + pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit, + totus et ille dies et qui nascentur ab illo + exactum ad mensem pluvia ventisque carebunt, + votaque servati solvent in litore nautae + Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae. + Sol quoque et exoriens et cum se condet in undas + signa dabit; solem certissima signa sequuntur, + et quae mane refert et quae surgentibus astris. + Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum + conditus in nubem medioque refugerit orbe, + suspecti tibi sint imbres; namque urget ab alto + arboribusque satisque Notus pecorique sinister. + Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese + diversi rumpent radii aut ubi pallida surget + Tithoni croceum linquens Aurora cubile, + heu male tum mitis defendet pampinus uvas: + tam multa in tectis crepitans salit horrida grando. + Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo, + profuerit meminisse magis; nam saepe videmus + ipsius in voltu varios errare colores: + caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros; + sin maculae incipient rutilo inmiscerier igni, + omnia tum pariter vento nimbisque videbis + fervere. Non illa quisquam me nocte per altum + ire, neque a terra moneat convellere funem. + At si, cum referetque diem condetque relatum, + lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis + et claro silvas cernes Aquilone moveri. + Denique quid vesper serus vehat, unde serenas + ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster, + sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum + audeat. Ille etiam caecos instare tumultus + saepe monet fraudemque et operta tumescere bella. + Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam, + cum caput obscura nitidum ferrugine texit + inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem. + Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti + obscenaeque canes inportunaeque volucres + signa dabant. Quotiens Cyclopum effervere in agros + vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam + flammarumque globos liquefactaque volvere saxa! + Armorum sonitum toto Germania caelo + audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes. + Vox quoque per lucos volgo exaudita silentis + ingens et simulacra modis pallentia miris + visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae, + infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt + et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant. + Proluit insano contorquens vertice silvas + fluviorum rex Eridanus camposque per omnis + cum stabulis armenta tulit. Nec tempore eodem + tristibus aut extis fibrae adparere minaces + aut puteis manare cruor cessavit et altae + per noctem resonare lupis ululantibus urbes. + Non alias caelo ceciderunt plura sereno + fulgura nec diri totiens arsere cometae. + ergo inter sese paribus concurrere telis + Romanas acies iterum videre Philippi; + nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro + Emathiam et latos Haemi pinguescere campos. + Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis + agricola incurvo terram molitus aratro + exesa inveniet scabra robigine pila + aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis + grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris. + Di patrii, Indigetes, et romule Vestaque mater, + quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas, + hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo + ne prohibete! Satis iam pridem sanguine nostro + Laomedonteae luimus periuria Troiae; + iam pridem nobis caeli te regia, Caesar, + invidet atque hominum queritur curare triumphos; + quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem, + tam multae scelerum facies; non ullus aratro + dignus honos, squalent abductis arva colonis + et curvae rigidum falces conflantur in ensem. + Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum; + vicinae ruptis inter se legibus urbes + arma ferunt; saevit toto Mars inpius orbe; + ut cum carceribus sese effudere quadrigae, + addunt in spatia et frustra retinacula tendens + fertur equis auriga neque audit currus habenas. + + + + + PUBLI VERGILI MARNOIS + + GEORGICON + + + LIBER II + + Hactenus arvorum cultus et sidera caeli, + nunc te, Bacche, canam, nec non silvestria tecum + virgulta et prolem tarde crescentis olivae. + Huc, pater o Lenaee---tuis hic omnia plena + muneribus, tibi pampineo gravidus autumno + floret ager, spumat plenis vindemia labris--- + huc, pater o Lenaee, veni nudataque musto + tingue novo mecum direptis crura cothurnis. + + Principio arboribus varia est natura creandis. + namque aliae nullis hominum cogentibus ipsae + sponte sua veniunt camposque et flumina late + curva tenent, ut molle siler lentaeque genestae, + populus et glauca canentia fronde salicta; + pars autem posito surgunt de semine, ut altae + castaneae nemorumque Iovi quae maxima frondet + aesculus atque habitae Grais oracula quercus. + Pullulat ab radice aliis densissima silva, + ut cerasis ulmisque; etiam Parnasia laurus + parva sub ingenti matris se subicit umbra. + Hos natura modos primum dedit, his genus omne + silvarum fruticumque viret nemorumque sacrorum. + + Sunt aliae, quas ipse via sibi repperit usus. + Hic plantas tenero abscindens de corpore matrum + deposuit sulcis, hic stirpes obruit arvo + quadrifidasque sudes et acuto robore vallos; + silvarumque aliae pressos propaginis arcus + exspectant et viva sua plantaria terra; + nil radicis egent aliae summumque putator + haud dubitat terrae referens mandare cacumen. + Quin et caudicibus sectis---mirabile dictu--- + truditur e sicco radix oleagina ligno. + Et saepe alterius ramos inpune videmus + vertere in alterius mutatamque insita mala + ferre pirum et prunis lapidosa rubescere corna. + + Quare agite o proprios generatim discite cultus, + agricolae, fructusque feros mollite colendo, + neu segnes iaceant terrae. Iuvat Ismara Baccho + conserere atque olea magnum vestire Taburnum. + Tuque ades inceptumque una decurre laborem, + O decus, o famae merito pars maxima nostrae, + Maecenas, pelagoque volans da vela patenti; + non ego cuncta meis amplecti versibus opto, + non, mihi si linguae centum sint oraque centum, + ferrea vox; ades et primi lege litoris oram. + In manibus terrae; non hic te carmine ficto + atque per ambages et longa exorsa tenebo. + + Sponte sua quae se tollunt in luminis oras, + infecunda quidem, sed laeta et fortia surgunt; + quippe solo natura subest. Tamen haec quoque, si quis + inserat aut scrobibus mandet mutata subactis, + exuerint silvestrem animum cultuque frequenti + in quascumque voles artis haud tarda sequentur. + Nec non et sterilis, quae stirpibus exit ab imis, + hoc faciat, vacuos si sit digesta per agros; + nunc altae frondes et rami matris opacant + crescentique adimunt fetus uruntque ferentem. + Iam quae seminibus iactis se sustulit arbos + tarda venit seris factura nepotibus umbram, + pomaque degenerant sucos oblita priores + et turpis avibus praedam fert uva racemos. + Scilicet omnibus est labor inpendendus et omnes + cogendae in sulcum ac multa mercede domandae. + Sed truncis oleae melius, propagine vites + respondent, solido Paphiae de robore myrtus; + plantis et durae coryli nascuntur et ingens + fraxinus Herculeaeque arbos umbrosa coronae + Chaoniique patris glandes, etiam ardua palma + nascitur et casus abies visura marinos. + + Inseritur vero et fetu nucis arbutus horrida, + et steriles platani malos gessere valentis; + castaneae fagus, ornusque incanuit albo + flore piri glandemque sues fregere sub ulmis. + Nec modus inserere atque oculos inponere simplex. + Nam qua se medio trudunt de cortice gemmae + et tenuis rumpunt tunicas, angustus in ipso + fit nodo sinus: huc aliena ex arbore germen + includunt udoque docent inolescere libro. + Aut rursum enodes trunci resecantur et alte + finditur in solidum cuneis via, deinde feraces + plantae inmittuntur: nec longum tempus, et ingens + exsilit ad caelum ramis felicibus arbos + miraturque novas frondes et non sua poma. + + Praeterea genus haud unum nec fortibus ulmis + nec salici lotoque neque Idaeis cyparissis, + nec pingues unam in faciem nascuntur olivae, + orchades et radii et amara pausia baca + pomaque et Alcinoi silvae, nec surculus idem + Crustumiis Syriisque piris gravibusque volemis. + Non eadem arboribus pendet vindemia nostris, + quam Methymnaeo carpit de palmite Lesbos; + sunt Thasiae vites, sunt et Mareotides albae, + pinguibus hae terris habiles, levioribus illae, + et passo Psithia utilior tenuisque Lageos + temptatura pedes olim vincturaque linguam, + purpureae preciaeque, et quo te carmine dicam, + Rhaetica? Nec cellis ideo contende Falernis. + Sunt et Amineae vites, firmissima vina, + Tmolius adsurgit quibus et rex ipse Phanaeus; + Argitisque minor, cui non certaverit ulla + aut tantum fluere aut totidem durare per annos. + Non ego te, Dis et mensis accepta secundis, + transierim, Rhodia, et tumidis, Bumaste, racemis. + Sed neque quam multae species nec nomina quae sint, + est numerus; neque enim numero conprendere refert; + quem qui scire velit, Libyci velit aequoris idem + discere quam multae Zephyro turbentur harenae, + aut ubi navigiis violentior incidit Eurus, + nosse, quot Ionii veniant ad litora fluctus. + + Nec vero terrae ferre omnes omnia possunt. + fluminibus salices crassisque paludibus alni + nascuntur, steriles saxosis montibus orni; + litora myrtetis laetissima; denique apertos + Bacchus amat collis, aquilonem et frigora taxi. + Aspice et extremis domitum cultoribus orbem + Eoasque domos Arabum pictosque Gelonos: + divisae arboribus patriae. Sola India nigrum + fert ebenum, solis est turea virga Sabaeis. + Quid tibi odorato referam sudantia ligno + balsamaque et bacas semper frondentis acanthi? + Quid nemora Aethiopum molli canentia lana, + velleraque ut foliis depectant tenuia Seres; + aut quos Oceano propior gerit India lucos, + extremi sinus orbis, ubi aera vincere summum + arboris haud ullae iactu potuere sagittae? + Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris. + Media fert tristis sucos tardumque saporem + felicis mali, quo non praesentius ullum, + pocula si quando saevae infecere novercae, + miscueruntque herbas et non innoxia verba, + auxilium venit ac membris agit atra venena. + Ipsa ingens arbos faciemque simillima lauro; + et, si non alium late iactaret odorem, + laurus erat; folia haud ullis labentia ventis; + flos ad prima tenax; animas et olentia Medi + ora fovent illo et senibus medicantur anhelis. + sed neque Medorum, silvae ditissima, terra, + nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus + laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi + totaque turiferis Panchaia pinguis harenis. + Haec loca non tauri spirantes naribus ignem + invertere satis inmanis dentibus hydri + nec galeis densisque virum seges horruit hastis; + sed gravidae fruges et Bacchi Massicus humor + inplevere; tenent oleae armentaque laeta. + Hinc bellator equus campo sese arduus infert; + hinc albi, Clitumne, greges et maxima taurus + victima, saepe tuo perfusi flumine sacro, + Romanos ad templa deum duxere triumphos. + Hic ver adsiduum atque alienis mensibus aestas + bis gravidae pecudes, bis pomis utilis arbos. + At rabidae tigres absunt et saeva leonum + semina nec miseros fallunt aconita legentis + nec rapit inmensos orbis per humum neque tanto + squameus in spiram tractu se colligit anguis. + Adde tot egregias urbes operumque laborem, + tot congesta manu praeruptis oppida saxis + fluminaque antiquos subter labentia muros. + An mare, quod supra, memorem, quodque adluit infra + anne lacus tantos? Te, Lari maxume, teque, + fluctibus et fremitu adsurgens Benace marino + an memorem portus Lucrinoque addita claustra + atque indignatum magnis stridoribus aequor + Iulia qua ponto longe sonat unda refuso + Tyrrhenusque fretis inmittitur aestus Avernis? + Haec eadem argenti rivos aerisque metalla + ostendit venis atque auro plurima fluxit. + Haec genus acre virum, Marsos pubemque Sabellam + adsuetumque malo Ligurem Volscosque verutos + extulit, haec Decios, Marios, magnosque Camillos, + Scipiadas duros bello et te, maxume Caesar, + qui nunc extremis Asiae iam victor in oris + inbellem avertis Romanis arcibus Indum. + Salve, magna parens frugum, Saturnia tellus, + magna virum; tibi res antiquae laudis et artem + ingredior, sanctos ausus recludere fontis, + Ascraeumque cano Romana per oppida carmen. + + Nunc locus arvorum ingeniis: quae robora cuique, + quis color et quae sit rebus natura ferendis. + Difficiles primum terrae collesque maligni, + tenuis ubi argilla et dumosis calculus arvis, + Palladia gaudent silva vivacis olivae. + Indicio est tractu surgens oleaster eodem + plurimus et strati bacis silvestribus agri. + At quae pinguis humus dulcique uligine laeta, + quique frequens herbis et fertilis ubere campus--- + qualem saepe cava montis convalle solemus + despicere; huc summis liquuntur rupibus amnes + felicemque trahunt limum---quique editus austro + et filicem curvis invisam pascit aratris: + hic tibi praevalidas olim multoque fluentis + sufficiet Baccho vitis, hic fertilis uvae, + hic laticis, qualem pateris libamus et auro, + inflavit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras, + lancibus et pandis fumantia reddimus exta. + Sin armenta magis studium vitulosque tueri + aut ovium fetum aut urentis culta capellas, + saltus et saturi petito longinqua Tarenti + et qualem infelix amisit Mantua campum, + pascentem niveos herboso flumine cycnos; + non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt; + et, quantum longis carpent armenta diebus, + exigua tantum gelidus ros nocte reponet. + Nigra fere et presso pinguis sub vomere terra + et cui putre solum,---namque hoc imitamur arando--- + optima frumentis; non ullo ex aequore cernes + plura domum tardis decedere plaustra iuvencis; + aut unde iratus silvam devexit arator + et nemora evertit multos ignava per annos + antiquasque domos avium cum stirpibus imis + eruit; illae altum nidis petiere relictis, + at rudis enituit inpulso vomere campus. + Nam ieiuna quidem clivosi glarea ruris + vix humilis apibus casias roremque ministrat; + et tophus scaber et nigris exesa chelydris + creta negant alios aeque serpentibus agros + dulcem ferre cibum et curvas praebere latebras. + Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris + et bibit humorem et, cum volt, ex se ipsa remittit + quaeque suo semper viridi se gramine vestit + nec scabie et salsa laedit robigine ferrum: + illa tibi laetis intexet vitibus ulmos, + illa ferax oleo est, illam experiere colendo + et facilem pecori et patientem vomeris unci. + Talem dives arat Capua et vicina Vesevo + ora iugo et vacuis Clanius non aequus Acerris. + + Nunc, quo quamque modo possis cognoscere, dicam. + Rara sit an supra morem si densa requires--- + altera frumentis quoniam favet, altera Baccho, + densa magis Cereri, rarissima quaeque Lyaeo--- + ante locum capies oculis alteque iubebis + in solido puteum demitti omnemque repones + rursus humum et pedibus summas aequabis harenas. + Si deerunt, rarum pecorique et vitibus almis + aptius uber erit; sin in sua posse negabunt + ire loca et scrobibus superabit terra repletis, + spissus ager; glaebas cunctantis crassaque terga + exspecta et validis terram proscinde iuvencis. + Salsa autem tellus et quae perhibetur amara, + frugibus infelix---ea nec mansuescit arando + nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat--- + tale dabit specimen: tu spisso vimine qualos + colaque prelorum fumosis deripe tectis; + huc ager ille malus dulcesque a fontibus undae + ad plenum calcentur; aqua eluctabitur omnis + scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae; + at sapor indicium faciet manifestus et ora + tristia temptantum sensu torquebit amaro. + Pinguis item quae sit tellus, hoc denique pacto + discimus: haud umquam manibus iactata fatiscit, + sed picis in morem ad digitos lentescit habendo. + Humida maiores herbas alit, ipsaque iusto + laetior. Ah nimium ne sit mihi fertilis illa + nec se praevalidam primis ostendat aristis! + Quae gravis est, ipso tacitam se pondere prodit, + quaeque levis. Promptum est oculis praediscere nigram, + et quis cui color. At sceleratum exquirere frigus + difficile est: piceae tantum taxique nocentes + interdum aut hederae pandunt vestigia nigrae + his animadversis terram multo ante memento + excoquere et magnos scrobibus concidere montis, + ante supinatas aquiloni ostendere glaebas, + quam laetum infodias vitis genus. Optima putri + arva solo: id venti curant gelidaeque pruinae + et labefacta movens robustus iugera fossor. + Ac si quos haud ulla viros vigilantia fugit, + ante locum similem exquirunt, ubi prima paretur + arboribus seges et quo mox digesta feratur, + mutatam ignorent subito ne semina matrem. + Quin etiam caeli regionem in cortice signant, + ut, quo quaeque modo steterit, qua parte calores + Austrinos tulerit, quae terga obverterit axi, + restituant: adeo in teneris consuescere multum est. + Collibus an plano melius sit ponere vitem, + quaere prius. Si pinguis agros metabere campi, + densa sere; in denso non segnior ubere Bacchus; + sin tumulis adclive solum collisque supinos, + indulge ordinibus, nec setius omnis in unguem + arboribus positis secto via limite quadret. + Ut saepe ingenti bello cum longa cohortis + explicuit legio et campo stetit agmen aperto, + directaeque acies, ac late fluctuat omnis + aere renidenti tellus, necdum horrida miscent + proelia, sed dubius mediis Mars errat in armis: + omnia sint paribus numeris dimensa viarum; + non animum modo uti pascat prospectus inanem, + sed quia non aliter viris dabit omnibus aequas + terra neque in vacuum poterunt se extendere rami. + + Forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras. + ausim vel tenui vitem committere sulco. + Altior ac penitus terrae defigitur arbos, + aesculus in primis, quae quantum vertice ad auras + aetherias, tantum radice in Tartara tendit. + Ergo non hiemes illam, non flabra neque imbres + convellunt; inmota manet, multosque nepotes, + multa virum volvens durando saecula vincit. + Tum fortis late ramos et bracchia pandens + huc illuc, media ipsa ingentem sustinet umbram. + + Neve tibi ad solem vergant vineta cadentem, + Neve inter vitis corylum sere, neve flagella + summa pete aut summa defringe ex arbore plantas + tantus amor terrae---neu ferro laede retunso + semina, neve oleae silvestris insere truncos: + nam saepe incautis pastoribus excidit ignis, + qui furtim pingui primum sub cortice tectus + robora conprendit frondesque elapsus in altas + ingentem caelo sonitum dedit; inde secutus + per ramos victor perque alta cacumina regnat + et totum involvit flammis nemus et ruit atram + ad caelum picea crassus caligine nubem, + praesertim si tempestas a vertice silvis + incubuit glomeratque ferens incendia ventus. + Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti + possunt atque ima similes revirescere terra; + infelix superat foliis oleaster amaris. + + Nec tibi tam prudens quisquam persuadeat auctor + tellurem Borea rigidam spirante movere. + Rura gelu tum claudit hiems nec semine iacto + concretam patitur radicem adfigere terrae. + Optima vinetis satio, cum vere rubenti + candida venit avis longis invisa colubris, + prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol + nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas. + Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis; + vere tument terrae et genitalia semina poscunt. + Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether + coniugis in gremium laetae descendit et omnis + magnus alit magno commixtus corpore fetus. + Avia tum resonant avibus virgulta canoris + et Venerem certis repetunt armenta diebus; + parturit almus ager Zephyrique tepentibus auris + laxant arva sinus; superat tener omnibus humor; + inque novos soles audent se germina tuto + credere, nec metuit surgentis pampinus austros + aut actum caelo magnis aquilonibus imbrem, + sed trudit gemmas et frondes explicat omnis. + Non alios prima crescentis origine mundi + inluxisse dies aliumve habuisse tenorem + crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat + orbis et hibernis parcebant flatibus Euri, + cum primae lucem pecudes hausere virumque + terrea progenies duris caput extulit arvis, + inmissaeque ferae silvis et sidera caelo. + Nec res hunc tenerae possent perferre laborem, + si non tanta quies iret frigusque caloremque + inter, et exciperet caeli indulgentia terras. + + Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros, + sparge fimo pingui et multa memor occule terra, + aut lapidem bibulum aut squalentis infode conchas; + inter enim labentur aquae tenuisque subibit + halitus atque animos tollent sata; iamque reperti, + qui saxo super atque ingentis pondere testae + urgerent; hoc effusos munimen ad imbris, + hoc, ubi hiulca siti findit canis aestifer arva. + + Seminibus positis superest diducere terram + saepius ad capita et duros iactare bidentis, + aut presso exercere solum sub vomere et ipsa + flectere luctantis inter vineta iuvencos; + tum levis calamos et rasae hastilia virgae + fraxineasque aptare sudes furcasque valentis, + viribus eniti quarum et contemnere ventos + adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos. + + Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas, + parcendum teneris, et dum se laetus ad auras + palmes agit laxis per purum inmissus habenis, + ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis + carpendae manibus frondes interque legendae. + Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos + exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde--- + ante reformidant ferrum---tum denique dura + exerce imperia et ramos conpesce fluentis. + + Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum, + praecipue dum frons tenera inprudensque laborum; + cui super indignas hiemes solemque potentem + silvestres uri adsidue capreaeque sequaces + inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae. + Frigora nec tantum cana concreta pruina + aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas, + quantum illi nocuere greges durique venenum + dentis et admorso signata in stirpe cicatrix. + Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris + caeditur et veteres ineunt proscaenia ludi + praemiaque ingeniis pagos et compita circum + thesidae posuere atque inter pocula laeti + mollibus in pratis unctos saluere per utres. + Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni + versibus incomptis ludunt risuque soluto + oraque corticibus sumunt horrenda cavatis + et te, Bacche, vocant per carmina laeta tibique + oscilla ex alta suspendunt mollia pinu. + Hinc omnis largo pubescit vinea fetu, + conplentur vallesque cavae saltusque profundi, + et quocumque deus circum caput egit honestum. + Ergo rite suum Baccho dicemus honorem + carminibus patriis lancesque et liba feremus + et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram + pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis. + + Est etiam ille labor curandis vitibus alter, + cui numquam exhausti satis est: namque omne quot annis + terque quaterque solum scindendum glebaque versis + aeternum frangenda bidentibus, omne levandum + fronde nemus. Redit agricolis labor actus in orbem + atque in se sua per vestigia volvitur annus. + Ac iam olim, seras posuit cum vinea frondes, + frigidus et silvis aquilo decussit honorem, + iam tum acer curas venientem extendit in annum + rusticus et curvo Saturni dente relictam + persequitur vitem attondens fingitque putando. + Primus humum fodito, primus devecta cremato + sarmenta et vallos primus sub tecta referto; + postremus metito. Bis vitibus ingruit umbra, + bis segetem densis obducunt sentibus herbae; + durus uterque labor: laudato ingentia rura, + exiguum colito. Nec non etiam aspera rusci + vimina per silvam et ripis fluvialis arundo + caeditur, incultique exercet cura salicti. + Iam vinctae vites, iam falcem arbusta reponunt, + iam canit effectos extremus vinitor antes: + sollicitanda tamen tellus pulvisque movendus + et iam maturis metuendus Iuppiter uvis. + + Contra non ulla est oleis cultura; neque illae + procurvam exspectant falcem rastrosque tenacis, + cum semel haeserunt arvis aurasque tulerunt; + ipsa satis tellus, cum dente recluditur unco, + sufficit humorem et gravidas, cum vomere, fruges. + Hoc pinguem et placitam Paci nutritor olivam. + + Poma quoque, ut primum truncos sensere valentis + et viris habuere suas, ad sidera raptim + vi propria nituntur opisque haud indiga nostrae. + Nec minus interea fetu nemus omne gravescit + sanguineisque inculta rubent aviaria bacis. + Tondentur cytisi, taedas silva alta ministrat, + pascunturque ignes nocturni et lumina fundunt. + Et dubitant homines serere atque inpendere curam + quid maiora sequar?---salices humilesque genestae + aut illae pecori frondem aut pastoribus umbram + Sufficiunt saepemque satis et pabula melli--- + et iuvat undantem buxo spectare Cytorum + naryciaeque picis lucos, iuvat arva videre + non rastris, hominum non ulli obnoxia curae. + Ipsae Caucasio steriles in vertice silvae, + quas animosi Euri adsidue franguntque feruntque, + dant alios aliae fetus, dant utile lignum + navigiis pinus, domibus cedrumque cupressosque. + Hinc radios trivere rotis, hinc tympana plaustris + agricolae et pandas ratibus posuere carinas, + viminibus salices fecundae, frondibus ulmi, + at myrtus validis hastilibus et bona bello + cornus, Ituraeos taxi torquentur in arcus. + Nec tiliae leves aut torno rasile buxum + non formam accipiunt ferroque cavantur acuto. + Nec non et torrentem undam levis innatat alnus, + missa Pado; nec non et apes examina condunt + corticibusque cavis vitiosaeque ilicis alvo. + Quid memorandum aeque Baccheia dona tulerunt + Bacchus et ad culpam causas dedit; ille furentis + centauros leto domuit, Rhoetumque Pholumque + et magno Hylaeum Lapithis cratere minantem. + + O fortunatos nimium, sua si bona norint, + agricolas! quibus ipsa procul discordibus armis + fundit humo facilem victum iustissima tellus. + Si non ingentem foribus domus alta superbis + mane salutantum totis vomit aedibus undam, + nec varios inhiant pulchra testudine postis + inlusasque auro vestes Ephyreiaque aera, + alba neque Assyrio fucatur lana veneno + nec casia liquidi corrumpitur usus olivi: + at secura quies et nescia fallere vita, + dives opum variarum, at latis otia fundis--- + speluncae vivique lacus et frigida Tempe + mugitusque boum mollesque sub arbore somni--- + non absunt; illic saltus ac lustra ferarum + et patiens operum exiguoque adsueta iuventus, + sacra deum sanctique patres; extrema per illos + iustitia excedens terris vestigia fecit. + + Me vero primum dulces ante omnia Musae, + quarum sacra fero ingenti percussus amore, + accipiant caelique vias et sidera monstrent, + defectus solis varios lunaeque labores; + unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant + obicibus ruptis rursusque in se ipsa residant, + quid tantum Oceano properent se tinguere soles + hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet. + Sin, has ne possim naturae accedere partis, + frigidus obstiterit circum praecordia sanguis: + rura mihi et rigui placeant in vallibus amnes, + flumina amem silvasque inglorius. O ubi campi + Spercheosque et virginibus bacchata Lacaenis + Taygeta! O, qui me gelidis convallibus Haemi + sistat et ingenti ramorum protegat umbra! + Felix, qui potuit rerum cognoscere causas, + atque metus omnis et inexorabile fatum + subiecit pedibus strepitumque Acherontis avari. + Fortunatus et ille, deos qui novit agrestis, + panaque Silvanumque senem Nymphasque sorores: + illum non populi fasces, non purpura regum + flexit et infidos agitans discordia fratres + aut coniurato descendens Dacus ab Histro, + non res Romanae perituraque regna; neque ille + aut doluit miserans inopem aut invidit habenti + quos rami fructus, quos ipsa volentia rura + sponte tulere sua, carpsit; nec ferrea iura + insanumque forum aut populi tabularia vidit. + sollicitant alii remis freta caeca ruuntque + in ferrum, penetrant aulas et limina regum; + hic petit excidiis urbem miserosque Penatis, + ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro; + condit opes alius defossoque incubat auro; + hic stupet attonitus rostris; hunc plausus hiantem + per cuneos---geminatus enim plebisque patrumque--- + corripuit; gaudent perfusi sanguine fratrum, + exsilioque domos et dulcia limina mutant + atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem. + Agricola incurvo terram dimovit aratro: + hinc anni labor, hinc patriam parvosque nepotes + sustinet, hinc armenta boum meritosque iuvencos. + Nec requies, quin aut pomis exuberet annus + aut fetu pecorum aut cerealis mergite culmi, + proventuque oneret sulcos atque horrea vincat. + Venit hiems: teritur Sicyonia baca trapetis, + glande sues laeti redeunt, dant arbuta silvae; + et varios ponit fetus autumnus et alte + mitis in apricis coquitur vindemia saxis. + Interea dulces pendent circum oscula nati, + casta pudicitiam servat domus, ubera vaccae + lactea demittunt pinguesque in gramine laeto + inter se adversis luctantur cornibus haedi. + Ipse dies agitat festos fususque per herbam, + ignis ubi in medio et socii cratera coronant, + te libans, Lenaee, vocat pecorisque magistris + velocis iaculi certamina ponit in ulmo, + corporaque agresti nudant praedura palaestrae. + Hanc olim veteres vitam coluere Sabini, + hanc Remus et frater, sic fortis Etruria crevit + scilicet et rerum facta est pulcherrima Roma, + septemque una sibi muro circumdedit arces. + Ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante + inpia quam caesis gens est epulata iuvencis, + aureus hanc vitam in terris Saturnus agebat; + necdum etiam audierant inflari classica, necdum + inpositos duris crepitare incudibus enses. + Sed nos inmensum spatiis confecimus aequor, + et iam tempus equum fumantia solvere colla. + + + + + PUBLI VERGILI MARONIS + + GEORGICON + + + LIBER III + + Te quoque, magna Pales, et te memorande canemus + pastor ab Amphryso, vos, silvae amnesque Lycaei. + Cetera, quae vacuas tenuissent carmine mentes, + omnia iam volgata: quis aut Eurysthea durum + aut inlaudati nescit Busiridis aras? + Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos + Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno, + acer equis? Temptanda via est, qua me quoque possim + tollere humo victorque virum volitare per ora. + Primus ego in patriam mecum, modo vita supersit, + Aonio rediens deducam vertice Musas; + primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palmas, + et viridi in campo templum de marmore ponam + propter aquam. Tardis ingens ubi flexibus errat + Mincius et tenera praetexit arundine ripas. + In medio mihi Caesar erit templumque tenebit: + illi victor ego et Tyrio conspectus in ostro + centum quadriiugos agitabo ad flumina currus. + Cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi + cursibus et crudo decernet Graecia caestu. + Ipse caput tonsae foliis ornatus olivae + dona feram. Iam nunc sollemnis ducere pompas + ad delubra iuvat caesosque videre iuvencos, + vel scaena ut versis discedat frontibus utque + purpurea intexti tollant aulaea Britanni. + In foribus pugnam ex auro solidoque elephanto + Gangaridum faciam victorisque arma Quirini, + atque hic undantem bello magnumque fluentem + Nilum ac navali surgentis aere columnas. + Addam urbes Asiae domitas pulsumque Niphaten + fidentemque fuga Parthum versisque sagittis, + et duo rapta manu diverso ex hoste tropaea + bisque triumphatas utroque ab litore gentes. + Stabunt et Parii lapides, spirantia signa, + Assaraci proles demissaeque ab Iove gentis + nomina, Trosque parens et Troiae Cynthius auctor. + Invidia infelix Furias amnemque severum + Cocyti metuet tortosque Ixionis anguis + immanemque rotam et non exsuperabile saxum. + Interea Dryadum silvas saltusque sequamur + intactos, tua, Maecenas, haud mollia iussa. + Te sine nil altum mens incohat; en age segnis + rumpe moras; vocat ingenti clamore Cithaeron + Taygetique canes domitrixque Epidaurus equorum + et vox adsensu nemorum ingeminata remugit. + Mox tamen ardentis accingar dicere pugnas + Caesaris et nomen fama tot ferre per annos, + Tithoni prima quot abest ab origine Caesar. + + Seu quis Olympiacae miratus praemia palmae + pascit equos seu quis fortis ad aratra iuvencos, + corpora praecipue matrum legat. Optuma torvae + forma bovis, cui turpe caput, cui plurima cervix, + et crurum tenus a mento palearia pendent; + tum longo nullus lateri modus; omnia magna, + pes etiam; et camuris hirtae sub cornibus aures. + Nec mihi displiceat maculis insignis et albo, + aut iuga detractans interdumque aspera cornu + et faciem tauro propior, quaeque ardua tota, + et gradiens ima verrit vestigia cauda, + Aetas Lucinam iustosque pati hymenaeos + desinit ante decem, post quattuor incipit annos; + cetera nec feturae habilis nec fortis aratris. + Interea, superat gregibus dum laeta iuventas, + solve mares; mitte in Venerem pecuaria primus, + atque aliam ex alia generando suffice prolem. + Optuma quaeque dies miseris mortalibus aevi + prima fugit; subeunt morbi tristisque senectus + et labor, et durae rapit inclementia mortis. + Semper erunt, quarum mutari corpora malis: + semper enim refice ac, ne post amissa requiras, + ante veni et subolem armento sortire quotannis. + + Nec non et pecori est idem dilectus equino. + Tu modo, quos in spem statues submittere gentis, + praecipuum iam inde a teneris impende laborem. + Continuo pecoris generosi pullus in arvis + altius ingreditur et mollia crura reponit; + primus et ire viam et fluvios temptare minaces + audet et ignoto sese committere ponti + nec vanos horret strepitus. Illi ardua cervix + argutumque caput, brevis alvus obesaque terga, + luxuriatque toris animosum pectus. Honesti + spadices glaucique, color deterrimus albis + et gilvo. Tum, si qua sonum procul arma dedere + stare loco nescit, micat auribus et tremit artus + collectumque premens volvit sub naribus ignem. + Densa iuba, et dextro iactata recumbit in armo; + at duplex agitur per lumbos spina, cavatque + tellurem et solido graviter sonat ungula cornu. + Talis Amyclaei domitus Pollucis habenis + Cyllarus et, quorum Grai meminere poetae, + Martis equi biiuges et magni currus Achilli. + Talis et ipse iubam cervice effundit equina + coniugis adventu pernix Saturnus et altum + Pelion hinnitu fugiens implevit acuto. + + Hunc quoque, ubi aut morbo gravis aut iam segnior annis + deficit, abde domo nec turpi ignosce senectae. + frigidus in Venerem senior, frustraque laborem + ingratum trahit, et, si quando ad proelia ventum est, + ut quondam in stipulis magnus sine viribus ignis, + incassum furit. Ergo animos aevumque notabis + praecipue; hinc alias artis prolemque parentum + et quis cuique dolor victo, quae gloria palmae. + Nonne vides, cum praecipiti certamine campum + corripuere ruuntque effusi carcere currus, + cum spes arrectae iuvenum, exsultantiaque haurit + corda pavor pulsans? Illi instant verbere torto + et proni dant lora, volat vi fervidus axis; + iamque humiles, iamque elati sublime videntur + aera per vacuum ferri atque adsurgere in auras; + nec mora nec requies; at fulvae nimbus harenae + tollitur, umescunt spumis flatuque sequentum: + tantus amor laudum, tantae est victoria curae. + Primus Erichthonius currus et quattuor ausus + iungere equos rapidusque rotis insistere victor + Frena Pelethronii Lapithae gyrosque dedere + impositi dorso atque equitem docuere sub armis + insultare solo et gressus glomerare superbos. + Aequus uterque labor, aeque iuvenemque magistri + exquirunt calidumque animis et cursibus acrem, + quamvis saepe fuga versos ille egerit hostis + et patriam Epirum referat fortisque Mycenas + Neptunique ipsa deducat origine gentem. + + His animadversis instant sub tempus et omnis + impendunt curas denso distendere pingui, + quem legere ducem et pecori dixere maritum; + florentisque secant herbas fluviosque ministrant + farraque, ne blando nequeat superesse labori + invalidique patrum referant ieiunia nati. + Ipsa autem macie tenuant armenta volentes, + atque, ubi concubitus primos iam nota voluptas + sollicitat, frondesque negant et fontibus arcent. + Saepe etiam cursu quatiunt et sole fatigant, + cum graviter tunsis gemit area frugibus et cum + surgentem ad Zephyrum paleae iactantur inanes. + Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus + sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis, + sed rapiat sitiens Venerem interiusque recondat. + + Rursus cura patrum cadere et succedere matrum + incipit. Exactis gravidae cum mensibus errant, + non illas gravibus quisquam iuga ducere plaustris, + non saltu superare viam sit passus et acri + carpere prata fuga fluviosque innare rapacis. + Saltibus in vacuis pascunt et plena secundum + flumina, muscus ubi et viridissima gramine ripa, + speluncaeque tegant et saxea procubet umbra. + Est lucos Silari circa ilicibusque; virentem + plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo + Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes, + asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis + diffugiunt armenta; furit mugitibus aether + concussus silvaeque et sicci ripa Tanagri. + Hoc quondam monstro horribilis exercuit iras + Inachiae Iuno pestem meditata iuvencae. + Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior instat, + arcebis gravido pecori, armentaque pasces + sole recens orto aut noctem ducentibus astris. + + Post partum cura in vitulos traducitur omnis, + continuoque notas et nomina gentis inurunt + et quos aut pecori malint submittere habendo + aut aris servare sacros aut scindere terram + et campum horrentem fractis invertere glaebis. + Cetera pascuntur viridis armenta per herbas: + Tu quos ad studium atque usum formabis agrestem, + iam vitulos hortare viamque insiste domandi, + dum faciles animi iuvenum, dum mobilis aetas. + Ac primum laxos tenui de vimine circlos + cervici subnecte; dehinc, ubi libera colla + servitio adsuerint, ipsis e torquibus aptos + iunge pares et coge gradum conferre iuvencos; + atque illis iam saepe rotae ducantur inanes + per terram et summo vestigia pulvere signent; + post valido nitens sub pondere faginus axis + instrepat et iunctos temo trahat aereus orbes. + Interea pubi indomitae non gramina tantum + nec vescas salicum frondes ulvamque palustrem, + sed frumenta manu carpes sata; nec tibi fetae + more patrum nivea implebunt mulctraria vaccae, + sed tota in dulcis consument ubera natos. + + Sin ad bella magis studium turmasque ferocis, + aut Alphea rotis praelabi flumina Pisae + et Iovis in luco currus agitare volantis: + primus equi labor est, animos atque arma videre + bellantum lituosque pati tractuque gementem + ferre rotam et stabulo frenos audire sonantis; + tum magis atque magis blandis gaudere magistri + laudibus et plausae sonitum cervicis amare. + Atque haec iam primo depulsus ab ubere matris + audeat, inque vicem det mollibus ora capistris + invalidus etiamque tremens, etiam inscius aevi. + At tribus exactis ubi quarta accesserit aestas, + carpere mox gyrum incipiat gradibusque sonare + compositis sinuetque alterna volumina crurum + sitque laboranti similis; tum cursibus auras, + tum vocet, ac per aperta volans ceu liber habenis + aequora vix summa vestigia ponat harena; + qualis Hyperboreis Aquilo cum densus ab oris + incubuit, Scythiaeque hiemes atque arida differt + nubila: tum segetes altae campique natantes + lenibus horrescunt flabris summaeque sonorem + dant silvae longique urgent ad litora fluctus; + ille volat simul arva fuga, simul aequora verrens + Hinc vel ad Elei metas et maxuma campi + sudabit spatia et spumas aget ore cruentas, + Belgica vel molli melius feret esseda collo. + Tum demum crassa magnum farragine corpus + crescere iam domitis sinito: namque ante domandum + ingentis tollent animos prensique negabunt + verbera lenta pati et duris parere lupatis. + + Sed non ulla magis viris industria firmat, + quam Venerem et caeci stimulos avertere amoris, + sive boum sive est cui gratior usus equorum. + Atque ideo tauros procul atque in sola relegant + pascua post montem oppositum et trans flumina lata, + aut intus clausos satura ad praesepia servant. + Carpit enim viris paulatim uritque videndo + femina nec nemorum patitur meminisse nec herbae + dulcibus illa quidem inlecebris, et saepe superbos + cornibus inter se subigit decernere amantis. + Pascitur in magna Sila formosa iuvenca: + illi alternantes multa vi proelia miscent + volneribus crebris, lavit ater corpora sanguis, + versaque in obnixos urguentur cornua vasto + cum gemitu, reboant silvaeque et longus Olympus + Nec mos bellantis una stabulare, sed alter + victus abit longeque ignotis exulat oris, + multa gemens ignominiam plagasque superbi + victoris, tum, quos amisit inultus, amores; + et stabula aspectans regnis excessit avitis. + Ergo omni cura viris exercet et inter + dura iacet pernix instrato saxa cubili + frondibus hirsutis et carice pastus acuta, + et temptat sese atque irasci in cornua discit + arboris obnixus trunco ventosque lacessit + ictibus et sparsa ad pugnam proludit harena. + Post ubi collectum robur viresque refectae + signa movet praecepsque oblitum fertur in hostem: + fluctus uti medio coepit cum albescere ponto + longius ex altoque sinum trahit, utque volutus + ad terras immane sonat per saxa neque ipso + monte minor procumbit, at ima exaestuat unda + verticibus nigramque alte subiectat harenam. + + Omne adeo genus in terris hominumque ferarumque, + et genus aequoreum, pecudes pictaeque volucres, + in furias. ignemque ruunt. Amor omnibus idem. + Tempore non alio catulorum oblita leaena + saevior erravit campis, nec funera volgo + tam multa informes ursi stragemque dedere + per silvas; tum saevus aper, tum pessima tigris; + heu male tum Libyae solis erratur in agris. + Nonne vides, ut tota tremor pertemptet equorum + corpora, si tantum notas odor attulit auras? + Ac neque eos iam frena virum neque verbera saeva + non scopuli rupesque cavae atque obiecta retardant + flumina correptosque unda torquentia montis. + Ipse ruit dentesque Sabellicus exacuit sus + et pede prosubigit terram, fricat arbore costas + atque hinc atque illinc umeros ad volnera durat. + Quid iuvenis, magnum cui versat in ossibus ignem + durus amor? Nempe abruptis turbata procellis + nocte natat caeca serus freta; quem super ingens + porta tonat caeli et scopulis inlisa reclamant + aequora; nec miseri possunt revocare parentes + nec moritura super crudeli funere virgo. + Quid lynces Bacchi variae et genus acre luporum + atque canum? Quid, quae imbelles dant proelia cervi? + Scilicet ante omnis furor est insignis equarum; + et mentem Venus ipsa dedit, quo tempore Glauci + Potniades malis membra absumpsere quadrigae. + Illas ducit amor trans Gargara transque sonantem + Ascanium; superant montis et flumina tranant. + Continuoque avidis ubi subdita flamma medullis, + vere magis, quia vere calor redit ossibus: illae + ore omnes versae in Zephyrum stant rupibus altis, + exceptantque levis auras et saepe sine ullis + coniugiis vento gravidae, mirabile dictu, + saxa per et scopulos et depressas convallis + diffugiunt, non, Eure, tuos, neque solis ad ortus, + in Borean caurumque, aut unde nigerrimus auster + nascitur et pluvio contristat frigore caelum. + Hic demum, hippomanes vero quod nomine dicunt + pastores, lentum destillat ab inguine virus, + hippomanes, quod saepe malae legere novercae + miscueruntque herbas et non innoxia verba. + + Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus, + singula dum capti circumvectamur amore. + Hoc satis armentis: superat pars altera curae, + lanigeros agitare greges hirtasque capellas. + Hic labor, hinc laudem fortes sperate coloni. + Nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum + quam sit, et angustis hunc addere rebus honorem; + sed me Parnasi deserta per ardua dulcis + raptat amor; iuvat ire iugis, qua nulla priorum + Castaliam molli devertitur orbita clivo. + Nunc, veneranda Pales, magno nunc ore sonandum + + Incipiens stabulis edico in mollibus herbam + carpere ovis, dum mox frondosa reducitur aestas, + et multa duram stipula filicumque maniplis + sternere subter humum, glacies ne frigida laedat + molle pecus scabiemque ferat turpisque podagras. + Post hinc digressus iubeo frondentia capris + arbuta sufficere et fluvios praebere recentis + et stabula a ventis hiberno opponere soli + ad medium conversa diem, cum frigidus olim + iam cadit extremoque inrorat Aquarius anno. + Haec quoque non cura nobis leviore tuendae, + nec minor usus erit, quamvis Milesia magno + vellera mutentur Tyrios incocta rubores: + densior hinc suboles, hinc largi copia lactis; + quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra, + laeta magis pressis manabunt flumina mammis. + Nec minus interea barbas incanaque menta + Cinyphii tondent hirci saetasque comantis + usum in castrorum et miseris velamina nautis. + Pascuntur vero silvas et summa Lycaei + horrentisque rubos et amantis ardua dumos: + atque ipsae memores redeunt in tecta suosque + ducunt et gravido superant vix ubere limen. + Ergo omni studio glaciem ventosque nivalis + quo minor est illis curae mortalis egestas, + avertes victumque feres et virgea laetus + pabula, nec tota claudes faenilia bruma. + At vero Zephyris cum laeta vocantibus aestas + in saltus utrumque gregem atque in pascua mittet, + Luciferi primo cum sidere frigida rura + carpamus, dum mane novum, dum gramina canent, + et ros in tenera pecori gratissimus herba. + Inde ubi quarta sitim caeli collegerit hora + et cantu querulae rumpent arbusta cicadae, + ad puteos aut alta greges ad stagna iubebo + currentem ilignis potare canalibus undam; + aestibus at mediis umbrosam exquirere vallem, + sicubi magna Iovis antiquo robore quercus + ingentis tendat ramos, aut sicubi nigrum + ilicibus crebris sacra nemus accubet umbra; + tum tenuis dare rursus aquas et pascere rursus + solis ad occasum, cum frigidus aera vesper + temperat et saltus reficit iam roscida luna + litoraque alcyonem resonant, acalanthida dumi. + + Quid tibi pastores Libyae, quid pascua versu + prosequar et raris habitata mapalia tectis? + Saepe diem noctemque et totum ex ordine mensem + pascitur itque pecus longa in deserta sine ullis + hospitiis: tantum campi iacet. Omnia secum + armentarius Afer agit, tectumque laremque + armaque Amyclaeumque canem Cressamque pharetram; + non secus ac patriis acer Romanus in armis + iniusto sub fasce viam cum carpit et hosti + ante expectatum positis stat in agmine castris. + + At non, qua Scythiae gentes Maeotiaque unda, + turbidus et torquens flaventis Hister harenas, + quaque redit medium Rhodope porrecta sub axem. + Illic clausa tenent stabulis armenta, neque ullae + aut herbae campo apparent aut arbore frondes; + sed iacet aggeribus niveis informis et alto + terra gelu late septemque adsurgit in ulnas. + Semper hiemps, semper spirantes frigora cauri. + Tum Sol pallentis haud umquam discutit umbras, + nec cum invectus equis altum petit aethera, nec cum + praecipitem Oceani rubro lavit aequore currum. + Concrescunt subitae currenti in flumine crustae + undaque iam tergo ferratos sustinet orbis, + puppibus illa prius, patulis nunc hospita plaustris; + aeraque dissiliunt vulgo vestesque rigescunt + indutae caeduntque securibus umida vina + et totae solidam in glaciem vertere lacunae + stiriaque impexis induruit horrida barbis. + Interea toto non setius aere ninguit: + intereunt pecudes, stant circumfusa pruinis + corpora magna boum, confertoque agmine cervi + torpent mole nova et summis vix cornibus extant. + Hos non immissis canibus, non cassibus ullis + puniceaeve agitant pavidos formidine pennae, + sed frustra oppositum trudentis pectore montem + comminus obtruncant ferro graviterque rudentis + caedunt et magno laeti clamore reportant. + Ipsi in defossis specubus secura sub alta + otia agunt terra congestaque robora totasque + advolvere focis ulmos ignique dedere. + Hic noctem ludo ducunt et pocula laeti + fermento atque acidis imitantur vitea sorbis. + Talis Hyperboreo septem subiecta trioni + gens effrena virum Rhiphaeo tunditur euro + et pecudum fulvis velatur corpora saetis. + + Si tibi lanitium curae, primum aspera silva, + lappaeque tribolique, absint; fuge pabula laeta; + Continuoque greges villis lege mollibus albos. + Illum autem, quamvis aries sit candidus ipse, + nigra subest udo tantum cui lingua palato, + reice, ne maculis infuscet vellera pullis + nascentum, plenoque alium circumspice campo. + Munere sic niveo lanae, si credere dignum est, + Pan deus Arcadiae captam te, Luna, fefellit + in nemora alta vocans; nec tu aspernata vocantem. + + At cui lactis amor, cytisum lotosque frequentis + ipse manu salsasque ferat praesepibus herbas. + Hinc et amant fluvios magis et magis ubera tendunt + et salis occultum referunt in lacte saporem. + Multi iam excretos prohibent a matribus haedos + primaque ferratis praefigunt ora capistris. + Quod surgente die mulsere horisque diurnis, + nocte premunt; quod iam tenebris et sole cadente, + sub lucem exportant calathis adit oppida pastor; + aut parco sale contingunt hiemique reponunt. + + Nec tibi cura canum fuerit postrema, sed una + velocis Spartae catulos acremque Molossum + pasce sero pingui. Numquam custodibus illis + nocturnum stabulis furem incursusque luporum + aut impacatos a tergo horrebis Hiberos. + Saepe etiam cursu timidos agitabis onagros + et canibus leporem, canibus venabere dammas, + saepe volutabris pulsos silvestribus apros + latratu turbabis agens montisque per altos + ingentem clamore premes ad retia cervum. + + Disce et odoratam stabulis accendere cedrum + galbaneoque agitare gravis nidore chelydros. + saepe sub immotis praesepibus aut mala tactu + vipera delituit caelumque exterrita fugit, + aut tecto adsuetus coluber succedere et umbrae, + pestis acerba boum, pecorique aspergere virus, + fovit humum. Cape saxa manu, cape robora, pastor, + tollentemque minas et sibila colla tumentem + deice. Iamque fuga timidum caput abdidit alte, + cum medii nexus extremaeque agmina caudae + solvuntur, tardosque trahit sinus ultimus orbis. + Est etiam ille malus Calabris in saltibus anguis, + squamea convolvens sublato pectore terga + atque notis longam maculosus grandibus alvum + qui, dum amnes ulli rumpuntur fontibus et dum + vere madent udo terrae ac pluvialibus austris + stagna colit, ripisque habitans hic piscibus atram + improbus ingluviem ranisque loquacibus explet; + postquam exusta palus, terraeque ardore dehiscunt, + exsilit in siccum et flammantia lumina torquens + saevit agris asperque siti atque exterritus aestu. + Ne mihi tum mollis sub divo carpere somnos + neu dorso nemoris libeat iacuisse per herbas, + cum positis novus exuviis nitidusque iuventa + volvitur, aut catulos tectis aut ova relinquens + arduus ad solem et linguis micat ore trisulcis. + + Morborum quoque te causas et signa docebo. + Turpis ovis temptat scabies, ubi frigidus imber + altius ad vivum persedit et horrida cano + bruma gelu, vel cum tonsis inlotus adhaesit + sudor et hirsuti secuerunt corpora vepres. + Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magistri + perfundunt, udisque aries in gurgite villis + mersatur missusque secundo defluit amni; + aut tonsum tristi contingunt corpus amurca + et spumas miscent argenti et sulfura viva + Idaeasque pices et pinguis unguine ceras + scillamque elleborosque gravis nigrumque bitumen. + Non tamen ulla magis praesens fortuna laborum est, + quam si quis ferro potuit rescindere summum + ulceris os: alitur vitium vivitque tegendo, + dum medicas adhibere manus ad volnera pastor + abnegat et meliora deos sedet omnia poscens. + Quin etiam, ima dolor balantum lapsus ad ossa + cum furit atque artus depascitur arida febris, + profuit incensos aestus avertere et inter + ima ferire pedis salientem sanguine venam, + Bisaltae quo more solent acerque Gelonus; + cum fugit in Rhodopen atque in deserta Getarum + et lac concretum cum sanguine potat equino. + Quam procul aut molli succedere saepius umbrae + videris aut summas carpentem ignavius herbas + extremamque sequi aut medio procumbere campo + pascentem et serae solam decedere nocti: + continuo culpam ferro compesce, prius quam + dira per incautum serpant contagia volgus. + Non tam creber agens hiemem ruit aequore turbo, + quam multae pecudum pestes. Nec singula morbi + corpora corripiunt, sed tota aestiva repente, + spemque gregemque simul cunctamque ab origine gentem. + Tum sciat, aerias Alpis et Norica si quis + castella in tumulis et Iapydis arva Timavi + nunc quoque post tanto videat desertaque regna + pastorum et longe saltus lateque vacantis. + + Hic quondam morbo caeli miseranda coorta est + tempestas totoque autumni incanduit aestu + et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum, + corrupitque lacus, infecit pabula tabo. + Nec via mortis erat simplex, sed ubi ignea venis + omnibus acta sitis miseros adduxerat artus, + rursus abundabat fluidus liquor omniaque in se + ossa minutatim morbo collapsa trahebat. + Saepe in honore deum medio stans hostia ad aram + lanea dum nivea circumdatur infula vitta, + inter cunctantis cecidit moribunda ministros. + Aut si quam ferro mactaverat ante sacerdos + inde neque impositis ardent altaria fibris + nec responsa potest consultus reddere vates, + ac vix suppositi tinguntur sanguine cultri + summaque ieiuna sanie infuscatur harena. + Hinc laetis vituli volgo moriuntur in herbis + et dulcis animas plena ad praesepia reddunt; + hinc canibus blandis rabies venit et quatit aegros + tussis anhela sues ac faucibus angit obesis. + Labitur infelix studiorum atque immemor herbae + victor equus fontisque avertitur et pede terram + crebra ferit; demissae aures, incertus ibidem + sudor et ille quidem morituris frigidus, aret + pellis et ad tactum tractanti dura resistit. + Haec ante exitium primis dant signa diebus; + sin in processu coepit crudescere morbus, + tum vero ardentes oculi atque attractus ab alto + spiritus, interdum gemitu gravis, imaque longo + ilia singultu tendunt, it naribus ater + sanguis et obsessas fauces premit aspera lingua. + Profuit inserto latices infundere cornu + Lenaeos; ea visa salus morientibus una; + mox erat hoc ipsum exitio, furiisque refecti + ardebant ipsique suos iam morte sub aegra, + di meliora piis erroremque hostibus illum, + discissos nudis laniabant dentibus artus. + Ecce autem duro fumans sub vomere taurus + concidit et mixtum spumis vomit ore cruorem + extremosque ciet gemitus. It tristis arator + maerentem abiungens fraterna morte iuvencum, + atque opere in medio defixa relinquit aratra. + Non umbrae altorum nemorum, non mollia possunt + prata movere animum, non qui per saxa volutus + purior electro campum petit amnis; at ima + solvuntur latera atque oculos stupor urguet inertis + ad terramque fluit devexo pondere cervix. + Quid labor aut benefacta iuvant? Quid vomere terras + invertisse gravis? Atqui non Massica Bacchi + munera, non illis epulae nocuere repostae: + frondibus et victu pascuntur simplicis herbae, + pocula sunt fontes liquidi atque exercita cursu + flumina, nec somnos abrumpit cura salubris. + Tempore non alio dicunt regionibus illis + quaesitas ad sacra boves Iunonis et uris + imparibus ductos alta ad donaria currus. + Ergo aegre rastris terram rimantur et ipsis + unguibus infodiunt fruges montisque per altos + contenta cervice trahunt stridentia plaustra. + Non lupus insidias explorat ovilia circum + nec gregibus nocturnus obambulat; acrior illum + cura domat; timidi dammae cervique fugaces + nunc interque canes et circum tecta vagantur. + Iam maris immensi prolem et genus omne natantum + litore in extremo, ceu naufraga corpora, fluctus + proluit; insolitae fugiunt in flumina phocae. + Interit et curvis frustra defensa latebris + vipera et attoniti squamis adstantibus hydri. + Ipsis est aer avibus non aequus et illae + praecipites alta vitam sub nube relinquunt. + Praeterea iam nec mutari pabula refert + artes nocent quaesitaeque; cessere magistri + Phillyrides Chiron Amythaoniusque Melampus. + Saevit et in lucem Stygiis emissa tenebris + pallida Tisiphone Morbos agit ante Metumque, + inque dies avidum surgens caput altius effert: + Balatu pecorum et crebris mugitibus amnes + arentesque sonant ripae collesque supini: + Iamque catervatim dat stragem atque aggerat ipsis + in stabulis turpi dilapsa cadavera tabo + donec humo tegere ac foveis abscondere discunt. + Nam neque erat coriis usus nec viscera quisquam + aut undis abolere potest aut vincere flamma; + ne tondere quidem morbo inluvieque peresa + vellera nec telas possunt attingere putris; + verum etiam invisos si quis temptarat amictus, + ardentes papulae atque immundus olentia sudor + membra sequebatur nec longo deinde moranti + tempore contactos artus sacer ignis edebat. + + + + + PUBLI VERGILI MARONIS + + GEORGICON + + + LIBER IV + + Protinus aerii mellis caelestia dona + exsequar: hanc etiam, Maecenas, adspice partem. + Admiranda tibi levium spectacula rerum + magnanimosque duces totiusque ordine gentis + mores et studia et populos et proelia dicam. + In tenui labor; at tenuis non gloria, si quem + numina laeva sinunt auditque vocatus Apollo. + + Principio sedes apibus statioque petenda, + quo neque sit ventis aditus---nam pabula venti + ferre domum prohibent---neque oves haedique petulci + floribus insultent aut errans bucula campo + decutiat rorem et surgentes atterat herbas. + Absint et picti squalentia terga lacerti + pinguibus a stabulis meropesque aliaeque volucres + et manibus Procne pectus signata cruentis; + omnia nam late vastant ipsasque volantes + ore ferunt dulcem nidis immitibus escam. + At liquidi fontes et stagna virentia musco + adsint et tenuis fugiens per gramina rivus, + palmaque vestibulum aut ingens oleaster inumbret, + ut, cum prima novi ducent examina reges + vere suo ludetque favis emissa iuventus, + vicina invitet decedere ripa calori, + obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos. + In medium, seu stabit iners seu profluet umor, + transversas salices et grandia conice saxa, + pontibus ut crebris possint consistere et alas + pandere ad aestivum solem, si forte morantes + sparserit aut praeceps Neptuno immerserit Eurus. + Haec circum casiae virides et olentia late + serpylla et graviter spirantis copia thymbrae + floreat inriguumque bibant violaria fontem. + Ipsa autem, seu corticibus tibi suta cavatis, + seu lento fuerint alvaria vimine texta, + angustos habeant aditus: nam frigore mella + cogit hiems, eademque calor liquefacta remittit. + Utraque vis apibus pariter metuenda; neque illae + nequiquam in tectis certatim tenuia cera + spiramenta linunt fucoque et floribus oras + explent collectumque haec ipsa ad munera gluten + et visco et Phrygiae servant pice lentius Idae. + Saepe etiam effossis, si vera est fama, latebris + sub terra fovere larem, penitusque repertae + pumicibusque cavis exesaeque arboris antro. + Tu tamen et levi rimosa cubilia limo + ungue fovens circum et raras superinice frondes. + Neu propius tectis taxum sine, neve rubentes + ure foco cancros, altae neu crede paludi, + aut ubi odor caeni gravis aut ubi concava pulsu + saxa sonant vocisque offensa resultat imago. + + Quod superest, ubi pulsam hiemem sol aureus egit + sub terras caelumque aestiva luce reclusit, + illae continuo saltus silvasque peragrant + purpureosque metunt flores et flumina libant + summa leves. Hinc nescio qua dulcedine laetae + progeniem nidosque fovent, hinc arte recentes + excudunt ceras et mella tenacia fingunt. + Hinc ubi iam emissum caveis ad sidera caeli + nare per aestatem liquidam suspexeris agmen + obscuramque trahi vento mirabere nubem, + contemplator: aquas dulces et frondea semper + tecta petunt. Huc tu iussos adsperge sapores, + trita melisphylla et cerinthae ignobile gramen, + tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum. + ipsae consident medicatis sedibus, ipsae + intima more suo sese in cunabula condent. + + Sin autem ad pugnam exierint, nam saepe duobus + regibus incessit magno discordia motu, + continuoque animos vulgi et trepidantia bello + corda licet longe praesciscere; namque morantes + Martius ille aeris rauci canor increpat et vox + auditur fractos sonitus imitata tubarum; + tum trepidae inter se coeunt pennisque coruscant + spiculaque exacuunt rostris aptantque lacertos + et circa regem atque ipsa ad praetoria densae + miscentur magnisque vocant clamoribus hostem. + Ergo ubi ver nactae sudum camposque patentes, + erumpunt portis; concurritur, aethere in alto + fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem + praecipitesque cadunt; non densior aere grando, + nec de concussa tantum pluit ilice glandis. + ipsi per medias acies insignibus alis + ingentes animos angusto in pectore versant, + usque adeo obnixi non cedere, dum gravis aut hos + aut hos versa fuga victor dare terga subegit. + Hi motus animorum atque haec certamina tanta + pulveris exigui iactu compressa quiescent. + Verum ubi ductores acie revocaveris ambo, + deterior qui visus, eum, ne prodigus obsit, + dede neci; melior vacua sine regnet in aula. + Alter erit maculis auro squalentibus ardens; + nam duo sunt genera: hic melior, insignis et ore + et rutilis clarus squamis, ille horridus alter + desidia latamque trahens inglorius alvum. + + Ut binae regum facies, ita corpora plebis. + Namque aliae turpes horrent, ceu pulvere ab alto + cum venit et sicco terram spuit ore viator + aridus; elucent aliae et fulgore coruscant + ardentes auro et paribus lita corpora guttis. + Haec potior suboles, hinc caeli tempore certo + dulcia mella premes, nec tantum dulcia, quantum + et liquida et durum Bacchi domitura saporem. + + At cum incerta volant caeloque examina ludunt + contemnuntque favos et frigida tecta relinquunt, + instabiles animos ludo prohibebis inani. + Nec magnus prohibere labor: tu regibus alas + eripe; non illis quisquam cunctantibus altum + ire iter aut castris audebit vellere signa. + Invitent croceis halantes floribus horti + et custos furum atque avium cum falce saligna + Hellespontiaci servet tutela Priapi. + Ipse thymum pinosque ferens de montibus altis + tecta serat late circum, cui talia curae; + ipse labore manum duro terat, ipse feraces + figat humo plantas et amicos inriget imbres. + + Atque equidem, extremo ni iam sub fine laborum + vela traham et terris festinem advertere proram, + forsitan et, pingues hortos quae cura colendi + ornaret, canerem, biferique rosaria Paesti, + quoque modo potis gauderent intiba rivis + et virides apio ripae, tortusque per herbam + cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem + narcissum aut flexi tacuissem vimen acanthi + pallentesque hederas et amantes litora myrtos. + Namque sub Oebaliae memini me turribus arcis, + qua niger umectat flaventia culta Galaesus, + Corycium vidisse senem, cui pauca relicti + iugera ruris erant, nec fertilis illa iuvencis + nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho. + Hic rarum tamen in dumis olus albaque circum + lilia verbenasque premens vescumque papaver + regum aequabat opes animis seraque revertens + nocte domum dapibus mensas onerabat inemptis. + Primus vere rosam atque autumno carpere poma, + et cum tristis hiems etiamnum frigore saxa + rumperet et glacie cursus frenaret aquarum, + ille comam mollis iam tondebat hyacinthi + aestatem increpitans seram Zephyrosque morantes. + Ergo apibus fetis idem atque examine multo + primus abundare et spumantia cogere pressis + mella favis; illi tiliae atque uberrima pinus, + quotque in flore novo pomis se fertilis arbos + induerat, totidem autumno matura tenebat. + Ille etiam seras in versum distulit ulmos + eduramque pirum et spinos iam pruna ferentes + iamque ministrantem platanum potantibus umbras. + Verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis + praetereo atque aliis post me memoranda relinquo. + + Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse + addidit, expediam, pro qua mercede canoros + Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae + Dictaeo caeli regem pavere sub antro. + Solae communes natos, consortia tecta + urbis habent magnisque agitant sub legibus aevum, + et patriam solae et certos novere penates, + venturaeque hiemis memores aestate laborem + experiuntur et in medium quaesita reponunt. + Namque aliae victu invigilant et foedere pacto + exercentur agris; pars intra saepta domorum + Narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten + prima favis ponunt fundamina, deinde tenaces + suspendunt ceras: aliae spem gentis adultos + educunt fetus, aliae purissima mella + stipant et liquido distendunt nectare cellas. + Sunt quibus ad portas cecidit custodia sorti, + inque vicem speculantur aquas et nubila caeli + aut onera accipiunt venientum aut agmine facto + ignavum fucos pecus a praesepibus arcent. + Fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella. + ac veluti lentis Cyclopes fulmina massis + cum properant, alii taurinis follibus auras + accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt + aera lacu; gemit impositis incudibus Aetna; + illi inter sese magna vi bracchia tollunt + in numerum versantque tenaci forcipe ferrum: + non aliter, si parva licet componere magnis, + Cecropias innatus apes amor urget habendi, + munere quamque suo. Grandaevis oppida curae + et munire favos et daedala fingere tecta. + At fessae multa referunt se nocte minores, + crura thymo plenae; pascuntur et arbuta passim + et glaucas salices casiamque crocumque rubentem + et pinguem tiliam et ferrugineos hyacinthos. + Omnibus una quies operum, labor omnibus unus: + mane ruunt portis; nusquam mora; rursus easdem + vesper ubi e pastu tandem decedere campis + admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant; + fit sonitus, mussantque oras et limina circum. + Post, ubi iam thalamis se composuere, siletur + in noctem fessosque sopor suus occupat artus. + Nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt + longius aut credunt caelo adventantibus Euris, + sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur, + excursusque breves temptant et saepe lapillos, + ut cumbae instabiles fluctu iactante saburram, + tollunt, his sese per inania nubila librant. + Illum adeo placuisse apibus mirabere morem, + quod neque concubitu indulgent nec corpora segnes + in Venerem solvunt aut fetus nixibus edunt: + verum ipsae e foliis natos, e suavibus herbis + ore legunt, ipsae regem parvosque Quirites + sufficiunt aulasque et cerea regna refigunt. + *Saepe etiam duris errando in cotibus alas + attrivere ultroque animam sub fasce dedere: + tantus amor florum et generandi gloria mellis. + Ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi + excipiat, neque enim plus septima ducitur aestas, + at genus immortale manet multosque per annos + stat fortuna domus et avi numerantur avorum. + Praeterea regem non sic Aegyptus et ingens + Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes + observant. Rege incolumi mens omnibus una est; + amisso rupere fidem constructaque mella + diripuere ipsae et crates solvere favorum. + Ille operum custos, illum admiruntur et omnes + circumstant fremitu denso stipantque frequentes + et saepe attollunt umeris et corpora bello + obiectant pulchramque petunt per vulnera mortem. + + His quidam signis atque haec exempla secuti + esse apibus partem divinae mentis et haustus + aetherios dixere; deum namque ire per omnes + terrasque tractusque maris caelumque profundum. + Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum, + quemque sibi tenues nascentem arcessere vitas; + scilicet huc reddi deinde ac resoluta referri + omnia nec morti esse locum, sed viva volare + sideris in numerum atque alto succedere caelo. + + Siquando sedem angustam servataque mella + thesauris relines, prius haustu sparsus aquarum + ora fove fumosque manu praetende sequaces. + Bis gravidos cogunt fetus, duo tempora messis, + Taygete simul os terris ostendit honestum + Pleas et Oceani spretos pede reppulit amnes, + aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi + tristior hibernas caelo descendit in undas. + Illis ira modum supra est, laesaeque venenum + morsibus inspirant et spicula caeca relinquunt + adfixae venis animasque in vulnere ponunt. + Sin duram metues hiemem parcesque futuro + contunsosque animos et res miserabere fractas, + at suffire thymo cerasque recidere inanes + quis dubitet? nam saepe favos ignotus adedit + stellio et lucifugis congesta cubilia blattis + immunisque sedens aliena ad pabula fucus + aut asper crabro imparibus se immiscuit armis, + aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae + laxos in foribus suspendit aranea casses. + Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes + incumbent generis lapsi sarcire ruinas + complebuntque foros et floribus horrea texent. + + Si vero, quoniam casus apibus quoque nostros + vita tulit, tristi languebunt corpora morbo--- + quod iam non dubiis poteris cognoscere signis: + continuo est aegris alius color, horrida vultum + deformat macies, tum corpora luce carentum + exportant tectis et tristia funera ducunt; + aut illae pedibus conexae ad limina pendent, + aut intus clausis cunctantur in aedibus, omnes + ignavaeque fame et contracto frigore pigrae. + Tum sonus auditur gravior, tractimque susurrant, + frigidus ut quondam silvis immurmurat Auster, + ut mare sollicitum stridit refluentibus undis, + aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis: + hic iam galbaneos suadebo incendere odores + mellaque harundineis inferre canalibus, ultro + hortantem et fessas ad pabula nota vocantem. + Proderit et tunsum gallae admiscere saporem + Arentesque rosas aut igni pinguia multo + defruta vel psithia passos de vite racemos + Cecropiumque thymum et grave olentia centaurea. + Est etiam flos in pratis, cui nomen amello + fecere agricolae, facilis quaerentibus herba; + namque uno ingentem tollit de caespite silvam, + aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum + funduntur, violae sublucet purpura nigrae; + [saepe deum nexis ornatae torquibus arae;] + asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum + pastores et curva legunt prope flumina Mellae. + Huius odorato radices incoque Baccho + pabulaque in foribus plenis adpone canistris. + + Sed siquem proles subito defecerit omnis, + nec genus unde novae stirpis revocetur habebit, + tempus et Arcadii memoranda inventa magistri + pandere, quoque modo caesis iam saepe iuvencis + insincerus apes tulerit cruor. Altius omnem + expediam prima repetens ab origine famam. + Nam qua Pellaei gens fortunata Canopi + accolit effuso stagnantem flumine Nilum + et circum pictis vehitur sua rura phaselis, + quaque pharetratae vicinia Persidis urget, + [et viridem Aegyptum nigra fecundat harena, + et diversa ruens septem discurrit in ora + usque coloratis amnis devexus ab Indis] + omnis in hac certam regio iacit arte salutem. + Exiguus primum atque ipsos contractus in usus + eligitur locus; hunc angustique imbrice tecti + parietibusque premunt artis et quattuor addunt, + quattuor a ventis obliqua luce fenestras. + Tum vitulus bima curvans iam cornua fronte + quaeritur; huic geminae nares et spiritus oris + multa reluctanti obstruitur, plagisque perempto + tunsa per integram solvuntur viscera pellem. + Sic positum in clauso linquunt et ramea costis + subiciunt fragmenta, thymum casiasque recentes. + Hoc geritur Zephyris primum impellentibus undas, + ante novis rubeant quam prata coloribus, ante + garrula quam tignis nidum suspendat hirundo. + Interea teneris tepefactus in ossibus umor + aestuat et visenda modis animalia miris, + trunca pedum primo, mox et stridentia pennis, + miscentur tenuemque magis magis aera carpunt, + donec, ut aestivis effusus nubibus imber, + erupere aut ut nervo pulsante sagittae, + prima leves ineunt si quando proelia Parthi. + + Quis deus hanc, Musae, quis nobis extudit artem? + Unde nova ingressus hominum experientia cepit? + Pastor Aristaeus fugiens Peneia Tempe, + amissis, ut fama, apibus morboque fameque, + tristis ad extremi sacrum caput adstitit amnis + multa querens atque hac adfatus voce parentem: + `Mater, Cyrene mater, quae gurgitis huius + ima tenes, quid me praeclara stirpe deorum, + si modo, quem perhibes, pater est Thymbraeus Apollo, + invisum fatis genuisti? aut quo tibi nostri + pulsus amor? quid me caelum sperare iubebas? + En etiam hunc ipsum vitae mortalis honorem, + quem mihi vix frugum et pecudum custodia sollers + omnia temptanti extuderat, te matre relinquo. + Quin age et ipsa manu felices erue silvas, + fer stabulis inimicum ignem atque interfice messes, + ure sata et validam in vites molire bipennem, + tanta meae si te ceperunt taedia laudis.' + At mater sonitum thalamo sub fluminis alti + sensit. Eam circum Milesia vellera Nymphae + carpebant hyali saturo fucata colore, + drymoque Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque, + caesariem effusae nitidam per candida colla, + Nesaee Spioque Thaliaque Cymodoceque, + Cydippeque et flava Lycorias, altera virgo, + altera tum primos Lucinae experta labores, + Clioque et Beroe soror, Oceanitides ambae, + ambae auro, pictis incinctae pellibus ambae, + atque Ephyre atque Opis et Asia Deiopea + et tandem positis velox Arethusa sagittis. + Inter quas curam Clymene narrabat inanem + Vulcani Martisque dolos et dulcia furta, + aque Chao densos divum numerabat amores + carmine quo captae dum fusis mollia pensa + devolvunt, iterum maternas impulit aures + luctus Aristaei, vitreisque sedilibus omnes + obstipuere; sed ante alias Arethusa sorores + prospiciens summa flavum caput extulit unda + et procul: `O gemitu non frustra exterrita tanto, + Cyrene soror, ipse tibi, tua maxima cura, + tristis Aristaeus Penei genitoris ad undam + stat lacrimans et te crudelem nomine dicit.' + Huic percussa nova mentem formidine mater, + `duc, age, duc ad nos; fas illi limina divum + tangere,' ait. Simul alta iubet discedere late + flumina, qua iuvenis gressus inferret. At illum + curvata in montis faciem circumstetit unda + accepitque sinu vasto misitque sub amnem. + Iamque domum mirans genetricis et umida regna + speluncisque lacus clausos lucosque sonantes + ibat et ingenti motu stupefactus aquarum + omnia sub magna labentia flumina terra + spectabat diversa locis, Phasimque Lycumque + et caput, unde altus primum se erumpit Enipeus + unde pater Tiberinus et unde Aniena fluenta + saxosusque sonans Hypanis Mysusque Caicus, + et gemina auratus taurino cornua vultu + Eridanus, quo non alius per pinguia culta + in mare purpureum violentior effluit amnis. + Postquam est in thalami pendentia pumice tecta + perventum et nati fletus cognovit inanes + Cyrene, manibus liquidos dant ordine fontes + germanae tonsisque ferunt mantelia villis; + pars epulis onerant mensas et plena reponunt + pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae; + et mater, `Cape Maeonii carchesia Bacchi: + Oceano libemus,' ait. Simul ipsa precatur + Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores + centum quae silvas, centum quae flumina servant. + Ter liquido ardentem perfundit nectare Vestam, + ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit. + Omine quo firmans animum sic incipit ipsa: + + `Est in Carphatio Neptuni gurgite vates + caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor + et iuncto bipedum curru metitur equorum. + Hic nunc Emathiae portus patriamque revisit + Pallenen, hunc et Nymphae veneramur et ipse + grandaevus Nereus; novit namque omnia vates, + quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur; + quippe ita Neptuno visum est, immania cuius + armenta et turpes pascit sub gurgite phocas. + Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem + expediat morbi causam eventusque secundet. + Nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum + orando flectes; vim duram et vincula capto + tende; doli circum haec demum frangentur inanes. + Ipsa ego, te, medios cum sol accenderit aestus, + cum sitiunt herbae et pecori iam gratior umbra est, + in secreta senis ducam, quo fessus ab undis + se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem. + Verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis, + tum variae eludent species atque ora ferarum + Fiet enim subito sus horridus atraque tigris + squamosusque draco et fulva cervice leaena, + aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis + excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit. + Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes, + tanto, nate, magis contende tenacia vincla, + donec talis erit mutato corpore, qualem + videris, incepto tegeret cum lumina somno. + + Haec ait et liquidum ambrosiae defundit odorem, + quo totum nati corpus perduxit; at illi + dulcis compositis spiravit crinibus aura + atque habilis membris venit vigor. Est specus ingens + exesi latere in montis, quo plurima vento + cogitur inque sinus scindit sese unda reductos, + deprensis olim statio tutissima nautis; + intus se vasti Proteus tegit obice saxi. + Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha + collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit. + Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos + ardebat, caelo et medium sol igneus orbem + hauserat; arebant herbae et cava flumina siccis + faucibus ad limum radii tepefacta coquebant: + cum Proteus consueta petens e fluctibus antra + ibat; eum vasti circum gens umida ponti + exsultans rorem late dispergit amarum. + Sternunt se somno diversae in litore phocae. + Ipse, velut stabuli custos in montibus olim, + vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit, + auditisque lupos acuunt balatibus agni, + considit scopulo medius numerumque recenset. + Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas, + vix defessa senem passus componere membra + cum clamore ruit magno manicisque iacentem + occupat. Ille suae contra non immemor artis + omnia transformat sese in miracula rerum, + ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem. + Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus + in sese redit atque hominis tandem ore locutus: + `Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras + iussit adire domos? Quidve hinc petis?' inquit. At ille: + `Scis, Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam + sed tu desine velle. Deum praecepta secuti + venimus hinc lapsis quaesitum oracula rebus. + Tantum effatus. Ad haec vates vi denique multa + ardentes oculos intorsit lumine glauco + et graviter frendens sic fatis ora resolvit. + + Non te nullius exercent numinis irae; + magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus + haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant, + suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit. + Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps, + immanem ante pedes hydrum moritura puella + servantem ripas alta non vidit in herba. + At chorus aequalis Dryadum clamore supremos + implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces + altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus + atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia. + Ipse cava solans aegrum testudine amorem + te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, + te veniente die, te decedente canebat. + Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis, + et caligantem nigra formidine lucum + ingressus manesque adiit regemque tremendum + nesciaque humanis precibus mansuescere corda. + At cantu commotae Erebi de sedibus imis + umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum, + quam multa in foliis avium se milia condunt + vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber, + matres atque viri defunctaque corpora vita + magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, + impositique rogis iuvenes ante ora parentum, + quos circum limus niger et deformis harundo + Cocyti tardaque palus inamabilis unda + alligat et noviens Styx interfusa coercet. + Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti + tartara caeruleosque implexae crinibus angues + Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora + atque Ixionii vento rota constitit orbis. + Iamque pedem referens casus evaserat omnes; + redditaque Eurydice superas veniebat ad auras, + pone sequens, namque hanc dederat Proserpina legem, + cum subita incautum dementia cepit amantem, + ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes. + Restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa + immemor heu! victusque animi respexit. Ibi omnis + effusus labor atque immitis rupta tyranni + foedera, terque fragor stagnis auditus Avernis. + Illa, Quis et me, inquit, miseram et te perdidit, Orpheu, + quis tantus furor? En iterum crudelia retro + Fata vocant, conditque natantia lumina somnus. + Iamque vale: feror ingenti circumdata nocte + invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas! + dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras + commixtus tenues, fugit diversa, neque illum, + prensantem nequiquam umbras et multa volentem + dicere, praeterea vidit, nec portitor Orci + amplius obiectam passus transire paludem. + Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret? + Quo fletu Manis, quae numina voce moveret? + Illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba. + Septem illum totos perhibent ex ordine menses + rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam + flesse sibi et gelidis haec evolvisse sub antris + mulcentem tigres et agentem carmine quercus; + qualis populea maerens philomela sub umbra + amissos queritur fetus, quos durus arator + observans nido implumes detraxit; at illa + flet noctem ramoque sedens miserabile carmen + integrat et maestis late loca questibus implet. + Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei. + Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem + arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis + lustrabat raptam Eurydicen atque inrita Ditis + dona querens; spretae Ciconum quo munere matres + inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi + discerptum latos iuvenem sparsere per agros. + Tum quoque marmorea caput a cervice revulsum + gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus + volveret, Eurydicen vox ipsa et frigida lingua + ah miseram Eurydicen! anima fugiente vocabat: + Eurydicen toto referebant flumine ripae. + + Haec Proteus, et se iactu dedit aequor in altum, + quaque dedit, spumantem undam sub vertice torsit. + At non Cyrene; namque ultro adfata timentem: + + `Nate, licet tristes animo deponere curas. + Haec omnis morbi causa; hinc miserabile Nymphae, + cum quibus illa choros lucis agitabat in altis, + exitium misere apibus. Tu munera supplex + tende petens pacem et faciles venerare Napaeas; + namque dabunt veniam votis irasque remittent. + Sed modus orandi qui sit, prius ordine dicam. + Quattuor eximios praestanti corpore tauros, + qui tibi nunc viridis depascunt summa Lycaei, + delige et intacta totidem cervice iuvencas. + Quattuor his aras alta ad delubra dearum + constitue et sacrum iugulis demitte cruorem, + corporaque ipsa boum frondoso desere luco. + Post, ubi nona suos Aurora ostenderit ortus, + inferias Orphei Lethaea papavera mittes + et nigram mactabis ovem lucumque revises: + placatam Eurydicen vitula venerabere caesa. + + Haud mora; continuo matris praecepta facessit; + ad delubra venit, monstratas excitat aras, + quattuor eximios praestanti corpore tauros + ducit et intacta totidem cervice iuvencas. + Post, ubi nona suos Aurora induxerat ortus, + inferias Orphei mittit lucumque revisit. + Hic vero subitum ac dictu mirabile monstrum + adspiciunt, liquefacta boum per viscera toto + stridere apes utero et ruptis effervere costis, + immensasque trahi nubes, iamque arbore summa + confluere et lentis uvam demittere ramis. + + Haec super arvorum cultu pecorumque canebam + et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum + fulminat Euphraten bello victorque volentes + per populos dat iura viamque adfectat Olympo. + Illo Vergilium me tempore dulcis alebat + Parthenope studiis florentem ignobilis oti, + carmina qui lusi pastorum audaxque iuventa, + Tityre, te patulae cecini sub tegmine fagi. + + + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of The Georgics, by Virgil + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE GEORGICS *** + +***** This file should be named 231.txt or 231.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/3/231/ + + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |