diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 05:14:35 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 05:14:35 -0700 |
| commit | a1674810e113e2870e48d134812122557ee10e78 (patch) | |
| tree | 6c9ba0adf55405d744953c1ccf44a542fe781d2f /old/georl10.txt | |
Diffstat (limited to 'old/georl10.txt')
| -rw-r--r-- | old/georl10.txt | 2551 |
1 files changed, 2551 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/georl10.txt b/old/georl10.txt new file mode 100644 index 0000000..c3696b5 --- /dev/null +++ b/old/georl10.txt @@ -0,0 +1,2551 @@ +***The Project Gutenberg Etext of Vergil's Georgics in Latin*** + + +Please take a look at the important information in this header. +We encourage you to keep this file on your own disk, keeping an +electronic path open for the next readers. Do not remove this. + + +**Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts** + +**Etexts Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971** + +*These Etexts Prepared By Hundreds of Volunteers and Donations* + +Information on contacting Project Gutenberg to get Etexts, and +further information is included below. We need your donations. + + +Vergil's Georgics in Latin + +March, 1995 [Etext #231] + + +***The Project Gutenberg Etext of Vergil's Georgics in Latin*** +*****This file should be named georl10.txt or georl10.zip****** + +Corrected EDITIONS of our etexts get a new NUMBER, georl11.txt. +VERSIONS based on separate sources get new LETTER, georl10a.txt. + + +We are now trying to release all our books one month in advance +of the official release dates, for time for better editing. + +Please note: neither this list nor its contents are final till +midnight of the last day of the month of any such announcement. +The official release date of all Project Gutenberg Etexts is at +Midnight, Central Time, of the last day of the stated month. A +preliminary version may often be posted for suggestion, comment +and editing by those who wish to do so. To be sure you have an +up to date first edition [xxxxx10x.xxx] please check file sizes +in the first week of the next month. Since our ftp program has +a bug in it that scrambles the date [tried to fix and failed] a +look at the file size will have to do, but we will try to see a +new copy has at least one byte more or less. + + +Information about Project Gutenberg (one page) + +We produce about two million dollars for each hour we work. The +fifty hours is one conservative estimate for how long it we take +to get any etext selected, entered, proofread, edited, copyright +searched and analyzed, the copyright letters written, etc. This +projected audience is one hundred million readers. If our value +per text is nominally estimated at one dollar then we produce $4 +million dollars per hour this year as we release some eight text +files per month: thus upping our productivity from $2 million. + +The Goal of Project Gutenberg is to Give Away One Trillion Etext +Files by the December 31, 2001. [10,000 x 100,000,000=Trillion] +This is ten thousand titles each to one hundred million readers, +which is 10% of the expected number of computer users by the end +of the year 2001. + +We need your donations more than ever! + +All donations should be made to "Project Gutenberg/IBC", and are +tax deductible to the extent allowable by law ("IBC" is Illinois +Benedictine College). (Subscriptions to our paper newsletter go +to IBC, too) + +For these and other matters, please mail to: + +Project Gutenberg +P. O. Box 2782 +Champaign, IL 61825 + +When all other email fails try our Michael S. Hart, Executive +Director: +hart@vmd.cso.uiuc.edu (internet) hart@uiucvmd (bitnet) + +We would prefer to send you this information by email +(Internet, Bitnet, Compuserve, ATTMAIL or MCImail). + +****** +If you have an FTP program (or emulator), please +FTP directly to the Project Gutenberg archives: +[Mac users, do NOT point and click. . .type] + +ftp mrcnext.cso.uiuc.edu +login: anonymous +password: your@login +cd etext/etext90 through /etext95 +or cd etext/articles [get suggest gut for more information] +dir [to see files] +get or mget [to get files. . .set bin for zip files] +GET INDEX?00.GUT +for a list of books +and +GET NEW GUT for general information +and +MGET GUT* for newsletters. + +**Information prepared by the Project Gutenberg legal advisor** +(Three Pages) + + +***START**THE SMALL PRINT!**FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS**START*** +Why is this "Small Print!" statement here? You know: lawyers. +They tell us you might sue us if there is something wrong with +your copy of this etext, even if you got it for free from +someone other than us, and even if what's wrong is not our +fault. So, among other things, this "Small Print!" statement +disclaims most of our liability to you. It also tells you how +you can distribute copies of this etext if you want to. + +*BEFORE!* YOU USE OR READ THIS ETEXT +By using or reading any part of this PROJECT GUTENBERG-tm +etext, you indicate that you understand, agree to and accept +this "Small Print!" statement. If you do not, you can receive +a refund of the money (if any) you paid for this etext by +sending a request within 30 days of receiving it to the person +you got it from. If you received this etext on a physical +medium (such as a disk), you must return it with your request. + +ABOUT PROJECT GUTENBERG-TM ETEXTS +This PROJECT GUTENBERG-tm etext, like most PROJECT GUTENBERG- +tm etexts, is a "public domain" work distributed by Professor +Michael S. Hart through the Project Gutenberg Association at +Illinois Benedictine College (the "Project"). Among other +things, this means that no one owns a United States copyright +on or for this work, so the Project (and you!) can copy and +distribute it in the United States without permission and +without paying copyright royalties. Special rules, set forth +below, apply if you wish to copy and distribute this etext +under the Project's "PROJECT GUTENBERG" trademark. + +To create these etexts, the Project expends considerable +efforts to identify, transcribe and proofread public domain +works. Despite these efforts, the Project's etexts and any +medium they may be on may contain "Defects". Among other +things, Defects may take the form of incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged +disk or other etext medium, a computer virus, or computer +codes that damage or cannot be read by your equipment. + +LIMITED WARRANTY; DISCLAIMER OF DAMAGES +But for the "Right of Replacement or Refund" described below, +[1] the Project (and any other party you may receive this +etext from as a PROJECT GUTENBERG-tm etext) disclaims all +liability to you for damages, costs and expenses, including +legal fees, and [2] YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE OR +UNDER STRICT LIABILITY, OR FOR BREACH OF WARRANTY OR CONTRACT, +INCLUDING BUT NOT LIMITED TO INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE +OR INCIDENTAL DAMAGES, EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE +POSSIBILITY OF SUCH DAMAGES. + +If you discover a Defect in this etext within 90 days of +receiving it, you can receive a refund of the money (if any) +you paid for it by sending an explanatory note within that +time to the person you received it from. If you received it +on a physical medium, you must return it with your note, and +such person may choose to alternatively give you a replacement +copy. If you received it electronically, such person may +choose to alternatively give you a second opportunity to +receive it electronically. + +THIS ETEXT IS OTHERWISE PROVIDED TO YOU "AS-IS". NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, ARE MADE TO YOU AS +TO THE ETEXT OR ANY MEDIUM IT MAY BE ON, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR A +PARTICULAR PURPOSE. + +Some states do not allow disclaimers of implied warranties or +the exclusion or limitation of consequential damages, so the +above disclaimers and exclusions may not apply to you, and you +may have other legal rights. + +INDEMNITY +You will indemnify and hold the Project, its directors, +officers, members and agents harmless from all liability, cost +and expense, including legal fees, that arise directly or +indirectly from any of the following that you do or cause: +[1] distribution of this etext, [2] alteration, modification, +or addition to the etext, or [3] any Defect. + +DISTRIBUTION UNDER "PROJECT GUTENBERG-tm" +You may distribute copies of this etext electronically, or by +disk, book or any other medium if you either delete this +"Small Print!" and all other references to Project Gutenberg, +or: + +[1] Only give exact copies of it. Among other things, this + requires that you do not remove, alter or modify the + etext or this "small print!" statement. You may however, + if you wish, distribute this etext in machine readable + binary, compressed, mark-up, or proprietary form, + including any form resulting from conversion by word pro- + cessing or hypertext software, but only so long as + *EITHER*: + + [*] The etext, when displayed, is clearly readable, and + does *not* contain characters other than those + intended by the author of the work, although tilde + (~), asterisk (*) and underline (_) characters may + be used to convey punctuation intended by the + author, and additional characters may be used to + indicate hypertext links; OR + + [*] The etext may be readily converted by the reader at + no expense into plain ASCII, EBCDIC or equivalent + form by the program that displays the etext (as is + the case, for instance, with most word processors); + OR + + [*] You provide, or agree to also provide on request at + no additional cost, fee or expense, a copy of the + etext in its original plain ASCII form (or in EBCDIC + or other equivalent proprietary form). + +[2] Honor the etext refund and replacement provisions of this + "Small Print!" statement. + +[3] Pay a trademark license fee to the Project of 20% of the + net profits you derive calculated using the method you + already use to calculate your applicable taxes. If you + don't derive profits, no royalty is due. Royalties are + payable to "Project Gutenberg Association / Illinois + Benedictine College" within the 60 days following each + date you prepare (or were legally required to prepare) + your annual (or equivalent periodic) tax return. + +WHAT IF YOU *WANT* TO SEND MONEY EVEN IF YOU DON'T HAVE TO? +The Project gratefully accepts contributions in money, time, +scanning machines, OCR software, public domain etexts, royalty +free copyright licenses, and every other sort of contribution +you can think of. Money should be paid to "Project Gutenberg +Association / Illinois Benedictine College". + +This "Small Print!" by Charles B. Kramer, Attorney +Internet (72600.2026@compuserve.com); TEL: (212-254-5093) +*END*THE SMALL PRINT! FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS*Ver.04.29.93*END* + + + + + +PUBLI VERGILI MARONIS +GEORGICON + + + +LIBER I + +Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram +vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis +conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo +sit pecori, apibus quanta experientia parcis, +hinc canere incipiam. Vos, o clarissima mundi +lumina, labentem caelo quae ducitis annum, +Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus +Chaoniam pingui glandem mutavit arista, +poculaque inventis Acheloia miscuit uvis; +et vos, agrestum praesentia numina, Fauni, +ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae: +Munera vestra cano. Tuque o, cui prima frementem +fudit equum magno tellus percussa tridenti, +Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae +ter centum nivei tondent dumeta iuvenci; +ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei, +Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae, +adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva +inventrix, uncique puer monstrator aratri, +et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum, +dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri, +quique novas alitis non ullo semine fruges, +quique satis largum caelo demittitis imbrem; +tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum +concilia, incertum est, urbisne invisere, Caesar, +terrarumque velis curam et te maximus orbis +auctorem frugum tempestatumque potentem +accipiat, cingens materna tempora myrto, +an deus inmensi venias maris ac tua nautae +numina sola colant, tibi serviat ultima Thule +teque sibi generum Tethys emat omnibus undis, +anne novum tardis sidus te mensibus addas, +qua locus Erigonen inter Chelasque sequentis +panditur---ipse tibi iam bracchia contrahit ardens +Scorpius et caeli iusta plus parte reliquit--- +quidquid eris,---nam te nec sperant Tartara regem +nec tibi regnandi veniat tam dira cupido, +quamvis Elysios miretur Graecia campos +nec repetita sequi curet Proserpina matrem--- +da facilem cursum atque audacibus adnue coeptis +ignarosque viae mecum miseratus agrestis +ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari. + +Vere novo, gelidus canis cum montibus humor +liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit, +depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro +ingemere et sulco attritus splendescere vomer. +Illa seges demum votis respondet avari +agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit; +illius inmensae ruperunt horrea messes. +At prius ignotum ferro quam scindimus aequor, +ventos et varium caeli praediscere morem +cura sit ac patrios cultusque habitusque locorum +et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset. +Hic segetes, illic veniunt felicius uvae, +arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt +gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores, +India mittit ebur, molles sua tura Sabaei, +at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus +castorea, Eliadum palmas Epiros equarum. +Continuo has leges aeternaque foedera certis +inposuit natura locis, quo tempore primum +Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem, +unde homines nati, durum genus. Ergo age, terrae +pingue solum primis extemplo a mensibus anni +fortes invertant tauri glaebasque iacentis +pulverulenta coquat maturis solibus aestas; +at si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum +Arcturum tenui sat erit suspendere sulco: +illic, officiant laetis ne frugibus herbae, +hic, sterilem exiguus ne deserat humor harenam. + +Alternis idem tonsas cessare novalis +et segnem patiere situ durescere campum; +aut ibi flava seres mutato sidere farra, +unde prius laetum siliqua quassante legumen +aut tenuis fetus viciae tristisque lupini +sustuleris fragilis calamos silvamque sonantem. +Urit enim lini campum seges, urit avenae, +urunt Lethaeo perfusa papavera somno: +sed tamen alternis facilis labor, arida tantum +ne saturare fimo pingui pudeat sola neve +effetos cinerem inmundum iactare per agros. +Sic quoque mutatis requiescunt fetibus arva; +nec nulla interea est inaratae gratia terrae. +Saepe etiam sterilis incendere profuit agros +atque levem stipulam crepitantibus urere flammis: +sive inde occultas viris et pabula terrae +pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem +excoquitur vitium atque exsudat inutilis humor, +seu pluris calor ille vias et caeca relaxat +spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas, +seu durat magis et venas adstringit hiantis, +ne tenues pluviae rapidive potentia solis +acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat. +Multum adeo, rastris glaebas qui frangit inertis +vimineasque trahit cratis, iuvat arva, neque illum +flava Ceres alto nequiquam spectat Olympo; +et qui, proscisso quae suscitat aequore terga, +rursus in obliquum verso perrumpit aratro, +exercetque frequens tellurem atque imperat arvis. +Humida solstitia atque hiemes orate serenas, +agricolae; hiberno laetissima pulvere farra, +laetus ager: nullo tantum se Mysia cultu +iactat et ipsa suas mirantur Gargara messis. +Quid dicam, iacto qui semine comminus arva +insequitur cumulosque ruit male pinguis harenae +deinde satis fluvium inducit rivosque sequentis +et, cum exustus ager morientibus aestuat herbis, +ecce supercilio clivosi tramitis undam +elicit. illa cadens raucum per levia murmur +saxa ciet, scatebrisque arentia temperat arva. +Quid qui, ne gravidis procumbat culmus aristis, +luxuriem segetum tenera depascit in herba, +cum primum sulcos aequant sata. quique paludis +collectum humorem bibula deducit harena. +Praesertim incertis si mensibus amnis abundans +exit et obducto late tenet omnia limo, +unde cavae tepido sudant humore lacunae. + +Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores +versando terram experti, nihil inprobus anser +Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris +officiunt aut umbra nocet. Pater ipse colendi +haud facilem esse viam voluit, primusque per artem +movit agros curis acuens mortalia corda +nec torpere gravi passus sua regna veterno. +Ante Iovem nulli subigebant arva coloni; +ne signare quidem aut partiri limite campum +fas erat: in medium quaerebant ipsaque tellus +omnia liberius nullo poscente ferebat. +Ille malum virus serpentibus addidit atris +praedarique lupos iussit pontumque moveri, +mellaque decussit foliis ignemque removit +et passim rivis currentia vina repressit, +ut varias usus meditando extunderet artis +paulatim et sulcis frumenti quaereret herbam. +[Ut silicis venis abstrusum excuderet ignem.] +Tunc alnos primum fluvii sensere cavatas; +navita tum stellis numeros et nomina fecit, +Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton; +tum laqueis captare feras et fallere visco +inventum et magnos canibus circumdare saltus; +atque alius latum funda iam verberat amnem +alta petens, pelagoque alius trahit humida lina; +tum ferri rigor atque argutae lamina serrae,--- +nam primi cuneis scindebant fissile lignum +tum variae venere artes. Labor omnia vicit +inprobus et duris urgens in rebus egestas. +Prima Ceres ferro mortalis vertere terram +instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae +deficerent silvae et victum Dodona negaret. +Mox et frumentis labor additus, ut mala culmos +esset robigo segnisque horreret in arvis +carduus; intereunt segetes, subit aspera silva, +lappaeque tribolique, interque nitentia culta +infelix lolium et steriles dominantur avenae. +Quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris, +et sonitu terrebis aves, et ruris opaci +falce premes umbras votisque vocaveris imbrem, +heu magnum alterius frustra spectabis acervum, +concussaque famem in silvis solabere quercu. + +Dicendum et, quae sint duris agrestibus arma, +quis sine nec potuere seri nec surgere messes: +vomis et inflexi primum grave robur aratri +tardaque Eleusinae matris volventia plaustra +tribulaque traheaeque et iniquo pondere rastri; +virgea praeterea Celei vilisque supellex, +arbuteae crates et mystica vannus Iacchi. +Omnia quae multo ante memor provisa repones, +si te digna manet divini gloria ruris. +Continuo in silvis magna vi flexa domatur +in burim et curvi formam accipit ulmus aratri. +Huic a stirpe pedes temo protentus in octo, +binae aures, duplici aptantur dentalia dorso +caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus, +stivaque, quae currus a tergo torqueat imos, +et suspensa focis explorat robora fumus. + +Possum multa tibi veterum praecepta referre, +ni refugis tenuisque piget cognoscere curas. +Area cum primis ingenti aequanda cylindro +et vertenda manu et creta solidanda tenaci, +ne subeant herbae neu pulvere victa fatiscat, +tum variae inludant pestes: saepe exiguus mus +sub terris posuitque domos atque horrea fecit, +aut oculis capti fodere cubilia talpae, +inventusque cavis bufo et quae plurima terrae +monstra ferunt, populatque ingentem farris acervum +curculio atque inopi metuens formica senectae. +Contemplator item, cum se nux plurima silvis +induet in florem et ramos curvabit olentis. +Si superant fetus, pariter frumenta sequentur +magnaque cum magno veniet tritura calore; +at si luxuria foliorum exuberat umbra, +nequiquam pinguis palea teret area culmos. +Semina vidi equidem multos medicare serentis +et nitro prius et nigra perfundere amurca, +grandior ut fetus siliquis fallacibus esset, +et, quamvis igni exiguo, properata maderent. +Vidi lecta diu et multo spectata labore +degenerare tamen, ni vis humana quot annis +maxima quaeque manu legeret. Sic omnia fatis +in peius ruere ac retro sublapsa referri, +non aliter, quam qui adverso vix flumine lembum +remigiis subigit, si bracchia forte remisit, +atque illum in praeceps prono rapit alveus amni. + +Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis +Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis, +quam quibus in patriam ventosa per aequora vectis +pontus et ostriferi fauces temptantur Abydi. +Libra die somnique pares ubi fecerit horas +et medium luci atque umbris iam dividit orbem, +exercete, viri, tauros, serite hordea campis +usque sub extremum brumae intractabilis imbrem; +nec non et lini segetem et Cereale papaver +tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris, +dum sicca tellure licet, dum nubila pendent. +Vere fabis satio; tum te quoque, Medica, putres +accipiunt sulci et milio venit annua cura, +candidus auratis aperit cum cornibus annum +Taurus et averso cedens Canis occidit astro. +At si triticeam in messem robustaque farra +exercebis humum solisque instabis aristis, +ante tibi Eoae Atlantides abscondantur +Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae, +debita quam sulcis committas semina quamque +invitae properes anni spem credere terrae. +Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos +exspectata seges vanis elusit avenis. +Si vero viciamque seres vilemque phaselum +nec Pelusiacae curam aspernabere lentis, +haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes: +incipe et ad medias sementem extende pruinas. + +Idcirco certis dimensum partibus orbem +per duodena regit mundi Sol aureus astra. +Quinque tenent caelum zonae; quarum una corusco +semper sole rubens et torrida semper ab igni; +quam circum extremae dextra laevaque trahuntur +caeruleae, glacie concretae atque imbribus atris; +has inter mediamque duae mortalibus aegris +munere concessae divom, et via secta per ambas, +obliquus qua se signorum verteret ordo. +Mundus, ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arces +consurgit, premitur Libyae devexus in austros. +Hic vertex nobis semper sublimis; at illum +sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi. +Maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis +circum perque duas in morem fluminis Arctos, +Arctos Oceani metuentis aequore tingui. +Illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox, +semper et obtenta densentur nocte tenebrae, +aut redit a nobis Aurora diemque reducit; +nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis, +illic, sera rubens accendit lumina Vesper. +Hinc tempestates dubio praediscere caelo +possumus, hinc messisque diem tempusque serendi, +et quando infidum remis inpellere marmor +conveniat, quando armatas deducere classis, +aut tempestivam silvis evertere pinum. + +Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus, +temporibusque parem diversis quattuor annum. +Frigidus agricolam si quando continet imber, +multa, forent quae mox caelo properanda sereno, +maturare datur: durum procudit arator +vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres, +aut pecori signum aut numeros inpressit acervis. +Exacuunt alii vallos furcasque bicornis +atque Amerina parant lentae retinacula viti. +Nunc facilis rubea texatur fiscina virga, +nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo. +Quippe etiam festis quaedam exercere diebus +fas et iura sinunt; rivos deducere nulla +religio vetuit, segeti praetendere saepem, +insidias avibus moliri, incendere vepres, +balantumque gregem fluvio mersare salubri. +Saepe oleo tardi costas agitator aselli +vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens +incusum aut atrae massam picis urbe reportat. + +Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna +felicis operum. Quintam fuge: pallidus Orcus +Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando +Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea +et coniuratos caelum rescindere fratres. +Ter sunt conati inponere Pelio Ossam +scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum; +ter pater exstructos disiecit fulmine montis. +Septima post decimam felix et ponere vitem +et prensos domitare boves et licia telae +addere: nona fugae melior, contraria furtis. + +Multa adeo gelida melius se nocte dedere, +aut cum sole novo terras inrorat Eous. +Nocte leves melius stipulae, nocte arida prata +tondentur, noctes lentus non deficit humor. +Et quidam seros hiberni ad luminis ignis +pervigilat ferroque faces inspicat acuto; +interea longum cantu solata laborem +arguto coniunx percurrit pectine telas, +aut dulcis musti Volcano decoquit humorem +et foliis undam trepidi despumat aeni. +At rubicunda Ceres medio succiditur aestu +et medio tostas aestu terit area fruges. +Nudus ara, sere nudus; hiems ignava colono. +Frigoribus parto agricolae plerumque fruuntur +mutuaque inter se laeti convivia curant. +Invitat genialis hiems curasque resolvit, +ceu pressae cum iam portum tetigere carinae, +puppibus et laeti nautae inposuere coronas. +Sed tamen et quernas glandes tum stringere tempus +et lauri bacas oleamque cruentaque myrta, +tum gruibus pedicas et retia ponere cervis +auritosque sequi lepores, tum figere dammas, +stuppea torquentem Balearis verbera fundae, +cum nix alta iacet, glaciem cum flumina trudunt. + +Quid tempestates autumni et sidera dicam, +atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas, +quae vigilanda viris. vel cum ruit imbriferum ver, +spicea iam campis cum messis inhorruit et cum +frumenta in viridi stipula lactentia turgent. +Saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis +agricola et fragili iam stringeret hordea culmo, +omnia ventorum concurrere proelia vidi, +quae gravidam late segetem ab radicibus imis +sublimem expulsam eruerent; ita turbine nigro +ferret hiems culmumque levem stipulasque volantis. +Saepe etiam inmensum caelo venit agmen aquarum +et foedam glomerant tempestatem imbribus atris +collectae ex alto nubes; ruit arduus aether +et pluvia ingenti sata laeta boumque labores +diluit; inplentur fossae et cava flumina crescunt +cum sonitu fervetque fretis spirantibus aequor. +Ipse pater media nimborum in nocte corusca +fulmina molitur dextra; quo maxuma motu +terra tremit; fugere ferae et mortalia corda +per gentis humilis stravit pavor; ille flagranti +aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo +deicit; ingeminant austri et densissimus imber; +nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt. +Hoc metuens caeli menses et sidera serva, +frigida Saturni sese quo stella receptet, +quos ignis caelo Cyllenius erret in orbis. +In primis venerare deos atque annua magnae +sacra refer Cereri laetis operatus in herbis +extremae sub casum hiemis, iam vere sereno. +Tum pingues agni et tum mollissima vina, +tum somni dulces densaeque in montibus umbrae. +Cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret; +cui tu lacte favos et miti dilue Baccho, +terque novas circum felix eat hostia fruges, +omnis quam chorus et socii comitentur ovantes, +et Cererem clamore vocent in tecta; neque ante +falcem maturis quisquam supponat aristis, +quam Cereri torta redimitus tempora quercu +det motus incompositos et carmina dicat. + +Atque haec ut certis possemus discere signis, +aestusque pluviasque et agentis frigora ventos, +ipse Pater statuit, quid menstrua Luna moneret, +quo signo caderent austri, quid saepe videntes +agricolae propius stabulis armenta tenerent. +Continuo ventis surgentibus aut freta ponti +incipiunt agitata tumescere et aridus altis +montibus audiri fragor aut resonantia longe +litora misceri et nemorum increbrescere murmur. +Iam sibi tum a curvis male temperat unda carinis, +cum medio celeres revolant ex aequore mergi +clamoremque ferunt ad litora, cumque marinae +in sicco ludunt fulicae notasque paludes +deserit atque altam supra volat ardea nubem. +Saepe etiam stellas vento inpendente videbis +praecipitis caelo labi noctisque per umbram +flammarum longos a tergo albescere tractus; +saepe levem paleam et frondes volitare caducas +aut summa nantis in aqua colludere plumas. +At Boreae de parte trucis cum fulminat et cum +Eurique Zephyrique tonat domus: omnia plenis +rura natant fossis atque omnis navita ponto +humida vela legit. Numquam inprudentibus imber +obfuit: aut illum surgentem vallibus imis +aeriae fugere grues, aut bucula caelum +suspiciens patulis captavit naribus auras, +aut arguta lacus circumvolitavit hirundo +et veterem in limo ranae cecinere querelam. +Saepius et tectis penetralibus extulit ova +angustum formica terens iter et bibit ingens +arcus et e pastu decedens agmine magno +corvorum increpuit densis exercitus alis. +Iam variae pelagi volucres et quae Asia circum +dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri, +certatim largos umeris infundere rores: +nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas +et studio incassum videas gestire lavandi. +Tum cornix plena pluviam vocat inproba voce +et sola in sicca secum spatiatur harena. +Ne nocturna quidem carpentes pensa puellae +nescivere hiemem, testa cum ardente viderent +scintillare oleum et putris concrescere fungos. + +Nec minus ex imbri soles et aperta serena +prospicere et certis poteris cognoscere signis: +nam neque tum stellis acies obtunsa videtur, +nec fratris radiis obnoxia surgere Luna, +tenuia nec lanae per caelum vellera ferri; +non tepidum ad solem pinnas in litore pandunt +dilectae Thetidi alcyones, non ore solutos +inmundi meminere sues iactare maniplos. +At nebulae magis ima petunt campoque recumbunt, +solis et occasum servans de culmine summo +nequiquam seros exercet noctua cantus. +Adparet liquido sublimis in aere Nisus +et pro purpureo poenas dat Scylla capillo: +quacumque illa levem fugiens secat aethera pinnis, +ecce inimicus, atrox, magno stridore per auras +insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras, +illa levem fugiens raptim secat aethera pinnis +Tum liquidas corvi presso ter gutture voces +aut quater ingeminant, et saepe cubilibus altis +nescio qua praeter solitum dulcedine laeti +inter se in foliis strepitant; iuvat imbribus actis +progeniem parvam dulcisque revisere nidos; +haud equidem credo, quia sit divinitus illis +ingenium aut rerum fato prudentia maior; +verum ubi tempestas et caeli mobilis humor +mutavere vias et Iuppiter uvidus austris +denset, erant quae rara modo, et, quae densa, relaxat, +vertuntur species animorum et pectora motus +nunc alios, alios, dum nubila ventus agebat, +concipiunt: hinc ille avium concentus in agris +et laetae pecudes et ovantes gutture corvi. + +Si vero solem ad rapidum lunasque sequentis +ordine respicies, numquam te crastina fallet +hora neque insidiis noctis capiere serenae. +Luna, revertentis cum primum colligit ignis, +si nigrum obscuro conprenderit aera cornu, +maxumus agricolis pelagoque parabitur imber; +at si virgineum suffuderit ore ruborem, +ventus erit; vento semper rubet aurea Phoebe. +Sin ortu quarto, namque is certissimus auctor, +pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit, +totus et ille dies et qui nascentur ab illo +exactum ad mensem pluvia ventisque carebunt, +votaque servati solvent in litore nautae +Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae. +Sol quoque et exoriens et cum se condet in undas +signa dabit; solem certissima signa sequuntur, +et quae mane refert et quae surgentibus astris. +Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum +conditus in nubem medioque refugerit orbe, +suspecti tibi sint imbres; namque urget ab alto +arboribusque satisque Notus pecorique sinister. +Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese +diversi rumpent radii aut ubi pallida surget +Tithoni croceum linquens Aurora cubile, +heu male tum mitis defendet pampinus uvas: +tam multa in tectis crepitans salit horrida grando. +Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo, +profuerit meminisse magis; nam saepe videmus +ipsius in voltu varios errare colores: +caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros; +sin maculae incipient rutilo inmiscerier igni, +omnia tum pariter vento nimbisque videbis +fervere. Non illa quisquam me nocte per altum +ire, neque a terra moneat convellere funem. +At si, cum referetque diem condetque relatum, +lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis +et claro silvas cernes Aquilone moveri. +Denique quid vesper serus vehat, unde serenas +ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster, +sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum +audeat. Ille etiam caecos instare tumultus +saepe monet fraudemque et operta tumescere bella. +Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam, +cum caput obscura nitidum ferrugine texit +inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem. +Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti +obscenaeque canes inportunaeque volucres +signa dabant. Quotiens Cyclopum effervere in agros +vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam +flammarumque globos liquefactaque volvere saxa! +Armorum sonitum toto Germania caelo +audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes. +Vox quoque per lucos volgo exaudita silentis +ingens et simulacra modis pallentia miris +visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae, +infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt +et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant. +Proluit insano contorquens vertice silvas +fluviorum rex Eridanus camposque per omnis +cum stabulis armenta tulit. Nec tempore eodem +tristibus aut extis fibrae adparere minaces +aut puteis manare cruor cessavit et altae +per noctem resonare lupis ululantibus urbes. +Non alias caelo ceciderunt plura sereno +fulgura nec diri totiens arsere cometae. +ergo inter sese paribus concurrere telis +Romanas acies iterum videre Philippi; +nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro +Emathiam et latos Haemi pinguescere campos. +Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis +agricola incurvo terram molitus aratro +exesa inveniet scabra robigine pila +aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis +grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris. +Di patrii, Indigetes, et romule Vestaque mater, +quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas, +hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo +ne prohibete! Satis iam pridem sanguine nostro +Laomedonteae luimus periuria Troiae; +iam pridem nobis caeli te regia, Caesar, +invidet atque hominum queritur curare triumphos; +quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem, +tam multae scelerum facies; non ullus aratro +dignus honos, squalent abductis arva colonis +et curvae rigidum falces conflantur in ensem. +Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum; +vicinae ruptis inter se legibus urbes +arma ferunt; saevit toto Mars inpius orbe; +ut cum carceribus sese effudere quadrigae, +addunt in spatia et frustra retinacula tendens +fertur equis auriga neque audit currus habenas. + + + + +PUBLI VERGILI MARNOIS +GEORGICON + + +LIBER II + +Hactenus arvorum cultus et sidera caeli, +nunc te, Bacche, canam, nec non silvestria tecum +virgulta et prolem tarde crescentis olivae. +Huc, pater o Lenaee---tuis hic omnia plena +muneribus, tibi pampineo gravidus autumno +floret ager, spumat plenis vindemia labris--- +huc, pater o Lenaee, veni nudataque musto +tingue novo mecum direptis crura cothurnis. + +Principio arboribus varia est natura creandis. +namque aliae nullis hominum cogentibus ipsae +sponte sua veniunt camposque et flumina late +curva tenent, ut molle siler lentaeque genestae, +populus et glauca canentia fronde salicta; +pars autem posito surgunt de semine, ut altae +castaneae nemorumque Iovi quae maxima frondet +aesculus atque habitae Grais oracula quercus. +Pullulat ab radice aliis densissima silva, +ut cerasis ulmisque; etiam Parnasia laurus +parva sub ingenti matris se subicit umbra. +Hos natura modos primum dedit, his genus omne +silvarum fruticumque viret nemorumque sacrorum. + +Sunt aliae, quas ipse via sibi repperit usus. +Hic plantas tenero abscindens de corpore matrum +deposuit sulcis, hic stirpes obruit arvo +quadrifidasque sudes et acuto robore vallos; +silvarumque aliae pressos propaginis arcus +exspectant et viva sua plantaria terra; +nil radicis egent aliae summumque putator +haud dubitat terrae referens mandare cacumen. +Quin et caudicibus sectis---mirabile dictu--- +truditur e sicco radix oleagina ligno. +Et saepe alterius ramos inpune videmus +vertere in alterius mutatamque insita mala +ferre pirum et prunis lapidosa rubescere corna. + +Quare agite o proprios generatim discite cultus, +agricolae, fructusque feros mollite colendo, +neu segnes iaceant terrae. Iuvat Ismara Baccho +conserere atque olea magnum vestire Taburnum. +Tuque ades inceptumque una decurre laborem, +O decus, o famae merito pars maxima nostrae, +Maecenas, pelagoque volans da vela patenti; +non ego cuncta meis amplecti versibus opto, +non, mihi si linguae centum sint oraque centum, +ferrea vox; ades et primi lege litoris oram. +In manibus terrae; non hic te carmine ficto +atque per ambages et longa exorsa tenebo. + +Sponte sua quae se tollunt in luminis oras, +infecunda quidem, sed laeta et fortia surgunt; +quippe solo natura subest. Tamen haec quoque, si quis +inserat aut scrobibus mandet mutata subactis, +exuerint silvestrem animum cultuque frequenti +in quascumque voles artis haud tarda sequentur. +Nec non et sterilis, quae stirpibus exit ab imis, +hoc faciat, vacuos si sit digesta per agros; +nunc altae frondes et rami matris opacant +crescentique adimunt fetus uruntque ferentem. +Iam quae seminibus iactis se sustulit arbos +tarda venit seris factura nepotibus umbram, +pomaque degenerant sucos oblita priores +et turpis avibus praedam fert uva racemos. +Scilicet omnibus est labor inpendendus et omnes +cogendae in sulcum ac multa mercede domandae. +Sed truncis oleae melius, propagine vites +respondent, solido Paphiae de robore myrtus; +plantis et durae coryli nascuntur et ingens +fraxinus Herculeaeque arbos umbrosa coronae +Chaoniique patris glandes, etiam ardua palma +nascitur et casus abies visura marinos. + +Inseritur vero et fetu nucis arbutus horrida, +et steriles platani malos gessere valentis; +castaneae fagus, ornusque incanuit albo +flore piri glandemque sues fregere sub ulmis. +Nec modus inserere atque oculos inponere simplex. +Nam qua se medio trudunt de cortice gemmae +et tenuis rumpunt tunicas, angustus in ipso +fit nodo sinus: huc aliena ex arbore germen +includunt udoque docent inolescere libro. +Aut rursum enodes trunci resecantur et alte +finditur in solidum cuneis via, deinde feraces +plantae inmittuntur: nec longum tempus, et ingens +exsilit ad caelum ramis felicibus arbos +miraturque novas frondes et non sua poma. + +Praeterea genus haud unum nec fortibus ulmis +nec salici lotoque neque Idaeis cyparissis, +nec pingues unam in faciem nascuntur olivae, +orchades et radii et amara pausia baca +pomaque et Alcinoi silvae, nec surculus idem +Crustumiis Syriisque piris gravibusque volemis. +Non eadem arboribus pendet vindemia nostris, +quam Methymnaeo carpit de palmite Lesbos; +sunt Thasiae vites, sunt et Mareotides albae, +pinguibus hae terris habiles, levioribus illae, +et passo Psithia utilior tenuisque Lageos +temptatura pedes olim vincturaque linguam, +purpureae preciaeque, et quo te carmine dicam, +Rhaetica? Nec cellis ideo contende Falernis. +Sunt et Amineae vites, firmissima vina, +Tmolius adsurgit quibus et rex ipse Phanaeus; +Argitisque minor, cui non certaverit ulla +aut tantum fluere aut totidem durare per annos. +Non ego te, Dis et mensis accepta secundis, +transierim, Rhodia, et tumidis, Bumaste, racemis. +Sed neque quam multae species nec nomina quae sint, +est numerus; neque enim numero conprendere refert; +quem qui scire velit, Libyci velit aequoris idem +discere quam multae Zephyro turbentur harenae, +aut ubi navigiis violentior incidit Eurus, +nosse, quot Ionii veniant ad litora fluctus. + +Nec vero terrae ferre omnes omnia possunt. +fluminibus salices crassisque paludibus alni +nascuntur, steriles saxosis montibus orni; +litora myrtetis laetissima; denique apertos +Bacchus amat collis, aquilonem et frigora taxi. +Aspice et extremis domitum cultoribus orbem +Eoasque domos Arabum pictosque Gelonos: +divisae arboribus patriae. Sola India nigrum +fert ebenum, solis est turea virga Sabaeis. +Quid tibi odorato referam sudantia ligno +balsamaque et bacas semper frondentis acanthi? +Quid nemora Aethiopum molli canentia lana, +velleraque ut foliis depectant tenuia Seres; +aut quos Oceano propior gerit India lucos, +extremi sinus orbis, ubi aera vincere summum +arboris haud ullae iactu potuere sagittae? +Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris. +Media fert tristis sucos tardumque saporem +felicis mali, quo non praesentius ullum, +pocula si quando saevae infecere novercae, +miscueruntque herbas et non innoxia verba, +auxilium venit ac membris agit atra venena. +Ipsa ingens arbos faciemque simillima lauro; +et, si non alium late iactaret odorem, +laurus erat; folia haud ullis labentia ventis; +flos ad prima tenax; animas et olentia Medi +ora fovent illo et senibus medicantur anhelis. +sed neque Medorum, silvae ditissima, terra, +nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus +laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi +totaque turiferis Panchaia pinguis harenis. +Haec loca non tauri spirantes naribus ignem +invertere satis inmanis dentibus hydri +nec galeis densisque virum seges horruit hastis; +sed gravidae fruges et Bacchi Massicus humor +inplevere; tenent oleae armentaque laeta. +Hinc bellator equus campo sese arduus infert; +hinc albi, Clitumne, greges et maxima taurus +victima, saepe tuo perfusi flumine sacro, +Romanos ad templa deum duxere triumphos. +Hic ver adsiduum atque alienis mensibus aestas +bis gravidae pecudes, bis pomis utilis arbos. +At rabidae tigres absunt et saeva leonum +semina nec miseros fallunt aconita legentis +nec rapit inmensos orbis per humum neque tanto +squameus in spiram tractu se colligit anguis. +Adde tot egregias urbes operumque laborem, +tot congesta manu praeruptis oppida saxis +fluminaque antiquos subter labentia muros. +An mare, quod supra, memorem, quodque adluit infra +anne lacus tantos? Te, Lari maxume, teque, +fluctibus et fremitu adsurgens Benace marino +an memorem portus Lucrinoque addita claustra +atque indignatum magnis stridoribus aequor +Iulia qua ponto longe sonat unda refuso +Tyrrhenusque fretis inmittitur aestus Avernis? +Haec eadem argenti rivos aerisque metalla +ostendit venis atque auro plurima fluxit. +Haec genus acre virum, Marsos pubemque Sabellam +adsuetumque malo Ligurem Volscosque verutos +extulit, haec Decios, Marios, magnosque Camillos, +Scipiadas duros bello et te, maxume Caesar, +qui nunc extremis Asiae iam victor in oris +inbellem avertis Romanis arcibus Indum. +Salve, magna parens frugum, Saturnia tellus, +magna virum; tibi res antiquae laudis et artem +ingredior, sanctos ausus recludere fontis, +Ascraeumque cano Romana per oppida carmen. + +Nunc locus arvorum ingeniis: quae robora cuique, +quis color et quae sit rebus natura ferendis. +Difficiles primum terrae collesque maligni, +tenuis ubi argilla et dumosis calculus arvis, +Palladia gaudent silva vivacis olivae. +Indicio est tractu surgens oleaster eodem +plurimus et strati bacis silvestribus agri. +At quae pinguis humus dulcique uligine laeta, +quique frequens herbis et fertilis ubere campus--- +qualem saepe cava montis convalle solemus +despicere; huc summis liquuntur rupibus amnes +felicemque trahunt limum---quique editus austro +et filicem curvis invisam pascit aratris: +hic tibi praevalidas olim multoque fluentis +sufficiet Baccho vitis, hic fertilis uvae, +hic laticis, qualem pateris libamus et auro, +inflavit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras, +lancibus et pandis fumantia reddimus exta. +Sin armenta magis studium vitulosque tueri +aut ovium fetum aut urentis culta capellas, +saltus et saturi petito longinqua Tarenti +et qualem infelix amisit Mantua campum, +pascentem niveos herboso flumine cycnos; +non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt; +et, quantum longis carpent armenta diebus, +exigua tantum gelidus ros nocte reponet. +Nigra fere et presso pinguis sub vomere terra +et cui putre solum,---namque hoc imitamur arando--- +optima frumentis; non ullo ex aequore cernes +plura domum tardis decedere plaustra iuvencis; +aut unde iratus silvam devexit arator +et nemora evertit multos ignava per annos +antiquasque domos avium cum stirpibus imis +eruit; illae altum nidis petiere relictis, +at rudis enituit inpulso vomere campus. +Nam ieiuna quidem clivosi glarea ruris +vix humilis apibus casias roremque ministrat; +et tophus scaber et nigris exesa chelydris +creta negant alios aeque serpentibus agros +dulcem ferre cibum et curvas praebere latebras. +Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris +et bibit humorem et, cum volt, ex se ipsa remittit +quaeque suo semper viridi se gramine vestit +nec scabie et salsa laedit robigine ferrum: +illa tibi laetis intexet vitibus ulmos, +illa ferax oleo est, illam experiere colendo +et facilem pecori et patientem vomeris unci. +Talem dives arat Capua et vicina Vesevo +ora iugo et vacuis Clanius non aequus Acerris. + +Nunc, quo quamque modo possis cognoscere, dicam. +Rara sit an supra morem si densa requires--- +altera frumentis quoniam favet, altera Baccho, +densa magis Cereri, rarissima quaeque Lyaeo--- +ante locum capies oculis alteque iubebis +in solido puteum demitti omnemque repones +rursus humum et pedibus summas aequabis harenas. +Si deerunt, rarum pecorique et vitibus almis +aptius uber erit; sin in sua posse negabunt +ire loca et scrobibus superabit terra repletis, +spissus ager; glaebas cunctantis crassaque terga +exspecta et validis terram proscinde iuvencis. +Salsa autem tellus et quae perhibetur amara, +frugibus infelix---ea nec mansuescit arando +nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat--- +tale dabit specimen: tu spisso vimine qualos +colaque prelorum fumosis deripe tectis; +huc ager ille malus dulcesque a fontibus undae +ad plenum calcentur; aqua eluctabitur omnis +scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae; +at sapor indicium faciet manifestus et ora +tristia temptantum sensu torquebit amaro. +Pinguis item quae sit tellus, hoc denique pacto +discimus: haud umquam manibus iactata fatiscit, +sed picis in morem ad digitos lentescit habendo. +Humida maiores herbas alit, ipsaque iusto +laetior. Ah nimium ne sit mihi fertilis illa +nec se praevalidam primis ostendat aristis! +Quae gravis est, ipso tacitam se pondere prodit, +quaeque levis. Promptum est oculis praediscere nigram, +et quis cui color. At sceleratum exquirere frigus +difficile est: piceae tantum taxique nocentes +interdum aut hederae pandunt vestigia nigrae +his animadversis terram multo ante memento +excoquere et magnos scrobibus concidere montis, +ante supinatas aquiloni ostendere glaebas, +quam laetum infodias vitis genus. Optima putri +arva solo: id venti curant gelidaeque pruinae +et labefacta movens robustus iugera fossor. +Ac si quos haud ulla viros vigilantia fugit, +ante locum similem exquirunt, ubi prima paretur +arboribus seges et quo mox digesta feratur, +mutatam ignorent subito ne semina matrem. +Quin etiam caeli regionem in cortice signant, +ut, quo quaeque modo steterit, qua parte calores +Austrinos tulerit, quae terga obverterit axi, +restituant: adeo in teneris consuescere multum est. +Collibus an plano melius sit ponere vitem, +quaere prius. Si pinguis agros metabere campi, +densa sere; in denso non segnior ubere Bacchus; +sin tumulis adclive solum collisque supinos, +indulge ordinibus, nec setius omnis in unguem +arboribus positis secto via limite quadret. +Ut saepe ingenti bello cum longa cohortis +explicuit legio et campo stetit agmen aperto, +directaeque acies, ac late fluctuat omnis +aere renidenti tellus, necdum horrida miscent +proelia, sed dubius mediis Mars errat in armis: +omnia sint paribus numeris dimensa viarum; +non animum modo uti pascat prospectus inanem, +sed quia non aliter viris dabit omnibus aequas +terra neque in vacuum poterunt se extendere rami. + +Forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras. +ausim vel tenui vitem committere sulco. +Altior ac penitus terrae defigitur arbos, +aesculus in primis, quae quantum vertice ad auras +aetherias, tantum radice in Tartara tendit. +Ergo non hiemes illam, non flabra neque imbres +convellunt; inmota manet, multosque nepotes, +multa virum volvens durando saecula vincit. +Tum fortis late ramos et bracchia pandens +huc illuc, media ipsa ingentem sustinet umbram. + +Neve tibi ad solem vergant vineta cadentem, +Neve inter vitis corylum sere, neve flagella +summa pete aut summa defringe ex arbore plantas +tantus amor terrae---neu ferro laede retunso +semina, neve oleae silvestris insere truncos: +nam saepe incautis pastoribus excidit ignis, +qui furtim pingui primum sub cortice tectus +robora conprendit frondesque elapsus in altas +ingentem caelo sonitum dedit; inde secutus +per ramos victor perque alta cacumina regnat +et totum involvit flammis nemus et ruit atram +ad caelum picea crassus caligine nubem, +praesertim si tempestas a vertice silvis +incubuit glomeratque ferens incendia ventus. +Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti +possunt atque ima similes revirescere terra; +infelix superat foliis oleaster amaris. + +Nec tibi tam prudens quisquam persuadeat auctor +tellurem Borea rigidam spirante movere. +Rura gelu tum claudit hiems nec semine iacto +concretam patitur radicem adfigere terrae. +Optima vinetis satio, cum vere rubenti +candida venit avis longis invisa colubris, +prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol +nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas. +Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis; +vere tument terrae et genitalia semina poscunt. +Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether +coniugis in gremium laetae descendit et omnis +magnus alit magno commixtus corpore fetus. +Avia tum resonant avibus virgulta canoris +et Venerem certis repetunt armenta diebus; +parturit almus ager Zephyrique tepentibus auris +laxant arva sinus; superat tener omnibus humor; +inque novos soles audent se germina tuto +credere, nec metuit surgentis pampinus austros +aut actum caelo magnis aquilonibus imbrem, +sed trudit gemmas et frondes explicat omnis. +Non alios prima crescentis origine mundi +inluxisse dies aliumve habuisse tenorem +crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat +orbis et hibernis parcebant flatibus Euri, +cum primae lucem pecudes hausere virumque +terrea progenies duris caput extulit arvis, +inmissaeque ferae silvis et sidera caelo. +Nec res hunc tenerae possent perferre laborem, +si non tanta quies iret frigusque caloremque +inter, et exciperet caeli indulgentia terras. + +Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros, +sparge fimo pingui et multa memor occule terra, +aut lapidem bibulum aut squalentis infode conchas; +inter enim labentur aquae tenuisque subibit +halitus atque animos tollent sata; iamque reperti, +qui saxo super atque ingentis pondere testae +urgerent; hoc effusos munimen ad imbris, +hoc, ubi hiulca siti findit canis aestifer arva. + +Seminibus positis superest diducere terram +saepius ad capita et duros iactare bidentis, +aut presso exercere solum sub vomere et ipsa +flectere luctantis inter vineta iuvencos; +tum levis calamos et rasae hastilia virgae +fraxineasque aptare sudes furcasque valentis, +viribus eniti quarum et contemnere ventos +adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos. + +Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas, +parcendum teneris, et dum se laetus ad auras +palmes agit laxis per purum inmissus habenis, +ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis +carpendae manibus frondes interque legendae. +Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos +exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde--- +ante reformidant ferrum---tum denique dura +exerce imperia et ramos conpesce fluentis. + +Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum, +praecipue dum frons tenera inprudensque laborum; +cui super indignas hiemes solemque potentem +silvestres uri adsidue capreaeque sequaces +inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae. +Frigora nec tantum cana concreta pruina +aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas, +quantum illi nocuere greges durique venenum +dentis et admorso signata in stirpe cicatrix. +Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris +caeditur et veteres ineunt proscaenia ludi +praemiaque ingeniis pagos et compita circum +thesidae posuere atque inter pocula laeti +mollibus in pratis unctos saluere per utres. +Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni +versibus incomptis ludunt risuque soluto +oraque corticibus sumunt horrenda cavatis +et te, Bacche, vocant per carmina laeta tibique +oscilla ex alta suspendunt mollia pinu. +Hinc omnis largo pubescit vinea fetu, +conplentur vallesque cavae saltusque profundi, +et quocumque deus circum caput egit honestum. +Ergo rite suum Baccho dicemus honorem +carminibus patriis lancesque et liba feremus +et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram +pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis. + +Est etiam ille labor curandis vitibus alter, +cui numquam exhausti satis est: namque omne quot annis +terque quaterque solum scindendum glebaque versis +aeternum frangenda bidentibus, omne levandum +fronde nemus. Redit agricolis labor actus in orbem +atque in se sua per vestigia volvitur annus. +Ac iam olim, seras posuit cum vinea frondes, +frigidus et silvis aquilo decussit honorem, +iam tum acer curas venientem extendit in annum +rusticus et curvo Saturni dente relictam +persequitur vitem attondens fingitque putando. +Primus humum fodito, primus devecta cremato +sarmenta et vallos primus sub tecta referto; +postremus metito. Bis vitibus ingruit umbra, +bis segetem densis obducunt sentibus herbae; +durus uterque labor: laudato ingentia rura, +exiguum colito. Nec non etiam aspera rusci +vimina per silvam et ripis fluvialis arundo +caeditur, incultique exercet cura salicti. +Iam vinctae vites, iam falcem arbusta reponunt, +iam canit effectos extremus vinitor antes: +sollicitanda tamen tellus pulvisque movendus +et iam maturis metuendus Iuppiter uvis. + +Contra non ulla est oleis cultura; neque illae +procurvam exspectant falcem rastrosque tenacis, +cum semel haeserunt arvis aurasque tulerunt; +ipsa satis tellus, cum dente recluditur unco, +sufficit humorem et gravidas, cum vomere, fruges. +Hoc pinguem et placitam Paci nutritor olivam. + +Poma quoque, ut primum truncos sensere valentis +et viris habuere suas, ad sidera raptim +vi propria nituntur opisque haud indiga nostrae. +Nec minus interea fetu nemus omne gravescit +sanguineisque inculta rubent aviaria bacis. +Tondentur cytisi, taedas silva alta ministrat, +pascunturque ignes nocturni et lumina fundunt. +Et dubitant homines serere atque inpendere curam +quid maiora sequar?---salices humilesque genestae +aut illae pecori frondem aut pastoribus umbram +Sufficiunt saepemque satis et pabula melli--- +et iuvat undantem buxo spectare Cytorum +naryciaeque picis lucos, iuvat arva videre +non rastris, hominum non ulli obnoxia curae. +Ipsae Caucasio steriles in vertice silvae, +quas animosi Euri adsidue franguntque feruntque, +dant alios aliae fetus, dant utile lignum +navigiis pinus, domibus cedrumque cupressosque. +Hinc radios trivere rotis, hinc tympana plaustris +agricolae et pandas ratibus posuere carinas, +viminibus salices fecundae, frondibus ulmi, +at myrtus validis hastilibus et bona bello +cornus, Ituraeos taxi torquentur in arcus. +Nec tiliae leves aut torno rasile buxum +non formam accipiunt ferroque cavantur acuto. +Nec non et torrentem undam levis innatat alnus, +missa Pado; nec non et apes examina condunt +corticibusque cavis vitiosaeque ilicis alvo. +Quid memorandum aeque Baccheia dona tulerunt +Bacchus et ad culpam causas dedit; ille furentis +centauros leto domuit, Rhoetumque Pholumque +et magno Hylaeum Lapithis cratere minantem. + +O fortunatos nimium, sua si bona norint, +agricolas! quibus ipsa procul discordibus armis +fundit humo facilem victum iustissima tellus. +Si non ingentem foribus domus alta superbis +mane salutantum totis vomit aedibus undam, +nec varios inhiant pulchra testudine postis +inlusasque auro vestes Ephyreiaque aera, +alba neque Assyrio fucatur lana veneno +nec casia liquidi corrumpitur usus olivi: +at secura quies et nescia fallere vita, +dives opum variarum, at latis otia fundis--- +speluncae vivique lacus et frigida Tempe +mugitusque boum mollesque sub arbore somni--- +non absunt; illic saltus ac lustra ferarum +et patiens operum exiguoque adsueta iuventus, +sacra deum sanctique patres; extrema per illos +iustitia excedens terris vestigia fecit. + +Me vero primum dulces ante omnia Musae, +quarum sacra fero ingenti percussus amore, +accipiant caelique vias et sidera monstrent, +defectus solis varios lunaeque labores; +unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant +obicibus ruptis rursusque in se ipsa residant, +quid tantum Oceano properent se tinguere soles +hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet. +Sin, has ne possim naturae accedere partis, +frigidus obstiterit circum praecordia sanguis: +rura mihi et rigui placeant in vallibus amnes, +flumina amem silvasque inglorius. O ubi campi +Spercheosque et virginibus bacchata Lacaenis +Taygeta! O, qui me gelidis convallibus Haemi +sistat et ingenti ramorum protegat umbra! +Felix, qui potuit rerum cognoscere causas, +atque metus omnis et inexorabile fatum +subiecit pedibus strepitumque Acherontis avari. +Fortunatus et ille, deos qui novit agrestis, +panaque Silvanumque senem Nymphasque sorores: +illum non populi fasces, non purpura regum +flexit et infidos agitans discordia fratres +aut coniurato descendens Dacus ab Histro, +non res Romanae perituraque regna; neque ille +aut doluit miserans inopem aut invidit habenti +quos rami fructus, quos ipsa volentia rura +sponte tulere sua, carpsit; nec ferrea iura +insanumque forum aut populi tabularia vidit. +sollicitant alii remis freta caeca ruuntque +in ferrum, penetrant aulas et limina regum; +hic petit excidiis urbem miserosque Penatis, +ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro; +condit opes alius defossoque incubat auro; +hic stupet attonitus rostris; hunc plausus hiantem +per cuneos---geminatus enim plebisque patrumque--- +corripuit; gaudent perfusi sanguine fratrum, +exsilioque domos et dulcia limina mutant +atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem. +Agricola incurvo terram dimovit aratro: +hinc anni labor, hinc patriam parvosque nepotes +sustinet, hinc armenta boum meritosque iuvencos. +Nec requies, quin aut pomis exuberet annus +aut fetu pecorum aut cerealis mergite culmi, +proventuque oneret sulcos atque horrea vincat. +Venit hiems: teritur Sicyonia baca trapetis, +glande sues laeti redeunt, dant arbuta silvae; +et varios ponit fetus autumnus et alte +mitis in apricis coquitur vindemia saxis. +Interea dulces pendent circum oscula nati, +casta pudicitiam servat domus, ubera vaccae +lactea demittunt pinguesque in gramine laeto +inter se adversis luctantur cornibus haedi. +Ipse dies agitat festos fususque per herbam, +ignis ubi in medio et socii cratera coronant, +te libans, Lenaee, vocat pecorisque magistris +velocis iaculi certamina ponit in ulmo, +corporaque agresti nudant praedura palaestrae. +Hanc olim veteres vitam coluere Sabini, +hanc Remus et frater, sic fortis Etruria crevit +scilicet et rerum facta est pulcherrima Roma, +septemque una sibi muro circumdedit arces. +Ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante +inpia quam caesis gens est epulata iuvencis, +aureus hanc vitam in terris Saturnus agebat; +necdum etiam audierant inflari classica, necdum +inpositos duris crepitare incudibus enses. +Sed nos inmensum spatiis confecimus aequor, +et iam tempus equum fumantia solvere colla. + + + + +PUBLI VERGILI MARONIS +GEORGICON + + +LIBER III + +Te quoque, magna Pales, et te memorande canemus +pastor ab Amphryso, vos, silvae amnesque Lycaei. +Cetera, quae vacuas tenuissent carmine mentes, +omnia iam volgata: quis aut Eurysthea durum +aut inlaudati nescit Busiridis aras? +Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos +Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno, +acer equis? Temptanda via est, qua me quoque possim +tollere humo victorque virum volitare per ora. +Primus ego in patriam mecum, modo vita supersit, +Aonio rediens deducam vertice Musas; +primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palmas, +et viridi in campo templum de marmore ponam +propter aquam. Tardis ingens ubi flexibus errat +Mincius et tenera praetexit arundine ripas. +In medio mihi Caesar erit templumque tenebit: +illi victor ego et Tyrio conspectus in ostro +centum quadriiugos agitabo ad flumina currus. +Cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi +cursibus et crudo decernet Graecia caestu. +Ipse caput tonsae foliis ornatus olivae +dona feram. Iam nunc sollemnis ducere pompas +ad delubra iuvat caesosque videre iuvencos, +vel scaena ut versis discedat frontibus utque +purpurea intexti tollant aulaea Britanni. +In foribus pugnam ex auro solidoque elephanto +Gangaridum faciam victorisque arma Quirini, +atque hic undantem bello magnumque fluentem +Nilum ac navali surgentis aere columnas. +Addam urbes Asiae domitas pulsumque Niphaten +fidentemque fuga Parthum versisque sagittis, +et duo rapta manu diverso ex hoste tropaea +bisque triumphatas utroque ab litore gentes. +Stabunt et Parii lapides, spirantia signa, +Assaraci proles demissaeque ab Iove gentis +nomina, Trosque parens et Troiae Cynthius auctor. +Invidia infelix Furias amnemque severum +Cocyti metuet tortosque Ixionis anguis +immanemque rotam et non exsuperabile saxum. +Interea Dryadum silvas saltusque sequamur +intactos, tua, Maecenas, haud mollia iussa. +Te sine nil altum mens incohat; en age segnis +rumpe moras; vocat ingenti clamore Cithaeron +Taygetique canes domitrixque Epidaurus equorum +et vox adsensu nemorum ingeminata remugit. +Mox tamen ardentis accingar dicere pugnas +Caesaris et nomen fama tot ferre per annos, +Tithoni prima quot abest ab origine Caesar. + +Seu quis Olympiacae miratus praemia palmae +pascit equos seu quis fortis ad aratra iuvencos, +corpora praecipue matrum legat. Optuma torvae +forma bovis, cui turpe caput, cui plurima cervix, +et crurum tenus a mento palearia pendent; +tum longo nullus lateri modus; omnia magna, +pes etiam; et camuris hirtae sub cornibus aures. +Nec mihi displiceat maculis insignis et albo, +aut iuga detractans interdumque aspera cornu +et faciem tauro propior, quaeque ardua tota, +et gradiens ima verrit vestigia cauda, +Aetas Lucinam iustosque pati hymenaeos +desinit ante decem, post quattuor incipit annos; +cetera nec feturae habilis nec fortis aratris. +Interea, superat gregibus dum laeta iuventas, +solve mares; mitte in Venerem pecuaria primus, +atque aliam ex alia generando suffice prolem. +Optuma quaeque dies miseris mortalibus aevi +prima fugit; subeunt morbi tristisque senectus +et labor, et durae rapit inclementia mortis. +Semper erunt, quarum mutari corpora malis: +semper enim refice ac, ne post amissa requiras, +ante veni et subolem armento sortire quotannis. + +Nec non et pecori est idem dilectus equino. +Tu modo, quos in spem statues submittere gentis, +praecipuum iam inde a teneris impende laborem. +Continuo pecoris generosi pullus in arvis +altius ingreditur et mollia crura reponit; +primus et ire viam et fluvios temptare minaces +audet et ignoto sese committere ponti +nec vanos horret strepitus. Illi ardua cervix +argutumque caput, brevis alvus obesaque terga, +luxuriatque toris animosum pectus. Honesti +spadices glaucique, color deterrimus albis +et gilvo. Tum, si qua sonum procul arma dedere +stare loco nescit, micat auribus et tremit artus +collectumque premens volvit sub naribus ignem. +Densa iuba, et dextro iactata recumbit in armo; +at duplex agitur per lumbos spina, cavatque +tellurem et solido graviter sonat ungula cornu. +Talis Amyclaei domitus Pollucis habenis +Cyllarus et, quorum Grai meminere poetae, +Martis equi biiuges et magni currus Achilli. +Talis et ipse iubam cervice effundit equina +coniugis adventu pernix Saturnus et altum +Pelion hinnitu fugiens implevit acuto. + +Hunc quoque, ubi aut morbo gravis aut iam segnior annis +deficit, abde domo nec turpi ignosce senectae. +frigidus in Venerem senior, frustraque laborem +ingratum trahit, et, si quando ad proelia ventum est, +ut quondam in stipulis magnus sine viribus ignis, +incassum furit. Ergo animos aevumque notabis +praecipue; hinc alias artis prolemque parentum +et quis cuique dolor victo, quae gloria palmae. +Nonne vides, cum praecipiti certamine campum +corripuere ruuntque effusi carcere currus, +cum spes arrectae iuvenum, exsultantiaque haurit +corda pavor pulsans? Illi instant verbere torto +et proni dant lora, volat vi fervidus axis; +iamque humiles, iamque elati sublime videntur +aera per vacuum ferri atque adsurgere in auras; +nec mora nec requies; at fulvae nimbus harenae +tollitur, umescunt spumis flatuque sequentum: +tantus amor laudum, tantae est victoria curae. +Primus Erichthonius currus et quattuor ausus +iungere equos rapidusque rotis insistere victor +Frena Pelethronii Lapithae gyrosque dedere +impositi dorso atque equitem docuere sub armis +insultare solo et gressus glomerare superbos. +Aequus uterque labor, aeque iuvenemque magistri +exquirunt calidumque animis et cursibus acrem, +quamvis saepe fuga versos ille egerit hostis +et patriam Epirum referat fortisque Mycenas +Neptunique ipsa deducat origine gentem. + +His animadversis instant sub tempus et omnis +impendunt curas denso distendere pingui, +quem legere ducem et pecori dixere maritum; +florentisque secant herbas fluviosque ministrant +farraque, ne blando nequeat superesse labori +invalidique patrum referant ieiunia nati. +Ipsa autem macie tenuant armenta volentes, +atque, ubi concubitus primos iam nota voluptas +sollicitat, frondesque negant et fontibus arcent. +Saepe etiam cursu quatiunt et sole fatigant, +cum graviter tunsis gemit area frugibus et cum +surgentem ad Zephyrum paleae iactantur inanes. +Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus +sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis, +sed rapiat sitiens Venerem interiusque recondat. + +Rursus cura patrum cadere et succedere matrum +incipit. Exactis gravidae cum mensibus errant, +non illas gravibus quisquam iuga ducere plaustris, +non saltu superare viam sit passus et acri +carpere prata fuga fluviosque innare rapacis. +Saltibus in vacuis pascunt et plena secundum +flumina, muscus ubi et viridissima gramine ripa, +speluncaeque tegant et saxea procubet umbra. +Est lucos Silari circa ilicibusque; virentem +plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo +Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes, +asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis +diffugiunt armenta; furit mugitibus aether +concussus silvaeque et sicci ripa Tanagri. +Hoc quondam monstro horribilis exercuit iras +Inachiae Iuno pestem meditata iuvencae. +Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior instat, +arcebis gravido pecori, armentaque pasces +sole recens orto aut noctem ducentibus astris. + +Post partum cura in vitulos traducitur omnis, +continuoque notas et nomina gentis inurunt +et quos aut pecori malint submittere habendo +aut aris servare sacros aut scindere terram +et campum horrentem fractis invertere glaebis. +Cetera pascuntur viridis armenta per herbas: +Tu quos ad studium atque usum formabis agrestem, +iam vitulos hortare viamque insiste domandi, +dum faciles animi iuvenum, dum mobilis aetas. +Ac primum laxos tenui de vimine circlos +cervici subnecte; dehinc, ubi libera colla +servitio adsuerint, ipsis e torquibus aptos +iunge pares et coge gradum conferre iuvencos; +atque illis iam saepe rotae ducantur inanes +per terram et summo vestigia pulvere signent; +post valido nitens sub pondere faginus axis +instrepat et iunctos temo trahat aereus orbes. +Interea pubi indomitae non gramina tantum +nec vescas salicum frondes ulvamque palustrem, +sed frumenta manu carpes sata; nec tibi fetae +more patrum nivea implebunt mulctraria vaccae, +sed tota in dulcis consument ubera natos. + +Sin ad bella magis studium turmasque ferocis, +aut Alphea rotis praelabi flumina Pisae +et Iovis in luco currus agitare volantis: +primus equi labor est, animos atque arma videre +bellantum lituosque pati tractuque gementem +ferre rotam et stabulo frenos audire sonantis; +tum magis atque magis blandis gaudere magistri +laudibus et plausae sonitum cervicis amare. +Atque haec iam primo depulsus ab ubere matris +audeat, inque vicem det mollibus ora capistris +invalidus etiamque tremens, etiam inscius aevi. +At tribus exactis ubi quarta accesserit aestas, +carpere mox gyrum incipiat gradibusque sonare +compositis sinuetque alterna volumina crurum +sitque laboranti similis; tum cursibus auras, +tum vocet, ac per aperta volans ceu liber habenis +aequora vix summa vestigia ponat harena; +qualis Hyperboreis Aquilo cum densus ab oris +incubuit, Scythiaeque hiemes atque arida differt +nubila: tum segetes altae campique natantes +lenibus horrescunt flabris summaeque sonorem +dant silvae longique urgent ad litora fluctus; +ille volat simul arva fuga, simul aequora verrens +Hinc vel ad Elei metas et maxuma campi +sudabit spatia et spumas aget ore cruentas, +Belgica vel molli melius feret esseda collo. +Tum demum crassa magnum farragine corpus +crescere iam domitis sinito: namque ante domandum +ingentis tollent animos prensique negabunt +verbera lenta pati et duris parere lupatis. + +Sed non ulla magis viris industria firmat, +quam Venerem et caeci stimulos avertere amoris, +sive boum sive est cui gratior usus equorum. +Atque ideo tauros procul atque in sola relegant +pascua post montem oppositum et trans flumina lata, +aut intus clausos satura ad praesepia servant. +Carpit enim viris paulatim uritque videndo +femina nec nemorum patitur meminisse nec herbae +dulcibus illa quidem inlecebris, et saepe superbos +cornibus inter se subigit decernere amantis. +Pascitur in magna Sila formosa iuvenca: +illi alternantes multa vi proelia miscent +volneribus crebris, lavit ater corpora sanguis, +versaque in obnixos urguentur cornua vasto +cum gemitu, reboant silvaeque et longus Olympus +Nec mos bellantis una stabulare, sed alter +victus abit longeque ignotis exulat oris, +multa gemens ignominiam plagasque superbi +victoris, tum, quos amisit inultus, amores; +et stabula aspectans regnis excessit avitis. +Ergo omni cura viris exercet et inter +dura iacet pernix instrato saxa cubili +frondibus hirsutis et carice pastus acuta, +et temptat sese atque irasci in cornua discit +arboris obnixus trunco ventosque lacessit +ictibus et sparsa ad pugnam proludit harena. +Post ubi collectum robur viresque refectae +signa movet praecepsque oblitum fertur in hostem: +fluctus uti medio coepit cum albescere ponto +longius ex altoque sinum trahit, utque volutus +ad terras immane sonat per saxa neque ipso +monte minor procumbit, at ima exaestuat unda +verticibus nigramque alte subiectat harenam. + +Omne adeo genus in terris hominumque ferarumque, +et genus aequoreum, pecudes pictaeque volucres, +in furias. ignemque ruunt. Amor omnibus idem. +Tempore non alio catulorum oblita leaena +saevior erravit campis, nec funera volgo +tam multa informes ursi stragemque dedere +per silvas; tum saevus aper, tum pessima tigris; +heu male tum Libyae solis erratur in agris. +Nonne vides, ut tota tremor pertemptet equorum +corpora, si tantum notas odor attulit auras? +Ac neque eos iam frena virum neque verbera saeva +non scopuli rupesque cavae atque obiecta retardant +flumina correptosque unda torquentia montis. +Ipse ruit dentesque Sabellicus exacuit sus +et pede prosubigit terram, fricat arbore costas +atque hinc atque illinc umeros ad volnera durat. +Quid iuvenis, magnum cui versat in ossibus ignem +durus amor? Nempe abruptis turbata procellis +nocte natat caeca serus freta; quem super ingens +porta tonat caeli et scopulis inlisa reclamant +aequora; nec miseri possunt revocare parentes +nec moritura super crudeli funere virgo. +Quid lynces Bacchi variae et genus acre luporum +atque canum? Quid, quae imbelles dant proelia cervi? +Scilicet ante omnis furor est insignis equarum; +et mentem Venus ipsa dedit, quo tempore Glauci +Potniades malis membra absumpsere quadrigae. +Illas ducit amor trans Gargara transque sonantem +Ascanium; superant montis et flumina tranant. +Continuoque avidis ubi subdita flamma medullis, +vere magis, quia vere calor redit ossibus: illae +ore omnes versae in Zephyrum stant rupibus altis, +exceptantque levis auras et saepe sine ullis +coniugiis vento gravidae, mirabile dictu, +saxa per et scopulos et depressas convallis +diffugiunt, non, Eure, tuos, neque solis ad ortus, +in Borean caurumque, aut unde nigerrimus auster +nascitur et pluvio contristat frigore caelum. +Hic demum, hippomanes vero quod nomine dicunt +pastores, lentum destillat ab inguine virus, +hippomanes, quod saepe malae legere novercae +miscueruntque herbas et non innoxia verba. + +Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus, +singula dum capti circumvectamur amore. +Hoc satis armentis: superat pars altera curae, +lanigeros agitare greges hirtasque capellas. +Hic labor, hinc laudem fortes sperate coloni. +Nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum +quam sit, et angustis hunc addere rebus honorem; +sed me Parnasi deserta per ardua dulcis +raptat amor; iuvat ire iugis, qua nulla priorum +Castaliam molli devertitur orbita clivo. +Nunc, veneranda Pales, magno nunc ore sonandum + +Incipiens stabulis edico in mollibus herbam +carpere ovis, dum mox frondosa reducitur aestas, +et multa duram stipula filicumque maniplis +sternere subter humum, glacies ne frigida laedat +molle pecus scabiemque ferat turpisque podagras. +Post hinc digressus iubeo frondentia capris +arbuta sufficere et fluvios praebere recentis +et stabula a ventis hiberno opponere soli +ad medium conversa diem, cum frigidus olim +iam cadit extremoque inrorat Aquarius anno. +Haec quoque non cura nobis leviore tuendae, +nec minor usus erit, quamvis Milesia magno +vellera mutentur Tyrios incocta rubores: +densior hinc suboles, hinc largi copia lactis; +quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra, +laeta magis pressis manabunt flumina mammis. +Nec minus interea barbas incanaque menta +Cinyphii tondent hirci saetasque comantis +usum in castrorum et miseris velamina nautis. +Pascuntur vero silvas et summa Lycaei +horrentisque rubos et amantis ardua dumos: +atque ipsae memores redeunt in tecta suosque +ducunt et gravido superant vix ubere limen. +Ergo omni studio glaciem ventosque nivalis +quo minor est illis curae mortalis egestas, +avertes victumque feres et virgea laetus +pabula, nec tota claudes faenilia bruma. +At vero Zephyris cum laeta vocantibus aestas +in saltus utrumque gregem atque in pascua mittet, +Luciferi primo cum sidere frigida rura +carpamus, dum mane novum, dum gramina canent, +et ros in tenera pecori gratissimus herba. +Inde ubi quarta sitim caeli collegerit hora +et cantu querulae rumpent arbusta cicadae, +ad puteos aut alta greges ad stagna iubebo +currentem ilignis potare canalibus undam; +aestibus at mediis umbrosam exquirere vallem, +sicubi magna Iovis antiquo robore quercus +ingentis tendat ramos, aut sicubi nigrum +ilicibus crebris sacra nemus accubet umbra; +tum tenuis dare rursus aquas et pascere rursus +solis ad occasum, cum frigidus aera vesper +temperat et saltus reficit iam roscida luna +litoraque alcyonem resonant, acalanthida dumi. + +Quid tibi pastores Libyae, quid pascua versu +prosequar et raris habitata mapalia tectis? +Saepe diem noctemque et totum ex ordine mensem +pascitur itque pecus longa in deserta sine ullis +hospitiis: tantum campi iacet. Omnia secum +armentarius Afer agit, tectumque laremque +armaque Amyclaeumque canem Cressamque pharetram; +non secus ac patriis acer Romanus in armis +iniusto sub fasce viam cum carpit et hosti +ante expectatum positis stat in agmine castris. + +At non, qua Scythiae gentes Maeotiaque unda, +turbidus et torquens flaventis Hister harenas, +quaque redit medium Rhodope porrecta sub axem. +Illic clausa tenent stabulis armenta, neque ullae +aut herbae campo apparent aut arbore frondes; +sed iacet aggeribus niveis informis et alto +terra gelu late septemque adsurgit in ulnas. +Semper hiemps, semper spirantes frigora cauri. +Tum Sol pallentis haud umquam discutit umbras, +nec cum invectus equis altum petit aethera, nec cum +praecipitem Oceani rubro lavit aequore currum. +Concrescunt subitae currenti in flumine crustae +undaque iam tergo ferratos sustinet orbis, +puppibus illa prius, patulis nunc hospita plaustris; +aeraque dissiliunt vulgo vestesque rigescunt +indutae caeduntque securibus umida vina +et totae solidam in glaciem vertere lacunae +stiriaque impexis induruit horrida barbis. +Interea toto non setius aere ninguit: +intereunt pecudes, stant circumfusa pruinis +corpora magna boum, confertoque agmine cervi +torpent mole nova et summis vix cornibus extant. +Hos non immissis canibus, non cassibus ullis +puniceaeve agitant pavidos formidine pennae, +sed frustra oppositum trudentis pectore montem +comminus obtruncant ferro graviterque rudentis +caedunt et magno laeti clamore reportant. +Ipsi in defossis specubus secura sub alta +otia agunt terra congestaque robora totasque +advolvere focis ulmos ignique dedere. +Hic noctem ludo ducunt et pocula laeti +fermento atque acidis imitantur vitea sorbis. +Talis Hyperboreo septem subiecta trioni +gens effrena virum Rhiphaeo tunditur euro +et pecudum fulvis velatur corpora saetis. + +Si tibi lanitium curae, primum aspera silva, +lappaeque tribolique, absint; fuge pabula laeta; +Continuoque greges villis lege mollibus albos. +Illum autem, quamvis aries sit candidus ipse, +nigra subest udo tantum cui lingua palato, +reice, ne maculis infuscet vellera pullis +nascentum, plenoque alium circumspice campo. +Munere sic niveo lanae, si credere dignum est, +Pan deus Arcadiae captam te, Luna, fefellit +in nemora alta vocans; nec tu aspernata vocantem. + +At cui lactis amor, cytisum lotosque frequentis +ipse manu salsasque ferat praesepibus herbas. +Hinc et amant fluvios magis et magis ubera tendunt +et salis occultum referunt in lacte saporem. +Multi iam excretos prohibent a matribus haedos +primaque ferratis praefigunt ora capistris. +Quod surgente die mulsere horisque diurnis, +nocte premunt; quod iam tenebris et sole cadente, +sub lucem exportant calathis adit oppida pastor; +aut parco sale contingunt hiemique reponunt. + +Nec tibi cura canum fuerit postrema, sed una +velocis Spartae catulos acremque Molossum +pasce sero pingui. Numquam custodibus illis +nocturnum stabulis furem incursusque luporum +aut impacatos a tergo horrebis Hiberos. +Saepe etiam cursu timidos agitabis onagros +et canibus leporem, canibus venabere dammas, +saepe volutabris pulsos silvestribus apros +latratu turbabis agens montisque per altos +ingentem clamore premes ad retia cervum. + +Disce et odoratam stabulis accendere cedrum +galbaneoque agitare gravis nidore chelydros. +saepe sub immotis praesepibus aut mala tactu +vipera delituit caelumque exterrita fugit, +aut tecto adsuetus coluber succedere et umbrae, +pestis acerba boum, pecorique aspergere virus, +fovit humum. Cape saxa manu, cape robora, pastor, +tollentemque minas et sibila colla tumentem +deice. Iamque fuga timidum caput abdidit alte, +cum medii nexus extremaeque agmina caudae +solvuntur, tardosque trahit sinus ultimus orbis. +Est etiam ille malus Calabris in saltibus anguis, +squamea convolvens sublato pectore terga +atque notis longam maculosus grandibus alvum +qui, dum amnes ulli rumpuntur fontibus et dum +vere madent udo terrae ac pluvialibus austris +stagna colit, ripisque habitans hic piscibus atram +improbus ingluviem ranisque loquacibus explet; +postquam exusta palus, terraeque ardore dehiscunt, +exsilit in siccum et flammantia lumina torquens +saevit agris asperque siti atque exterritus aestu. +Ne mihi tum mollis sub divo carpere somnos +neu dorso nemoris libeat iacuisse per herbas, +cum positis novus exuviis nitidusque iuventa +volvitur, aut catulos tectis aut ova relinquens +arduus ad solem et linguis micat ore trisulcis. + +Morborum quoque te causas et signa docebo. +Turpis ovis temptat scabies, ubi frigidus imber +altius ad vivum persedit et horrida cano +bruma gelu, vel cum tonsis inlotus adhaesit +sudor et hirsuti secuerunt corpora vepres. +Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magistri +perfundunt, udisque aries in gurgite villis +mersatur missusque secundo defluit amni; +aut tonsum tristi contingunt corpus amurca +et spumas miscent argenti et sulfura viva +Idaeasque pices et pinguis unguine ceras +scillamque elleborosque gravis nigrumque bitumen. +Non tamen ulla magis praesens fortuna laborum est, +quam si quis ferro potuit rescindere summum +ulceris os: alitur vitium vivitque tegendo, +dum medicas adhibere manus ad volnera pastor +abnegat et meliora deos sedet omnia poscens. +Quin etiam, ima dolor balantum lapsus ad ossa +cum furit atque artus depascitur arida febris, +profuit incensos aestus avertere et inter +ima ferire pedis salientem sanguine venam, +Bisaltae quo more solent acerque Gelonus; +cum fugit in Rhodopen atque in deserta Getarum +et lac concretum cum sanguine potat equino. +Quam procul aut molli succedere saepius umbrae +videris aut summas carpentem ignavius herbas +extremamque sequi aut medio procumbere campo +pascentem et serae solam decedere nocti: +continuo culpam ferro compesce, prius quam +dira per incautum serpant contagia volgus. +Non tam creber agens hiemem ruit aequore turbo, +quam multae pecudum pestes. Nec singula morbi +corpora corripiunt, sed tota aestiva repente, +spemque gregemque simul cunctamque ab origine gentem. +Tum sciat, aerias Alpis et Norica si quis +castella in tumulis et Iapydis arva Timavi +nunc quoque post tanto videat desertaque regna +pastorum et longe saltus lateque vacantis. + +Hic quondam morbo caeli miseranda coorta est +tempestas totoque autumni incanduit aestu +et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum, +corrupitque lacus, infecit pabula tabo. +Nec via mortis erat simplex, sed ubi ignea venis +omnibus acta sitis miseros adduxerat artus, +rursus abundabat fluidus liquor omniaque in se +ossa minutatim morbo collapsa trahebat. +Saepe in honore deum medio stans hostia ad aram +lanea dum nivea circumdatur infula vitta, +inter cunctantis cecidit moribunda ministros. +Aut si quam ferro mactaverat ante sacerdos +inde neque impositis ardent altaria fibris +nec responsa potest consultus reddere vates, +ac vix suppositi tinguntur sanguine cultri +summaque ieiuna sanie infuscatur harena. +Hinc laetis vituli volgo moriuntur in herbis +et dulcis animas plena ad praesepia reddunt; +hinc canibus blandis rabies venit et quatit aegros +tussis anhela sues ac faucibus angit obesis. +Labitur infelix studiorum atque immemor herbae +victor equus fontisque avertitur et pede terram +crebra ferit; demissae aures, incertus ibidem +sudor et ille quidem morituris frigidus, aret +pellis et ad tactum tractanti dura resistit. +Haec ante exitium primis dant signa diebus; +sin in processu coepit crudescere morbus, +tum vero ardentes oculi atque attractus ab alto +spiritus, interdum gemitu gravis, imaque longo +ilia singultu tendunt, it naribus ater +sanguis et obsessas fauces premit aspera lingua. +Profuit inserto latices infundere cornu +Lenaeos; ea visa salus morientibus una; +mox erat hoc ipsum exitio, furiisque refecti +ardebant ipsique suos iam morte sub aegra, +di meliora piis erroremque hostibus illum, +discissos nudis laniabant dentibus artus. +Ecce autem duro fumans sub vomere taurus +concidit et mixtum spumis vomit ore cruorem +extremosque ciet gemitus. It tristis arator +maerentem abiungens fraterna morte iuvencum, +atque opere in medio defixa relinquit aratra. +Non umbrae altorum nemorum, non mollia possunt +prata movere animum, non qui per saxa volutus +purior electro campum petit amnis; at ima +solvuntur latera atque oculos stupor urguet inertis +ad terramque fluit devexo pondere cervix. +Quid labor aut benefacta iuvant? Quid vomere terras +invertisse gravis? Atqui non Massica Bacchi +munera, non illis epulae nocuere repostae: +frondibus et victu pascuntur simplicis herbae, +pocula sunt fontes liquidi atque exercita cursu +flumina, nec somnos abrumpit cura salubris. +Tempore non alio dicunt regionibus illis +quaesitas ad sacra boves Iunonis et uris +imparibus ductos alta ad donaria currus. +Ergo aegre rastris terram rimantur et ipsis +unguibus infodiunt fruges montisque per altos +contenta cervice trahunt stridentia plaustra. +Non lupus insidias explorat ovilia circum +nec gregibus nocturnus obambulat; acrior illum +cura domat; timidi dammae cervique fugaces +nunc interque canes et circum tecta vagantur. +Iam maris immensi prolem et genus omne natantum +litore in extremo, ceu naufraga corpora, fluctus +proluit; insolitae fugiunt in flumina phocae. +Interit et curvis frustra defensa latebris +vipera et attoniti squamis adstantibus hydri. +Ipsis est aer avibus non aequus et illae +praecipites alta vitam sub nube relinquunt. +Praeterea iam nec mutari pabula refert +artes nocent quaesitaeque; cessere magistri +Phillyrides Chiron Amythaoniusque Melampus. +Saevit et in lucem Stygiis emissa tenebris +pallida Tisiphone Morbos agit ante Metumque, +inque dies avidum surgens caput altius effert: +Balatu pecorum et crebris mugitibus amnes +arentesque sonant ripae collesque supini: +Iamque catervatim dat stragem atque aggerat ipsis +in stabulis turpi dilapsa cadavera tabo +donec humo tegere ac foveis abscondere discunt. +Nam neque erat coriis usus nec viscera quisquam +aut undis abolere potest aut vincere flamma; +ne tondere quidem morbo inluvieque peresa +vellera nec telas possunt attingere putris; +verum etiam invisos si quis temptarat amictus, +ardentes papulae atque immundus olentia sudor +membra sequebatur nec longo deinde moranti +tempore contactos artus sacer ignis edebat. + + + + +PUBLI VERGILI MARONIS +GEORGICON + + +LIBER IV + +Protinus aerii mellis caelestia dona +exsequar: hanc etiam, Maecenas, adspice partem. +Admiranda tibi levium spectacula rerum +magnanimosque duces totiusque ordine gentis +mores et studia et populos et proelia dicam. +In tenui labor; at tenuis non gloria, si quem +numina laeva sinunt auditque vocatus Apollo. + +Principio sedes apibus statioque petenda, +quo neque sit ventis aditus---nam pabula venti +ferre domum prohibent---neque oves haedique petulci +floribus insultent aut errans bucula campo +decutiat rorem et surgentes atterat herbas. +Absint et picti squalentia terga lacerti +pinguibus a stabulis meropesque aliaeque volucres +et manibus Procne pectus signata cruentis; +omnia nam late vastant ipsasque volantes +ore ferunt dulcem nidis immitibus escam. +At liquidi fontes et stagna virentia musco +adsint et tenuis fugiens per gramina rivus, +palmaque vestibulum aut ingens oleaster inumbret, +ut, cum prima novi ducent examina reges +vere suo ludetque favis emissa iuventus, +vicina invitet decedere ripa calori, +obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos. +In medium, seu stabit iners seu profluet umor, +transversas salices et grandia conice saxa, +pontibus ut crebris possint consistere et alas +pandere ad aestivum solem, si forte morantes +sparserit aut praeceps Neptuno immerserit Eurus. +Haec circum casiae virides et olentia late +serpylla et graviter spirantis copia thymbrae +floreat inriguumque bibant violaria fontem. +Ipsa autem, seu corticibus tibi suta cavatis, +seu lento fuerint alvaria vimine texta, +angustos habeant aditus: nam frigore mella +cogit hiems, eademque calor liquefacta remittit. +Utraque vis apibus pariter metuenda; neque illae +nequiquam in tectis certatim tenuia cera +spiramenta linunt fucoque et floribus oras +explent collectumque haec ipsa ad munera gluten +et visco et Phrygiae servant pice lentius Idae. +Saepe etiam effossis, si vera est fama, latebris +sub terra fovere larem, penitusque repertae +pumicibusque cavis exesaeque arboris antro. +Tu tamen et levi rimosa cubilia limo +ungue fovens circum et raras superinice frondes. +Neu propius tectis taxum sine, neve rubentes +ure foco cancros, altae neu crede paludi, +aut ubi odor caeni gravis aut ubi concava pulsu +saxa sonant vocisque offensa resultat imago. + +Quod superest, ubi pulsam hiemem sol aureus egit +sub terras caelumque aestiva luce reclusit, +illae continuo saltus silvasque peragrant +purpureosque metunt flores et flumina libant +summa leves. Hinc nescio qua dulcedine laetae +progeniem nidosque fovent, hinc arte recentes +excudunt ceras et mella tenacia fingunt. +Hinc ubi iam emissum caveis ad sidera caeli +nare per aestatem liquidam suspexeris agmen +obscuramque trahi vento mirabere nubem, +contemplator: aquas dulces et frondea semper +tecta petunt. Huc tu iussos adsperge sapores, +trita melisphylla et cerinthae ignobile gramen, +tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum. +ipsae consident medicatis sedibus, ipsae +intima more suo sese in cunabula condent. + +Sin autem ad pugnam exierint, nam saepe duobus +regibus incessit magno discordia motu, +continuoque animos vulgi et trepidantia bello +corda licet longe praesciscere; namque morantes +Martius ille aeris rauci canor increpat et vox +auditur fractos sonitus imitata tubarum; +tum trepidae inter se coeunt pennisque coruscant +spiculaque exacuunt rostris aptantque lacertos +et circa regem atque ipsa ad praetoria densae +miscentur magnisque vocant clamoribus hostem. +Ergo ubi ver nactae sudum camposque patentes, +erumpunt portis; concurritur, aethere in alto +fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem +praecipitesque cadunt; non densior aere grando, +nec de concussa tantum pluit ilice glandis. +ipsi per medias acies insignibus alis +ingentes animos angusto in pectore versant, +usque adeo obnixi non cedere, dum gravis aut hos +aut hos versa fuga victor dare terga subegit. +Hi motus animorum atque haec certamina tanta +pulveris exigui iactu compressa quiescent. +Verum ubi ductores acie revocaveris ambo, +deterior qui visus, eum, ne prodigus obsit, +dede neci; melior vacua sine regnet in aula. +Alter erit maculis auro squalentibus ardens; +nam duo sunt genera: hic melior, insignis et ore +et rutilis clarus squamis, ille horridus alter +desidia latamque trahens inglorius alvum. + +Ut binae regum facies, ita corpora plebis. +Namque aliae turpes horrent, ceu pulvere ab alto +cum venit et sicco terram spuit ore viator +aridus; elucent aliae et fulgore coruscant +ardentes auro et paribus lita corpora guttis. +Haec potior suboles, hinc caeli tempore certo +dulcia mella premes, nec tantum dulcia, quantum +et liquida et durum Bacchi domitura saporem. + +At cum incerta volant caeloque examina ludunt +contemnuntque favos et frigida tecta relinquunt, +instabiles animos ludo prohibebis inani. +Nec magnus prohibere labor: tu regibus alas +eripe; non illis quisquam cunctantibus altum +ire iter aut castris audebit vellere signa. +Invitent croceis halantes floribus horti +et custos furum atque avium cum falce saligna +Hellespontiaci servet tutela Priapi. +Ipse thymum pinosque ferens de montibus altis +tecta serat late circum, cui talia curae; +ipse labore manum duro terat, ipse feraces +figat humo plantas et amicos inriget imbres. + +Atque equidem, extremo ni iam sub fine laborum +vela traham et terris festinem advertere proram, +forsitan et, pingues hortos quae cura colendi +ornaret, canerem, biferique rosaria Paesti, +quoque modo potis gauderent intiba rivis +et virides apio ripae, tortusque per herbam +cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem +narcissum aut flexi tacuissem vimen acanthi +pallentesque hederas et amantes litora myrtos. +Namque sub Oebaliae memini me turribus arcis, +qua niger umectat flaventia culta Galaesus, +Corycium vidisse senem, cui pauca relicti +iugera ruris erant, nec fertilis illa iuvencis +nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho. +Hic rarum tamen in dumis olus albaque circum +lilia verbenasque premens vescumque papaver +regum aequabat opes animis seraque revertens +nocte domum dapibus mensas onerabat inemptis. +Primus vere rosam atque autumno carpere poma, +et cum tristis hiems etiamnum frigore saxa +rumperet et glacie cursus frenaret aquarum, +ille comam mollis iam tondebat hyacinthi +aestatem increpitans seram Zephyrosque morantes. +Ergo apibus fetis idem atque examine multo +primus abundare et spumantia cogere pressis +mella favis; illi tiliae atque uberrima pinus, +quotque in flore novo pomis se fertilis arbos +induerat, totidem autumno matura tenebat. +Ille etiam seras in versum distulit ulmos +eduramque pirum et spinos iam pruna ferentes +iamque ministrantem platanum potantibus umbras. +Verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis +praetereo atque aliis post me memoranda relinquo. + +Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse +addidit, expediam, pro qua mercede canoros +Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae +Dictaeo caeli regem pavere sub antro. +Solae communes natos, consortia tecta +urbis habent magnisque agitant sub legibus aevum, +et patriam solae et certos novere penates, +venturaeque hiemis memores aestate laborem +experiuntur et in medium quaesita reponunt. +Namque aliae victu invigilant et foedere pacto +exercentur agris; pars intra saepta domorum +Narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten +prima favis ponunt fundamina, deinde tenaces +suspendunt ceras: aliae spem gentis adultos +educunt fetus, aliae purissima mella +stipant et liquido distendunt nectare cellas. +Sunt quibus ad portas cecidit custodia sorti, +inque vicem speculantur aquas et nubila caeli +aut onera accipiunt venientum aut agmine facto +ignavum fucos pecus a praesepibus arcent. +Fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella. +ac veluti lentis Cyclopes fulmina massis +cum properant, alii taurinis follibus auras +accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt +aera lacu; gemit impositis incudibus Aetna; +illi inter sese magna vi bracchia tollunt +in numerum versantque tenaci forcipe ferrum: +non aliter, si parva licet componere magnis, +Cecropias innatus apes amor urget habendi, +munere quamque suo. Grandaevis oppida curae +et munire favos et daedala fingere tecta. +At fessae multa referunt se nocte minores, +crura thymo plenae; pascuntur et arbuta passim +et glaucas salices casiamque crocumque rubentem +et pinguem tiliam et ferrugineos hyacinthos. +Omnibus una quies operum, labor omnibus unus: +mane ruunt portis; nusquam mora; rursus easdem +vesper ubi e pastu tandem decedere campis +admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant; +fit sonitus, mussantque oras et limina circum. +Post, ubi iam thalamis se composuere, siletur +in noctem fessosque sopor suus occupat artus. +Nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt +longius aut credunt caelo adventantibus Euris, +sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur, +excursusque breves temptant et saepe lapillos, +ut cumbae instabiles fluctu iactante saburram, +tollunt, his sese per inania nubila librant. +Illum adeo placuisse apibus mirabere morem, +quod neque concubitu indulgent nec corpora segnes +in Venerem solvunt aut fetus nixibus edunt: +verum ipsae e foliis natos, e suavibus herbis +ore legunt, ipsae regem parvosque Quirites +sufficiunt aulasque et cerea regna refigunt. +*Saepe etiam duris errando in cotibus alas +attrivere ultroque animam sub fasce dedere: +tantus amor florum et generandi gloria mellis. +Ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi +excipiat, neque enim plus septima ducitur aestas, +at genus immortale manet multosque per annos +stat fortuna domus et avi numerantur avorum. +Praeterea regem non sic Aegyptus et ingens +Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes +observant. Rege incolumi mens omnibus una est; +amisso rupere fidem constructaque mella +diripuere ipsae et crates solvere favorum. +Ille operum custos, illum admiruntur et omnes +circumstant fremitu denso stipantque frequentes +et saepe attollunt umeris et corpora bello +obiectant pulchramque petunt per vulnera mortem. + +His quidam signis atque haec exempla secuti +esse apibus partem divinae mentis et haustus +aetherios dixere; deum namque ire per omnes +terrasque tractusque maris caelumque profundum. +Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum, +quemque sibi tenues nascentem arcessere vitas; +scilicet huc reddi deinde ac resoluta referri +omnia nec morti esse locum, sed viva volare +sideris in numerum atque alto succedere caelo. + +Siquando sedem angustam servataque mella +thesauris relines, prius haustu sparsus aquarum +ora fove fumosque manu praetende sequaces. +Bis gravidos cogunt fetus, duo tempora messis, +Taygete simul os terris ostendit honestum +Pleas et Oceani spretos pede reppulit amnes, +aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi +tristior hibernas caelo descendit in undas. +Illis ira modum supra est, laesaeque venenum +morsibus inspirant et spicula caeca relinquunt +adfixae venis animasque in vulnere ponunt. +Sin duram metues hiemem parcesque futuro +contunsosque animos et res miserabere fractas, +at suffire thymo cerasque recidere inanes +quis dubitet? nam saepe favos ignotus adedit +stellio et lucifugis congesta cubilia blattis +immunisque sedens aliena ad pabula fucus +aut asper crabro imparibus se immiscuit armis, +aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae +laxos in foribus suspendit aranea casses. +Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes +incumbent generis lapsi sarcire ruinas +complebuntque foros et floribus horrea texent. + +Si vero, quoniam casus apibus quoque nostros +vita tulit, tristi languebunt corpora morbo--- +quod iam non dubiis poteris cognoscere signis: +continuo est aegris alius color, horrida vultum +deformat macies, tum corpora luce carentum +exportant tectis et tristia funera ducunt; +aut illae pedibus conexae ad limina pendent, +aut intus clausis cunctantur in aedibus, omnes +ignavaeque fame et contracto frigore pigrae. +Tum sonus auditur gravior, tractimque susurrant, +frigidus ut quondam silvis immurmurat Auster, +ut mare sollicitum stridit refluentibus undis, +aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis: +hic iam galbaneos suadebo incendere odores +mellaque harundineis inferre canalibus, ultro +hortantem et fessas ad pabula nota vocantem. +Proderit et tunsum gallae admiscere saporem +Arentesque rosas aut igni pinguia multo +defruta vel psithia passos de vite racemos +Cecropiumque thymum et grave olentia centaurea. +Est etiam flos in pratis, cui nomen amello +fecere agricolae, facilis quaerentibus herba; +namque uno ingentem tollit de caespite silvam, +aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum +funduntur, violae sublucet purpura nigrae; +[saepe deum nexis ornatae torquibus arae;] +asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum +pastores et curva legunt prope flumina Mellae. +Huius odorato radices incoque Baccho +pabulaque in foribus plenis adpone canistris. + +Sed siquem proles subito defecerit omnis, +nec genus unde novae stirpis revocetur habebit, +tempus et Arcadii memoranda inventa magistri +pandere, quoque modo caesis iam saepe iuvencis +insincerus apes tulerit cruor. Altius omnem +expediam prima repetens ab origine famam. +Nam qua Pellaei gens fortunata Canopi +accolit effuso stagnantem flumine Nilum +et circum pictis vehitur sua rura phaselis, +quaque pharetratae vicinia Persidis urget, +[et viridem Aegyptum nigra fecundat harena, +et diversa ruens septem discurrit in ora +usque coloratis amnis devexus ab Indis] +omnis in hac certam regio iacit arte salutem. +Exiguus primum atque ipsos contractus in usus +eligitur locus; hunc angustique imbrice tecti +parietibusque premunt artis et quattuor addunt, +quattuor a ventis obliqua luce fenestras. +Tum vitulus bima curvans iam cornua fronte +quaeritur; huic geminae nares et spiritus oris +multa reluctanti obstruitur, plagisque perempto +tunsa per integram solvuntur viscera pellem. +Sic positum in clauso linquunt et ramea costis +subiciunt fragmenta, thymum casiasque recentes. +Hoc geritur Zephyris primum impellentibus undas, +ante novis rubeant quam prata coloribus, ante +garrula quam tignis nidum suspendat hirundo. +Interea teneris tepefactus in ossibus umor +aestuat et visenda modis animalia miris, +trunca pedum primo, mox et stridentia pennis, +miscentur tenuemque magis magis aera carpunt, +donec, ut aestivis effusus nubibus imber, +erupere aut ut nervo pulsante sagittae, +prima leves ineunt si quando proelia Parthi. + +Quis deus hanc, Musae, quis nobis extudit artem? +Unde nova ingressus hominum experientia cepit? +Pastor Aristaeus fugiens Peneia Tempe, +amissis, ut fama, apibus morboque fameque, +tristis ad extremi sacrum caput adstitit amnis +multa querens atque hac adfatus voce parentem: +`Mater, Cyrene mater, quae gurgitis huius +ima tenes, quid me praeclara stirpe deorum, +si modo, quem perhibes, pater est Thymbraeus Apollo, +invisum fatis genuisti? aut quo tibi nostri +pulsus amor? quid me caelum sperare iubebas? +En etiam hunc ipsum vitae mortalis honorem, +quem mihi vix frugum et pecudum custodia sollers +omnia temptanti extuderat, te matre relinquo. +Quin age et ipsa manu felices erue silvas, +fer stabulis inimicum ignem atque interfice messes, +ure sata et validam in vites molire bipennem, +tanta meae si te ceperunt taedia laudis.' +At mater sonitum thalamo sub fluminis alti +sensit. Eam circum Milesia vellera Nymphae +carpebant hyali saturo fucata colore, +drymoque Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque, +caesariem effusae nitidam per candida colla, +Nesaee Spioque Thaliaque Cymodoceque, +Cydippeque et flava Lycorias, altera virgo, +altera tum primos Lucinae experta labores, +Clioque et Beroe soror, Oceanitides ambae, +ambae auro, pictis incinctae pellibus ambae, +atque Ephyre atque Opis et Asia Deiopea +et tandem positis velox Arethusa sagittis. +Inter quas curam Clymene narrabat inanem +Vulcani Martisque dolos et dulcia furta, +aque Chao densos divum numerabat amores +carmine quo captae dum fusis mollia pensa +devolvunt, iterum maternas impulit aures +luctus Aristaei, vitreisque sedilibus omnes +obstipuere; sed ante alias Arethusa sorores +prospiciens summa flavum caput extulit unda +et procul: `O gemitu non frustra exterrita tanto, +Cyrene soror, ipse tibi, tua maxima cura, +tristis Aristaeus Penei genitoris ad undam +stat lacrimans et te crudelem nomine dicit.' +Huic percussa nova mentem formidine mater, +`duc, age, duc ad nos; fas illi limina divum +tangere,' ait. Simul alta iubet discedere late +flumina, qua iuvenis gressus inferret. At illum +curvata in montis faciem circumstetit unda +accepitque sinu vasto misitque sub amnem. +Iamque domum mirans genetricis et umida regna +speluncisque lacus clausos lucosque sonantes +ibat et ingenti motu stupefactus aquarum +omnia sub magna labentia flumina terra +spectabat diversa locis, Phasimque Lycumque +et caput, unde altus primum se erumpit Enipeus +unde pater Tiberinus et unde Aniena fluenta +saxosusque sonans Hypanis Mysusque Caicus, +et gemina auratus taurino cornua vultu +Eridanus, quo non alius per pinguia culta +in mare purpureum violentior effluit amnis. +Postquam est in thalami pendentia pumice tecta +perventum et nati fletus cognovit inanes +Cyrene, manibus liquidos dant ordine fontes +germanae tonsisque ferunt mantelia villis; +pars epulis onerant mensas et plena reponunt +pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae; +et mater, `Cape Maeonii carchesia Bacchi: +Oceano libemus,' ait. Simul ipsa precatur +Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores +centum quae silvas, centum quae flumina servant. +Ter liquido ardentem perfundit nectare Vestam, +ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit. +Omine quo firmans animum sic incipit ipsa: + +`Est in Carphatio Neptuni gurgite vates +caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor +et iuncto bipedum curru metitur equorum. +Hic nunc Emathiae portus patriamque revisit +Pallenen, hunc et Nymphae veneramur et ipse +grandaevus Nereus; novit namque omnia vates, +quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur; +quippe ita Neptuno visum est, immania cuius +armenta et turpes pascit sub gurgite phocas. +Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem +expediat morbi causam eventusque secundet. +Nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum +orando flectes; vim duram et vincula capto +tende; doli circum haec demum frangentur inanes. +Ipsa ego, te, medios cum sol accenderit aestus, +cum sitiunt herbae et pecori iam gratior umbra est, +in secreta senis ducam, quo fessus ab undis +se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem. +Verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis, +tum variae eludent species atque ora ferarum +Fiet enim subito sus horridus atraque tigris +squamosusque draco et fulva cervice leaena, +aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis +excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit. +Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes, +tanto, nate, magis contende tenacia vincla, +donec talis erit mutato corpore, qualem +videris, incepto tegeret cum lumina somno. + +Haec ait et liquidum ambrosiae defundit odorem, +quo totum nati corpus perduxit; at illi +dulcis compositis spiravit crinibus aura +atque habilis membris venit vigor. Est specus ingens +exesi latere in montis, quo plurima vento +cogitur inque sinus scindit sese unda reductos, +deprensis olim statio tutissima nautis; +intus se vasti Proteus tegit obice saxi. +Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha +collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit. +Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos +ardebat, caelo et medium sol igneus orbem +hauserat; arebant herbae et cava flumina siccis +faucibus ad limum radii tepefacta coquebant: +cum Proteus consueta petens e fluctibus antra +ibat; eum vasti circum gens umida ponti +exsultans rorem late dispergit amarum. +Sternunt se somno diversae in litore phocae. +Ipse, velut stabuli custos in montibus olim, +vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit, +auditisque lupos acuunt balatibus agni, +considit scopulo medius numerumque recenset. +Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas, +vix defessa senem passus componere membra +cum clamore ruit magno manicisque iacentem +occupat. Ille suae contra non immemor artis +omnia transformat sese in miracula rerum, +ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem. +Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus +in sese redit atque hominis tandem ore locutus: +`Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras +iussit adire domos? Quidve hinc petis?' inquit. At ille: +`Scis, Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam +sed tu desine velle. Deum praecepta secuti +venimus hinc lapsis quaesitum oracula rebus. +Tantum effatus. Ad haec vates vi denique multa +ardentes oculos intorsit lumine glauco +et graviter frendens sic fatis ora resolvit. + +Non te nullius exercent numinis irae; +magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus +haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant, +suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit. +Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps, +immanem ante pedes hydrum moritura puella +servantem ripas alta non vidit in herba. +At chorus aequalis Dryadum clamore supremos +implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces +altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus +atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia. +Ipse cava solans aegrum testudine amorem +te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, +te veniente die, te decedente canebat. +Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis, +et caligantem nigra formidine lucum +ingressus manesque adiit regemque tremendum +nesciaque humanis precibus mansuescere corda. +At cantu commotae Erebi de sedibus imis +umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum, +quam multa in foliis avium se milia condunt +vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber, +matres atque viri defunctaque corpora vita +magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, +impositique rogis iuvenes ante ora parentum, +quos circum limus niger et deformis harundo +Cocyti tardaque palus inamabilis unda +alligat et noviens Styx interfusa coercet. +Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti +tartara caeruleosque implexae crinibus angues +Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora +atque Ixionii vento rota constitit orbis. +Iamque pedem referens casus evaserat omnes; +redditaque Eurydice superas veniebat ad auras, +pone sequens, namque hanc dederat Proserpina legem, +cum subita incautum dementia cepit amantem, +ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes. +Restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa +immemor heu! victusque animi respexit. Ibi omnis +effusus labor atque immitis rupta tyranni +foedera, terque fragor stagnis auditus Avernis. +Illa, Quis et me, inquit, miseram et te perdidit, Orpheu, +quis tantus furor? En iterum crudelia retro +Fata vocant, conditque natantia lumina somnus. +Iamque vale: feror ingenti circumdata nocte +invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas! +dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras +commixtus tenues, fugit diversa, neque illum, +prensantem nequiquam umbras et multa volentem +dicere, praeterea vidit, nec portitor Orci +amplius obiectam passus transire paludem. +Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret? +Quo fletu Manis, quae numina voce moveret? +Illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba. +Septem illum totos perhibent ex ordine menses +rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam +flesse sibi et gelidis haec evolvisse sub antris +mulcentem tigres et agentem carmine quercus; +qualis populea maerens philomela sub umbra +amissos queritur fetus, quos durus arator +observans nido implumes detraxit; at illa +flet noctem ramoque sedens miserabile carmen +integrat et maestis late loca questibus implet. +Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei. +Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem +arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis +lustrabat raptam Eurydicen atque inrita Ditis +dona querens; spretae Ciconum quo munere matres +inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi +discerptum latos iuvenem sparsere per agros. +Tum quoque marmorea caput a cervice revulsum +gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus +volveret, Eurydicen vox ipsa et frigida lingua +ah miseram Eurydicen! anima fugiente vocabat: +Eurydicen toto referebant flumine ripae. + +Haec Proteus, et se iactu dedit aequor in altum, +quaque dedit, spumantem undam sub vertice torsit. +At non Cyrene; namque ultro adfata timentem: + +`Nate, licet tristes animo deponere curas. +Haec omnis morbi causa; hinc miserabile Nymphae, +cum quibus illa choros lucis agitabat in altis, +exitium misere apibus. Tu munera supplex +tende petens pacem et faciles venerare Napaeas; +namque dabunt veniam votis irasque remittent. +Sed modus orandi qui sit, prius ordine dicam. +Quattuor eximios praestanti corpore tauros, +qui tibi nunc viridis depascunt summa Lycaei, +delige et intacta totidem cervice iuvencas. +Quattuor his aras alta ad delubra dearum +constitue et sacrum iugulis demitte cruorem, +corporaque ipsa boum frondoso desere luco. +Post, ubi nona suos Aurora ostenderit ortus, +inferias Orphei Lethaea papavera mittes +et nigram mactabis ovem lucumque revises: +placatam Eurydicen vitula venerabere caesa. + +Haud mora; continuo matris praecepta facessit; +ad delubra venit, monstratas excitat aras, +quattuor eximios praestanti corpore tauros +ducit et intacta totidem cervice iuvencas. +Post, ubi nona suos Aurora induxerat ortus, +inferias Orphei mittit lucumque revisit. +Hic vero subitum ac dictu mirabile monstrum +adspiciunt, liquefacta boum per viscera toto +stridere apes utero et ruptis effervere costis, +immensasque trahi nubes, iamque arbore summa +confluere et lentis uvam demittere ramis. + +Haec super arvorum cultu pecorumque canebam +et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum +fulminat Euphraten bello victorque volentes +per populos dat iura viamque adfectat Olympo. +Illo Vergilium me tempore dulcis alebat +Parthenope studiis florentem ignobilis oti, +carmina qui lusi pastorum audaxque iuventa, +Tityre, te patulae cecini sub tegmine fagi. + + +End of the Project Gutenberg's Georgics in Latin + + + |
