diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 231-h.zip | bin | 0 -> 53255 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 231-h/231-h.htm | 3009 | ||||
| -rw-r--r-- | 231.txt | 2705 | ||||
| -rw-r--r-- | 231.zip | bin | 0 -> 51545 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/georl10.txt | 2551 | ||||
| -rw-r--r-- | old/georl10.zip | bin | 0 -> 51477 bytes |
9 files changed, 8281 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/231-h.zip b/231-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..acd4758 --- /dev/null +++ b/231-h.zip diff --git a/231-h/231-h.htm b/231-h/231-h.htm new file mode 100644 index 0000000..e477a72 --- /dev/null +++ b/231-h/231-h.htm @@ -0,0 +1,3009 @@ +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<HTML> +<HEAD> + +<META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=iso-8859-1"> + +<TITLE> +Virgil's Georgics in Latin +</TITLE> + +<STYLE TYPE="text/css"> +BODY { color: Black; + background: White; + margin-right: 5%; + margin-left: 10%; + font-size: medium; + font-family: "Times New Roman", serif; + text-align: justify } + +P {text-indent: 0% } + +P.noindent {text-indent: 0% } + +P.poem {text-indent: 0%; + margin-left: 10%; + font-size: small } + +P.letter {font-size: small ; + margin-left: 10% ; + margin-right: 10% } + +P.salutation {font-size: small ; + text-indent: 0%; + margin-left: 10% ; + margin-right: 10% } + +P.closing {font-size: small ; + text-indent: 0%; + margin-left: 10% ; + margin-right: 10% } + +P.footnote {font-size: small ; + text-indent: 0% ; + margin-left: 0% ; + margin-right: 0% } + +P.transnote {font-size: small ; + text-indent: 0% ; + margin-left: 0% ; + margin-right: 0% } + +P.index {font-size: small ; + text-indent: -5% ; + margin-left: 5% ; + margin-right: 0% } + +P.intro {font-size: medium ; + text-indent: -5% ; + margin-left: 5% ; + margin-right: 0% } + +P.dedication {text-indent: 0%; + margin-left: 15%; + text-align: justify } + +P.published {font-size: small ; + text-indent: 0% ; + margin-left: 15% } + +P.quote {font-size: small ; + text-indent: 4% ; + margin-left: 0% ; + margin-right: 0% } + +P.report {font-size: small ; + text-indent: 4% ; + margin-left: 0% ; + margin-right: 0% } + +P.report2 {font-size: small ; + text-indent: 4% ; + margin-left: 10% ; + margin-right: 10% } + +P.finis { text-align: center ; + text-indent: 0% ; + margin-left: 0% ; + margin-right: 0% } + +</STYLE> + +</HEAD> + +<BODY> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of The Georgics, by Virgil + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: The Georgics + +Author: Virgil + +Release Date: April 3, 2008 [EBook #231] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE GEORGICS *** + + + + + + + + + + +</pre> + + +<H2 ALIGN="center"> +PUBLI VERGILI MARONIS +</H2> + +<H1 ALIGN="center"> +GEORGICON +</H1> + +<BR><BR> + +<H3> +<A HREF="#liber1">LIBER I</A><BR> +<A HREF="#liber2">LIBER II</A><BR> +<A HREF="#liber3">LIBER III</A><BR> +<A HREF="#liber4">LIBER IV</A><BR> +</H3> + + +<BR><BR> + +<A NAME="liber1"></A> +<H3> +LIBER I<BR> +</H3> + +<P> +Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram<BR> +vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis<BR> +conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo<BR> +sit pecori, apibus quanta experientia parcis,<BR> +hinc canere incipiam. Vos, o clarissima mundi<BR> +lumina, labentem caelo quae ducitis annum,<BR> +Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus<BR> +Chaoniam pingui glandem mutavit arista,<BR> +poculaque inventis Acheloia miscuit uvis;<BR> +et vos, agrestum praesentia numina, Fauni,<BR> +ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae:<BR> +Munera vestra cano. Tuque o, cui prima frementem<BR> +fudit equum magno tellus percussa tridenti,<BR> +Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae<BR> +ter centum nivei tondent dumeta iuvenci;<BR> +ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei,<BR> +Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae,<BR> +adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva<BR> +inventrix, uncique puer monstrator aratri,<BR> +et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum,<BR> +dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri,<BR> +quique novas alitis non ullo semine fruges,<BR> +quique satis largum caelo demittitis imbrem;<BR> +tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum<BR> +concilia, incertum est, urbisne invisere, Caesar,<BR> +terrarumque velis curam et te maximus orbis<BR> +auctorem frugum tempestatumque potentem<BR> +accipiat, cingens materna tempora myrto,<BR> +an deus inmensi venias maris ac tua nautae<BR> +numina sola colant, tibi serviat ultima Thule<BR> +teque sibi generum Tethys emat omnibus undis,<BR> +anne novum tardis sidus te mensibus addas,<BR> +qua locus Erigonen inter Chelasque sequentis<BR> +panditur—-ipse tibi iam bracchia contrahit ardens<BR> +Scorpius et caeli iusta plus parte reliquit—-<BR> +quidquid eris,—-nam te nec sperant Tartara regem<BR> +nec tibi regnandi veniat tam dira cupido,<BR> +quamvis Elysios miretur Graecia campos<BR> +nec repetita sequi curet Proserpina matrem—-<BR> +da facilem cursum atque audacibus adnue coeptis<BR> +ignarosque viae mecum miseratus agrestis<BR> +ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari.<BR> +</P> + +<P> +Vere novo, gelidus canis cum montibus humor<BR> +liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit,<BR> +depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro<BR> +ingemere et sulco attritus splendescere vomer.<BR> +Illa seges demum votis respondet avari<BR> +agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit;<BR> +illius inmensae ruperunt horrea messes.<BR> +At prius ignotum ferro quam scindimus aequor,<BR> +ventos et varium caeli praediscere morem<BR> +cura sit ac patrios cultusque habitusque locorum<BR> +et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset.<BR> +Hic segetes, illic veniunt felicius uvae,<BR> +arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt<BR> +gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores,<BR> +India mittit ebur, molles sua tura Sabaei,<BR> +at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus<BR> +castorea, Eliadum palmas Epiros equarum.<BR> +Continuo has leges aeternaque foedera certis<BR> +inposuit natura locis, quo tempore primum<BR> +Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem,<BR> +unde homines nati, durum genus. Ergo age, terrae<BR> +pingue solum primis extemplo a mensibus anni<BR> +fortes invertant tauri glaebasque iacentis<BR> +pulverulenta coquat maturis solibus aestas;<BR> +at si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum<BR> +Arcturum tenui sat erit suspendere sulco:<BR> +illic, officiant laetis ne frugibus herbae,<BR> +hic, sterilem exiguus ne deserat humor harenam.<BR> +</P> + +<P> +Alternis idem tonsas cessare novalis<BR> +et segnem patiere situ durescere campum;<BR> +aut ibi flava seres mutato sidere farra,<BR> +unde prius laetum siliqua quassante legumen<BR> +aut tenuis fetus viciae tristisque lupini<BR> +sustuleris fragilis calamos silvamque sonantem.<BR> +Urit enim lini campum seges, urit avenae,<BR> +urunt Lethaeo perfusa papavera somno:<BR> +sed tamen alternis facilis labor, arida tantum<BR> +ne saturare fimo pingui pudeat sola neve<BR> +effetos cinerem inmundum iactare per agros.<BR> +Sic quoque mutatis requiescunt fetibus arva;<BR> +nec nulla interea est inaratae gratia terrae.<BR> +Saepe etiam sterilis incendere profuit agros<BR> +atque levem stipulam crepitantibus urere flammis:<BR> +sive inde occultas viris et pabula terrae<BR> +pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem<BR> +excoquitur vitium atque exsudat inutilis humor,<BR> +seu pluris calor ille vias et caeca relaxat<BR> +spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas,<BR> +seu durat magis et venas adstringit hiantis,<BR> +ne tenues pluviae rapidive potentia solis<BR> +acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat.<BR> +Multum adeo, rastris glaebas qui frangit inertis<BR> +vimineasque trahit cratis, iuvat arva, neque illum<BR> +flava Ceres alto nequiquam spectat Olympo;<BR> +et qui, proscisso quae suscitat aequore terga,<BR> +rursus in obliquum verso perrumpit aratro,<BR> +exercetque frequens tellurem atque imperat arvis.<BR> +Humida solstitia atque hiemes orate serenas,<BR> +agricolae; hiberno laetissima pulvere farra,<BR> +laetus ager: nullo tantum se Mysia cultu<BR> +iactat et ipsa suas mirantur Gargara messis.<BR> +Quid dicam, iacto qui semine comminus arva<BR> +insequitur cumulosque ruit male pinguis harenae<BR> +deinde satis fluvium inducit rivosque sequentis<BR> +et, cum exustus ager morientibus aestuat herbis,<BR> +ecce supercilio clivosi tramitis undam<BR> +elicit. illa cadens raucum per levia murmur<BR> +saxa ciet, scatebrisque arentia temperat arva.<BR> +Quid qui, ne gravidis procumbat culmus aristis,<BR> +luxuriem segetum tenera depascit in herba,<BR> +cum primum sulcos aequant sata. quique paludis<BR> +collectum humorem bibula deducit harena.<BR> +Praesertim incertis si mensibus amnis abundans<BR> +exit et obducto late tenet omnia limo,<BR> +unde cavae tepido sudant humore lacunae.<BR> +</P> + +<P> +Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores<BR> +versando terram experti, nihil inprobus anser<BR> +Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris<BR> +officiunt aut umbra nocet. Pater ipse colendi<BR> +haud facilem esse viam voluit, primusque per artem<BR> +movit agros curis acuens mortalia corda<BR> +nec torpere gravi passus sua regna veterno.<BR> +Ante Iovem nulli subigebant arva coloni;<BR> +ne signare quidem aut partiri limite campum<BR> +fas erat: in medium quaerebant ipsaque tellus<BR> +omnia liberius nullo poscente ferebat.<BR> +Ille malum virus serpentibus addidit atris<BR> +praedarique lupos iussit pontumque moveri,<BR> +mellaque decussit foliis ignemque removit<BR> +et passim rivis currentia vina repressit,<BR> +ut varias usus meditando extunderet artis<BR> +paulatim et sulcis frumenti quaereret herbam.<BR> +[Ut silicis venis abstrusum excuderet ignem.]<BR> +Tunc alnos primum fluvii sensere cavatas;<BR> +navita tum stellis numeros et nomina fecit,<BR> +Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton;<BR> +tum laqueis captare feras et fallere visco<BR> +inventum et magnos canibus circumdare saltus;<BR> +atque alius latum funda iam verberat amnem<BR> +alta petens, pelagoque alius trahit humida lina;<BR> +tum ferri rigor atque argutae lamina serrae,—-<BR> +nam primi cuneis scindebant fissile lignum<BR> +tum variae venere artes. Labor omnia vicit<BR> +inprobus et duris urgens in rebus egestas.<BR> +Prima Ceres ferro mortalis vertere terram<BR> +instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae<BR> +deficerent silvae et victum Dodona negaret.<BR> +Mox et frumentis labor additus, ut mala culmos<BR> +esset robigo segnisque horreret in arvis<BR> +carduus; intereunt segetes, subit aspera silva,<BR> +lappaeque tribolique, interque nitentia culta<BR> +infelix lolium et steriles dominantur avenae.<BR> +Quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris,<BR> +et sonitu terrebis aves, et ruris opaci<BR> +falce premes umbras votisque vocaveris imbrem,<BR> +heu magnum alterius frustra spectabis acervum,<BR> +concussaque famem in silvis solabere quercu.<BR> +</P> + +<P> +Dicendum et, quae sint duris agrestibus arma,<BR> +quis sine nec potuere seri nec surgere messes:<BR> +vomis et inflexi primum grave robur aratri<BR> +tardaque Eleusinae matris volventia plaustra<BR> +tribulaque traheaeque et iniquo pondere rastri;<BR> +virgea praeterea Celei vilisque supellex,<BR> +arbuteae crates et mystica vannus Iacchi.<BR> +Omnia quae multo ante memor provisa repones,<BR> +si te digna manet divini gloria ruris.<BR> +Continuo in silvis magna vi flexa domatur<BR> +in burim et curvi formam accipit ulmus aratri.<BR> +Huic a stirpe pedes temo protentus in octo,<BR> +binae aures, duplici aptantur dentalia dorso<BR> +caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus,<BR> +stivaque, quae currus a tergo torqueat imos,<BR> +et suspensa focis explorat robora fumus.<BR> +</P> + +<P> +Possum multa tibi veterum praecepta referre,<BR> +ni refugis tenuisque piget cognoscere curas.<BR> +Area cum primis ingenti aequanda cylindro<BR> +et vertenda manu et creta solidanda tenaci,<BR> +ne subeant herbae neu pulvere victa fatiscat,<BR> +tum variae inludant pestes: saepe exiguus mus<BR> +sub terris posuitque domos atque horrea fecit,<BR> +aut oculis capti fodere cubilia talpae,<BR> +inventusque cavis bufo et quae plurima terrae<BR> +monstra ferunt, populatque ingentem farris acervum<BR> +curculio atque inopi metuens formica senectae.<BR> +Contemplator item, cum se nux plurima silvis<BR> +induet in florem et ramos curvabit olentis.<BR> +Si superant fetus, pariter frumenta sequentur<BR> +magnaque cum magno veniet tritura calore;<BR> +at si luxuria foliorum exuberat umbra,<BR> +nequiquam pinguis palea teret area culmos.<BR> +Semina vidi equidem multos medicare serentis<BR> +et nitro prius et nigra perfundere amurca,<BR> +grandior ut fetus siliquis fallacibus esset,<BR> +et, quamvis igni exiguo, properata maderent.<BR> +Vidi lecta diu et multo spectata labore<BR> +degenerare tamen, ni vis humana quot annis<BR> +maxima quaeque manu legeret. Sic omnia fatis<BR> +in peius ruere ac retro sublapsa referri,<BR> +non aliter, quam qui adverso vix flumine lembum<BR> +remigiis subigit, si bracchia forte remisit,<BR> +atque illum in praeceps prono rapit alveus amni.<BR> +</P> + +<P> +Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis<BR> +Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis,<BR> +quam quibus in patriam ventosa per aequora vectis<BR> +pontus et ostriferi fauces temptantur Abydi.<BR> +Libra die somnique pares ubi fecerit horas<BR> +et medium luci atque umbris iam dividit orbem,<BR> +exercete, viri, tauros, serite hordea campis<BR> +usque sub extremum brumae intractabilis imbrem;<BR> +nec non et lini segetem et Cereale papaver<BR> +tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris,<BR> +dum sicca tellure licet, dum nubila pendent.<BR> +Vere fabis satio; tum te quoque, Medica, putres<BR> +accipiunt sulci et milio venit annua cura,<BR> +candidus auratis aperit cum cornibus annum<BR> +Taurus et averso cedens Canis occidit astro.<BR> +At si triticeam in messem robustaque farra<BR> +exercebis humum solisque instabis aristis,<BR> +ante tibi Eoae Atlantides abscondantur<BR> +Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae,<BR> +debita quam sulcis committas semina quamque<BR> +invitae properes anni spem credere terrae.<BR> +Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos<BR> +exspectata seges vanis elusit avenis.<BR> +Si vero viciamque seres vilemque phaselum<BR> +nec Pelusiacae curam aspernabere lentis,<BR> +haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes:<BR> +incipe et ad medias sementem extende pruinas.<BR> +</P> + +<P> +Idcirco certis dimensum partibus orbem<BR> +per duodena regit mundi Sol aureus astra.<BR> +Quinque tenent caelum zonae; quarum una corusco<BR> +semper sole rubens et torrida semper ab igni;<BR> +quam circum extremae dextra laevaque trahuntur<BR> +caeruleae, glacie concretae atque imbribus atris;<BR> +has inter mediamque duae mortalibus aegris<BR> +munere concessae divom, et via secta per ambas,<BR> +obliquus qua se signorum verteret ordo.<BR> +Mundus, ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arces<BR> +consurgit, premitur Libyae devexus in austros.<BR> +Hic vertex nobis semper sublimis; at illum<BR> +sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi.<BR> +Maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis<BR> +circum perque duas in morem fluminis Arctos,<BR> +Arctos Oceani metuentis aequore tingui.<BR> +Illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox,<BR> +semper et obtenta densentur nocte tenebrae,<BR> +aut redit a nobis Aurora diemque reducit;<BR> +nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis,<BR> +illic, sera rubens accendit lumina Vesper.<BR> +Hinc tempestates dubio praediscere caelo<BR> +possumus, hinc messisque diem tempusque serendi,<BR> +et quando infidum remis inpellere marmor<BR> +conveniat, quando armatas deducere classis,<BR> +aut tempestivam silvis evertere pinum.<BR> +</P> + +<P> +Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus,<BR> +temporibusque parem diversis quattuor annum.<BR> +Frigidus agricolam si quando continet imber,<BR> +multa, forent quae mox caelo properanda sereno,<BR> +maturare datur: durum procudit arator<BR> +vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres,<BR> +aut pecori signum aut numeros inpressit acervis.<BR> +Exacuunt alii vallos furcasque bicornis<BR> +atque Amerina parant lentae retinacula viti.<BR> +Nunc facilis rubea texatur fiscina virga,<BR> +nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo.<BR> +Quippe etiam festis quaedam exercere diebus<BR> +fas et iura sinunt; rivos deducere nulla<BR> +religio vetuit, segeti praetendere saepem,<BR> +insidias avibus moliri, incendere vepres,<BR> +balantumque gregem fluvio mersare salubri.<BR> +Saepe oleo tardi costas agitator aselli<BR> +vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens<BR> +incusum aut atrae massam picis urbe reportat.<BR> +</P> + +<P> +Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna<BR> +felicis operum. Quintam fuge: pallidus Orcus<BR> +Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando<BR> +Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea<BR> +et coniuratos caelum rescindere fratres.<BR> +Ter sunt conati inponere Pelio Ossam<BR> +scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum;<BR> +ter pater exstructos disiecit fulmine montis.<BR> +Septima post decimam felix et ponere vitem<BR> +et prensos domitare boves et licia telae<BR> +addere: nona fugae melior, contraria furtis.<BR> +</P> + +<P> +Multa adeo gelida melius se nocte dedere,<BR> +aut cum sole novo terras inrorat Eous.<BR> +Nocte leves melius stipulae, nocte arida prata<BR> +tondentur, noctes lentus non deficit humor.<BR> +Et quidam seros hiberni ad luminis ignis<BR> +pervigilat ferroque faces inspicat acuto;<BR> +interea longum cantu solata laborem<BR> +arguto coniunx percurrit pectine telas,<BR> +aut dulcis musti Volcano decoquit humorem<BR> +et foliis undam trepidi despumat aeni.<BR> +At rubicunda Ceres medio succiditur aestu<BR> +et medio tostas aestu terit area fruges.<BR> +Nudus ara, sere nudus; hiems ignava colono.<BR> +Frigoribus parto agricolae plerumque fruuntur<BR> +mutuaque inter se laeti convivia curant.<BR> +Invitat genialis hiems curasque resolvit,<BR> +ceu pressae cum iam portum tetigere carinae,<BR> +puppibus et laeti nautae inposuere coronas.<BR> +Sed tamen et quernas glandes tum stringere tempus<BR> +et lauri bacas oleamque cruentaque myrta,<BR> +tum gruibus pedicas et retia ponere cervis<BR> +auritosque sequi lepores, tum figere dammas,<BR> +stuppea torquentem Balearis verbera fundae,<BR> +cum nix alta iacet, glaciem cum flumina trudunt.<BR> +</P> + +<P> +Quid tempestates autumni et sidera dicam,<BR> +atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas,<BR> +quae vigilanda viris. vel cum ruit imbriferum ver,<BR> +spicea iam campis cum messis inhorruit et cum<BR> +frumenta in viridi stipula lactentia turgent.<BR> +Saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis<BR> +agricola et fragili iam stringeret hordea culmo,<BR> +omnia ventorum concurrere proelia vidi,<BR> +quae gravidam late segetem ab radicibus imis<BR> +sublimem expulsam eruerent; ita turbine nigro<BR> +ferret hiems culmumque levem stipulasque volantis.<BR> +Saepe etiam inmensum caelo venit agmen aquarum<BR> +et foedam glomerant tempestatem imbribus atris<BR> +collectae ex alto nubes; ruit arduus aether<BR> +et pluvia ingenti sata laeta boumque labores<BR> +diluit; inplentur fossae et cava flumina crescunt<BR> +cum sonitu fervetque fretis spirantibus aequor.<BR> +Ipse pater media nimborum in nocte corusca<BR> +fulmina molitur dextra; quo maxuma motu<BR> +terra tremit; fugere ferae et mortalia corda<BR> +per gentis humilis stravit pavor; ille flagranti<BR> +aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo<BR> +deicit; ingeminant austri et densissimus imber;<BR> +nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt.<BR> +Hoc metuens caeli menses et sidera serva,<BR> +frigida Saturni sese quo stella receptet,<BR> +quos ignis caelo Cyllenius erret in orbis.<BR> +In primis venerare deos atque annua magnae<BR> +sacra refer Cereri laetis operatus in herbis<BR> +extremae sub casum hiemis, iam vere sereno.<BR> +Tum pingues agni et tum mollissima vina,<BR> +tum somni dulces densaeque in montibus umbrae.<BR> +Cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret;<BR> +cui tu lacte favos et miti dilue Baccho,<BR> +terque novas circum felix eat hostia fruges,<BR> +omnis quam chorus et socii comitentur ovantes,<BR> +et Cererem clamore vocent in tecta; neque ante<BR> +falcem maturis quisquam supponat aristis,<BR> +quam Cereri torta redimitus tempora quercu<BR> +det motus incompositos et carmina dicat.<BR> +</P> + +<P> +Atque haec ut certis possemus discere signis,<BR> +aestusque pluviasque et agentis frigora ventos,<BR> +ipse Pater statuit, quid menstrua Luna moneret,<BR> +quo signo caderent austri, quid saepe videntes<BR> +agricolae propius stabulis armenta tenerent.<BR> +Continuo ventis surgentibus aut freta ponti<BR> +incipiunt agitata tumescere et aridus altis<BR> +montibus audiri fragor aut resonantia longe<BR> +litora misceri et nemorum increbrescere murmur.<BR> +Iam sibi tum a curvis male temperat unda carinis,<BR> +cum medio celeres revolant ex aequore mergi<BR> +clamoremque ferunt ad litora, cumque marinae<BR> +in sicco ludunt fulicae notasque paludes<BR> +deserit atque altam supra volat ardea nubem.<BR> +Saepe etiam stellas vento inpendente videbis<BR> +praecipitis caelo labi noctisque per umbram<BR> +flammarum longos a tergo albescere tractus;<BR> +saepe levem paleam et frondes volitare caducas<BR> +aut summa nantis in aqua colludere plumas.<BR> +At Boreae de parte trucis cum fulminat et cum<BR> +Eurique Zephyrique tonat domus: omnia plenis<BR> +rura natant fossis atque omnis navita ponto<BR> +humida vela legit. Numquam inprudentibus imber<BR> +obfuit: aut illum surgentem vallibus imis<BR> +aeriae fugere grues, aut bucula caelum<BR> +suspiciens patulis captavit naribus auras,<BR> +aut arguta lacus circumvolitavit hirundo<BR> +et veterem in limo ranae cecinere querelam.<BR> +Saepius et tectis penetralibus extulit ova<BR> +angustum formica terens iter et bibit ingens<BR> +arcus et e pastu decedens agmine magno<BR> +corvorum increpuit densis exercitus alis.<BR> +Iam variae pelagi volucres et quae Asia circum<BR> +dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri,<BR> +certatim largos umeris infundere rores:<BR> +nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas<BR> +et studio incassum videas gestire lavandi.<BR> +Tum cornix plena pluviam vocat inproba voce<BR> +et sola in sicca secum spatiatur harena.<BR> +Ne nocturna quidem carpentes pensa puellae<BR> +nescivere hiemem, testa cum ardente viderent<BR> +scintillare oleum et putris concrescere fungos.<BR> +</P> + +<P> +Nec minus ex imbri soles et aperta serena<BR> +prospicere et certis poteris cognoscere signis:<BR> +nam neque tum stellis acies obtunsa videtur,<BR> +nec fratris radiis obnoxia surgere Luna,<BR> +tenuia nec lanae per caelum vellera ferri;<BR> +non tepidum ad solem pinnas in litore pandunt<BR> +dilectae Thetidi alcyones, non ore solutos<BR> +inmundi meminere sues iactare maniplos.<BR> +At nebulae magis ima petunt campoque recumbunt,<BR> +solis et occasum servans de culmine summo<BR> +nequiquam seros exercet noctua cantus.<BR> +Adparet liquido sublimis in aere Nisus<BR> +et pro purpureo poenas dat Scylla capillo:<BR> +quacumque illa levem fugiens secat aethera pinnis,<BR> +ecce inimicus, atrox, magno stridore per auras<BR> +insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras,<BR> +illa levem fugiens raptim secat aethera pinnis<BR> +Tum liquidas corvi presso ter gutture voces<BR> +aut quater ingeminant, et saepe cubilibus altis<BR> +nescio qua praeter solitum dulcedine laeti<BR> +inter se in foliis strepitant; iuvat imbribus actis<BR> +progeniem parvam dulcisque revisere nidos;<BR> +haud equidem credo, quia sit divinitus illis<BR> +ingenium aut rerum fato prudentia maior;<BR> +verum ubi tempestas et caeli mobilis humor<BR> +mutavere vias et Iuppiter uvidus austris<BR> +denset, erant quae rara modo, et, quae densa, relaxat,<BR> +vertuntur species animorum et pectora motus<BR> +nunc alios, alios, dum nubila ventus agebat,<BR> +concipiunt: hinc ille avium concentus in agris<BR> +et laetae pecudes et ovantes gutture corvi.<BR> +</P> + +<P> +Si vero solem ad rapidum lunasque sequentis<BR> +ordine respicies, numquam te crastina fallet<BR> +hora neque insidiis noctis capiere serenae.<BR> +Luna, revertentis cum primum colligit ignis,<BR> +si nigrum obscuro conprenderit aera cornu,<BR> +maxumus agricolis pelagoque parabitur imber;<BR> +at si virgineum suffuderit ore ruborem,<BR> +ventus erit; vento semper rubet aurea Phoebe.<BR> +Sin ortu quarto, namque is certissimus auctor,<BR> +pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit,<BR> +totus et ille dies et qui nascentur ab illo<BR> +exactum ad mensem pluvia ventisque carebunt,<BR> +votaque servati solvent in litore nautae<BR> +Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae.<BR> +Sol quoque et exoriens et cum se condet in undas<BR> +signa dabit; solem certissima signa sequuntur,<BR> +et quae mane refert et quae surgentibus astris.<BR> +Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum<BR> +conditus in nubem medioque refugerit orbe,<BR> +suspecti tibi sint imbres; namque urget ab alto<BR> +arboribusque satisque Notus pecorique sinister.<BR> +Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese<BR> +diversi rumpent radii aut ubi pallida surget<BR> +Tithoni croceum linquens Aurora cubile,<BR> +heu male tum mitis defendet pampinus uvas:<BR> +tam multa in tectis crepitans salit horrida grando.<BR> +Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo,<BR> +profuerit meminisse magis; nam saepe videmus<BR> +ipsius in voltu varios errare colores:<BR> +caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros;<BR> +sin maculae incipient rutilo inmiscerier igni,<BR> +omnia tum pariter vento nimbisque videbis<BR> +fervere. Non illa quisquam me nocte per altum<BR> +ire, neque a terra moneat convellere funem.<BR> +At si, cum referetque diem condetque relatum,<BR> +lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis<BR> +et claro silvas cernes Aquilone moveri.<BR> +Denique quid vesper serus vehat, unde serenas<BR> +ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster,<BR> +sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum<BR> +audeat. Ille etiam caecos instare tumultus<BR> +saepe monet fraudemque et operta tumescere bella.<BR> +Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam,<BR> +cum caput obscura nitidum ferrugine texit<BR> +inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem.<BR> +Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti<BR> +obscenaeque canes inportunaeque volucres<BR> +signa dabant. Quotiens Cyclopum effervere in agros<BR> +vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam<BR> +flammarumque globos liquefactaque volvere saxa!<BR> +Armorum sonitum toto Germania caelo<BR> +audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes.<BR> +Vox quoque per lucos volgo exaudita silentis<BR> +ingens et simulacra modis pallentia miris<BR> +visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae,<BR> +infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt<BR> +et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant.<BR> +Proluit insano contorquens vertice silvas<BR> +fluviorum rex Eridanus camposque per omnis<BR> +cum stabulis armenta tulit. Nec tempore eodem<BR> +tristibus aut extis fibrae adparere minaces<BR> +aut puteis manare cruor cessavit et altae<BR> +per noctem resonare lupis ululantibus urbes.<BR> +Non alias caelo ceciderunt plura sereno<BR> +fulgura nec diri totiens arsere cometae.<BR> +ergo inter sese paribus concurrere telis<BR> +Romanas acies iterum videre Philippi;<BR> +nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro<BR> +Emathiam et latos Haemi pinguescere campos.<BR> +Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis<BR> +agricola incurvo terram molitus aratro<BR> +exesa inveniet scabra robigine pila<BR> +aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis<BR> +grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris.<BR> +Di patrii, Indigetes, et romule Vestaque mater,<BR> +quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas,<BR> +hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo<BR> +ne prohibete! Satis iam pridem sanguine nostro<BR> +Laomedonteae luimus periuria Troiae;<BR> +iam pridem nobis caeli te regia, Caesar,<BR> +invidet atque hominum queritur curare triumphos;<BR> +quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem,<BR> +tam multae scelerum facies; non ullus aratro<BR> +dignus honos, squalent abductis arva colonis<BR> +et curvae rigidum falces conflantur in ensem.<BR> +Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum;<BR> +vicinae ruptis inter se legibus urbes<BR> +arma ferunt; saevit toto Mars inpius orbe;<BR> +ut cum carceribus sese effudere quadrigae,<BR> +addunt in spatia et frustra retinacula tendens<BR> +fertur equis auriga neque audit currus habenas.<BR> +</P> + +<BR><BR><BR> + +<A NAME="liber2"></A> +<H2 ALIGN="center"> +PUBLI VERGILI MARONIS<BR> +</H2> + +<H1 ALIGN="center"> +GEORGICON<BR> +</H1> + +<BR> + +<H3> +LIBER II<BR> +</H3> + +<P> +Hactenus arvorum cultus et sidera caeli,<BR> +nunc te, Bacche, canam, nec non silvestria tecum<BR> +virgulta et prolem tarde crescentis olivae.<BR> +Huc, pater o Lenaee—-tuis hic omnia plena<BR> +muneribus, tibi pampineo gravidus autumno<BR> +floret ager, spumat plenis vindemia labris—-<BR> +huc, pater o Lenaee, veni nudataque musto<BR> +tingue novo mecum direptis crura cothurnis.<BR> +</P> + +<P> +Principio arboribus varia est natura creandis.<BR> +namque aliae nullis hominum cogentibus ipsae<BR> +sponte sua veniunt camposque et flumina late<BR> +curva tenent, ut molle siler lentaeque genestae,<BR> +populus et glauca canentia fronde salicta;<BR> +pars autem posito surgunt de semine, ut altae<BR> +castaneae nemorumque Iovi quae maxima frondet<BR> +aesculus atque habitae Grais oracula quercus.<BR> +Pullulat ab radice aliis densissima silva,<BR> +ut cerasis ulmisque; etiam Parnasia laurus<BR> +parva sub ingenti matris se subicit umbra.<BR> +Hos natura modos primum dedit, his genus omne<BR> +silvarum fruticumque viret nemorumque sacrorum.<BR> +</P> + +<P> +Sunt aliae, quas ipse via sibi repperit usus.<BR> +Hic plantas tenero abscindens de corpore matrum<BR> +deposuit sulcis, hic stirpes obruit arvo<BR> +quadrifidasque sudes et acuto robore vallos;<BR> +silvarumque aliae pressos propaginis arcus<BR> +exspectant et viva sua plantaria terra;<BR> +nil radicis egent aliae summumque putator<BR> +haud dubitat terrae referens mandare cacumen.<BR> +Quin et caudicibus sectis—-mirabile dictu—-<BR> +truditur e sicco radix oleagina ligno.<BR> +Et saepe alterius ramos inpune videmus<BR> +vertere in alterius mutatamque insita mala<BR> +ferre pirum et prunis lapidosa rubescere corna.<BR> +</P> + +<P> +Quare agite o proprios generatim discite cultus,<BR> +agricolae, fructusque feros mollite colendo,<BR> +neu segnes iaceant terrae. Iuvat Ismara Baccho<BR> +conserere atque olea magnum vestire Taburnum.<BR> +Tuque ades inceptumque una decurre laborem,<BR> +O decus, o famae merito pars maxima nostrae,<BR> +Maecenas, pelagoque volans da vela patenti;<BR> +non ego cuncta meis amplecti versibus opto,<BR> +non, mihi si linguae centum sint oraque centum,<BR> +ferrea vox; ades et primi lege litoris oram.<BR> +In manibus terrae; non hic te carmine ficto<BR> +atque per ambages et longa exorsa tenebo.<BR> +</P> + +<P> +Sponte sua quae se tollunt in luminis oras,<BR> +infecunda quidem, sed laeta et fortia surgunt;<BR> +quippe solo natura subest. Tamen haec quoque, si quis<BR> +inserat aut scrobibus mandet mutata subactis,<BR> +exuerint silvestrem animum cultuque frequenti<BR> +in quascumque voles artis haud tarda sequentur.<BR> +Nec non et sterilis, quae stirpibus exit ab imis,<BR> +hoc faciat, vacuos si sit digesta per agros;<BR> +nunc altae frondes et rami matris opacant<BR> +crescentique adimunt fetus uruntque ferentem.<BR> +Iam quae seminibus iactis se sustulit arbos<BR> +tarda venit seris factura nepotibus umbram,<BR> +pomaque degenerant sucos oblita priores<BR> +et turpis avibus praedam fert uva racemos.<BR> +Scilicet omnibus est labor inpendendus et omnes<BR> +cogendae in sulcum ac multa mercede domandae.<BR> +Sed truncis oleae melius, propagine vites<BR> +respondent, solido Paphiae de robore myrtus;<BR> +plantis et durae coryli nascuntur et ingens<BR> +fraxinus Herculeaeque arbos umbrosa coronae<BR> +Chaoniique patris glandes, etiam ardua palma<BR> +nascitur et casus abies visura marinos.<BR> +</P> + +<P> +Inseritur vero et fetu nucis arbutus horrida,<BR> +et steriles platani malos gessere valentis;<BR> +castaneae fagus, ornusque incanuit albo<BR> +flore piri glandemque sues fregere sub ulmis.<BR> +Nec modus inserere atque oculos inponere simplex.<BR> +Nam qua se medio trudunt de cortice gemmae<BR> +et tenuis rumpunt tunicas, angustus in ipso<BR> +fit nodo sinus: huc aliena ex arbore germen<BR> +includunt udoque docent inolescere libro.<BR> +Aut rursum enodes trunci resecantur et alte<BR> +finditur in solidum cuneis via, deinde feraces<BR> +plantae inmittuntur: nec longum tempus, et ingens<BR> +exsilit ad caelum ramis felicibus arbos<BR> +miraturque novas frondes et non sua poma.<BR> +</P> + +<P> +Praeterea genus haud unum nec fortibus ulmis<BR> +nec salici lotoque neque Idaeis cyparissis,<BR> +nec pingues unam in faciem nascuntur olivae,<BR> +orchades et radii et amara pausia baca<BR> +pomaque et Alcinoi silvae, nec surculus idem<BR> +Crustumiis Syriisque piris gravibusque volemis.<BR> +Non eadem arboribus pendet vindemia nostris,<BR> +quam Methymnaeo carpit de palmite Lesbos;<BR> +sunt Thasiae vites, sunt et Mareotides albae,<BR> +pinguibus hae terris habiles, levioribus illae,<BR> +et passo Psithia utilior tenuisque Lageos<BR> +temptatura pedes olim vincturaque linguam,<BR> +purpureae preciaeque, et quo te carmine dicam,<BR> +Rhaetica? Nec cellis ideo contende Falernis.<BR> +Sunt et Amineae vites, firmissima vina,<BR> +Tmolius adsurgit quibus et rex ipse Phanaeus;<BR> +Argitisque minor, cui non certaverit ulla<BR> +aut tantum fluere aut totidem durare per annos.<BR> +Non ego te, Dis et mensis accepta secundis,<BR> +transierim, Rhodia, et tumidis, Bumaste, racemis.<BR> +Sed neque quam multae species nec nomina quae sint,<BR> +est numerus; neque enim numero conprendere refert;<BR> +quem qui scire velit, Libyci velit aequoris idem<BR> +discere quam multae Zephyro turbentur harenae,<BR> +aut ubi navigiis violentior incidit Eurus,<BR> +nosse, quot Ionii veniant ad litora fluctus.<BR> +</P> + +<P> +Nec vero terrae ferre omnes omnia possunt.<BR> +fluminibus salices crassisque paludibus alni<BR> +nascuntur, steriles saxosis montibus orni;<BR> +litora myrtetis laetissima; denique apertos<BR> +Bacchus amat collis, aquilonem et frigora taxi.<BR> +Aspice et extremis domitum cultoribus orbem<BR> +Eoasque domos Arabum pictosque Gelonos:<BR> +divisae arboribus patriae. Sola India nigrum<BR> +fert ebenum, solis est turea virga Sabaeis.<BR> +Quid tibi odorato referam sudantia ligno<BR> +balsamaque et bacas semper frondentis acanthi?<BR> +Quid nemora Aethiopum molli canentia lana,<BR> +velleraque ut foliis depectant tenuia Seres;<BR> +aut quos Oceano propior gerit India lucos,<BR> +extremi sinus orbis, ubi aera vincere summum<BR> +arboris haud ullae iactu potuere sagittae?<BR> +Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris.<BR> +Media fert tristis sucos tardumque saporem<BR> +felicis mali, quo non praesentius ullum,<BR> +pocula si quando saevae infecere novercae,<BR> +miscueruntque herbas et non innoxia verba,<BR> +auxilium venit ac membris agit atra venena.<BR> +Ipsa ingens arbos faciemque simillima lauro;<BR> +et, si non alium late iactaret odorem,<BR> +laurus erat; folia haud ullis labentia ventis;<BR> +flos ad prima tenax; animas et olentia Medi<BR> +ora fovent illo et senibus medicantur anhelis.<BR> +sed neque Medorum, silvae ditissima, terra,<BR> +nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus<BR> +laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi<BR> +totaque turiferis Panchaia pinguis harenis.<BR> +Haec loca non tauri spirantes naribus ignem<BR> +invertere satis inmanis dentibus hydri<BR> +nec galeis densisque virum seges horruit hastis;<BR> +sed gravidae fruges et Bacchi Massicus humor<BR> +inplevere; tenent oleae armentaque laeta.<BR> +Hinc bellator equus campo sese arduus infert;<BR> +hinc albi, Clitumne, greges et maxima taurus<BR> +victima, saepe tuo perfusi flumine sacro,<BR> +Romanos ad templa deum duxere triumphos.<BR> +Hic ver adsiduum atque alienis mensibus aestas<BR> +bis gravidae pecudes, bis pomis utilis arbos.<BR> +At rabidae tigres absunt et saeva leonum<BR> +semina nec miseros fallunt aconita legentis<BR> +nec rapit inmensos orbis per humum neque tanto<BR> +squameus in spiram tractu se colligit anguis.<BR> +Adde tot egregias urbes operumque laborem,<BR> +tot congesta manu praeruptis oppida saxis<BR> +fluminaque antiquos subter labentia muros.<BR> +An mare, quod supra, memorem, quodque adluit infra<BR> +anne lacus tantos? Te, Lari maxume, teque,<BR> +fluctibus et fremitu adsurgens Benace marino<BR> +an memorem portus Lucrinoque addita claustra<BR> +atque indignatum magnis stridoribus aequor<BR> +Iulia qua ponto longe sonat unda refuso<BR> +Tyrrhenusque fretis inmittitur aestus Avernis?<BR> +Haec eadem argenti rivos aerisque metalla<BR> +ostendit venis atque auro plurima fluxit.<BR> +Haec genus acre virum, Marsos pubemque Sabellam<BR> +adsuetumque malo Ligurem Volscosque verutos<BR> +extulit, haec Decios, Marios, magnosque Camillos,<BR> +Scipiadas duros bello et te, maxume Caesar,<BR> +qui nunc extremis Asiae iam victor in oris<BR> +inbellem avertis Romanis arcibus Indum.<BR> +Salve, magna parens frugum, Saturnia tellus,<BR> +magna virum; tibi res antiquae laudis et artem<BR> +ingredior, sanctos ausus recludere fontis,<BR> +Ascraeumque cano Romana per oppida carmen.<BR> +</P> + +<P> +Nunc locus arvorum ingeniis: quae robora cuique,<BR> +quis color et quae sit rebus natura ferendis.<BR> +Difficiles primum terrae collesque maligni,<BR> +tenuis ubi argilla et dumosis calculus arvis,<BR> +Palladia gaudent silva vivacis olivae.<BR> +Indicio est tractu surgens oleaster eodem<BR> +plurimus et strati bacis silvestribus agri.<BR> +At quae pinguis humus dulcique uligine laeta,<BR> +quique frequens herbis et fertilis ubere campus—-<BR> +qualem saepe cava montis convalle solemus<BR> +despicere; huc summis liquuntur rupibus amnes<BR> +felicemque trahunt limum—-quique editus austro<BR> +et filicem curvis invisam pascit aratris:<BR> +hic tibi praevalidas olim multoque fluentis<BR> +sufficiet Baccho vitis, hic fertilis uvae,<BR> +hic laticis, qualem pateris libamus et auro,<BR> +inflavit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras,<BR> +lancibus et pandis fumantia reddimus exta.<BR> +Sin armenta magis studium vitulosque tueri<BR> +aut ovium fetum aut urentis culta capellas,<BR> +saltus et saturi petito longinqua Tarenti<BR> +et qualem infelix amisit Mantua campum,<BR> +pascentem niveos herboso flumine cycnos;<BR> +non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt;<BR> +et, quantum longis carpent armenta diebus,<BR> +exigua tantum gelidus ros nocte reponet.<BR> +Nigra fere et presso pinguis sub vomere terra<BR> +et cui putre solum,—-namque hoc imitamur arando—-<BR> +optima frumentis; non ullo ex aequore cernes<BR> +plura domum tardis decedere plaustra iuvencis;<BR> +aut unde iratus silvam devexit arator<BR> +et nemora evertit multos ignava per annos<BR> +antiquasque domos avium cum stirpibus imis<BR> +eruit; illae altum nidis petiere relictis,<BR> +at rudis enituit inpulso vomere campus.<BR> +Nam ieiuna quidem clivosi glarea ruris<BR> +vix humilis apibus casias roremque ministrat;<BR> +et tophus scaber et nigris exesa chelydris<BR> +creta negant alios aeque serpentibus agros<BR> +dulcem ferre cibum et curvas praebere latebras.<BR> +Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris<BR> +et bibit humorem et, cum volt, ex se ipsa remittit<BR> +quaeque suo semper viridi se gramine vestit<BR> +nec scabie et salsa laedit robigine ferrum:<BR> +illa tibi laetis intexet vitibus ulmos,<BR> +illa ferax oleo est, illam experiere colendo<BR> +et facilem pecori et patientem vomeris unci.<BR> +Talem dives arat Capua et vicina Vesevo<BR> +ora iugo et vacuis Clanius non aequus Acerris.<BR> +</P> + +<P> +Nunc, quo quamque modo possis cognoscere, dicam.<BR> +Rara sit an supra morem si densa requires—-<BR> +altera frumentis quoniam favet, altera Baccho,<BR> +densa magis Cereri, rarissima quaeque Lyaeo—-<BR> +ante locum capies oculis alteque iubebis<BR> +in solido puteum demitti omnemque repones<BR> +rursus humum et pedibus summas aequabis harenas.<BR> +Si deerunt, rarum pecorique et vitibus almis<BR> +aptius uber erit; sin in sua posse negabunt<BR> +ire loca et scrobibus superabit terra repletis,<BR> +spissus ager; glaebas cunctantis crassaque terga<BR> +exspecta et validis terram proscinde iuvencis.<BR> +Salsa autem tellus et quae perhibetur amara,<BR> +frugibus infelix—-ea nec mansuescit arando<BR> +nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat—-<BR> +tale dabit specimen: tu spisso vimine qualos<BR> +colaque prelorum fumosis deripe tectis;<BR> +huc ager ille malus dulcesque a fontibus undae<BR> +ad plenum calcentur; aqua eluctabitur omnis<BR> +scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae;<BR> +at sapor indicium faciet manifestus et ora<BR> +tristia temptantum sensu torquebit amaro.<BR> +Pinguis item quae sit tellus, hoc denique pacto<BR> +discimus: haud umquam manibus iactata fatiscit,<BR> +sed picis in morem ad digitos lentescit habendo.<BR> +Humida maiores herbas alit, ipsaque iusto<BR> +laetior. Ah nimium ne sit mihi fertilis illa<BR> +nec se praevalidam primis ostendat aristis!<BR> +Quae gravis est, ipso tacitam se pondere prodit,<BR> +quaeque levis. Promptum est oculis praediscere nigram,<BR> +et quis cui color. At sceleratum exquirere frigus<BR> +difficile est: piceae tantum taxique nocentes<BR> +interdum aut hederae pandunt vestigia nigrae<BR> +his animadversis terram multo ante memento<BR> +excoquere et magnos scrobibus concidere montis,<BR> +ante supinatas aquiloni ostendere glaebas,<BR> +quam laetum infodias vitis genus. Optima putri<BR> +arva solo: id venti curant gelidaeque pruinae<BR> +et labefacta movens robustus iugera fossor.<BR> +Ac si quos haud ulla viros vigilantia fugit,<BR> +ante locum similem exquirunt, ubi prima paretur<BR> +arboribus seges et quo mox digesta feratur,<BR> +mutatam ignorent subito ne semina matrem.<BR> +Quin etiam caeli regionem in cortice signant,<BR> +ut, quo quaeque modo steterit, qua parte calores<BR> +Austrinos tulerit, quae terga obverterit axi,<BR> +restituant: adeo in teneris consuescere multum est.<BR> +Collibus an plano melius sit ponere vitem,<BR> +quaere prius. Si pinguis agros metabere campi,<BR> +densa sere; in denso non segnior ubere Bacchus;<BR> +sin tumulis adclive solum collisque supinos,<BR> +indulge ordinibus, nec setius omnis in unguem<BR> +arboribus positis secto via limite quadret.<BR> +Ut saepe ingenti bello cum longa cohortis<BR> +explicuit legio et campo stetit agmen aperto,<BR> +directaeque acies, ac late fluctuat omnis<BR> +aere renidenti tellus, necdum horrida miscent<BR> +proelia, sed dubius mediis Mars errat in armis:<BR> +omnia sint paribus numeris dimensa viarum;<BR> +non animum modo uti pascat prospectus inanem,<BR> +sed quia non aliter viris dabit omnibus aequas<BR> +terra neque in vacuum poterunt se extendere rami.<BR> +</P> + +<P> +Forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras.<BR> +ausim vel tenui vitem committere sulco.<BR> +Altior ac penitus terrae defigitur arbos,<BR> +aesculus in primis, quae quantum vertice ad auras<BR> +aetherias, tantum radice in Tartara tendit.<BR> +Ergo non hiemes illam, non flabra neque imbres<BR> +convellunt; inmota manet, multosque nepotes,<BR> +multa virum volvens durando saecula vincit.<BR> +Tum fortis late ramos et bracchia pandens<BR> +huc illuc, media ipsa ingentem sustinet umbram.<BR> +</P> + +<P> +Neve tibi ad solem vergant vineta cadentem,<BR> +Neve inter vitis corylum sere, neve flagella<BR> +summa pete aut summa defringe ex arbore plantas<BR> +tantus amor terrae—-neu ferro laede retunso<BR> +semina, neve oleae silvestris insere truncos:<BR> +nam saepe incautis pastoribus excidit ignis,<BR> +qui furtim pingui primum sub cortice tectus<BR> +robora conprendit frondesque elapsus in altas<BR> +ingentem caelo sonitum dedit; inde secutus<BR> +per ramos victor perque alta cacumina regnat<BR> +et totum involvit flammis nemus et ruit atram<BR> +ad caelum picea crassus caligine nubem,<BR> +praesertim si tempestas a vertice silvis<BR> +incubuit glomeratque ferens incendia ventus.<BR> +Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti<BR> +possunt atque ima similes revirescere terra;<BR> +infelix superat foliis oleaster amaris.<BR> +</P> + +<P> +Nec tibi tam prudens quisquam persuadeat auctor<BR> +tellurem Borea rigidam spirante movere.<BR> +Rura gelu tum claudit hiems nec semine iacto<BR> +concretam patitur radicem adfigere terrae.<BR> +Optima vinetis satio, cum vere rubenti<BR> +candida venit avis longis invisa colubris,<BR> +prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol<BR> +nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas.<BR> +Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis;<BR> +vere tument terrae et genitalia semina poscunt.<BR> +Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether<BR> +coniugis in gremium laetae descendit et omnis<BR> +magnus alit magno commixtus corpore fetus.<BR> +Avia tum resonant avibus virgulta canoris<BR> +et Venerem certis repetunt armenta diebus;<BR> +parturit almus ager Zephyrique tepentibus auris<BR> +laxant arva sinus; superat tener omnibus humor;<BR> +inque novos soles audent se germina tuto<BR> +credere, nec metuit surgentis pampinus austros<BR> +aut actum caelo magnis aquilonibus imbrem,<BR> +sed trudit gemmas et frondes explicat omnis.<BR> +Non alios prima crescentis origine mundi<BR> +inluxisse dies aliumve habuisse tenorem<BR> +crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat<BR> +orbis et hibernis parcebant flatibus Euri,<BR> +cum primae lucem pecudes hausere virumque<BR> +terrea progenies duris caput extulit arvis,<BR> +inmissaeque ferae silvis et sidera caelo.<BR> +Nec res hunc tenerae possent perferre laborem,<BR> +si non tanta quies iret frigusque caloremque<BR> +inter, et exciperet caeli indulgentia terras.<BR> +</P> + +<P> +Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros,<BR> +sparge fimo pingui et multa memor occule terra,<BR> +aut lapidem bibulum aut squalentis infode conchas;<BR> +inter enim labentur aquae tenuisque subibit<BR> +halitus atque animos tollent sata; iamque reperti,<BR> +qui saxo super atque ingentis pondere testae<BR> +urgerent; hoc effusos munimen ad imbris,<BR> +hoc, ubi hiulca siti findit canis aestifer arva.<BR> +</P> + +<P> +Seminibus positis superest diducere terram<BR> +saepius ad capita et duros iactare bidentis,<BR> +aut presso exercere solum sub vomere et ipsa<BR> +flectere luctantis inter vineta iuvencos;<BR> +tum levis calamos et rasae hastilia virgae<BR> +fraxineasque aptare sudes furcasque valentis,<BR> +viribus eniti quarum et contemnere ventos<BR> +adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos.<BR> +</P> + +<P> +Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas,<BR> +parcendum teneris, et dum se laetus ad auras<BR> +palmes agit laxis per purum inmissus habenis,<BR> +ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis<BR> +carpendae manibus frondes interque legendae.<BR> +Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos<BR> +exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde—-<BR> +ante reformidant ferrum—-tum denique dura<BR> +exerce imperia et ramos conpesce fluentis.<BR> +</P> + +<P> +Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum,<BR> +praecipue dum frons tenera inprudensque laborum;<BR> +cui super indignas hiemes solemque potentem<BR> +silvestres uri adsidue capreaeque sequaces<BR> +inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae.<BR> +Frigora nec tantum cana concreta pruina<BR> +aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas,<BR> +quantum illi nocuere greges durique venenum<BR> +dentis et admorso signata in stirpe cicatrix.<BR> +Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris<BR> +caeditur et veteres ineunt proscaenia ludi<BR> +praemiaque ingeniis pagos et compita circum<BR> +thesidae posuere atque inter pocula laeti<BR> +mollibus in pratis unctos saluere per utres.<BR> +Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni<BR> +versibus incomptis ludunt risuque soluto<BR> +oraque corticibus sumunt horrenda cavatis<BR> +et te, Bacche, vocant per carmina laeta tibique<BR> +oscilla ex alta suspendunt mollia pinu.<BR> +Hinc omnis largo pubescit vinea fetu,<BR> +conplentur vallesque cavae saltusque profundi,<BR> +et quocumque deus circum caput egit honestum.<BR> +Ergo rite suum Baccho dicemus honorem<BR> +carminibus patriis lancesque et liba feremus<BR> +et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram<BR> +pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis.<BR> +</P> + +<P> +Est etiam ille labor curandis vitibus alter,<BR> +cui numquam exhausti satis est: namque omne quot annis<BR> +terque quaterque solum scindendum glebaque versis<BR> +aeternum frangenda bidentibus, omne levandum<BR> +fronde nemus. Redit agricolis labor actus in orbem<BR> +atque in se sua per vestigia volvitur annus.<BR> +Ac iam olim, seras posuit cum vinea frondes,<BR> +frigidus et silvis aquilo decussit honorem,<BR> +iam tum acer curas venientem extendit in annum<BR> +rusticus et curvo Saturni dente relictam<BR> +persequitur vitem attondens fingitque putando.<BR> +Primus humum fodito, primus devecta cremato<BR> +sarmenta et vallos primus sub tecta referto;<BR> +postremus metito. Bis vitibus ingruit umbra,<BR> +bis segetem densis obducunt sentibus herbae;<BR> +durus uterque labor: laudato ingentia rura,<BR> +exiguum colito. Nec non etiam aspera rusci<BR> +vimina per silvam et ripis fluvialis arundo<BR> +caeditur, incultique exercet cura salicti.<BR> +Iam vinctae vites, iam falcem arbusta reponunt,<BR> +iam canit effectos extremus vinitor antes:<BR> +sollicitanda tamen tellus pulvisque movendus<BR> +et iam maturis metuendus Iuppiter uvis.<BR> +</P> + +<P> +Contra non ulla est oleis cultura; neque illae<BR> +procurvam exspectant falcem rastrosque tenacis,<BR> +cum semel haeserunt arvis aurasque tulerunt;<BR> +ipsa satis tellus, cum dente recluditur unco,<BR> +sufficit humorem et gravidas, cum vomere, fruges.<BR> +Hoc pinguem et placitam Paci nutritor olivam.<BR> +</P> + +<P> +Poma quoque, ut primum truncos sensere valentis<BR> +et viris habuere suas, ad sidera raptim<BR> +vi propria nituntur opisque haud indiga nostrae.<BR> +Nec minus interea fetu nemus omne gravescit<BR> +sanguineisque inculta rubent aviaria bacis.<BR> +Tondentur cytisi, taedas silva alta ministrat,<BR> +pascunturque ignes nocturni et lumina fundunt.<BR> +Et dubitant homines serere atque inpendere curam<BR> +quid maiora sequar?—-salices humilesque genestae<BR> +aut illae pecori frondem aut pastoribus umbram<BR> +Sufficiunt saepemque satis et pabula melli—-<BR> +et iuvat undantem buxo spectare Cytorum<BR> +naryciaeque picis lucos, iuvat arva videre<BR> +non rastris, hominum non ulli obnoxia curae.<BR> +Ipsae Caucasio steriles in vertice silvae,<BR> +quas animosi Euri adsidue franguntque feruntque,<BR> +dant alios aliae fetus, dant utile lignum<BR> +navigiis pinus, domibus cedrumque cupressosque.<BR> +Hinc radios trivere rotis, hinc tympana plaustris<BR> +agricolae et pandas ratibus posuere carinas,<BR> +viminibus salices fecundae, frondibus ulmi,<BR> +at myrtus validis hastilibus et bona bello<BR> +cornus, Ituraeos taxi torquentur in arcus.<BR> +Nec tiliae leves aut torno rasile buxum<BR> +non formam accipiunt ferroque cavantur acuto.<BR> +Nec non et torrentem undam levis innatat alnus,<BR> +missa Pado; nec non et apes examina condunt<BR> +corticibusque cavis vitiosaeque ilicis alvo.<BR> +Quid memorandum aeque Baccheia dona tulerunt<BR> +Bacchus et ad culpam causas dedit; ille furentis<BR> +centauros leto domuit, Rhoetumque Pholumque<BR> +et magno Hylaeum Lapithis cratere minantem.<BR> +</P> + +<P> +O fortunatos nimium, sua si bona norint,<BR> +agricolas! quibus ipsa procul discordibus armis<BR> +fundit humo facilem victum iustissima tellus.<BR> +Si non ingentem foribus domus alta superbis<BR> +mane salutantum totis vomit aedibus undam,<BR> +nec varios inhiant pulchra testudine postis<BR> +inlusasque auro vestes Ephyreiaque aera,<BR> +alba neque Assyrio fucatur lana veneno<BR> +nec casia liquidi corrumpitur usus olivi:<BR> +at secura quies et nescia fallere vita,<BR> +dives opum variarum, at latis otia fundis—-<BR> +speluncae vivique lacus et frigida Tempe<BR> +mugitusque boum mollesque sub arbore somni—-<BR> +non absunt; illic saltus ac lustra ferarum<BR> +et patiens operum exiguoque adsueta iuventus,<BR> +sacra deum sanctique patres; extrema per illos<BR> +iustitia excedens terris vestigia fecit.<BR> +</P> + +<P> +Me vero primum dulces ante omnia Musae,<BR> +quarum sacra fero ingenti percussus amore,<BR> +accipiant caelique vias et sidera monstrent,<BR> +defectus solis varios lunaeque labores;<BR> +unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant<BR> +obicibus ruptis rursusque in se ipsa residant,<BR> +quid tantum Oceano properent se tinguere soles<BR> +hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet.<BR> +Sin, has ne possim naturae accedere partis,<BR> +frigidus obstiterit circum praecordia sanguis:<BR> +rura mihi et rigui placeant in vallibus amnes,<BR> +flumina amem silvasque inglorius. O ubi campi<BR> +Spercheosque et virginibus bacchata Lacaenis<BR> +Taygeta! O, qui me gelidis convallibus Haemi<BR> +sistat et ingenti ramorum protegat umbra!<BR> +Felix, qui potuit rerum cognoscere causas,<BR> +atque metus omnis et inexorabile fatum<BR> +subiecit pedibus strepitumque Acherontis avari.<BR> +Fortunatus et ille, deos qui novit agrestis,<BR> +panaque Silvanumque senem Nymphasque sorores:<BR> +illum non populi fasces, non purpura regum<BR> +flexit et infidos agitans discordia fratres<BR> +aut coniurato descendens Dacus ab Histro,<BR> +non res Romanae perituraque regna; neque ille<BR> +aut doluit miserans inopem aut invidit habenti<BR> +quos rami fructus, quos ipsa volentia rura<BR> +sponte tulere sua, carpsit; nec ferrea iura<BR> +insanumque forum aut populi tabularia vidit.<BR> +sollicitant alii remis freta caeca ruuntque<BR> +in ferrum, penetrant aulas et limina regum;<BR> +hic petit excidiis urbem miserosque Penatis,<BR> +ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro;<BR> +condit opes alius defossoque incubat auro;<BR> +hic stupet attonitus rostris; hunc plausus hiantem<BR> +per cuneos—-geminatus enim plebisque patrumque—-<BR> +corripuit; gaudent perfusi sanguine fratrum,<BR> +exsilioque domos et dulcia limina mutant<BR> +atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem.<BR> +Agricola incurvo terram dimovit aratro:<BR> +hinc anni labor, hinc patriam parvosque nepotes<BR> +sustinet, hinc armenta boum meritosque iuvencos.<BR> +Nec requies, quin aut pomis exuberet annus<BR> +aut fetu pecorum aut cerealis mergite culmi,<BR> +proventuque oneret sulcos atque horrea vincat.<BR> +Venit hiems: teritur Sicyonia baca trapetis,<BR> +glande sues laeti redeunt, dant arbuta silvae;<BR> +et varios ponit fetus autumnus et alte<BR> +mitis in apricis coquitur vindemia saxis.<BR> +Interea dulces pendent circum oscula nati,<BR> +casta pudicitiam servat domus, ubera vaccae<BR> +lactea demittunt pinguesque in gramine laeto<BR> +inter se adversis luctantur cornibus haedi.<BR> +Ipse dies agitat festos fususque per herbam,<BR> +ignis ubi in medio et socii cratera coronant,<BR> +te libans, Lenaee, vocat pecorisque magistris<BR> +velocis iaculi certamina ponit in ulmo,<BR> +corporaque agresti nudant praedura palaestrae.<BR> +Hanc olim veteres vitam coluere Sabini,<BR> +hanc Remus et frater, sic fortis Etruria crevit<BR> +scilicet et rerum facta est pulcherrima Roma,<BR> +septemque una sibi muro circumdedit arces.<BR> +Ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante<BR> +inpia quam caesis gens est epulata iuvencis,<BR> +aureus hanc vitam in terris Saturnus agebat;<BR> +necdum etiam audierant inflari classica, necdum<BR> +inpositos duris crepitare incudibus enses.<BR> +Sed nos inmensum spatiis confecimus aequor,<BR> +et iam tempus equum fumantia solvere colla.<BR> +</P> + +<BR><BR><BR> + +<A NAME="liber3"></A> +<H2 ALIGN="center"> +PUBLI VERGILI MARONIS<BR> +</H2> + +<H1 ALIGN="center"> +GEORGICON<BR> +</H1> + +<BR> + +<H3> +LIBER III<BR> +</H3> + +<P> +Te quoque, magna Pales, et te memorande canemus<BR> +pastor ab Amphryso, vos, silvae amnesque Lycaei.<BR> +Cetera, quae vacuas tenuissent carmine mentes,<BR> +omnia iam volgata: quis aut Eurysthea durum<BR> +aut inlaudati nescit Busiridis aras?<BR> +Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos<BR> +Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno,<BR> +acer equis? Temptanda via est, qua me quoque possim<BR> +tollere humo victorque virum volitare per ora.<BR> +Primus ego in patriam mecum, modo vita supersit,<BR> +Aonio rediens deducam vertice Musas;<BR> +primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palmas,<BR> +et viridi in campo templum de marmore ponam<BR> +propter aquam. Tardis ingens ubi flexibus errat<BR> +Mincius et tenera praetexit arundine ripas.<BR> +In medio mihi Caesar erit templumque tenebit:<BR> +illi victor ego et Tyrio conspectus in ostro<BR> +centum quadriiugos agitabo ad flumina currus.<BR> +Cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi<BR> +cursibus et crudo decernet Graecia caestu.<BR> +Ipse caput tonsae foliis ornatus olivae<BR> +dona feram. Iam nunc sollemnis ducere pompas<BR> +ad delubra iuvat caesosque videre iuvencos,<BR> +vel scaena ut versis discedat frontibus utque<BR> +purpurea intexti tollant aulaea Britanni.<BR> +In foribus pugnam ex auro solidoque elephanto<BR> +Gangaridum faciam victorisque arma Quirini,<BR> +atque hic undantem bello magnumque fluentem<BR> +Nilum ac navali surgentis aere columnas.<BR> +Addam urbes Asiae domitas pulsumque Niphaten<BR> +fidentemque fuga Parthum versisque sagittis,<BR> +et duo rapta manu diverso ex hoste tropaea<BR> +bisque triumphatas utroque ab litore gentes.<BR> +Stabunt et Parii lapides, spirantia signa,<BR> +Assaraci proles demissaeque ab Iove gentis<BR> +nomina, Trosque parens et Troiae Cynthius auctor.<BR> +Invidia infelix Furias amnemque severum<BR> +Cocyti metuet tortosque Ixionis anguis<BR> +immanemque rotam et non exsuperabile saxum.<BR> +Interea Dryadum silvas saltusque sequamur<BR> +intactos, tua, Maecenas, haud mollia iussa.<BR> +Te sine nil altum mens incohat; en age segnis<BR> +rumpe moras; vocat ingenti clamore Cithaeron<BR> +Taygetique canes domitrixque Epidaurus equorum<BR> +et vox adsensu nemorum ingeminata remugit.<BR> +Mox tamen ardentis accingar dicere pugnas<BR> +Caesaris et nomen fama tot ferre per annos,<BR> +Tithoni prima quot abest ab origine Caesar.<BR> +</P> + +<P> +Seu quis Olympiacae miratus praemia palmae<BR> +pascit equos seu quis fortis ad aratra iuvencos,<BR> +corpora praecipue matrum legat. Optuma torvae<BR> +forma bovis, cui turpe caput, cui plurima cervix,<BR> +et crurum tenus a mento palearia pendent;<BR> +tum longo nullus lateri modus; omnia magna,<BR> +pes etiam; et camuris hirtae sub cornibus aures.<BR> +Nec mihi displiceat maculis insignis et albo,<BR> +aut iuga detractans interdumque aspera cornu<BR> +et faciem tauro propior, quaeque ardua tota,<BR> +et gradiens ima verrit vestigia cauda,<BR> +Aetas Lucinam iustosque pati hymenaeos<BR> +desinit ante decem, post quattuor incipit annos;<BR> +cetera nec feturae habilis nec fortis aratris.<BR> +Interea, superat gregibus dum laeta iuventas,<BR> +solve mares; mitte in Venerem pecuaria primus,<BR> +atque aliam ex alia generando suffice prolem.<BR> +Optuma quaeque dies miseris mortalibus aevi<BR> +prima fugit; subeunt morbi tristisque senectus<BR> +et labor, et durae rapit inclementia mortis.<BR> +Semper erunt, quarum mutari corpora malis:<BR> +semper enim refice ac, ne post amissa requiras,<BR> +ante veni et subolem armento sortire quotannis.<BR> +</P> + +<P> +Nec non et pecori est idem dilectus equino.<BR> +Tu modo, quos in spem statues submittere gentis,<BR> +praecipuum iam inde a teneris impende laborem.<BR> +Continuo pecoris generosi pullus in arvis<BR> +altius ingreditur et mollia crura reponit;<BR> +primus et ire viam et fluvios temptare minaces<BR> +audet et ignoto sese committere ponti<BR> +nec vanos horret strepitus. Illi ardua cervix<BR> +argutumque caput, brevis alvus obesaque terga,<BR> +luxuriatque toris animosum pectus. Honesti<BR> +spadices glaucique, color deterrimus albis<BR> +et gilvo. Tum, si qua sonum procul arma dedere<BR> +stare loco nescit, micat auribus et tremit artus<BR> +collectumque premens volvit sub naribus ignem.<BR> +Densa iuba, et dextro iactata recumbit in armo;<BR> +at duplex agitur per lumbos spina, cavatque<BR> +tellurem et solido graviter sonat ungula cornu.<BR> +Talis Amyclaei domitus Pollucis habenis<BR> +Cyllarus et, quorum Grai meminere poetae,<BR> +Martis equi biiuges et magni currus Achilli.<BR> +Talis et ipse iubam cervice effundit equina<BR> +coniugis adventu pernix Saturnus et altum<BR> +Pelion hinnitu fugiens implevit acuto.<BR> +</P> + +<P> +Hunc quoque, ubi aut morbo gravis aut iam segnior annis<BR> +deficit, abde domo nec turpi ignosce senectae.<BR> +frigidus in Venerem senior, frustraque laborem<BR> +ingratum trahit, et, si quando ad proelia ventum est,<BR> +ut quondam in stipulis magnus sine viribus ignis,<BR> +incassum furit. Ergo animos aevumque notabis<BR> +praecipue; hinc alias artis prolemque parentum<BR> +et quis cuique dolor victo, quae gloria palmae.<BR> +Nonne vides, cum praecipiti certamine campum<BR> +corripuere ruuntque effusi carcere currus,<BR> +cum spes arrectae iuvenum, exsultantiaque haurit<BR> +corda pavor pulsans? Illi instant verbere torto<BR> +et proni dant lora, volat vi fervidus axis;<BR> +iamque humiles, iamque elati sublime videntur<BR> +aera per vacuum ferri atque adsurgere in auras;<BR> +nec mora nec requies; at fulvae nimbus harenae<BR> +tollitur, umescunt spumis flatuque sequentum:<BR> +tantus amor laudum, tantae est victoria curae.<BR> +Primus Erichthonius currus et quattuor ausus<BR> +iungere equos rapidusque rotis insistere victor<BR> +Frena Pelethronii Lapithae gyrosque dedere<BR> +impositi dorso atque equitem docuere sub armis<BR> +insultare solo et gressus glomerare superbos.<BR> +Aequus uterque labor, aeque iuvenemque magistri<BR> +exquirunt calidumque animis et cursibus acrem,<BR> +quamvis saepe fuga versos ille egerit hostis<BR> +et patriam Epirum referat fortisque Mycenas<BR> +Neptunique ipsa deducat origine gentem.<BR> +</P> + +<P> +His animadversis instant sub tempus et omnis<BR> +impendunt curas denso distendere pingui,<BR> +quem legere ducem et pecori dixere maritum;<BR> +florentisque secant herbas fluviosque ministrant<BR> +farraque, ne blando nequeat superesse labori<BR> +invalidique patrum referant ieiunia nati.<BR> +Ipsa autem macie tenuant armenta volentes,<BR> +atque, ubi concubitus primos iam nota voluptas<BR> +sollicitat, frondesque negant et fontibus arcent.<BR> +Saepe etiam cursu quatiunt et sole fatigant,<BR> +cum graviter tunsis gemit area frugibus et cum<BR> +surgentem ad Zephyrum paleae iactantur inanes.<BR> +Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus<BR> +sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis,<BR> +sed rapiat sitiens Venerem interiusque recondat.<BR> +</P> + +<P> +Rursus cura patrum cadere et succedere matrum<BR> +incipit. Exactis gravidae cum mensibus errant,<BR> +non illas gravibus quisquam iuga ducere plaustris,<BR> +non saltu superare viam sit passus et acri<BR> +carpere prata fuga fluviosque innare rapacis.<BR> +Saltibus in vacuis pascunt et plena secundum<BR> +flumina, muscus ubi et viridissima gramine ripa,<BR> +speluncaeque tegant et saxea procubet umbra.<BR> +Est lucos Silari circa ilicibusque; virentem<BR> +plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo<BR> +Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes,<BR> +asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis<BR> +diffugiunt armenta; furit mugitibus aether<BR> +concussus silvaeque et sicci ripa Tanagri.<BR> +Hoc quondam monstro horribilis exercuit iras<BR> +Inachiae Iuno pestem meditata iuvencae.<BR> +Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior instat,<BR> +arcebis gravido pecori, armentaque pasces<BR> +sole recens orto aut noctem ducentibus astris.<BR> +</P> + +<P> +Post partum cura in vitulos traducitur omnis,<BR> +continuoque notas et nomina gentis inurunt<BR> +et quos aut pecori malint submittere habendo<BR> +aut aris servare sacros aut scindere terram<BR> +et campum horrentem fractis invertere glaebis.<BR> +Cetera pascuntur viridis armenta per herbas:<BR> +Tu quos ad studium atque usum formabis agrestem,<BR> +iam vitulos hortare viamque insiste domandi,<BR> +dum faciles animi iuvenum, dum mobilis aetas.<BR> +Ac primum laxos tenui de vimine circlos<BR> +cervici subnecte; dehinc, ubi libera colla<BR> +servitio adsuerint, ipsis e torquibus aptos<BR> +iunge pares et coge gradum conferre iuvencos;<BR> +atque illis iam saepe rotae ducantur inanes<BR> +per terram et summo vestigia pulvere signent;<BR> +post valido nitens sub pondere faginus axis<BR> +instrepat et iunctos temo trahat aereus orbes.<BR> +Interea pubi indomitae non gramina tantum<BR> +nec vescas salicum frondes ulvamque palustrem,<BR> +sed frumenta manu carpes sata; nec tibi fetae<BR> +more patrum nivea implebunt mulctraria vaccae,<BR> +sed tota in dulcis consument ubera natos.<BR> +</P> + +<P> +Sin ad bella magis studium turmasque ferocis,<BR> +aut Alphea rotis praelabi flumina Pisae<BR> +et Iovis in luco currus agitare volantis:<BR> +primus equi labor est, animos atque arma videre<BR> +bellantum lituosque pati tractuque gementem<BR> +ferre rotam et stabulo frenos audire sonantis;<BR> +tum magis atque magis blandis gaudere magistri<BR> +laudibus et plausae sonitum cervicis amare.<BR> +Atque haec iam primo depulsus ab ubere matris<BR> +audeat, inque vicem det mollibus ora capistris<BR> +invalidus etiamque tremens, etiam inscius aevi.<BR> +At tribus exactis ubi quarta accesserit aestas,<BR> +carpere mox gyrum incipiat gradibusque sonare<BR> +compositis sinuetque alterna volumina crurum<BR> +sitque laboranti similis; tum cursibus auras,<BR> +tum vocet, ac per aperta volans ceu liber habenis<BR> +aequora vix summa vestigia ponat harena;<BR> +qualis Hyperboreis Aquilo cum densus ab oris<BR> +incubuit, Scythiaeque hiemes atque arida differt<BR> +nubila: tum segetes altae campique natantes<BR> +lenibus horrescunt flabris summaeque sonorem<BR> +dant silvae longique urgent ad litora fluctus;<BR> +ille volat simul arva fuga, simul aequora verrens<BR> +Hinc vel ad Elei metas et maxuma campi<BR> +sudabit spatia et spumas aget ore cruentas,<BR> +Belgica vel molli melius feret esseda collo.<BR> +Tum demum crassa magnum farragine corpus<BR> +crescere iam domitis sinito: namque ante domandum<BR> +ingentis tollent animos prensique negabunt<BR> +verbera lenta pati et duris parere lupatis.<BR> +</P> + +<P> +Sed non ulla magis viris industria firmat,<BR> +quam Venerem et caeci stimulos avertere amoris,<BR> +sive boum sive est cui gratior usus equorum.<BR> +Atque ideo tauros procul atque in sola relegant<BR> +pascua post montem oppositum et trans flumina lata,<BR> +aut intus clausos satura ad praesepia servant.<BR> +Carpit enim viris paulatim uritque videndo<BR> +femina nec nemorum patitur meminisse nec herbae<BR> +dulcibus illa quidem inlecebris, et saepe superbos<BR> +cornibus inter se subigit decernere amantis.<BR> +Pascitur in magna Sila formosa iuvenca:<BR> +illi alternantes multa vi proelia miscent<BR> +volneribus crebris, lavit ater corpora sanguis,<BR> +versaque in obnixos urguentur cornua vasto<BR> +cum gemitu, reboant silvaeque et longus Olympus<BR> +Nec mos bellantis una stabulare, sed alter<BR> +victus abit longeque ignotis exulat oris,<BR> +multa gemens ignominiam plagasque superbi<BR> +victoris, tum, quos amisit inultus, amores;<BR> +et stabula aspectans regnis excessit avitis.<BR> +Ergo omni cura viris exercet et inter<BR> +dura iacet pernix instrato saxa cubili<BR> +frondibus hirsutis et carice pastus acuta,<BR> +et temptat sese atque irasci in cornua discit<BR> +arboris obnixus trunco ventosque lacessit<BR> +ictibus et sparsa ad pugnam proludit harena.<BR> +Post ubi collectum robur viresque refectae<BR> +signa movet praecepsque oblitum fertur in hostem:<BR> +fluctus uti medio coepit cum albescere ponto<BR> +longius ex altoque sinum trahit, utque volutus<BR> +ad terras immane sonat per saxa neque ipso<BR> +monte minor procumbit, at ima exaestuat unda<BR> +verticibus nigramque alte subiectat harenam.<BR> +</P> + +<P> +Omne adeo genus in terris hominumque ferarumque,<BR> +et genus aequoreum, pecudes pictaeque volucres,<BR> +in furias. ignemque ruunt. Amor omnibus idem.<BR> +Tempore non alio catulorum oblita leaena<BR> +saevior erravit campis, nec funera volgo<BR> +tam multa informes ursi stragemque dedere<BR> +per silvas; tum saevus aper, tum pessima tigris;<BR> +heu male tum Libyae solis erratur in agris.<BR> +Nonne vides, ut tota tremor pertemptet equorum<BR> +corpora, si tantum notas odor attulit auras?<BR> +Ac neque eos iam frena virum neque verbera saeva<BR> +non scopuli rupesque cavae atque obiecta retardant<BR> +flumina correptosque unda torquentia montis.<BR> +Ipse ruit dentesque Sabellicus exacuit sus<BR> +et pede prosubigit terram, fricat arbore costas<BR> +atque hinc atque illinc umeros ad volnera durat.<BR> +Quid iuvenis, magnum cui versat in ossibus ignem<BR> +durus amor? Nempe abruptis turbata procellis<BR> +nocte natat caeca serus freta; quem super ingens<BR> +porta tonat caeli et scopulis inlisa reclamant<BR> +aequora; nec miseri possunt revocare parentes<BR> +nec moritura super crudeli funere virgo.<BR> +Quid lynces Bacchi variae et genus acre luporum<BR> +atque canum? Quid, quae imbelles dant proelia cervi?<BR> +Scilicet ante omnis furor est insignis equarum;<BR> +et mentem Venus ipsa dedit, quo tempore Glauci<BR> +Potniades malis membra absumpsere quadrigae.<BR> +Illas ducit amor trans Gargara transque sonantem<BR> +Ascanium; superant montis et flumina tranant.<BR> +Continuoque avidis ubi subdita flamma medullis,<BR> +vere magis, quia vere calor redit ossibus: illae<BR> +ore omnes versae in Zephyrum stant rupibus altis,<BR> +exceptantque levis auras et saepe sine ullis<BR> +coniugiis vento gravidae, mirabile dictu,<BR> +saxa per et scopulos et depressas convallis<BR> +diffugiunt, non, Eure, tuos, neque solis ad ortus,<BR> +in Borean caurumque, aut unde nigerrimus auster<BR> +nascitur et pluvio contristat frigore caelum.<BR> +Hic demum, hippomanes vero quod nomine dicunt<BR> +pastores, lentum destillat ab inguine virus,<BR> +hippomanes, quod saepe malae legere novercae<BR> +miscueruntque herbas et non innoxia verba.<BR> +</P> + +<P> +Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus,<BR> +singula dum capti circumvectamur amore.<BR> +Hoc satis armentis: superat pars altera curae,<BR> +lanigeros agitare greges hirtasque capellas.<BR> +Hic labor, hinc laudem fortes sperate coloni.<BR> +Nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum<BR> +quam sit, et angustis hunc addere rebus honorem;<BR> +sed me Parnasi deserta per ardua dulcis<BR> +raptat amor; iuvat ire iugis, qua nulla priorum<BR> +Castaliam molli devertitur orbita clivo.<BR> +Nunc, veneranda Pales, magno nunc ore sonandum<BR> +</P> + +<P> +Incipiens stabulis edico in mollibus herbam<BR> +carpere ovis, dum mox frondosa reducitur aestas,<BR> +et multa duram stipula filicumque maniplis<BR> +sternere subter humum, glacies ne frigida laedat<BR> +molle pecus scabiemque ferat turpisque podagras.<BR> +Post hinc digressus iubeo frondentia capris<BR> +arbuta sufficere et fluvios praebere recentis<BR> +et stabula a ventis hiberno opponere soli<BR> +ad medium conversa diem, cum frigidus olim<BR> +iam cadit extremoque inrorat Aquarius anno.<BR> +Haec quoque non cura nobis leviore tuendae,<BR> +nec minor usus erit, quamvis Milesia magno<BR> +vellera mutentur Tyrios incocta rubores:<BR> +densior hinc suboles, hinc largi copia lactis;<BR> +quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra,<BR> +laeta magis pressis manabunt flumina mammis.<BR> +Nec minus interea barbas incanaque menta<BR> +Cinyphii tondent hirci saetasque comantis<BR> +usum in castrorum et miseris velamina nautis.<BR> +Pascuntur vero silvas et summa Lycaei<BR> +horrentisque rubos et amantis ardua dumos:<BR> +atque ipsae memores redeunt in tecta suosque<BR> +ducunt et gravido superant vix ubere limen.<BR> +Ergo omni studio glaciem ventosque nivalis<BR> +quo minor est illis curae mortalis egestas,<BR> +avertes victumque feres et virgea laetus<BR> +pabula, nec tota claudes faenilia bruma.<BR> +At vero Zephyris cum laeta vocantibus aestas<BR> +in saltus utrumque gregem atque in pascua mittet,<BR> +Luciferi primo cum sidere frigida rura<BR> +carpamus, dum mane novum, dum gramina canent,<BR> +et ros in tenera pecori gratissimus herba.<BR> +Inde ubi quarta sitim caeli collegerit hora<BR> +et cantu querulae rumpent arbusta cicadae,<BR> +ad puteos aut alta greges ad stagna iubebo<BR> +currentem ilignis potare canalibus undam;<BR> +aestibus at mediis umbrosam exquirere vallem,<BR> +sicubi magna Iovis antiquo robore quercus<BR> +ingentis tendat ramos, aut sicubi nigrum<BR> +ilicibus crebris sacra nemus accubet umbra;<BR> +tum tenuis dare rursus aquas et pascere rursus<BR> +solis ad occasum, cum frigidus aera vesper<BR> +temperat et saltus reficit iam roscida luna<BR> +litoraque alcyonem resonant, acalanthida dumi.<BR> +</P> + +<P> +Quid tibi pastores Libyae, quid pascua versu<BR> +prosequar et raris habitata mapalia tectis?<BR> +Saepe diem noctemque et totum ex ordine mensem<BR> +pascitur itque pecus longa in deserta sine ullis<BR> +hospitiis: tantum campi iacet. Omnia secum<BR> +armentarius Afer agit, tectumque laremque<BR> +armaque Amyclaeumque canem Cressamque pharetram;<BR> +non secus ac patriis acer Romanus in armis<BR> +iniusto sub fasce viam cum carpit et hosti<BR> +ante expectatum positis stat in agmine castris.<BR> +</P> + +<P> +At non, qua Scythiae gentes Maeotiaque unda,<BR> +turbidus et torquens flaventis Hister harenas,<BR> +quaque redit medium Rhodope porrecta sub axem.<BR> +Illic clausa tenent stabulis armenta, neque ullae<BR> +aut herbae campo apparent aut arbore frondes;<BR> +sed iacet aggeribus niveis informis et alto<BR> +terra gelu late septemque adsurgit in ulnas.<BR> +Semper hiemps, semper spirantes frigora cauri.<BR> +Tum Sol pallentis haud umquam discutit umbras,<BR> +nec cum invectus equis altum petit aethera, nec cum<BR> +praecipitem Oceani rubro lavit aequore currum.<BR> +Concrescunt subitae currenti in flumine crustae<BR> +undaque iam tergo ferratos sustinet orbis,<BR> +puppibus illa prius, patulis nunc hospita plaustris;<BR> +aeraque dissiliunt vulgo vestesque rigescunt<BR> +indutae caeduntque securibus umida vina<BR> +et totae solidam in glaciem vertere lacunae<BR> +stiriaque impexis induruit horrida barbis.<BR> +Interea toto non setius aere ninguit:<BR> +intereunt pecudes, stant circumfusa pruinis<BR> +corpora magna boum, confertoque agmine cervi<BR> +torpent mole nova et summis vix cornibus extant.<BR> +Hos non immissis canibus, non cassibus ullis<BR> +puniceaeve agitant pavidos formidine pennae,<BR> +sed frustra oppositum trudentis pectore montem<BR> +comminus obtruncant ferro graviterque rudentis<BR> +caedunt et magno laeti clamore reportant.<BR> +Ipsi in defossis specubus secura sub alta<BR> +otia agunt terra congestaque robora totasque<BR> +advolvere focis ulmos ignique dedere.<BR> +Hic noctem ludo ducunt et pocula laeti<BR> +fermento atque acidis imitantur vitea sorbis.<BR> +Talis Hyperboreo septem subiecta trioni<BR> +gens effrena virum Rhiphaeo tunditur euro<BR> +et pecudum fulvis velatur corpora saetis.<BR> +</P> + +<P> +Si tibi lanitium curae, primum aspera silva,<BR> +lappaeque tribolique, absint; fuge pabula laeta;<BR> +Continuoque greges villis lege mollibus albos.<BR> +Illum autem, quamvis aries sit candidus ipse,<BR> +nigra subest udo tantum cui lingua palato,<BR> +reice, ne maculis infuscet vellera pullis<BR> +nascentum, plenoque alium circumspice campo.<BR> +Munere sic niveo lanae, si credere dignum est,<BR> +Pan deus Arcadiae captam te, Luna, fefellit<BR> +in nemora alta vocans; nec tu aspernata vocantem.<BR> +</P> + +<P> +At cui lactis amor, cytisum lotosque frequentis<BR> +ipse manu salsasque ferat praesepibus herbas.<BR> +Hinc et amant fluvios magis et magis ubera tendunt<BR> +et salis occultum referunt in lacte saporem.<BR> +Multi iam excretos prohibent a matribus haedos<BR> +primaque ferratis praefigunt ora capistris.<BR> +Quod surgente die mulsere horisque diurnis,<BR> +nocte premunt; quod iam tenebris et sole cadente,<BR> +sub lucem exportant calathis adit oppida pastor;<BR> +aut parco sale contingunt hiemique reponunt.<BR> +</P> + +<P> +Nec tibi cura canum fuerit postrema, sed una<BR> +velocis Spartae catulos acremque Molossum<BR> +pasce sero pingui. Numquam custodibus illis<BR> +nocturnum stabulis furem incursusque luporum<BR> +aut impacatos a tergo horrebis Hiberos.<BR> +Saepe etiam cursu timidos agitabis onagros<BR> +et canibus leporem, canibus venabere dammas,<BR> +saepe volutabris pulsos silvestribus apros<BR> +latratu turbabis agens montisque per altos<BR> +ingentem clamore premes ad retia cervum.<BR> +</P> + +<P> +Disce et odoratam stabulis accendere cedrum<BR> +galbaneoque agitare gravis nidore chelydros.<BR> +saepe sub immotis praesepibus aut mala tactu<BR> +vipera delituit caelumque exterrita fugit,<BR> +aut tecto adsuetus coluber succedere et umbrae,<BR> +pestis acerba boum, pecorique aspergere virus,<BR> +fovit humum. Cape saxa manu, cape robora, pastor,<BR> +tollentemque minas et sibila colla tumentem<BR> +deice. Iamque fuga timidum caput abdidit alte,<BR> +cum medii nexus extremaeque agmina caudae<BR> +solvuntur, tardosque trahit sinus ultimus orbis.<BR> +Est etiam ille malus Calabris in saltibus anguis,<BR> +squamea convolvens sublato pectore terga<BR> +atque notis longam maculosus grandibus alvum<BR> +qui, dum amnes ulli rumpuntur fontibus et dum<BR> +vere madent udo terrae ac pluvialibus austris<BR> +stagna colit, ripisque habitans hic piscibus atram<BR> +improbus ingluviem ranisque loquacibus explet;<BR> +postquam exusta palus, terraeque ardore dehiscunt,<BR> +exsilit in siccum et flammantia lumina torquens<BR> +saevit agris asperque siti atque exterritus aestu.<BR> +Ne mihi tum mollis sub divo carpere somnos<BR> +neu dorso nemoris libeat iacuisse per herbas,<BR> +cum positis novus exuviis nitidusque iuventa<BR> +volvitur, aut catulos tectis aut ova relinquens<BR> +arduus ad solem et linguis micat ore trisulcis.<BR> +</P> + +<P> +Morborum quoque te causas et signa docebo.<BR> +Turpis ovis temptat scabies, ubi frigidus imber<BR> +altius ad vivum persedit et horrida cano<BR> +bruma gelu, vel cum tonsis inlotus adhaesit<BR> +sudor et hirsuti secuerunt corpora vepres.<BR> +Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magistri<BR> +perfundunt, udisque aries in gurgite villis<BR> +mersatur missusque secundo defluit amni;<BR> +aut tonsum tristi contingunt corpus amurca<BR> +et spumas miscent argenti et sulfura viva<BR> +Idaeasque pices et pinguis unguine ceras<BR> +scillamque elleborosque gravis nigrumque bitumen.<BR> +Non tamen ulla magis praesens fortuna laborum est,<BR> +quam si quis ferro potuit rescindere summum<BR> +ulceris os: alitur vitium vivitque tegendo,<BR> +dum medicas adhibere manus ad volnera pastor<BR> +abnegat et meliora deos sedet omnia poscens.<BR> +Quin etiam, ima dolor balantum lapsus ad ossa<BR> +cum furit atque artus depascitur arida febris,<BR> +profuit incensos aestus avertere et inter<BR> +ima ferire pedis salientem sanguine venam,<BR> +Bisaltae quo more solent acerque Gelonus;<BR> +cum fugit in Rhodopen atque in deserta Getarum<BR> +et lac concretum cum sanguine potat equino.<BR> +Quam procul aut molli succedere saepius umbrae<BR> +videris aut summas carpentem ignavius herbas<BR> +extremamque sequi aut medio procumbere campo<BR> +pascentem et serae solam decedere nocti:<BR> +continuo culpam ferro compesce, prius quam<BR> +dira per incautum serpant contagia volgus.<BR> +Non tam creber agens hiemem ruit aequore turbo,<BR> +quam multae pecudum pestes. Nec singula morbi<BR> +corpora corripiunt, sed tota aestiva repente,<BR> +spemque gregemque simul cunctamque ab origine gentem.<BR> +Tum sciat, aerias Alpis et Norica si quis<BR> +castella in tumulis et Iapydis arva Timavi<BR> +nunc quoque post tanto videat desertaque regna<BR> +pastorum et longe saltus lateque vacantis.<BR> +</P> + +<P> +Hic quondam morbo caeli miseranda coorta est<BR> +tempestas totoque autumni incanduit aestu<BR> +et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum,<BR> +corrupitque lacus, infecit pabula tabo.<BR> +Nec via mortis erat simplex, sed ubi ignea venis<BR> +omnibus acta sitis miseros adduxerat artus,<BR> +rursus abundabat fluidus liquor omniaque in se<BR> +ossa minutatim morbo collapsa trahebat.<BR> +Saepe in honore deum medio stans hostia ad aram<BR> +lanea dum nivea circumdatur infula vitta,<BR> +inter cunctantis cecidit moribunda ministros.<BR> +Aut si quam ferro mactaverat ante sacerdos<BR> +inde neque impositis ardent altaria fibris<BR> +nec responsa potest consultus reddere vates,<BR> +ac vix suppositi tinguntur sanguine cultri<BR> +summaque ieiuna sanie infuscatur harena.<BR> +Hinc laetis vituli volgo moriuntur in herbis<BR> +et dulcis animas plena ad praesepia reddunt;<BR> +hinc canibus blandis rabies venit et quatit aegros<BR> +tussis anhela sues ac faucibus angit obesis.<BR> +Labitur infelix studiorum atque immemor herbae<BR> +victor equus fontisque avertitur et pede terram<BR> +crebra ferit; demissae aures, incertus ibidem<BR> +sudor et ille quidem morituris frigidus, aret<BR> +pellis et ad tactum tractanti dura resistit.<BR> +Haec ante exitium primis dant signa diebus;<BR> +sin in processu coepit crudescere morbus,<BR> +tum vero ardentes oculi atque attractus ab alto<BR> +spiritus, interdum gemitu gravis, imaque longo<BR> +ilia singultu tendunt, it naribus ater<BR> +sanguis et obsessas fauces premit aspera lingua.<BR> +Profuit inserto latices infundere cornu<BR> +Lenaeos; ea visa salus morientibus una;<BR> +mox erat hoc ipsum exitio, furiisque refecti<BR> +ardebant ipsique suos iam morte sub aegra,<BR> +di meliora piis erroremque hostibus illum,<BR> +discissos nudis laniabant dentibus artus.<BR> +Ecce autem duro fumans sub vomere taurus<BR> +concidit et mixtum spumis vomit ore cruorem<BR> +extremosque ciet gemitus. It tristis arator<BR> +maerentem abiungens fraterna morte iuvencum,<BR> +atque opere in medio defixa relinquit aratra.<BR> +Non umbrae altorum nemorum, non mollia possunt<BR> +prata movere animum, non qui per saxa volutus<BR> +purior electro campum petit amnis; at ima<BR> +solvuntur latera atque oculos stupor urguet inertis<BR> +ad terramque fluit devexo pondere cervix.<BR> +Quid labor aut benefacta iuvant? Quid vomere terras<BR> +invertisse gravis? Atqui non Massica Bacchi<BR> +munera, non illis epulae nocuere repostae:<BR> +frondibus et victu pascuntur simplicis herbae,<BR> +pocula sunt fontes liquidi atque exercita cursu<BR> +flumina, nec somnos abrumpit cura salubris.<BR> +Tempore non alio dicunt regionibus illis<BR> +quaesitas ad sacra boves Iunonis et uris<BR> +imparibus ductos alta ad donaria currus.<BR> +Ergo aegre rastris terram rimantur et ipsis<BR> +unguibus infodiunt fruges montisque per altos<BR> +contenta cervice trahunt stridentia plaustra.<BR> +Non lupus insidias explorat ovilia circum<BR> +nec gregibus nocturnus obambulat; acrior illum<BR> +cura domat; timidi dammae cervique fugaces<BR> +nunc interque canes et circum tecta vagantur.<BR> +Iam maris immensi prolem et genus omne natantum<BR> +litore in extremo, ceu naufraga corpora, fluctus<BR> +proluit; insolitae fugiunt in flumina phocae.<BR> +Interit et curvis frustra defensa latebris<BR> +vipera et attoniti squamis adstantibus hydri.<BR> +Ipsis est aer avibus non aequus et illae<BR> +praecipites alta vitam sub nube relinquunt.<BR> +Praeterea iam nec mutari pabula refert<BR> +artes nocent quaesitaeque; cessere magistri<BR> +Phillyrides Chiron Amythaoniusque Melampus.<BR> +Saevit et in lucem Stygiis emissa tenebris<BR> +pallida Tisiphone Morbos agit ante Metumque,<BR> +inque dies avidum surgens caput altius effert:<BR> +Balatu pecorum et crebris mugitibus amnes<BR> +arentesque sonant ripae collesque supini:<BR> +Iamque catervatim dat stragem atque aggerat ipsis<BR> +in stabulis turpi dilapsa cadavera tabo<BR> +donec humo tegere ac foveis abscondere discunt.<BR> +Nam neque erat coriis usus nec viscera quisquam<BR> +aut undis abolere potest aut vincere flamma;<BR> +ne tondere quidem morbo inluvieque peresa<BR> +vellera nec telas possunt attingere putris;<BR> +verum etiam invisos si quis temptarat amictus,<BR> +ardentes papulae atque immundus olentia sudor<BR> +membra sequebatur nec longo deinde moranti<BR> +tempore contactos artus sacer ignis edebat.<BR> +</P> + +<BR><BR><BR> + +<A NAME="liber4"></A> +<H2 ALIGN="center"> +PUBLI VERGILI MARONIS<BR> +</H2> + +<H1 ALIGN="center"> +GEORGICON<BR> +</H1> + +<BR> + +<H3> +LIBER IV<BR> +</H3> + +<P> +Protinus aerii mellis caelestia dona<BR> +exsequar: hanc etiam, Maecenas, adspice partem.<BR> +Admiranda tibi levium spectacula rerum<BR> +magnanimosque duces totiusque ordine gentis<BR> +mores et studia et populos et proelia dicam.<BR> +In tenui labor; at tenuis non gloria, si quem<BR> +numina laeva sinunt auditque vocatus Apollo.<BR> +</P> + +<P> +Principio sedes apibus statioque petenda,<BR> +quo neque sit ventis aditus—-nam pabula venti<BR> +ferre domum prohibent—-neque oves haedique petulci<BR> +floribus insultent aut errans bucula campo<BR> +decutiat rorem et surgentes atterat herbas.<BR> +Absint et picti squalentia terga lacerti<BR> +pinguibus a stabulis meropesque aliaeque volucres<BR> +et manibus Procne pectus signata cruentis;<BR> +omnia nam late vastant ipsasque volantes<BR> +ore ferunt dulcem nidis immitibus escam.<BR> +At liquidi fontes et stagna virentia musco<BR> +adsint et tenuis fugiens per gramina rivus,<BR> +palmaque vestibulum aut ingens oleaster inumbret,<BR> +ut, cum prima novi ducent examina reges<BR> +vere suo ludetque favis emissa iuventus,<BR> +vicina invitet decedere ripa calori,<BR> +obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos.<BR> +In medium, seu stabit iners seu profluet umor,<BR> +transversas salices et grandia conice saxa,<BR> +pontibus ut crebris possint consistere et alas<BR> +pandere ad aestivum solem, si forte morantes<BR> +sparserit aut praeceps Neptuno immerserit Eurus.<BR> +Haec circum casiae virides et olentia late<BR> +serpylla et graviter spirantis copia thymbrae<BR> +floreat inriguumque bibant violaria fontem.<BR> +Ipsa autem, seu corticibus tibi suta cavatis,<BR> +seu lento fuerint alvaria vimine texta,<BR> +angustos habeant aditus: nam frigore mella<BR> +cogit hiems, eademque calor liquefacta remittit.<BR> +Utraque vis apibus pariter metuenda; neque illae<BR> +nequiquam in tectis certatim tenuia cera<BR> +spiramenta linunt fucoque et floribus oras<BR> +explent collectumque haec ipsa ad munera gluten<BR> +et visco et Phrygiae servant pice lentius Idae.<BR> +Saepe etiam effossis, si vera est fama, latebris<BR> +sub terra fovere larem, penitusque repertae<BR> +pumicibusque cavis exesaeque arboris antro.<BR> +Tu tamen et levi rimosa cubilia limo<BR> +ungue fovens circum et raras superinice frondes.<BR> +Neu propius tectis taxum sine, neve rubentes<BR> +ure foco cancros, altae neu crede paludi,<BR> +aut ubi odor caeni gravis aut ubi concava pulsu<BR> +saxa sonant vocisque offensa resultat imago.<BR> +</P> + +<P> +Quod superest, ubi pulsam hiemem sol aureus egit<BR> +sub terras caelumque aestiva luce reclusit,<BR> +illae continuo saltus silvasque peragrant<BR> +purpureosque metunt flores et flumina libant<BR> +summa leves. Hinc nescio qua dulcedine laetae<BR> +progeniem nidosque fovent, hinc arte recentes<BR> +excudunt ceras et mella tenacia fingunt.<BR> +Hinc ubi iam emissum caveis ad sidera caeli<BR> +nare per aestatem liquidam suspexeris agmen<BR> +obscuramque trahi vento mirabere nubem,<BR> +contemplator: aquas dulces et frondea semper<BR> +tecta petunt. Huc tu iussos adsperge sapores,<BR> +trita melisphylla et cerinthae ignobile gramen,<BR> +tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum.<BR> +ipsae consident medicatis sedibus, ipsae<BR> +intima more suo sese in cunabula condent.<BR> +</P> + +<P> +Sin autem ad pugnam exierint, nam saepe duobus<BR> +regibus incessit magno discordia motu,<BR> +continuoque animos vulgi et trepidantia bello<BR> +corda licet longe praesciscere; namque morantes<BR> +Martius ille aeris rauci canor increpat et vox<BR> +auditur fractos sonitus imitata tubarum;<BR> +tum trepidae inter se coeunt pennisque coruscant<BR> +spiculaque exacuunt rostris aptantque lacertos<BR> +et circa regem atque ipsa ad praetoria densae<BR> +miscentur magnisque vocant clamoribus hostem.<BR> +Ergo ubi ver nactae sudum camposque patentes,<BR> +erumpunt portis; concurritur, aethere in alto<BR> +fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem<BR> +praecipitesque cadunt; non densior aere grando,<BR> +nec de concussa tantum pluit ilice glandis.<BR> +ipsi per medias acies insignibus alis<BR> +ingentes animos angusto in pectore versant,<BR> +usque adeo obnixi non cedere, dum gravis aut hos<BR> +aut hos versa fuga victor dare terga subegit.<BR> +Hi motus animorum atque haec certamina tanta<BR> +pulveris exigui iactu compressa quiescent.<BR> +Verum ubi ductores acie revocaveris ambo,<BR> +deterior qui visus, eum, ne prodigus obsit,<BR> +dede neci; melior vacua sine regnet in aula.<BR> +Alter erit maculis auro squalentibus ardens;<BR> +nam duo sunt genera: hic melior, insignis et ore<BR> +et rutilis clarus squamis, ille horridus alter<BR> +desidia latamque trahens inglorius alvum.<BR> +</P> + +<P> +Ut binae regum facies, ita corpora plebis.<BR> +Namque aliae turpes horrent, ceu pulvere ab alto<BR> +cum venit et sicco terram spuit ore viator<BR> +aridus; elucent aliae et fulgore coruscant<BR> +ardentes auro et paribus lita corpora guttis.<BR> +Haec potior suboles, hinc caeli tempore certo<BR> +dulcia mella premes, nec tantum dulcia, quantum<BR> +et liquida et durum Bacchi domitura saporem.<BR> +</P> + +<P> +At cum incerta volant caeloque examina ludunt<BR> +contemnuntque favos et frigida tecta relinquunt,<BR> +instabiles animos ludo prohibebis inani.<BR> +Nec magnus prohibere labor: tu regibus alas<BR> +eripe; non illis quisquam cunctantibus altum<BR> +ire iter aut castris audebit vellere signa.<BR> +Invitent croceis halantes floribus horti<BR> +et custos furum atque avium cum falce saligna<BR> +Hellespontiaci servet tutela Priapi.<BR> +Ipse thymum pinosque ferens de montibus altis<BR> +tecta serat late circum, cui talia curae;<BR> +ipse labore manum duro terat, ipse feraces<BR> +figat humo plantas et amicos inriget imbres.<BR> +</P> + +<P> +Atque equidem, extremo ni iam sub fine laborum<BR> +vela traham et terris festinem advertere proram,<BR> +forsitan et, pingues hortos quae cura colendi<BR> +ornaret, canerem, biferique rosaria Paesti,<BR> +quoque modo potis gauderent intiba rivis<BR> +et virides apio ripae, tortusque per herbam<BR> +cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem<BR> +narcissum aut flexi tacuissem vimen acanthi<BR> +pallentesque hederas et amantes litora myrtos.<BR> +Namque sub Oebaliae memini me turribus arcis,<BR> +qua niger umectat flaventia culta Galaesus,<BR> +Corycium vidisse senem, cui pauca relicti<BR> +iugera ruris erant, nec fertilis illa iuvencis<BR> +nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho.<BR> +Hic rarum tamen in dumis olus albaque circum<BR> +lilia verbenasque premens vescumque papaver<BR> +regum aequabat opes animis seraque revertens<BR> +nocte domum dapibus mensas onerabat inemptis.<BR> +Primus vere rosam atque autumno carpere poma,<BR> +et cum tristis hiems etiamnum frigore saxa<BR> +rumperet et glacie cursus frenaret aquarum,<BR> +ille comam mollis iam tondebat hyacinthi<BR> +aestatem increpitans seram Zephyrosque morantes.<BR> +Ergo apibus fetis idem atque examine multo<BR> +primus abundare et spumantia cogere pressis<BR> +mella favis; illi tiliae atque uberrima pinus,<BR> +quotque in flore novo pomis se fertilis arbos<BR> +induerat, totidem autumno matura tenebat.<BR> +Ille etiam seras in versum distulit ulmos<BR> +eduramque pirum et spinos iam pruna ferentes<BR> +iamque ministrantem platanum potantibus umbras.<BR> +Verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis<BR> +praetereo atque aliis post me memoranda relinquo.<BR> +</P> + +<P> +Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse<BR> +addidit, expediam, pro qua mercede canoros<BR> +Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae<BR> +Dictaeo caeli regem pavere sub antro.<BR> +Solae communes natos, consortia tecta<BR> +urbis habent magnisque agitant sub legibus aevum,<BR> +et patriam solae et certos novere penates,<BR> +venturaeque hiemis memores aestate laborem<BR> +experiuntur et in medium quaesita reponunt.<BR> +Namque aliae victu invigilant et foedere pacto<BR> +exercentur agris; pars intra saepta domorum<BR> +Narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten<BR> +prima favis ponunt fundamina, deinde tenaces<BR> +suspendunt ceras: aliae spem gentis adultos<BR> +educunt fetus, aliae purissima mella<BR> +stipant et liquido distendunt nectare cellas.<BR> +Sunt quibus ad portas cecidit custodia sorti,<BR> +inque vicem speculantur aquas et nubila caeli<BR> +aut onera accipiunt venientum aut agmine facto<BR> +ignavum fucos pecus a praesepibus arcent.<BR> +Fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella.<BR> +ac veluti lentis Cyclopes fulmina massis<BR> +cum properant, alii taurinis follibus auras<BR> +accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt<BR> +aera lacu; gemit impositis incudibus Aetna;<BR> +illi inter sese magna vi bracchia tollunt<BR> +in numerum versantque tenaci forcipe ferrum:<BR> +non aliter, si parva licet componere magnis,<BR> +Cecropias innatus apes amor urget habendi,<BR> +munere quamque suo. Grandaevis oppida curae<BR> +et munire favos et daedala fingere tecta.<BR> +At fessae multa referunt se nocte minores,<BR> +crura thymo plenae; pascuntur et arbuta passim<BR> +et glaucas salices casiamque crocumque rubentem<BR> +et pinguem tiliam et ferrugineos hyacinthos.<BR> +Omnibus una quies operum, labor omnibus unus:<BR> +mane ruunt portis; nusquam mora; rursus easdem<BR> +vesper ubi e pastu tandem decedere campis<BR> +admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant;<BR> +fit sonitus, mussantque oras et limina circum.<BR> +Post, ubi iam thalamis se composuere, siletur<BR> +in noctem fessosque sopor suus occupat artus.<BR> +Nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt<BR> +longius aut credunt caelo adventantibus Euris,<BR> +sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur,<BR> +excursusque breves temptant et saepe lapillos,<BR> +ut cumbae instabiles fluctu iactante saburram,<BR> +tollunt, his sese per inania nubila librant.<BR> +Illum adeo placuisse apibus mirabere morem,<BR> +quod neque concubitu indulgent nec corpora segnes<BR> +in Venerem solvunt aut fetus nixibus edunt:<BR> +verum ipsae e foliis natos, e suavibus herbis<BR> +ore legunt, ipsae regem parvosque Quirites<BR> +sufficiunt aulasque et cerea regna refigunt.<BR> +*Saepe etiam duris errando in cotibus alas<BR> +attrivere ultroque animam sub fasce dedere:<BR> +tantus amor florum et generandi gloria mellis.<BR> +Ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi<BR> +excipiat, neque enim plus septima ducitur aestas,<BR> +at genus immortale manet multosque per annos<BR> +stat fortuna domus et avi numerantur avorum.<BR> +Praeterea regem non sic Aegyptus et ingens<BR> +Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes<BR> +observant. Rege incolumi mens omnibus una est;<BR> +amisso rupere fidem constructaque mella<BR> +diripuere ipsae et crates solvere favorum.<BR> +Ille operum custos, illum admiruntur et omnes<BR> +circumstant fremitu denso stipantque frequentes<BR> +et saepe attollunt umeris et corpora bello<BR> +obiectant pulchramque petunt per vulnera mortem.<BR> +</P> + +<P> +His quidam signis atque haec exempla secuti<BR> +esse apibus partem divinae mentis et haustus<BR> +aetherios dixere; deum namque ire per omnes<BR> +terrasque tractusque maris caelumque profundum.<BR> +Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum,<BR> +quemque sibi tenues nascentem arcessere vitas;<BR> +scilicet huc reddi deinde ac resoluta referri<BR> +omnia nec morti esse locum, sed viva volare<BR> +sideris in numerum atque alto succedere caelo.<BR> +</P> + +<P> +Siquando sedem angustam servataque mella<BR> +thesauris relines, prius haustu sparsus aquarum<BR> +ora fove fumosque manu praetende sequaces.<BR> +Bis gravidos cogunt fetus, duo tempora messis,<BR> +Taygete simul os terris ostendit honestum<BR> +Pleas et Oceani spretos pede reppulit amnes,<BR> +aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi<BR> +tristior hibernas caelo descendit in undas.<BR> +Illis ira modum supra est, laesaeque venenum<BR> +morsibus inspirant et spicula caeca relinquunt<BR> +adfixae venis animasque in vulnere ponunt.<BR> +Sin duram metues hiemem parcesque futuro<BR> +contunsosque animos et res miserabere fractas,<BR> +at suffire thymo cerasque recidere inanes<BR> +quis dubitet? nam saepe favos ignotus adedit<BR> +stellio et lucifugis congesta cubilia blattis<BR> +immunisque sedens aliena ad pabula fucus<BR> +aut asper crabro imparibus se immiscuit armis,<BR> +aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae<BR> +laxos in foribus suspendit aranea casses.<BR> +Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes<BR> +incumbent generis lapsi sarcire ruinas<BR> +complebuntque foros et floribus horrea texent.<BR> +</P> + +<P> +Si vero, quoniam casus apibus quoque nostros<BR> +vita tulit, tristi languebunt corpora morbo—-<BR> +quod iam non dubiis poteris cognoscere signis:<BR> +continuo est aegris alius color, horrida vultum<BR> +deformat macies, tum corpora luce carentum<BR> +exportant tectis et tristia funera ducunt;<BR> +aut illae pedibus conexae ad limina pendent,<BR> +aut intus clausis cunctantur in aedibus, omnes<BR> +ignavaeque fame et contracto frigore pigrae.<BR> +Tum sonus auditur gravior, tractimque susurrant,<BR> +frigidus ut quondam silvis immurmurat Auster,<BR> +ut mare sollicitum stridit refluentibus undis,<BR> +aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis:<BR> +hic iam galbaneos suadebo incendere odores<BR> +mellaque harundineis inferre canalibus, ultro<BR> +hortantem et fessas ad pabula nota vocantem.<BR> +Proderit et tunsum gallae admiscere saporem<BR> +Arentesque rosas aut igni pinguia multo<BR> +defruta vel psithia passos de vite racemos<BR> +Cecropiumque thymum et grave olentia centaurea.<BR> +Est etiam flos in pratis, cui nomen amello<BR> +fecere agricolae, facilis quaerentibus herba;<BR> +namque uno ingentem tollit de caespite silvam,<BR> +aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum<BR> +funduntur, violae sublucet purpura nigrae;<BR> +[saepe deum nexis ornatae torquibus arae;]<BR> +asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum<BR> +pastores et curva legunt prope flumina Mellae.<BR> +Huius odorato radices incoque Baccho<BR> +pabulaque in foribus plenis adpone canistris.<BR> +</P> + +<P> +Sed siquem proles subito defecerit omnis,<BR> +nec genus unde novae stirpis revocetur habebit,<BR> +tempus et Arcadii memoranda inventa magistri<BR> +pandere, quoque modo caesis iam saepe iuvencis<BR> +insincerus apes tulerit cruor. Altius omnem<BR> +expediam prima repetens ab origine famam.<BR> +Nam qua Pellaei gens fortunata Canopi<BR> +accolit effuso stagnantem flumine Nilum<BR> +et circum pictis vehitur sua rura phaselis,<BR> +quaque pharetratae vicinia Persidis urget,<BR> +[et viridem Aegyptum nigra fecundat harena,<BR> +et diversa ruens septem discurrit in ora<BR> +usque coloratis amnis devexus ab Indis]<BR> +omnis in hac certam regio iacit arte salutem.<BR> +Exiguus primum atque ipsos contractus in usus<BR> +eligitur locus; hunc angustique imbrice tecti<BR> +parietibusque premunt artis et quattuor addunt,<BR> +quattuor a ventis obliqua luce fenestras.<BR> +Tum vitulus bima curvans iam cornua fronte<BR> +quaeritur; huic geminae nares et spiritus oris<BR> +multa reluctanti obstruitur, plagisque perempto<BR> +tunsa per integram solvuntur viscera pellem.<BR> +Sic positum in clauso linquunt et ramea costis<BR> +subiciunt fragmenta, thymum casiasque recentes.<BR> +Hoc geritur Zephyris primum impellentibus undas,<BR> +ante novis rubeant quam prata coloribus, ante<BR> +garrula quam tignis nidum suspendat hirundo.<BR> +Interea teneris tepefactus in ossibus umor<BR> +aestuat et visenda modis animalia miris,<BR> +trunca pedum primo, mox et stridentia pennis,<BR> +miscentur tenuemque magis magis aera carpunt,<BR> +donec, ut aestivis effusus nubibus imber,<BR> +erupere aut ut nervo pulsante sagittae,<BR> +prima leves ineunt si quando proelia Parthi.<BR> +</P> + +<P> +Quis deus hanc, Musae, quis nobis extudit artem?<BR> +Unde nova ingressus hominum experientia cepit?<BR> +Pastor Aristaeus fugiens Peneia Tempe,<BR> +amissis, ut fama, apibus morboque fameque,<BR> +tristis ad extremi sacrum caput adstitit amnis<BR> +multa querens atque hac adfatus voce parentem:<BR> +`Mater, Cyrene mater, quae gurgitis huius<BR> +ima tenes, quid me praeclara stirpe deorum,<BR> +si modo, quem perhibes, pater est Thymbraeus Apollo,<BR> +invisum fatis genuisti? aut quo tibi nostri<BR> +pulsus amor? quid me caelum sperare iubebas?<BR> +En etiam hunc ipsum vitae mortalis honorem,<BR> +quem mihi vix frugum et pecudum custodia sollers<BR> +omnia temptanti extuderat, te matre relinquo.<BR> +Quin age et ipsa manu felices erue silvas,<BR> +fer stabulis inimicum ignem atque interfice messes,<BR> +ure sata et validam in vites molire bipennem,<BR> +tanta meae si te ceperunt taedia laudis.'<BR> +At mater sonitum thalamo sub fluminis alti<BR> +sensit. Eam circum Milesia vellera Nymphae<BR> +carpebant hyali saturo fucata colore,<BR> +drymoque Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque,<BR> +caesariem effusae nitidam per candida colla,<BR> +Nesaee Spioque Thaliaque Cymodoceque,<BR> +Cydippeque et flava Lycorias, altera virgo,<BR> +altera tum primos Lucinae experta labores,<BR> +Clioque et Beroe soror, Oceanitides ambae,<BR> +ambae auro, pictis incinctae pellibus ambae,<BR> +atque Ephyre atque Opis et Asia Deiopea<BR> +et tandem positis velox Arethusa sagittis.<BR> +Inter quas curam Clymene narrabat inanem<BR> +Vulcani Martisque dolos et dulcia furta,<BR> +aque Chao densos divum numerabat amores<BR> +carmine quo captae dum fusis mollia pensa<BR> +devolvunt, iterum maternas impulit aures<BR> +luctus Aristaei, vitreisque sedilibus omnes<BR> +obstipuere; sed ante alias Arethusa sorores<BR> +prospiciens summa flavum caput extulit unda<BR> +et procul: `O gemitu non frustra exterrita tanto,<BR> +Cyrene soror, ipse tibi, tua maxima cura,<BR> +tristis Aristaeus Penei genitoris ad undam<BR> +stat lacrimans et te crudelem nomine dicit.'<BR> +Huic percussa nova mentem formidine mater,<BR> +`duc, age, duc ad nos; fas illi limina divum<BR> +tangere,' ait. Simul alta iubet discedere late<BR> +flumina, qua iuvenis gressus inferret. At illum<BR> +curvata in montis faciem circumstetit unda<BR> +accepitque sinu vasto misitque sub amnem.<BR> +Iamque domum mirans genetricis et umida regna<BR> +speluncisque lacus clausos lucosque sonantes<BR> +ibat et ingenti motu stupefactus aquarum<BR> +omnia sub magna labentia flumina terra<BR> +spectabat diversa locis, Phasimque Lycumque<BR> +et caput, unde altus primum se erumpit Enipeus<BR> +unde pater Tiberinus et unde Aniena fluenta<BR> +saxosusque sonans Hypanis Mysusque Caicus,<BR> +et gemina auratus taurino cornua vultu<BR> +Eridanus, quo non alius per pinguia culta<BR> +in mare purpureum violentior effluit amnis.<BR> +Postquam est in thalami pendentia pumice tecta<BR> +perventum et nati fletus cognovit inanes<BR> +Cyrene, manibus liquidos dant ordine fontes<BR> +germanae tonsisque ferunt mantelia villis;<BR> +pars epulis onerant mensas et plena reponunt<BR> +pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae;<BR> +et mater, `Cape Maeonii carchesia Bacchi:<BR> +Oceano libemus,' ait. Simul ipsa precatur<BR> +Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores<BR> +centum quae silvas, centum quae flumina servant.<BR> +Ter liquido ardentem perfundit nectare Vestam,<BR> +ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit.<BR> +Omine quo firmans animum sic incipit ipsa:<BR> +</P> + +<P> +`Est in Carphatio Neptuni gurgite vates<BR> +caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor<BR> +et iuncto bipedum curru metitur equorum.<BR> +Hic nunc Emathiae portus patriamque revisit<BR> +Pallenen, hunc et Nymphae veneramur et ipse<BR> +grandaevus Nereus; novit namque omnia vates,<BR> +quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur;<BR> +quippe ita Neptuno visum est, immania cuius<BR> +armenta et turpes pascit sub gurgite phocas.<BR> +Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem<BR> +expediat morbi causam eventusque secundet.<BR> +Nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum<BR> +orando flectes; vim duram et vincula capto<BR> +tende; doli circum haec demum frangentur inanes.<BR> +Ipsa ego, te, medios cum sol accenderit aestus,<BR> +cum sitiunt herbae et pecori iam gratior umbra est,<BR> +in secreta senis ducam, quo fessus ab undis<BR> +se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem.<BR> +Verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis,<BR> +tum variae eludent species atque ora ferarum<BR> +Fiet enim subito sus horridus atraque tigris<BR> +squamosusque draco et fulva cervice leaena,<BR> +aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis<BR> +excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit.<BR> +Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes,<BR> +tanto, nate, magis contende tenacia vincla,<BR> +donec talis erit mutato corpore, qualem<BR> +videris, incepto tegeret cum lumina somno.<BR> +</P> + +<P> +Haec ait et liquidum ambrosiae defundit odorem,<BR> +quo totum nati corpus perduxit; at illi<BR> +dulcis compositis spiravit crinibus aura<BR> +atque habilis membris venit vigor. Est specus ingens<BR> +exesi latere in montis, quo plurima vento<BR> +cogitur inque sinus scindit sese unda reductos,<BR> +deprensis olim statio tutissima nautis;<BR> +intus se vasti Proteus tegit obice saxi.<BR> +Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha<BR> +collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit.<BR> +Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos<BR> +ardebat, caelo et medium sol igneus orbem<BR> +hauserat; arebant herbae et cava flumina siccis<BR> +faucibus ad limum radii tepefacta coquebant:<BR> +cum Proteus consueta petens e fluctibus antra<BR> +ibat; eum vasti circum gens umida ponti<BR> +exsultans rorem late dispergit amarum.<BR> +Sternunt se somno diversae in litore phocae.<BR> +Ipse, velut stabuli custos in montibus olim,<BR> +vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit,<BR> +auditisque lupos acuunt balatibus agni,<BR> +considit scopulo medius numerumque recenset.<BR> +Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas,<BR> +vix defessa senem passus componere membra<BR> +cum clamore ruit magno manicisque iacentem<BR> +occupat. Ille suae contra non immemor artis<BR> +omnia transformat sese in miracula rerum,<BR> +ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem.<BR> +Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus<BR> +in sese redit atque hominis tandem ore locutus:<BR> +`Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras<BR> +iussit adire domos? Quidve hinc petis?' inquit. At ille:<BR> +`Scis, Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam<BR> +sed tu desine velle. Deum praecepta secuti<BR> +venimus hinc lapsis quaesitum oracula rebus.<BR> +Tantum effatus. Ad haec vates vi denique multa<BR> +ardentes oculos intorsit lumine glauco<BR> +et graviter frendens sic fatis ora resolvit.<BR> +</P> + +<P> +Non te nullius exercent numinis irae;<BR> +magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus<BR> +haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant,<BR> +suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit.<BR> +Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps,<BR> +immanem ante pedes hydrum moritura puella<BR> +servantem ripas alta non vidit in herba.<BR> +At chorus aequalis Dryadum clamore supremos<BR> +implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces<BR> +altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus<BR> +atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia.<BR> +Ipse cava solans aegrum testudine amorem<BR> +te, dulcis coniunx, te solo in litore secum,<BR> +te veniente die, te decedente canebat.<BR> +Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis,<BR> +et caligantem nigra formidine lucum<BR> +ingressus manesque adiit regemque tremendum<BR> +nesciaque humanis precibus mansuescere corda.<BR> +At cantu commotae Erebi de sedibus imis<BR> +umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum,<BR> +quam multa in foliis avium se milia condunt<BR> +vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber,<BR> +matres atque viri defunctaque corpora vita<BR> +magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae,<BR> +impositique rogis iuvenes ante ora parentum,<BR> +quos circum limus niger et deformis harundo<BR> +Cocyti tardaque palus inamabilis unda<BR> +alligat et noviens Styx interfusa coercet.<BR> +Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti<BR> +tartara caeruleosque implexae crinibus angues<BR> +Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora<BR> +atque Ixionii vento rota constitit orbis.<BR> +Iamque pedem referens casus evaserat omnes;<BR> +redditaque Eurydice superas veniebat ad auras,<BR> +pone sequens, namque hanc dederat Proserpina legem,<BR> +cum subita incautum dementia cepit amantem,<BR> +ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes.<BR> +Restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa<BR> +immemor heu! victusque animi respexit. Ibi omnis<BR> +effusus labor atque immitis rupta tyranni<BR> +foedera, terque fragor stagnis auditus Avernis.<BR> +Illa, Quis et me, inquit, miseram et te perdidit, Orpheu,<BR> +quis tantus furor? En iterum crudelia retro<BR> +Fata vocant, conditque natantia lumina somnus.<BR> +Iamque vale: feror ingenti circumdata nocte<BR> +invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas!<BR> +dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras<BR> +commixtus tenues, fugit diversa, neque illum,<BR> +prensantem nequiquam umbras et multa volentem<BR> +dicere, praeterea vidit, nec portitor Orci<BR> +amplius obiectam passus transire paludem.<BR> +Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret?<BR> +Quo fletu Manis, quae numina voce moveret?<BR> +Illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba.<BR> +Septem illum totos perhibent ex ordine menses<BR> +rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam<BR> +flesse sibi et gelidis haec evolvisse sub antris<BR> +mulcentem tigres et agentem carmine quercus;<BR> +qualis populea maerens philomela sub umbra<BR> +amissos queritur fetus, quos durus arator<BR> +observans nido implumes detraxit; at illa<BR> +flet noctem ramoque sedens miserabile carmen<BR> +integrat et maestis late loca questibus implet.<BR> +Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei.<BR> +Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem<BR> +arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis<BR> +lustrabat raptam Eurydicen atque inrita Ditis<BR> +dona querens; spretae Ciconum quo munere matres<BR> +inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi<BR> +discerptum latos iuvenem sparsere per agros.<BR> +Tum quoque marmorea caput a cervice revulsum<BR> +gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus<BR> +volveret, Eurydicen vox ipsa et frigida lingua<BR> +ah miseram Eurydicen! anima fugiente vocabat:<BR> +Eurydicen toto referebant flumine ripae.<BR> +</P> + +<P> +Haec Proteus, et se iactu dedit aequor in altum,<BR> +quaque dedit, spumantem undam sub vertice torsit.<BR> +At non Cyrene; namque ultro adfata timentem:<BR> +</P> + +<P> +`Nate, licet tristes animo deponere curas.<BR> +Haec omnis morbi causa; hinc miserabile Nymphae,<BR> +cum quibus illa choros lucis agitabat in altis,<BR> +exitium misere apibus. Tu munera supplex<BR> +tende petens pacem et faciles venerare Napaeas;<BR> +namque dabunt veniam votis irasque remittent.<BR> +Sed modus orandi qui sit, prius ordine dicam.<BR> +Quattuor eximios praestanti corpore tauros,<BR> +qui tibi nunc viridis depascunt summa Lycaei,<BR> +delige et intacta totidem cervice iuvencas.<BR> +Quattuor his aras alta ad delubra dearum<BR> +constitue et sacrum iugulis demitte cruorem,<BR> +corporaque ipsa boum frondoso desere luco.<BR> +Post, ubi nona suos Aurora ostenderit ortus,<BR> +inferias Orphei Lethaea papavera mittes<BR> +et nigram mactabis ovem lucumque revises:<BR> +placatam Eurydicen vitula venerabere caesa.<BR> +</P> + +<P> +Haud mora; continuo matris praecepta facessit;<BR> +ad delubra venit, monstratas excitat aras,<BR> +quattuor eximios praestanti corpore tauros<BR> +ducit et intacta totidem cervice iuvencas.<BR> +Post, ubi nona suos Aurora induxerat ortus,<BR> +inferias Orphei mittit lucumque revisit.<BR> +Hic vero subitum ac dictu mirabile monstrum<BR> +adspiciunt, liquefacta boum per viscera toto<BR> +stridere apes utero et ruptis effervere costis,<BR> +immensasque trahi nubes, iamque arbore summa<BR> +confluere et lentis uvam demittere ramis.<BR> +</P> + +<P> +Haec super arvorum cultu pecorumque canebam<BR> +et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum<BR> +fulminat Euphraten bello victorque volentes<BR> +per populos dat iura viamque adfectat Olympo.<BR> +Illo Vergilium me tempore dulcis alebat<BR> +Parthenope studiis florentem ignobilis oti,<BR> +carmina qui lusi pastorum audaxque iuventa,<BR> +Tityre, te patulae cecini sub tegmine fagi.<BR> +</P> + +<BR><BR><BR><BR> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of The Georgics, by Virgil + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE GEORGICS *** + +***** This file should be named 231-h.htm or 231-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/3/231/ + + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</BODY> + +</HTML> + @@ -0,0 +1,2705 @@ +The Project Gutenberg EBook of The Georgics, by Virgil + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: The Georgics + +Author: Virgil + +Release Date: April 3, 2008 [EBook #231] + +Language: Latin + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE GEORGICS *** + + + + + + + + + + + + + +PUBLI VERGILI MARONIS + +GEORGICON + + + + LIBER I + + Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram + vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis + conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo + sit pecori, apibus quanta experientia parcis, + hinc canere incipiam. Vos, o clarissima mundi + lumina, labentem caelo quae ducitis annum, + Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus + Chaoniam pingui glandem mutavit arista, + poculaque inventis Acheloia miscuit uvis; + et vos, agrestum praesentia numina, Fauni, + ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae: + Munera vestra cano. Tuque o, cui prima frementem + fudit equum magno tellus percussa tridenti, + Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae + ter centum nivei tondent dumeta iuvenci; + ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei, + Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae, + adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva + inventrix, uncique puer monstrator aratri, + et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum, + dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri, + quique novas alitis non ullo semine fruges, + quique satis largum caelo demittitis imbrem; + tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum + concilia, incertum est, urbisne invisere, Caesar, + terrarumque velis curam et te maximus orbis + auctorem frugum tempestatumque potentem + accipiat, cingens materna tempora myrto, + an deus inmensi venias maris ac tua nautae + numina sola colant, tibi serviat ultima Thule + teque sibi generum Tethys emat omnibus undis, + anne novum tardis sidus te mensibus addas, + qua locus Erigonen inter Chelasque sequentis + panditur---ipse tibi iam bracchia contrahit ardens + Scorpius et caeli iusta plus parte reliquit--- + quidquid eris,---nam te nec sperant Tartara regem + nec tibi regnandi veniat tam dira cupido, + quamvis Elysios miretur Graecia campos + nec repetita sequi curet Proserpina matrem--- + da facilem cursum atque audacibus adnue coeptis + ignarosque viae mecum miseratus agrestis + ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari. + + Vere novo, gelidus canis cum montibus humor + liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit, + depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro + ingemere et sulco attritus splendescere vomer. + Illa seges demum votis respondet avari + agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit; + illius inmensae ruperunt horrea messes. + At prius ignotum ferro quam scindimus aequor, + ventos et varium caeli praediscere morem + cura sit ac patrios cultusque habitusque locorum + et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset. + Hic segetes, illic veniunt felicius uvae, + arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt + gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores, + India mittit ebur, molles sua tura Sabaei, + at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus + castorea, Eliadum palmas Epiros equarum. + Continuo has leges aeternaque foedera certis + inposuit natura locis, quo tempore primum + Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem, + unde homines nati, durum genus. Ergo age, terrae + pingue solum primis extemplo a mensibus anni + fortes invertant tauri glaebasque iacentis + pulverulenta coquat maturis solibus aestas; + at si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum + Arcturum tenui sat erit suspendere sulco: + illic, officiant laetis ne frugibus herbae, + hic, sterilem exiguus ne deserat humor harenam. + + Alternis idem tonsas cessare novalis + et segnem patiere situ durescere campum; + aut ibi flava seres mutato sidere farra, + unde prius laetum siliqua quassante legumen + aut tenuis fetus viciae tristisque lupini + sustuleris fragilis calamos silvamque sonantem. + Urit enim lini campum seges, urit avenae, + urunt Lethaeo perfusa papavera somno: + sed tamen alternis facilis labor, arida tantum + ne saturare fimo pingui pudeat sola neve + effetos cinerem inmundum iactare per agros. + Sic quoque mutatis requiescunt fetibus arva; + nec nulla interea est inaratae gratia terrae. + Saepe etiam sterilis incendere profuit agros + atque levem stipulam crepitantibus urere flammis: + sive inde occultas viris et pabula terrae + pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem + excoquitur vitium atque exsudat inutilis humor, + seu pluris calor ille vias et caeca relaxat + spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas, + seu durat magis et venas adstringit hiantis, + ne tenues pluviae rapidive potentia solis + acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat. + Multum adeo, rastris glaebas qui frangit inertis + vimineasque trahit cratis, iuvat arva, neque illum + flava Ceres alto nequiquam spectat Olympo; + et qui, proscisso quae suscitat aequore terga, + rursus in obliquum verso perrumpit aratro, + exercetque frequens tellurem atque imperat arvis. + Humida solstitia atque hiemes orate serenas, + agricolae; hiberno laetissima pulvere farra, + laetus ager: nullo tantum se Mysia cultu + iactat et ipsa suas mirantur Gargara messis. + Quid dicam, iacto qui semine comminus arva + insequitur cumulosque ruit male pinguis harenae + deinde satis fluvium inducit rivosque sequentis + et, cum exustus ager morientibus aestuat herbis, + ecce supercilio clivosi tramitis undam + elicit. illa cadens raucum per levia murmur + saxa ciet, scatebrisque arentia temperat arva. + Quid qui, ne gravidis procumbat culmus aristis, + luxuriem segetum tenera depascit in herba, + cum primum sulcos aequant sata. quique paludis + collectum humorem bibula deducit harena. + Praesertim incertis si mensibus amnis abundans + exit et obducto late tenet omnia limo, + unde cavae tepido sudant humore lacunae. + + Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores + versando terram experti, nihil inprobus anser + Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris + officiunt aut umbra nocet. Pater ipse colendi + haud facilem esse viam voluit, primusque per artem + movit agros curis acuens mortalia corda + nec torpere gravi passus sua regna veterno. + Ante Iovem nulli subigebant arva coloni; + ne signare quidem aut partiri limite campum + fas erat: in medium quaerebant ipsaque tellus + omnia liberius nullo poscente ferebat. + Ille malum virus serpentibus addidit atris + praedarique lupos iussit pontumque moveri, + mellaque decussit foliis ignemque removit + et passim rivis currentia vina repressit, + ut varias usus meditando extunderet artis + paulatim et sulcis frumenti quaereret herbam. + [Ut silicis venis abstrusum excuderet ignem.] + Tunc alnos primum fluvii sensere cavatas; + navita tum stellis numeros et nomina fecit, + Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton; + tum laqueis captare feras et fallere visco + inventum et magnos canibus circumdare saltus; + atque alius latum funda iam verberat amnem + alta petens, pelagoque alius trahit humida lina; + tum ferri rigor atque argutae lamina serrae,--- + nam primi cuneis scindebant fissile lignum + tum variae venere artes. Labor omnia vicit + inprobus et duris urgens in rebus egestas. + Prima Ceres ferro mortalis vertere terram + instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae + deficerent silvae et victum Dodona negaret. + Mox et frumentis labor additus, ut mala culmos + esset robigo segnisque horreret in arvis + carduus; intereunt segetes, subit aspera silva, + lappaeque tribolique, interque nitentia culta + infelix lolium et steriles dominantur avenae. + Quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris, + et sonitu terrebis aves, et ruris opaci + falce premes umbras votisque vocaveris imbrem, + heu magnum alterius frustra spectabis acervum, + concussaque famem in silvis solabere quercu. + + Dicendum et, quae sint duris agrestibus arma, + quis sine nec potuere seri nec surgere messes: + vomis et inflexi primum grave robur aratri + tardaque Eleusinae matris volventia plaustra + tribulaque traheaeque et iniquo pondere rastri; + virgea praeterea Celei vilisque supellex, + arbuteae crates et mystica vannus Iacchi. + Omnia quae multo ante memor provisa repones, + si te digna manet divini gloria ruris. + Continuo in silvis magna vi flexa domatur + in burim et curvi formam accipit ulmus aratri. + Huic a stirpe pedes temo protentus in octo, + binae aures, duplici aptantur dentalia dorso + caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus, + stivaque, quae currus a tergo torqueat imos, + et suspensa focis explorat robora fumus. + + Possum multa tibi veterum praecepta referre, + ni refugis tenuisque piget cognoscere curas. + Area cum primis ingenti aequanda cylindro + et vertenda manu et creta solidanda tenaci, + ne subeant herbae neu pulvere victa fatiscat, + tum variae inludant pestes: saepe exiguus mus + sub terris posuitque domos atque horrea fecit, + aut oculis capti fodere cubilia talpae, + inventusque cavis bufo et quae plurima terrae + monstra ferunt, populatque ingentem farris acervum + curculio atque inopi metuens formica senectae. + Contemplator item, cum se nux plurima silvis + induet in florem et ramos curvabit olentis. + Si superant fetus, pariter frumenta sequentur + magnaque cum magno veniet tritura calore; + at si luxuria foliorum exuberat umbra, + nequiquam pinguis palea teret area culmos. + Semina vidi equidem multos medicare serentis + et nitro prius et nigra perfundere amurca, + grandior ut fetus siliquis fallacibus esset, + et, quamvis igni exiguo, properata maderent. + Vidi lecta diu et multo spectata labore + degenerare tamen, ni vis humana quot annis + maxima quaeque manu legeret. Sic omnia fatis + in peius ruere ac retro sublapsa referri, + non aliter, quam qui adverso vix flumine lembum + remigiis subigit, si bracchia forte remisit, + atque illum in praeceps prono rapit alveus amni. + + Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis + Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis, + quam quibus in patriam ventosa per aequora vectis + pontus et ostriferi fauces temptantur Abydi. + Libra die somnique pares ubi fecerit horas + et medium luci atque umbris iam dividit orbem, + exercete, viri, tauros, serite hordea campis + usque sub extremum brumae intractabilis imbrem; + nec non et lini segetem et Cereale papaver + tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris, + dum sicca tellure licet, dum nubila pendent. + Vere fabis satio; tum te quoque, Medica, putres + accipiunt sulci et milio venit annua cura, + candidus auratis aperit cum cornibus annum + Taurus et averso cedens Canis occidit astro. + At si triticeam in messem robustaque farra + exercebis humum solisque instabis aristis, + ante tibi Eoae Atlantides abscondantur + Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae, + debita quam sulcis committas semina quamque + invitae properes anni spem credere terrae. + Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos + exspectata seges vanis elusit avenis. + Si vero viciamque seres vilemque phaselum + nec Pelusiacae curam aspernabere lentis, + haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes: + incipe et ad medias sementem extende pruinas. + + Idcirco certis dimensum partibus orbem + per duodena regit mundi Sol aureus astra. + Quinque tenent caelum zonae; quarum una corusco + semper sole rubens et torrida semper ab igni; + quam circum extremae dextra laevaque trahuntur + caeruleae, glacie concretae atque imbribus atris; + has inter mediamque duae mortalibus aegris + munere concessae divom, et via secta per ambas, + obliquus qua se signorum verteret ordo. + Mundus, ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arces + consurgit, premitur Libyae devexus in austros. + Hic vertex nobis semper sublimis; at illum + sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi. + Maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis + circum perque duas in morem fluminis Arctos, + Arctos Oceani metuentis aequore tingui. + Illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox, + semper et obtenta densentur nocte tenebrae, + aut redit a nobis Aurora diemque reducit; + nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis, + illic, sera rubens accendit lumina Vesper. + Hinc tempestates dubio praediscere caelo + possumus, hinc messisque diem tempusque serendi, + et quando infidum remis inpellere marmor + conveniat, quando armatas deducere classis, + aut tempestivam silvis evertere pinum. + + Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus, + temporibusque parem diversis quattuor annum. + Frigidus agricolam si quando continet imber, + multa, forent quae mox caelo properanda sereno, + maturare datur: durum procudit arator + vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres, + aut pecori signum aut numeros inpressit acervis. + Exacuunt alii vallos furcasque bicornis + atque Amerina parant lentae retinacula viti. + Nunc facilis rubea texatur fiscina virga, + nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo. + Quippe etiam festis quaedam exercere diebus + fas et iura sinunt; rivos deducere nulla + religio vetuit, segeti praetendere saepem, + insidias avibus moliri, incendere vepres, + balantumque gregem fluvio mersare salubri. + Saepe oleo tardi costas agitator aselli + vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens + incusum aut atrae massam picis urbe reportat. + + Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna + felicis operum. Quintam fuge: pallidus Orcus + Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando + Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea + et coniuratos caelum rescindere fratres. + Ter sunt conati inponere Pelio Ossam + scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum; + ter pater exstructos disiecit fulmine montis. + Septima post decimam felix et ponere vitem + et prensos domitare boves et licia telae + addere: nona fugae melior, contraria furtis. + + Multa adeo gelida melius se nocte dedere, + aut cum sole novo terras inrorat Eous. + Nocte leves melius stipulae, nocte arida prata + tondentur, noctes lentus non deficit humor. + Et quidam seros hiberni ad luminis ignis + pervigilat ferroque faces inspicat acuto; + interea longum cantu solata laborem + arguto coniunx percurrit pectine telas, + aut dulcis musti Volcano decoquit humorem + et foliis undam trepidi despumat aeni. + At rubicunda Ceres medio succiditur aestu + et medio tostas aestu terit area fruges. + Nudus ara, sere nudus; hiems ignava colono. + Frigoribus parto agricolae plerumque fruuntur + mutuaque inter se laeti convivia curant. + Invitat genialis hiems curasque resolvit, + ceu pressae cum iam portum tetigere carinae, + puppibus et laeti nautae inposuere coronas. + Sed tamen et quernas glandes tum stringere tempus + et lauri bacas oleamque cruentaque myrta, + tum gruibus pedicas et retia ponere cervis + auritosque sequi lepores, tum figere dammas, + stuppea torquentem Balearis verbera fundae, + cum nix alta iacet, glaciem cum flumina trudunt. + + Quid tempestates autumni et sidera dicam, + atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas, + quae vigilanda viris. vel cum ruit imbriferum ver, + spicea iam campis cum messis inhorruit et cum + frumenta in viridi stipula lactentia turgent. + Saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis + agricola et fragili iam stringeret hordea culmo, + omnia ventorum concurrere proelia vidi, + quae gravidam late segetem ab radicibus imis + sublimem expulsam eruerent; ita turbine nigro + ferret hiems culmumque levem stipulasque volantis. + Saepe etiam inmensum caelo venit agmen aquarum + et foedam glomerant tempestatem imbribus atris + collectae ex alto nubes; ruit arduus aether + et pluvia ingenti sata laeta boumque labores + diluit; inplentur fossae et cava flumina crescunt + cum sonitu fervetque fretis spirantibus aequor. + Ipse pater media nimborum in nocte corusca + fulmina molitur dextra; quo maxuma motu + terra tremit; fugere ferae et mortalia corda + per gentis humilis stravit pavor; ille flagranti + aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo + deicit; ingeminant austri et densissimus imber; + nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt. + Hoc metuens caeli menses et sidera serva, + frigida Saturni sese quo stella receptet, + quos ignis caelo Cyllenius erret in orbis. + In primis venerare deos atque annua magnae + sacra refer Cereri laetis operatus in herbis + extremae sub casum hiemis, iam vere sereno. + Tum pingues agni et tum mollissima vina, + tum somni dulces densaeque in montibus umbrae. + Cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret; + cui tu lacte favos et miti dilue Baccho, + terque novas circum felix eat hostia fruges, + omnis quam chorus et socii comitentur ovantes, + et Cererem clamore vocent in tecta; neque ante + falcem maturis quisquam supponat aristis, + quam Cereri torta redimitus tempora quercu + det motus incompositos et carmina dicat. + + Atque haec ut certis possemus discere signis, + aestusque pluviasque et agentis frigora ventos, + ipse Pater statuit, quid menstrua Luna moneret, + quo signo caderent austri, quid saepe videntes + agricolae propius stabulis armenta tenerent. + Continuo ventis surgentibus aut freta ponti + incipiunt agitata tumescere et aridus altis + montibus audiri fragor aut resonantia longe + litora misceri et nemorum increbrescere murmur. + Iam sibi tum a curvis male temperat unda carinis, + cum medio celeres revolant ex aequore mergi + clamoremque ferunt ad litora, cumque marinae + in sicco ludunt fulicae notasque paludes + deserit atque altam supra volat ardea nubem. + Saepe etiam stellas vento inpendente videbis + praecipitis caelo labi noctisque per umbram + flammarum longos a tergo albescere tractus; + saepe levem paleam et frondes volitare caducas + aut summa nantis in aqua colludere plumas. + At Boreae de parte trucis cum fulminat et cum + Eurique Zephyrique tonat domus: omnia plenis + rura natant fossis atque omnis navita ponto + humida vela legit. Numquam inprudentibus imber + obfuit: aut illum surgentem vallibus imis + aeriae fugere grues, aut bucula caelum + suspiciens patulis captavit naribus auras, + aut arguta lacus circumvolitavit hirundo + et veterem in limo ranae cecinere querelam. + Saepius et tectis penetralibus extulit ova + angustum formica terens iter et bibit ingens + arcus et e pastu decedens agmine magno + corvorum increpuit densis exercitus alis. + Iam variae pelagi volucres et quae Asia circum + dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri, + certatim largos umeris infundere rores: + nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas + et studio incassum videas gestire lavandi. + Tum cornix plena pluviam vocat inproba voce + et sola in sicca secum spatiatur harena. + Ne nocturna quidem carpentes pensa puellae + nescivere hiemem, testa cum ardente viderent + scintillare oleum et putris concrescere fungos. + + Nec minus ex imbri soles et aperta serena + prospicere et certis poteris cognoscere signis: + nam neque tum stellis acies obtunsa videtur, + nec fratris radiis obnoxia surgere Luna, + tenuia nec lanae per caelum vellera ferri; + non tepidum ad solem pinnas in litore pandunt + dilectae Thetidi alcyones, non ore solutos + inmundi meminere sues iactare maniplos. + At nebulae magis ima petunt campoque recumbunt, + solis et occasum servans de culmine summo + nequiquam seros exercet noctua cantus. + Adparet liquido sublimis in aere Nisus + et pro purpureo poenas dat Scylla capillo: + quacumque illa levem fugiens secat aethera pinnis, + ecce inimicus, atrox, magno stridore per auras + insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras, + illa levem fugiens raptim secat aethera pinnis + Tum liquidas corvi presso ter gutture voces + aut quater ingeminant, et saepe cubilibus altis + nescio qua praeter solitum dulcedine laeti + inter se in foliis strepitant; iuvat imbribus actis + progeniem parvam dulcisque revisere nidos; + haud equidem credo, quia sit divinitus illis + ingenium aut rerum fato prudentia maior; + verum ubi tempestas et caeli mobilis humor + mutavere vias et Iuppiter uvidus austris + denset, erant quae rara modo, et, quae densa, relaxat, + vertuntur species animorum et pectora motus + nunc alios, alios, dum nubila ventus agebat, + concipiunt: hinc ille avium concentus in agris + et laetae pecudes et ovantes gutture corvi. + + Si vero solem ad rapidum lunasque sequentis + ordine respicies, numquam te crastina fallet + hora neque insidiis noctis capiere serenae. + Luna, revertentis cum primum colligit ignis, + si nigrum obscuro conprenderit aera cornu, + maxumus agricolis pelagoque parabitur imber; + at si virgineum suffuderit ore ruborem, + ventus erit; vento semper rubet aurea Phoebe. + Sin ortu quarto, namque is certissimus auctor, + pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit, + totus et ille dies et qui nascentur ab illo + exactum ad mensem pluvia ventisque carebunt, + votaque servati solvent in litore nautae + Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae. + Sol quoque et exoriens et cum se condet in undas + signa dabit; solem certissima signa sequuntur, + et quae mane refert et quae surgentibus astris. + Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum + conditus in nubem medioque refugerit orbe, + suspecti tibi sint imbres; namque urget ab alto + arboribusque satisque Notus pecorique sinister. + Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese + diversi rumpent radii aut ubi pallida surget + Tithoni croceum linquens Aurora cubile, + heu male tum mitis defendet pampinus uvas: + tam multa in tectis crepitans salit horrida grando. + Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo, + profuerit meminisse magis; nam saepe videmus + ipsius in voltu varios errare colores: + caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros; + sin maculae incipient rutilo inmiscerier igni, + omnia tum pariter vento nimbisque videbis + fervere. Non illa quisquam me nocte per altum + ire, neque a terra moneat convellere funem. + At si, cum referetque diem condetque relatum, + lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis + et claro silvas cernes Aquilone moveri. + Denique quid vesper serus vehat, unde serenas + ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster, + sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum + audeat. Ille etiam caecos instare tumultus + saepe monet fraudemque et operta tumescere bella. + Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam, + cum caput obscura nitidum ferrugine texit + inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem. + Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti + obscenaeque canes inportunaeque volucres + signa dabant. Quotiens Cyclopum effervere in agros + vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam + flammarumque globos liquefactaque volvere saxa! + Armorum sonitum toto Germania caelo + audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes. + Vox quoque per lucos volgo exaudita silentis + ingens et simulacra modis pallentia miris + visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae, + infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt + et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant. + Proluit insano contorquens vertice silvas + fluviorum rex Eridanus camposque per omnis + cum stabulis armenta tulit. Nec tempore eodem + tristibus aut extis fibrae adparere minaces + aut puteis manare cruor cessavit et altae + per noctem resonare lupis ululantibus urbes. + Non alias caelo ceciderunt plura sereno + fulgura nec diri totiens arsere cometae. + ergo inter sese paribus concurrere telis + Romanas acies iterum videre Philippi; + nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro + Emathiam et latos Haemi pinguescere campos. + Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis + agricola incurvo terram molitus aratro + exesa inveniet scabra robigine pila + aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis + grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris. + Di patrii, Indigetes, et romule Vestaque mater, + quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas, + hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo + ne prohibete! Satis iam pridem sanguine nostro + Laomedonteae luimus periuria Troiae; + iam pridem nobis caeli te regia, Caesar, + invidet atque hominum queritur curare triumphos; + quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem, + tam multae scelerum facies; non ullus aratro + dignus honos, squalent abductis arva colonis + et curvae rigidum falces conflantur in ensem. + Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum; + vicinae ruptis inter se legibus urbes + arma ferunt; saevit toto Mars inpius orbe; + ut cum carceribus sese effudere quadrigae, + addunt in spatia et frustra retinacula tendens + fertur equis auriga neque audit currus habenas. + + + + + PUBLI VERGILI MARNOIS + + GEORGICON + + + LIBER II + + Hactenus arvorum cultus et sidera caeli, + nunc te, Bacche, canam, nec non silvestria tecum + virgulta et prolem tarde crescentis olivae. + Huc, pater o Lenaee---tuis hic omnia plena + muneribus, tibi pampineo gravidus autumno + floret ager, spumat plenis vindemia labris--- + huc, pater o Lenaee, veni nudataque musto + tingue novo mecum direptis crura cothurnis. + + Principio arboribus varia est natura creandis. + namque aliae nullis hominum cogentibus ipsae + sponte sua veniunt camposque et flumina late + curva tenent, ut molle siler lentaeque genestae, + populus et glauca canentia fronde salicta; + pars autem posito surgunt de semine, ut altae + castaneae nemorumque Iovi quae maxima frondet + aesculus atque habitae Grais oracula quercus. + Pullulat ab radice aliis densissima silva, + ut cerasis ulmisque; etiam Parnasia laurus + parva sub ingenti matris se subicit umbra. + Hos natura modos primum dedit, his genus omne + silvarum fruticumque viret nemorumque sacrorum. + + Sunt aliae, quas ipse via sibi repperit usus. + Hic plantas tenero abscindens de corpore matrum + deposuit sulcis, hic stirpes obruit arvo + quadrifidasque sudes et acuto robore vallos; + silvarumque aliae pressos propaginis arcus + exspectant et viva sua plantaria terra; + nil radicis egent aliae summumque putator + haud dubitat terrae referens mandare cacumen. + Quin et caudicibus sectis---mirabile dictu--- + truditur e sicco radix oleagina ligno. + Et saepe alterius ramos inpune videmus + vertere in alterius mutatamque insita mala + ferre pirum et prunis lapidosa rubescere corna. + + Quare agite o proprios generatim discite cultus, + agricolae, fructusque feros mollite colendo, + neu segnes iaceant terrae. Iuvat Ismara Baccho + conserere atque olea magnum vestire Taburnum. + Tuque ades inceptumque una decurre laborem, + O decus, o famae merito pars maxima nostrae, + Maecenas, pelagoque volans da vela patenti; + non ego cuncta meis amplecti versibus opto, + non, mihi si linguae centum sint oraque centum, + ferrea vox; ades et primi lege litoris oram. + In manibus terrae; non hic te carmine ficto + atque per ambages et longa exorsa tenebo. + + Sponte sua quae se tollunt in luminis oras, + infecunda quidem, sed laeta et fortia surgunt; + quippe solo natura subest. Tamen haec quoque, si quis + inserat aut scrobibus mandet mutata subactis, + exuerint silvestrem animum cultuque frequenti + in quascumque voles artis haud tarda sequentur. + Nec non et sterilis, quae stirpibus exit ab imis, + hoc faciat, vacuos si sit digesta per agros; + nunc altae frondes et rami matris opacant + crescentique adimunt fetus uruntque ferentem. + Iam quae seminibus iactis se sustulit arbos + tarda venit seris factura nepotibus umbram, + pomaque degenerant sucos oblita priores + et turpis avibus praedam fert uva racemos. + Scilicet omnibus est labor inpendendus et omnes + cogendae in sulcum ac multa mercede domandae. + Sed truncis oleae melius, propagine vites + respondent, solido Paphiae de robore myrtus; + plantis et durae coryli nascuntur et ingens + fraxinus Herculeaeque arbos umbrosa coronae + Chaoniique patris glandes, etiam ardua palma + nascitur et casus abies visura marinos. + + Inseritur vero et fetu nucis arbutus horrida, + et steriles platani malos gessere valentis; + castaneae fagus, ornusque incanuit albo + flore piri glandemque sues fregere sub ulmis. + Nec modus inserere atque oculos inponere simplex. + Nam qua se medio trudunt de cortice gemmae + et tenuis rumpunt tunicas, angustus in ipso + fit nodo sinus: huc aliena ex arbore germen + includunt udoque docent inolescere libro. + Aut rursum enodes trunci resecantur et alte + finditur in solidum cuneis via, deinde feraces + plantae inmittuntur: nec longum tempus, et ingens + exsilit ad caelum ramis felicibus arbos + miraturque novas frondes et non sua poma. + + Praeterea genus haud unum nec fortibus ulmis + nec salici lotoque neque Idaeis cyparissis, + nec pingues unam in faciem nascuntur olivae, + orchades et radii et amara pausia baca + pomaque et Alcinoi silvae, nec surculus idem + Crustumiis Syriisque piris gravibusque volemis. + Non eadem arboribus pendet vindemia nostris, + quam Methymnaeo carpit de palmite Lesbos; + sunt Thasiae vites, sunt et Mareotides albae, + pinguibus hae terris habiles, levioribus illae, + et passo Psithia utilior tenuisque Lageos + temptatura pedes olim vincturaque linguam, + purpureae preciaeque, et quo te carmine dicam, + Rhaetica? Nec cellis ideo contende Falernis. + Sunt et Amineae vites, firmissima vina, + Tmolius adsurgit quibus et rex ipse Phanaeus; + Argitisque minor, cui non certaverit ulla + aut tantum fluere aut totidem durare per annos. + Non ego te, Dis et mensis accepta secundis, + transierim, Rhodia, et tumidis, Bumaste, racemis. + Sed neque quam multae species nec nomina quae sint, + est numerus; neque enim numero conprendere refert; + quem qui scire velit, Libyci velit aequoris idem + discere quam multae Zephyro turbentur harenae, + aut ubi navigiis violentior incidit Eurus, + nosse, quot Ionii veniant ad litora fluctus. + + Nec vero terrae ferre omnes omnia possunt. + fluminibus salices crassisque paludibus alni + nascuntur, steriles saxosis montibus orni; + litora myrtetis laetissima; denique apertos + Bacchus amat collis, aquilonem et frigora taxi. + Aspice et extremis domitum cultoribus orbem + Eoasque domos Arabum pictosque Gelonos: + divisae arboribus patriae. Sola India nigrum + fert ebenum, solis est turea virga Sabaeis. + Quid tibi odorato referam sudantia ligno + balsamaque et bacas semper frondentis acanthi? + Quid nemora Aethiopum molli canentia lana, + velleraque ut foliis depectant tenuia Seres; + aut quos Oceano propior gerit India lucos, + extremi sinus orbis, ubi aera vincere summum + arboris haud ullae iactu potuere sagittae? + Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris. + Media fert tristis sucos tardumque saporem + felicis mali, quo non praesentius ullum, + pocula si quando saevae infecere novercae, + miscueruntque herbas et non innoxia verba, + auxilium venit ac membris agit atra venena. + Ipsa ingens arbos faciemque simillima lauro; + et, si non alium late iactaret odorem, + laurus erat; folia haud ullis labentia ventis; + flos ad prima tenax; animas et olentia Medi + ora fovent illo et senibus medicantur anhelis. + sed neque Medorum, silvae ditissima, terra, + nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus + laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi + totaque turiferis Panchaia pinguis harenis. + Haec loca non tauri spirantes naribus ignem + invertere satis inmanis dentibus hydri + nec galeis densisque virum seges horruit hastis; + sed gravidae fruges et Bacchi Massicus humor + inplevere; tenent oleae armentaque laeta. + Hinc bellator equus campo sese arduus infert; + hinc albi, Clitumne, greges et maxima taurus + victima, saepe tuo perfusi flumine sacro, + Romanos ad templa deum duxere triumphos. + Hic ver adsiduum atque alienis mensibus aestas + bis gravidae pecudes, bis pomis utilis arbos. + At rabidae tigres absunt et saeva leonum + semina nec miseros fallunt aconita legentis + nec rapit inmensos orbis per humum neque tanto + squameus in spiram tractu se colligit anguis. + Adde tot egregias urbes operumque laborem, + tot congesta manu praeruptis oppida saxis + fluminaque antiquos subter labentia muros. + An mare, quod supra, memorem, quodque adluit infra + anne lacus tantos? Te, Lari maxume, teque, + fluctibus et fremitu adsurgens Benace marino + an memorem portus Lucrinoque addita claustra + atque indignatum magnis stridoribus aequor + Iulia qua ponto longe sonat unda refuso + Tyrrhenusque fretis inmittitur aestus Avernis? + Haec eadem argenti rivos aerisque metalla + ostendit venis atque auro plurima fluxit. + Haec genus acre virum, Marsos pubemque Sabellam + adsuetumque malo Ligurem Volscosque verutos + extulit, haec Decios, Marios, magnosque Camillos, + Scipiadas duros bello et te, maxume Caesar, + qui nunc extremis Asiae iam victor in oris + inbellem avertis Romanis arcibus Indum. + Salve, magna parens frugum, Saturnia tellus, + magna virum; tibi res antiquae laudis et artem + ingredior, sanctos ausus recludere fontis, + Ascraeumque cano Romana per oppida carmen. + + Nunc locus arvorum ingeniis: quae robora cuique, + quis color et quae sit rebus natura ferendis. + Difficiles primum terrae collesque maligni, + tenuis ubi argilla et dumosis calculus arvis, + Palladia gaudent silva vivacis olivae. + Indicio est tractu surgens oleaster eodem + plurimus et strati bacis silvestribus agri. + At quae pinguis humus dulcique uligine laeta, + quique frequens herbis et fertilis ubere campus--- + qualem saepe cava montis convalle solemus + despicere; huc summis liquuntur rupibus amnes + felicemque trahunt limum---quique editus austro + et filicem curvis invisam pascit aratris: + hic tibi praevalidas olim multoque fluentis + sufficiet Baccho vitis, hic fertilis uvae, + hic laticis, qualem pateris libamus et auro, + inflavit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras, + lancibus et pandis fumantia reddimus exta. + Sin armenta magis studium vitulosque tueri + aut ovium fetum aut urentis culta capellas, + saltus et saturi petito longinqua Tarenti + et qualem infelix amisit Mantua campum, + pascentem niveos herboso flumine cycnos; + non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt; + et, quantum longis carpent armenta diebus, + exigua tantum gelidus ros nocte reponet. + Nigra fere et presso pinguis sub vomere terra + et cui putre solum,---namque hoc imitamur arando--- + optima frumentis; non ullo ex aequore cernes + plura domum tardis decedere plaustra iuvencis; + aut unde iratus silvam devexit arator + et nemora evertit multos ignava per annos + antiquasque domos avium cum stirpibus imis + eruit; illae altum nidis petiere relictis, + at rudis enituit inpulso vomere campus. + Nam ieiuna quidem clivosi glarea ruris + vix humilis apibus casias roremque ministrat; + et tophus scaber et nigris exesa chelydris + creta negant alios aeque serpentibus agros + dulcem ferre cibum et curvas praebere latebras. + Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris + et bibit humorem et, cum volt, ex se ipsa remittit + quaeque suo semper viridi se gramine vestit + nec scabie et salsa laedit robigine ferrum: + illa tibi laetis intexet vitibus ulmos, + illa ferax oleo est, illam experiere colendo + et facilem pecori et patientem vomeris unci. + Talem dives arat Capua et vicina Vesevo + ora iugo et vacuis Clanius non aequus Acerris. + + Nunc, quo quamque modo possis cognoscere, dicam. + Rara sit an supra morem si densa requires--- + altera frumentis quoniam favet, altera Baccho, + densa magis Cereri, rarissima quaeque Lyaeo--- + ante locum capies oculis alteque iubebis + in solido puteum demitti omnemque repones + rursus humum et pedibus summas aequabis harenas. + Si deerunt, rarum pecorique et vitibus almis + aptius uber erit; sin in sua posse negabunt + ire loca et scrobibus superabit terra repletis, + spissus ager; glaebas cunctantis crassaque terga + exspecta et validis terram proscinde iuvencis. + Salsa autem tellus et quae perhibetur amara, + frugibus infelix---ea nec mansuescit arando + nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat--- + tale dabit specimen: tu spisso vimine qualos + colaque prelorum fumosis deripe tectis; + huc ager ille malus dulcesque a fontibus undae + ad plenum calcentur; aqua eluctabitur omnis + scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae; + at sapor indicium faciet manifestus et ora + tristia temptantum sensu torquebit amaro. + Pinguis item quae sit tellus, hoc denique pacto + discimus: haud umquam manibus iactata fatiscit, + sed picis in morem ad digitos lentescit habendo. + Humida maiores herbas alit, ipsaque iusto + laetior. Ah nimium ne sit mihi fertilis illa + nec se praevalidam primis ostendat aristis! + Quae gravis est, ipso tacitam se pondere prodit, + quaeque levis. Promptum est oculis praediscere nigram, + et quis cui color. At sceleratum exquirere frigus + difficile est: piceae tantum taxique nocentes + interdum aut hederae pandunt vestigia nigrae + his animadversis terram multo ante memento + excoquere et magnos scrobibus concidere montis, + ante supinatas aquiloni ostendere glaebas, + quam laetum infodias vitis genus. Optima putri + arva solo: id venti curant gelidaeque pruinae + et labefacta movens robustus iugera fossor. + Ac si quos haud ulla viros vigilantia fugit, + ante locum similem exquirunt, ubi prima paretur + arboribus seges et quo mox digesta feratur, + mutatam ignorent subito ne semina matrem. + Quin etiam caeli regionem in cortice signant, + ut, quo quaeque modo steterit, qua parte calores + Austrinos tulerit, quae terga obverterit axi, + restituant: adeo in teneris consuescere multum est. + Collibus an plano melius sit ponere vitem, + quaere prius. Si pinguis agros metabere campi, + densa sere; in denso non segnior ubere Bacchus; + sin tumulis adclive solum collisque supinos, + indulge ordinibus, nec setius omnis in unguem + arboribus positis secto via limite quadret. + Ut saepe ingenti bello cum longa cohortis + explicuit legio et campo stetit agmen aperto, + directaeque acies, ac late fluctuat omnis + aere renidenti tellus, necdum horrida miscent + proelia, sed dubius mediis Mars errat in armis: + omnia sint paribus numeris dimensa viarum; + non animum modo uti pascat prospectus inanem, + sed quia non aliter viris dabit omnibus aequas + terra neque in vacuum poterunt se extendere rami. + + Forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras. + ausim vel tenui vitem committere sulco. + Altior ac penitus terrae defigitur arbos, + aesculus in primis, quae quantum vertice ad auras + aetherias, tantum radice in Tartara tendit. + Ergo non hiemes illam, non flabra neque imbres + convellunt; inmota manet, multosque nepotes, + multa virum volvens durando saecula vincit. + Tum fortis late ramos et bracchia pandens + huc illuc, media ipsa ingentem sustinet umbram. + + Neve tibi ad solem vergant vineta cadentem, + Neve inter vitis corylum sere, neve flagella + summa pete aut summa defringe ex arbore plantas + tantus amor terrae---neu ferro laede retunso + semina, neve oleae silvestris insere truncos: + nam saepe incautis pastoribus excidit ignis, + qui furtim pingui primum sub cortice tectus + robora conprendit frondesque elapsus in altas + ingentem caelo sonitum dedit; inde secutus + per ramos victor perque alta cacumina regnat + et totum involvit flammis nemus et ruit atram + ad caelum picea crassus caligine nubem, + praesertim si tempestas a vertice silvis + incubuit glomeratque ferens incendia ventus. + Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti + possunt atque ima similes revirescere terra; + infelix superat foliis oleaster amaris. + + Nec tibi tam prudens quisquam persuadeat auctor + tellurem Borea rigidam spirante movere. + Rura gelu tum claudit hiems nec semine iacto + concretam patitur radicem adfigere terrae. + Optima vinetis satio, cum vere rubenti + candida venit avis longis invisa colubris, + prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol + nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas. + Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis; + vere tument terrae et genitalia semina poscunt. + Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether + coniugis in gremium laetae descendit et omnis + magnus alit magno commixtus corpore fetus. + Avia tum resonant avibus virgulta canoris + et Venerem certis repetunt armenta diebus; + parturit almus ager Zephyrique tepentibus auris + laxant arva sinus; superat tener omnibus humor; + inque novos soles audent se germina tuto + credere, nec metuit surgentis pampinus austros + aut actum caelo magnis aquilonibus imbrem, + sed trudit gemmas et frondes explicat omnis. + Non alios prima crescentis origine mundi + inluxisse dies aliumve habuisse tenorem + crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat + orbis et hibernis parcebant flatibus Euri, + cum primae lucem pecudes hausere virumque + terrea progenies duris caput extulit arvis, + inmissaeque ferae silvis et sidera caelo. + Nec res hunc tenerae possent perferre laborem, + si non tanta quies iret frigusque caloremque + inter, et exciperet caeli indulgentia terras. + + Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros, + sparge fimo pingui et multa memor occule terra, + aut lapidem bibulum aut squalentis infode conchas; + inter enim labentur aquae tenuisque subibit + halitus atque animos tollent sata; iamque reperti, + qui saxo super atque ingentis pondere testae + urgerent; hoc effusos munimen ad imbris, + hoc, ubi hiulca siti findit canis aestifer arva. + + Seminibus positis superest diducere terram + saepius ad capita et duros iactare bidentis, + aut presso exercere solum sub vomere et ipsa + flectere luctantis inter vineta iuvencos; + tum levis calamos et rasae hastilia virgae + fraxineasque aptare sudes furcasque valentis, + viribus eniti quarum et contemnere ventos + adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos. + + Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas, + parcendum teneris, et dum se laetus ad auras + palmes agit laxis per purum inmissus habenis, + ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis + carpendae manibus frondes interque legendae. + Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos + exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde--- + ante reformidant ferrum---tum denique dura + exerce imperia et ramos conpesce fluentis. + + Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum, + praecipue dum frons tenera inprudensque laborum; + cui super indignas hiemes solemque potentem + silvestres uri adsidue capreaeque sequaces + inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae. + Frigora nec tantum cana concreta pruina + aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas, + quantum illi nocuere greges durique venenum + dentis et admorso signata in stirpe cicatrix. + Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris + caeditur et veteres ineunt proscaenia ludi + praemiaque ingeniis pagos et compita circum + thesidae posuere atque inter pocula laeti + mollibus in pratis unctos saluere per utres. + Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni + versibus incomptis ludunt risuque soluto + oraque corticibus sumunt horrenda cavatis + et te, Bacche, vocant per carmina laeta tibique + oscilla ex alta suspendunt mollia pinu. + Hinc omnis largo pubescit vinea fetu, + conplentur vallesque cavae saltusque profundi, + et quocumque deus circum caput egit honestum. + Ergo rite suum Baccho dicemus honorem + carminibus patriis lancesque et liba feremus + et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram + pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis. + + Est etiam ille labor curandis vitibus alter, + cui numquam exhausti satis est: namque omne quot annis + terque quaterque solum scindendum glebaque versis + aeternum frangenda bidentibus, omne levandum + fronde nemus. Redit agricolis labor actus in orbem + atque in se sua per vestigia volvitur annus. + Ac iam olim, seras posuit cum vinea frondes, + frigidus et silvis aquilo decussit honorem, + iam tum acer curas venientem extendit in annum + rusticus et curvo Saturni dente relictam + persequitur vitem attondens fingitque putando. + Primus humum fodito, primus devecta cremato + sarmenta et vallos primus sub tecta referto; + postremus metito. Bis vitibus ingruit umbra, + bis segetem densis obducunt sentibus herbae; + durus uterque labor: laudato ingentia rura, + exiguum colito. Nec non etiam aspera rusci + vimina per silvam et ripis fluvialis arundo + caeditur, incultique exercet cura salicti. + Iam vinctae vites, iam falcem arbusta reponunt, + iam canit effectos extremus vinitor antes: + sollicitanda tamen tellus pulvisque movendus + et iam maturis metuendus Iuppiter uvis. + + Contra non ulla est oleis cultura; neque illae + procurvam exspectant falcem rastrosque tenacis, + cum semel haeserunt arvis aurasque tulerunt; + ipsa satis tellus, cum dente recluditur unco, + sufficit humorem et gravidas, cum vomere, fruges. + Hoc pinguem et placitam Paci nutritor olivam. + + Poma quoque, ut primum truncos sensere valentis + et viris habuere suas, ad sidera raptim + vi propria nituntur opisque haud indiga nostrae. + Nec minus interea fetu nemus omne gravescit + sanguineisque inculta rubent aviaria bacis. + Tondentur cytisi, taedas silva alta ministrat, + pascunturque ignes nocturni et lumina fundunt. + Et dubitant homines serere atque inpendere curam + quid maiora sequar?---salices humilesque genestae + aut illae pecori frondem aut pastoribus umbram + Sufficiunt saepemque satis et pabula melli--- + et iuvat undantem buxo spectare Cytorum + naryciaeque picis lucos, iuvat arva videre + non rastris, hominum non ulli obnoxia curae. + Ipsae Caucasio steriles in vertice silvae, + quas animosi Euri adsidue franguntque feruntque, + dant alios aliae fetus, dant utile lignum + navigiis pinus, domibus cedrumque cupressosque. + Hinc radios trivere rotis, hinc tympana plaustris + agricolae et pandas ratibus posuere carinas, + viminibus salices fecundae, frondibus ulmi, + at myrtus validis hastilibus et bona bello + cornus, Ituraeos taxi torquentur in arcus. + Nec tiliae leves aut torno rasile buxum + non formam accipiunt ferroque cavantur acuto. + Nec non et torrentem undam levis innatat alnus, + missa Pado; nec non et apes examina condunt + corticibusque cavis vitiosaeque ilicis alvo. + Quid memorandum aeque Baccheia dona tulerunt + Bacchus et ad culpam causas dedit; ille furentis + centauros leto domuit, Rhoetumque Pholumque + et magno Hylaeum Lapithis cratere minantem. + + O fortunatos nimium, sua si bona norint, + agricolas! quibus ipsa procul discordibus armis + fundit humo facilem victum iustissima tellus. + Si non ingentem foribus domus alta superbis + mane salutantum totis vomit aedibus undam, + nec varios inhiant pulchra testudine postis + inlusasque auro vestes Ephyreiaque aera, + alba neque Assyrio fucatur lana veneno + nec casia liquidi corrumpitur usus olivi: + at secura quies et nescia fallere vita, + dives opum variarum, at latis otia fundis--- + speluncae vivique lacus et frigida Tempe + mugitusque boum mollesque sub arbore somni--- + non absunt; illic saltus ac lustra ferarum + et patiens operum exiguoque adsueta iuventus, + sacra deum sanctique patres; extrema per illos + iustitia excedens terris vestigia fecit. + + Me vero primum dulces ante omnia Musae, + quarum sacra fero ingenti percussus amore, + accipiant caelique vias et sidera monstrent, + defectus solis varios lunaeque labores; + unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant + obicibus ruptis rursusque in se ipsa residant, + quid tantum Oceano properent se tinguere soles + hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet. + Sin, has ne possim naturae accedere partis, + frigidus obstiterit circum praecordia sanguis: + rura mihi et rigui placeant in vallibus amnes, + flumina amem silvasque inglorius. O ubi campi + Spercheosque et virginibus bacchata Lacaenis + Taygeta! O, qui me gelidis convallibus Haemi + sistat et ingenti ramorum protegat umbra! + Felix, qui potuit rerum cognoscere causas, + atque metus omnis et inexorabile fatum + subiecit pedibus strepitumque Acherontis avari. + Fortunatus et ille, deos qui novit agrestis, + panaque Silvanumque senem Nymphasque sorores: + illum non populi fasces, non purpura regum + flexit et infidos agitans discordia fratres + aut coniurato descendens Dacus ab Histro, + non res Romanae perituraque regna; neque ille + aut doluit miserans inopem aut invidit habenti + quos rami fructus, quos ipsa volentia rura + sponte tulere sua, carpsit; nec ferrea iura + insanumque forum aut populi tabularia vidit. + sollicitant alii remis freta caeca ruuntque + in ferrum, penetrant aulas et limina regum; + hic petit excidiis urbem miserosque Penatis, + ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro; + condit opes alius defossoque incubat auro; + hic stupet attonitus rostris; hunc plausus hiantem + per cuneos---geminatus enim plebisque patrumque--- + corripuit; gaudent perfusi sanguine fratrum, + exsilioque domos et dulcia limina mutant + atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem. + Agricola incurvo terram dimovit aratro: + hinc anni labor, hinc patriam parvosque nepotes + sustinet, hinc armenta boum meritosque iuvencos. + Nec requies, quin aut pomis exuberet annus + aut fetu pecorum aut cerealis mergite culmi, + proventuque oneret sulcos atque horrea vincat. + Venit hiems: teritur Sicyonia baca trapetis, + glande sues laeti redeunt, dant arbuta silvae; + et varios ponit fetus autumnus et alte + mitis in apricis coquitur vindemia saxis. + Interea dulces pendent circum oscula nati, + casta pudicitiam servat domus, ubera vaccae + lactea demittunt pinguesque in gramine laeto + inter se adversis luctantur cornibus haedi. + Ipse dies agitat festos fususque per herbam, + ignis ubi in medio et socii cratera coronant, + te libans, Lenaee, vocat pecorisque magistris + velocis iaculi certamina ponit in ulmo, + corporaque agresti nudant praedura palaestrae. + Hanc olim veteres vitam coluere Sabini, + hanc Remus et frater, sic fortis Etruria crevit + scilicet et rerum facta est pulcherrima Roma, + septemque una sibi muro circumdedit arces. + Ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante + inpia quam caesis gens est epulata iuvencis, + aureus hanc vitam in terris Saturnus agebat; + necdum etiam audierant inflari classica, necdum + inpositos duris crepitare incudibus enses. + Sed nos inmensum spatiis confecimus aequor, + et iam tempus equum fumantia solvere colla. + + + + + PUBLI VERGILI MARONIS + + GEORGICON + + + LIBER III + + Te quoque, magna Pales, et te memorande canemus + pastor ab Amphryso, vos, silvae amnesque Lycaei. + Cetera, quae vacuas tenuissent carmine mentes, + omnia iam volgata: quis aut Eurysthea durum + aut inlaudati nescit Busiridis aras? + Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos + Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno, + acer equis? Temptanda via est, qua me quoque possim + tollere humo victorque virum volitare per ora. + Primus ego in patriam mecum, modo vita supersit, + Aonio rediens deducam vertice Musas; + primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palmas, + et viridi in campo templum de marmore ponam + propter aquam. Tardis ingens ubi flexibus errat + Mincius et tenera praetexit arundine ripas. + In medio mihi Caesar erit templumque tenebit: + illi victor ego et Tyrio conspectus in ostro + centum quadriiugos agitabo ad flumina currus. + Cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi + cursibus et crudo decernet Graecia caestu. + Ipse caput tonsae foliis ornatus olivae + dona feram. Iam nunc sollemnis ducere pompas + ad delubra iuvat caesosque videre iuvencos, + vel scaena ut versis discedat frontibus utque + purpurea intexti tollant aulaea Britanni. + In foribus pugnam ex auro solidoque elephanto + Gangaridum faciam victorisque arma Quirini, + atque hic undantem bello magnumque fluentem + Nilum ac navali surgentis aere columnas. + Addam urbes Asiae domitas pulsumque Niphaten + fidentemque fuga Parthum versisque sagittis, + et duo rapta manu diverso ex hoste tropaea + bisque triumphatas utroque ab litore gentes. + Stabunt et Parii lapides, spirantia signa, + Assaraci proles demissaeque ab Iove gentis + nomina, Trosque parens et Troiae Cynthius auctor. + Invidia infelix Furias amnemque severum + Cocyti metuet tortosque Ixionis anguis + immanemque rotam et non exsuperabile saxum. + Interea Dryadum silvas saltusque sequamur + intactos, tua, Maecenas, haud mollia iussa. + Te sine nil altum mens incohat; en age segnis + rumpe moras; vocat ingenti clamore Cithaeron + Taygetique canes domitrixque Epidaurus equorum + et vox adsensu nemorum ingeminata remugit. + Mox tamen ardentis accingar dicere pugnas + Caesaris et nomen fama tot ferre per annos, + Tithoni prima quot abest ab origine Caesar. + + Seu quis Olympiacae miratus praemia palmae + pascit equos seu quis fortis ad aratra iuvencos, + corpora praecipue matrum legat. Optuma torvae + forma bovis, cui turpe caput, cui plurima cervix, + et crurum tenus a mento palearia pendent; + tum longo nullus lateri modus; omnia magna, + pes etiam; et camuris hirtae sub cornibus aures. + Nec mihi displiceat maculis insignis et albo, + aut iuga detractans interdumque aspera cornu + et faciem tauro propior, quaeque ardua tota, + et gradiens ima verrit vestigia cauda, + Aetas Lucinam iustosque pati hymenaeos + desinit ante decem, post quattuor incipit annos; + cetera nec feturae habilis nec fortis aratris. + Interea, superat gregibus dum laeta iuventas, + solve mares; mitte in Venerem pecuaria primus, + atque aliam ex alia generando suffice prolem. + Optuma quaeque dies miseris mortalibus aevi + prima fugit; subeunt morbi tristisque senectus + et labor, et durae rapit inclementia mortis. + Semper erunt, quarum mutari corpora malis: + semper enim refice ac, ne post amissa requiras, + ante veni et subolem armento sortire quotannis. + + Nec non et pecori est idem dilectus equino. + Tu modo, quos in spem statues submittere gentis, + praecipuum iam inde a teneris impende laborem. + Continuo pecoris generosi pullus in arvis + altius ingreditur et mollia crura reponit; + primus et ire viam et fluvios temptare minaces + audet et ignoto sese committere ponti + nec vanos horret strepitus. Illi ardua cervix + argutumque caput, brevis alvus obesaque terga, + luxuriatque toris animosum pectus. Honesti + spadices glaucique, color deterrimus albis + et gilvo. Tum, si qua sonum procul arma dedere + stare loco nescit, micat auribus et tremit artus + collectumque premens volvit sub naribus ignem. + Densa iuba, et dextro iactata recumbit in armo; + at duplex agitur per lumbos spina, cavatque + tellurem et solido graviter sonat ungula cornu. + Talis Amyclaei domitus Pollucis habenis + Cyllarus et, quorum Grai meminere poetae, + Martis equi biiuges et magni currus Achilli. + Talis et ipse iubam cervice effundit equina + coniugis adventu pernix Saturnus et altum + Pelion hinnitu fugiens implevit acuto. + + Hunc quoque, ubi aut morbo gravis aut iam segnior annis + deficit, abde domo nec turpi ignosce senectae. + frigidus in Venerem senior, frustraque laborem + ingratum trahit, et, si quando ad proelia ventum est, + ut quondam in stipulis magnus sine viribus ignis, + incassum furit. Ergo animos aevumque notabis + praecipue; hinc alias artis prolemque parentum + et quis cuique dolor victo, quae gloria palmae. + Nonne vides, cum praecipiti certamine campum + corripuere ruuntque effusi carcere currus, + cum spes arrectae iuvenum, exsultantiaque haurit + corda pavor pulsans? Illi instant verbere torto + et proni dant lora, volat vi fervidus axis; + iamque humiles, iamque elati sublime videntur + aera per vacuum ferri atque adsurgere in auras; + nec mora nec requies; at fulvae nimbus harenae + tollitur, umescunt spumis flatuque sequentum: + tantus amor laudum, tantae est victoria curae. + Primus Erichthonius currus et quattuor ausus + iungere equos rapidusque rotis insistere victor + Frena Pelethronii Lapithae gyrosque dedere + impositi dorso atque equitem docuere sub armis + insultare solo et gressus glomerare superbos. + Aequus uterque labor, aeque iuvenemque magistri + exquirunt calidumque animis et cursibus acrem, + quamvis saepe fuga versos ille egerit hostis + et patriam Epirum referat fortisque Mycenas + Neptunique ipsa deducat origine gentem. + + His animadversis instant sub tempus et omnis + impendunt curas denso distendere pingui, + quem legere ducem et pecori dixere maritum; + florentisque secant herbas fluviosque ministrant + farraque, ne blando nequeat superesse labori + invalidique patrum referant ieiunia nati. + Ipsa autem macie tenuant armenta volentes, + atque, ubi concubitus primos iam nota voluptas + sollicitat, frondesque negant et fontibus arcent. + Saepe etiam cursu quatiunt et sole fatigant, + cum graviter tunsis gemit area frugibus et cum + surgentem ad Zephyrum paleae iactantur inanes. + Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus + sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis, + sed rapiat sitiens Venerem interiusque recondat. + + Rursus cura patrum cadere et succedere matrum + incipit. Exactis gravidae cum mensibus errant, + non illas gravibus quisquam iuga ducere plaustris, + non saltu superare viam sit passus et acri + carpere prata fuga fluviosque innare rapacis. + Saltibus in vacuis pascunt et plena secundum + flumina, muscus ubi et viridissima gramine ripa, + speluncaeque tegant et saxea procubet umbra. + Est lucos Silari circa ilicibusque; virentem + plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo + Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes, + asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis + diffugiunt armenta; furit mugitibus aether + concussus silvaeque et sicci ripa Tanagri. + Hoc quondam monstro horribilis exercuit iras + Inachiae Iuno pestem meditata iuvencae. + Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior instat, + arcebis gravido pecori, armentaque pasces + sole recens orto aut noctem ducentibus astris. + + Post partum cura in vitulos traducitur omnis, + continuoque notas et nomina gentis inurunt + et quos aut pecori malint submittere habendo + aut aris servare sacros aut scindere terram + et campum horrentem fractis invertere glaebis. + Cetera pascuntur viridis armenta per herbas: + Tu quos ad studium atque usum formabis agrestem, + iam vitulos hortare viamque insiste domandi, + dum faciles animi iuvenum, dum mobilis aetas. + Ac primum laxos tenui de vimine circlos + cervici subnecte; dehinc, ubi libera colla + servitio adsuerint, ipsis e torquibus aptos + iunge pares et coge gradum conferre iuvencos; + atque illis iam saepe rotae ducantur inanes + per terram et summo vestigia pulvere signent; + post valido nitens sub pondere faginus axis + instrepat et iunctos temo trahat aereus orbes. + Interea pubi indomitae non gramina tantum + nec vescas salicum frondes ulvamque palustrem, + sed frumenta manu carpes sata; nec tibi fetae + more patrum nivea implebunt mulctraria vaccae, + sed tota in dulcis consument ubera natos. + + Sin ad bella magis studium turmasque ferocis, + aut Alphea rotis praelabi flumina Pisae + et Iovis in luco currus agitare volantis: + primus equi labor est, animos atque arma videre + bellantum lituosque pati tractuque gementem + ferre rotam et stabulo frenos audire sonantis; + tum magis atque magis blandis gaudere magistri + laudibus et plausae sonitum cervicis amare. + Atque haec iam primo depulsus ab ubere matris + audeat, inque vicem det mollibus ora capistris + invalidus etiamque tremens, etiam inscius aevi. + At tribus exactis ubi quarta accesserit aestas, + carpere mox gyrum incipiat gradibusque sonare + compositis sinuetque alterna volumina crurum + sitque laboranti similis; tum cursibus auras, + tum vocet, ac per aperta volans ceu liber habenis + aequora vix summa vestigia ponat harena; + qualis Hyperboreis Aquilo cum densus ab oris + incubuit, Scythiaeque hiemes atque arida differt + nubila: tum segetes altae campique natantes + lenibus horrescunt flabris summaeque sonorem + dant silvae longique urgent ad litora fluctus; + ille volat simul arva fuga, simul aequora verrens + Hinc vel ad Elei metas et maxuma campi + sudabit spatia et spumas aget ore cruentas, + Belgica vel molli melius feret esseda collo. + Tum demum crassa magnum farragine corpus + crescere iam domitis sinito: namque ante domandum + ingentis tollent animos prensique negabunt + verbera lenta pati et duris parere lupatis. + + Sed non ulla magis viris industria firmat, + quam Venerem et caeci stimulos avertere amoris, + sive boum sive est cui gratior usus equorum. + Atque ideo tauros procul atque in sola relegant + pascua post montem oppositum et trans flumina lata, + aut intus clausos satura ad praesepia servant. + Carpit enim viris paulatim uritque videndo + femina nec nemorum patitur meminisse nec herbae + dulcibus illa quidem inlecebris, et saepe superbos + cornibus inter se subigit decernere amantis. + Pascitur in magna Sila formosa iuvenca: + illi alternantes multa vi proelia miscent + volneribus crebris, lavit ater corpora sanguis, + versaque in obnixos urguentur cornua vasto + cum gemitu, reboant silvaeque et longus Olympus + Nec mos bellantis una stabulare, sed alter + victus abit longeque ignotis exulat oris, + multa gemens ignominiam plagasque superbi + victoris, tum, quos amisit inultus, amores; + et stabula aspectans regnis excessit avitis. + Ergo omni cura viris exercet et inter + dura iacet pernix instrato saxa cubili + frondibus hirsutis et carice pastus acuta, + et temptat sese atque irasci in cornua discit + arboris obnixus trunco ventosque lacessit + ictibus et sparsa ad pugnam proludit harena. + Post ubi collectum robur viresque refectae + signa movet praecepsque oblitum fertur in hostem: + fluctus uti medio coepit cum albescere ponto + longius ex altoque sinum trahit, utque volutus + ad terras immane sonat per saxa neque ipso + monte minor procumbit, at ima exaestuat unda + verticibus nigramque alte subiectat harenam. + + Omne adeo genus in terris hominumque ferarumque, + et genus aequoreum, pecudes pictaeque volucres, + in furias. ignemque ruunt. Amor omnibus idem. + Tempore non alio catulorum oblita leaena + saevior erravit campis, nec funera volgo + tam multa informes ursi stragemque dedere + per silvas; tum saevus aper, tum pessima tigris; + heu male tum Libyae solis erratur in agris. + Nonne vides, ut tota tremor pertemptet equorum + corpora, si tantum notas odor attulit auras? + Ac neque eos iam frena virum neque verbera saeva + non scopuli rupesque cavae atque obiecta retardant + flumina correptosque unda torquentia montis. + Ipse ruit dentesque Sabellicus exacuit sus + et pede prosubigit terram, fricat arbore costas + atque hinc atque illinc umeros ad volnera durat. + Quid iuvenis, magnum cui versat in ossibus ignem + durus amor? Nempe abruptis turbata procellis + nocte natat caeca serus freta; quem super ingens + porta tonat caeli et scopulis inlisa reclamant + aequora; nec miseri possunt revocare parentes + nec moritura super crudeli funere virgo. + Quid lynces Bacchi variae et genus acre luporum + atque canum? Quid, quae imbelles dant proelia cervi? + Scilicet ante omnis furor est insignis equarum; + et mentem Venus ipsa dedit, quo tempore Glauci + Potniades malis membra absumpsere quadrigae. + Illas ducit amor trans Gargara transque sonantem + Ascanium; superant montis et flumina tranant. + Continuoque avidis ubi subdita flamma medullis, + vere magis, quia vere calor redit ossibus: illae + ore omnes versae in Zephyrum stant rupibus altis, + exceptantque levis auras et saepe sine ullis + coniugiis vento gravidae, mirabile dictu, + saxa per et scopulos et depressas convallis + diffugiunt, non, Eure, tuos, neque solis ad ortus, + in Borean caurumque, aut unde nigerrimus auster + nascitur et pluvio contristat frigore caelum. + Hic demum, hippomanes vero quod nomine dicunt + pastores, lentum destillat ab inguine virus, + hippomanes, quod saepe malae legere novercae + miscueruntque herbas et non innoxia verba. + + Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus, + singula dum capti circumvectamur amore. + Hoc satis armentis: superat pars altera curae, + lanigeros agitare greges hirtasque capellas. + Hic labor, hinc laudem fortes sperate coloni. + Nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum + quam sit, et angustis hunc addere rebus honorem; + sed me Parnasi deserta per ardua dulcis + raptat amor; iuvat ire iugis, qua nulla priorum + Castaliam molli devertitur orbita clivo. + Nunc, veneranda Pales, magno nunc ore sonandum + + Incipiens stabulis edico in mollibus herbam + carpere ovis, dum mox frondosa reducitur aestas, + et multa duram stipula filicumque maniplis + sternere subter humum, glacies ne frigida laedat + molle pecus scabiemque ferat turpisque podagras. + Post hinc digressus iubeo frondentia capris + arbuta sufficere et fluvios praebere recentis + et stabula a ventis hiberno opponere soli + ad medium conversa diem, cum frigidus olim + iam cadit extremoque inrorat Aquarius anno. + Haec quoque non cura nobis leviore tuendae, + nec minor usus erit, quamvis Milesia magno + vellera mutentur Tyrios incocta rubores: + densior hinc suboles, hinc largi copia lactis; + quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra, + laeta magis pressis manabunt flumina mammis. + Nec minus interea barbas incanaque menta + Cinyphii tondent hirci saetasque comantis + usum in castrorum et miseris velamina nautis. + Pascuntur vero silvas et summa Lycaei + horrentisque rubos et amantis ardua dumos: + atque ipsae memores redeunt in tecta suosque + ducunt et gravido superant vix ubere limen. + Ergo omni studio glaciem ventosque nivalis + quo minor est illis curae mortalis egestas, + avertes victumque feres et virgea laetus + pabula, nec tota claudes faenilia bruma. + At vero Zephyris cum laeta vocantibus aestas + in saltus utrumque gregem atque in pascua mittet, + Luciferi primo cum sidere frigida rura + carpamus, dum mane novum, dum gramina canent, + et ros in tenera pecori gratissimus herba. + Inde ubi quarta sitim caeli collegerit hora + et cantu querulae rumpent arbusta cicadae, + ad puteos aut alta greges ad stagna iubebo + currentem ilignis potare canalibus undam; + aestibus at mediis umbrosam exquirere vallem, + sicubi magna Iovis antiquo robore quercus + ingentis tendat ramos, aut sicubi nigrum + ilicibus crebris sacra nemus accubet umbra; + tum tenuis dare rursus aquas et pascere rursus + solis ad occasum, cum frigidus aera vesper + temperat et saltus reficit iam roscida luna + litoraque alcyonem resonant, acalanthida dumi. + + Quid tibi pastores Libyae, quid pascua versu + prosequar et raris habitata mapalia tectis? + Saepe diem noctemque et totum ex ordine mensem + pascitur itque pecus longa in deserta sine ullis + hospitiis: tantum campi iacet. Omnia secum + armentarius Afer agit, tectumque laremque + armaque Amyclaeumque canem Cressamque pharetram; + non secus ac patriis acer Romanus in armis + iniusto sub fasce viam cum carpit et hosti + ante expectatum positis stat in agmine castris. + + At non, qua Scythiae gentes Maeotiaque unda, + turbidus et torquens flaventis Hister harenas, + quaque redit medium Rhodope porrecta sub axem. + Illic clausa tenent stabulis armenta, neque ullae + aut herbae campo apparent aut arbore frondes; + sed iacet aggeribus niveis informis et alto + terra gelu late septemque adsurgit in ulnas. + Semper hiemps, semper spirantes frigora cauri. + Tum Sol pallentis haud umquam discutit umbras, + nec cum invectus equis altum petit aethera, nec cum + praecipitem Oceani rubro lavit aequore currum. + Concrescunt subitae currenti in flumine crustae + undaque iam tergo ferratos sustinet orbis, + puppibus illa prius, patulis nunc hospita plaustris; + aeraque dissiliunt vulgo vestesque rigescunt + indutae caeduntque securibus umida vina + et totae solidam in glaciem vertere lacunae + stiriaque impexis induruit horrida barbis. + Interea toto non setius aere ninguit: + intereunt pecudes, stant circumfusa pruinis + corpora magna boum, confertoque agmine cervi + torpent mole nova et summis vix cornibus extant. + Hos non immissis canibus, non cassibus ullis + puniceaeve agitant pavidos formidine pennae, + sed frustra oppositum trudentis pectore montem + comminus obtruncant ferro graviterque rudentis + caedunt et magno laeti clamore reportant. + Ipsi in defossis specubus secura sub alta + otia agunt terra congestaque robora totasque + advolvere focis ulmos ignique dedere. + Hic noctem ludo ducunt et pocula laeti + fermento atque acidis imitantur vitea sorbis. + Talis Hyperboreo septem subiecta trioni + gens effrena virum Rhiphaeo tunditur euro + et pecudum fulvis velatur corpora saetis. + + Si tibi lanitium curae, primum aspera silva, + lappaeque tribolique, absint; fuge pabula laeta; + Continuoque greges villis lege mollibus albos. + Illum autem, quamvis aries sit candidus ipse, + nigra subest udo tantum cui lingua palato, + reice, ne maculis infuscet vellera pullis + nascentum, plenoque alium circumspice campo. + Munere sic niveo lanae, si credere dignum est, + Pan deus Arcadiae captam te, Luna, fefellit + in nemora alta vocans; nec tu aspernata vocantem. + + At cui lactis amor, cytisum lotosque frequentis + ipse manu salsasque ferat praesepibus herbas. + Hinc et amant fluvios magis et magis ubera tendunt + et salis occultum referunt in lacte saporem. + Multi iam excretos prohibent a matribus haedos + primaque ferratis praefigunt ora capistris. + Quod surgente die mulsere horisque diurnis, + nocte premunt; quod iam tenebris et sole cadente, + sub lucem exportant calathis adit oppida pastor; + aut parco sale contingunt hiemique reponunt. + + Nec tibi cura canum fuerit postrema, sed una + velocis Spartae catulos acremque Molossum + pasce sero pingui. Numquam custodibus illis + nocturnum stabulis furem incursusque luporum + aut impacatos a tergo horrebis Hiberos. + Saepe etiam cursu timidos agitabis onagros + et canibus leporem, canibus venabere dammas, + saepe volutabris pulsos silvestribus apros + latratu turbabis agens montisque per altos + ingentem clamore premes ad retia cervum. + + Disce et odoratam stabulis accendere cedrum + galbaneoque agitare gravis nidore chelydros. + saepe sub immotis praesepibus aut mala tactu + vipera delituit caelumque exterrita fugit, + aut tecto adsuetus coluber succedere et umbrae, + pestis acerba boum, pecorique aspergere virus, + fovit humum. Cape saxa manu, cape robora, pastor, + tollentemque minas et sibila colla tumentem + deice. Iamque fuga timidum caput abdidit alte, + cum medii nexus extremaeque agmina caudae + solvuntur, tardosque trahit sinus ultimus orbis. + Est etiam ille malus Calabris in saltibus anguis, + squamea convolvens sublato pectore terga + atque notis longam maculosus grandibus alvum + qui, dum amnes ulli rumpuntur fontibus et dum + vere madent udo terrae ac pluvialibus austris + stagna colit, ripisque habitans hic piscibus atram + improbus ingluviem ranisque loquacibus explet; + postquam exusta palus, terraeque ardore dehiscunt, + exsilit in siccum et flammantia lumina torquens + saevit agris asperque siti atque exterritus aestu. + Ne mihi tum mollis sub divo carpere somnos + neu dorso nemoris libeat iacuisse per herbas, + cum positis novus exuviis nitidusque iuventa + volvitur, aut catulos tectis aut ova relinquens + arduus ad solem et linguis micat ore trisulcis. + + Morborum quoque te causas et signa docebo. + Turpis ovis temptat scabies, ubi frigidus imber + altius ad vivum persedit et horrida cano + bruma gelu, vel cum tonsis inlotus adhaesit + sudor et hirsuti secuerunt corpora vepres. + Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magistri + perfundunt, udisque aries in gurgite villis + mersatur missusque secundo defluit amni; + aut tonsum tristi contingunt corpus amurca + et spumas miscent argenti et sulfura viva + Idaeasque pices et pinguis unguine ceras + scillamque elleborosque gravis nigrumque bitumen. + Non tamen ulla magis praesens fortuna laborum est, + quam si quis ferro potuit rescindere summum + ulceris os: alitur vitium vivitque tegendo, + dum medicas adhibere manus ad volnera pastor + abnegat et meliora deos sedet omnia poscens. + Quin etiam, ima dolor balantum lapsus ad ossa + cum furit atque artus depascitur arida febris, + profuit incensos aestus avertere et inter + ima ferire pedis salientem sanguine venam, + Bisaltae quo more solent acerque Gelonus; + cum fugit in Rhodopen atque in deserta Getarum + et lac concretum cum sanguine potat equino. + Quam procul aut molli succedere saepius umbrae + videris aut summas carpentem ignavius herbas + extremamque sequi aut medio procumbere campo + pascentem et serae solam decedere nocti: + continuo culpam ferro compesce, prius quam + dira per incautum serpant contagia volgus. + Non tam creber agens hiemem ruit aequore turbo, + quam multae pecudum pestes. Nec singula morbi + corpora corripiunt, sed tota aestiva repente, + spemque gregemque simul cunctamque ab origine gentem. + Tum sciat, aerias Alpis et Norica si quis + castella in tumulis et Iapydis arva Timavi + nunc quoque post tanto videat desertaque regna + pastorum et longe saltus lateque vacantis. + + Hic quondam morbo caeli miseranda coorta est + tempestas totoque autumni incanduit aestu + et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum, + corrupitque lacus, infecit pabula tabo. + Nec via mortis erat simplex, sed ubi ignea venis + omnibus acta sitis miseros adduxerat artus, + rursus abundabat fluidus liquor omniaque in se + ossa minutatim morbo collapsa trahebat. + Saepe in honore deum medio stans hostia ad aram + lanea dum nivea circumdatur infula vitta, + inter cunctantis cecidit moribunda ministros. + Aut si quam ferro mactaverat ante sacerdos + inde neque impositis ardent altaria fibris + nec responsa potest consultus reddere vates, + ac vix suppositi tinguntur sanguine cultri + summaque ieiuna sanie infuscatur harena. + Hinc laetis vituli volgo moriuntur in herbis + et dulcis animas plena ad praesepia reddunt; + hinc canibus blandis rabies venit et quatit aegros + tussis anhela sues ac faucibus angit obesis. + Labitur infelix studiorum atque immemor herbae + victor equus fontisque avertitur et pede terram + crebra ferit; demissae aures, incertus ibidem + sudor et ille quidem morituris frigidus, aret + pellis et ad tactum tractanti dura resistit. + Haec ante exitium primis dant signa diebus; + sin in processu coepit crudescere morbus, + tum vero ardentes oculi atque attractus ab alto + spiritus, interdum gemitu gravis, imaque longo + ilia singultu tendunt, it naribus ater + sanguis et obsessas fauces premit aspera lingua. + Profuit inserto latices infundere cornu + Lenaeos; ea visa salus morientibus una; + mox erat hoc ipsum exitio, furiisque refecti + ardebant ipsique suos iam morte sub aegra, + di meliora piis erroremque hostibus illum, + discissos nudis laniabant dentibus artus. + Ecce autem duro fumans sub vomere taurus + concidit et mixtum spumis vomit ore cruorem + extremosque ciet gemitus. It tristis arator + maerentem abiungens fraterna morte iuvencum, + atque opere in medio defixa relinquit aratra. + Non umbrae altorum nemorum, non mollia possunt + prata movere animum, non qui per saxa volutus + purior electro campum petit amnis; at ima + solvuntur latera atque oculos stupor urguet inertis + ad terramque fluit devexo pondere cervix. + Quid labor aut benefacta iuvant? Quid vomere terras + invertisse gravis? Atqui non Massica Bacchi + munera, non illis epulae nocuere repostae: + frondibus et victu pascuntur simplicis herbae, + pocula sunt fontes liquidi atque exercita cursu + flumina, nec somnos abrumpit cura salubris. + Tempore non alio dicunt regionibus illis + quaesitas ad sacra boves Iunonis et uris + imparibus ductos alta ad donaria currus. + Ergo aegre rastris terram rimantur et ipsis + unguibus infodiunt fruges montisque per altos + contenta cervice trahunt stridentia plaustra. + Non lupus insidias explorat ovilia circum + nec gregibus nocturnus obambulat; acrior illum + cura domat; timidi dammae cervique fugaces + nunc interque canes et circum tecta vagantur. + Iam maris immensi prolem et genus omne natantum + litore in extremo, ceu naufraga corpora, fluctus + proluit; insolitae fugiunt in flumina phocae. + Interit et curvis frustra defensa latebris + vipera et attoniti squamis adstantibus hydri. + Ipsis est aer avibus non aequus et illae + praecipites alta vitam sub nube relinquunt. + Praeterea iam nec mutari pabula refert + artes nocent quaesitaeque; cessere magistri + Phillyrides Chiron Amythaoniusque Melampus. + Saevit et in lucem Stygiis emissa tenebris + pallida Tisiphone Morbos agit ante Metumque, + inque dies avidum surgens caput altius effert: + Balatu pecorum et crebris mugitibus amnes + arentesque sonant ripae collesque supini: + Iamque catervatim dat stragem atque aggerat ipsis + in stabulis turpi dilapsa cadavera tabo + donec humo tegere ac foveis abscondere discunt. + Nam neque erat coriis usus nec viscera quisquam + aut undis abolere potest aut vincere flamma; + ne tondere quidem morbo inluvieque peresa + vellera nec telas possunt attingere putris; + verum etiam invisos si quis temptarat amictus, + ardentes papulae atque immundus olentia sudor + membra sequebatur nec longo deinde moranti + tempore contactos artus sacer ignis edebat. + + + + + PUBLI VERGILI MARONIS + + GEORGICON + + + LIBER IV + + Protinus aerii mellis caelestia dona + exsequar: hanc etiam, Maecenas, adspice partem. + Admiranda tibi levium spectacula rerum + magnanimosque duces totiusque ordine gentis + mores et studia et populos et proelia dicam. + In tenui labor; at tenuis non gloria, si quem + numina laeva sinunt auditque vocatus Apollo. + + Principio sedes apibus statioque petenda, + quo neque sit ventis aditus---nam pabula venti + ferre domum prohibent---neque oves haedique petulci + floribus insultent aut errans bucula campo + decutiat rorem et surgentes atterat herbas. + Absint et picti squalentia terga lacerti + pinguibus a stabulis meropesque aliaeque volucres + et manibus Procne pectus signata cruentis; + omnia nam late vastant ipsasque volantes + ore ferunt dulcem nidis immitibus escam. + At liquidi fontes et stagna virentia musco + adsint et tenuis fugiens per gramina rivus, + palmaque vestibulum aut ingens oleaster inumbret, + ut, cum prima novi ducent examina reges + vere suo ludetque favis emissa iuventus, + vicina invitet decedere ripa calori, + obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos. + In medium, seu stabit iners seu profluet umor, + transversas salices et grandia conice saxa, + pontibus ut crebris possint consistere et alas + pandere ad aestivum solem, si forte morantes + sparserit aut praeceps Neptuno immerserit Eurus. + Haec circum casiae virides et olentia late + serpylla et graviter spirantis copia thymbrae + floreat inriguumque bibant violaria fontem. + Ipsa autem, seu corticibus tibi suta cavatis, + seu lento fuerint alvaria vimine texta, + angustos habeant aditus: nam frigore mella + cogit hiems, eademque calor liquefacta remittit. + Utraque vis apibus pariter metuenda; neque illae + nequiquam in tectis certatim tenuia cera + spiramenta linunt fucoque et floribus oras + explent collectumque haec ipsa ad munera gluten + et visco et Phrygiae servant pice lentius Idae. + Saepe etiam effossis, si vera est fama, latebris + sub terra fovere larem, penitusque repertae + pumicibusque cavis exesaeque arboris antro. + Tu tamen et levi rimosa cubilia limo + ungue fovens circum et raras superinice frondes. + Neu propius tectis taxum sine, neve rubentes + ure foco cancros, altae neu crede paludi, + aut ubi odor caeni gravis aut ubi concava pulsu + saxa sonant vocisque offensa resultat imago. + + Quod superest, ubi pulsam hiemem sol aureus egit + sub terras caelumque aestiva luce reclusit, + illae continuo saltus silvasque peragrant + purpureosque metunt flores et flumina libant + summa leves. Hinc nescio qua dulcedine laetae + progeniem nidosque fovent, hinc arte recentes + excudunt ceras et mella tenacia fingunt. + Hinc ubi iam emissum caveis ad sidera caeli + nare per aestatem liquidam suspexeris agmen + obscuramque trahi vento mirabere nubem, + contemplator: aquas dulces et frondea semper + tecta petunt. Huc tu iussos adsperge sapores, + trita melisphylla et cerinthae ignobile gramen, + tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum. + ipsae consident medicatis sedibus, ipsae + intima more suo sese in cunabula condent. + + Sin autem ad pugnam exierint, nam saepe duobus + regibus incessit magno discordia motu, + continuoque animos vulgi et trepidantia bello + corda licet longe praesciscere; namque morantes + Martius ille aeris rauci canor increpat et vox + auditur fractos sonitus imitata tubarum; + tum trepidae inter se coeunt pennisque coruscant + spiculaque exacuunt rostris aptantque lacertos + et circa regem atque ipsa ad praetoria densae + miscentur magnisque vocant clamoribus hostem. + Ergo ubi ver nactae sudum camposque patentes, + erumpunt portis; concurritur, aethere in alto + fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem + praecipitesque cadunt; non densior aere grando, + nec de concussa tantum pluit ilice glandis. + ipsi per medias acies insignibus alis + ingentes animos angusto in pectore versant, + usque adeo obnixi non cedere, dum gravis aut hos + aut hos versa fuga victor dare terga subegit. + Hi motus animorum atque haec certamina tanta + pulveris exigui iactu compressa quiescent. + Verum ubi ductores acie revocaveris ambo, + deterior qui visus, eum, ne prodigus obsit, + dede neci; melior vacua sine regnet in aula. + Alter erit maculis auro squalentibus ardens; + nam duo sunt genera: hic melior, insignis et ore + et rutilis clarus squamis, ille horridus alter + desidia latamque trahens inglorius alvum. + + Ut binae regum facies, ita corpora plebis. + Namque aliae turpes horrent, ceu pulvere ab alto + cum venit et sicco terram spuit ore viator + aridus; elucent aliae et fulgore coruscant + ardentes auro et paribus lita corpora guttis. + Haec potior suboles, hinc caeli tempore certo + dulcia mella premes, nec tantum dulcia, quantum + et liquida et durum Bacchi domitura saporem. + + At cum incerta volant caeloque examina ludunt + contemnuntque favos et frigida tecta relinquunt, + instabiles animos ludo prohibebis inani. + Nec magnus prohibere labor: tu regibus alas + eripe; non illis quisquam cunctantibus altum + ire iter aut castris audebit vellere signa. + Invitent croceis halantes floribus horti + et custos furum atque avium cum falce saligna + Hellespontiaci servet tutela Priapi. + Ipse thymum pinosque ferens de montibus altis + tecta serat late circum, cui talia curae; + ipse labore manum duro terat, ipse feraces + figat humo plantas et amicos inriget imbres. + + Atque equidem, extremo ni iam sub fine laborum + vela traham et terris festinem advertere proram, + forsitan et, pingues hortos quae cura colendi + ornaret, canerem, biferique rosaria Paesti, + quoque modo potis gauderent intiba rivis + et virides apio ripae, tortusque per herbam + cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem + narcissum aut flexi tacuissem vimen acanthi + pallentesque hederas et amantes litora myrtos. + Namque sub Oebaliae memini me turribus arcis, + qua niger umectat flaventia culta Galaesus, + Corycium vidisse senem, cui pauca relicti + iugera ruris erant, nec fertilis illa iuvencis + nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho. + Hic rarum tamen in dumis olus albaque circum + lilia verbenasque premens vescumque papaver + regum aequabat opes animis seraque revertens + nocte domum dapibus mensas onerabat inemptis. + Primus vere rosam atque autumno carpere poma, + et cum tristis hiems etiamnum frigore saxa + rumperet et glacie cursus frenaret aquarum, + ille comam mollis iam tondebat hyacinthi + aestatem increpitans seram Zephyrosque morantes. + Ergo apibus fetis idem atque examine multo + primus abundare et spumantia cogere pressis + mella favis; illi tiliae atque uberrima pinus, + quotque in flore novo pomis se fertilis arbos + induerat, totidem autumno matura tenebat. + Ille etiam seras in versum distulit ulmos + eduramque pirum et spinos iam pruna ferentes + iamque ministrantem platanum potantibus umbras. + Verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis + praetereo atque aliis post me memoranda relinquo. + + Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse + addidit, expediam, pro qua mercede canoros + Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae + Dictaeo caeli regem pavere sub antro. + Solae communes natos, consortia tecta + urbis habent magnisque agitant sub legibus aevum, + et patriam solae et certos novere penates, + venturaeque hiemis memores aestate laborem + experiuntur et in medium quaesita reponunt. + Namque aliae victu invigilant et foedere pacto + exercentur agris; pars intra saepta domorum + Narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten + prima favis ponunt fundamina, deinde tenaces + suspendunt ceras: aliae spem gentis adultos + educunt fetus, aliae purissima mella + stipant et liquido distendunt nectare cellas. + Sunt quibus ad portas cecidit custodia sorti, + inque vicem speculantur aquas et nubila caeli + aut onera accipiunt venientum aut agmine facto + ignavum fucos pecus a praesepibus arcent. + Fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella. + ac veluti lentis Cyclopes fulmina massis + cum properant, alii taurinis follibus auras + accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt + aera lacu; gemit impositis incudibus Aetna; + illi inter sese magna vi bracchia tollunt + in numerum versantque tenaci forcipe ferrum: + non aliter, si parva licet componere magnis, + Cecropias innatus apes amor urget habendi, + munere quamque suo. Grandaevis oppida curae + et munire favos et daedala fingere tecta. + At fessae multa referunt se nocte minores, + crura thymo plenae; pascuntur et arbuta passim + et glaucas salices casiamque crocumque rubentem + et pinguem tiliam et ferrugineos hyacinthos. + Omnibus una quies operum, labor omnibus unus: + mane ruunt portis; nusquam mora; rursus easdem + vesper ubi e pastu tandem decedere campis + admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant; + fit sonitus, mussantque oras et limina circum. + Post, ubi iam thalamis se composuere, siletur + in noctem fessosque sopor suus occupat artus. + Nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt + longius aut credunt caelo adventantibus Euris, + sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur, + excursusque breves temptant et saepe lapillos, + ut cumbae instabiles fluctu iactante saburram, + tollunt, his sese per inania nubila librant. + Illum adeo placuisse apibus mirabere morem, + quod neque concubitu indulgent nec corpora segnes + in Venerem solvunt aut fetus nixibus edunt: + verum ipsae e foliis natos, e suavibus herbis + ore legunt, ipsae regem parvosque Quirites + sufficiunt aulasque et cerea regna refigunt. + *Saepe etiam duris errando in cotibus alas + attrivere ultroque animam sub fasce dedere: + tantus amor florum et generandi gloria mellis. + Ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi + excipiat, neque enim plus septima ducitur aestas, + at genus immortale manet multosque per annos + stat fortuna domus et avi numerantur avorum. + Praeterea regem non sic Aegyptus et ingens + Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes + observant. Rege incolumi mens omnibus una est; + amisso rupere fidem constructaque mella + diripuere ipsae et crates solvere favorum. + Ille operum custos, illum admiruntur et omnes + circumstant fremitu denso stipantque frequentes + et saepe attollunt umeris et corpora bello + obiectant pulchramque petunt per vulnera mortem. + + His quidam signis atque haec exempla secuti + esse apibus partem divinae mentis et haustus + aetherios dixere; deum namque ire per omnes + terrasque tractusque maris caelumque profundum. + Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum, + quemque sibi tenues nascentem arcessere vitas; + scilicet huc reddi deinde ac resoluta referri + omnia nec morti esse locum, sed viva volare + sideris in numerum atque alto succedere caelo. + + Siquando sedem angustam servataque mella + thesauris relines, prius haustu sparsus aquarum + ora fove fumosque manu praetende sequaces. + Bis gravidos cogunt fetus, duo tempora messis, + Taygete simul os terris ostendit honestum + Pleas et Oceani spretos pede reppulit amnes, + aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi + tristior hibernas caelo descendit in undas. + Illis ira modum supra est, laesaeque venenum + morsibus inspirant et spicula caeca relinquunt + adfixae venis animasque in vulnere ponunt. + Sin duram metues hiemem parcesque futuro + contunsosque animos et res miserabere fractas, + at suffire thymo cerasque recidere inanes + quis dubitet? nam saepe favos ignotus adedit + stellio et lucifugis congesta cubilia blattis + immunisque sedens aliena ad pabula fucus + aut asper crabro imparibus se immiscuit armis, + aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae + laxos in foribus suspendit aranea casses. + Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes + incumbent generis lapsi sarcire ruinas + complebuntque foros et floribus horrea texent. + + Si vero, quoniam casus apibus quoque nostros + vita tulit, tristi languebunt corpora morbo--- + quod iam non dubiis poteris cognoscere signis: + continuo est aegris alius color, horrida vultum + deformat macies, tum corpora luce carentum + exportant tectis et tristia funera ducunt; + aut illae pedibus conexae ad limina pendent, + aut intus clausis cunctantur in aedibus, omnes + ignavaeque fame et contracto frigore pigrae. + Tum sonus auditur gravior, tractimque susurrant, + frigidus ut quondam silvis immurmurat Auster, + ut mare sollicitum stridit refluentibus undis, + aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis: + hic iam galbaneos suadebo incendere odores + mellaque harundineis inferre canalibus, ultro + hortantem et fessas ad pabula nota vocantem. + Proderit et tunsum gallae admiscere saporem + Arentesque rosas aut igni pinguia multo + defruta vel psithia passos de vite racemos + Cecropiumque thymum et grave olentia centaurea. + Est etiam flos in pratis, cui nomen amello + fecere agricolae, facilis quaerentibus herba; + namque uno ingentem tollit de caespite silvam, + aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum + funduntur, violae sublucet purpura nigrae; + [saepe deum nexis ornatae torquibus arae;] + asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum + pastores et curva legunt prope flumina Mellae. + Huius odorato radices incoque Baccho + pabulaque in foribus plenis adpone canistris. + + Sed siquem proles subito defecerit omnis, + nec genus unde novae stirpis revocetur habebit, + tempus et Arcadii memoranda inventa magistri + pandere, quoque modo caesis iam saepe iuvencis + insincerus apes tulerit cruor. Altius omnem + expediam prima repetens ab origine famam. + Nam qua Pellaei gens fortunata Canopi + accolit effuso stagnantem flumine Nilum + et circum pictis vehitur sua rura phaselis, + quaque pharetratae vicinia Persidis urget, + [et viridem Aegyptum nigra fecundat harena, + et diversa ruens septem discurrit in ora + usque coloratis amnis devexus ab Indis] + omnis in hac certam regio iacit arte salutem. + Exiguus primum atque ipsos contractus in usus + eligitur locus; hunc angustique imbrice tecti + parietibusque premunt artis et quattuor addunt, + quattuor a ventis obliqua luce fenestras. + Tum vitulus bima curvans iam cornua fronte + quaeritur; huic geminae nares et spiritus oris + multa reluctanti obstruitur, plagisque perempto + tunsa per integram solvuntur viscera pellem. + Sic positum in clauso linquunt et ramea costis + subiciunt fragmenta, thymum casiasque recentes. + Hoc geritur Zephyris primum impellentibus undas, + ante novis rubeant quam prata coloribus, ante + garrula quam tignis nidum suspendat hirundo. + Interea teneris tepefactus in ossibus umor + aestuat et visenda modis animalia miris, + trunca pedum primo, mox et stridentia pennis, + miscentur tenuemque magis magis aera carpunt, + donec, ut aestivis effusus nubibus imber, + erupere aut ut nervo pulsante sagittae, + prima leves ineunt si quando proelia Parthi. + + Quis deus hanc, Musae, quis nobis extudit artem? + Unde nova ingressus hominum experientia cepit? + Pastor Aristaeus fugiens Peneia Tempe, + amissis, ut fama, apibus morboque fameque, + tristis ad extremi sacrum caput adstitit amnis + multa querens atque hac adfatus voce parentem: + `Mater, Cyrene mater, quae gurgitis huius + ima tenes, quid me praeclara stirpe deorum, + si modo, quem perhibes, pater est Thymbraeus Apollo, + invisum fatis genuisti? aut quo tibi nostri + pulsus amor? quid me caelum sperare iubebas? + En etiam hunc ipsum vitae mortalis honorem, + quem mihi vix frugum et pecudum custodia sollers + omnia temptanti extuderat, te matre relinquo. + Quin age et ipsa manu felices erue silvas, + fer stabulis inimicum ignem atque interfice messes, + ure sata et validam in vites molire bipennem, + tanta meae si te ceperunt taedia laudis.' + At mater sonitum thalamo sub fluminis alti + sensit. Eam circum Milesia vellera Nymphae + carpebant hyali saturo fucata colore, + drymoque Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque, + caesariem effusae nitidam per candida colla, + Nesaee Spioque Thaliaque Cymodoceque, + Cydippeque et flava Lycorias, altera virgo, + altera tum primos Lucinae experta labores, + Clioque et Beroe soror, Oceanitides ambae, + ambae auro, pictis incinctae pellibus ambae, + atque Ephyre atque Opis et Asia Deiopea + et tandem positis velox Arethusa sagittis. + Inter quas curam Clymene narrabat inanem + Vulcani Martisque dolos et dulcia furta, + aque Chao densos divum numerabat amores + carmine quo captae dum fusis mollia pensa + devolvunt, iterum maternas impulit aures + luctus Aristaei, vitreisque sedilibus omnes + obstipuere; sed ante alias Arethusa sorores + prospiciens summa flavum caput extulit unda + et procul: `O gemitu non frustra exterrita tanto, + Cyrene soror, ipse tibi, tua maxima cura, + tristis Aristaeus Penei genitoris ad undam + stat lacrimans et te crudelem nomine dicit.' + Huic percussa nova mentem formidine mater, + `duc, age, duc ad nos; fas illi limina divum + tangere,' ait. Simul alta iubet discedere late + flumina, qua iuvenis gressus inferret. At illum + curvata in montis faciem circumstetit unda + accepitque sinu vasto misitque sub amnem. + Iamque domum mirans genetricis et umida regna + speluncisque lacus clausos lucosque sonantes + ibat et ingenti motu stupefactus aquarum + omnia sub magna labentia flumina terra + spectabat diversa locis, Phasimque Lycumque + et caput, unde altus primum se erumpit Enipeus + unde pater Tiberinus et unde Aniena fluenta + saxosusque sonans Hypanis Mysusque Caicus, + et gemina auratus taurino cornua vultu + Eridanus, quo non alius per pinguia culta + in mare purpureum violentior effluit amnis. + Postquam est in thalami pendentia pumice tecta + perventum et nati fletus cognovit inanes + Cyrene, manibus liquidos dant ordine fontes + germanae tonsisque ferunt mantelia villis; + pars epulis onerant mensas et plena reponunt + pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae; + et mater, `Cape Maeonii carchesia Bacchi: + Oceano libemus,' ait. Simul ipsa precatur + Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores + centum quae silvas, centum quae flumina servant. + Ter liquido ardentem perfundit nectare Vestam, + ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit. + Omine quo firmans animum sic incipit ipsa: + + `Est in Carphatio Neptuni gurgite vates + caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor + et iuncto bipedum curru metitur equorum. + Hic nunc Emathiae portus patriamque revisit + Pallenen, hunc et Nymphae veneramur et ipse + grandaevus Nereus; novit namque omnia vates, + quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur; + quippe ita Neptuno visum est, immania cuius + armenta et turpes pascit sub gurgite phocas. + Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem + expediat morbi causam eventusque secundet. + Nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum + orando flectes; vim duram et vincula capto + tende; doli circum haec demum frangentur inanes. + Ipsa ego, te, medios cum sol accenderit aestus, + cum sitiunt herbae et pecori iam gratior umbra est, + in secreta senis ducam, quo fessus ab undis + se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem. + Verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis, + tum variae eludent species atque ora ferarum + Fiet enim subito sus horridus atraque tigris + squamosusque draco et fulva cervice leaena, + aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis + excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit. + Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes, + tanto, nate, magis contende tenacia vincla, + donec talis erit mutato corpore, qualem + videris, incepto tegeret cum lumina somno. + + Haec ait et liquidum ambrosiae defundit odorem, + quo totum nati corpus perduxit; at illi + dulcis compositis spiravit crinibus aura + atque habilis membris venit vigor. Est specus ingens + exesi latere in montis, quo plurima vento + cogitur inque sinus scindit sese unda reductos, + deprensis olim statio tutissima nautis; + intus se vasti Proteus tegit obice saxi. + Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha + collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit. + Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos + ardebat, caelo et medium sol igneus orbem + hauserat; arebant herbae et cava flumina siccis + faucibus ad limum radii tepefacta coquebant: + cum Proteus consueta petens e fluctibus antra + ibat; eum vasti circum gens umida ponti + exsultans rorem late dispergit amarum. + Sternunt se somno diversae in litore phocae. + Ipse, velut stabuli custos in montibus olim, + vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit, + auditisque lupos acuunt balatibus agni, + considit scopulo medius numerumque recenset. + Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas, + vix defessa senem passus componere membra + cum clamore ruit magno manicisque iacentem + occupat. Ille suae contra non immemor artis + omnia transformat sese in miracula rerum, + ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem. + Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus + in sese redit atque hominis tandem ore locutus: + `Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras + iussit adire domos? Quidve hinc petis?' inquit. At ille: + `Scis, Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam + sed tu desine velle. Deum praecepta secuti + venimus hinc lapsis quaesitum oracula rebus. + Tantum effatus. Ad haec vates vi denique multa + ardentes oculos intorsit lumine glauco + et graviter frendens sic fatis ora resolvit. + + Non te nullius exercent numinis irae; + magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus + haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant, + suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit. + Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps, + immanem ante pedes hydrum moritura puella + servantem ripas alta non vidit in herba. + At chorus aequalis Dryadum clamore supremos + implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces + altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus + atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia. + Ipse cava solans aegrum testudine amorem + te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, + te veniente die, te decedente canebat. + Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis, + et caligantem nigra formidine lucum + ingressus manesque adiit regemque tremendum + nesciaque humanis precibus mansuescere corda. + At cantu commotae Erebi de sedibus imis + umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum, + quam multa in foliis avium se milia condunt + vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber, + matres atque viri defunctaque corpora vita + magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, + impositique rogis iuvenes ante ora parentum, + quos circum limus niger et deformis harundo + Cocyti tardaque palus inamabilis unda + alligat et noviens Styx interfusa coercet. + Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti + tartara caeruleosque implexae crinibus angues + Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora + atque Ixionii vento rota constitit orbis. + Iamque pedem referens casus evaserat omnes; + redditaque Eurydice superas veniebat ad auras, + pone sequens, namque hanc dederat Proserpina legem, + cum subita incautum dementia cepit amantem, + ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes. + Restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa + immemor heu! victusque animi respexit. Ibi omnis + effusus labor atque immitis rupta tyranni + foedera, terque fragor stagnis auditus Avernis. + Illa, Quis et me, inquit, miseram et te perdidit, Orpheu, + quis tantus furor? En iterum crudelia retro + Fata vocant, conditque natantia lumina somnus. + Iamque vale: feror ingenti circumdata nocte + invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas! + dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras + commixtus tenues, fugit diversa, neque illum, + prensantem nequiquam umbras et multa volentem + dicere, praeterea vidit, nec portitor Orci + amplius obiectam passus transire paludem. + Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret? + Quo fletu Manis, quae numina voce moveret? + Illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba. + Septem illum totos perhibent ex ordine menses + rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam + flesse sibi et gelidis haec evolvisse sub antris + mulcentem tigres et agentem carmine quercus; + qualis populea maerens philomela sub umbra + amissos queritur fetus, quos durus arator + observans nido implumes detraxit; at illa + flet noctem ramoque sedens miserabile carmen + integrat et maestis late loca questibus implet. + Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei. + Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem + arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis + lustrabat raptam Eurydicen atque inrita Ditis + dona querens; spretae Ciconum quo munere matres + inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi + discerptum latos iuvenem sparsere per agros. + Tum quoque marmorea caput a cervice revulsum + gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus + volveret, Eurydicen vox ipsa et frigida lingua + ah miseram Eurydicen! anima fugiente vocabat: + Eurydicen toto referebant flumine ripae. + + Haec Proteus, et se iactu dedit aequor in altum, + quaque dedit, spumantem undam sub vertice torsit. + At non Cyrene; namque ultro adfata timentem: + + `Nate, licet tristes animo deponere curas. + Haec omnis morbi causa; hinc miserabile Nymphae, + cum quibus illa choros lucis agitabat in altis, + exitium misere apibus. Tu munera supplex + tende petens pacem et faciles venerare Napaeas; + namque dabunt veniam votis irasque remittent. + Sed modus orandi qui sit, prius ordine dicam. + Quattuor eximios praestanti corpore tauros, + qui tibi nunc viridis depascunt summa Lycaei, + delige et intacta totidem cervice iuvencas. + Quattuor his aras alta ad delubra dearum + constitue et sacrum iugulis demitte cruorem, + corporaque ipsa boum frondoso desere luco. + Post, ubi nona suos Aurora ostenderit ortus, + inferias Orphei Lethaea papavera mittes + et nigram mactabis ovem lucumque revises: + placatam Eurydicen vitula venerabere caesa. + + Haud mora; continuo matris praecepta facessit; + ad delubra venit, monstratas excitat aras, + quattuor eximios praestanti corpore tauros + ducit et intacta totidem cervice iuvencas. + Post, ubi nona suos Aurora induxerat ortus, + inferias Orphei mittit lucumque revisit. + Hic vero subitum ac dictu mirabile monstrum + adspiciunt, liquefacta boum per viscera toto + stridere apes utero et ruptis effervere costis, + immensasque trahi nubes, iamque arbore summa + confluere et lentis uvam demittere ramis. + + Haec super arvorum cultu pecorumque canebam + et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum + fulminat Euphraten bello victorque volentes + per populos dat iura viamque adfectat Olympo. + Illo Vergilium me tempore dulcis alebat + Parthenope studiis florentem ignobilis oti, + carmina qui lusi pastorum audaxque iuventa, + Tityre, te patulae cecini sub tegmine fagi. + + + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of The Georgics, by Virgil + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE GEORGICS *** + +***** This file should be named 231.txt or 231.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/3/231/ + + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. Binary files differdiff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..df2a691 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #231 (https://www.gutenberg.org/ebooks/231) diff --git a/old/georl10.txt b/old/georl10.txt new file mode 100644 index 0000000..c3696b5 --- /dev/null +++ b/old/georl10.txt @@ -0,0 +1,2551 @@ +***The Project Gutenberg Etext of Vergil's Georgics in Latin*** + + +Please take a look at the important information in this header. +We encourage you to keep this file on your own disk, keeping an +electronic path open for the next readers. Do not remove this. + + +**Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts** + +**Etexts Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971** + +*These Etexts Prepared By Hundreds of Volunteers and Donations* + +Information on contacting Project Gutenberg to get Etexts, and +further information is included below. We need your donations. + + +Vergil's Georgics in Latin + +March, 1995 [Etext #231] + + +***The Project Gutenberg Etext of Vergil's Georgics in Latin*** +*****This file should be named georl10.txt or georl10.zip****** + +Corrected EDITIONS of our etexts get a new NUMBER, georl11.txt. +VERSIONS based on separate sources get new LETTER, georl10a.txt. + + +We are now trying to release all our books one month in advance +of the official release dates, for time for better editing. + +Please note: neither this list nor its contents are final till +midnight of the last day of the month of any such announcement. +The official release date of all Project Gutenberg Etexts is at +Midnight, Central Time, of the last day of the stated month. A +preliminary version may often be posted for suggestion, comment +and editing by those who wish to do so. To be sure you have an +up to date first edition [xxxxx10x.xxx] please check file sizes +in the first week of the next month. Since our ftp program has +a bug in it that scrambles the date [tried to fix and failed] a +look at the file size will have to do, but we will try to see a +new copy has at least one byte more or less. + + +Information about Project Gutenberg (one page) + +We produce about two million dollars for each hour we work. The +fifty hours is one conservative estimate for how long it we take +to get any etext selected, entered, proofread, edited, copyright +searched and analyzed, the copyright letters written, etc. This +projected audience is one hundred million readers. If our value +per text is nominally estimated at one dollar then we produce $4 +million dollars per hour this year as we release some eight text +files per month: thus upping our productivity from $2 million. + +The Goal of Project Gutenberg is to Give Away One Trillion Etext +Files by the December 31, 2001. [10,000 x 100,000,000=Trillion] +This is ten thousand titles each to one hundred million readers, +which is 10% of the expected number of computer users by the end +of the year 2001. + +We need your donations more than ever! + +All donations should be made to "Project Gutenberg/IBC", and are +tax deductible to the extent allowable by law ("IBC" is Illinois +Benedictine College). (Subscriptions to our paper newsletter go +to IBC, too) + +For these and other matters, please mail to: + +Project Gutenberg +P. O. Box 2782 +Champaign, IL 61825 + +When all other email fails try our Michael S. Hart, Executive +Director: +hart@vmd.cso.uiuc.edu (internet) hart@uiucvmd (bitnet) + +We would prefer to send you this information by email +(Internet, Bitnet, Compuserve, ATTMAIL or MCImail). + +****** +If you have an FTP program (or emulator), please +FTP directly to the Project Gutenberg archives: +[Mac users, do NOT point and click. . .type] + +ftp mrcnext.cso.uiuc.edu +login: anonymous +password: your@login +cd etext/etext90 through /etext95 +or cd etext/articles [get suggest gut for more information] +dir [to see files] +get or mget [to get files. . .set bin for zip files] +GET INDEX?00.GUT +for a list of books +and +GET NEW GUT for general information +and +MGET GUT* for newsletters. + +**Information prepared by the Project Gutenberg legal advisor** +(Three Pages) + + +***START**THE SMALL PRINT!**FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS**START*** +Why is this "Small Print!" statement here? You know: lawyers. +They tell us you might sue us if there is something wrong with +your copy of this etext, even if you got it for free from +someone other than us, and even if what's wrong is not our +fault. So, among other things, this "Small Print!" statement +disclaims most of our liability to you. It also tells you how +you can distribute copies of this etext if you want to. + +*BEFORE!* YOU USE OR READ THIS ETEXT +By using or reading any part of this PROJECT GUTENBERG-tm +etext, you indicate that you understand, agree to and accept +this "Small Print!" statement. If you do not, you can receive +a refund of the money (if any) you paid for this etext by +sending a request within 30 days of receiving it to the person +you got it from. If you received this etext on a physical +medium (such as a disk), you must return it with your request. + +ABOUT PROJECT GUTENBERG-TM ETEXTS +This PROJECT GUTENBERG-tm etext, like most PROJECT GUTENBERG- +tm etexts, is a "public domain" work distributed by Professor +Michael S. Hart through the Project Gutenberg Association at +Illinois Benedictine College (the "Project"). Among other +things, this means that no one owns a United States copyright +on or for this work, so the Project (and you!) can copy and +distribute it in the United States without permission and +without paying copyright royalties. Special rules, set forth +below, apply if you wish to copy and distribute this etext +under the Project's "PROJECT GUTENBERG" trademark. + +To create these etexts, the Project expends considerable +efforts to identify, transcribe and proofread public domain +works. Despite these efforts, the Project's etexts and any +medium they may be on may contain "Defects". Among other +things, Defects may take the form of incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged +disk or other etext medium, a computer virus, or computer +codes that damage or cannot be read by your equipment. + +LIMITED WARRANTY; DISCLAIMER OF DAMAGES +But for the "Right of Replacement or Refund" described below, +[1] the Project (and any other party you may receive this +etext from as a PROJECT GUTENBERG-tm etext) disclaims all +liability to you for damages, costs and expenses, including +legal fees, and [2] YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE OR +UNDER STRICT LIABILITY, OR FOR BREACH OF WARRANTY OR CONTRACT, +INCLUDING BUT NOT LIMITED TO INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE +OR INCIDENTAL DAMAGES, EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE +POSSIBILITY OF SUCH DAMAGES. + +If you discover a Defect in this etext within 90 days of +receiving it, you can receive a refund of the money (if any) +you paid for it by sending an explanatory note within that +time to the person you received it from. If you received it +on a physical medium, you must return it with your note, and +such person may choose to alternatively give you a replacement +copy. If you received it electronically, such person may +choose to alternatively give you a second opportunity to +receive it electronically. + +THIS ETEXT IS OTHERWISE PROVIDED TO YOU "AS-IS". NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, ARE MADE TO YOU AS +TO THE ETEXT OR ANY MEDIUM IT MAY BE ON, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR A +PARTICULAR PURPOSE. + +Some states do not allow disclaimers of implied warranties or +the exclusion or limitation of consequential damages, so the +above disclaimers and exclusions may not apply to you, and you +may have other legal rights. + +INDEMNITY +You will indemnify and hold the Project, its directors, +officers, members and agents harmless from all liability, cost +and expense, including legal fees, that arise directly or +indirectly from any of the following that you do or cause: +[1] distribution of this etext, [2] alteration, modification, +or addition to the etext, or [3] any Defect. + +DISTRIBUTION UNDER "PROJECT GUTENBERG-tm" +You may distribute copies of this etext electronically, or by +disk, book or any other medium if you either delete this +"Small Print!" and all other references to Project Gutenberg, +or: + +[1] Only give exact copies of it. Among other things, this + requires that you do not remove, alter or modify the + etext or this "small print!" statement. You may however, + if you wish, distribute this etext in machine readable + binary, compressed, mark-up, or proprietary form, + including any form resulting from conversion by word pro- + cessing or hypertext software, but only so long as + *EITHER*: + + [*] The etext, when displayed, is clearly readable, and + does *not* contain characters other than those + intended by the author of the work, although tilde + (~), asterisk (*) and underline (_) characters may + be used to convey punctuation intended by the + author, and additional characters may be used to + indicate hypertext links; OR + + [*] The etext may be readily converted by the reader at + no expense into plain ASCII, EBCDIC or equivalent + form by the program that displays the etext (as is + the case, for instance, with most word processors); + OR + + [*] You provide, or agree to also provide on request at + no additional cost, fee or expense, a copy of the + etext in its original plain ASCII form (or in EBCDIC + or other equivalent proprietary form). + +[2] Honor the etext refund and replacement provisions of this + "Small Print!" statement. + +[3] Pay a trademark license fee to the Project of 20% of the + net profits you derive calculated using the method you + already use to calculate your applicable taxes. If you + don't derive profits, no royalty is due. Royalties are + payable to "Project Gutenberg Association / Illinois + Benedictine College" within the 60 days following each + date you prepare (or were legally required to prepare) + your annual (or equivalent periodic) tax return. + +WHAT IF YOU *WANT* TO SEND MONEY EVEN IF YOU DON'T HAVE TO? +The Project gratefully accepts contributions in money, time, +scanning machines, OCR software, public domain etexts, royalty +free copyright licenses, and every other sort of contribution +you can think of. Money should be paid to "Project Gutenberg +Association / Illinois Benedictine College". + +This "Small Print!" by Charles B. Kramer, Attorney +Internet (72600.2026@compuserve.com); TEL: (212-254-5093) +*END*THE SMALL PRINT! FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS*Ver.04.29.93*END* + + + + + +PUBLI VERGILI MARONIS +GEORGICON + + + +LIBER I + +Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram +vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis +conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo +sit pecori, apibus quanta experientia parcis, +hinc canere incipiam. Vos, o clarissima mundi +lumina, labentem caelo quae ducitis annum, +Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus +Chaoniam pingui glandem mutavit arista, +poculaque inventis Acheloia miscuit uvis; +et vos, agrestum praesentia numina, Fauni, +ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae: +Munera vestra cano. Tuque o, cui prima frementem +fudit equum magno tellus percussa tridenti, +Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae +ter centum nivei tondent dumeta iuvenci; +ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei, +Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae, +adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva +inventrix, uncique puer monstrator aratri, +et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum, +dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri, +quique novas alitis non ullo semine fruges, +quique satis largum caelo demittitis imbrem; +tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum +concilia, incertum est, urbisne invisere, Caesar, +terrarumque velis curam et te maximus orbis +auctorem frugum tempestatumque potentem +accipiat, cingens materna tempora myrto, +an deus inmensi venias maris ac tua nautae +numina sola colant, tibi serviat ultima Thule +teque sibi generum Tethys emat omnibus undis, +anne novum tardis sidus te mensibus addas, +qua locus Erigonen inter Chelasque sequentis +panditur---ipse tibi iam bracchia contrahit ardens +Scorpius et caeli iusta plus parte reliquit--- +quidquid eris,---nam te nec sperant Tartara regem +nec tibi regnandi veniat tam dira cupido, +quamvis Elysios miretur Graecia campos +nec repetita sequi curet Proserpina matrem--- +da facilem cursum atque audacibus adnue coeptis +ignarosque viae mecum miseratus agrestis +ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari. + +Vere novo, gelidus canis cum montibus humor +liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit, +depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro +ingemere et sulco attritus splendescere vomer. +Illa seges demum votis respondet avari +agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit; +illius inmensae ruperunt horrea messes. +At prius ignotum ferro quam scindimus aequor, +ventos et varium caeli praediscere morem +cura sit ac patrios cultusque habitusque locorum +et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset. +Hic segetes, illic veniunt felicius uvae, +arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt +gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores, +India mittit ebur, molles sua tura Sabaei, +at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus +castorea, Eliadum palmas Epiros equarum. +Continuo has leges aeternaque foedera certis +inposuit natura locis, quo tempore primum +Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem, +unde homines nati, durum genus. Ergo age, terrae +pingue solum primis extemplo a mensibus anni +fortes invertant tauri glaebasque iacentis +pulverulenta coquat maturis solibus aestas; +at si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum +Arcturum tenui sat erit suspendere sulco: +illic, officiant laetis ne frugibus herbae, +hic, sterilem exiguus ne deserat humor harenam. + +Alternis idem tonsas cessare novalis +et segnem patiere situ durescere campum; +aut ibi flava seres mutato sidere farra, +unde prius laetum siliqua quassante legumen +aut tenuis fetus viciae tristisque lupini +sustuleris fragilis calamos silvamque sonantem. +Urit enim lini campum seges, urit avenae, +urunt Lethaeo perfusa papavera somno: +sed tamen alternis facilis labor, arida tantum +ne saturare fimo pingui pudeat sola neve +effetos cinerem inmundum iactare per agros. +Sic quoque mutatis requiescunt fetibus arva; +nec nulla interea est inaratae gratia terrae. +Saepe etiam sterilis incendere profuit agros +atque levem stipulam crepitantibus urere flammis: +sive inde occultas viris et pabula terrae +pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem +excoquitur vitium atque exsudat inutilis humor, +seu pluris calor ille vias et caeca relaxat +spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas, +seu durat magis et venas adstringit hiantis, +ne tenues pluviae rapidive potentia solis +acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat. +Multum adeo, rastris glaebas qui frangit inertis +vimineasque trahit cratis, iuvat arva, neque illum +flava Ceres alto nequiquam spectat Olympo; +et qui, proscisso quae suscitat aequore terga, +rursus in obliquum verso perrumpit aratro, +exercetque frequens tellurem atque imperat arvis. +Humida solstitia atque hiemes orate serenas, +agricolae; hiberno laetissima pulvere farra, +laetus ager: nullo tantum se Mysia cultu +iactat et ipsa suas mirantur Gargara messis. +Quid dicam, iacto qui semine comminus arva +insequitur cumulosque ruit male pinguis harenae +deinde satis fluvium inducit rivosque sequentis +et, cum exustus ager morientibus aestuat herbis, +ecce supercilio clivosi tramitis undam +elicit. illa cadens raucum per levia murmur +saxa ciet, scatebrisque arentia temperat arva. +Quid qui, ne gravidis procumbat culmus aristis, +luxuriem segetum tenera depascit in herba, +cum primum sulcos aequant sata. quique paludis +collectum humorem bibula deducit harena. +Praesertim incertis si mensibus amnis abundans +exit et obducto late tenet omnia limo, +unde cavae tepido sudant humore lacunae. + +Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores +versando terram experti, nihil inprobus anser +Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris +officiunt aut umbra nocet. Pater ipse colendi +haud facilem esse viam voluit, primusque per artem +movit agros curis acuens mortalia corda +nec torpere gravi passus sua regna veterno. +Ante Iovem nulli subigebant arva coloni; +ne signare quidem aut partiri limite campum +fas erat: in medium quaerebant ipsaque tellus +omnia liberius nullo poscente ferebat. +Ille malum virus serpentibus addidit atris +praedarique lupos iussit pontumque moveri, +mellaque decussit foliis ignemque removit +et passim rivis currentia vina repressit, +ut varias usus meditando extunderet artis +paulatim et sulcis frumenti quaereret herbam. +[Ut silicis venis abstrusum excuderet ignem.] +Tunc alnos primum fluvii sensere cavatas; +navita tum stellis numeros et nomina fecit, +Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton; +tum laqueis captare feras et fallere visco +inventum et magnos canibus circumdare saltus; +atque alius latum funda iam verberat amnem +alta petens, pelagoque alius trahit humida lina; +tum ferri rigor atque argutae lamina serrae,--- +nam primi cuneis scindebant fissile lignum +tum variae venere artes. Labor omnia vicit +inprobus et duris urgens in rebus egestas. +Prima Ceres ferro mortalis vertere terram +instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae +deficerent silvae et victum Dodona negaret. +Mox et frumentis labor additus, ut mala culmos +esset robigo segnisque horreret in arvis +carduus; intereunt segetes, subit aspera silva, +lappaeque tribolique, interque nitentia culta +infelix lolium et steriles dominantur avenae. +Quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris, +et sonitu terrebis aves, et ruris opaci +falce premes umbras votisque vocaveris imbrem, +heu magnum alterius frustra spectabis acervum, +concussaque famem in silvis solabere quercu. + +Dicendum et, quae sint duris agrestibus arma, +quis sine nec potuere seri nec surgere messes: +vomis et inflexi primum grave robur aratri +tardaque Eleusinae matris volventia plaustra +tribulaque traheaeque et iniquo pondere rastri; +virgea praeterea Celei vilisque supellex, +arbuteae crates et mystica vannus Iacchi. +Omnia quae multo ante memor provisa repones, +si te digna manet divini gloria ruris. +Continuo in silvis magna vi flexa domatur +in burim et curvi formam accipit ulmus aratri. +Huic a stirpe pedes temo protentus in octo, +binae aures, duplici aptantur dentalia dorso +caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus, +stivaque, quae currus a tergo torqueat imos, +et suspensa focis explorat robora fumus. + +Possum multa tibi veterum praecepta referre, +ni refugis tenuisque piget cognoscere curas. +Area cum primis ingenti aequanda cylindro +et vertenda manu et creta solidanda tenaci, +ne subeant herbae neu pulvere victa fatiscat, +tum variae inludant pestes: saepe exiguus mus +sub terris posuitque domos atque horrea fecit, +aut oculis capti fodere cubilia talpae, +inventusque cavis bufo et quae plurima terrae +monstra ferunt, populatque ingentem farris acervum +curculio atque inopi metuens formica senectae. +Contemplator item, cum se nux plurima silvis +induet in florem et ramos curvabit olentis. +Si superant fetus, pariter frumenta sequentur +magnaque cum magno veniet tritura calore; +at si luxuria foliorum exuberat umbra, +nequiquam pinguis palea teret area culmos. +Semina vidi equidem multos medicare serentis +et nitro prius et nigra perfundere amurca, +grandior ut fetus siliquis fallacibus esset, +et, quamvis igni exiguo, properata maderent. +Vidi lecta diu et multo spectata labore +degenerare tamen, ni vis humana quot annis +maxima quaeque manu legeret. Sic omnia fatis +in peius ruere ac retro sublapsa referri, +non aliter, quam qui adverso vix flumine lembum +remigiis subigit, si bracchia forte remisit, +atque illum in praeceps prono rapit alveus amni. + +Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis +Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis, +quam quibus in patriam ventosa per aequora vectis +pontus et ostriferi fauces temptantur Abydi. +Libra die somnique pares ubi fecerit horas +et medium luci atque umbris iam dividit orbem, +exercete, viri, tauros, serite hordea campis +usque sub extremum brumae intractabilis imbrem; +nec non et lini segetem et Cereale papaver +tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris, +dum sicca tellure licet, dum nubila pendent. +Vere fabis satio; tum te quoque, Medica, putres +accipiunt sulci et milio venit annua cura, +candidus auratis aperit cum cornibus annum +Taurus et averso cedens Canis occidit astro. +At si triticeam in messem robustaque farra +exercebis humum solisque instabis aristis, +ante tibi Eoae Atlantides abscondantur +Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae, +debita quam sulcis committas semina quamque +invitae properes anni spem credere terrae. +Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos +exspectata seges vanis elusit avenis. +Si vero viciamque seres vilemque phaselum +nec Pelusiacae curam aspernabere lentis, +haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes: +incipe et ad medias sementem extende pruinas. + +Idcirco certis dimensum partibus orbem +per duodena regit mundi Sol aureus astra. +Quinque tenent caelum zonae; quarum una corusco +semper sole rubens et torrida semper ab igni; +quam circum extremae dextra laevaque trahuntur +caeruleae, glacie concretae atque imbribus atris; +has inter mediamque duae mortalibus aegris +munere concessae divom, et via secta per ambas, +obliquus qua se signorum verteret ordo. +Mundus, ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arces +consurgit, premitur Libyae devexus in austros. +Hic vertex nobis semper sublimis; at illum +sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi. +Maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis +circum perque duas in morem fluminis Arctos, +Arctos Oceani metuentis aequore tingui. +Illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox, +semper et obtenta densentur nocte tenebrae, +aut redit a nobis Aurora diemque reducit; +nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis, +illic, sera rubens accendit lumina Vesper. +Hinc tempestates dubio praediscere caelo +possumus, hinc messisque diem tempusque serendi, +et quando infidum remis inpellere marmor +conveniat, quando armatas deducere classis, +aut tempestivam silvis evertere pinum. + +Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus, +temporibusque parem diversis quattuor annum. +Frigidus agricolam si quando continet imber, +multa, forent quae mox caelo properanda sereno, +maturare datur: durum procudit arator +vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres, +aut pecori signum aut numeros inpressit acervis. +Exacuunt alii vallos furcasque bicornis +atque Amerina parant lentae retinacula viti. +Nunc facilis rubea texatur fiscina virga, +nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo. +Quippe etiam festis quaedam exercere diebus +fas et iura sinunt; rivos deducere nulla +religio vetuit, segeti praetendere saepem, +insidias avibus moliri, incendere vepres, +balantumque gregem fluvio mersare salubri. +Saepe oleo tardi costas agitator aselli +vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens +incusum aut atrae massam picis urbe reportat. + +Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna +felicis operum. Quintam fuge: pallidus Orcus +Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando +Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea +et coniuratos caelum rescindere fratres. +Ter sunt conati inponere Pelio Ossam +scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum; +ter pater exstructos disiecit fulmine montis. +Septima post decimam felix et ponere vitem +et prensos domitare boves et licia telae +addere: nona fugae melior, contraria furtis. + +Multa adeo gelida melius se nocte dedere, +aut cum sole novo terras inrorat Eous. +Nocte leves melius stipulae, nocte arida prata +tondentur, noctes lentus non deficit humor. +Et quidam seros hiberni ad luminis ignis +pervigilat ferroque faces inspicat acuto; +interea longum cantu solata laborem +arguto coniunx percurrit pectine telas, +aut dulcis musti Volcano decoquit humorem +et foliis undam trepidi despumat aeni. +At rubicunda Ceres medio succiditur aestu +et medio tostas aestu terit area fruges. +Nudus ara, sere nudus; hiems ignava colono. +Frigoribus parto agricolae plerumque fruuntur +mutuaque inter se laeti convivia curant. +Invitat genialis hiems curasque resolvit, +ceu pressae cum iam portum tetigere carinae, +puppibus et laeti nautae inposuere coronas. +Sed tamen et quernas glandes tum stringere tempus +et lauri bacas oleamque cruentaque myrta, +tum gruibus pedicas et retia ponere cervis +auritosque sequi lepores, tum figere dammas, +stuppea torquentem Balearis verbera fundae, +cum nix alta iacet, glaciem cum flumina trudunt. + +Quid tempestates autumni et sidera dicam, +atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas, +quae vigilanda viris. vel cum ruit imbriferum ver, +spicea iam campis cum messis inhorruit et cum +frumenta in viridi stipula lactentia turgent. +Saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis +agricola et fragili iam stringeret hordea culmo, +omnia ventorum concurrere proelia vidi, +quae gravidam late segetem ab radicibus imis +sublimem expulsam eruerent; ita turbine nigro +ferret hiems culmumque levem stipulasque volantis. +Saepe etiam inmensum caelo venit agmen aquarum +et foedam glomerant tempestatem imbribus atris +collectae ex alto nubes; ruit arduus aether +et pluvia ingenti sata laeta boumque labores +diluit; inplentur fossae et cava flumina crescunt +cum sonitu fervetque fretis spirantibus aequor. +Ipse pater media nimborum in nocte corusca +fulmina molitur dextra; quo maxuma motu +terra tremit; fugere ferae et mortalia corda +per gentis humilis stravit pavor; ille flagranti +aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo +deicit; ingeminant austri et densissimus imber; +nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt. +Hoc metuens caeli menses et sidera serva, +frigida Saturni sese quo stella receptet, +quos ignis caelo Cyllenius erret in orbis. +In primis venerare deos atque annua magnae +sacra refer Cereri laetis operatus in herbis +extremae sub casum hiemis, iam vere sereno. +Tum pingues agni et tum mollissima vina, +tum somni dulces densaeque in montibus umbrae. +Cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret; +cui tu lacte favos et miti dilue Baccho, +terque novas circum felix eat hostia fruges, +omnis quam chorus et socii comitentur ovantes, +et Cererem clamore vocent in tecta; neque ante +falcem maturis quisquam supponat aristis, +quam Cereri torta redimitus tempora quercu +det motus incompositos et carmina dicat. + +Atque haec ut certis possemus discere signis, +aestusque pluviasque et agentis frigora ventos, +ipse Pater statuit, quid menstrua Luna moneret, +quo signo caderent austri, quid saepe videntes +agricolae propius stabulis armenta tenerent. +Continuo ventis surgentibus aut freta ponti +incipiunt agitata tumescere et aridus altis +montibus audiri fragor aut resonantia longe +litora misceri et nemorum increbrescere murmur. +Iam sibi tum a curvis male temperat unda carinis, +cum medio celeres revolant ex aequore mergi +clamoremque ferunt ad litora, cumque marinae +in sicco ludunt fulicae notasque paludes +deserit atque altam supra volat ardea nubem. +Saepe etiam stellas vento inpendente videbis +praecipitis caelo labi noctisque per umbram +flammarum longos a tergo albescere tractus; +saepe levem paleam et frondes volitare caducas +aut summa nantis in aqua colludere plumas. +At Boreae de parte trucis cum fulminat et cum +Eurique Zephyrique tonat domus: omnia plenis +rura natant fossis atque omnis navita ponto +humida vela legit. Numquam inprudentibus imber +obfuit: aut illum surgentem vallibus imis +aeriae fugere grues, aut bucula caelum +suspiciens patulis captavit naribus auras, +aut arguta lacus circumvolitavit hirundo +et veterem in limo ranae cecinere querelam. +Saepius et tectis penetralibus extulit ova +angustum formica terens iter et bibit ingens +arcus et e pastu decedens agmine magno +corvorum increpuit densis exercitus alis. +Iam variae pelagi volucres et quae Asia circum +dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri, +certatim largos umeris infundere rores: +nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas +et studio incassum videas gestire lavandi. +Tum cornix plena pluviam vocat inproba voce +et sola in sicca secum spatiatur harena. +Ne nocturna quidem carpentes pensa puellae +nescivere hiemem, testa cum ardente viderent +scintillare oleum et putris concrescere fungos. + +Nec minus ex imbri soles et aperta serena +prospicere et certis poteris cognoscere signis: +nam neque tum stellis acies obtunsa videtur, +nec fratris radiis obnoxia surgere Luna, +tenuia nec lanae per caelum vellera ferri; +non tepidum ad solem pinnas in litore pandunt +dilectae Thetidi alcyones, non ore solutos +inmundi meminere sues iactare maniplos. +At nebulae magis ima petunt campoque recumbunt, +solis et occasum servans de culmine summo +nequiquam seros exercet noctua cantus. +Adparet liquido sublimis in aere Nisus +et pro purpureo poenas dat Scylla capillo: +quacumque illa levem fugiens secat aethera pinnis, +ecce inimicus, atrox, magno stridore per auras +insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras, +illa levem fugiens raptim secat aethera pinnis +Tum liquidas corvi presso ter gutture voces +aut quater ingeminant, et saepe cubilibus altis +nescio qua praeter solitum dulcedine laeti +inter se in foliis strepitant; iuvat imbribus actis +progeniem parvam dulcisque revisere nidos; +haud equidem credo, quia sit divinitus illis +ingenium aut rerum fato prudentia maior; +verum ubi tempestas et caeli mobilis humor +mutavere vias et Iuppiter uvidus austris +denset, erant quae rara modo, et, quae densa, relaxat, +vertuntur species animorum et pectora motus +nunc alios, alios, dum nubila ventus agebat, +concipiunt: hinc ille avium concentus in agris +et laetae pecudes et ovantes gutture corvi. + +Si vero solem ad rapidum lunasque sequentis +ordine respicies, numquam te crastina fallet +hora neque insidiis noctis capiere serenae. +Luna, revertentis cum primum colligit ignis, +si nigrum obscuro conprenderit aera cornu, +maxumus agricolis pelagoque parabitur imber; +at si virgineum suffuderit ore ruborem, +ventus erit; vento semper rubet aurea Phoebe. +Sin ortu quarto, namque is certissimus auctor, +pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit, +totus et ille dies et qui nascentur ab illo +exactum ad mensem pluvia ventisque carebunt, +votaque servati solvent in litore nautae +Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae. +Sol quoque et exoriens et cum se condet in undas +signa dabit; solem certissima signa sequuntur, +et quae mane refert et quae surgentibus astris. +Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum +conditus in nubem medioque refugerit orbe, +suspecti tibi sint imbres; namque urget ab alto +arboribusque satisque Notus pecorique sinister. +Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese +diversi rumpent radii aut ubi pallida surget +Tithoni croceum linquens Aurora cubile, +heu male tum mitis defendet pampinus uvas: +tam multa in tectis crepitans salit horrida grando. +Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo, +profuerit meminisse magis; nam saepe videmus +ipsius in voltu varios errare colores: +caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros; +sin maculae incipient rutilo inmiscerier igni, +omnia tum pariter vento nimbisque videbis +fervere. Non illa quisquam me nocte per altum +ire, neque a terra moneat convellere funem. +At si, cum referetque diem condetque relatum, +lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis +et claro silvas cernes Aquilone moveri. +Denique quid vesper serus vehat, unde serenas +ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster, +sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum +audeat. Ille etiam caecos instare tumultus +saepe monet fraudemque et operta tumescere bella. +Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam, +cum caput obscura nitidum ferrugine texit +inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem. +Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti +obscenaeque canes inportunaeque volucres +signa dabant. Quotiens Cyclopum effervere in agros +vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam +flammarumque globos liquefactaque volvere saxa! +Armorum sonitum toto Germania caelo +audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes. +Vox quoque per lucos volgo exaudita silentis +ingens et simulacra modis pallentia miris +visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae, +infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt +et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant. +Proluit insano contorquens vertice silvas +fluviorum rex Eridanus camposque per omnis +cum stabulis armenta tulit. Nec tempore eodem +tristibus aut extis fibrae adparere minaces +aut puteis manare cruor cessavit et altae +per noctem resonare lupis ululantibus urbes. +Non alias caelo ceciderunt plura sereno +fulgura nec diri totiens arsere cometae. +ergo inter sese paribus concurrere telis +Romanas acies iterum videre Philippi; +nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro +Emathiam et latos Haemi pinguescere campos. +Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis +agricola incurvo terram molitus aratro +exesa inveniet scabra robigine pila +aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis +grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris. +Di patrii, Indigetes, et romule Vestaque mater, +quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas, +hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo +ne prohibete! Satis iam pridem sanguine nostro +Laomedonteae luimus periuria Troiae; +iam pridem nobis caeli te regia, Caesar, +invidet atque hominum queritur curare triumphos; +quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem, +tam multae scelerum facies; non ullus aratro +dignus honos, squalent abductis arva colonis +et curvae rigidum falces conflantur in ensem. +Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum; +vicinae ruptis inter se legibus urbes +arma ferunt; saevit toto Mars inpius orbe; +ut cum carceribus sese effudere quadrigae, +addunt in spatia et frustra retinacula tendens +fertur equis auriga neque audit currus habenas. + + + + +PUBLI VERGILI MARNOIS +GEORGICON + + +LIBER II + +Hactenus arvorum cultus et sidera caeli, +nunc te, Bacche, canam, nec non silvestria tecum +virgulta et prolem tarde crescentis olivae. +Huc, pater o Lenaee---tuis hic omnia plena +muneribus, tibi pampineo gravidus autumno +floret ager, spumat plenis vindemia labris--- +huc, pater o Lenaee, veni nudataque musto +tingue novo mecum direptis crura cothurnis. + +Principio arboribus varia est natura creandis. +namque aliae nullis hominum cogentibus ipsae +sponte sua veniunt camposque et flumina late +curva tenent, ut molle siler lentaeque genestae, +populus et glauca canentia fronde salicta; +pars autem posito surgunt de semine, ut altae +castaneae nemorumque Iovi quae maxima frondet +aesculus atque habitae Grais oracula quercus. +Pullulat ab radice aliis densissima silva, +ut cerasis ulmisque; etiam Parnasia laurus +parva sub ingenti matris se subicit umbra. +Hos natura modos primum dedit, his genus omne +silvarum fruticumque viret nemorumque sacrorum. + +Sunt aliae, quas ipse via sibi repperit usus. +Hic plantas tenero abscindens de corpore matrum +deposuit sulcis, hic stirpes obruit arvo +quadrifidasque sudes et acuto robore vallos; +silvarumque aliae pressos propaginis arcus +exspectant et viva sua plantaria terra; +nil radicis egent aliae summumque putator +haud dubitat terrae referens mandare cacumen. +Quin et caudicibus sectis---mirabile dictu--- +truditur e sicco radix oleagina ligno. +Et saepe alterius ramos inpune videmus +vertere in alterius mutatamque insita mala +ferre pirum et prunis lapidosa rubescere corna. + +Quare agite o proprios generatim discite cultus, +agricolae, fructusque feros mollite colendo, +neu segnes iaceant terrae. Iuvat Ismara Baccho +conserere atque olea magnum vestire Taburnum. +Tuque ades inceptumque una decurre laborem, +O decus, o famae merito pars maxima nostrae, +Maecenas, pelagoque volans da vela patenti; +non ego cuncta meis amplecti versibus opto, +non, mihi si linguae centum sint oraque centum, +ferrea vox; ades et primi lege litoris oram. +In manibus terrae; non hic te carmine ficto +atque per ambages et longa exorsa tenebo. + +Sponte sua quae se tollunt in luminis oras, +infecunda quidem, sed laeta et fortia surgunt; +quippe solo natura subest. Tamen haec quoque, si quis +inserat aut scrobibus mandet mutata subactis, +exuerint silvestrem animum cultuque frequenti +in quascumque voles artis haud tarda sequentur. +Nec non et sterilis, quae stirpibus exit ab imis, +hoc faciat, vacuos si sit digesta per agros; +nunc altae frondes et rami matris opacant +crescentique adimunt fetus uruntque ferentem. +Iam quae seminibus iactis se sustulit arbos +tarda venit seris factura nepotibus umbram, +pomaque degenerant sucos oblita priores +et turpis avibus praedam fert uva racemos. +Scilicet omnibus est labor inpendendus et omnes +cogendae in sulcum ac multa mercede domandae. +Sed truncis oleae melius, propagine vites +respondent, solido Paphiae de robore myrtus; +plantis et durae coryli nascuntur et ingens +fraxinus Herculeaeque arbos umbrosa coronae +Chaoniique patris glandes, etiam ardua palma +nascitur et casus abies visura marinos. + +Inseritur vero et fetu nucis arbutus horrida, +et steriles platani malos gessere valentis; +castaneae fagus, ornusque incanuit albo +flore piri glandemque sues fregere sub ulmis. +Nec modus inserere atque oculos inponere simplex. +Nam qua se medio trudunt de cortice gemmae +et tenuis rumpunt tunicas, angustus in ipso +fit nodo sinus: huc aliena ex arbore germen +includunt udoque docent inolescere libro. +Aut rursum enodes trunci resecantur et alte +finditur in solidum cuneis via, deinde feraces +plantae inmittuntur: nec longum tempus, et ingens +exsilit ad caelum ramis felicibus arbos +miraturque novas frondes et non sua poma. + +Praeterea genus haud unum nec fortibus ulmis +nec salici lotoque neque Idaeis cyparissis, +nec pingues unam in faciem nascuntur olivae, +orchades et radii et amara pausia baca +pomaque et Alcinoi silvae, nec surculus idem +Crustumiis Syriisque piris gravibusque volemis. +Non eadem arboribus pendet vindemia nostris, +quam Methymnaeo carpit de palmite Lesbos; +sunt Thasiae vites, sunt et Mareotides albae, +pinguibus hae terris habiles, levioribus illae, +et passo Psithia utilior tenuisque Lageos +temptatura pedes olim vincturaque linguam, +purpureae preciaeque, et quo te carmine dicam, +Rhaetica? Nec cellis ideo contende Falernis. +Sunt et Amineae vites, firmissima vina, +Tmolius adsurgit quibus et rex ipse Phanaeus; +Argitisque minor, cui non certaverit ulla +aut tantum fluere aut totidem durare per annos. +Non ego te, Dis et mensis accepta secundis, +transierim, Rhodia, et tumidis, Bumaste, racemis. +Sed neque quam multae species nec nomina quae sint, +est numerus; neque enim numero conprendere refert; +quem qui scire velit, Libyci velit aequoris idem +discere quam multae Zephyro turbentur harenae, +aut ubi navigiis violentior incidit Eurus, +nosse, quot Ionii veniant ad litora fluctus. + +Nec vero terrae ferre omnes omnia possunt. +fluminibus salices crassisque paludibus alni +nascuntur, steriles saxosis montibus orni; +litora myrtetis laetissima; denique apertos +Bacchus amat collis, aquilonem et frigora taxi. +Aspice et extremis domitum cultoribus orbem +Eoasque domos Arabum pictosque Gelonos: +divisae arboribus patriae. Sola India nigrum +fert ebenum, solis est turea virga Sabaeis. +Quid tibi odorato referam sudantia ligno +balsamaque et bacas semper frondentis acanthi? +Quid nemora Aethiopum molli canentia lana, +velleraque ut foliis depectant tenuia Seres; +aut quos Oceano propior gerit India lucos, +extremi sinus orbis, ubi aera vincere summum +arboris haud ullae iactu potuere sagittae? +Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris. +Media fert tristis sucos tardumque saporem +felicis mali, quo non praesentius ullum, +pocula si quando saevae infecere novercae, +miscueruntque herbas et non innoxia verba, +auxilium venit ac membris agit atra venena. +Ipsa ingens arbos faciemque simillima lauro; +et, si non alium late iactaret odorem, +laurus erat; folia haud ullis labentia ventis; +flos ad prima tenax; animas et olentia Medi +ora fovent illo et senibus medicantur anhelis. +sed neque Medorum, silvae ditissima, terra, +nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus +laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi +totaque turiferis Panchaia pinguis harenis. +Haec loca non tauri spirantes naribus ignem +invertere satis inmanis dentibus hydri +nec galeis densisque virum seges horruit hastis; +sed gravidae fruges et Bacchi Massicus humor +inplevere; tenent oleae armentaque laeta. +Hinc bellator equus campo sese arduus infert; +hinc albi, Clitumne, greges et maxima taurus +victima, saepe tuo perfusi flumine sacro, +Romanos ad templa deum duxere triumphos. +Hic ver adsiduum atque alienis mensibus aestas +bis gravidae pecudes, bis pomis utilis arbos. +At rabidae tigres absunt et saeva leonum +semina nec miseros fallunt aconita legentis +nec rapit inmensos orbis per humum neque tanto +squameus in spiram tractu se colligit anguis. +Adde tot egregias urbes operumque laborem, +tot congesta manu praeruptis oppida saxis +fluminaque antiquos subter labentia muros. +An mare, quod supra, memorem, quodque adluit infra +anne lacus tantos? Te, Lari maxume, teque, +fluctibus et fremitu adsurgens Benace marino +an memorem portus Lucrinoque addita claustra +atque indignatum magnis stridoribus aequor +Iulia qua ponto longe sonat unda refuso +Tyrrhenusque fretis inmittitur aestus Avernis? +Haec eadem argenti rivos aerisque metalla +ostendit venis atque auro plurima fluxit. +Haec genus acre virum, Marsos pubemque Sabellam +adsuetumque malo Ligurem Volscosque verutos +extulit, haec Decios, Marios, magnosque Camillos, +Scipiadas duros bello et te, maxume Caesar, +qui nunc extremis Asiae iam victor in oris +inbellem avertis Romanis arcibus Indum. +Salve, magna parens frugum, Saturnia tellus, +magna virum; tibi res antiquae laudis et artem +ingredior, sanctos ausus recludere fontis, +Ascraeumque cano Romana per oppida carmen. + +Nunc locus arvorum ingeniis: quae robora cuique, +quis color et quae sit rebus natura ferendis. +Difficiles primum terrae collesque maligni, +tenuis ubi argilla et dumosis calculus arvis, +Palladia gaudent silva vivacis olivae. +Indicio est tractu surgens oleaster eodem +plurimus et strati bacis silvestribus agri. +At quae pinguis humus dulcique uligine laeta, +quique frequens herbis et fertilis ubere campus--- +qualem saepe cava montis convalle solemus +despicere; huc summis liquuntur rupibus amnes +felicemque trahunt limum---quique editus austro +et filicem curvis invisam pascit aratris: +hic tibi praevalidas olim multoque fluentis +sufficiet Baccho vitis, hic fertilis uvae, +hic laticis, qualem pateris libamus et auro, +inflavit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras, +lancibus et pandis fumantia reddimus exta. +Sin armenta magis studium vitulosque tueri +aut ovium fetum aut urentis culta capellas, +saltus et saturi petito longinqua Tarenti +et qualem infelix amisit Mantua campum, +pascentem niveos herboso flumine cycnos; +non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt; +et, quantum longis carpent armenta diebus, +exigua tantum gelidus ros nocte reponet. +Nigra fere et presso pinguis sub vomere terra +et cui putre solum,---namque hoc imitamur arando--- +optima frumentis; non ullo ex aequore cernes +plura domum tardis decedere plaustra iuvencis; +aut unde iratus silvam devexit arator +et nemora evertit multos ignava per annos +antiquasque domos avium cum stirpibus imis +eruit; illae altum nidis petiere relictis, +at rudis enituit inpulso vomere campus. +Nam ieiuna quidem clivosi glarea ruris +vix humilis apibus casias roremque ministrat; +et tophus scaber et nigris exesa chelydris +creta negant alios aeque serpentibus agros +dulcem ferre cibum et curvas praebere latebras. +Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris +et bibit humorem et, cum volt, ex se ipsa remittit +quaeque suo semper viridi se gramine vestit +nec scabie et salsa laedit robigine ferrum: +illa tibi laetis intexet vitibus ulmos, +illa ferax oleo est, illam experiere colendo +et facilem pecori et patientem vomeris unci. +Talem dives arat Capua et vicina Vesevo +ora iugo et vacuis Clanius non aequus Acerris. + +Nunc, quo quamque modo possis cognoscere, dicam. +Rara sit an supra morem si densa requires--- +altera frumentis quoniam favet, altera Baccho, +densa magis Cereri, rarissima quaeque Lyaeo--- +ante locum capies oculis alteque iubebis +in solido puteum demitti omnemque repones +rursus humum et pedibus summas aequabis harenas. +Si deerunt, rarum pecorique et vitibus almis +aptius uber erit; sin in sua posse negabunt +ire loca et scrobibus superabit terra repletis, +spissus ager; glaebas cunctantis crassaque terga +exspecta et validis terram proscinde iuvencis. +Salsa autem tellus et quae perhibetur amara, +frugibus infelix---ea nec mansuescit arando +nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat--- +tale dabit specimen: tu spisso vimine qualos +colaque prelorum fumosis deripe tectis; +huc ager ille malus dulcesque a fontibus undae +ad plenum calcentur; aqua eluctabitur omnis +scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae; +at sapor indicium faciet manifestus et ora +tristia temptantum sensu torquebit amaro. +Pinguis item quae sit tellus, hoc denique pacto +discimus: haud umquam manibus iactata fatiscit, +sed picis in morem ad digitos lentescit habendo. +Humida maiores herbas alit, ipsaque iusto +laetior. Ah nimium ne sit mihi fertilis illa +nec se praevalidam primis ostendat aristis! +Quae gravis est, ipso tacitam se pondere prodit, +quaeque levis. Promptum est oculis praediscere nigram, +et quis cui color. At sceleratum exquirere frigus +difficile est: piceae tantum taxique nocentes +interdum aut hederae pandunt vestigia nigrae +his animadversis terram multo ante memento +excoquere et magnos scrobibus concidere montis, +ante supinatas aquiloni ostendere glaebas, +quam laetum infodias vitis genus. Optima putri +arva solo: id venti curant gelidaeque pruinae +et labefacta movens robustus iugera fossor. +Ac si quos haud ulla viros vigilantia fugit, +ante locum similem exquirunt, ubi prima paretur +arboribus seges et quo mox digesta feratur, +mutatam ignorent subito ne semina matrem. +Quin etiam caeli regionem in cortice signant, +ut, quo quaeque modo steterit, qua parte calores +Austrinos tulerit, quae terga obverterit axi, +restituant: adeo in teneris consuescere multum est. +Collibus an plano melius sit ponere vitem, +quaere prius. Si pinguis agros metabere campi, +densa sere; in denso non segnior ubere Bacchus; +sin tumulis adclive solum collisque supinos, +indulge ordinibus, nec setius omnis in unguem +arboribus positis secto via limite quadret. +Ut saepe ingenti bello cum longa cohortis +explicuit legio et campo stetit agmen aperto, +directaeque acies, ac late fluctuat omnis +aere renidenti tellus, necdum horrida miscent +proelia, sed dubius mediis Mars errat in armis: +omnia sint paribus numeris dimensa viarum; +non animum modo uti pascat prospectus inanem, +sed quia non aliter viris dabit omnibus aequas +terra neque in vacuum poterunt se extendere rami. + +Forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras. +ausim vel tenui vitem committere sulco. +Altior ac penitus terrae defigitur arbos, +aesculus in primis, quae quantum vertice ad auras +aetherias, tantum radice in Tartara tendit. +Ergo non hiemes illam, non flabra neque imbres +convellunt; inmota manet, multosque nepotes, +multa virum volvens durando saecula vincit. +Tum fortis late ramos et bracchia pandens +huc illuc, media ipsa ingentem sustinet umbram. + +Neve tibi ad solem vergant vineta cadentem, +Neve inter vitis corylum sere, neve flagella +summa pete aut summa defringe ex arbore plantas +tantus amor terrae---neu ferro laede retunso +semina, neve oleae silvestris insere truncos: +nam saepe incautis pastoribus excidit ignis, +qui furtim pingui primum sub cortice tectus +robora conprendit frondesque elapsus in altas +ingentem caelo sonitum dedit; inde secutus +per ramos victor perque alta cacumina regnat +et totum involvit flammis nemus et ruit atram +ad caelum picea crassus caligine nubem, +praesertim si tempestas a vertice silvis +incubuit glomeratque ferens incendia ventus. +Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti +possunt atque ima similes revirescere terra; +infelix superat foliis oleaster amaris. + +Nec tibi tam prudens quisquam persuadeat auctor +tellurem Borea rigidam spirante movere. +Rura gelu tum claudit hiems nec semine iacto +concretam patitur radicem adfigere terrae. +Optima vinetis satio, cum vere rubenti +candida venit avis longis invisa colubris, +prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol +nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas. +Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis; +vere tument terrae et genitalia semina poscunt. +Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether +coniugis in gremium laetae descendit et omnis +magnus alit magno commixtus corpore fetus. +Avia tum resonant avibus virgulta canoris +et Venerem certis repetunt armenta diebus; +parturit almus ager Zephyrique tepentibus auris +laxant arva sinus; superat tener omnibus humor; +inque novos soles audent se germina tuto +credere, nec metuit surgentis pampinus austros +aut actum caelo magnis aquilonibus imbrem, +sed trudit gemmas et frondes explicat omnis. +Non alios prima crescentis origine mundi +inluxisse dies aliumve habuisse tenorem +crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat +orbis et hibernis parcebant flatibus Euri, +cum primae lucem pecudes hausere virumque +terrea progenies duris caput extulit arvis, +inmissaeque ferae silvis et sidera caelo. +Nec res hunc tenerae possent perferre laborem, +si non tanta quies iret frigusque caloremque +inter, et exciperet caeli indulgentia terras. + +Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros, +sparge fimo pingui et multa memor occule terra, +aut lapidem bibulum aut squalentis infode conchas; +inter enim labentur aquae tenuisque subibit +halitus atque animos tollent sata; iamque reperti, +qui saxo super atque ingentis pondere testae +urgerent; hoc effusos munimen ad imbris, +hoc, ubi hiulca siti findit canis aestifer arva. + +Seminibus positis superest diducere terram +saepius ad capita et duros iactare bidentis, +aut presso exercere solum sub vomere et ipsa +flectere luctantis inter vineta iuvencos; +tum levis calamos et rasae hastilia virgae +fraxineasque aptare sudes furcasque valentis, +viribus eniti quarum et contemnere ventos +adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos. + +Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas, +parcendum teneris, et dum se laetus ad auras +palmes agit laxis per purum inmissus habenis, +ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis +carpendae manibus frondes interque legendae. +Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos +exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde--- +ante reformidant ferrum---tum denique dura +exerce imperia et ramos conpesce fluentis. + +Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum, +praecipue dum frons tenera inprudensque laborum; +cui super indignas hiemes solemque potentem +silvestres uri adsidue capreaeque sequaces +inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae. +Frigora nec tantum cana concreta pruina +aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas, +quantum illi nocuere greges durique venenum +dentis et admorso signata in stirpe cicatrix. +Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris +caeditur et veteres ineunt proscaenia ludi +praemiaque ingeniis pagos et compita circum +thesidae posuere atque inter pocula laeti +mollibus in pratis unctos saluere per utres. +Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni +versibus incomptis ludunt risuque soluto +oraque corticibus sumunt horrenda cavatis +et te, Bacche, vocant per carmina laeta tibique +oscilla ex alta suspendunt mollia pinu. +Hinc omnis largo pubescit vinea fetu, +conplentur vallesque cavae saltusque profundi, +et quocumque deus circum caput egit honestum. +Ergo rite suum Baccho dicemus honorem +carminibus patriis lancesque et liba feremus +et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram +pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis. + +Est etiam ille labor curandis vitibus alter, +cui numquam exhausti satis est: namque omne quot annis +terque quaterque solum scindendum glebaque versis +aeternum frangenda bidentibus, omne levandum +fronde nemus. Redit agricolis labor actus in orbem +atque in se sua per vestigia volvitur annus. +Ac iam olim, seras posuit cum vinea frondes, +frigidus et silvis aquilo decussit honorem, +iam tum acer curas venientem extendit in annum +rusticus et curvo Saturni dente relictam +persequitur vitem attondens fingitque putando. +Primus humum fodito, primus devecta cremato +sarmenta et vallos primus sub tecta referto; +postremus metito. Bis vitibus ingruit umbra, +bis segetem densis obducunt sentibus herbae; +durus uterque labor: laudato ingentia rura, +exiguum colito. Nec non etiam aspera rusci +vimina per silvam et ripis fluvialis arundo +caeditur, incultique exercet cura salicti. +Iam vinctae vites, iam falcem arbusta reponunt, +iam canit effectos extremus vinitor antes: +sollicitanda tamen tellus pulvisque movendus +et iam maturis metuendus Iuppiter uvis. + +Contra non ulla est oleis cultura; neque illae +procurvam exspectant falcem rastrosque tenacis, +cum semel haeserunt arvis aurasque tulerunt; +ipsa satis tellus, cum dente recluditur unco, +sufficit humorem et gravidas, cum vomere, fruges. +Hoc pinguem et placitam Paci nutritor olivam. + +Poma quoque, ut primum truncos sensere valentis +et viris habuere suas, ad sidera raptim +vi propria nituntur opisque haud indiga nostrae. +Nec minus interea fetu nemus omne gravescit +sanguineisque inculta rubent aviaria bacis. +Tondentur cytisi, taedas silva alta ministrat, +pascunturque ignes nocturni et lumina fundunt. +Et dubitant homines serere atque inpendere curam +quid maiora sequar?---salices humilesque genestae +aut illae pecori frondem aut pastoribus umbram +Sufficiunt saepemque satis et pabula melli--- +et iuvat undantem buxo spectare Cytorum +naryciaeque picis lucos, iuvat arva videre +non rastris, hominum non ulli obnoxia curae. +Ipsae Caucasio steriles in vertice silvae, +quas animosi Euri adsidue franguntque feruntque, +dant alios aliae fetus, dant utile lignum +navigiis pinus, domibus cedrumque cupressosque. +Hinc radios trivere rotis, hinc tympana plaustris +agricolae et pandas ratibus posuere carinas, +viminibus salices fecundae, frondibus ulmi, +at myrtus validis hastilibus et bona bello +cornus, Ituraeos taxi torquentur in arcus. +Nec tiliae leves aut torno rasile buxum +non formam accipiunt ferroque cavantur acuto. +Nec non et torrentem undam levis innatat alnus, +missa Pado; nec non et apes examina condunt +corticibusque cavis vitiosaeque ilicis alvo. +Quid memorandum aeque Baccheia dona tulerunt +Bacchus et ad culpam causas dedit; ille furentis +centauros leto domuit, Rhoetumque Pholumque +et magno Hylaeum Lapithis cratere minantem. + +O fortunatos nimium, sua si bona norint, +agricolas! quibus ipsa procul discordibus armis +fundit humo facilem victum iustissima tellus. +Si non ingentem foribus domus alta superbis +mane salutantum totis vomit aedibus undam, +nec varios inhiant pulchra testudine postis +inlusasque auro vestes Ephyreiaque aera, +alba neque Assyrio fucatur lana veneno +nec casia liquidi corrumpitur usus olivi: +at secura quies et nescia fallere vita, +dives opum variarum, at latis otia fundis--- +speluncae vivique lacus et frigida Tempe +mugitusque boum mollesque sub arbore somni--- +non absunt; illic saltus ac lustra ferarum +et patiens operum exiguoque adsueta iuventus, +sacra deum sanctique patres; extrema per illos +iustitia excedens terris vestigia fecit. + +Me vero primum dulces ante omnia Musae, +quarum sacra fero ingenti percussus amore, +accipiant caelique vias et sidera monstrent, +defectus solis varios lunaeque labores; +unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant +obicibus ruptis rursusque in se ipsa residant, +quid tantum Oceano properent se tinguere soles +hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet. +Sin, has ne possim naturae accedere partis, +frigidus obstiterit circum praecordia sanguis: +rura mihi et rigui placeant in vallibus amnes, +flumina amem silvasque inglorius. O ubi campi +Spercheosque et virginibus bacchata Lacaenis +Taygeta! O, qui me gelidis convallibus Haemi +sistat et ingenti ramorum protegat umbra! +Felix, qui potuit rerum cognoscere causas, +atque metus omnis et inexorabile fatum +subiecit pedibus strepitumque Acherontis avari. +Fortunatus et ille, deos qui novit agrestis, +panaque Silvanumque senem Nymphasque sorores: +illum non populi fasces, non purpura regum +flexit et infidos agitans discordia fratres +aut coniurato descendens Dacus ab Histro, +non res Romanae perituraque regna; neque ille +aut doluit miserans inopem aut invidit habenti +quos rami fructus, quos ipsa volentia rura +sponte tulere sua, carpsit; nec ferrea iura +insanumque forum aut populi tabularia vidit. +sollicitant alii remis freta caeca ruuntque +in ferrum, penetrant aulas et limina regum; +hic petit excidiis urbem miserosque Penatis, +ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro; +condit opes alius defossoque incubat auro; +hic stupet attonitus rostris; hunc plausus hiantem +per cuneos---geminatus enim plebisque patrumque--- +corripuit; gaudent perfusi sanguine fratrum, +exsilioque domos et dulcia limina mutant +atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem. +Agricola incurvo terram dimovit aratro: +hinc anni labor, hinc patriam parvosque nepotes +sustinet, hinc armenta boum meritosque iuvencos. +Nec requies, quin aut pomis exuberet annus +aut fetu pecorum aut cerealis mergite culmi, +proventuque oneret sulcos atque horrea vincat. +Venit hiems: teritur Sicyonia baca trapetis, +glande sues laeti redeunt, dant arbuta silvae; +et varios ponit fetus autumnus et alte +mitis in apricis coquitur vindemia saxis. +Interea dulces pendent circum oscula nati, +casta pudicitiam servat domus, ubera vaccae +lactea demittunt pinguesque in gramine laeto +inter se adversis luctantur cornibus haedi. +Ipse dies agitat festos fususque per herbam, +ignis ubi in medio et socii cratera coronant, +te libans, Lenaee, vocat pecorisque magistris +velocis iaculi certamina ponit in ulmo, +corporaque agresti nudant praedura palaestrae. +Hanc olim veteres vitam coluere Sabini, +hanc Remus et frater, sic fortis Etruria crevit +scilicet et rerum facta est pulcherrima Roma, +septemque una sibi muro circumdedit arces. +Ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante +inpia quam caesis gens est epulata iuvencis, +aureus hanc vitam in terris Saturnus agebat; +necdum etiam audierant inflari classica, necdum +inpositos duris crepitare incudibus enses. +Sed nos inmensum spatiis confecimus aequor, +et iam tempus equum fumantia solvere colla. + + + + +PUBLI VERGILI MARONIS +GEORGICON + + +LIBER III + +Te quoque, magna Pales, et te memorande canemus +pastor ab Amphryso, vos, silvae amnesque Lycaei. +Cetera, quae vacuas tenuissent carmine mentes, +omnia iam volgata: quis aut Eurysthea durum +aut inlaudati nescit Busiridis aras? +Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos +Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno, +acer equis? Temptanda via est, qua me quoque possim +tollere humo victorque virum volitare per ora. +Primus ego in patriam mecum, modo vita supersit, +Aonio rediens deducam vertice Musas; +primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palmas, +et viridi in campo templum de marmore ponam +propter aquam. Tardis ingens ubi flexibus errat +Mincius et tenera praetexit arundine ripas. +In medio mihi Caesar erit templumque tenebit: +illi victor ego et Tyrio conspectus in ostro +centum quadriiugos agitabo ad flumina currus. +Cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi +cursibus et crudo decernet Graecia caestu. +Ipse caput tonsae foliis ornatus olivae +dona feram. Iam nunc sollemnis ducere pompas +ad delubra iuvat caesosque videre iuvencos, +vel scaena ut versis discedat frontibus utque +purpurea intexti tollant aulaea Britanni. +In foribus pugnam ex auro solidoque elephanto +Gangaridum faciam victorisque arma Quirini, +atque hic undantem bello magnumque fluentem +Nilum ac navali surgentis aere columnas. +Addam urbes Asiae domitas pulsumque Niphaten +fidentemque fuga Parthum versisque sagittis, +et duo rapta manu diverso ex hoste tropaea +bisque triumphatas utroque ab litore gentes. +Stabunt et Parii lapides, spirantia signa, +Assaraci proles demissaeque ab Iove gentis +nomina, Trosque parens et Troiae Cynthius auctor. +Invidia infelix Furias amnemque severum +Cocyti metuet tortosque Ixionis anguis +immanemque rotam et non exsuperabile saxum. +Interea Dryadum silvas saltusque sequamur +intactos, tua, Maecenas, haud mollia iussa. +Te sine nil altum mens incohat; en age segnis +rumpe moras; vocat ingenti clamore Cithaeron +Taygetique canes domitrixque Epidaurus equorum +et vox adsensu nemorum ingeminata remugit. +Mox tamen ardentis accingar dicere pugnas +Caesaris et nomen fama tot ferre per annos, +Tithoni prima quot abest ab origine Caesar. + +Seu quis Olympiacae miratus praemia palmae +pascit equos seu quis fortis ad aratra iuvencos, +corpora praecipue matrum legat. Optuma torvae +forma bovis, cui turpe caput, cui plurima cervix, +et crurum tenus a mento palearia pendent; +tum longo nullus lateri modus; omnia magna, +pes etiam; et camuris hirtae sub cornibus aures. +Nec mihi displiceat maculis insignis et albo, +aut iuga detractans interdumque aspera cornu +et faciem tauro propior, quaeque ardua tota, +et gradiens ima verrit vestigia cauda, +Aetas Lucinam iustosque pati hymenaeos +desinit ante decem, post quattuor incipit annos; +cetera nec feturae habilis nec fortis aratris. +Interea, superat gregibus dum laeta iuventas, +solve mares; mitte in Venerem pecuaria primus, +atque aliam ex alia generando suffice prolem. +Optuma quaeque dies miseris mortalibus aevi +prima fugit; subeunt morbi tristisque senectus +et labor, et durae rapit inclementia mortis. +Semper erunt, quarum mutari corpora malis: +semper enim refice ac, ne post amissa requiras, +ante veni et subolem armento sortire quotannis. + +Nec non et pecori est idem dilectus equino. +Tu modo, quos in spem statues submittere gentis, +praecipuum iam inde a teneris impende laborem. +Continuo pecoris generosi pullus in arvis +altius ingreditur et mollia crura reponit; +primus et ire viam et fluvios temptare minaces +audet et ignoto sese committere ponti +nec vanos horret strepitus. Illi ardua cervix +argutumque caput, brevis alvus obesaque terga, +luxuriatque toris animosum pectus. Honesti +spadices glaucique, color deterrimus albis +et gilvo. Tum, si qua sonum procul arma dedere +stare loco nescit, micat auribus et tremit artus +collectumque premens volvit sub naribus ignem. +Densa iuba, et dextro iactata recumbit in armo; +at duplex agitur per lumbos spina, cavatque +tellurem et solido graviter sonat ungula cornu. +Talis Amyclaei domitus Pollucis habenis +Cyllarus et, quorum Grai meminere poetae, +Martis equi biiuges et magni currus Achilli. +Talis et ipse iubam cervice effundit equina +coniugis adventu pernix Saturnus et altum +Pelion hinnitu fugiens implevit acuto. + +Hunc quoque, ubi aut morbo gravis aut iam segnior annis +deficit, abde domo nec turpi ignosce senectae. +frigidus in Venerem senior, frustraque laborem +ingratum trahit, et, si quando ad proelia ventum est, +ut quondam in stipulis magnus sine viribus ignis, +incassum furit. Ergo animos aevumque notabis +praecipue; hinc alias artis prolemque parentum +et quis cuique dolor victo, quae gloria palmae. +Nonne vides, cum praecipiti certamine campum +corripuere ruuntque effusi carcere currus, +cum spes arrectae iuvenum, exsultantiaque haurit +corda pavor pulsans? Illi instant verbere torto +et proni dant lora, volat vi fervidus axis; +iamque humiles, iamque elati sublime videntur +aera per vacuum ferri atque adsurgere in auras; +nec mora nec requies; at fulvae nimbus harenae +tollitur, umescunt spumis flatuque sequentum: +tantus amor laudum, tantae est victoria curae. +Primus Erichthonius currus et quattuor ausus +iungere equos rapidusque rotis insistere victor +Frena Pelethronii Lapithae gyrosque dedere +impositi dorso atque equitem docuere sub armis +insultare solo et gressus glomerare superbos. +Aequus uterque labor, aeque iuvenemque magistri +exquirunt calidumque animis et cursibus acrem, +quamvis saepe fuga versos ille egerit hostis +et patriam Epirum referat fortisque Mycenas +Neptunique ipsa deducat origine gentem. + +His animadversis instant sub tempus et omnis +impendunt curas denso distendere pingui, +quem legere ducem et pecori dixere maritum; +florentisque secant herbas fluviosque ministrant +farraque, ne blando nequeat superesse labori +invalidique patrum referant ieiunia nati. +Ipsa autem macie tenuant armenta volentes, +atque, ubi concubitus primos iam nota voluptas +sollicitat, frondesque negant et fontibus arcent. +Saepe etiam cursu quatiunt et sole fatigant, +cum graviter tunsis gemit area frugibus et cum +surgentem ad Zephyrum paleae iactantur inanes. +Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus +sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis, +sed rapiat sitiens Venerem interiusque recondat. + +Rursus cura patrum cadere et succedere matrum +incipit. Exactis gravidae cum mensibus errant, +non illas gravibus quisquam iuga ducere plaustris, +non saltu superare viam sit passus et acri +carpere prata fuga fluviosque innare rapacis. +Saltibus in vacuis pascunt et plena secundum +flumina, muscus ubi et viridissima gramine ripa, +speluncaeque tegant et saxea procubet umbra. +Est lucos Silari circa ilicibusque; virentem +plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo +Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes, +asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis +diffugiunt armenta; furit mugitibus aether +concussus silvaeque et sicci ripa Tanagri. +Hoc quondam monstro horribilis exercuit iras +Inachiae Iuno pestem meditata iuvencae. +Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior instat, +arcebis gravido pecori, armentaque pasces +sole recens orto aut noctem ducentibus astris. + +Post partum cura in vitulos traducitur omnis, +continuoque notas et nomina gentis inurunt +et quos aut pecori malint submittere habendo +aut aris servare sacros aut scindere terram +et campum horrentem fractis invertere glaebis. +Cetera pascuntur viridis armenta per herbas: +Tu quos ad studium atque usum formabis agrestem, +iam vitulos hortare viamque insiste domandi, +dum faciles animi iuvenum, dum mobilis aetas. +Ac primum laxos tenui de vimine circlos +cervici subnecte; dehinc, ubi libera colla +servitio adsuerint, ipsis e torquibus aptos +iunge pares et coge gradum conferre iuvencos; +atque illis iam saepe rotae ducantur inanes +per terram et summo vestigia pulvere signent; +post valido nitens sub pondere faginus axis +instrepat et iunctos temo trahat aereus orbes. +Interea pubi indomitae non gramina tantum +nec vescas salicum frondes ulvamque palustrem, +sed frumenta manu carpes sata; nec tibi fetae +more patrum nivea implebunt mulctraria vaccae, +sed tota in dulcis consument ubera natos. + +Sin ad bella magis studium turmasque ferocis, +aut Alphea rotis praelabi flumina Pisae +et Iovis in luco currus agitare volantis: +primus equi labor est, animos atque arma videre +bellantum lituosque pati tractuque gementem +ferre rotam et stabulo frenos audire sonantis; +tum magis atque magis blandis gaudere magistri +laudibus et plausae sonitum cervicis amare. +Atque haec iam primo depulsus ab ubere matris +audeat, inque vicem det mollibus ora capistris +invalidus etiamque tremens, etiam inscius aevi. +At tribus exactis ubi quarta accesserit aestas, +carpere mox gyrum incipiat gradibusque sonare +compositis sinuetque alterna volumina crurum +sitque laboranti similis; tum cursibus auras, +tum vocet, ac per aperta volans ceu liber habenis +aequora vix summa vestigia ponat harena; +qualis Hyperboreis Aquilo cum densus ab oris +incubuit, Scythiaeque hiemes atque arida differt +nubila: tum segetes altae campique natantes +lenibus horrescunt flabris summaeque sonorem +dant silvae longique urgent ad litora fluctus; +ille volat simul arva fuga, simul aequora verrens +Hinc vel ad Elei metas et maxuma campi +sudabit spatia et spumas aget ore cruentas, +Belgica vel molli melius feret esseda collo. +Tum demum crassa magnum farragine corpus +crescere iam domitis sinito: namque ante domandum +ingentis tollent animos prensique negabunt +verbera lenta pati et duris parere lupatis. + +Sed non ulla magis viris industria firmat, +quam Venerem et caeci stimulos avertere amoris, +sive boum sive est cui gratior usus equorum. +Atque ideo tauros procul atque in sola relegant +pascua post montem oppositum et trans flumina lata, +aut intus clausos satura ad praesepia servant. +Carpit enim viris paulatim uritque videndo +femina nec nemorum patitur meminisse nec herbae +dulcibus illa quidem inlecebris, et saepe superbos +cornibus inter se subigit decernere amantis. +Pascitur in magna Sila formosa iuvenca: +illi alternantes multa vi proelia miscent +volneribus crebris, lavit ater corpora sanguis, +versaque in obnixos urguentur cornua vasto +cum gemitu, reboant silvaeque et longus Olympus +Nec mos bellantis una stabulare, sed alter +victus abit longeque ignotis exulat oris, +multa gemens ignominiam plagasque superbi +victoris, tum, quos amisit inultus, amores; +et stabula aspectans regnis excessit avitis. +Ergo omni cura viris exercet et inter +dura iacet pernix instrato saxa cubili +frondibus hirsutis et carice pastus acuta, +et temptat sese atque irasci in cornua discit +arboris obnixus trunco ventosque lacessit +ictibus et sparsa ad pugnam proludit harena. +Post ubi collectum robur viresque refectae +signa movet praecepsque oblitum fertur in hostem: +fluctus uti medio coepit cum albescere ponto +longius ex altoque sinum trahit, utque volutus +ad terras immane sonat per saxa neque ipso +monte minor procumbit, at ima exaestuat unda +verticibus nigramque alte subiectat harenam. + +Omne adeo genus in terris hominumque ferarumque, +et genus aequoreum, pecudes pictaeque volucres, +in furias. ignemque ruunt. Amor omnibus idem. +Tempore non alio catulorum oblita leaena +saevior erravit campis, nec funera volgo +tam multa informes ursi stragemque dedere +per silvas; tum saevus aper, tum pessima tigris; +heu male tum Libyae solis erratur in agris. +Nonne vides, ut tota tremor pertemptet equorum +corpora, si tantum notas odor attulit auras? +Ac neque eos iam frena virum neque verbera saeva +non scopuli rupesque cavae atque obiecta retardant +flumina correptosque unda torquentia montis. +Ipse ruit dentesque Sabellicus exacuit sus +et pede prosubigit terram, fricat arbore costas +atque hinc atque illinc umeros ad volnera durat. +Quid iuvenis, magnum cui versat in ossibus ignem +durus amor? Nempe abruptis turbata procellis +nocte natat caeca serus freta; quem super ingens +porta tonat caeli et scopulis inlisa reclamant +aequora; nec miseri possunt revocare parentes +nec moritura super crudeli funere virgo. +Quid lynces Bacchi variae et genus acre luporum +atque canum? Quid, quae imbelles dant proelia cervi? +Scilicet ante omnis furor est insignis equarum; +et mentem Venus ipsa dedit, quo tempore Glauci +Potniades malis membra absumpsere quadrigae. +Illas ducit amor trans Gargara transque sonantem +Ascanium; superant montis et flumina tranant. +Continuoque avidis ubi subdita flamma medullis, +vere magis, quia vere calor redit ossibus: illae +ore omnes versae in Zephyrum stant rupibus altis, +exceptantque levis auras et saepe sine ullis +coniugiis vento gravidae, mirabile dictu, +saxa per et scopulos et depressas convallis +diffugiunt, non, Eure, tuos, neque solis ad ortus, +in Borean caurumque, aut unde nigerrimus auster +nascitur et pluvio contristat frigore caelum. +Hic demum, hippomanes vero quod nomine dicunt +pastores, lentum destillat ab inguine virus, +hippomanes, quod saepe malae legere novercae +miscueruntque herbas et non innoxia verba. + +Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus, +singula dum capti circumvectamur amore. +Hoc satis armentis: superat pars altera curae, +lanigeros agitare greges hirtasque capellas. +Hic labor, hinc laudem fortes sperate coloni. +Nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum +quam sit, et angustis hunc addere rebus honorem; +sed me Parnasi deserta per ardua dulcis +raptat amor; iuvat ire iugis, qua nulla priorum +Castaliam molli devertitur orbita clivo. +Nunc, veneranda Pales, magno nunc ore sonandum + +Incipiens stabulis edico in mollibus herbam +carpere ovis, dum mox frondosa reducitur aestas, +et multa duram stipula filicumque maniplis +sternere subter humum, glacies ne frigida laedat +molle pecus scabiemque ferat turpisque podagras. +Post hinc digressus iubeo frondentia capris +arbuta sufficere et fluvios praebere recentis +et stabula a ventis hiberno opponere soli +ad medium conversa diem, cum frigidus olim +iam cadit extremoque inrorat Aquarius anno. +Haec quoque non cura nobis leviore tuendae, +nec minor usus erit, quamvis Milesia magno +vellera mutentur Tyrios incocta rubores: +densior hinc suboles, hinc largi copia lactis; +quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra, +laeta magis pressis manabunt flumina mammis. +Nec minus interea barbas incanaque menta +Cinyphii tondent hirci saetasque comantis +usum in castrorum et miseris velamina nautis. +Pascuntur vero silvas et summa Lycaei +horrentisque rubos et amantis ardua dumos: +atque ipsae memores redeunt in tecta suosque +ducunt et gravido superant vix ubere limen. +Ergo omni studio glaciem ventosque nivalis +quo minor est illis curae mortalis egestas, +avertes victumque feres et virgea laetus +pabula, nec tota claudes faenilia bruma. +At vero Zephyris cum laeta vocantibus aestas +in saltus utrumque gregem atque in pascua mittet, +Luciferi primo cum sidere frigida rura +carpamus, dum mane novum, dum gramina canent, +et ros in tenera pecori gratissimus herba. +Inde ubi quarta sitim caeli collegerit hora +et cantu querulae rumpent arbusta cicadae, +ad puteos aut alta greges ad stagna iubebo +currentem ilignis potare canalibus undam; +aestibus at mediis umbrosam exquirere vallem, +sicubi magna Iovis antiquo robore quercus +ingentis tendat ramos, aut sicubi nigrum +ilicibus crebris sacra nemus accubet umbra; +tum tenuis dare rursus aquas et pascere rursus +solis ad occasum, cum frigidus aera vesper +temperat et saltus reficit iam roscida luna +litoraque alcyonem resonant, acalanthida dumi. + +Quid tibi pastores Libyae, quid pascua versu +prosequar et raris habitata mapalia tectis? +Saepe diem noctemque et totum ex ordine mensem +pascitur itque pecus longa in deserta sine ullis +hospitiis: tantum campi iacet. Omnia secum +armentarius Afer agit, tectumque laremque +armaque Amyclaeumque canem Cressamque pharetram; +non secus ac patriis acer Romanus in armis +iniusto sub fasce viam cum carpit et hosti +ante expectatum positis stat in agmine castris. + +At non, qua Scythiae gentes Maeotiaque unda, +turbidus et torquens flaventis Hister harenas, +quaque redit medium Rhodope porrecta sub axem. +Illic clausa tenent stabulis armenta, neque ullae +aut herbae campo apparent aut arbore frondes; +sed iacet aggeribus niveis informis et alto +terra gelu late septemque adsurgit in ulnas. +Semper hiemps, semper spirantes frigora cauri. +Tum Sol pallentis haud umquam discutit umbras, +nec cum invectus equis altum petit aethera, nec cum +praecipitem Oceani rubro lavit aequore currum. +Concrescunt subitae currenti in flumine crustae +undaque iam tergo ferratos sustinet orbis, +puppibus illa prius, patulis nunc hospita plaustris; +aeraque dissiliunt vulgo vestesque rigescunt +indutae caeduntque securibus umida vina +et totae solidam in glaciem vertere lacunae +stiriaque impexis induruit horrida barbis. +Interea toto non setius aere ninguit: +intereunt pecudes, stant circumfusa pruinis +corpora magna boum, confertoque agmine cervi +torpent mole nova et summis vix cornibus extant. +Hos non immissis canibus, non cassibus ullis +puniceaeve agitant pavidos formidine pennae, +sed frustra oppositum trudentis pectore montem +comminus obtruncant ferro graviterque rudentis +caedunt et magno laeti clamore reportant. +Ipsi in defossis specubus secura sub alta +otia agunt terra congestaque robora totasque +advolvere focis ulmos ignique dedere. +Hic noctem ludo ducunt et pocula laeti +fermento atque acidis imitantur vitea sorbis. +Talis Hyperboreo septem subiecta trioni +gens effrena virum Rhiphaeo tunditur euro +et pecudum fulvis velatur corpora saetis. + +Si tibi lanitium curae, primum aspera silva, +lappaeque tribolique, absint; fuge pabula laeta; +Continuoque greges villis lege mollibus albos. +Illum autem, quamvis aries sit candidus ipse, +nigra subest udo tantum cui lingua palato, +reice, ne maculis infuscet vellera pullis +nascentum, plenoque alium circumspice campo. +Munere sic niveo lanae, si credere dignum est, +Pan deus Arcadiae captam te, Luna, fefellit +in nemora alta vocans; nec tu aspernata vocantem. + +At cui lactis amor, cytisum lotosque frequentis +ipse manu salsasque ferat praesepibus herbas. +Hinc et amant fluvios magis et magis ubera tendunt +et salis occultum referunt in lacte saporem. +Multi iam excretos prohibent a matribus haedos +primaque ferratis praefigunt ora capistris. +Quod surgente die mulsere horisque diurnis, +nocte premunt; quod iam tenebris et sole cadente, +sub lucem exportant calathis adit oppida pastor; +aut parco sale contingunt hiemique reponunt. + +Nec tibi cura canum fuerit postrema, sed una +velocis Spartae catulos acremque Molossum +pasce sero pingui. Numquam custodibus illis +nocturnum stabulis furem incursusque luporum +aut impacatos a tergo horrebis Hiberos. +Saepe etiam cursu timidos agitabis onagros +et canibus leporem, canibus venabere dammas, +saepe volutabris pulsos silvestribus apros +latratu turbabis agens montisque per altos +ingentem clamore premes ad retia cervum. + +Disce et odoratam stabulis accendere cedrum +galbaneoque agitare gravis nidore chelydros. +saepe sub immotis praesepibus aut mala tactu +vipera delituit caelumque exterrita fugit, +aut tecto adsuetus coluber succedere et umbrae, +pestis acerba boum, pecorique aspergere virus, +fovit humum. Cape saxa manu, cape robora, pastor, +tollentemque minas et sibila colla tumentem +deice. Iamque fuga timidum caput abdidit alte, +cum medii nexus extremaeque agmina caudae +solvuntur, tardosque trahit sinus ultimus orbis. +Est etiam ille malus Calabris in saltibus anguis, +squamea convolvens sublato pectore terga +atque notis longam maculosus grandibus alvum +qui, dum amnes ulli rumpuntur fontibus et dum +vere madent udo terrae ac pluvialibus austris +stagna colit, ripisque habitans hic piscibus atram +improbus ingluviem ranisque loquacibus explet; +postquam exusta palus, terraeque ardore dehiscunt, +exsilit in siccum et flammantia lumina torquens +saevit agris asperque siti atque exterritus aestu. +Ne mihi tum mollis sub divo carpere somnos +neu dorso nemoris libeat iacuisse per herbas, +cum positis novus exuviis nitidusque iuventa +volvitur, aut catulos tectis aut ova relinquens +arduus ad solem et linguis micat ore trisulcis. + +Morborum quoque te causas et signa docebo. +Turpis ovis temptat scabies, ubi frigidus imber +altius ad vivum persedit et horrida cano +bruma gelu, vel cum tonsis inlotus adhaesit +sudor et hirsuti secuerunt corpora vepres. +Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magistri +perfundunt, udisque aries in gurgite villis +mersatur missusque secundo defluit amni; +aut tonsum tristi contingunt corpus amurca +et spumas miscent argenti et sulfura viva +Idaeasque pices et pinguis unguine ceras +scillamque elleborosque gravis nigrumque bitumen. +Non tamen ulla magis praesens fortuna laborum est, +quam si quis ferro potuit rescindere summum +ulceris os: alitur vitium vivitque tegendo, +dum medicas adhibere manus ad volnera pastor +abnegat et meliora deos sedet omnia poscens. +Quin etiam, ima dolor balantum lapsus ad ossa +cum furit atque artus depascitur arida febris, +profuit incensos aestus avertere et inter +ima ferire pedis salientem sanguine venam, +Bisaltae quo more solent acerque Gelonus; +cum fugit in Rhodopen atque in deserta Getarum +et lac concretum cum sanguine potat equino. +Quam procul aut molli succedere saepius umbrae +videris aut summas carpentem ignavius herbas +extremamque sequi aut medio procumbere campo +pascentem et serae solam decedere nocti: +continuo culpam ferro compesce, prius quam +dira per incautum serpant contagia volgus. +Non tam creber agens hiemem ruit aequore turbo, +quam multae pecudum pestes. Nec singula morbi +corpora corripiunt, sed tota aestiva repente, +spemque gregemque simul cunctamque ab origine gentem. +Tum sciat, aerias Alpis et Norica si quis +castella in tumulis et Iapydis arva Timavi +nunc quoque post tanto videat desertaque regna +pastorum et longe saltus lateque vacantis. + +Hic quondam morbo caeli miseranda coorta est +tempestas totoque autumni incanduit aestu +et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum, +corrupitque lacus, infecit pabula tabo. +Nec via mortis erat simplex, sed ubi ignea venis +omnibus acta sitis miseros adduxerat artus, +rursus abundabat fluidus liquor omniaque in se +ossa minutatim morbo collapsa trahebat. +Saepe in honore deum medio stans hostia ad aram +lanea dum nivea circumdatur infula vitta, +inter cunctantis cecidit moribunda ministros. +Aut si quam ferro mactaverat ante sacerdos +inde neque impositis ardent altaria fibris +nec responsa potest consultus reddere vates, +ac vix suppositi tinguntur sanguine cultri +summaque ieiuna sanie infuscatur harena. +Hinc laetis vituli volgo moriuntur in herbis +et dulcis animas plena ad praesepia reddunt; +hinc canibus blandis rabies venit et quatit aegros +tussis anhela sues ac faucibus angit obesis. +Labitur infelix studiorum atque immemor herbae +victor equus fontisque avertitur et pede terram +crebra ferit; demissae aures, incertus ibidem +sudor et ille quidem morituris frigidus, aret +pellis et ad tactum tractanti dura resistit. +Haec ante exitium primis dant signa diebus; +sin in processu coepit crudescere morbus, +tum vero ardentes oculi atque attractus ab alto +spiritus, interdum gemitu gravis, imaque longo +ilia singultu tendunt, it naribus ater +sanguis et obsessas fauces premit aspera lingua. +Profuit inserto latices infundere cornu +Lenaeos; ea visa salus morientibus una; +mox erat hoc ipsum exitio, furiisque refecti +ardebant ipsique suos iam morte sub aegra, +di meliora piis erroremque hostibus illum, +discissos nudis laniabant dentibus artus. +Ecce autem duro fumans sub vomere taurus +concidit et mixtum spumis vomit ore cruorem +extremosque ciet gemitus. It tristis arator +maerentem abiungens fraterna morte iuvencum, +atque opere in medio defixa relinquit aratra. +Non umbrae altorum nemorum, non mollia possunt +prata movere animum, non qui per saxa volutus +purior electro campum petit amnis; at ima +solvuntur latera atque oculos stupor urguet inertis +ad terramque fluit devexo pondere cervix. +Quid labor aut benefacta iuvant? Quid vomere terras +invertisse gravis? Atqui non Massica Bacchi +munera, non illis epulae nocuere repostae: +frondibus et victu pascuntur simplicis herbae, +pocula sunt fontes liquidi atque exercita cursu +flumina, nec somnos abrumpit cura salubris. +Tempore non alio dicunt regionibus illis +quaesitas ad sacra boves Iunonis et uris +imparibus ductos alta ad donaria currus. +Ergo aegre rastris terram rimantur et ipsis +unguibus infodiunt fruges montisque per altos +contenta cervice trahunt stridentia plaustra. +Non lupus insidias explorat ovilia circum +nec gregibus nocturnus obambulat; acrior illum +cura domat; timidi dammae cervique fugaces +nunc interque canes et circum tecta vagantur. +Iam maris immensi prolem et genus omne natantum +litore in extremo, ceu naufraga corpora, fluctus +proluit; insolitae fugiunt in flumina phocae. +Interit et curvis frustra defensa latebris +vipera et attoniti squamis adstantibus hydri. +Ipsis est aer avibus non aequus et illae +praecipites alta vitam sub nube relinquunt. +Praeterea iam nec mutari pabula refert +artes nocent quaesitaeque; cessere magistri +Phillyrides Chiron Amythaoniusque Melampus. +Saevit et in lucem Stygiis emissa tenebris +pallida Tisiphone Morbos agit ante Metumque, +inque dies avidum surgens caput altius effert: +Balatu pecorum et crebris mugitibus amnes +arentesque sonant ripae collesque supini: +Iamque catervatim dat stragem atque aggerat ipsis +in stabulis turpi dilapsa cadavera tabo +donec humo tegere ac foveis abscondere discunt. +Nam neque erat coriis usus nec viscera quisquam +aut undis abolere potest aut vincere flamma; +ne tondere quidem morbo inluvieque peresa +vellera nec telas possunt attingere putris; +verum etiam invisos si quis temptarat amictus, +ardentes papulae atque immundus olentia sudor +membra sequebatur nec longo deinde moranti +tempore contactos artus sacer ignis edebat. + + + + +PUBLI VERGILI MARONIS +GEORGICON + + +LIBER IV + +Protinus aerii mellis caelestia dona +exsequar: hanc etiam, Maecenas, adspice partem. +Admiranda tibi levium spectacula rerum +magnanimosque duces totiusque ordine gentis +mores et studia et populos et proelia dicam. +In tenui labor; at tenuis non gloria, si quem +numina laeva sinunt auditque vocatus Apollo. + +Principio sedes apibus statioque petenda, +quo neque sit ventis aditus---nam pabula venti +ferre domum prohibent---neque oves haedique petulci +floribus insultent aut errans bucula campo +decutiat rorem et surgentes atterat herbas. +Absint et picti squalentia terga lacerti +pinguibus a stabulis meropesque aliaeque volucres +et manibus Procne pectus signata cruentis; +omnia nam late vastant ipsasque volantes +ore ferunt dulcem nidis immitibus escam. +At liquidi fontes et stagna virentia musco +adsint et tenuis fugiens per gramina rivus, +palmaque vestibulum aut ingens oleaster inumbret, +ut, cum prima novi ducent examina reges +vere suo ludetque favis emissa iuventus, +vicina invitet decedere ripa calori, +obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos. +In medium, seu stabit iners seu profluet umor, +transversas salices et grandia conice saxa, +pontibus ut crebris possint consistere et alas +pandere ad aestivum solem, si forte morantes +sparserit aut praeceps Neptuno immerserit Eurus. +Haec circum casiae virides et olentia late +serpylla et graviter spirantis copia thymbrae +floreat inriguumque bibant violaria fontem. +Ipsa autem, seu corticibus tibi suta cavatis, +seu lento fuerint alvaria vimine texta, +angustos habeant aditus: nam frigore mella +cogit hiems, eademque calor liquefacta remittit. +Utraque vis apibus pariter metuenda; neque illae +nequiquam in tectis certatim tenuia cera +spiramenta linunt fucoque et floribus oras +explent collectumque haec ipsa ad munera gluten +et visco et Phrygiae servant pice lentius Idae. +Saepe etiam effossis, si vera est fama, latebris +sub terra fovere larem, penitusque repertae +pumicibusque cavis exesaeque arboris antro. +Tu tamen et levi rimosa cubilia limo +ungue fovens circum et raras superinice frondes. +Neu propius tectis taxum sine, neve rubentes +ure foco cancros, altae neu crede paludi, +aut ubi odor caeni gravis aut ubi concava pulsu +saxa sonant vocisque offensa resultat imago. + +Quod superest, ubi pulsam hiemem sol aureus egit +sub terras caelumque aestiva luce reclusit, +illae continuo saltus silvasque peragrant +purpureosque metunt flores et flumina libant +summa leves. Hinc nescio qua dulcedine laetae +progeniem nidosque fovent, hinc arte recentes +excudunt ceras et mella tenacia fingunt. +Hinc ubi iam emissum caveis ad sidera caeli +nare per aestatem liquidam suspexeris agmen +obscuramque trahi vento mirabere nubem, +contemplator: aquas dulces et frondea semper +tecta petunt. Huc tu iussos adsperge sapores, +trita melisphylla et cerinthae ignobile gramen, +tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum. +ipsae consident medicatis sedibus, ipsae +intima more suo sese in cunabula condent. + +Sin autem ad pugnam exierint, nam saepe duobus +regibus incessit magno discordia motu, +continuoque animos vulgi et trepidantia bello +corda licet longe praesciscere; namque morantes +Martius ille aeris rauci canor increpat et vox +auditur fractos sonitus imitata tubarum; +tum trepidae inter se coeunt pennisque coruscant +spiculaque exacuunt rostris aptantque lacertos +et circa regem atque ipsa ad praetoria densae +miscentur magnisque vocant clamoribus hostem. +Ergo ubi ver nactae sudum camposque patentes, +erumpunt portis; concurritur, aethere in alto +fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem +praecipitesque cadunt; non densior aere grando, +nec de concussa tantum pluit ilice glandis. +ipsi per medias acies insignibus alis +ingentes animos angusto in pectore versant, +usque adeo obnixi non cedere, dum gravis aut hos +aut hos versa fuga victor dare terga subegit. +Hi motus animorum atque haec certamina tanta +pulveris exigui iactu compressa quiescent. +Verum ubi ductores acie revocaveris ambo, +deterior qui visus, eum, ne prodigus obsit, +dede neci; melior vacua sine regnet in aula. +Alter erit maculis auro squalentibus ardens; +nam duo sunt genera: hic melior, insignis et ore +et rutilis clarus squamis, ille horridus alter +desidia latamque trahens inglorius alvum. + +Ut binae regum facies, ita corpora plebis. +Namque aliae turpes horrent, ceu pulvere ab alto +cum venit et sicco terram spuit ore viator +aridus; elucent aliae et fulgore coruscant +ardentes auro et paribus lita corpora guttis. +Haec potior suboles, hinc caeli tempore certo +dulcia mella premes, nec tantum dulcia, quantum +et liquida et durum Bacchi domitura saporem. + +At cum incerta volant caeloque examina ludunt +contemnuntque favos et frigida tecta relinquunt, +instabiles animos ludo prohibebis inani. +Nec magnus prohibere labor: tu regibus alas +eripe; non illis quisquam cunctantibus altum +ire iter aut castris audebit vellere signa. +Invitent croceis halantes floribus horti +et custos furum atque avium cum falce saligna +Hellespontiaci servet tutela Priapi. +Ipse thymum pinosque ferens de montibus altis +tecta serat late circum, cui talia curae; +ipse labore manum duro terat, ipse feraces +figat humo plantas et amicos inriget imbres. + +Atque equidem, extremo ni iam sub fine laborum +vela traham et terris festinem advertere proram, +forsitan et, pingues hortos quae cura colendi +ornaret, canerem, biferique rosaria Paesti, +quoque modo potis gauderent intiba rivis +et virides apio ripae, tortusque per herbam +cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem +narcissum aut flexi tacuissem vimen acanthi +pallentesque hederas et amantes litora myrtos. +Namque sub Oebaliae memini me turribus arcis, +qua niger umectat flaventia culta Galaesus, +Corycium vidisse senem, cui pauca relicti +iugera ruris erant, nec fertilis illa iuvencis +nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho. +Hic rarum tamen in dumis olus albaque circum +lilia verbenasque premens vescumque papaver +regum aequabat opes animis seraque revertens +nocte domum dapibus mensas onerabat inemptis. +Primus vere rosam atque autumno carpere poma, +et cum tristis hiems etiamnum frigore saxa +rumperet et glacie cursus frenaret aquarum, +ille comam mollis iam tondebat hyacinthi +aestatem increpitans seram Zephyrosque morantes. +Ergo apibus fetis idem atque examine multo +primus abundare et spumantia cogere pressis +mella favis; illi tiliae atque uberrima pinus, +quotque in flore novo pomis se fertilis arbos +induerat, totidem autumno matura tenebat. +Ille etiam seras in versum distulit ulmos +eduramque pirum et spinos iam pruna ferentes +iamque ministrantem platanum potantibus umbras. +Verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis +praetereo atque aliis post me memoranda relinquo. + +Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse +addidit, expediam, pro qua mercede canoros +Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae +Dictaeo caeli regem pavere sub antro. +Solae communes natos, consortia tecta +urbis habent magnisque agitant sub legibus aevum, +et patriam solae et certos novere penates, +venturaeque hiemis memores aestate laborem +experiuntur et in medium quaesita reponunt. +Namque aliae victu invigilant et foedere pacto +exercentur agris; pars intra saepta domorum +Narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten +prima favis ponunt fundamina, deinde tenaces +suspendunt ceras: aliae spem gentis adultos +educunt fetus, aliae purissima mella +stipant et liquido distendunt nectare cellas. +Sunt quibus ad portas cecidit custodia sorti, +inque vicem speculantur aquas et nubila caeli +aut onera accipiunt venientum aut agmine facto +ignavum fucos pecus a praesepibus arcent. +Fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella. +ac veluti lentis Cyclopes fulmina massis +cum properant, alii taurinis follibus auras +accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt +aera lacu; gemit impositis incudibus Aetna; +illi inter sese magna vi bracchia tollunt +in numerum versantque tenaci forcipe ferrum: +non aliter, si parva licet componere magnis, +Cecropias innatus apes amor urget habendi, +munere quamque suo. Grandaevis oppida curae +et munire favos et daedala fingere tecta. +At fessae multa referunt se nocte minores, +crura thymo plenae; pascuntur et arbuta passim +et glaucas salices casiamque crocumque rubentem +et pinguem tiliam et ferrugineos hyacinthos. +Omnibus una quies operum, labor omnibus unus: +mane ruunt portis; nusquam mora; rursus easdem +vesper ubi e pastu tandem decedere campis +admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant; +fit sonitus, mussantque oras et limina circum. +Post, ubi iam thalamis se composuere, siletur +in noctem fessosque sopor suus occupat artus. +Nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt +longius aut credunt caelo adventantibus Euris, +sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur, +excursusque breves temptant et saepe lapillos, +ut cumbae instabiles fluctu iactante saburram, +tollunt, his sese per inania nubila librant. +Illum adeo placuisse apibus mirabere morem, +quod neque concubitu indulgent nec corpora segnes +in Venerem solvunt aut fetus nixibus edunt: +verum ipsae e foliis natos, e suavibus herbis +ore legunt, ipsae regem parvosque Quirites +sufficiunt aulasque et cerea regna refigunt. +*Saepe etiam duris errando in cotibus alas +attrivere ultroque animam sub fasce dedere: +tantus amor florum et generandi gloria mellis. +Ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi +excipiat, neque enim plus septima ducitur aestas, +at genus immortale manet multosque per annos +stat fortuna domus et avi numerantur avorum. +Praeterea regem non sic Aegyptus et ingens +Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes +observant. Rege incolumi mens omnibus una est; +amisso rupere fidem constructaque mella +diripuere ipsae et crates solvere favorum. +Ille operum custos, illum admiruntur et omnes +circumstant fremitu denso stipantque frequentes +et saepe attollunt umeris et corpora bello +obiectant pulchramque petunt per vulnera mortem. + +His quidam signis atque haec exempla secuti +esse apibus partem divinae mentis et haustus +aetherios dixere; deum namque ire per omnes +terrasque tractusque maris caelumque profundum. +Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum, +quemque sibi tenues nascentem arcessere vitas; +scilicet huc reddi deinde ac resoluta referri +omnia nec morti esse locum, sed viva volare +sideris in numerum atque alto succedere caelo. + +Siquando sedem angustam servataque mella +thesauris relines, prius haustu sparsus aquarum +ora fove fumosque manu praetende sequaces. +Bis gravidos cogunt fetus, duo tempora messis, +Taygete simul os terris ostendit honestum +Pleas et Oceani spretos pede reppulit amnes, +aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi +tristior hibernas caelo descendit in undas. +Illis ira modum supra est, laesaeque venenum +morsibus inspirant et spicula caeca relinquunt +adfixae venis animasque in vulnere ponunt. +Sin duram metues hiemem parcesque futuro +contunsosque animos et res miserabere fractas, +at suffire thymo cerasque recidere inanes +quis dubitet? nam saepe favos ignotus adedit +stellio et lucifugis congesta cubilia blattis +immunisque sedens aliena ad pabula fucus +aut asper crabro imparibus se immiscuit armis, +aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae +laxos in foribus suspendit aranea casses. +Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes +incumbent generis lapsi sarcire ruinas +complebuntque foros et floribus horrea texent. + +Si vero, quoniam casus apibus quoque nostros +vita tulit, tristi languebunt corpora morbo--- +quod iam non dubiis poteris cognoscere signis: +continuo est aegris alius color, horrida vultum +deformat macies, tum corpora luce carentum +exportant tectis et tristia funera ducunt; +aut illae pedibus conexae ad limina pendent, +aut intus clausis cunctantur in aedibus, omnes +ignavaeque fame et contracto frigore pigrae. +Tum sonus auditur gravior, tractimque susurrant, +frigidus ut quondam silvis immurmurat Auster, +ut mare sollicitum stridit refluentibus undis, +aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis: +hic iam galbaneos suadebo incendere odores +mellaque harundineis inferre canalibus, ultro +hortantem et fessas ad pabula nota vocantem. +Proderit et tunsum gallae admiscere saporem +Arentesque rosas aut igni pinguia multo +defruta vel psithia passos de vite racemos +Cecropiumque thymum et grave olentia centaurea. +Est etiam flos in pratis, cui nomen amello +fecere agricolae, facilis quaerentibus herba; +namque uno ingentem tollit de caespite silvam, +aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum +funduntur, violae sublucet purpura nigrae; +[saepe deum nexis ornatae torquibus arae;] +asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum +pastores et curva legunt prope flumina Mellae. +Huius odorato radices incoque Baccho +pabulaque in foribus plenis adpone canistris. + +Sed siquem proles subito defecerit omnis, +nec genus unde novae stirpis revocetur habebit, +tempus et Arcadii memoranda inventa magistri +pandere, quoque modo caesis iam saepe iuvencis +insincerus apes tulerit cruor. Altius omnem +expediam prima repetens ab origine famam. +Nam qua Pellaei gens fortunata Canopi +accolit effuso stagnantem flumine Nilum +et circum pictis vehitur sua rura phaselis, +quaque pharetratae vicinia Persidis urget, +[et viridem Aegyptum nigra fecundat harena, +et diversa ruens septem discurrit in ora +usque coloratis amnis devexus ab Indis] +omnis in hac certam regio iacit arte salutem. +Exiguus primum atque ipsos contractus in usus +eligitur locus; hunc angustique imbrice tecti +parietibusque premunt artis et quattuor addunt, +quattuor a ventis obliqua luce fenestras. +Tum vitulus bima curvans iam cornua fronte +quaeritur; huic geminae nares et spiritus oris +multa reluctanti obstruitur, plagisque perempto +tunsa per integram solvuntur viscera pellem. +Sic positum in clauso linquunt et ramea costis +subiciunt fragmenta, thymum casiasque recentes. +Hoc geritur Zephyris primum impellentibus undas, +ante novis rubeant quam prata coloribus, ante +garrula quam tignis nidum suspendat hirundo. +Interea teneris tepefactus in ossibus umor +aestuat et visenda modis animalia miris, +trunca pedum primo, mox et stridentia pennis, +miscentur tenuemque magis magis aera carpunt, +donec, ut aestivis effusus nubibus imber, +erupere aut ut nervo pulsante sagittae, +prima leves ineunt si quando proelia Parthi. + +Quis deus hanc, Musae, quis nobis extudit artem? +Unde nova ingressus hominum experientia cepit? +Pastor Aristaeus fugiens Peneia Tempe, +amissis, ut fama, apibus morboque fameque, +tristis ad extremi sacrum caput adstitit amnis +multa querens atque hac adfatus voce parentem: +`Mater, Cyrene mater, quae gurgitis huius +ima tenes, quid me praeclara stirpe deorum, +si modo, quem perhibes, pater est Thymbraeus Apollo, +invisum fatis genuisti? aut quo tibi nostri +pulsus amor? quid me caelum sperare iubebas? +En etiam hunc ipsum vitae mortalis honorem, +quem mihi vix frugum et pecudum custodia sollers +omnia temptanti extuderat, te matre relinquo. +Quin age et ipsa manu felices erue silvas, +fer stabulis inimicum ignem atque interfice messes, +ure sata et validam in vites molire bipennem, +tanta meae si te ceperunt taedia laudis.' +At mater sonitum thalamo sub fluminis alti +sensit. Eam circum Milesia vellera Nymphae +carpebant hyali saturo fucata colore, +drymoque Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque, +caesariem effusae nitidam per candida colla, +Nesaee Spioque Thaliaque Cymodoceque, +Cydippeque et flava Lycorias, altera virgo, +altera tum primos Lucinae experta labores, +Clioque et Beroe soror, Oceanitides ambae, +ambae auro, pictis incinctae pellibus ambae, +atque Ephyre atque Opis et Asia Deiopea +et tandem positis velox Arethusa sagittis. +Inter quas curam Clymene narrabat inanem +Vulcani Martisque dolos et dulcia furta, +aque Chao densos divum numerabat amores +carmine quo captae dum fusis mollia pensa +devolvunt, iterum maternas impulit aures +luctus Aristaei, vitreisque sedilibus omnes +obstipuere; sed ante alias Arethusa sorores +prospiciens summa flavum caput extulit unda +et procul: `O gemitu non frustra exterrita tanto, +Cyrene soror, ipse tibi, tua maxima cura, +tristis Aristaeus Penei genitoris ad undam +stat lacrimans et te crudelem nomine dicit.' +Huic percussa nova mentem formidine mater, +`duc, age, duc ad nos; fas illi limina divum +tangere,' ait. Simul alta iubet discedere late +flumina, qua iuvenis gressus inferret. At illum +curvata in montis faciem circumstetit unda +accepitque sinu vasto misitque sub amnem. +Iamque domum mirans genetricis et umida regna +speluncisque lacus clausos lucosque sonantes +ibat et ingenti motu stupefactus aquarum +omnia sub magna labentia flumina terra +spectabat diversa locis, Phasimque Lycumque +et caput, unde altus primum se erumpit Enipeus +unde pater Tiberinus et unde Aniena fluenta +saxosusque sonans Hypanis Mysusque Caicus, +et gemina auratus taurino cornua vultu +Eridanus, quo non alius per pinguia culta +in mare purpureum violentior effluit amnis. +Postquam est in thalami pendentia pumice tecta +perventum et nati fletus cognovit inanes +Cyrene, manibus liquidos dant ordine fontes +germanae tonsisque ferunt mantelia villis; +pars epulis onerant mensas et plena reponunt +pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae; +et mater, `Cape Maeonii carchesia Bacchi: +Oceano libemus,' ait. Simul ipsa precatur +Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores +centum quae silvas, centum quae flumina servant. +Ter liquido ardentem perfundit nectare Vestam, +ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit. +Omine quo firmans animum sic incipit ipsa: + +`Est in Carphatio Neptuni gurgite vates +caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor +et iuncto bipedum curru metitur equorum. +Hic nunc Emathiae portus patriamque revisit +Pallenen, hunc et Nymphae veneramur et ipse +grandaevus Nereus; novit namque omnia vates, +quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur; +quippe ita Neptuno visum est, immania cuius +armenta et turpes pascit sub gurgite phocas. +Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem +expediat morbi causam eventusque secundet. +Nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum +orando flectes; vim duram et vincula capto +tende; doli circum haec demum frangentur inanes. +Ipsa ego, te, medios cum sol accenderit aestus, +cum sitiunt herbae et pecori iam gratior umbra est, +in secreta senis ducam, quo fessus ab undis +se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem. +Verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis, +tum variae eludent species atque ora ferarum +Fiet enim subito sus horridus atraque tigris +squamosusque draco et fulva cervice leaena, +aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis +excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit. +Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes, +tanto, nate, magis contende tenacia vincla, +donec talis erit mutato corpore, qualem +videris, incepto tegeret cum lumina somno. + +Haec ait et liquidum ambrosiae defundit odorem, +quo totum nati corpus perduxit; at illi +dulcis compositis spiravit crinibus aura +atque habilis membris venit vigor. Est specus ingens +exesi latere in montis, quo plurima vento +cogitur inque sinus scindit sese unda reductos, +deprensis olim statio tutissima nautis; +intus se vasti Proteus tegit obice saxi. +Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha +collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit. +Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos +ardebat, caelo et medium sol igneus orbem +hauserat; arebant herbae et cava flumina siccis +faucibus ad limum radii tepefacta coquebant: +cum Proteus consueta petens e fluctibus antra +ibat; eum vasti circum gens umida ponti +exsultans rorem late dispergit amarum. +Sternunt se somno diversae in litore phocae. +Ipse, velut stabuli custos in montibus olim, +vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit, +auditisque lupos acuunt balatibus agni, +considit scopulo medius numerumque recenset. +Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas, +vix defessa senem passus componere membra +cum clamore ruit magno manicisque iacentem +occupat. Ille suae contra non immemor artis +omnia transformat sese in miracula rerum, +ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem. +Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus +in sese redit atque hominis tandem ore locutus: +`Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras +iussit adire domos? Quidve hinc petis?' inquit. At ille: +`Scis, Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam +sed tu desine velle. Deum praecepta secuti +venimus hinc lapsis quaesitum oracula rebus. +Tantum effatus. Ad haec vates vi denique multa +ardentes oculos intorsit lumine glauco +et graviter frendens sic fatis ora resolvit. + +Non te nullius exercent numinis irae; +magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus +haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant, +suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit. +Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps, +immanem ante pedes hydrum moritura puella +servantem ripas alta non vidit in herba. +At chorus aequalis Dryadum clamore supremos +implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces +altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus +atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia. +Ipse cava solans aegrum testudine amorem +te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, +te veniente die, te decedente canebat. +Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis, +et caligantem nigra formidine lucum +ingressus manesque adiit regemque tremendum +nesciaque humanis precibus mansuescere corda. +At cantu commotae Erebi de sedibus imis +umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum, +quam multa in foliis avium se milia condunt +vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber, +matres atque viri defunctaque corpora vita +magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, +impositique rogis iuvenes ante ora parentum, +quos circum limus niger et deformis harundo +Cocyti tardaque palus inamabilis unda +alligat et noviens Styx interfusa coercet. +Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti +tartara caeruleosque implexae crinibus angues +Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora +atque Ixionii vento rota constitit orbis. +Iamque pedem referens casus evaserat omnes; +redditaque Eurydice superas veniebat ad auras, +pone sequens, namque hanc dederat Proserpina legem, +cum subita incautum dementia cepit amantem, +ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes. +Restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa +immemor heu! victusque animi respexit. Ibi omnis +effusus labor atque immitis rupta tyranni +foedera, terque fragor stagnis auditus Avernis. +Illa, Quis et me, inquit, miseram et te perdidit, Orpheu, +quis tantus furor? En iterum crudelia retro +Fata vocant, conditque natantia lumina somnus. +Iamque vale: feror ingenti circumdata nocte +invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas! +dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras +commixtus tenues, fugit diversa, neque illum, +prensantem nequiquam umbras et multa volentem +dicere, praeterea vidit, nec portitor Orci +amplius obiectam passus transire paludem. +Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret? +Quo fletu Manis, quae numina voce moveret? +Illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba. +Septem illum totos perhibent ex ordine menses +rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam +flesse sibi et gelidis haec evolvisse sub antris +mulcentem tigres et agentem carmine quercus; +qualis populea maerens philomela sub umbra +amissos queritur fetus, quos durus arator +observans nido implumes detraxit; at illa +flet noctem ramoque sedens miserabile carmen +integrat et maestis late loca questibus implet. +Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei. +Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem +arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis +lustrabat raptam Eurydicen atque inrita Ditis +dona querens; spretae Ciconum quo munere matres +inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi +discerptum latos iuvenem sparsere per agros. +Tum quoque marmorea caput a cervice revulsum +gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus +volveret, Eurydicen vox ipsa et frigida lingua +ah miseram Eurydicen! anima fugiente vocabat: +Eurydicen toto referebant flumine ripae. + +Haec Proteus, et se iactu dedit aequor in altum, +quaque dedit, spumantem undam sub vertice torsit. +At non Cyrene; namque ultro adfata timentem: + +`Nate, licet tristes animo deponere curas. +Haec omnis morbi causa; hinc miserabile Nymphae, +cum quibus illa choros lucis agitabat in altis, +exitium misere apibus. Tu munera supplex +tende petens pacem et faciles venerare Napaeas; +namque dabunt veniam votis irasque remittent. +Sed modus orandi qui sit, prius ordine dicam. +Quattuor eximios praestanti corpore tauros, +qui tibi nunc viridis depascunt summa Lycaei, +delige et intacta totidem cervice iuvencas. +Quattuor his aras alta ad delubra dearum +constitue et sacrum iugulis demitte cruorem, +corporaque ipsa boum frondoso desere luco. +Post, ubi nona suos Aurora ostenderit ortus, +inferias Orphei Lethaea papavera mittes +et nigram mactabis ovem lucumque revises: +placatam Eurydicen vitula venerabere caesa. + +Haud mora; continuo matris praecepta facessit; +ad delubra venit, monstratas excitat aras, +quattuor eximios praestanti corpore tauros +ducit et intacta totidem cervice iuvencas. +Post, ubi nona suos Aurora induxerat ortus, +inferias Orphei mittit lucumque revisit. +Hic vero subitum ac dictu mirabile monstrum +adspiciunt, liquefacta boum per viscera toto +stridere apes utero et ruptis effervere costis, +immensasque trahi nubes, iamque arbore summa +confluere et lentis uvam demittere ramis. + +Haec super arvorum cultu pecorumque canebam +et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum +fulminat Euphraten bello victorque volentes +per populos dat iura viamque adfectat Olympo. +Illo Vergilium me tempore dulcis alebat +Parthenope studiis florentem ignobilis oti, +carmina qui lusi pastorum audaxque iuventa, +Tityre, te patulae cecini sub tegmine fagi. + + +End of the Project Gutenberg's Georgics in Latin + + + diff --git a/old/georl10.zip b/old/georl10.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7ff3b05 --- /dev/null +++ b/old/georl10.zip |