125 files changed, 8374 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/21954-8.txt b/21954-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..06517f2
--- /dev/null
+++ b/21954-8.txt
@@ -0,0 +1,4095 @@
+The Project Gutenberg EBook of Het moderne Egypte: Wat er te zien en te
+hooren valt tusschen Kaïro en Faschoda, by A. B. de Guerville
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Het moderne Egypte: Wat er te zien en te hooren valt tusschen Kaïro en Faschoda
+       De Aarde en haar Volken, 1908
+
+Author: A. B. de Guerville
+
+Release Date: June 28, 2007 [EBook #21954]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET MODERNE EGYPTE ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+HET MODERNE EGYPTE
+
+WAT ER TE ZIEN EN TE HOOREN VALT TUSSCHEN KAÏRO EN FASCHODA.
+
+Naar het Fransch van A. B. de Guerville.
+
+
+Toen ik den vorigen herfst in Caux vertoefde, dat ideale
+Alpenstationnetje boven Territet aan het meer van Genève, ontmoette
+ik daar een mijner vrienden uit de jeugd, een diplomaat, die tien
+jaren van zijn leven in Egypte had doorgebracht.
+
+"Ik heb uw 'In Japan' gelezen," zei hij, "en nu ben ik besloten,
+naar het land der chrysanthemums te gaan; ga met mij mee, om je oude
+liefde terug te zien!"
+
+"Neen, mijn waarde," antwoordde ik, "ik ga integendeel naar het
+land, waar jij zoo vol van bent, niet naar de moesme's, maar naar
+de mummies."
+
+"Naar Egypte? Wat benijd ik je! Dat is een heerlijk
+winterverblijf. Maar weet wel, dat je er niet enkel mummies ontmoet;
+wat de vrouwen aangaat,... maar dat zul je zelf wel zien! Ga je
+er weer een boek over schrijven? Ja? Dan benijd ik je niet langer;
+dan beklaag ik je uit den grond van mijn hart, want die egyptische
+quaestie, daar is eenvoudig niet uit te komen; er bestaat geen
+ingewikkelder vraagstuk."
+
+"Ik lach wat met de egyptische quaestie! Ik ga om het land; de
+bewoners, hun zeden..."
+
+"Goed zoo! Maar ik tart je, om daarover te spreken, zonder te roeren
+aan de duizend en één lastige vraagstukken van financiëelen en
+politieken aard, waar je in Egypte dadelijk tot over de ooren in zit."
+
+Mijn vriend had gelijk. Ik had eigenlijk geen voorstelling van de
+zware taak, die ik op mij had genomen. In enkele maanden Egypte te
+willen begrijpen en in een enkel boekdeel zijn roemrijk verleden,
+zijn krachtig en werkzaam heden, zijn hoopvolle toekomst te willen
+beschrijven, is een onbegonnen werk. Ik wil daar dan ook niet mee
+beginnen. Ik ga maar indrukken geven, beelden van mijn reis van Kaïro
+naar Faschoda, en als ik er nu en dan eens een beschouwing aan toevoeg
+over staatkunde en financiën en godsdienst, dan heb ik uit de beste
+bronnen geput, namelijk uit wat ik hoorde van de hoogste egyptische
+ambtenaren; van Engelschen, Franschen en anderen, allen mannen van
+talent en gevoel, die in de paleizen, de ministeries, de legaties,
+de weinige groote industriëele ondernemingen, onafgebroken werken
+aan den opbouw van Egypte.
+
+En kon ik nu maar twintig deelen schrijven in plaats van twintig
+hoofdstukken!
+
+
+
+"Wat hoor ik, je gaat naar Egypte onder duitsche vlag!" zei een mijner
+vrienden te Marseille, en voegde er somber aan toe: "Waar moet het
+heen? Eerst laten wij, Franschen, Egypte aan de Engelschen over, en
+nu laten we de Duitschers den baas spelen in de Middellandsche Zee,
+en die duivelsche Teutonen zijn overmoedig genoeg, om een expressen
+dienst van paketbooten te openen tusschen Alexandrië en Marseille!"
+
+Het ging mijn braven Marseillaan werkelijk aan het hart, en hij
+had er reden voor. Inderdaad, terwijl de telkens terugkeerende
+werkstakingen de groote fransche havens met ondergang bedreigen en
+allen ondernemingslust fnuiken, werken de Engelschen, de Duitschers,
+de Italianen onafgebroken, om zich daar te doen gelden, waar de
+Franschen nog heeren en meesters waren.
+
+Door het in het leven roepen van den nieuwen dienst tusschen Marseille
+en Alexandrië, met een oponthoud van achttien uren in Napels, en
+door daar twee van zijn mooiste stoombooten, de "Schleswig" en de
+"Hohenzollern" voor te bestemmen, heeft de Norddeutsche Lloyd van
+Bremen weer een van zijn meesterstukken volbracht.
+
+Omdat ik het comfort van die nieuwe lijn had hooren roemen, wenschte ik
+er kennis mee te maken, en ik heb bevonden, dat de lof niet overdreven
+is geweest.
+
+Na een vijfdaagsche reis met weinig goed weêr wierp de "Schleswig"
+in de haven van Alexandrië het anker uit. Dadelijk waren wij omringd
+door een massa booten met Egyptenaren, die vervaarlijk schreeuwden,
+waarbij ze met niet minder kracht door Turken en Arabieren in hun
+eigen booten werden ondersteund. Binnen enkele seconden was het schip
+bezet door een bonte menigte van gidsen, tolken, hotelportiers,
+schippers, agenten van reisbureau's en dergelijke personen. Een
+babylonische spraakverwarring heerschte er aan boord, en de arme
+verschrikte toerist ziet met ontzetting, hoe vijftig bruine of zwarte
+duivels zich storten op zijn bagage. Maar dan verschijnt op het rechte
+oogenblik iemand van de firma Cook, die met een stentorstem u toeroept,
+dat ge u niet ongerust behoeft te maken, want dat hij zich met alles
+belast. Daar daagt op het dek een kolossale Arabier op met een staf
+van sterke dragers, wier bovenlijf in een rood buis is gestoken,
+waarop in witte letters: "Thos. Cook and Son".
+
+En als door een tooverslag is de orde hersteld, als een generaal op het
+slagveld geeft de agent van de heeren Cook zijn bevelen aan de dragers,
+staat beleefd de reizigers te woord met uitleggingen en verklaringen
+en als men zich ongerust maakt over de douaneformaliteiten, glimlacht
+hij en zegt geruststellend: "Er is geen douane voor u. Wij hebben
+de speciale vergunning verkregen, alle bagage der reizigers te mogen
+laten passeeren, zonder dat zij geopend wordt. U heeft ons slechts uw
+recu's ter hand te stellen en u vindt uw bagage òf in het hotel, dat
+u ons zult opgeven òf aan het station, gereed om met u naar Kaïro te
+reizen." De directeuren van dit reisagentschap zijn niet ten onrechte
+de niet gekroonde koningen van Egypte en het Oosten genoemd.
+
+Moest niet keizer Wilhelm op zijn reis in Palestina zich met al
+de zijnen in handen stellen van de heeren Cook, als ieder gewoon
+toerist? De witte barken van het agentschap omringen nu de "Schleswig"
+en met al onze bagage waren we er weldra in geïnstalleerd.
+
+Om twaalf uur bestormden wij de express naar Kaïro, en de luxetrein,
+van alle gemakken voorzien, bracht ons in drie uren naar de hoofdstad
+door groote, goed bebouwde vlakten en wijde maïsvelden. Men zou zich
+kunnen verbeelden, in het Westen van Amerika te zijn, als zich niet
+nu en dan de kolossale gepluimde palmen aan het oog vertoonden. Dan
+waren er dorpjes van gele leemen hutten met platte daken, waar stroo op
+gedekt was en die meteen dienden voor kippenloop en geiten-, schapen-
+en varkensstallen.
+
+Op de slechte wegen gingen kameelen met zware lasten langzaam
+voort in gelijkmatigen pas met den kleinen kop omhoog op den langen
+hals. Hun logge gang doet nog te opvallender den gang van de egyptische
+ezels uitkomen, dien sierlijken, vluggen gang, die hen zoozeer doet
+verschillen van de broeders in Europa.
+
+En toen Kaïro! Welk een veranderingen in weinige jaren! Men praat van
+amerikaansche steden, die snel als paddestoelen verrijzen, maar wie
+heeft ooit een oude oostersche stad zich zoo snel zien verjongen en
+zoo volkomen zien ontwaken tot een nieuw leven als Kaïro na 1882, toen
+Engeland de stad als met het stokje van een tooverfee aanraakte? De
+vorderingen zijn zoodanig, dat men na ieder vijftal jaren weer veel
+veranderingen en verbeteringen aantreft.
+
+Alleen de hoofdstraat, Shariah-Kamel en het Operaplein zijn weinig
+veranderd. Dat is nog altijd het drukste hoekje van de stad; daar
+verdringt zich van den morgen tot den avond een dichte, bonte menigte.
+
+Het zou niet mogelijk wezen, iets schilderachtigers te bedenken,
+dan dit levend en bewegend panorama, waar het Oosten en het Westen
+samenkomen en zonder eenigen schok op de natuurlijkste manier van de
+wereld ineensmelten.
+
+Het oog wordt allereerst getroffen door tallooze roode puntjes,
+waar balletjes van zwarte zijde langs dansen. Dat is de fez, die op
+zooveel verschillende hoofden rust, hoofden verschillend van type en
+ras. Men ziet de heeren ver in de meerderheid, en zij hebben geen
+andere oostersche kenmerken dan die fez, want ze kleeden zich naar
+europeeschen trant, en velen naar den allerlaatsten smaak.
+
+In de menigte ziet men negers, Arabieren in wijde gewaden, joden
+met onrustige oogen, eunuchen, knappe egyptische soldaten, en onder
+al die oosterlingen toeristen uit aller heeren landen, die alle
+mogelijke talen spreken, vrouwen uit de groote en de halve wereld,
+en hier en daar een gesluierde oostersche, die stil en geheimzinnig
+zich voortspoedt.
+
+De terrassen voor de koffiehuizen zijn alle bezet, en men drinkt er de
+eeuwige turksche koffie en rookt de eeuwige egyptische sigaretten. Maar
+praten kan men moeilijk op straat, want de straatverkoopers maken een
+heidensch leven. Ze verkoopen van alles, loterijbriefjes, briefkaarten,
+waslucifers, dadels, couranten, honig en zelfs vleesch en visch. Er
+zijn vertooners van geleerde aapjes, arme Italianen, die afschuwelijke
+violen mishandelen, een leger schoenpoetsers, en eindelijk, juist als
+voor het Grand Hotel te Parijs, gidsen, die op klanten uit zijn en
+die u voor een paar piasters alle merkwaardigheden van Kaïro willen
+laten zien.
+
+Op de buitenwegen is het al even druk. De victoria's, met vlugge
+paarden bespannen, de karretjes, die als omnibussen voor de
+inboorlingen dienst doen en vol mannen of vrouwen en kinderen zitten,
+de wielrijders, de auto's, een oneindig aantal ezels met allerlei
+personen en goederen beladen, fabelachtig bepakte kameelen, dat alles
+warrelt er dooreen.
+
+Met luidklinkend gebel vertellen u de electrische trams, dat Kaïro
+een moderne stad is. Die trams zijn van een belgische maatschappij,
+die veel geld verdient, maar niet veel zorg besteedt aan het gemak
+der reizigers. De wagens zijn vuil en de conducteurs oneerlijk. Er is
+een afgesloten gedeelte voor de haremdames, maar vreemde dames mogen
+er geen gebruik van maken. Te gaan zitten naast een stoffigen neger
+is niet aangenaam.
+
+In de Shariah-Kamel, op het Operaplein en in aangrenzende streken
+heeft men mooie winkels. De juweliers hebben prachtige uitstallingen;
+er zijn veel parfumeriewinkels en nog meer banketbakkers. Noga en
+turksche lekkernijen verkoopt men er wel; maar ge moet die zoeken
+achter in den winkel; de voorgevel is voor zwitsersche chocolade; de
+Gala Peter en de andere melkchocoladen hebben Egypte en zijn liefde
+voor zoetigheid voor zich veroverd.
+
+Maar zoo dan al dat schilderachtige hoekje van Kaïro niet veranderd
+is, het overige deel van de stad doet het wel. De bevolking schijnt
+aangegrepen door een dolle haast, om te bouwen. Reuzengroote, in
+appartementen verhuurde huizen, groote paleizen en prachtige hôtels
+vormen nieuwe wijken, waar tien jaren geleden slechts tuinen werden
+gezien.
+
+Egypte beleeft tegenwoordig een tijdperk van ongewonen bloei. Iedereen
+verdient geld als water en daar de waarde van huizen en grond dagelijks
+toeneemt, gaat ieder, die over kapitaal beschikt, aan het bouwen.
+
+Tot voor weinige jaren gaven Egyptenaren van de middelklasse nog in het
+geheel niet om comfort; gezinnen van twintig en meer personen woonden
+in een paar vertrekken in vuile wijken. Nu is dat alles veranderd;
+de familiën splitsen zich; de getrouwde kinderen willen op zichzelf
+wonen en geven de voorkeur aan de nieuwe, gezonder en frisscher wijken.
+
+Duizenden, die op den grond sliepen in hun vertrekken naar turkschen
+trant, willen thans europeesche ledikanten hebben, en vorken en messen
+vervangen met voordeel vinger en duim.
+
+De snelle vlucht, die de stad heeft genomen, gaat nog onophoudelijk
+voort en dringt zelfs tot de omringende woestijn door, op welker
+verovering energieke kapitalisten het voorzien hebben. Boghos Nubar
+pacha, zoon van den beroemden staatsman, staat aan het hoofd van een
+maatschappij, die groote terreinen in de woestijn heeft aangekocht
+voor de poorten van Kaïro, om daar een geheel nieuwe wijk te bouwen,
+een stadje, zou men het kunnen noemen.
+
+In den loop van hetgeen volgen zal, moet ik zoo dikwijls uitweiden
+over de bekoring van Kaïro als winterverblijf, en ik zal het verblijf
+daar zoo van harte aanbevelen aan allen, die het slechte jaargetijde
+willen doorbrengen in een heerlijk klimaat en in omstandigheden,
+waarin het hun aan niets ontbreekt, wat comfort aangaat, in een land,
+rijk aan historische herinneringen en vol kunstschatten, dat ik hoop
+wel gerechtigd te wezen, om, zonder dat men mij kan verwijten, Egypte
+onrecht te doen, den wensch uit te spreken naar een verbetering,
+waardoor Kaïro bevrijd moge worden van de plaag, die een geesel is
+voor het land der Farao's, het stof.
+
+Als er tegenwoordig niet genoeg water in de stad beschikbaar is,
+om die kwelling voldoend te bestrijden, laat men het dan van elders
+laten komen, of laat men andere middelen aanwenden, dat er een eind
+kome aan die opwolking van stof en vuil, die zoo hoogst onaangenaam
+zijn en bovendien gevaar meebrengen.
+
+Als er geen stofplaag meer in Kaïro zal wezen en als er riolen zullen
+zijn en de trams zindelijk zullen wezen, de apothekers geen afzetters
+en de koetsiers niet brutaal zullen zijn en niet wreed voor hunne
+arme paarden en het leven over het algemeen iets minder duur, dan
+zal het in den winter een aardsch paradijs mogen heeten.
+
+Gedurende de maanden, dat het seizoen duurt, zijn de hotels
+het middelpunt van het mondaine verkeer, want in dat opzicht is
+Kaïro veel meer een badplaats dan een hoofdstad. Het moet gezegd,
+dat die hotels ook inderdaad aantrekkelijk zijn. Ze zijn grootsch
+en vereenigen westersch comfort en oostersche weelde. Nog slechts
+enkele jaren geleden telde Kaïro maar een enkel hotel, waar men weelde
+aantrof, namelijk het Shepheard's hotel in het midden der stad in de
+heerlijke tuinen, die oorspronkelijk hadden behoord bij het paleis van
+Kiamil, dochter van Mohammed Ali. Daar kwamen historische personen,
+beroemdheden en diplomaten samen, en de naam is in de heele wereld
+bekend. Het lot van het hotel berust tegenwoordig in de handen van een
+energieken man, den heer Charles Baelher, die het vak grondig kent
+en ook bestuurder is van het Ghezireh Palace. Die beide prachtige
+hotels zouden voor den roem der hotels in de stad kunnen volstaan,
+maar de heer Georges Nungovich was ondernemend genoeg, een even groot
+en mooi te bouwen, en het Savoy hotel verrees. Die drie verdeelen nu
+de deftige en groote wereld onder elkaar, en de souvereinen en prinsen,
+die Egypte bezoeken, stappen er af.
+
+De heer Nungovich heeft nog twee andere groote hotels in Kaïro,
+het Continental op het Operaplein en het Hotel d'Angleterre, dat
+meer ter zijde ligt en kalmer is, maar even modern. Nungovich is een
+zeer bekende figuur in Kaïro. Evenals de amerikaansche milliardairs
+heeft hij zijn loopbaan onder aan de ladder begonnen in de hall van
+een hotel. Hij verbergt dat niet, maar is er integendeel trotsch
+op. Enkele jaren later vertrouwden engelsche officieren, die zijn
+intelligentie en zijn eerlijkheid hadden opgemerkt, hem de leiding op
+in hun cantine. Nog iets later vinden we hem terug als bestuurder van
+het hotel d'Angleterre, en op dien tijd, meen ik, bewees hij aan het
+engelsche leger een dienst, dien de officieren nooit hebben vergeten
+en die hem, als het ware, stempelde voor den officiëelen hotelier
+der officieren van Zijne britsche Majesteit. Ten gevolge van het
+een of andere voorval verscheen onverwacht een engelsch regiment in
+Kaïro. Er was geen enkele schikking getroffen om het te ontvangen
+en geen kwartier gemaakt voor de officieren, die niet wisten, waar
+te gaan logeeren. Aan het station vonden ze den heer Nungovich, die
+den kolonel verklaarde, dat hij in het Hotel d'Angleterre kamers in
+gereedheid had laten brengen voor alle officieren van het regiment.
+
+Gedurende de weinige dagen, dat ze er vertoefden, werden de officieren
+koninklijk onthaald en toen ze bij hun vertrek hun nota's vroegen,
+werd hun geantwoord: "Die zijn er niet. De heer Nungovich is al te
+gelukkig, de officieren van Zijne Majesteit te hebben ontvangen."
+
+Talrijk zijn de gekroonde hoofden, die in de laatste jaren naar Kaïro
+zijn gekomen en die den heer Nungovich met hun vertrouwen hebben
+vereerd. Natuurlijk is er naijver tusschen de hotels Baelher en
+Nungovich, maar die naijver doet hun geen kwaad en hij is uitmuntend
+voor de vreemdelingen, want in alle doet men daardoor het onmogelijke
+om den lof der bezoekers te verdienen. Trouwens de wedijver is meer
+denkbeeldig dan werkelijk, en heeft ook eigenlijk thans geen reden van
+bestaan meer, nu alle hotels een verzekerde toekomst hebben en een
+goeden naam, terwijl er aan de vier hoeken van Kaïro andere groote
+hotels worden gebouwd, om aan de nu reeds "ouden" concurrentie aan
+te doen.
+
+Inderdaad kunnen alle hotels niet meer den enormen toevloed van
+vreemdelingen bergen, Europeanen en Amerikanen, die den winter in
+Kaïro komen doorbrengen. Verleden jaar wist men niet meer, waar ze te
+bergen, en men heeft mij gezegd, dat op één oogenblik oude wagons-lits
+als geïmproviseerde hotels dienst moesten doen.
+
+Die vreemdelingenstroom, die Egypte overstroomt, behoort tot wat
+de hoteliers een "clientèle de grand luxe" noemen. Er is inderdaad
+geld, veel geld noodig, om er den winter te slijten, en diegenen, die
+uit alle oorden van de wereld komen, om van het heerlijk klimaat te
+genieten, hebben er hun zakken vol van en geven met gulheid uit. Er
+is onbeschrijfelijk veel weelde, een onafgebroken opeenvolging van
+bals en feesten van allerlei aard.
+
+Bovendien is er in de lucht van Egypte iets opwekkends, dat als tot
+weelde-uitgaven en levensgenot prikkelt.
+
+Buiten de groepen van de zeer rijke en deftige hotels kent men in
+Kaïro nog de officiëele, de engelsche en de inlandsche wereld. Die
+laatste is moeilijk te omschrijven en bestaat uit zeer rijke en zeer
+gastvrije menschen, Grieken en Levantijnen vooral, die sinds tal van
+jaren in Egypte wonen en de groote handels- en industrieondernemingen
+in handen hebben evenals den geldhandel. Ze bezitten prachtige
+huizen, ware paleizen, en leven in de grootste weelde. De oorsprong
+van verscheiden dier fortuinen kan niet al te veel navraag lijden;
+maar hij is dan ook dikwijls achter een dikken sluier verborgen, die
+alleen een enkele maal eens wordt opgeheven door den een of anderen
+ouden ingewijde.
+
+De engelsche wereld, nu eens zonder de officiëele personen beschouwd,
+is talrijk en trekt den neus op voor de familiën uit het land
+zelf. Voor de Engelschen zijn Egyptenaren, Grieken, Turken, Armeniërs
+allen negers. Ik maak geen grapjes, en hoe vreemd het moge schijnen,
+ontwikkelde, verstandige en alleraardigste Engelschen zullen van een
+Griek praten als van "that black man" of "that nigger".
+
+Zelf weer door de officiëele wereld niet voor vol aangezien, leeft
+het engelsche uitgaande publiek als op een eilandje, waar ze het best
+maken met al hun sport. De Engelschman rijdt er paard, vaart met zijn
+jacht, doet aan voetbal, tennis, polo en is tevreden en welvarend.
+
+Er is in de wereld geen verrukkelijker weg dan de breede en mooie
+avenue, die Kaïro met de pyramiden van Ghizeh verbindt aan den ingang
+der woestijn. De weg is een tiental kilometers lang en aan beide
+kanten staan prachtige en reusachtig groote boomen. Het is er op
+alle uren van den dag druk. Des morgens vertoonen er zich de heeren
+en de dames te paard; dan ook de ezels en muildieren en de lange
+rijen kameelen, die naar de markt gaan of ervan terugkeeren. In den
+namiddag rijdt er het elegante Kaïro in rijtuigen of automobielen,
+en aan den linker kant van den weg brengt de electrische tram het
+moderne, luidruchtige, vervelende element. Die breede weg werd in
+enkele weken door den khedive Ismaël aangelegd in den tijd van de
+opening van het Suezkanaal, opdat keizerin Eugenie, voor wie ook het
+rijke Ghezireh Palace was gebouwd, in haar rijtuig tot aan de beroemde
+pyramiden zou kunnen rijden.
+
+O, die pyramiden, wat een dingen hebben zij al niet gezien in
+de veertig en meer eeuwen vóór de heldendaden van Bonaparte en
+daarna! Egyptenaren, Grieken, Turken, Franschen, Engelschen hebben in
+de buurt om beurten hun tenten en hun vlaggen geplant, en tegenwoordig
+komen de toeristen zich er verbroederen in een pelgrimstocht van
+nieuwsgierigheid en pret.
+
+Men gaat erheen om verschillende redenen. Vooreerst omdat het de
+Pyramiden zijn, die men moet hebben gezien, om over de steenkolossen
+te kunnen meepraten. In de tweede plaats omdat ze een aangenaam doel
+zijn voor een uitstapje en dat de woestijn met haar opwekkende, zuivere
+lucht een groote bekoring uitoefent. Enkelen komen er, om zich te laten
+photografeeren met de Pyramiden, om aan de ongeloovigen overtuigend
+te bewijzen thuis, dat ze er wezenlijk geweest zijn; maar helaas,
+hoevelen van hen zijn gefopt geworden door den photograaf, die maar een
+pseudo-photograaf was en wiens toestel een ledig sigarenkistje was met
+een zwarten doek erover! Na dan een poos geposeerd te hebben, gaf men
+zijn naam en adres op, offerde zijn tien gulden, om eenige dagen later
+te vernemen, dat men alles bedorven had door een zenuwachtige beweging!
+
+De nabijheid der Pyramiden wordt onveilig gemaakt door de troepen
+Bedoeïenen, die wilden uit de woestijn, die van roof en afzetterij
+leven. In hun lange jurken, met een tulband op het hoofd en goed
+gewapend, komen ze op de toeristen af en doen allerlei aanbiedingen
+voor een bezoek aan den Sfinx en de Pyramiden of voor de beklimming
+van deze laatste.
+
+De beklimming van de Groote Pyramide is moeilijk en vermoeiend. De
+snelheid, waarmee de Bedoeïenen er tegen opklauteren, is werkelijk
+phenomenaal. Een menigte toeristen laten er zich toe verleiden. Twee
+Bedoeïenen zijn gewoonlijk voldoende, om er een man tegen op te
+hijschen; maar ze ondernemen het werk met hun drieën, als er een dame
+in het spel is.
+
+Aan den voet der Pyramiden bij den ingang der woestijn vindt men een
+der beste egyptische hotels, het Mena House. Op het theeuur zijn
+de terrassen bezet door een vroolijke en luidruchtige menigte. De
+onmetelijke en prettige salons, de heerlijke eetzaal, een overvloedige
+en uitstekende keuken, een reusachtig zwembassin in de open lucht,
+velden voor tennis en croquet maken van dat hotel een der aardigste
+verblijven van Egypte. De stallen zijn uitmuntend voorzien, en men
+kan er tegen matige prijzen rijtuigen krijgen, rijpaarden, kameelen
+en zandwagens, dat zijn karretjes, waarvan de wielen zoo breed zijn,
+dat ze over het zand glijden zonder erin te zakken, waardoor men,
+zonder zich te vermoeien, mooie tochtjes in de woestijn kan doen.
+
+Er worden dikwijls bij Mena House groote sportfeesten gegeven, die druk
+bezocht werden. De wedrennen van kameelen zijn allerdolst. Die dieren
+begrijpen precies, waar het om gaat en stellen het grootste belang
+in den strijd, dien ze willen winnen. Den vorigen winter greep een
+kameel, die boos was, dat een ander hem voorbij streefde, den ruiter
+van den mededinger bij het been en gaf er een leelijken knauw in.
+
+Op een half uur sporens afstands van Kaïro ligt een andere, ook zeer
+bekoorlijke en veelbezochte plek, eveneens in de woestijn, maar
+in een andere richting. Dat is Heloean, een dorp, beroemd om zijn
+zwavelhoudend water. De badinrichting, het Grand Hotel en het Badhotel
+behooren aan de maatschappij der Nungovich-hotels en zijn, zooals
+men verwachten kan, in alle opzichten uitstekend. Hier is geen stof,
+geen vuil, geen rumoer. Een droge lucht, die opwekkend en heerlijk is
+en een ideale kalmte. Er is daar nog een zeer goed hotel, het Tewfik
+Palace, en dan heeft men er veel pensions. Heloean ligt tegen bergen
+aan en op een van deze vindt men een hotel-sanatorium, El Ayat, dat een
+paar jaren geleden geopend is. In dat heerlijk gelegen huis vinden de
+zieken en herstellenden alle mogelijke comfort en zorgvolle verpleging.
+
+Er is te Heloean een uitstekende golfclub en een renbaan, die alle
+gasten van Kaïro samenbrengen.
+
+
+
+In 1892 volgde de tegenwoordige khedive zijn vader Tewfik Pacha op. Die
+laatste was vrij plotseling gestorven; maar het schijnt haast, alsof
+hij een voorgevoel van zijn vroegen dood heeft gehad, want toen de
+kroonprins uit Weenen, waar hij studeerde, eenige maanden vóór het
+overlijden van zijn vader de vacantie in Egypte doorbracht, liet Tewfik
+den kroonprins Abbas meerderjarig verklaren, ofschoon de prins er nog
+niet den vereischten leeftijd voor had bereikt. Door het besluit werd
+een regentschap vermeden en daardoor kon de tegenwoordige khedive
+den troon bestijgen, ofschoon hij wettig nog niet meerderjarig was.
+
+De jonge Abbas Hilmi had terstond een zeer besliste meening over zijn
+rechten en plichten als souverein. Daar hij nog niet persoonlijk had
+ervaren, welke rol Engeland in Egypte speelde, moest hem natuurlijk
+de tegenwoordigheid van een vreemd leger in zijn vaderland hinderen,
+en zoo kwam hij er dan ook terug met een hart vol vrees.
+
+Lieden uit zijn omgeving en meer of minder officiëele vreemdelingen
+maakten van deze stemming gebruik, om den jongen en toen nog onervaren
+vorst te drijven tot een openlijke breuk met Engeland, door hem te
+verzekeren, dat op den dag van den strijd de fransche bajonnetten en
+de russische Kozakken achter hem zouden staan.
+
+Dapper en vol zelfbeheersching, wees hij den Engelschen op een goeden
+dag de deur; toen omziend, om te zien, wie hem volgden, vond hij
+een ledig... Diegenen zelfs, die hem geraden hadden, hielden zich
+lafhartig schuil op het oogenblik van den strijd.
+
+In 1878 had Engeland vóór de poorten van Konstantinopel aan Rusland
+een "Halt!" toegeroepen, en het groote keizerrijk had geen schrede
+verder gedaan.
+
+Twintig jaren later te Faschoda riep Engeland Frankrijk een
+"Achterwaarts!" toe, en de rijke en machtige Republiek moest wijken
+voor de keizerin der zeeën...
+
+Zoo ook antwoordden de Engelschen op de afwerende beweging van den
+khedive: "Wij zijn de sterksten en wij zullen blijven!" En Egypte,
+dat nog zwak was op dat oogenblik, moest zich schikken.
+
+Het is waar, dat Engeland den goeden smaak had, erbij te voegen:
+"Wij wenschen slechts uw belang; wij erkennen uw souvereiniteit en
+wij willen niets anders dan u helpen met al onze krachten, om uw land
+een herleving te doen ondergaan." Het was een harde slag, maar hij had
+voor Zijne Hoogheid meer waarde dan tien jaren van levenservaring. De
+jonge vorst kende van dien tijd af de waarde van de vriendschap,
+de zwakheid van zijn eigen land en wat hijzelf vermocht.
+
+Hij nam in het administratieve den raad van Engeland aan, maar bewaarde
+al zijn vorstelijke prerogatieven en wist ze te doen eerbiedigen. In
+den aanvang weigerde hij de hem toegestoken hand aan te nemen, want hij
+wilde, eer hij den Engelschen zijn vertrouwen schonk, hen aan het werk
+zien, zoodat de betrekkingen koel, officiëel en uit de hoogte waren.
+
+Met buitengewone wilskracht begon hij studie te maken van de behoeften
+van zijn land, en langzamerhand begon hij te bemerken, dat Engeland
+woord hield en dat er eerlijk en trouw voor het wezenlijk belang van
+Egypte werd gewerkt.
+
+Toen, maar ook toen eerst, aanvaardde hij het verdrag en in het
+jaar van de toenadering tusschen Frankrijk en Engeland bracht Zijne
+Hoogheid een vriendschapsbezoek aan koning Eduard en werd in Londen
+gevierd en geëerd.
+
+In den loop der vele gesprekken, die ik met den khedive heb
+mogen voeren, heeft hij mij zelf verzekerd, dat zijn betrekkingen
+met Engeland en de staatssecretarissen en andere raadgevers en
+ambtenaren van engelschen landaard uitstekend zijn, dat er van zijn
+kant, noch van dien der egyptische ministers eenige wensch bestaat,
+om het beschavingswerk op eenige wijze te hinderen en dat zij allen
+van ganscher harte aan de opleving van Egypte meewerken.
+
+In het kort, ik kan verklaren, dat Zijne Hoogheid tevreden is over
+den tegenwoordigen staat van zaken, en zoolang Egypte niet een graad
+van beschaving heeft bereikt en niet machtig genoeg is geworden, om
+in alles op eigen wieken te drijven, geeft hij er verre de voorkeur
+aan, op Engeland te steunen en gebruik te maken van de lessen en
+raadgevingen der bekwaamste kolonisators ter wereld dan een steun te
+zoeken bij andere mogendheden.
+
+Maar dit belet Abbas Hilmi niet, voor sommige van die mogendheden een
+oprechte vriendschap te gevoelen en een groote bewondering. Zijne
+Hoogheid heeft voor Frankrijk een voorkeur, die hij zeer beslist
+aan den dag legt, en elk jaar komt hij zijn vacantie te Divonne
+doorbrengen, waar hij dan rustig leeft als een gewoon, eenvoudig,
+deftig reiziger.
+
+De volksfantazie, die ervan houdt, zich den khedive voor te
+stellen als wonend in een weelderig paleis, zijn dagen slijtend
+op gemakkelijke sofa's en divans tusschen zachte kussens, omringd
+door de vrouwen van zijn harem, terwijl hij lekkernijen eet en een
+narghileh rookt, die volksverbeelding zou zeer verrast wezen, als
+ze bespeurde, wat inderdaad een feit is, dat de khedive de man is,
+die het van alle Egyptenaren het drukst heeft. Men zou bijna geen
+gevulder en beziger leven kunnen leiden. Zijn officiëele plichten,
+het bestudeeren van wetten, het onderteekenen van besluiten, het
+presideeren van ministersvergaderingen, het verleenen van audiënties,
+het houden van recepties, het bijwonen van parades, al die bezigheden
+van een souverein zouden voor velen reeds een zware taak zijn. En
+toch vindt Z.H. buiten dat alles den tijd nog in het groot aan
+landbouw en veeteelt te doen, zijn grondbezit steeds uit te breiden,
+heele wijken te laten bouwen bij steden en dorpen in het open land,
+reuzenuitgestrektheden vruchtbaar te laten maken ter ontginning, en
+zijn groote goederen te doorreizen per spoor, met zijn jacht, in een
+dahabieh, per rijtuig, per automobiel, te paard of op een kameel en
+dan nog, om van zijn eigen penningen een spoorlijn te laten bouwen,
+die Egypte met Tripolis zal verbinden. En denk nu niet, dat de khedive
+zich slechts met de groote lijnen van al zijn plannen bezighoudt,
+aan anderen het meeste werk overlatend. Dat zou een groote dwaling
+zijn. Zeker, hij heeft raadgevers en dienaren van groote beteekenis,
+zooals het hoofd van de Daïra Kassa, het civiele huis, Z. Excellentie
+de Martino pacha, die hem allen groote diensten bewijzen, maar het
+blijft niettemin waar, dat de khedive alle quaesties grondig bestudeert
+tot in de kleinste bijzonderheden.
+
+De voornaamste verblijven van den khedive zijn het paleis van Abdine in
+Kaïro, waar alle officiëele recepties plaats hebben; het Koebbehpaleis
+buiten op tien kilometer afstands van de stad, waar Zijn Hoogheid
+het grootste deel van het jaar met zijn echtgenoote, de Khedivah,
+en hun kinderen woont; het paleis van Alexandrië en eindelijk het
+paleis van Montazah aan zee op eenige kilometers van Alexandrië.
+
+In het Abdinepaleis ontving Zijn Hoogheid mij voor de eerste maal in
+gezelschap van den heer W. Riddle, gezant van de Vereenigde Staten.
+
+De tijden zijn voorbij, waarin onverschillig welke onbeteekenende
+consul zich in het paleis mocht vertoonen met een colbertje en slappen
+hoed, en vragen, om te worden ontvangen, of de khedive dat aangenaam
+vond of niet. Wat de zwakheid van Tewfik verdragen had, was met hem ten
+einde, en Abbas Hilmi wist van den eersten dag af, zich voor te doen
+als de souverein en zich als zoodanig te doen eerbiedigen. Onnoodig
+dus, hierbij te voegen, dat, als aan alle buitenlandsche hoven,
+de vreemde vertegenwoordigers hun verzoek om een audiëntie moeten
+richten tot den groot-ceremoniemeester, die het overbrengt aan Zijn
+Hoogheid, en dat men niet kan worden ontvangen dan in groot uniform
+of in rok en hoogen hoed.
+
+Beneden in de vestibule staan de soldaten van de garde en haie
+geschaard en boven aan de groote, marmeren trap treffen we de
+ceremoniemeesters en kamerheeren, die ons geleiden in een eerste en
+ruime wachtzaal, en na eenige minuten zijn wij binnengetreden in de
+ontvangzaal, waar Zijn Hoogheid ons wacht. De vorst kwam glimlachend op
+ons toe met uitgestoken hand en na een krachtigen handdruk gingen we
+zitten, waarna de sigaretten werden opgestoken en het gesprek begon,
+eerst in het Engelsch, later in het Fransch. De khedive spreekt
+beide talen uitstekend, evenals het Duitsch en natuurlijk Turksch
+en Arabisch.
+
+Zelfs zijn verbitterdste politieke vijanden erkennen gaarne de
+bekoring, die uitgaat van de persoonlijkheid van dezen vorst, en
+een van hen had mij gezegd: "O, zeker, ge zult hem innemend vinden,
+dat is het ware woord; hij is een charmeur en hij zal u bekoren,
+maar... wees op uw hoede!"
+
+Ik ben in het geheel niet op mijn hoede geweest, en ik heb mij daar
+best bij bevonden.
+
+Het gesprek was gekomen op de reis, die ik ging doen naar Soedan
+en op de afrikaansche spoorwegen; ik nam de vrijheid, Zijn Hoogheid
+te vragen naar den spoorweg, dien zij op haar kosten laat aanleggen
+tusschen Alexandrië en Tripolitanië, en ziehier het antwoord, dat ik
+ontving: "Het land, dat zich ten westen van Alexandrië uitstrekt,
+is aan de reizigers totaal onbekend. Men nam gewoonlijk aan, dat
+het een onmetelijke woestijn was, met enkele oasen op afstanden van
+twintig of dertig dagreizen voor kameelen.
+
+"Toch kwamen een groot aantal karavanen door die woestijn, tenzij uit
+de bedoelde oasen of uit Tripolitanië en brachten allerlei soorten
+van producten naar Alexandrië.
+
+"Ik besloot eens een lange reis te paard te doen door dit onbekende
+land. Tot mijn groote verbazing vond ik geen zandwoestijn, zooals ik
+verwachtte, maar een rijken grond, geschikt voor allerlei cultures. De
+aarde is niet zoo donker van kleur als die dichtbij den Nijl, maar het
+is duidelijk, dat ze ten tijde van de Romeinen een talrijke bevolking
+heeft gevoed.
+
+"Wij hebben er ruïnen van steden en dorpen aangetroffen en
+boerenhoeven, die door Romeinen waren bewoond, en nu nog zijn er
+in die zoogenaamde woestijn genoeg steenen van al die ruïnen, om
+honderden dorpen te bouwen."
+
+"Op een avond," zoo ging de Khedive voort, "sloeg ik mijn tent op
+aan den grooten weg. Ik kon eerst niet slapen en bleef ook verder den
+geheelen nacht wakker, doordat onafgebroken karavanen voorbijtrokken
+van beladen kameelen.
+
+"En terwijl ik in de lange uren de langzame, zware passen van den
+kameelenoptocht hoorde en het gefluit van de geleiders, dacht ik aan
+de uren, dagen, weken, maanden, die door die Bedoeïenen op de wegen
+worden zoekgebracht, en ik zeide tot mijzelven: 'Maar als er dan
+zooveel zijn, zou men best een spoorweg voor hen kunnen aanleggen;
+dat zal een uitmuntende zaak wezen voor hen en waarschijnlijk ook
+voor de aanleggers.'
+
+"En later toen ik naar den kant van Tripolitanië de rijke oasen zag,
+waarvan de voortbrengselen niet konden worden vervoerd; de dieren,
+die niet konden worden verkocht en die gevoed werden met vijgen en
+dadels, waarmee men niet wist, wat aan te vangen, was spoedig mijn
+besluit genomen; ik zette mij terstond aan het werk en begon met den
+aanleg van dien spoorweg."
+
+"En is Uwe Hoogheid tevreden over den uitslag?"
+
+"Tevreden? Maar ik ben er verrukt van. Ik heb nog slechts een
+honderdtal kilometer aangelegd; welnu, wat de koopmansgoederen aangaat,
+hebben wij in het eerste jaar een millioen kilogrammen vervoerd; dit
+jaar (1905) zullen we boven de zes millioen komen. Ik was begonnen, een
+lijn met smal spoor te bouwen, maar dat was een vergissing, en ik stel
+er thans een lijn met gewone spoorbreedte voor in de plaats. Naarmate
+we vorderen en de oasen naderen, zal de handel steeds levendiger
+worden. Onlangs heb ik een drukke markt bijgewoond in het dorp, dat
+eindpunt was van den spoorweg. Nu, daar waren karavanen gekomen uit
+Tripolis, en om u een denkbeeld te geven van de belangrijkheid van
+de markt, wil ik u enkel zeggen, dat er 22 000 schapen waren!
+
+"De samenkomst was bij uitstek schilderachtig, want men zag er
+Bedoeïenen in den allerprimitiefsten staat. Veel van de overeenkomsten,
+die werden gesloten waren gewone ruilhandel, daar deze menschen
+zeer weinig geld hadden. Men kon er nog een paard koopen voor 50
+francs. Mijn bedoeling is, de bevolking aan te moedigen, om in de
+dorpen, waar de trein passeert, op vaste dagen week- en jaarmarkten
+te openen."
+
+"En tot hoever denkt Uwe Hoogheid den spoorweg voort te zetten?"
+
+Toen antwoordde mij de khedive met een opgewonden, van hoop en energie
+stralend gezicht:
+
+"Tot waar toe? Maar mettertijd natuurlijk tot aan de grens van
+Tripolitanië, en ik hoop wel, dat er dan in Tripolis menschen zullen
+zijn, die zich verstandig genoeg toonen en genoeg ondernemingsgeest
+hebben, om een spoorlijn aan te leggen, die zich aansluit bij de
+mijne. Denk eens aan, dat men dan in Egypte zal kunnen komen na een
+overtocht van twaalf uren van Messina naar Tripolis in plaats van de
+drie dagen, die men nu noodig heeft om van Brindisi naar Alexandrië te
+komen, of van de vijf dagen van Marseille naar diezelfde haven. Een
+luxetrein zou hen van Tripolis naar Kaïro vervoeren. Die dienst zou
+twee of drie keeren per week kunnen loopen en ook wel dagelijks in
+het drukke seizoen."
+
+Over spoorwegen sprekend, werd de khedive ertoe gebracht, ons een
+anecdote te vertellen in zake de reis van zijn zuster, de prinses
+Hadidja Hanoem, die met haar man prins Abbas de tentoonstelling te
+Saint Louis had bezocht het vorig jaar.
+
+"Ik heb altijd zelf," zei de vorst, "den grootsten lust gehad,
+naar de Vereenigde Staten te gaan en ik zou nooit vermoed hebben,
+dat de prinses, mijn zuster, er nog eerder zou komen dan ikzelf. Zij
+heeft mij een prachtige collectie photografieën meegebracht, waarvan
+verscheiden in buitengewone omstandigheden zijn genomen. De prinses
+had het ongeluk, een spoorwegramp mee te maken, en in plaats van het
+hoofd te verliezen, zooals bijna allen, die met haar te zamen waren,
+photografeerde ze het tooneel! En even koelbloedig was zij, toen ze
+aan boord was van een petroleumboot, die in brand vloog!"
+
+Dat is heusch interessant. De kalmte en de tegenwoordigheid van de
+egyptische prinses zijn kenschetsend voor het land, waar zooveel
+vrije en sterke vrouwen wonen.
+
+Niet alleen naar de grens van Tripolitanië richt zich de jonge en
+sterke energie van den khedive. In het hartje van Kaïro wil hij aan
+zijn onderdanen voordoen, hoe ze moeten bouwen.
+
+Ik heb er al op gewezen, dat hier overal een bouwwoede de wereld
+schijnt te hebben aangegrepen. Aan alle kanten verrijzen nieuwe
+gebouwen, maar daar de eigenaars zooveel mogelijk geld willen
+verdienen, wordt er slecht gebouwd en goedkoop, wat, daar er
+hooge huren worden betaald, groote winsten oplevert van 12 tot 15
+procent. Maar hoe lang zullen die slechte huizen duren?
+
+Nu heeft Zijne Hoogheid besloten, een zoo goed als geheel nieuwe wijk
+te doen verrijzen, maar niet van kartonnen huizen. De woningen, of
+eigenlijk de groote woningpaleizen, die thans op haar gronden worden
+opgetrokken, zullen de eerste echt moderne huizen in Kaïro zijn,
+soliede en voorzien van alle moderne gemakken, lift, bad, telefoon
+enz. Maar zij zullen slechts 6 of 8 procent opbrengen, echter met de
+kans, dat ze dien interest langen tijd achtereen zullen opleveren, lang
+nog nadat de slechte krotten zullen zijn ingestort met hun 15 procent.
+
+Korten tijd na mijn terugkeer uit Soedan had ik een audiëntie bij
+den khedive in Abdine, het paleis in Kaïro, en zijn Hoogheid had de
+vriendelijkheid, mij uit te noodigen, een namiddag met haar in het
+Koebbehpaleis door te brengen.
+
+Per rijtuig begaf ik mij erheen na een heerlijk ritje van ongeveer een
+uur, en nauwelijks had ik de treden van de marmeren stoep achter mij,
+of ik zag Zijn Hoogheid mij te gemoet komen zonder eenige plechtigheid,
+met uitgestoken hand, terwijl hij de andere in het zakje van zijn
+blauw flanellen vest hield.
+
+"Blij, u weer te zien in mijn echt home!"
+
+En mij medenemend naar den salon, waar we op een groote sofa plaats
+namen, voegde Z.H. erbij: "Want zooals u weet, woon ik hier, niet
+in Kaïro. Het Abdinepaleis dient alleen voor officiëele recepties;
+daar heb ik nooit gelogeerd. Zelfs na mijn groot jaarlijksch bal kom
+ik midden in den nacht altijd hier terug. Ik houd veel van buiten,
+en hier vind op een paar pas afstands van de stad en de ministeries
+rust en kalmte, zonder étiquette en officiëele pose. Hier leid ik
+het leven van een landedelman."
+
+Op een tafel onder zijn bereik lag een groot plan van de bezitting,
+en daarop werd mij de toer aangewezen, die wij gingen maken. In
+een zeer wijden kring behooren alle gronden aan den khedive, die
+op eenigen afstand, aan de oevers van het Ismaïliakanaal een andere
+prachtige bezitting heeft. Het was zijn droom geweest, die met het
+domein van Koebbeh samen te voegen; maar de waarde der terreinen is
+zoo toegenomen, en dat wel zoo ongeloofelijk snel, dat het onmogelijk
+is geworden.
+
+"Die gronden," legde Z. H. uit, "zijn de beste van Egypte. Ik heb
+de mijne gekocht eenige jaren geleden voor 759 francs de feddan;
+tegenwoordig kan ik geen feddan krijgen van de aangrenzende onder
+5000 francs. Een feddan is ongeveer 4000 vierkante meters.
+
+"U heeft zeker wel opgemerkt," vervolgde de khedive, "dat er in Egypte
+noch oude paleizen, noch burchten en kasteelen zijn, met uitzondering
+altijd van het officiëele Abdinepaleis in Kaïro, en ik zou u niet
+kunnen spreken over de woningen van mijn voorvaderen. Inderdaad wilde
+het gebruik, dat de paleizen, gedurende hun leven door mijn voorvaderen
+bewoond, altijd buiten gelegen, na hun dood werden verwoest. Deze
+bezitting is de eenige, die bewoond is geweest sinds den tijd van
+Ibrahim pacha, maar het was maar een klein huis. Ik heb het groote
+paleis laten oprichten, dat ge hier thans ziet en alle bijgebouwen,
+die ik u ga toonen."
+
+Van boven van de stoep af zag ik den tuin onderstboven gehaald,
+met groote gaten, hoopen steenen en een honderdtal mannen bezig met
+houweelen en spaden.
+
+"Ik laat mijn geheelen tuin omwerken," legde de khedive uit, "en
+ik heb daartoe een groot meester in de tuinkunst laten overkomen,
+den heer André uit Parijs, die reeds als zoodanig groote bekendheid
+heeft verkregen."
+
+Beneden aan de trap wachtte ons een bekoorlijk mandenwagentje,
+overdekt door een grooten parasol, en bespannen met twee verrukkelijke
+pony's. Zijne Hoogheid greep de teugels en ik nam naast haar plaats,
+en, vergezeld door een enkelen groom, die achterop zat, reden we weg
+in vluggen draf.
+
+Wij volgden een lange, schaduwrijke laan van oude boomen, aan welker
+eind een kleine moskee lag, welker witte minaret sierlijk tegen den
+blauwen hemel afstak. Wij traden een mooien tuin binnen, en zagen
+daar middenin een allerliefst huis met een vroolijk en vriendelijk
+voorkomen.
+
+"Ik breng u," zei de vorst, "naar de bijzondere school, die ik
+heb gesticht en waar ik gratis een tweehonderdtal kinderen laat
+opvoeden. De leertijd duurt vijf jaren, en als ze de school verlaten,
+verzeker ik hun dadelijk een positie bij het een of andere van mijn
+eigendommen. In een paar woorden ik vorm hier de beambten en dienaren,
+die ik noodig heb."
+
+Nooit heb ik een school gezien, die zoo frisch en luchtig
+was ingericht, en zoo vroolijk en zonnig was gelegen. Het was
+eenvoudig verrukkelijk. De licht geschilderde wanden waren bedekt
+met schilderijen en teekeningen, en lucht en licht drongen binnen
+door verbazend groote open vensters. In de eerste en de tweede klasse
+dragen de kinderen, allen met de fez op het hoofd, witte, egyptische
+kleederen, terwijl in de drie andere klassen de reeds veel grooter
+scholieren uniformen hadden van wit linnen met vergulde knoopen.
+
+Alles zag er zoo smakelijk en netjes uit, dat men die jongens zou gaan
+benijden. Ze zien er trouwens ook recht tevreden en intelligent uit.
+
+Het leerplan is er speciaal op ingericht, goede landbouwers te vormen
+en opzichters. Er wordt natuurlijk lezen, schrijven en rekenen geleerd,
+dan gezondheidsleer van mensch en dier, landmeten en dergelijke vakken.
+
+Het interessante ondernemen strekt Zijn Hoogheid tot eer en is ook
+een glorie voor de leeraars, die er blijkbaar op gesteld zijn, het
+khediviale werk te doen slagen.
+
+Toen we weer in het rijtuigje zaten, bezochten we achtereenvolgens de
+groote dépots voor den katoenoogst en de havenschuren, de archieven
+der bezitting, den brandweerpost en eindelijk in ponygalop de groote
+paardenstoeterijen, waar een tallooze menigte paarden worden opgevoed,
+waaronder ik prachtige, jonge dieren van zuiver arabisch bloed zag.
+
+Verderop liepen in de groene velden veel mooie, zwitsersche koeien
+en beesten van Jersey evenals ghamoesahs, inlandsche runderen, die
+men hier haast niet zou herkennen, als men zich de magere, stumperige
+ghamoesahs herinnert van arme boeren.
+
+Toen wij de Koebbehbezitting verlieten, ging een gendarme te paard
+voor ons uit, en zoo reden we vlug door het land, dat ons scheidde
+van het tweede domein.
+
+In de dorpen, die we doorgingen, liepen de bewoners uit, om hun
+souverein te groeten met dien sierlijken groet, die bestaat uit een
+buiging, met de hand op het hart.
+
+Wij kwamen ten laatste bij een groot, hoog gelegen terrein, waar een
+reusachtige steenfabriek lag, en Zijn Hoogheid verklaarde mij: "Dit
+terrein is zoo hoog, dat het onmogelijk was, er eenig irrigatiewerk
+tot stand te brengen, en het was altijd beschouwd als tot niets
+nut. Toen ik echter had ontdekt, dat de grond uitstekend geschikt
+is voor het maken van steenen, heb ik de terreinen gekocht en ik
+laat ze nu afgraven tot op het niveau der omliggende gronden, door
+van de overtollige aarde gebruik te laten maken voor het bakken van
+steenen, die wij veel meer opbrengen dan de kosten van terrein en
+arbeid te zamen."
+
+Wij reden langs keurig onderhouden velden, katoenaanplantingen,
+waarbij de khedive mij uitvoerig de cultuur uitlegde, en kwamen zoo bij
+het kanaal van Ismaïlia, waar Z. H. een groote stoompomp heeft laten
+zetten, die overdag naar de domeingronden water voert en electriciteit
+bij nacht.
+
+En eindelijk na een bezoek te hebben gebracht aan de dorpjes, gebouwd
+voor zijn boeren, stonden we op den terugweg stil bij den tuin,
+waar een reuzenboom, uitgeput van ouderdom, zijn takken uitspreidt,
+waarvan vele dood waren. Dat was de Boom der Heilige Maagd, een boom,
+waaronder, naar de overlevering wil, de Heilige familie moet hebben
+uitgerust.
+
+In het paleis teruggekeerd, werd ons ijs voorgezet, dat Z.H. verkiest
+boven thee, en nog een uur bleef ik onder de bekoring van het gesprek
+van den vorst. Hij deed mij verhalen, waarin historische herinneringen
+werden opgehaald, en ik moest zijn fijnen geest bewonderen en de ruime,
+liberale opvattingen van dezen oosterschen vorst.
+
+Eenigen tijd later noodigde Z. H. mij uit, met haar een zeer
+belangwekkend uitstapje te doen. Om negen uur in den morgen vertrokken
+we van het paleis te Koebbeh en reden naar het kanaal van Ismaïlia,
+waar een der stoomjachten van Z. H. ons afwachtte. Wij begaven ons
+op dek, en de khedive nam het commando op zich.
+
+"Dit kanaal," merkte de vorst op, "gaat van Kaïro naar Ismaïlia,
+waarheen het het zoete water van den Nijl brengt. Als zooveel andere
+groote en belangrijke werken, heeft het zijn ontstaan te danken aan het
+initiatief van fransche ingenieurs. Die hadden zelfs gedacht, dat men,
+door het dieper en breeder te maken, Kaïro kon verheffen tot den rang
+van zeehaven, O, wat zijn er in dit land veel dingen, die wij aan den
+ondernemingsgeest en de werkkracht van Franschen te danken hebben! Ik
+berekende onlangs, dat de materiëele belangen van Frankrijk in Egypte
+meer dan drie milliarden vertegenwoordigen... En het land heeft dat
+alles in den steek gelaten voor Marokko, waar het geen belangen heeft!"
+
+Terwijl hij sprak, keek ik den zoo eenvoudigen en zoo weinig
+oosterschen vorst aan, die, gekleed in een engelsch costuum, met
+gele schoenen, zonder eenige kostbaarheid, zonder decoraties er
+geheel uitzag als een volmaakte gentleman, tevens op dit oogenblik
+een volleerd jachtbestuurder.
+
+Wij voeren voorbij de gevangenissen van Aboe Zabad, het grootste bagno
+van Egypte, waar vele honderden dwangarbeiders, nauwlettend bewaakt
+door soldaten, beziggehouden worden met steenen kloppen. Inderdaad
+zijn er onder het woestijnzand steengroeven, waarvan de opbrengst in
+Kaïro en elders wordt verkocht.
+
+De dwangarbeiders waren bij de nadering van het khediviale
+jacht in een rij langs het kanaal opgesteld, met afgewend gelaat,
+want die ongelukkigen hebben het recht niet, den souverein te zien
+voorbijgaan. Alleen de bewakers maken front en brengen den militairen
+groet.
+
+Toen we het bagno voorbij waren, gaf de khedive het bevel weer over
+aan den kapitein en deed mij naast zich neerzitten.
+
+"Ik ga," zei hij, "u de geschiedenis verhalen van het domein, dat we
+zullen bezoeken. Eenige jaren geleden, toen ik over dit kanaal reisde,
+merkte ik, zooals u ook kunt doen, op, dat links de gronden, die door
+het water van den Nijl goed besproeid worden en er sinds jaren door
+gedrenkt zijn, goed bebouwd en rijk zijn. Zie maar, hebt u ooit een
+prachtiger en vruchtbaarder grond gezien? Er zijn veel dorpen met
+een welvarende bevolking. Rechts daarentegen waren er niet anders
+dan stinkende moerassen, kuilen en hoogten en modderpoelen over een
+breedte, afwisselend tusschen 2 en 3 kilometer, en daarna volgde tot
+in het oneindige de woestijn met haar bergen en dalen. Plotseling
+kwam er een gedachte bij mij op. U weet, dat het voldoende is, het
+Nijlwater bij het zand der woestijn te brengen, om er vruchtbaren
+grond van te maken?
+
+"Ik dacht dus, dat als men die moerassen opvulde en nivelleerde, door
+ze met zand gelijk te maken, en daarbij de noodige irrigatiewerken
+aan te leggen, men ten slotte uitstekende gronden moest verkrijgen.
+
+"Alleen de étiquette weerhield al degenen, die ik erover sprak, ervan,
+mij in mijn gezicht uit te lachen en voor dwaas te verklaren; maar
+men verheelde mij niet, dat mijn plan onuitvoerbaar was. Ondanks al
+die beweringen zette ik mij aan het werk; ik kocht groote terreinen
+en deed een beroep op de bevolking aan de andere zijde van het
+kanaal. Honderden ossen en ezels werden gebruikt, om zand aan te
+dragen, en ten slotte, waarde vriend, is de onderneming een reusachtig
+succes geweest, dat mijn verwachtingen tot hier toe overtreft. Ik
+heb er nu een domein van 2500 feddans. Alle werkzaamheden inbegrepen,
+heeft de feddan mij 425 francs gekost. Welnu, pas is een stuk grond
+klaar, of de bewoners aan de overzij van het kanaal vechten erom,
+wie het huren zal, en ik verhuur de gronden voor 140 francs de feddan,
+waardoor ik 30 percent van mijn geld maak.
+
+"Of ik tevreden ben? Zeker, ben ik dat; maar u kunt mij gelooven,
+dat mijn voldoening minder voortspruit uit het financiëele succes
+dan uit de vreugde, die ik ondervind, als ik zie, dat doode gronden
+tot leven worden gewekt en dat schoone oogsten hun groen vertoonen
+of hun gouden halmen op plaatsen, waar gisteren slechts dor zand
+en ellendige moerassen te vinden waren. Zie toch eens, en bedenk,
+dat er hier vroeger niets waren dan modderpoelen en moerassen!"
+
+En inderdaad zoo ver het oog kon reiken, tot aan het begin van
+de groote woestijn, was het kanaal rechts van ons omzoomd door
+bewonderenswaardig bebouwde velden, die alle bewijzen geven van
+uitstekend vruchtbaar te wezen.
+
+"En denk eens aan, dat we al het eerste jaar oogsten van den grond,
+die pas nog zand was en dat wel zonder van mest gebruik te maken. Het
+Nijlwater en de zon van Egypte bewerken dat wonder."
+
+Tegen den middag kwamen we op die plek van de domeinen, waar de khedive
+bezig is, ruime stallen te laten bouwen en een groote woning voor zijn
+rentmeester en de beambten, een huis, waar hij ook voor zichzelf een
+geschikt pied à terre heeft.
+
+Daar het huis nog niet gereed was, had Z. H., die hier elke week komt,
+er een dahabieh, een der mooiste Nijlbooten, die ik ooit heb gezien met
+groote slaapkamer, badkamer, salon, eetzaal en alle geriefelijkheden.
+
+Op die dahabieh ontbeten wij te zamen, en Z. H., die een fameus eter
+is, deed aan het eenvoudige, maar uitstekende maal alle eer aan,
+waarbij ik hem trouw gezelschap hield, want de lange tocht had mij
+eetlust gegeven.
+
+De vorst drinkt geen spiritualia, rookt niet en speelt niet.
+
+"Maar u moet niet denken," zei hij, terwijl ik alleen wijn en likeur
+gebruikte en zijn uitstekende sigaren rookte, "dat ik als deugdzame
+poseer. Wijn bekomt mij niet goed en tabak ook niet, en de bekoring
+van het hazardspel heb ik nooit kunnen begrijpen. Ik heb uren te
+Ostende naar spelers staan kijken, heb hen duizenden en duizenden
+zien winnen en verliezen, en niets ter wereld zou mij hebben kunnen
+doen besluiten, met hen mee te doen... Bij mij is dat een instinctieve
+afkeer van het spel... Er steekt in het geheel geen verdienste in."
+
+Na ons maal aan boord van de dahabieh bereikten we te paard en in
+een gietenden regen het station Enchas, waar de speciale trein van
+Z. H. ons wachtte en ons naar Kaïro terugbracht.
+
+Ik heb al verteld van de spoorlijn, die Abbas Hilmi laat aanleggen
+op eigen kosten tusschen Alexandrië en Tripolis.
+
+Wetend, hoezeer die quaestie mij interesseerde, wilde de vorst mij
+vóór mijn vertrek uit Egypte het genoegen doen, mij mee te nemen op
+een inspectiereisje naar die werken.
+
+Bij die gelegenheid ontving de khedive mij in het paleis te Montazah,
+nog vóór negen uur 's morgens.
+
+Van alle khediviale paleizen is dat van Montazah het minst bekend. Ik
+mag wel zeggen, dat met uitzondering van de intieme kennissen,
+enkele raadslieden en enkele weinige personen, niemand dat huis
+kent, dat als zeer particuliere woning van den khedive staat
+aangeschreven. Officiëele ontvangsten hebben er niet plaats en het
+publiek wordt er niet toegelaten.
+
+Flauwtjes weet men, dat een paar jaren geleden de plek van deze
+bezitting nog met zandduinen was bedekt, en dat Abbas Hilmi haar met
+zijn gewone energie herschapen heeft in een nestje van groen.
+
+Mijn trein stond stil bij het eigen stationnetje van Montazah en ik
+vond er een mij door Z. H. gezonden rijtuig.
+
+De toegang tot het domein is afgesloten door reuzenpoorten,
+die een vesting verbeelden; maar daarachter zijn mooie lanen en
+prachtige bloem- en grasperken, aan welker einde men in de verte
+boven boombouquetten uit twee witte paleisjes aan zee ontwaart,
+waartusschen op het blauw der heerlijke zee onder den azuren hemel
+bootjes drijven met lichte, witte zeilen.
+
+Op het ruime terras van het paleis wachtte mij de khedive en voerde
+mij in zijn werkkabinet, een vroolijk zonnig vertrek, waar alles op
+de liefhebberijen van den vorst wees.
+
+De muren hingen vol platte gronden en kaarten van de domeinen, en de
+tafels waren bedekt met rapporten en adviezen. Achter het bureau hing
+een groote photografie van een locomotief, "een van de Compagnie du
+Nord", zei Z. H., "die mij tusschen Parijs en Calais 180 kilometer
+in het uur heeft laten afleggen!"
+
+Enkele minuten later stapten we in een rijtuigje met twee pony's,
+oude dieren.
+
+"Dit zijn mijn eerste paarden," zei de khedive, "die, welke mij gegeven
+werden, toen ik nog een kleine jongen was en waarop ik de kunst van
+mennen moest leeren. Zou u gelooven, dat die dieren al 25 jaar oud
+zijn? Zij leven hier gelukkig en rustig; ze hebben hun pensioen. Ik
+gebruik ze alleen voor kleine ritjes; maar u zult eens zien, hoe
+flink ze nog zijn en hoe ze hun best doen, als de weg stijgt."
+
+Wij reden langs mooie, breede wegen, met boomen beplant, en daarna
+langs een steenen kade, die om de baai van Montazah liep en een
+uitstekende natuurlijke haven omzoomde, en Z. H. vervolgde:
+
+"Ik heb eene home willen hebben voor het voorjaar en den herfst,
+en ik ben op kleine schaal begonnen met den aankoop van eenige
+zandduinen. Ik voerde er het Nijlwater heen, en dadelijk werd het zand
+tot vruchtbare aarde, en boomen en bloemen ontsproten. Toen vergrootte
+ik de bezitting, en langzamerhand ontstond dit landbouwbedrijf,
+waartoe nu bijna 4000 feddans behooren.
+
+"Ik had eerst slechts een klein paleisje gebouwd voor mijn persoonlijk
+gebruik. Later heb ik voor mijn gezin dit tweede paleisje laten
+zetten in een waar nestje van groen. De kinderen zijn heel gelukkig
+hier en genieten zóó van de groote vrijheid, dat het een genoegen is,
+ze erheen te brengen."
+
+Rondom het paleis staan allerlei paviljoens; men vindt er grotten,
+allerlei wilde en gekweekte bloemen en in een kleine, beschutte baai
+hebben de vorstelijke kinderen hun zeebad.
+
+Iets verder van huis ziet men groote hoenderhoven en moderne
+konijnenhokken op rotsachtigen bodem, waar de konijnen niet
+kunnen graven, om zich in onderaardsche holen te verbergen; dan
+een reuzenduiventil met duizenden vogels, terwijl men bovenop dat
+vogelhuis een prachtig uitzicht heeft over het geheele domein en de
+kust der Middellandsche Zee tot Alexandrië.
+
+Door velden, waar groote papavers in het koren bloeiden, bracht de
+weg ons naar dennenaanplantingen, dan naar een parkje, waar vijftien
+duizend moerbeiboomen waren geplant, waarvan de bladeren tot voedsel
+moesten dienen voor de massa's zijdewormen, en daarna naar de hoeven,
+de stallen en het fabrieksgebouw, waar twee enorme dynamo's electrische
+verlichting leverden.
+
+"Ik zal u ook eens laten zien," zei Abbas Hilmi, "waar die beweegkracht
+buitendien voor gebruikt wordt. Laat ons hier binnengaan, waar ik een
+groote houtzagerij en meubelmakerij heb laten inrichten, die erdoor
+van beweegkracht wordt voorzien. Wij vervaardigen hier de deuren en
+vensters en het houtwerk voor de woningen van al mijn domeinen en
+dorpen, alsook het fijnere arabische snijwerk voor mijn paleizen."
+
+Daar zag ik een volkomen moderne zagerij, waar een menigte arbeiders
+in opgewekte stemming aan het werk waren en even ophielden, om ons
+te groeten.
+
+Z. H. maakte met ieder een praatje, keek naar hun werk, sprak zijn
+oordeel uit en gaf aanmoedigende wenken. Velen van die arbeiders
+waren meer dan tien jaren in zijn dienst, als ze hun plicht doen,
+houdt de khedive hen lang, en doet veel voor hen; maar ze moeten dan
+ook inderdaad hun beste werk leveren. Ze waren allen goed gekleed en
+toen ik een opmerking daarover maakte, zei de khedive, dat er veel
+Alexandrijnen bij waren, en dat die altijd zeer op nette kleeding
+gesteld waren.
+
+In een klein paviljoen waren de telegraaf- en telefoondiensten
+gevestigd, particuliere ondernemingen van den khedive, die daardoor
+onafhankelijk is van de Engelschen. Hij kan nu telegrafeeren naar
+geheel Europa zonder van de engelsche kabels gebruik te maken. Dat
+resultaat is op zeer eenvoudige manier verkregen, namelijk door
+Montazah met een bijzonderen draad te verbinden met de ottomaansche
+telegraaf, die door Klein Azië naar Konstantinopel gaat. Daar
+Montazah telefonisch verbonden is met alle khediviale paleizen,
+is Z. H. volkomen onafhankelijk in het zenden van berichten.
+
+Door een laan van bloeiende oranjeboomen en langs reeksen van perziken
+en abrikozen kwamen wij in het paleis terug, om te dejeuneeren. In
+de groote eetzaal was de reuzentafel ledig, en aan een klein tafeltje
+in een vensternis was voor ons beiden gedekt.
+
+Het was een allersmakelijkst déjeûner en ik had daarbij gelegenheid,
+met Z. H. over godsdienst te spreken. De khedive is zeer godsdienstig;
+en al eerbiedigt hij de vreemde godsdiensten, die zich in Egypte
+hebben gevestigd; hij duldt nooit inmenging in de zaken van het
+geloof, waar hij in Egypte het geestelijk hoofd van is. Dat weten de
+Engelschen wel, en zij spreken het bij iedere gelegenheid luide uit,
+dat ze niet voornemens zijn zich ermee te bemoeien.
+
+"In die aangelegenheid ga ik alleen met mijn geweten te rade," sprak
+de khedive; "men zou mij eerder het hoofd moeten afslaan dan mij te
+bewegen afstand te doen van de rechten en plichten, die ik heilig
+acht. En daarin staat het geheele volk aan mijn zijde; het zou niet
+den geringsten aanslag op zijn geloof dulden."
+
+"Er is gezegd, dat Uw Eerwaarde ervan droomde, met behulp van Engeland
+den sultan te vervangen als hoofd der muzelmansche wereld, u van
+Mekka meester te maken en u tot sultan te doen uitroepen."
+
+"Dat is een dwaasheid, een zotheid en een kwaadaardigheid," antwoordde
+Z. H. en haalde de schouders op; "ze is in de wereld gebracht door
+menschen, die mij willen benadeelen bij den sultan."
+
+"Maar laat ons dan de quaestie omkeeren. Gelooft u niet, dat Engeland
+zou hebben kunnen hopen, zich van Uwe Hoogheid te bedienen en van
+de Mohammedanen in Egypte en Indië, om den duitschen invloed in
+Konstantinopel tegen te gaan?"
+
+"Gedachten zijn tolvrij. De Engelschen kunnen zoo iets hebben gedacht,
+maar ik twijfel eraan. Zij moeten weten, dat ik er mij nooit toe zou
+leenen, de hand te steken in een zaak, waardoor een christelijke natie
+invloed kreeg op het lot van den Islam. En dan zie ik ook niet in,
+wat Engeland erbij zou winnen."
+
+Onmiddellijk na het ontbijt gingen we naar het station, waar we
+den trein gereed vonden staan, die altijd wordt gebruikt voor de
+uitstapjes op de lijn van Marioet. Hij bestaat uit een sierlijk
+blinkende locomotief, verbonden met een klein glazen salonnetje, van
+waaruit de khedive zelf den trein bestuurt. Aan den trein bevinden
+zich nog een salonwagen en een gewone waggon voor de bedienden,
+die onze five o'clock tea of liever ons ijs bij zich hadden.
+
+Vlug reden wij door de velden, die Montazah scheiden van Alexandrië
+en de voorsteden van die stad, om zoo te komen bij het eindpunt
+van de staatsspoorwegen, welker station en andere gebouwen ook door
+Z. H. worden gebruikt. Hier begon nu de particuliere lijn, die al
+een honderdtal kilometer lang is, niet door een zandwoestijn gaande,
+maar door bebouwd land, waarvan weer een groot gedeelte aan den
+khedive toebehoort.
+
+Dit is het land der Bedoeïenen en die vrije en moedige mannen zijn
+den spoorweg volstrekt niet vijandig gezind, maar werken aan den
+spoorweg en aan het plaatsen van de telefoon, waarvan reeds tweehonderd
+kilometer toen gereed waren.
+
+Het was een drukte van belang, en de treinen die ons tegenkwamen en
+die reizigers, vee en goederen vervoerden, waren boordevol. Aardige
+dorpjes, gebouwd door Z. H., vervangen hier en daar de armoedige
+tenten der Bedoeïenen, en het is onbetwistbaar, dat de bewoners
+van die verloren en vergeten streken er dankbaar voor zijn, dat de
+khedive hen is komen oproepen tot een nieuw leven. Indien ze al in
+het begin even verschrikt zijn geweest, thans hebben ze vertrouwen
+gekregen en wachten met ongeduld op de inwijding der geheele lijn,
+die hun het zal mogelijk maken, een winstgevenden handel te drijven
+tusschen het rijke Tripolitanië en de markten van Alexandrië en Kaïro.
+
+Wij toefden aan het tegenwoordige eindpunt onder de veranda van
+een klein huis, eenvoudig als een soldatentent, dat de khedive soms
+bezoekt, om toezicht op het werk te houden en zagen de woestijnbewoners
+aan den arbeid onder leiding van de officieren van Z. H. Toen we weer
+in den salonwagen zaten, verklaarde de khedive mij, hoe deze lijn
+uitsluitend met economische bedoeling was aangelegd en niets met de
+politiek had uit te staan. Maar de menschen, die nu de beteekenis
+uit handelsoogpunt inzien, en er jaloersch op zijn, zouden er wel
+moeilijkheden voor in den weg willen leggen, door in sommige kringen
+de meening te verspreiden, dat de khedive politieke bedoelingen
+heeft. De beide mogendheden echter, die het meest geïnteresseerd zijn
+bij Tripolitanië, Turkije en Italië, weten uitstekend, dat de lijn
+van Marioet geen bedreiging is en dat niet zou kunnen zijn... Zij is
+en zal blijven een débouché voor de producten, die het schoone land
+in zulk een overvloed voortbrengt.
+
+Uit al, wat ik van den egyptischen vorst heb gezien, blijkt, dat
+hij een hoogstaand mensch is, die op een leeftijd, waarop veel
+vorsten slechts aan hun genoegen denken, zonder ophouden bezig is,
+om de hulpbronnen van zijn land te vermeerderen en daarbij tevens
+zijn eigen fortuin te vergrooten. Hij geeft aan zijn volk het mooie
+voorbeeld van werkzaamheid en wijst aan zijn onderdanen den weg tot
+welvaart en rijkdom, dien zij zullen hebben te volgen, om vooruit
+te gaan. En zoo maakt de khedive door zijn karakter en zijn gedrag,
+als het ware, de dwaasheden goed, waaraan zijn grootvader Ismaël zich
+schuldig maakte en ook de zwakheden van zijn vader Tewfik. Egypte
+bezit thans een souverein, waar het trotsch op kan wezen.
+
+
+
+Den Nijl opvaren! Die drie woorden hebben in alle talen en sedert
+het begin der wereld de ideale reis aangeduid, de mooiste, die men
+kan ondernemen. De Grieken en Romeinen droomden er al van honderden
+jaren geleden, en de Croesussen van dien tijd ondernamen wat toen
+een lange en dure reis was, om de ruïnen van Thebe en het eiland
+Elephantine te zien.
+
+De tijden zijn hierin niet veranderd, en men kan op geen prettiger
+manier den winter doorbrengen dan door langzaam den beroemden stroom
+op te varen aan boord van een dahabieh. Die booten, die men in Kaïro
+gemakkelijk kan huren, hebben alle mogelijke comfort. Nog pas weinige
+jaren geleden waren alle dahabiehs zeilbooten en men voer zachtjes
+naar believen van den wind en hield ongeveer overal op. Tegenwoordig
+nu ieder min of meer haast heeft, maakt men stoomdahabiehs, even
+geriefelijk als de andere, en met het gemak, dat men altijd reizen
+kan en, hoe het weer ook moge zijn, weg kan komen van plaatsen,
+waar het iemand niet bevalt.
+
+Maar dahabiehs liggen niet binnen het bereik van alle beurzen; naar
+het aantal der personen, die te zamen reizen, kosten ze van tien tot
+vijftien duizend francs per maand, met alle kosten inbegrepen. Als
+men met z'n achten of tienen is, is het niet te veel; is men maar met
+twee, dan wordt het te duur en als men alleen is, hetgeen ook voorkomt,
+zelfs in Egypte, is het te duur en ook te eenzaam.
+
+Gelukkig, dat de beroemde Cookdienst bestaat met zijn toeristenbooten
+tusschen Kaïro, Luxor en Assoean. Er zijn expressbooten, die
+minder duur zijn en een kortere reis maken. De toeristenbooten
+zijn zeer populair en verdienen het te zijn, want het is werkelijk
+onmogelijk, zich grooter comfort voor te stellen. De Ramses, de
+Ramses III en de Ramses de Groote, die dezen dienst verzorgen,
+zijn prachtige stoombooten, in niets gelijkend op de paketbooten
+van de oceanen. Hun diepgang is zeer gering, nauwelijks een meter,
+geloof ik, en de geheele bouw ligt ver boven het water als een
+groot huis met drie verdiepingen. Buiten de slaapkamers, de eetzaal,
+de bibliotheek, de rookkamer, is er op het dek juist in het midden
+van het schip en over de geheele breedte een heerlijke ruimte, die
+een groote hall vormt. Tafels, leunstoelen, sofa's, groene planten,
+mooie oostersche tapijten maken die hall tot het meest geliefde plekje
+voor de reizigers.
+
+Daar komt men samen na de maaltijden om er de koffie te gebruiken;
+de afternoon tea wordt er gepresenteerd; men babbelt er, speelt er
+kaart of doet er aan muziek, terwijl de oogen, als ze willen, de
+mooie oevers van den Nijl kunnen volgen. Als de avonden koel zijn,
+worden groote tentzeilen neergelaten rondom het geheele dek, en zoo
+verkrijgt men een reuzensalon, vroolijk verlicht door een menigte
+electrische lampen en waar gedanst kan worden. De tafel aan boord is
+overvloedig en uitstekend.
+
+Overal waar iets belangwekkends te zien is, houdt de boot stil,
+en ezels en gidsen, zoo noodig draagstoelen, wachten de reizigers,
+en dat alles is in de kosten van het plaatsbiljet inbegrepen. Sedert
+enkele jaren hebben de heeren Cook niet meer het monopolie van
+de Nijlbooten. De Anglo-American Nile Co. heeft een op den hunnen
+gelijkenden dienst en die ook niets te wenschen overlaat uit het
+oogpunt van comfort en inrichting. De prijzen zijn dezelfde en wisselen
+al naar gelang van de hut van 1000 tot 1500 francs voor een reis van
+drie weken.
+
+Het belangrijkste personnage aan boord is de drogman, die de
+tochten regelt en in verschillende talen alle gewenschte inlichtingen
+geeft. Laat mij u enkele aanteekeningen uit mijn notitieboekje geven,
+die een uittreksel zijn van wat hij te zeggen heeft en mijn eigen
+ervaring vertellen.
+
+
+
+										Aan boord van de Ramses,
+											20 December 1904.
+
+
+Wat een weêr! Is het mogelijk, dat wij in Egypte zijn? De lucht is
+zwart en het regent in stroomen. Trots de kapotjas ben ik doornat
+geworden tusschen het hotel en de aanlegplaats.
+
+Waarom zijn er geen gesloten rijtuigen in Kaïro? Het is waar, dat de
+dagen van zeer slecht weer hier zeldzaam zijn; maar ze komen voor en
+van tijd tot tijd doet de winter zich eens gevoelen. (Men moet niet
+vergeten, dat de winter van 1904 op 1905 zeer streng was en dat er
+sneeuw viel, zoowel in Algiers als in Tunis). Na prachtige dagen van
+zonneschijn gevoelt men het verschil dubbel, en men moet daarom niet
+naar Egypte gaan zonder warme winterkleêren. Het is een verfoeilijk
+klimaat voor borstlijders, ten minste Kaïro is dat, omdat er teveel
+stof en vuil is. Iemand, die er lang gewoond heeft, zei mij, dat hij
+het een misdaad oordeelde, een borstlijder erheen te zenden. Dit jaar
+is er veel mist in Kaïro. Men beweert, dat het klimaat verandert, dat
+de bevloeiingswerken en de in grooten getale aangeplante boomen den
+regen aantrekken en de vochtigheid, die eertijds onbekend waren. De
+Turken zeggen, dat het van de engelsche bezetting komt, die nevels
+en influenza heeft meegebracht.
+
+Bij de aanlegplaats word ik bestormd door een menigte Arabieren, die
+allen beweren, dat zij mijn bagage naar de boot hebben gebracht. Ik heb
+twaalf stuks, en ze zijn met hun veertigen! Ze zijn onverdragelijk. Ik
+zou trek hebben, hun stokslagen toe te dienen.
+
+Met al de vlaggen doorweekt en slap, heeft de Ramses zich droevig op
+weg begeven en we laten Kaïro achter, gehuld in een grijzen sluier. Het
+hagelt! Op dek gezeten, gewikkeld in groote overjassen, kijken we
+naar de vlakke en trieste oevers. Hier en daar schijnen geestdriftige
+hengelaars niet te bespeuren dat het regent dat het giet. In de velden
+zitten de fellahs bij het gesneden riet, en huiverend gillen zij bij
+het voorbijgaan van de boot.
+
+Eén uur. Een uitstekend ontbijt heeft ons getroost en verwarmd,
+en daar zijn we bij het station Bedrachein. Van hier gaat men per
+ezel naar Sakkarah en de ruïnen van Memphis. Dapper en gewapend met
+overschoenen, verlaten wij de Ramses, heeren en dames, en zetten ons
+op de ezeltjes. De situatie is zoo belachelijk, en er zijn onder ons
+zulke bijzondere typen, dat we allen beginnen te lachen. Naar Egypte
+komen, om zich te laten doorweeken en een roode punt aan den neus
+te krijgen, dat is toch al te gek. Enfin, nu hebben we dan eens niet
+van het stof te lijden.
+
+Twee uren ezelrijdens door overstroomde velden en palmbosschen--het
+zou heerlijk wezen, als de mooie zon van Egypte ons bestraalde, maar
+helaas! Laat ons intusschen niet onrechtvaardig zijn; zulk weêr als
+vandaag is in dit land zoo goed als onbekend. Wij komen op de plek
+waar vóór duizenden jaren Memphis moet gelegen hebben, de beroemde
+stad, door Menes gesticht, die zoo groot was, de stad namelijk, dat
+men een half uur moest loopen, om erdoor te wandelen. Bergjes aarde,
+beschaduwd door palmen, zijn alles, wat wij er nu op een afstand van
+zien! Eer we er zijn, gaan we voorbij de reuzenbeelden van Ramses II,
+onder palmen op den grond uitgestrekt en meer dan acht meter hoog.
+
+Daar zijn we eindelijk vóór een huisje met een groot modern
+terras. Hier woonde Mariette, de beroemde fransche Egyptoloog, die in
+1851 het graf van den Apisstier ontdekte en later de groote necropolis
+Sakkarah. Mariette, die gedurende dertig jaren de opgravingen in Egypte
+leidde, die de geheele oude beschaving deed herleven en meer deed
+dan iemand anders, om licht te verspreiden over de historie van Egypte.
+
+Apis was de heilige stier, dien de bewoners van Memphis aanbaden,
+juist als men in andere steden van Egypte honden, katten en zelfs
+krokodillen aanbad. Over smaken en gewoonten moet men maar niet gaan
+twisten. Nu zijn in Memphis de graven der heilige stieren beroemde
+monumenten geworden, die men moet gaan zien; ieder graf heeft zijn
+eigen kapel. De geschiedenis leert ons, dat Apis uit een koe werd
+geboren, die toen ze een kalf zou baren door een bliksemstraal werd
+getroffen en Apis ter wereld bracht, geheel zwart, met een wit teeken
+op het voorhoofd, de teekening van een arend op den rug en dubbele
+staartharen. In onze dagen zou men Apis naar Barnum sturen ... vroeger
+maakte men er een god van.
+
+Maar daar zijn we gekomen aan de doodenstad. De necropolis van
+Sakkarah is acht kilometer lang en anderhalven kilometer breed, en die
+onmetelijke uitgestrektheid is overdekt met de vreemdste monumenten. Er
+zijn in die opeenhooping van ruïnen echte meesterwerken. De
+gebeeldhouwde reliëfs en ook de geschilderde zijn interessant; zij
+stellen het geheele leven voor van dit groote volk en laten ons zien,
+hoe dertig eeuwen geleden gezaaid werd en geoogst, hoe men booten
+maakte en meubels, hoe de maaltijden werden bereid en hoe de ganzen
+werden vetgemest. Ik zeg niets meer dan de waarheid, maar ik heb een
+aardig reliëf gezien, waarop een naakte heer met volle handen de dieren
+voederde, die de smakelijke ganzenlever fourneeren. O Straatsburg,
+gij, die geen basreliëfs hebt, om uwe industrie te illustreeren,
+waardoor ge heden beroemd zijt, wie zal er aan u en uw _paté de foie
+gras_ denken over zes duizend jaren? Volg mijn raad, oude stad in
+den Elzas, en laat basreliëfs maken. Laat Memphis u tot voorbeeld
+strekken! Stormenderhand door Cambyses ingenomen in 525 vóór Christus,
+bezet door de Perzen, verwoest door de Christenen onder Theodosius,
+met den grond gelijk gemaakt door de Muzelmannen en God weet welke
+ervaringen nog meer doorgemaakt, en toch ondanks dat alles zijn de
+basreliëfs gebleven en toonen ons in het jaar onzes Heeren 1905,
+hoe men in Memphis ganzen vetmestte.
+
+
+
+											21 December.
+
+
+Van morgen heb ik een schrik gehad, een hevigen schrik, en het
+Nijlwater is er schuld aan. Er zijn op de Ramses uitstekende
+badkamertjes en ik had mij een morgenafspoeling beloofd op prettige
+en gemakkelijke manier. Vroeg wakker geworden, bestelde ik mijn bad
+om zes uur. Enkele minuten later trad ik de badkamer binnen, en toen
+kreeg ik den schrik. De prachtige badkuip was gevuld met eene bruine
+of liever donkergele modder, dik en afstootend. Toen ik navroeg,
+hoorde ik den Arabier, die, voordat hij de deur sloot, nog tot mij
+zeggen: "Nijlwater heel zindelijk!" Très propre! Ik draai de kraan
+om en er komt hetzelfde vloeibare slijk uit. En toen kreeg ik dit
+moeilijke probleem op te lossen: "Zou ik niet schooner, maar minder
+vuil zijn, als ik mij niet baadde dan als ik mij elken morgen in
+dit slik dompelde?" Ik berekende, dat het twaalf dagen moest duren,
+eer we te Assoean zouden wezen; in het eerste geval zou ik op mijn
+huid een opeenhooping van 288 uren vet hebben en in het tweede twaalf
+over elkaar gestapelde lagen vruchtbaar makend slib... Ik aarzel niet
+langer en duik onder. Het gevoel is niet onaangenaam, maar ongelukkig
+komt het mij in de gedachte, dat de Arabier, die natuurlijk lui is, wel
+eens kon vergeten hebben, het water te vernieuwen voor de verschillende
+passagiers, want het is toch altijd slijk, wat men ziet. Die gedachte
+was niet prettig, en ik sprong gauw uit de badkuip. Daar er nog
+niemand op was, waagde ik mij in mijn pyama op het dek. De regen had
+opgehouden; maar wij voeren nog in den nevel. Eensklaps zag ik als door
+een sluier hooge fabrieksschoorsteenen, toen veel daken van woningen
+en eindelijk een woud van masten. Wij naderen een belangrijke stad;
+het leek wel of we op de Theems waren in plaats van op den Nijl!
+
+Nauwelijks heb ik bij mijzelven die meening uitgesproken, of een
+zonnestraal, die brutaal den mist doorbreekt, valt op een hooge,
+geheel witte en schitterende minaret. Haleluja, haleluja; God zij
+geprezen; alleen met zijn hulp kan men een zoo groote verandering van
+tooneel bereiken! Als door een wonder is de mist opgelost en zoo ver
+het oog reikt, baadt zich de grond van Egypte, van leven tintelend,
+in de gouden stralen van den mooien zonneschijn. Omlijst door een oase
+van groen, lijkt de stad een wit juweel, met hier en daar een rose
+of blauw vlekje, dat afkomstig is van een of ander lichtgeverfd huis.
+
+De egyptische steden zien er veel beter uit van verre dan van
+dichtbij. Wat op een afstand een prachtig paleis leek, is vaak maar
+een armzalig krot, met instortende muren en vensters, waaruit het u
+niet moet verbazen, een geit er den kop door te zien steken! Honderden
+booten liggen vastgemeerd aan de oevers, en van alle kanten brengen
+ezels, kameelen en zwaar beladen mannen er koren heen en uien, salade,
+suikerriet, en koopwaren van allerlei aard, eronder begrepen balen
+lompen, die den Nijl zullen afzakken naar Kaïro, Alexandrië, Europa en
+Amerika. Wel ja, de agenten der groote amerikaansche papierfabrieken
+komen hier stoffige lompen koopen en die ellendige vodden zullen u
+en mij weer onder de oogen komen in den vorm van een geïllustreerd
+tijdschrift of een geurig billet doux. Neen, er gaat niets verloren
+in deze wereld. Kijk eens naar die wonderlijke bouwsels; het zijn
+reuzenduiventillen, en ge ziet ze in massa langs den Nijl. Verbaast
+het u, te vernemen, dat men hier duizenden duiven fokt, alleen om
+hun excrementen als mest te gebruiken?
+
+De stad ligt nu ver achter ons. Links verheffen in de verte
+eigenaardige dorre, strenge bergen hun toppen met rechte en eentonige
+lijnen naar de lucht. Er is geen enkele punt te onderscheiden; het
+zijn bergtoppen, vlak als tafels. Van den Nijl tot aan de hoogte is
+de woestijn aan het woord, want de terreinen liggen te hoog, dan
+dat het vruchtbaarmakend water er kan worden heengevoerd. Rechts
+daarentegen ziet men het schoone land van het vlakke en vruchtbare
+Egypte met heerlijke bebouwde velden tot in de verte, den rijkdom van
+het land. Mannen en vrouwen werken ijverig, terwijl myriaden kinderen
+bijna naakt zich aan de oevers van den Nijl amuseeren. Overal is druk
+bewegen; is intensiteit van leven.
+
+Nu en dan gaan we voorbij dorpjes van leemen hutten, omringd door
+palmboschjes, hutten, die er armoedig en ellendig uitzien te midden
+van de rijke en vruchtbare natuur. Door de velden en langs de rivier
+loopen lange rijen ezels, buffels, kameelen en vrouwen, die op het
+hoofd groote kruiken dragen, alles duidelijk te onderscheiden tusschen
+de vlakke aarde en den blauwen hemel.
+
+Links de woestijn en de doode natuur, rechts de bebouwde velden,
+vruchtbaarheid en rijkdom. Meer dan ergens is het hier het land der
+tegenstellingen.
+
+Hooge fabrieksschoorsteenen stooten hun rook uit naast sierlijke
+minarets; hier verspreidt een moderne stoompomp het water van
+den Nijl over de naburige velden, en ginder werken naakte mannen
+onophoudelijk aan het omhoog voeren van het water door middel van een
+antieke sakieh; in de verte zien we goederentreinen snel in een wolk
+van stof verdwijnen, terwijl daarnaast zich langzaam heele reeksen
+kameelen langzaam bewegen. Op een paar meters afstands van de meest
+moderne suikerfabriek ziet men een fellah met liefde zijn lapje grond
+bewerken met een ouden ploeg, bespannen met een ezel en een kameel,
+vreemd span, dat er al sedert eeuwen voor gebruikt wordt. Hier staat
+een moskee en ertegenover een oud christelijk klooster van de Kopten,
+met een kruis boven den koepel. Op den Nijl zijn de tegenstellingen
+even treffend; de Ramses met zijn stoommachines, electrische dynamo's,
+weelde en comfort, passeert of kruist in vliegende vaart inlandsche
+booten, beladen op phenomenale manier, dezelfde booten, die den Nijl
+bevoeren twintig of dertig eeuwen geleden.
+
+
+
+												22 December.
+
+
+Gisteren een ideale avond. Op het dek hebben wij tot zes uur 's avonds
+een heerlijk zonnebad genomen. Men zou meenen, in Juni te zijn. Ik
+kan niet meegaan met diegenen, die zeggen, dat de Nijl eentonig is;
+voor mij, ik vind er elke minuut weer wat anders te zien, en ik zou
+er weken willen varen, zonder vrees mij te zullen vervelen.
+
+Onze drogman is naast mij komen zitten. Hij is een knap man, prachtig
+type van een Arabier en zeer intelligent. Hij spreekt vier of vijf
+talen vloeiend en heeft verleden jaar veel maanden doorgebracht op de
+tentoonstelling van Saint-Louis. De Yankees hebben hem willen verbazen,
+maar het is hun niet gelukt. Toen zij hem slaapwaggons en liften en
+allerlei vernuftige machines hebben willen toonen als blijken van
+het amerikaansch genie, zei hij slechts: "O, ja; gijlieden maakt die
+dingen en wij koopen ze; gij zijt de werklieden, die arbeiden en wij
+zijn de heeren, die uw werk betalen."
+
+Tegen den middag werd de zon verduisterd; er woei een verschrikkelijke
+wind, en reuzenstofwolken stoven brullend uit de woestijn in de
+hoogte. Wij kwamen juist bij het station Beni Hassan en op den
+oever wachtten ons de ezels en de jongens, met veel bewoners
+van de plaats en kinderen, die de boot bestormen met den kreet:
+"Bakschisch! Bakschisch!" O, die bakschisch, dat is een der wonden
+van het Oosten en meer in het bijzonder van Egypte. Het is het kleine
+geschenk, het drinkgeld, waar met opgehouden hand ieder op wacht. Het
+woord vergezelt van het eene einde van Egypte tot het andere de naar
+den toerist uitgestoken handen, en deze geeft zonder nadenken, in zijn
+gelukkige stemming links en rechts de kleine witte geldstukjes. Het is
+intusschen een betreurenswaardige gewoonte, want duizenden individuen,
+die zoo in den winter het kleine sommetje bijeenbedelen, dat ze noodig
+hebben om te leven--want men leeft van zoo weinig in Egypte--zeggen
+allen arbeid vaarwel en geven zich geheel over aan luiheid en bedelen.
+
+Lord Cromer, aan wien niets ontsnapt, heeft onlangs laten drukken in
+een circulaire, die aan alle toeristen is ter hand gesteld en overal is
+aangeplakt, hoeveel kwaad de bakschisch doet en hij verzocht daarin,
+om ten behoeve van de inboorlingen zelven de edelmoedigheid niet zoo
+ver te drijven en alleen te betalen voor bewezen diensten.
+
+Dadelijk na het ontbijt bestijgen wij onze ezels, en ondanks den wind,
+die als een storm blaast, gaan we naar de graven, die daarboven in
+de rots zijn uitgehold. Er zijn er 29, uitkomend op een terras op
+den top van den berg en dagteekenend van een 4500 jaren geleden. Ze
+zijn uiterst belangwekkend, niet alleen om hun aanleg, maar vooral
+om alle tooneelen uit het egyptische leven van dien tijd, die op de
+wanden zijn gebeeldhouwd en nog duidelijk zijn als veertig eeuwen
+her. Enkele dier tooneelen doen ons deelnemen aan jachten in de
+woestijn, aan dansen, aan den aanval op een vesting, aan militaire
+schouwspelen en toernooien. Wij zien vrouwen aan het weven, herders hun
+kudden naar de slachtbank geleidend, barbiers, ververs, worstelaars,
+danseressen en eindelijk tooneelen uit het eigen leven van den man,
+die het graf liet maken.
+
+Het interessantste van de 29 graven is van een vorst, die 2400 jaren
+vóór Christus leefde. Op de zuilen en muren vertoonen ons het schilder-
+en beeldhouwwerk alle daden van zijn leven, waar hij trotsch op kon
+zijn. De opschriften zijn talrijk en op een ervan vraagt de vorst
+allen, die zijn graf zullen bezoeken, te bidden, opdat vele geschenken
+aan zijn schim zullen worden gebracht: "O gij, die het leven bemint
+en den dood verfoeit, bidt, dat duizenden brooden en kannen bier en
+duizenden ossen en veel gevogelte geofferd worden aan de nagedachtenis
+van dezen zegevierenden vorst!"
+
+Iets verder zingt hij zijn eigen lof en vertelt ons, dat hij goed
+en edelmoedig was, dat hij zijn stad en zijn vaderland liefhad, dat
+alle groote werken werden ondernomen door zijn zorgen en dat hij zoo
+gezegend regeerde, dat de lof van zijn volk ten hemel stijgt.
+
+Zeker, lieve vriend, ik geloof u op uw woord; mijn middelen veroorloven
+mij niet, duizenden stieren te offeren aan uw nagedachtenis; maar
+als ge uit den hoogen hemel, waar ge zeker troont, als ge geen
+afschuwelijke fratsenmaker zijt geweest, den wind tot zwijgen kondt
+brengen, die ons in tweeën snijdt en het stof, dat ons verblindt,
+beloof ik te uwer eer een fijne flesch te drinken, zoodra we terug
+zijn aan boord van de Ramses.
+
+Helaas, de oude Egyptenaar waardeert blijkbaar mijn edelmoedigheid
+niet, want de storm wordt nog al erger, en wij hebben de grootste
+moeite, om weer ons schip te bereiken.
+
+Terwijl wij op het goed beschutte dek de thee gebruiken, verspreidt
+zich het gerucht, dat de passagiers dien avond de inlandsche dansen
+zullen opvoeren. Groote ontroering! Er wordt naar den drogman gezocht,
+en die verklaart ons onder hoofdschudden, dat de dansen niet meer
+gegeven worden. Enkele jaren geleden werden twee of drie avonden van
+de reis met de inlandsche dansen gevuld; maar de directie heeft ervan
+afgezien, omdat de vertooningen dikwijls onkiesch waren.
+
+Tegen zes uur ging de wind liggen; de palmen hielden op met het woedend
+schudden van hun pluimhoofden, en wij woonden een van die prachtige
+zonsondergangen bij, die een der glories zijn van het Nijldal. Welke
+pen van een dichter, welk schilderpenseel zal ooit kunnen weergeven,
+wat de natuur den verbaasden blikken biedt en opvoert voor den
+opgetogen geest? Geleidelijk neemt het licht af; de nacht valt,
+en aan den horizon verdwijnt de zon in purperen en gouden tinten,
+eerst van ongekende helderheid, maar spoedig versmeltend tot groote
+zachtheid. Een diepe stilte schijnt zich over de gansche natuur uit te
+spreiden; in het Oosten wordt het totaal duister, terwijl het Westen
+rood wordt en daarna verbleekt tot een lichte goudkleur, die al bleeker
+wordt en ten slotte plotseling voor volkomen duisternis plaats maakt.
+
+
+
+												24 December.
+
+
+Wij zijn vandaag te Assioet aangekomen, een groote stad van 45000
+inwoners, bewonderenswaardig gelegen op een der breedste plaatsen
+van het Nijldal en omringd door een buitengewone streek, wat rijkdom
+en vruchtbaarheid betreft. Hier is er dwars over de rivier een
+belangrijke dam gemaakt, gebouwd tegelijk met den dam te Assoean,
+waardoor men de wateren van den Nijl in zijn macht heeft.
+
+De aanlegplaats staat vol met een schaar arabische kooplui, die
+de voortbrengselen van het land te koop bieden. Daaronder is zeer
+interessant rood aardewerk, dan shawls van ongewone fijnheid en
+zilveren degengevesten, wandelstokken van ebbenhout met ivoren knoppen
+en een fabelachtige hoeveelheid "antiquiteiten", waarvan het grootste
+deel uit Birmingham of Duitschland afkomstig zijn.
+
+De mooiste ezels van Egypte vindt men te Assioet, naar onze drogman
+ons vertelde, en inderdaad hadden we er voortreffelijke ezels met zeer
+goede zadels. De egyptische ezels zijn alle trouwens goed en mooi,
+en ik heb een groote bewondering voor ze. En wat kunnen ze werken! Zij
+zijn tegen alles bestand en zijn allerbescheidenst in hun behoeften,
+uit noodzaak, wel is waar, helaas! Arme dieren, mijn hart heeft vaak
+medelijden met u gehad, als ik merkte, hoe slecht ge gevoed werdt en
+hoe hard de stokslagen aankwamen. Wat beulen zijn die ezeljongens,
+en wat zou ik graag aan sommigen hunner de slagen teruggegeven hebben,
+waarop zij de ezels onthaalden!
+
+Er staan hier rijtuigen, victoria's liefst, bespannen met zenuwachtige
+paardjes, en in een van die liet ik mij de stad door rijden, een
+mengeling van groote paleizen, vervallen huizen en wankele leemen
+hutten, waarin halfnaakte mannen, vrouwen en kinderen met hun varkens,
+honden en kippen huizen. Bijna alle winkels hebben uithangborden in
+vreemde talen, waar een afschuwelijk Engelsch naast een onmogelijk
+Fransch op voorkomt. De stad hangt vol groote aanplakbiljetten,
+die met reuzenletters verkondigen, dat "de grootste magnetiseur der
+wereld" juist van Parijs is aangekomen.
+
+De bazars zijn belangwekkend en vol oostersche producten. De kalmte
+van de kooplui, die op zijn Turksch zitten te rooken en hun koffie
+met kleine teugjes slurpen, vormt een vreemde tegenstelling met de
+houding van de verkoopers aan de landingplaats, die ons achtervolgden
+en ons lastig vielen.
+
+Een Arabier kan geestig wezen; daar twijfel ik niet meer aan. Ik
+onderhandelde met een hunner over een mooien doek, waarvoor hij mij het
+vierdubbele van de waarde had gevraagd, en wij waren bijna afgezakt
+tot den prijs, dien ik ervoor wilde geven, toen hij een halsketting
+grijpend en dien haastig in den doek wikkelend, mij beide toereikt
+met de woorden: "Hier, neem het maar... bakschisch!" En toen met een
+zinspeling op de beroemde ministeriëele circulaire: "Maar zeg het
+vooral niet aan Cromer pacha!"
+
+Natuurlijk zijn er te Assioet graven... welke plaats in Egypte heeft
+die niet? Hier bevinden ze zich boven op een dorren berg, op welks
+helling men de gaten ziet van verschillende grootte als gapende
+wonden; die grootte staat in verband met de bestemming van het graf
+voor menschen of voor honden, katten of wolven, welke dieren alle
+vroeger te Assioet werden aangebeden.
+
+Onder de brandende zonnestralen bestegen wij dien berg, bedekt met
+oude, verbleekte beenderen en wij kwamen aan den ingang van het
+eerste groote graf. Tegen het hek stond een afschuwelijke mummie
+overeind. Een der bewakers drukte de mummie met zijn rechterarm tegen
+zich aan en de linkerhand uitstrekkend, zei hij tot ons: "Photografeer
+nu de beide generaties... vijf piasters, als het u belieft."
+
+De graven te Assioet zijn werkelijk het bezoek niet waard, dat men
+er aan brengt. Het zijn vulgaire grotten, waarin enkele gapende gaten
+de kuilen aanwijzen, waaruit men de mummies heeft weggehaald. In een
+der hoeken lag een hoop stof van losgewikkelde mummies, en de drogman
+bood er ons stukjes van aan als herinnering: "Zonderling," zei hij,
+"dat die stof eeuwen is bewaard gebleven!" Buiten zag een Engelschman
+een hoop oude lappen, en ze wijzend aan onzen gids, vroeg hij hem:
+"En dat, is dat ook mummiestof?" Maar de ander, niet om een antwoord
+verlegen: "O neen, dat is maar prullerij... dat komt uit Birmingham."
+
+Wij daalden langs een ander pad en kwamen aan de doodenstad, het
+groote, arabische kerkhof, geheel wit, met zijn duizenden graven
+met sierlijke koepels erboven. Uit de verte is het een mooi gezicht;
+van nabij is het minder aardig. Enkele graven zijn open, zoodat de
+beenderen te zien zijn, en de gieren vliegen erboven rond in de lucht.
+
+Ik heb van mijn kort verblijf in Assioet gebruik gemaakt, om den
+amerikaanschen zendingspost te bezoeken, die hier een kerk heeft, een
+hospitaal en twee mooie onderwijsinrichtingen voor jongens en meisjes.
+
+Zeer vriendelijk ontvangen door den directeur, den Reverend
+Dr. Alexander, heb ik met hem de gebouwen bekeken, die zeer goed waren
+ingericht. Daar ze reeds sedert vijftig jaren in Egypte gevestigd
+zijn, hebben deze presbyteriaansche zendingsstations groote diensten
+aan de beschaving bewezen. Ik blijf gelooven, dat de resultaten op
+godsdienstig gebied niet veel beteekenen, maar dat ze op humanitair
+terrein bijzonder groot zijn. De scholen van Kaïro en Assioet hebben
+ieder ongeveer 700 leerlingen; de meisjesschool te Kaïro telt 400. In
+het kort, de verschillende scholen van de amerikaansche zending in
+Egypte geven een practische opvoeding van groote waarde aan 12387
+jongens en 3521 meisjes. Op de school te Assioet duurt de cursus
+zes jaren. Na het verlaten der inrichting wordt een klein deel
+der leerlingen zendeling, de anderen worden leeraars, en de groote
+meerderheid gaan naar hun dorpen terug, waar ze betrekkingen kunnen
+krijgen bij post, telegraaf, telefoon enz.
+
+Natuurlijk, dat die duizenden oosterlingen, die zes jaren van hun
+leven hebben gesleten in deze scholen, ruim van inzicht worden en
+dat er een betere verstandhouding ontstaat tusschen Mohammedanen en
+Christenen. Nauwelijks twintig jaren geleden was het onmogelijk met
+een Muzelman over den Bijbel te praten... tegenwoordig lezen velen
+het Boek, sommigen uit nieuwsgierigheid, anderen om eruit te leeren,
+en graag spreken ze over godsdienstige vraagstukken met Christenen.
+
+De pogingen van de amerikaansche, fransche, oostenrijksche en andere
+zendelingen hebben stellig tot gevolg gehad, dat de betrekkingen
+vriendschappelijker werden tusschen inboorlingen en vreemdelingen,
+en indirect hebben ze ertoe meegewerkt, onze denkbeelden en onze zeden
+ingang te doen vinden, die tot een beter en gezonder leven leiden. De
+in de scholen opgevoede mannen zien ervan af, vele vrouwen te hebben en
+begrijpen het familieleven beter en de liefhebbende vertrouwelijkheid
+tusschen ouders en kinderen. De vrouwen, die er hebben schoolgegaan,
+hebben meer gevoel van eigenwaarde en houden haar huis gezelliger.
+
+
+
+												26 December.
+
+
+Gisteren, op het Kerstfeest, was de Ramses in feestdos. De beide
+dekken waren versierd met bloemen, groene planten, slingers, en
+de Maatschappij bood den gasten een heerlijk en overvloedig maal
+aan. Wij hebben toasten en speeches gehad. Van morgen al vroeg zijn
+wij ontscheept te Keneh op 700 kilometers van Kaïro. De ezels wachtten
+ons en in galop ging het door de velden, om den beroemden tempel van
+Denderah te gaan zien, die door de oude Egyptenaren opgedragen was
+aan de godin Hathor.
+
+Het was een verrukkelijke rit door het frissche land, dat pas door de
+eerste stralen van de zon verguld werd. Honderden mannen en vrouwen
+werkten al in de velden en sneden de egyptische maïs, waarvan de
+hooge, drie tot vier meter lange halmen bogen onder het gewicht
+van den dikken kolf, die meer op een peer geleek dan op de gewone
+maïs. Tal van ezels, die zwaar beladen waren, draafden heen en weer
+tusschen het veld en de booten aan het strand van den Nijl.
+
+Het fellahvolkje leek gelukkig en tevreden. Welk een verschil
+ook tusschen gisteren en vandaag! Niet enkel wordt het niet langer
+onderdrukt en uitgemergeld, maar het kan gemakkelijk geld leenen tegen
+lagen interest, om uit de handen van woekeraars te blijven. In den
+tijd der vroegere ellende was er nauwelijks een boer, die niet in de
+handen viel van armenische en grieksche woekeraars, een der wonden
+van het Egypte van vroeger.
+
+Toen de regeering de groep Cassel-Suares machtigde, om de Nationale
+Bank te stichten, stelde ze als voorwaarde, dat een zekere som
+jaarlijks zou worden voorgeschoten aan de fellahs, die het verlangden
+en die slechts negen percent zouden betalen, wat weinig was, vergeleken
+bij wat de woekeraars eischten. Ondanks het aanvankelijk wantrouwen der
+fellahs had de maatregel veel succes, en de Nationale Bank besloot,
+een speciale bank te stichten, de Landbouwbank, waarvan het doel is,
+de fellahs, te hulp te komen, die geld noodig hebben, hetzij om uit
+den greep der geldschieters te raken, hetzij om het oogenblik van den
+verkoop van hun oogst af te wachten. Uitstekend geleid door den heer
+G. Scott-Daglish, heeft die bank veel steun gegeven.
+
+Een ander liefdewerk van Sir E. Cassel betreft geneeskundige
+hulp. Zooals bekend is, lijden zeer veel Egyptenaren aan
+oogziekten. Die zijn er een ware plaag, waardoor duizenden verhinderd
+worden, hun brood te verdienen.
+
+Sir E. Cassel stelde ter beschikking van Lord Cromer een jaar of
+drie geleden de som van een millioen francs, waarvan de interest
+gebruikt moest worden, om het lot te verlichten van de ongelukkige
+ooglijders. Sir Horace Pinching, de directeur van den Gezondheidsraad,
+ried de vestiging van klinieken aan op het land, die dan van stad tot
+stad en van dorp tot dorp zouden gaan, om allen te helpen, die hulp
+behoefden. Twee klinieken, die rondgingen, werden georganiseerd,
+en de dokters Mac Callan en Miller werden aan het hoofd ervan
+gesteld. Duizenden ongelukkigen zijn reeds geopereerd en gratis
+verpleegd, en de goede gevolgen zijn zoo groot, dat de autoriteiten
+niet zouden aarzelen, het aantal klinieken te vermeerderen, als het
+geld er voor te vinden was.
+
+De tempel van Denderah is een der belangwekkendste uit Boven-Egypte. De
+prachtig bewaarde ruïnen zijn grootsch en men staat verbaasd over
+den arbeid, die eraan is besteed. Ik waag mij maar niet aan een
+beschrijving. Heeft Mariette niet geschreven in zijn "Algemeene
+Beschrijving van Denderah": "Er zouden vele jaren noodig wezen,
+om het geheel te copiëeren en twintig groote boekdeelen om het te
+beschrijven." Daartoe reikt mijn kader zeker niet!
+
+
+
+"Ziet u daarginds die gemetselde muren? Dat zijn de oude muren van
+Thebe! Toen ik een kind was," zoo vertelde mij de heer Legrain, die
+vriendelijke, geleerde Egyptoloog, "en als ik dan las, dat wagens,
+met talrijke paarden bespannen, over de muren galoppeerden als over
+een boulevard, waar ze elkaar tegenkwamen en voorbijreden, keek ik
+naar de maren om den tuin van onze villa in de omstreken van Parijs,
+die wel 40 centimeter dik waren, en ik zei tot mijzelven: 'Dat kan
+niet anders dan bluf zijn!'"
+
+Thans werkt de heer Legrain sinds tien jaren met ongehoorden ijver
+en groote wilskracht aan de reconstructie van de beroemde tempels
+van Karnak, en in het bewuste gesprek, dat ik met hem voerde, ging
+hij voort: "Welnu, thans geloof ik aan die fameuse muren, omdat ik
+na al die voorbijgegane eeuwen nog met mijn rijtuig over hun ruïnen
+kan rijden!"
+
+En ik vraag mij af, wat men meer moet bewonderen, de ouden, die zulke
+wonderen hebben gewrocht, of de modernen, die als de heer Legrain
+het beste deel van hun leven geven, om de tempels voor ons te doen
+herleven. Men moet naar Luxor, het oude Thebe, zijn gegaan en men
+moet de tempels van Karnak hebben bezocht, om zich een denkbeeld te
+vormen van de scheppende macht der oude Egyptenaren, als ook van de
+geestkracht en het geduld van den man, die stukje voor stukje herstelt,
+wat misschien de grootste tempel der wereld was. Als Mariette dacht,
+dat twintig deelen noodig zouden wezen, om den tempel van Denderah te
+beschrijven, hoeveel zouden er dan wel vereischt worden, om een juist
+denkbeeld te geven van wat Karnak is geweest? Dat zijn tegenwoordig
+nog de wonderbaarlijkste ruïnen van Egypte, zooals in den tijd van
+hun pracht die tempels een der wonderen der wereld zijn geweest.
+
+Stel u voor een ruimte, die ongeveer 900 000 vierkante meters groot
+is, en die gedurende meer dan twee duizend jaren het heiligdom was,
+waar Egypte, zijn vorsten en zijn volk, de schatten kwamen brengen,
+die ze aan de goden wilden offeren. Tempels, gevuld met beelden en
+gouden voorwerpen, ingelegd met ivoor en kostbare steenen, obelisken
+van graniet, uit één stuk gehouwen in de steengroeven van Assoean;
+honderden kilometers muur, bedekt met basreliëfs en schilderwerk,
+tallooze reuzenzuilen, van boven tot beneden gebeeldhouwd, lanen van
+geheimzinnige sfinxen... Verbeeld u dat alles en nog duizendmaal meer,
+en ge zult u nog nauwelijks kunnen voorstellen, wat Karnak was veertig
+eeuwen geleden.
+
+In het midden van dien tempel vindt ge een zaal zoo ruim, dat onze
+Parijsche Notre Dame er met gemak in gaat. Het is de zuilenzaal,
+waar een heel woud van pilaren, gebeeldhouwde zuilen, hun trotsche
+kapiteelen ten hemel heffen. Middenin zijn er twaalf, die 20 meter
+hoog zijn, en aan de kanten zijn er 122, van 13 meter hoogte en 10
+meter in omtrek. Het is prachtig en indrukwekkend. Maar sedert den
+ver achter ons liggenden tijd, waarin Cambyses Thebe verwoestte,
+hadden de bouwvallen van Karnak zich langzamerhand met zand bedekt,
+en ook met puin en aarde, en alles was verdwenen, begraven tot op
+den dag toen de Egyptologen hun opgravingen begonnen.
+
+En toen men eenmaal de laan van sfinxen had ontgraven, en de
+zuilenzaal, begonnen de enorme gebeeldhouwde zuilen te wankelen,
+en later, in 1899, stortten er elf van in onder een oorverdoovend
+geweld. De fundamenten, die ondermijnd waren door de veranderingen van
+den waterstand van den Nijl, waren niet stevig genoeg meer. De ramp
+scheen onherstelbaar; maar de heer Legrain was daar, en hij zwoer,
+dat, wat het hem ook kosten moest, de omgevallen zuilen weer hun
+plaats zouden innemen... en ze zijn er teruggekomen!
+
+"Hoe kan u dat met mogelijkheid gelukt zijn?" vroeg ik.
+
+"O," antwoordde hij met zijn innemenden glimlach, "dat was de
+eenvoudigste zaak ter wereld... alleen nam het veel tijd, en veel
+werk was ermee gemoeid. Eerst raapte men alle brokken van zuilen op;
+ze werden genommerd. Toen dat gedaan was, zagen wij de fundamenten na,
+en toen die gereed waren, werden de stukken van de zuilen één voor één
+voor den dag gehaald en ter plaatse gebracht. Daarna moest er worden
+begonnen met het afbreken van de andere zuilen, die ook dreigden te
+vallen en hun grondslagen moesten eveneens worden versterkt. Anders
+is het niets!"
+
+Vol bewondering keek ik den man aan, die sinds tien jaren de bedrijven
+van metselaar, ingenieur, bouwmeester en geleerde in zich vereenigt;
+dan wendden zich mijn oogen omhoog naar de enorme steenmassa's,
+en ik vroeg welke kracht ze zoo ver omhoog heeft kunnen voeren.
+
+"Ja, ook dat is zeer gemakkelijk, en toch bedienen wij ons van
+geen ander hulpmiddel van mechanischen aard, van geen enkele
+beweegkracht. Wij doen, wat zeer waarschijnlijk de oude Egyptenaren
+zelf ook deden... wij gebruiken aarde.
+
+"Aarde?"
+
+"Zeker, aarde. Naarmate de zuil of de muur hooger wordt, laten we
+ook den omringenden grond rijzen. Er wordt grond aangevoerd, nog eens
+grond en altoos weer grond, en zoo komt men tot heel bovenaan langs
+een hellend vlak, waar men enkel stevige touwen en veel armen behoeft,
+om de grootste steenen omhoog te voeren. Wij verplaatsen blokken van 50
+000 kilogram, zonder dat er ooit eenig ongeval is gebeurd. Wat de aarde
+aangaat..... wel! deze reuzentempel is sedert verleden jaar driemaal
+gevuld en weer geledigd! Het werk, om den grond aan te brengen, en
+weer weg te voeren, wordt verricht door honderden kinderen, die zeven
+stuiver per dag verdienen; de mannen krijgen tien stuivers. Als er in
+een gezin drie kinderen zijn, die voor zeven stuiver per dag werken,
+doet de vader niets meer en leeft van zijn renten!"
+
+"Maar waar krijgt ge den grond vandaan?"
+
+"O, daar raakt ge een interessant punt aan. Wij halen dien van die
+plaatsen in Karnak, waar nog geen opgravingen zijn gedaan, en zoo
+doen wij dubbel werk. Zonder nog te denken aan de kostbaarheden,
+die we vinden, steunen de vondsten, die wij verkoopen ook weer de
+nieuwe werkzaamheden, die erdoor bekostigd kunnen worden. Kom mee,
+dan zal ik u eens de bergplaats wijzen, die ons 698 standbeelden van
+graniet, kalksteen, albast, versteend hout enz. heeft opgeleverd en
+nog 12000 andere beeldjes van brons."
+
+Ik volg den heer Legrain, die mij naar de opening van een reuzendiepte
+brengt, waar naakte mannen waden en graven in slijk en water.
+
+Dat is de beroemde bergplaats, maar op de diepte, die men nu heeft
+bereikt, vult ze zich met water, en het werk wordt er zeer door
+bemoeilijkt.
+
+Verderop woon ik andere opgravingen bij. De mannen zijn met houweelen
+bezig en vullen manden met aarde, die door massa's kinderen al
+dravend worden meegenomen naar een plaats, waar er zullen moeten
+worden opgezet.
+
+De historieschrijvers hebben altijd aangenomen, dat Thebe en Karnak
+uit denzelfden tijd afkomstig waren, maar dat schijnt niet zoo te zijn.
+
+"Inderdaad," zei de heer Legrain, "hebben wij thans onder de
+fundamenten van Karnak bouwvallen ontdekt van een veel ouderen tempel,
+die tot 5 of 6000 jaren vóór Christus opklimt. Dat was blijkbaar
+een belangrijke tempel, en men treft op de steenen ervan zeer fijn
+beeldhouwwerk aan. Zie hier maar eens naar dit basrelief."
+
+En de directeur van Karnak liet mij een der heerlijkste in den steen
+gehouwen kunstwerken zien, die ik nog ooit heb aanschouwd. Het stelde
+een zeer schoon hoofd voor, en er waren bloemen op te zien en een
+klein kuikentje.
+
+"Wij geven aan al die dingen etiketten," zei de heer Legrain, "en dan
+zal er getracht worden, dien onderaardschen tempel te reconstrueeren,
+zooals Karnak weer opgebouwd wordt. Verleden jaar hebben we in een
+hoekje ginds een tempeltje ontdekt, gewijd aan een oude, leelijke
+godin, die, naar het schijnt, kinderen at. Ik heb alles weer ter
+plaatse gebracht, komt u maar eens binnen; het is frappant."
+
+Inderdaad stond er in het midden van het tempeltje een afschuwelijk
+beeld, verlicht op fantastische wijze.
+
+"De Arabieren zijn er gruwelijk bang voor," vervolgde de heer Legrain,
+"en geen van mijn werklieden zou erin toestemmen, hier zonder mij
+binnen te treden. Het zijn groote kinderen, die aan legenden en
+spoken gelooven. Een van hen beweert, dat telkens als hij voorbij
+het kerkhof gaat, hij geslagen wordt door wezens zonder hoofd, wier
+lichamen vuur braken, en allen gelooven hem! Ook gaat het verhaal
+van een boot, die vergaan moet zijn op een gewijd meer, en dat ik
+die zal terugvinden. Het is zoo vreemd niet, dat de arme Arabieren
+hun directeur, den eenigen Europeaan onder hen, voor een wonderdadig
+wezen houden. Hij behoeft maar een plek met den vinger aan te wijzen,
+en zie, men ontdekt er dingen, waarvan het bestaan zelfs niet werd
+vermoed. Verleden jaar, toen ik thuis kwam van vacantie, zei ik tot
+een van de opzichters: 'Zoek hier eens; daar moet een trap zijn.' En
+werkelijk werd de trap gevonden. Ik had erover gelezen en de juiste
+plek kunnen afleiden uit oude documenten, die in het Louvre worden
+bewaard."
+
+Wij zijn gekomen bij een prachtigen obelisk, en de in goud gegraveerde
+letters vertellen ons, dat hij werd opgericht door koningin Makeré,
+en dat het reuzenwerk, om hem uit een enkel blok te houwen in de
+steengroeven van Assoean, hem naar Thebe te voeren met zijn gewicht
+van 1 836 500 kilogrammen, de letters erin te graveeren en hem overeind
+te zetten, verricht werd in zeven maanden!
+
+Waarlijk, men zou het niet gedaan krijgen in zoo korten tijd met
+alle middelen, waar wetenschap en en techniek tegenwoordig over
+beschikken. Trouwens de beroemde koningin vermoedde wel, dat die
+tour de force aan toekomstige geslachten bewondering zou inboezemen,
+want ze verklaart, in gouden letters, op den obelisk gegrift, dat
+ze het alles liet uitvoeren, opdat in latere eeuwen men zou zeggen:
+"Is het mogelijk? Wat een prachtig werk!"
+
+"Kom eens in mijn tuin kijken," zei de heer Legrain, en ik volgde hem
+op een door muren omsloten plaats, waar ik zelfs niet de schaduw van
+een bloem vond.
+
+"Nee, je behoeft niet naar den grond te zien maar naar de muren;
+kijk daar!"
+
+En inderdaad, gebeeldhouwd op den wand met uitstekende fijnheid,
+zag ik er alle mogelijke planten, een complete verzameling, een
+echte tuinbouwtentoonstelling. Het is te begrijpen, dat alle dieven
+uit Egypte, alle wederverkoopers van valsche of gestolen oudheden
+erop uit zijn, de in Karnak ontdekte voorwerpen machtig te worden,
+en het is geen gemakkelijke zaak, alle arbeiders te bewaken, die er
+bezig zijn. Het vorige jaar hadden dieven samengespannen met enkele
+der bewakers en hadden des nachts een gat gemaakt in den muur van het
+kantoor van den heer Legrain, waarna ze twee beelden van groote waarde
+stalen, die echter na duizenderlei moeilijkheden teruggevonden werden.
+
+Ik raad de toeristen aan, alle verkoopers van antiquiteiten te
+wantrouwen. Een van hen houdt er een eigenaardige manier op na. Hij
+is een consul van een of ander land te Luxor en noodigt rijke
+vreemdelingen op een arabischen maaltijd. Bij het dessert klinkt
+de schel aan de poort, en de bedienden doen de mededeeling, dat er
+inboorlingen zijn, die merkwaardige oudheden aanbrengen, pas dien dag
+gevonden. Ze worden binnengelaten, en op raad van den consul koopen
+de rijke vreemdelingen, die de verzoeking niet kunnen weerstaan,
+de dingen, die het eigendom waren van hun gastheer.
+
+Karnak was in den tijd van zijn bloei verbonden met den grooten tempel
+van Luxor door een laan van sfinxen, ter lengte van twee kilometer en
+drie meter breed. Uit dien laatsten tempel is de obelisk afkomstig
+van de Place de la Concorde, en een tweede, precies aan den eersten
+gelijk, staat nog te midden van de ruïnen.
+
+Luxor, een stad, die op zichzelf niet zeer interessant is, wordt door
+de nabijheid der koningsgraven en andere monumenten uit de oudheid een
+der meest aantrekkelijke punten van Egypte. Het klimaat is er in den
+winter alleraangenaamst, en men vindt er verscheiden hotels. Het Grand
+Hotel Luxor, dat aan den vriendelijken en voorkomenden Franschman,
+den heer Pagnon behoort, is het beste en meest populaire. Hoewel het
+niet zeer nieuw is, biedt het alle gemakken, en tafel en bediening
+schenen mij uitstekend. Het ligt in een mooien en schaduwrijken tuin,
+iets zeldzaams in Boven-Egypte.
+
+Luxors ligging is inderdaad zeer mooi, en de ouden zouden geen
+beter plek hebben kunnen kiezen voor de stad, die gedurende vele
+eeuwen de hoofdstad was der egyptische koningen. De Nijl stroomt
+er majestueus door een wijd en vruchtbaar dal, omringd door hooge
+en dorre bergen. Volgens Diodorus was Thebe de oudste stad van het
+Nijldal, en hij neemt aan, dat de stad evenals Memphis gesticht
+werd door Menes 4400 jaren vóór J. C. Ook Homerus bezingt de stad
+en beschrijft haar als oneindig groot en prachtig met haar honderd
+poorten en twintig duizend oorlogswagens.
+
+De beroemde stad breidde zich niet alleen uit aan den rechteroever
+van den Nijl, waar tegenwoordig Luxor ligt en waar men de ruïnen
+van Karnak vindt, maar ook op den linkeroever, waar te midden van het
+vruchtbare land we prachtige resten van bouwwerken vinden. Het Ramseum,
+een reuzentempel, gebouwd onder Ramses II, de kolossen van Memnon,
+twee groote beelden, die den hemel schijnen te bedreigen, de beroemde
+tempel van Medinet Aboe, dat alles staat nog overeind en is hoogst
+belangwekkend. Eertijds, toen Thebe bloeide, lag de necropool aan dezen
+kant van den Nijl evenals de huizen der priesters, der balsemers, der
+bouwmeesters en werklieden, die aan de graven arbeidden, de stallen
+der heilige dieren, de scholen en de bibliotheken. Achter in het dal
+verrijzen de bergen van Libye, waarvan de met graven bezette hellingen
+op puimsteen gelijken. Links in een klein dal zijn de graven der
+Koningen, en rechts in een ander dor en smal dal die der Koninginnen.
+
+Die laatste zijn naar mijn bescheiden meening het interessantste en
+wonderlijkste van heel Egypte, en ik zal nooit den indruk vergeten,
+dien ik kreeg bij mijn bezoek.
+
+Vergezeld door den heer Quibell, een alleraardigsten Schot,
+inspecteur-generaal der antiquiteiten, verliet ik de Ramses vroeg in
+den morgen bij zonnig, heerlijk weer. Wij zeilden over den Nijl, en
+toen bestegen we de ezeltjes, die er op ons wachtten en galoppeerden
+wel drie kwartier door bebouwde en vruchtbare velden, vóór we aan den
+ingang van de vallei der koningsgraven kwamen, een smal dal tusschen
+hooge, gele, dorre rotsen. De tegenstelling tusschen het veld vol
+leven, waar wij vandaan kwamen en dezen weg van den dood, waar geen
+vogel, geen insect, ook niet de schaduw van een levend wezen zichtbaar
+was, en dat zonder eenigen overgang, was wel treffend. Ja, dit is wel
+de weg des doods, het dal van het Nietzijn, waar men de open graven
+vindt van de machtige monarchen, die om rustig hun laatsten slaap te
+slapen, daar op de hoogte en in de laagte aan den rotswand de holten
+hadden laten uitboren, en ze hadden laten versieren met beeldhouw-
+en schilderwerk, om hun stoffelijke overblijfsel er te laten rusten.
+
+O, koninklijke ijdelheid, die terwijl ge u liet begraven met uw
+juweelen en edelgesteenten, uw ivoorwerken, uw vergulde meubels, niet
+begreept, dat de dag zou komen, waarop uw priesters, die den toegang
+tot uw graven moesten bewaken, zouden verdwijnen, waarop uw volk zou
+uitsterven en waarop de roovers, belust op den rijken buit de deuren
+zouden verbreken, de muren zouden beschadigen, de doodkisten zouden
+openbreken, om er alles uit te halen tot de koninklijke mummie toe.
+
+Toch was dat juist, wat er gebeurde. Volgens den heer Maspéro waren
+de dieven ongeveer in het jaar 966 vóór Christus zoo sterk geworden,
+konden zoo gemakkelijk de regeering trotseeren en hadden reeds zooveel
+koningsgraven geplunderd, dat Auputh, zoon van Shasbank, besloot, ze
+allen te laten openen en de koninklijke doodkisten te doen overbrengen
+naar een enkele reuzenholte, een grafkelder, waar ze eerst op zeer
+onverwachte wijze werden ontdekt ongeveer dertig eeuwen later.
+
+Het schijnt, dat in 1871 een Arabier, namens Abd er Rasul Ahmed, bij
+toeval den ingang tot den kelder vond en, begrijpend hoeveel schatten
+er moesten zijn, besloot, ze ten eigen bate te exploiteeren. Hij
+deelde zijn ontdekking mee aan zijn twee broeders en aan zijn zoon, en
+gedurende enkele jaren verkochten onze man en zijn medeplichtigen aan
+de toeristen voorwerpen van groote waarde, maar van kleine afmeting,
+die ze gemakkelijk uit de schuilplaats naar hun huizen konden
+meenemen. De belangstelling der Egyptologen werd echter eindelijk
+wakker, en in 1881 begaf de heer Maspéro, die toen directeur was
+van het Museum te Kaïro, zich naar Luxor, om daar een onderzoek in
+te stellen. Na tallooze moeilijkheden, te veel om hier op te noemen,
+werd de bergplaats eindelijk ontdekt, en de koninklijke mummies werden
+naar Kaïro gevoerd, waar ze al gauw werden tentoongesteld in de glazen
+vitrines van het Museum.
+
+Twee jaar later begon de mummie van een der koninginnen een weinig
+aangenamen geur te verspreiden en ze moest worden uitgepakt; er volgde
+weldra een andere koningin, die geheel bedorven was en begraven moest
+worden. Toen werd het besluit genomen, alle mummies uit te pakken, en
+te luchten, en men begon met Ramses II. Hij was de eerste souverein
+van Egypte, wiens lijfelijk omhulsel aan de wereld werd geopenbaard
+3200 jaren na de mummifiëering.
+
+Zelfs zooals ze nu zijn, ontdaan van de dooden en van de meubels
+en andere artikelen, die er werden bewaard, zijn de koningsgraven
+nog hoogst belangwekkend. De beeldhouwwerken en de basreliëfs zijn
+prachtig bewaard, en veel van het schilderwerk is na zooveel eeuwen
+nog ongeloofelijk frisch en levendig van kleur.
+
+Van de vijftig koningsgraven, waar de historieschrijvers van gewagen,
+zijn, geloof ik, een veertigtal teruggevonden en thans voor het
+publiek geopend. Ze zijn alle in de rots uitgehouwen en bestaan uit
+lange gangen, die naar ruime kamers voeren, waarvan de laatste,
+het eigenlijke graf bevattend, 100 tot 160 meter van den ingang
+is verwijderd.
+
+Voor de oude Egyptenaren was hun graf niet enkel een doodkist in een
+gat gestopt, maar een ruim vertrek, bewonderenswaardig versierd en
+gedecoreerd door de grootste schilders en beeldhouwers van hun tijd,
+en waarin de doode gemakkelijk zich kon bewegen en genieten van het
+comfort, waaraan hij gewend was. Dus treffen we op de muren en zuilen
+prachtig weergegeven tooneelen aan uit hun werkelijke leven en uit
+het toekomstig bestaan, dat ze zich hadden voorgesteld.
+
+De heer Quibell geleidde mij eerst naar het graf van Meremptah, nog
+pas enkele maanden geleden ontdekt en dat nog niet voor het publiek
+was opengesteld.
+
+De gangen en kamers waren electrisch verlicht, zoodat men alle
+bijzonderheden kon bewonderen; maar de grafkamer, het heiligdom, was
+in volslagen duisternis gelaten toen we er binnentraden. Plotseling
+vulde zich de sombere holte met helderheid, en onder de schitterende
+electrische lampen zag ik een reuzengroote fijne figuur van grijs
+graniet, op den rug liggend, de handen gekruist op de borst. Het
+effect, dat dit bewonderenswaardige beeld maakte, gebeeldhouwd op
+het deksel van de kist, was onvergetelijk. Het graf echter, dat
+van alle den diepsten indruk op mij maakte, was dat van Amenhotep,
+waarschijnlijk omdat het het eenige was, waarbij zich de mummie in
+de doodkist bevond.
+
+Midden in het heiligdom staat een prachtige, groote marmeren doodkist,
+rood van kleur, waar het deksel van is afgenomen, en waarin de doode
+rust. Een gedeelte van de windselen, die om hem heen waren geslagen,
+zijn losgemaakt, en zijn hoofd, zijn hals en schouders ziet men
+zwart en verdroogd. Het is onmogelijk, den indruk te beschrijven,
+dien het gezicht van dezen machtigen monarch maakt, die daar 3500
+jaar na zijn dood rust zoo klein en verschrompeld, in het licht der
+Edisonlampen. Welk een wreede spot der menschelijke dingen! Diep in
+den berg een grot te hebben gegraven, waarin men, ontoegankelijk voor
+de heele wereld, meent eeuwig te zullen kunnen slapen, en dan zulk
+een plaats dagelijks bezocht door de toeristen van de heeren Thomas
+Cook en Zoon!
+
+Korten tijd na mijn vertrek uit Luxor werd nog een koningsgraf
+ontdekt door den heer Theodoor Davis, een Amerikaan die een bekend
+Egyptoloog is en die zijn winters doorbrengt met archeologische
+onderzoekingen. Men kan zich gemakkelijk de vreugde van den heer
+Davis voorstellen, toen hij na zijn lange, moeilijke en kostbare
+nasporingen eindelijk zijn pogingen bekroond zag met succes en het
+graf, het bewuste graf, zich voor hem opende.
+
+Zoo ik dan al het ongeluk had, Luxor te verlaten eer die nieuwe
+ontdekking gedaan was, ik had ten minste het geluk, korten tijd
+daarna de toespraak te hooren, die over het onderwerp gehouden werd
+door den heer Maspéro. Ik heb onder het luisteren een der prettigste
+uren van mijn leven doorgebracht. Met den grootsten eenvoud, in een
+duidelijken en gemakkelijken stijl, op zachten en boeienden toon
+legde de directeur der oudheidkundige onderzoekingen ons uit, dat het
+ontdekte graf dat was van de koningin Tia, vrouw van Amenhotep III,
+die vijftien eeuwen vóór de christelijke jaartelling leefde.
+
+De heer Maspéro bracht verdiende hulde aan de rijke vreemdelingen,
+die zooals de heer Davis, met hun fortuin en met eigen inspanning
+aan zijn departement steun verleenen, en daarna vervolgt hij: "De
+opgravingen gedaan door den heer Davis, hadden plaats in een hoek,
+van het Koningendal, waar de meeste Egyptologen dachten, dat niet
+veel zou worden gevonden. Het toeval heeft gewild, dat de heer Davis
+daar juist een der belangwekkendste ontdekkingen heeft gedaan uit
+onzen tijd. Het graf van koningin Tia was inderdaad onaangeroerd,
+ofschoon er in den romeinschen tijd dieven aan het werk moeten zijn
+geweest. Maar die bepaalden zich ertoe, de juweelen weg te nemen en
+ze raakten al het andere niet aan.
+
+"Wij hechtten er zooveel aan, dit graf te zien, juist zooals het was,
+dat we er binnendrongen door een kleine opening, juist groot genoeg
+voor kinderen, dieven of... archeologen. Dichtbij den ingang vonden
+we op den grond een prachtigen kever, Scarabeus, en albasten vazen,
+blijkbaar door de dieven onderweg verloren, een duidelijk bewijs,
+dat het graf geopend was geworden.
+
+"Groot was onze vreugde, dat het heiligdom ongeschonden was en vol
+was met vele voorwerpen, die het leven van het verleden ons voor den
+geest riepen. Op den steenen muur, die het tot nu toe van de wereld
+had afgezonderd, waren sporen te zien van vuile handen, slijkerige
+handen, al zooveel eeuwen dood, die het hadden gesloten, naar men
+meende, voor eeuwig. Daar verrees de oudheid als levend vóór ons.
+
+"Midden in de ruime doodkist lag een rood kussen, en daarnaast stond
+een stoel van vrij modern voorkomen, Empire-stijl, maar met iets echt
+egyptisch erbij. Wat verder was een vergulde armstoel, met rechte
+pooten, die aan den stijl van Lodewijk XVI deed denken en daartegenover
+weer een armstoel van ontwijfelbaar egyptische afkomst. Er was nog
+een heele voorraad meubels, groote zwarthouten kisten en 72 kruiken,
+die offeranden en levensmiddelen inhielden, eenden, gazellebouten,
+gedroogd vleesch, brood en koren, en in enkele kruiken aanzetsel van
+wijn en van reukwateren, die erin bewaard waren geworden. Een groote
+vaas, die omgevallen was, liet een dikke, gele vloeistof uitstroomen,
+honig en, wonderlijk gezicht, op dat oogenblik zagen we er zich een
+bij op neerzetten, die van buiten was gekomen! Daarnaast lagen gouden
+voorwerpen, en dingen van ivoor en zilver; ook vonden we een zeer
+groote kist uien!"
+
+Dan gaf de heer Maspéro ons interessante inlichtingen over het
+leven der oude Egyptenaren in het algemeen, en in het bijzonder over
+koningin Tia, die, naar het schijnt, een zeer merkwaardige vrouw moet
+zijn geweest.
+
+Nadat de Ramses ons drie dagen had gegund voor het bezoek aan het oude
+Thebe, begaven we ons weer op weg den Nijl op van Luxor naar Assoean
+in heerlijk weder, het weer, dat aan Boven-Egypte een verrukkelijke
+lente geeft midden in den winter. Terwijl wij hier profiteerden
+van warme en zonnige dagen, vertelden ons de telegrammen, dat heel
+Europa rilde van kou en dat Zuid-Frankrijk onder de sneeuw lag, ja,
+dat het ook in Algerië had gesneeuwd!
+
+Het was druk op den Nijl. Een menigte groote booten voeren naar
+beneden en andere gingen stroomop, en aan de oevers waren op maar
+eenige meters afstands van elkander de fellahs onophoudelijk bezig,
+water te putten uit de oude sjadoefs; ze scheppen tot 30 000 liter
+water per dag, maar werken dan ook van zonsopgang tot zonsondergang
+voor.. vijftig centimes!
+
+Tusschen Luxor en Assoean, houden de groote toeristenbooten van Cook,
+die er twee dagen over doen, stil te Esneh, Edfoe en Kom Ombo. Het
+eerste plaatsje is een vrij belangrijk stadje met groote huizen en
+drukke bazaars. De tempel is nog maar ten deele ontgraven, en een
+enkele zaal is slechts voor het publiek te zien. Te Edfoe daarentegen
+vindt men een reusachtigen tempel, die begonnen was onder de regeering
+van Ptolemaeus III, 237 jaar vóór Christus en waaraan niet minder dan
+180 jaren werd gewerkt. Hij was geheel verborgen onder puin en zand
+en aarde, waar hutten en stallen op waren gebouwd, en werd ontdekt
+en aan het licht gebracht door Mariette.
+
+De tempel van Kom Ombo, waar de booten niet meer dan een uur
+ophouden, heeft belangwekkend beeldhouwwerk, en op eenige meters daar
+vandaan verheft zich een kolossale steenen schoorsteen, omringd door
+afschuwelijke moderne gebouwen, die behooren bij de onderneming van de
+heeren Cassel en Suares. Niemand had er nog aan gedacht, de gronden
+aan te koopen, die lagen in de buurt van Kom Ombo, eenvoudig omdat,
+met het oog op hun hooge ligging boven den Nijl, men het onmogelijk
+achtte, ze te besproeien. En thans werken er stoompompen, die zoo
+krachtig zijn, dat het kinderspel is, er het water tot 15 meter
+hoogte mee op te voeren. De bedoelde groep kocht dus dertig duizend
+feddans grond, die haar op niet meer dan honderd francs de feddan
+te staan kwamen, toen alle werkzaamheden afgeloopen waren, en die
+gemakkelijk het viervoud van den prijs zullen opbrengen bij verkoop,
+tenzij de heeren den grond verhuren en er niets tegen hebben tot in
+verre tijden twintig percent voor hun kapitaal te maken.
+
+Eindelijk kwam de Ramses twaalf dagen na het vertrek uit Kaïro te
+Assoean aan den eersten waterval van den Nijl. Ten allen tijde
+zijn die stad en het beroemde eilandje Elephantine er tegenover
+beschouwd als een der belangrijkste punten van Egypte. Het was lang de
+grensstad, waar de Egyptenaren, de Perzen, de Romeinen en eindelijk
+de Anglo-Egyptenaren hun garnizoenen hielden. Aan den overkant van
+den waterval ligt Nubië, dan volgt Soedan, zoo wijd en uitgestrekt
+en tot voor kort nog zoo geheimzinnig.
+
+Tegenwoordig is Assoean een belangrijke en volkomen moderne plaats,
+die in den winter niet enkel druk is door vreemdelingenbezoek van de
+toeristen, door booten en treinen dagelijks aangevoerd, maar ook door
+een steeds aangroeiend aantal vreemdelingen, die er den heelen winter
+blijven. Het klimaat is mogelijk wel wat veel opgehemeld. Het is zeer
+warm, droog en zonnig en mist en regen zijn er, om zoo te zeggen,
+onbekend; maar het moet erkend, dat die groote droogte van de lucht
+het klimaat ontzenuwend maakt, en dat men nu en dan er kennis maakt met
+een kouden, doordringenden wind. Daarom is het er voor zwakke personen
+niet zonder gevaar. In den zonneschijn en beschut voor den wind,
+braadt men heerlijk in de maand Januari; maar als de wind opsteekt,
+dringt die dadelijk door de kleederen heen en men voelt zich kil en
+onaangenaam. Men ontmoet dan ook niet zelden menschen in wit flanel
+gekleed en met een kurkhoed op het hoofd, maar met een overjas of
+deken over den arm.
+
+Met wat voorzichtigheid en overleg kan men een verkoudheid voorkomen,
+maar ik zou niet genoeg kunnen herhalen, dat zelfs overigens sterke
+menschen voorzichtig moeten wezen. Dit aanvaard zijnde, ben ik echter
+bereid, te erkennen, dat Assoean in den winter een ideale plek is voor
+diegenen, die in de open lucht willen leven. Als men zijn dagen op den
+Nijl doorbrengt in een bootje, de hoeken en hoekjes van de elanden
+Elephantine en Philae bezoekt, tennis speelt of golf, de woestijn
+ingaat per ezel of kameel, nooit zal men zich behoeven te vervelen en
+elke minuut zal men kunnen genieten van den goddelijken zonneschijn,
+die versterkend en prettig is.
+
+Er zijn drie prachtige hotels te Assoean, waarvan twee reusachtige
+moderne paleizen zijn. Het Cataracthotel, dat aan de heeren Cook
+behoort, wordt uitstekend bestuurd door een Franschman, den heer
+Pagnon, eigenaar ook van de hotels te Luxor, en is zeer mooi gelegen op
+een hoogte en op het Zuiden. De salons, halls, terrassen, bibliotheek,
+biljardzaal, enz. zijn prachtig ingericht en de groote, moorsche
+eetzaal is heerlijk. De keuken is uitmuntend en overvloedig en de
+service laat niets te wenschen over. Het laat zich gemakkelijk denken,
+hoe groot de moeilijkheden moeten wezen, die overwonnen moeten worden,
+om een dergelijke onderneming te leiden en elken dag op 1000 kilometers
+afstands van Kaïro een afwisselend menu, dat een groote restauratie in
+Parijs geen oneer aan zou doen, voor te zetten aan honderden personen,
+hongerig geworden door het verblijf in de buitenlucht. Het is werkelijk
+wonderbaarlijk, dat men op de grens van Nubië tegen redelijke prijzen
+al het comfort vindt, hetwelk wij gewoon zijn duur te betalen in de
+hotelpaleizen van Ostende, Baden Baden, Nice en Monte Carlo.
+
+Op het eiland Elephantine verrijst te midden van prachtige tuinen een
+ander paleis, het Savoy-hotel, behoorend aan de Anglo-American Co. en
+even populair als het Cataracthotel. En dan is er nog in de stad en
+dichtbij de landingplaats het Grand Hotel van Assoean, behoorend
+aan den heer Pagnon, niet zoo luisterrijk als de andere, maar ook
+zeer goed. Evenals te Kaïro zijn de hotels de groote middelpunten
+voor het mondaine verkeer. Men doet er aan allerlei sport en des
+avonds kan men er concerten, bals, bridgepartijen en dergelijke
+feestelijkheden genieten. Nu en dan hebben er gymkhana-wedstrijden
+plaats, harddraverijen van ezels en kameelen; en mannen, vrouwen en
+kinderen, ouden en jongen stellen er levendig belang in.
+
+Assoean is ontwijfelbaar het schilderachtigste plekje van
+Boven-Egypte. Aan beide kanten van den Nijl verheffen zich hooge
+bergen, bijna geheel met goudgeel zand bedekt, en hier en daar gekroond
+door eeuwenoude ruïnen. Tusschen de stad en het eilandje Elephantine,
+dat geheel in het groen ligt, heeft de Nijl een snellen stroom, waar
+zich honderden dahabiehs en booten door bewegen, terwijl de roeiers
+hun eentonig liedje onophoudelijk doen hooren.
+
+Hoogerop ligt dan de eerste waterval en de versnellingen doen het
+water zich al brullend tusschen de rotsen voortbewegen. Ik heb nooit
+schooners gezien dan een zonsondergang te Assoean, en er zou een
+andere pen dan de mijne noodig zijn, om de bewonderenswaardige en
+fantastische tinten te beschrijven, die de lucht en de stroom en de
+bergen dan aannemen. Het is verrukkelijk, en wie dat eenmaal heeft
+aanschouwd, vergeet het nimmer.
+
+Kameelen zijn er zeer in trek; vooral de dames houden van het
+groote rijdier, maar het is een krachtige lichaamsbeweging, die niet
+ieder kan verdragen. De uitstapjes per ezel of kameel in de buurt
+van Assoean zijn zeer belangwekkend. Het kamp der Besharins, op een
+half uur afstands dichtbij de ruïnen van een oud arabisch kerkhof, is
+een gezocht doel voor een tochtje. Die Arabieren (van het kamp, niet
+van het kerkhof) met lange haren en een zonderling type vertoonend,
+wonen in ellendige tenten van vlechtwerk en zoo primitief, dat het
+hun niet aan schilderachtigheid ontbreekt.
+
+Onnoodig te zeggen, dat er in Assoean beroemde graven zijn, als
+overal in Egypte. Men heeft er de bekende granietgroeven, waaruit de
+oude Egyptenaren hun obelisken en beelden en grafmonumenten hebben
+gehaald. Men kan er nu nog een onvoltooiden obelisk vinden, die
+dertig meter lang is. Op eenigen afstand van Assoean, niet ver van
+het begin van den waterval, ligt de tempel van Philae, de sierlijkste
+en elegantste der egyptische tempels. Gelegen op het eiland van
+denzelfden naam, behoort die "Parel van Egypte" eigenlijk al tot
+Nubië. De inboorlingen noemen hem "Gesiret Anas en Wogud" met den
+naam van den held uit een der verhalen van de Duizend en één Nacht,
+die daar naar de egyptische overlevering zijn geliefde terugvond.
+
+Het eiland Philae ligt juist midden in de ruimte, die gevuld kan zijn
+door het enorme réservoir van Assoean, zoodat op den tijd, als het
+bekken gevuld is, het geheele eiland en bijna de geheele heerlijke
+tempel onder het slijkerige Nijlwater verdwenen zijn. De geleerden,
+de archeologen van de geheele wereld stelden zich in beweging, toen
+tot aanleg van het réservoir besloten werd en smeekten, dat toch
+een andere plaats mocht worden gekozen. Het zou onmogelijk geweest
+zijn, over den geheelen loop van den Nijl een plek te vinden, die zoo
+geschikt was voor het bekken, en tusschen den sierlijken tempel en de
+werken, die den landbouwrijkdom van Egypte bijna zouden verdubbelen,
+aarzelden de ingenieurs niet en offerden Philae op. Toch moet erkend,
+dat zeer belangrijke werken werden uitgevoerd, om het merkwaardige
+monument te bevestigen, en de regeering heeft niet minder dan 350
+000 francs met dit doel uitgegeven.
+
+Daarbij schijnt het, dat het water, hetwelk naar aller berekening den
+beroemden tempel zou hebben moeten verwoesten, dien waarschijnlijk
+heeft gered. In zijn rapport over 1904 maakt lord Cromer de opmerking,
+dat bij zijn bezoek aan de werken, toen men ermee bezig was, hij
+getroffen werd door den deplorabelen toestand van de fondamenten,
+die binnen kort de instortingen van sommige deelen van den tempel
+ten gevolge zou hebben gehad.
+
+Ook de heer Edouard Naville schreef in het Journal de Genève:
+"Ik behoor tot hen, die herhaaldelijk door middel van de pers en op
+wetenschappelijke congressen geprotesteerd hebben tegen den aanleg van
+den dam te Assoean.... Maar thans kan ik zeggen, dat de archeologen
+niet te klagen hebben. Het monument is behoed voor allen verderen
+achteruitgang voor lange jaren, en het water schijnt geen nadeeligen
+invloed op het gesteente uit te oefenen, behalve dan in een paar
+vertrekken, die geen andere opening hebben dan een lage deur en dus het
+vocht niet verliezen, zoodat er zich salpeter tegen de wanden afzet.
+
+"Zelfs zou men kunnen vragen, of in sommige opzichten de tempel van
+Philae niet in beter conditie is gekomen dan de meeste egyptische
+gebouwen. Sinds verscheiden jaren maken de groote tempels door,
+wat ik zou willen noemen een crisis van seniele aftakeling. Zijn de
+opgravingen daar schuld aan? Ik zou het niet durven tegenspreken. Het
+is zeker, dat men al te dikwijls in de haast, om de prachtige
+overblijfselen aan het licht te brengen, zich niet in voldoende mate
+rekenschap heeft gegeven van de vraag, of ze nog sterk genoeg waren,
+om te blijven staan, en of ze geen behoefte hadden aan den steun,
+die hun verstrekt werd door de bergen van puin of door de dorpen, die
+ter halver hoogte van de pilaren en tusschen de zuilen waren gebouwd.
+
+"Te Philae zou hetzelfde gebeurd zijn als elders. De tempel zou
+langzamerhand verzakt zijn; men zou nu eens een zuil hebben zien
+omvallen, dan weer een architraaf, en er zou voor het herstel gewacht
+moeten zijn op voldoende geldelijke hulp. Thans is de bevestiging tot
+stand gebracht en wel voor langen tijd, en onder dankbetuiging aan de
+egyptische regeering voor den spoed, waarmee ze zich die opoffering
+heeft getroost, kan men rustig de toekomst afwachten".
+
+Helaas, dat er zich toch alweer donkere wolken aan den horizon hebben
+samengetrokken. De ingenieurs begonnen ervan te spreken, den dam te
+Assoean te verhoogen met zes meters. Dat zou de dood voor Philae
+wezen! De verhooging van den dam is een zaak van het allerhoogste
+gewicht voor Egypte, en de kundigste ingenieurs hebben ervoor gepleit,
+omdat de watervoorraad van het reuzenréservoir erdoor zou toenemen, en
+omdat een veel grooter gebied zou kunnen worden besproeid en dus op de
+woestijn zou kunnen worden veroverd. Maar de egyptische ministers en
+hun raadsman Sir William Garstin zijn voorzichtige lieden en wilden
+de quaestie niet overhaast beslissen. Daarom werden twee bekende
+geleerden, de heeren W. Atcherley en Karl Pearson, erover gehoord,
+en hun meening, dat men zich van het weerstandsvermogen van den dam
+ook een te hoog denkeeld kan vormen, heeft ertoe geleid, dat andere
+plannen zijn opgekomen omtrent een nieuwen dam boven Assoean. Dus
+zal Egypte altijd nog wel eenige jaren moeten wachten, eer het een
+groote hoeveelheid water krijgt voor zijn landbouw. Ik geloof niet,
+dat dit een ramp is. De tegenwoordige voorspoed is zoo groot, dat
+een periode van betrekkelijke kalmte niet anders dan goed kan zijn,
+ook om het land op zijn verhaal te doen komen van de speculatiewoede
+van den laatsten tijd.
+
+Men reist tegenwoordig naar het hart van Soedan, naar Khartoem en
+Omdoerman, dat eenige jaren geleden de hoofdstad der Derwischen was,
+even gemakkelijk als naar Petersburg of Chicago. Ik kan er zelfs
+bijvoegen, dat in den winter de reis van Assoean naar Khartoem een
+der interessantste, prettigste en gemakkelijkste is, die men kan
+ondernemen. De temperatuur is heerlijk, noch warm, noch koud; regen
+en vochtigheid zijn onbekende zaken, en van den morgen tot den avond
+geniet men een schitterenden zonneschijn, door geen wolkje verduisterd.
+
+Tot Wadi Halfa reisde ik per boot en toen we na vier dagen die
+plaats bereikten, werd de tocht per Soedanspoorweg voortgezet over
+Berber, waar de verbindingslijn met Soeakim naar het Oosten gaat,
+naar Khartoem. Een inconveniënt op die gemakkelijke reis in den _train
+de luxe_ is het stof, dat door de gesloten vensters binnenkomt; maar
+dat zal mettertijd zeker verdwijnen, als de maatschappij waggons
+zal hebben aangeschaft, als in gebruik zijn op den amerikaanschen
+spoorweg van Omaha naar San Francisco, waar men door een even stoffig
+zandlandschap reist zonder iets van het stof te merken.
+
+Tegen zeven uur in den morgen bereikt de reiziger Khartoem. Hij is
+er eigenlijk al den vorigen avond aangekomen, maar te laat om aan
+wal te gaan. De aankomst heeft plaats tegenover Khartoem op den
+tegenoverliggenden oever van den Blauwen Nijl. Khartoem ligt aan
+die rivier een weinig boven haar samenvloeiing met den Witten Nijl,
+waarna ze samen den Nijl vormen.
+
+Per kleine stoomboot wordt men naar Khartoem overgezet. Uit de vuile
+slaapwaggons komend, ademt de reiziger met volle teugen de zuivere,
+droge, opwekkende lucht in en verbaast zich, dat op zulk een vroeg
+morgenuur midden in den winter de zon met haar stralen het tooneel
+reeds in gouden licht zet. Op den breeden stroom varen booten met
+groote, witte zeilen, dan kleine booten met negerroeiers, die een
+eentonig lied zingen, en stoombooten met hooge dekken en helder wit
+in de verf, vervullen de lucht met hun gefluit. Khartoem ziet men
+liggen in een ware oase van groen. Het prachtige witte paleis van den
+gouverneur trekt dadelijk de aandacht, met de engelsche en egyptische
+vlaggen beide erboven wapperend, en ernaast de lange steenen gebouwen
+van de ministeries, een groote school en veel aardige villa's te
+midden van tuinen.
+
+De boot houdt stil aan de aanlegplaats van het hotel, het groote hotel
+van Khartoem, nog maar sedert een jaar geopend, geloof ik. Het is een
+lang gebouw van twee verdiepingen, omgeven door enorme galerijen,
+waar alle kamers op uitkomen, een niet juist aangename inrichting
+voor diegenen, die van rust en ongestoordheid houden.
+
+De reizigers hebben den vorigen winter geklaagd over het hotel te
+Khartoem. De prijzen zijn hoog, de service laat te wenschen over,
+en de maaltijden zijn ver van goed. Het is waar, dat men niet moet
+vergeten, in Soedan te zijn, maar daar de stad wel goede dingen
+aanbiedt, waar de officieren en de inwoners der plaats het rechte
+gebruik van weten te maken, is het onvergefelijk, dat het hotel er de
+reizigers niet van laat profiteeren. De leiders van de maatschappij,
+die het hotel bestuurt, denken enkel aan groote voordeelen, en ik
+heb allen grond voor het vermoeden, dat de regeering, die haar den
+grooten en prachtigen tuin verhuurt, waarin het huis is gebouwd voor
+de belachelijk kleine som van 1250 francs per jaar, haar tot rede
+zal brengen, zoodat verbeteringen onderweg zijn.
+
+De hoofdweg in Khartoem loopt langs den Blauwen Nijl, een breede, met
+jonge boomen beplante weg, die des avonds electrisch verlicht wordt en
+waaraan groote, deftige huizen met mooie tuinen zijn gelegen. Dat gaat
+zoo verscheiden kilometers door. Ge treft daar ook den Botanischen en
+Zoölogischen Tuin, waar leeuwen en andere wilde dieren in kooien zijn
+opgesloten in een heerlijk park, vol van de uitgezochtste specimina der
+afrikaansche flora. Dan volgen het hotel, vele particuliere huizen,
+bewoond door engelsche officieren, het post- en telegraafkantoor,
+het groote gebouw waar de kantoren zijn van de regeeringsambtenaren,
+het paleis van den gouverneur, de italiaansche katholieke zendingspost,
+de Club, nog weer villa's, Gordon College enz.
+
+Langs die mooie laan komt ge telkens engelsche Tommies tegen, soldaten,
+in khakipakken gekleed, en soedaneesche soldaten, zwart als ebbenhout,
+lang van stuk en met beenen zonder kuiten van ongeloofelijke lengte
+en magerheid. Ook ontmoet men er Arabieren en negers van zoowat alle
+bedrijven, negerinnen met groote manden of kruiken op het hoofd en
+met verrassende gratie gedrapeerd in lange zwarte shawls, want er
+bestaat een verordening, die de inboorlingen te Khartoem dwingt,
+"zich te kleeden". Zeker geeft die gewoonte, om zware lasten op
+het hoofd te dragen, aan de negerinnen die rechte houding en dien
+bevalligen en krachtigen gang.
+
+Khartoem breidt zich niet enkel langs de rivier uit, maar ook naar
+den woestijnkant; daar vindt men ook breede en mooie straten, maar
+enkel meer bescheiden huizen, kantoren en banken.
+
+Rijtuigen ziet men bijna niet in de hoofdstad van Soedan. Het hotel
+heeft een pony en een tonneau, en alleen de gouverneur-generaal heeft
+verscheiden équipages en een automobiel, terwijl enkele officieren
+er een eigen wagentje op na houden. Rijpaarden en vooral ezels zijn
+de gewone vervoermiddelen.
+
+In afwachting van den dag, waarop Khartoem huurrijtuigen zal hebben,
+ziet men voor het hotel een dozijn jinriksja's, maar helaas, de lange
+Soedaneezen kunnen niet als de dappere, kleine Japannertjes urenlang
+draven. Hijgend, zweetend en blazend trekken ze het rijtuigje met
+moeite voort, terwijl men zich verbijt van ergenis, als men ten
+minste haast heeft. Met twee man ervoor gaat het een beetje gauwer,
+maar het best is, een ezel voor een jinriksja te laten loopen; dat
+werkt verjongend en herinnert aan de lang vervlogen tijd, toen men
+met een bokkenwagen door de Champs Elysées reed! Een ezel voor het
+kleine trekwagentje, dat heb ik heerlijk gevonden, en ik had haast
+stilgehouden in de woestijn, om er poffertjes van zand te bakken!
+
+En als de reiziger dat alles goed heeft gezien, de paleizen, de
+villa's, de tuinen, waar de vogels in de boomen zingen en de bloemen op
+de perken geuren, de breede lanen, waar de Soedaneezen heel beschaafd
+flaneeren; als hij zijn volle aandacht heeft geschonken aan deze
+aardige stad, die daar zoo modern in het hartje van Afrika ligt en
+waar rust en orde en arbeidzaamheid heerschen, zal hij zich met de
+grootste verbazing afvragen en tegelijk met onbegrensde bewondering:
+"Is het mogelijk, dat ik mij op dezelfde plek bevind, waar Gordon
+en de zijnen nog zoo kort geleden door dweepzieke en bloeddorstige
+horden van den Mahdi werden vermoord, en waar ik nauwelijks zeven jaar
+geleden niets dan ruïnen zou hebben gevonden? Is het mogelijk, dat
+deze bloeiende stad pas gisteren is geboren op de plaats van de oude
+soedaneesche hoofdstad, die getuige is geweest van de heldenfeiten
+en het bloedig drama, in de geschiedenis bekend als 'de verovering
+en het verlies van Soedan'?"
+
+Ja, hoe onwaarschijnlijk het moge klinken, het was inderdaad hier,
+dat de egyptische veroveraars onder Ibrahim hun vlag plantten ten
+tijde van de regeering van Mohammed Ali. En hier ook speelden zich de
+tragische tooneelen af, waarvan Gordon pacha de hoofdpersoon was. Er
+woont te Khartoem nog een persoon, wiens gevoelens men wel graag eens
+zou willen ontleden, als hij in zijn uniform vol decoraties en op een
+prachtig paard, door de mooie lanen galoppeert. Dat is Slatin pacha,
+de vroegere gevangene van den Mahdi, thans inspecteur-generaal van de
+regeering van den Soedan. Welk een roman is zijn leven! Lees zijn boek
+"Vuur en zwaard in Soedan", en ge zult u verbazen over alles, wat een
+menschelijk wezen niet al kan uitstaan aan moreel en physiek lijden.
+
+Hij was Oostenrijker en trad in dienst bij de troepen in Soedan, toen
+Gordon er voor de eerste maal gouverneur-generaal was. Toen het land
+in opstand kwam, om den Mahdi te volgen, was Slatin gouverneur van
+de provincie Darfoer, die hij zoo goed mogelijk verdedigde. Hij deed
+zijn plicht tot op het oogenblik, waarop de tegenstand onmogelijk
+was geworden. In het begin van de crisis, toen hij hoorde, dat
+zijn soldaten aarzelden of ze hem wel zouden volgen, omdat hij
+christen was, ging hij tot den mohammedaanschen godsdienst over in
+de tegenwoordigheid van al de vereenigde troepen.
+
+Gordon was indertijd verontwaardigd, toen hij het bericht hoorde
+en sprak met bitterheid over die buitenlandsche officieren, die hun
+geloof verloochenen en bereid zijn, het Christendom vaarwel te zeggen,
+om hun huid te sparen. Ik geloof, dat Slatin minder aan zijn eigen
+leven dacht dan aan zijn provincie en aan de egyptische troepen, die
+onder zijn bevel stonden en die hij wilde redden tot op het oogenblik,
+dat hij, naar hij meende, versterking krijgen zou. Die bleef echter
+uit en eindelijk gaf Slatin, wien de Mahdi beloofde, hem het leven te
+sparen, zich over. Hij werd eerst vrij goed behandeld, want daar hij
+de taal kende, kon hij, naar de Mahdi bedoelde, als het noodig was,
+met de ongeloovigen onderhandelen te Khartoem.
+
+Maar Slatin moest de nederlaag van het leger aanschouwen en hij was
+diep getroffen, toen hij van den dood van Gordon hoorde, den generaal
+en den superieur, dien hij had bewonderd en liefgehad. Hij, Slatin,
+werd in boeien geslagen, werd een tijdlang aan alle mogelijke
+martelingen onderworpen, tot eindelijk de Khalief hem in zijn
+dienst nam en hem als slaaf aan zich verbond. Dat duurde wel twaalf
+jaren, tot Slatin in Maart 1895 wist te ontsnappen en Assoean te
+bereiken. Nauwelijks weer in het land der beschaving, bood hij zijn
+diensten weer aan Engeland en Egypte aan en was een groote steun
+voor de slotexpeditie onder bevel van lord Kitchener. Daar hij Soedan
+uitmuntend kende en vertrouwd was met de bewoners en de taal, zoowel
+als met de sterke en de zwakke punten van de Derwischen, kon hij
+natuurlijk belangrijken raad geven.
+
+Toen Khartoem heroverd was, wilde hij behooren tot de pioniers,
+die daar bleven om de stad uit het puin te doen herrijzen en mee te
+helpen aan het beschavingswerk, dat werkelijk te bewonderen valt en
+dat in zes jaren van den uitgestrekten Soedan een land heeft gemaakt,
+waar na zooveel onrust kalmte en orde zijn teruggekeerd.
+
+Het is onbetwistbaar, dat hij zeer groote diensten heeft bewezen
+en hooggelijk gewaardeerd wordt door den gouverneur-generaal, Sir
+Reginald Wingate. Deze is een zeer beminnelijk man, eenvoudig en
+vriendelijk van aard, maar tevens een man met een vasten wil en veel
+energie. Hij spreekt vloeiend Fransch en onderhoudt zich gaarne in
+die taal. Ik heb zeer interessante gesprekken met hem gevoerd over
+de toekomst van Soedan, die hem natuurlijk zeer ter harte gaat,
+en hij voorziet zoo geen snelle dan toch een zekere ontwikkeling.
+
+De vorderingen van den vooruitgang, meent hij, dat van drie dingen
+zullen afhangen, waar wij niet dadelijk al te groote verwachtingen
+van moeten koesteren, namelijk van meer arbeidskrachten, meer en beter
+middelen van gemeenschap en meer water. Er komen arbeiders te kort in
+Soedan; denk eens, dat er nauwelijks twee millioen inwoners zijn met
+een in evenredigheid veel te groot aantal vrouwen en kinderen, terwijl
+er tien millioen waren een twintigtal jaren geleden. Maar de Arabieren
+en Soedaneezen zijn vruchtbare rassen, en met de rust zal de bevolking
+wel vlug toenemen; maar dat zal men niet zoo dadelijk bemerken.
+
+De nieuwe spoorweg van Berber naar Soeakim aan de Roode Zee was ook
+een onderwerp van gesprek tusschen ons. "Wij staan daardoor," zei
+de generaal, "rechtstreeks in verbinding met de zee en hebben een
+haven in Soedan. Daarheen zullen de goederen worden vervoerd, waar
+de Soedan behoefte aan heeft en van daar zullen de waren vertrekken,
+die het kan uitvoeren."
+
+"Wordt er in sommige kringen niet beweerd," vroeg ik, "dat die lijn,
+die aangelegd is met geld, dat de egyptische regeering heeft geleend,
+aan dat laatste land nadeel zal toebrengen, omdat ze den handel tot
+zich zal trekken, die thans over Alexandrië gaat en tot Assoean van
+de egyptische spoorwegen gebruik maakt?"
+
+"Inderdaad," antwoordde de gouverneur glimlachend, "die theorie is te
+berde gebracht, maar ze houdt geen stand. Zoolang Soedan afhankelijk
+blijft van dien eenigen, langen en kostbaren weg over Egypte en den
+Nijl, kunnen de ondernemingen van den handel er geen hooge vlucht
+nemen. Alles zou blijven wat het nu is, en Egypte zou de kleine sommen
+innen waar u van spreekt, zonder eenige kans dat die vermeerderden. Wel
+zal de nieuwe lijn afbreuk doen aan de inkomsten van Egypte, maar daar
+het budget van Soedan ervan zal profiteeren en onze inkomsten erdoor
+zullen toenemen, omdat de handel snel zal groeien, dank zij de nieuwe
+afzetmarkt, zullen wij allereerst aan Egypte interest kunnen betalen
+van het geld, dat het ons heeft voorgeschoten en eindelijk... dat is
+het belangrijkste, hoe meer de provincie Soedan zich zal ontwikkelen,
+des te spoediger zal ze geldelijk onafhankelijk wezen."
+
+"En het water, generaal?"
+
+"O, wat het water betreft, zal Soedan voordeel trekken uit de groote
+plannen van Sir William Garstin. Maar dat zijn nog maar plannen, die
+eerst binnen enkele jaren verwezenlijkt kunnen worden. De egyptische
+regeering laat in samenwerking met mijn officieren de zaak onderzoeken
+door een commissie, en wij zullen waarschijnlijk tot een resultaat
+komen, dat in het klein helpt, in afwachting van de grootere plannen
+met het vergroote reservoir. Er zijn al enkele bevloeiingskanalen
+gegraven, en Soedan kan water erlangen uit den Nijl in den zomer op
+een tijdstip, waarop dat aan den egyptischen landbouw in het minst
+geen nadeel kan berokkenen. Want Egypte wil ons natuurlijk niet
+toestaan, dat wij het berooven van het kostbare water, waar zijn
+bestaan aan hangt."
+
+Omdoerman aan de overzijde van Khartoem is in veel opzichten een
+belangwekkende plaats. Er zijn tegenwoordig nog 60 000 inwoners,
+terwijl er in den tijd van den Mahdi een bevolking woonde van
+meer dan 400000 zielen. De markten van Omdoerman zijn beroemd,
+en lange karavanen van kameelen, komend van het Zuiden, brengen
+er, evenals talrijke booten, elken dag de producten uit Centraal
+Afrika. Caoutchouc, suikerriet, doerrah, een soort van koren, dat tot
+voedsel dient voor menschen en dieren, ivoor, struisveeren en vele
+andere voortbrengselen worden er op reuzenpleinen uitgestald. Het is
+merkwaardig, de lange rijen kameelen te zien aankomen, als ze weken en
+weken geloopen hebben, om uit het binnenland van het zwarte werelddeel
+hun zware vrachten aan te voeren. Het is een sympathiek dier, ijverig,
+volhardend en met weinig tevreden.
+
+De tijd zal wel niet ver meer zijn, dat een spoorweg Omdoerman met
+de provincies Darfoer en Kordofan zal verbinden, waarvan de rijkdom
+groot is, en die genoeg negerkoren voortbrengen, om geheel Soedan
+te voeden en er nog van uit te voeren in groote hoeveelheid. De
+maat, die te Kordofan vijf francs kost, wordt te Omdoerman met 28
+francs betaald, waaruit duidelijk blijkt, hoe duur het vervoer per
+karavaan van kameelen komt, het eenige middel van transport dat nu
+ter beschikking is.
+
+Men heeft te Omdoerman paardenmarkten, markten voor ezels en kameelen
+en zeer belangwekkende bazars. Daar vindt men soedaneesche wapens,
+struisvogeleieren, wonderlijke leêren portemonnaies, door de vrouwen
+aan een draad om den hals gedragen, ceintuurs met leeren franje,
+helder gekleurde rieten manden, voorwerpen van ivoor, karwatsen en
+zweepen van hippopotamusleder, en een heele straat, waar zilversmeden
+wonen. Armbanden, ringen, zegels, doosjes, servetringen zelfs, alle
+vreemd en mooi bewerkt, maar waar zulke enorme prijzen voor worden
+gevraagd, dat het wel blijkt, hoe ook hier als elders de komst van
+toeristen het sein is geworden voor een exploitatie in het groot.
+
+Men kan heele morgens zoek brengen aan de markten en bazars. Men voelt
+er zich als overgebracht in een andere wereld, bijna als op een andere
+planeet, en men moet langs den winkel van een inlandschen kleermaker
+gaan, waar een twintigtal Singernaaimachines een heidensch lawaai
+maken, om zich te overtuigen, dat men toch niet zoo ver verwijderd
+is van de beschaving, dan men eerst dacht.
+
+Er zijn te Omdoerman historische gebouwen, als de ruïnen van het
+graf van den Mahdi, het huis van Slatin pacha en een groot gebouw,
+waar de relieken uit het verleden worden bewaard, pistolen, geweren
+en sabels, die aan de Mahdisten hebben toebehoord, en de zonderlinge
+hoofddekkels, die ze droegen; daar zijn duizenden van, die men voor
+een spotprijsje kan koopen. Iets verder kan men de kanonnen van den
+Khalief zien, kanonnen ook, die bij het leger van Hicks of te Khartoem
+hebben dienst gedaan, en eindelijk de rijtuigen en de piano van Gordon
+in zeer vervallen staat.
+
+Ik moet bekennen, dat ik erdoor geschokt was, daar onder een afdak
+de herinneringen te vinden aan den held, die te Khartoem viel. Zou
+men er geen plaatsje voor hebben kunnen inruimen in de onbewoonde
+benedenverdieping van het paleis van den gouverneur-generaal?
+
+Naast het leeggeplunderde graf van den Mahdi staat het huis van
+den Khalief, waar hij heeft gewoond met zijn vier vrouwen en 400
+bijwijven. Men kan alleen in zijn particuliere vertrekken komen
+door eindelooze gangen, die bij elken hoek werden bewaakt, zoozeer
+vreesde hij te worden vermoord. Het huis is ongelukkig ledig; het
+zou belangwekkend geweest zijn, er de voorwerpen te vinden, waarvan
+de Khalief zich bediende en er een soort van mahdistisch museum van
+in te richten.
+
+Rustig en kalm is de bevolking van Omdoerman aan haar dagelijksch
+werk, doet zaken met Egyptenaren en Europeanen en zendt haar kinderen
+naar de uitstekende scholen, die de regeering heeft geopend. Wie
+kan begrijpen, dat het nog nauwelijks zeven jaar geleden is, dat de
+plaats een middelpunt was voor het grofste fanatisme op godsdienstig
+gebied? Fanatisme en despotisme, daar had de bevolking te veel van
+geleden en ze had genoeg van den Khalief, den Mahdi, van de emirs
+die hun alles ontnamen, zelf in overvloed en weelde leefden en de
+menschelijke kudde lieten omkomen van honger! De dweepzucht van den
+derwisch is thans verdwenen, want hij begrijpt zelf, dat hij het nu
+beter heeft dan vroeger, nu rust en vrede en gerechtigheid hem in
+staat stellen, de vruchten van zijn arbeid te oogsten.
+
+Mijn bediende Makhmoed heeft mij dat op zijn manier uitgelegd. "De
+derwisch is ook een mensch, de Soedanees ook en de Arabier eveneens,
+allen tevreden nu en houden van den Engelschman, omdat de engelsche
+meester rechtvaardig is. De arme man kan nu naar den moedir gaan;
+hij wordt ontvangen en aangehoord; hem wordt recht verschaft, zelfs
+tegen rijke menschen, zelfs tegen een Engelschman."
+
+Ik geloof, dat Makhmoed gelijk heeft; de tijden zijn veranderd,
+en de bevolking is er niet rouwig om. Maar laat ons naar Khartoem
+terugkeeren. Er is een veerboot, een stoomferryboot, die op vaste uren
+den geheelen dag door over de samenvloeiing der beide Nijls vaart, en
+als ge geen paard, noch een ezel hebt, vindt ge aan de landingplaats
+een alleraardigst tramtreintje, dat u naar het midden van de stad zal
+brengen. Een vondst, die tram, die, als alle verbeteringen in Khartoem,
+te danken is aan kolonel Stanton. Die energieke man zou zelfs graag
+het stof willen doen verdwijnen, waar Khartoem veel te veel van heeft,
+en dat geen eer is voor de stad, en ik geloof inderdaad, dat het
+hem gelukken zal, als hij maar over genoeg geld kan beschikken op
+zijn budget. Hij heeft een uitmuntend middel gevonden, om het stof
+te binden, namelijk een residu van caoutchouc, dat heel goedkoop is;
+de zoo behandelde weg wordt hard, glad en stofvrij. De gomming van
+een lange laan heeft niet meer dan 1000 francs gekost.
+
+Geld en water, misschien ook geld als water, wenscht kolonel Stanton
+voor zijn hervormingen; water vooral, want als men dat maar over
+de woestijn uitgiet, die Khartoem omgeeft, groeien alle boomen,
+planten en bloemen er met ongeloofelijke snelheid. In de tuinen en
+langs den Nijl wint men den geheelen winter aardbeien, doperwten,
+slaboonen en alle andere denkbare groenten; maar het hotel zet ze
+niet aan de gasten voor!
+
+Er zijn te Khartoem een engelsche en een egyptische sociëteit. De
+officieren der beide landen, die in dienst zijn van de soedansche
+regeering, verbroederen zich nooit met elkander. Een Engelschman
+vertelde mij dienaangaande: "Wij zijn gescheiden door een golf,
+die niet kan gedempt worden, zelfs niet door een onnoemelijk aantal
+whisky-soda'a in den loop der officiëele aangelegenheden."
+
+Hier ontmoeten ze elkaar evenals te Kaïro officieel; op de kantoren
+zijn de verhoudingen gewoon en prettig; ze gebruiken onder het
+behandelen der zaken een whisky-soda of een kop koffie en zullen samen
+een sigaret rooken, maar dan gaan ze ieder naar hun eigen club of hun
+"home" en daar kennen ze elkander niet meer, of het moest nu en dan
+zijn op een diner of een officiëele receptie; maar zelfs daar wordt
+met het verschil rekening gehouden, want de gouverneur-generaal houdt
+aparte ontvangdagen voor de Egyptenaren en andere voor de Engelschen.
+
+Ik herinner mij mijn verbazing, toen op een bal, gegeven in ons hotel
+door de "Egyptian cavalry" ik er alleen de engelsche officieren van
+het corps zag verschijnen en hun genoodigden, onder wie er geen enkele
+Egyptenaar was. Die laatsten worden zeker wel gehinderd door de manier,
+waarop ze door de Engelschen worden behandeld, die wel gevreesd en
+geëerbiedigd, maar niet geliefd zijn bij de Egyptenaren.
+
+Welke reden kunnen ze hebben, om zoo de Egyptenaren, in het leger
+met hen samen thuis behoorend, op een afstand te houden? Dat hebben
+ze mij eens op de volgende wijze uitgelegd:
+
+"Wij kunnen te zamen werken... wij kunnen samen oorlog voeren... maar
+we kunnen niet en famille met hen converseeren.
+
+"De Egyptenaar zal ons nooit bij zich te huis aan zijn vrouw
+voorstellen of aan zijn vrouwen, of het moesten jonge menschen met
+moderne ideeën wezen, die een Levantijnsche of Europeesche hebben
+getrouwd. Meestal laat de reputatie van die dames te wenschen over, en
+waarom zouden we haar in ons huis ontvangen en de Egyptenaren aan onze
+vrouwen en dochters voorstellen, waar we weten, dat onze opvattingen
+en hun houding, waar het vrouwen geldt, zooveel verschillen van de
+onze? Dat is de voornaamste reden, die ons van de Egyptenaren scheidt
+in het particuliere leven, maar het is niet de eenige. Hun gewoonten,
+hun zeden, hun begrippen over hygiëne, hun denkbeelden over moraliteit
+zijn anders dan de onze, en eindelijk, mijn waarde, wij wenschen ham
+te eten aan het ontbijt en zij willen dien niet!"
+
+De engelsche officieren stellen veel belang in hun egyptische
+soldaten en werken krachtig ten einde er goede troepen van te maken,
+omdat het hun plicht is en ze betaald worden om dat te doen, maar
+ze voelen geen genegenheid voor die manschappen. Integendeel, ze
+hebben de soedaneesche soldaten veel liever, ofschoon die moeilijker
+te leiden zijn. Het zijn geen garnizoentroepen, maar veldtroepen,
+die men altijd op de een of andere wijze moet bezighouden. De zwarten
+hebben een hekel aan Egyptenaren, terwijl ze vol toewijding zijn voor
+hun engelsche officieren. Dat is wel een interessant verschijnsel.
+
+Indien ooit Egypte of de suzereine staat Turkije de neiging mocht
+voelen, van Engeland de souvereiniteit over Egypte op te eischen,
+die nu verdeeld is, zouden de soedaneesche troepen zich als één man
+om de Union Jack scharen en blij zijn, dat er iets te vernielen was,
+vooral zoo dat iets egyptisch was.
+
+In het paleis van den gouverneur zijn Sir Reginald en lady Wingate de
+vriendelijkste gastheer en gastvrouw, die men zich denken kan. Alle
+reizigers, die aanbevelingsbrieven voor hen hebben, bewaren de
+liefelijkste herinnering aan hun gastvrijheid en aan de déjeuners,
+diners en tuinpartijen, gegeven in het paleis, vooral aantrekkelijk
+door den eenvoud en de hartelijkheid, die er heerschen. Die
+tuinpartijen, die bijna iedere week in den winter plaats hebben
+in het heerlijke park bij het paleis, missen alle stijfheid en het
+ceremoniëel van gewone officiëele plechtigheden. De gouverneur ontvangt
+in flanellen costuum en met den Panamahoed, en zijn officieren zoowel
+als de andere genoodigden volgen zijn voorbeeld.
+
+Thee en ververschingen worden gepresenteerd onder een groote tent, waar
+de gouverneur-generaal en lady Wingate zelf hun vrienden bedienen. Een
+militaire muziek, op eenigen afstand opgesteld, laat bekende melodieën
+hooren, en terwijl sommigen praten, wandelen en rooken, spelen anderen
+tennis of croquet. Men meent in een park bij een kasteel in Europa
+te zijn in den zomer, als men niet hier en daar de wuivende kroon
+van een palmboom zag en de zwarte soldaten-muzikanten, en ook ginder
+te midden van het groen het standbeeld van Gordon, dat herinnert aan
+het geweldige verleden. Op zijn bronzen kameel zit Gordon natuurlijk
+en levendig afgebeeld en kijkt naar het Zuiden, van waar de vijand
+kwam, terwijl hij den rug naar het Noorden wendt, van waar hij hulp
+kon verwachten, die nooit opdaagde!
+
+Ik ben tegenwoordig geweest bij een feest in het paleispark, dat mij
+levendig heeft geïnteresseerd, namelijk dat, hetwelk gegeven werd ter
+eere van den hertog en de hertogin van Connaught, die de gasten waren
+van den gouverneur en lady Wingate. Ook de prinsessen Margaretha en
+Patricia waren erbij; ze brachten met hun ouders dien winter eenige
+dagen te Khartoem door. Op denzelfden dag van hun aankomst werd er
+een receptie in het park gegeven, waarbij alle leden der regeering,
+de engelsche en egyptische officieren, de mohammedaansche sjeiks,
+de soedaneesche hoofden en de doortrekkende vreemdelingen, die de
+gouverneur kende, waren uitgenoodigd.
+
+Bij mijn aankomst zag ik, dat op een der heerlijkste plekjes in het
+park een tent was opgeslagen voor de prinsessen en lady Wingate. Het
+was juist tegenover de treden van de paleisstoep, een open tent. Links
+vóór een tweede groote tent, die als buffet was ingericht, waren
+de Engelschen en de vreemdelingen gegroepeerd. Rechts stond het
+"arabische" buffet, waarvoor de egyptische officieren zich ophielden
+en naast hen, in hun schilderachtige kleederdrachten, hun mantels
+en tulbanden, de muzelmansche hoofden. Hier en daar staken de pieken
+omhoog van de soedaneesche soldaten, lange, slanke mannen, zwart als
+ebbenhout. Plotseling heft de militaire muziek het "God save the king"
+aan, en de hertog en de hertogin van Connaught, de gouverneur-generaal
+en lady Wingate en de jonge prinsesjes, elegant en bekoorlijk, maken
+hun verschijning, gevolgd door een stoet van schitterende officieren.
+
+De omgeving maakte dit alles zeer belangwekkend. Wij zijn hier onder
+den blauwen hemel van Soedan, op de plaats zelve, waar Gordon viel,
+en in een ideaal park, vol groen en bloemen en frischheid, waar de
+vogels hun melodieuse stemmetjes mengen onder de tonen der militaire
+muziek. Kijk eens naar die soedaneesche hoofden, die vertegenwoordigers
+van het volk, dat gisteren nog alleen aan moord en doodslag dacht,
+zie hen buigen, glimlachend en tevreden, voor den broeder van den
+koning van Engeland en voor den vertegenwoordiger van den Khedive,
+generaal Wingate. Aanschouw dit vredige en sierlijke tooneel, waar de
+lichte toiletjes zich mengen onder de met decoraties bedekte uniformen
+en onder de gewaden van de muzelmansche sjeiks, in de schaduw van het
+standbeeld van den gewroken Gordon. Zie dat alles, en in een opwelling
+van bewondering zult ge herhalen, wat de hertog van Connaught zelf
+mij zeide: "Is het niet bewonderingswaardig? Khartoem is in zes jaar
+een groote en mooie stad geworden; geheel Soedan is tot rust gebracht,
+en dat is alles tot stand gekomen door een handjevol mannen met zeer
+gebrekkige hulpmiddelen, het is verwonderlijk!"
+
+Het programma der feesten, gegeven ter eere van hunne koninklijke
+hoogheden, omvatte onder andere aantrekkelijkheden bootwedstrijden,
+een tentoonstelling van landbouw en tuinbouw, een militaire taptoe des
+avonds bij het licht van duizenden toortsen, waarbij de vereenigde
+muziek van de engelsche, egyptische en soedaneesche regimenten een
+monsterconcert zouden geven onder den met sterren bezaaiden hemel,
+die in den Nijl werd weerkaatst, en eindelijk een groote parade.
+
+Die laatste had plaats buiten de stad, bij het begin der woestijn, en
+nooit zal ik dat prachtige schouwspel vergeten. Infanterie, cavalerie,
+artillerie, Egyptenaren en Soedaneezen, passeerden in de voorbeeldigste
+orde, dan kwamen de troepen te paard en de artillerie deed een charge
+in galop, die het woestijnzand in wolken deed opvliegen, hetzelfde
+zand, dat vroeger is opgejaagd door de regimenten van Ibrahim en
+Gordon en de gewapende horden van den Mahdi.
+
+"Wat zegt u ervan?" vroeg mij een engelsch officier, die naast
+mij stond.
+
+"Eerlijk gezegd, ik vind het bewonderenswaardige paradesoldaten;
+ze zijn prachtig, en indien hun krijgsmanshoedanigheden aan het
+uiterlijk beantwoorden, hebt u het recht, er trotsch op te zijn."
+
+"Welnu, op mijn beurt in oprechtheid gesproken, ik wil u dit
+zeggen. Het zijn nu uitmuntende troepen, en zeker, wij hebben ons
+best gedaan, om ze zoo ver te brengen. Maar u moet niet gelooven,
+dat de egyptische officieren ons niet geholpen hebben. De meesten
+hunner werken met onvermoeiden ijver en een groot volhardingsvermogen,
+en ze zijn inderdaad best in staat, hun manschappen aan te voeren en
+te leiden. Maar kijk eens... zie daar eens..."
+
+Tusschen den blauwen hemel en het gele zand komt een bijna onzichtbare
+lijn, gelijk van kleur met den grond, als een lange slang nader met
+ongeloofelijke snelheid, lenigheid en energie. Dat zijn de 700 man
+van het engelsche regiment, dat te Khartoem ligt. Er is in hun houding
+zoo iets mannelijks, sterks en krijgshaftigs, dat ik er ontroerd van
+word, en ik zou willen toejuichen en "bravo" roepen, zooals aan het
+slot van een parade te Longchamp, als de cavalerie in snelle charge
+aankomt en alles in stofwolken hult.
+
+Wat doet het er toe, dat deze soldaten zoo jong zijn, dat hun
+khaki-uniform onelegant is, als de borst, die erdoor bedekt wordt, maar
+bezield is met een vasten wil en een onwankelbaren moed, waartegen
+alle aanvallen van de dweepzieke Derwischen werden afgeslagen als
+tegen glas.
+
+Het was zeer schoon... Maar als standbeelden kalm, scheen geen der
+aanwezige Engelschen er iets van te bespeuren.
+
+Ja, het is al heel mooi, dat men naar Khartoem kan komen in het jaar
+1905, en de geheele reis door van alle mogelijke weelde en gemakken kan
+profiteeren; maar is het aan velen bekend, dat men de reis met alle
+moderne comfort kan voortzetten tot in het hartje van Afrika? Zonder
+nog te spreken van den Blauwen Nijl, dien men kan opvaren tot de hooge
+plateau's van Abessynië, men kan ook tegenwoordig zich naar Faschoda
+begeven, naar Lado en naar het Congogebied en Gondokoro in Oeganda,
+even gemakkelijk, alsof die plaatsen aan de Seine lagen of aan den
+Rijn; het eenige verschil is, dat ze verder af zijn gelegen en dat men
+dus meer tijd noodig heeft. Gondokoro ligt 4490 kilometer van Kaïro
+af. In twee maanden gaat men thans den Nijl op tot aan de plaatsen,
+waar het land nog bevolkt wordt door krokodillen, door nijlpaarden,
+door leeuwen, olifanten, giraffen, buffels en rhinocerossen, terwijl
+men dan reist door de landen, bewoond door de woeste stammen der
+Sjilloeks en der Dinka's, daar, waar nog zoo kort geleden Stanley en
+Marchand enkel konden doordringen met ongeloofelijke moeilijkheden
+te midden van verschrikkelijke gevaren en van onuitsprekelijke
+ontberingen.
+
+En ik herhaal het, die reis wordt volbracht met dezelfde veiligheid
+en hetzelfde comfort, als de tocht van Kaïro naar Assoean. Onnoodig
+te zeggen, dat ze honderdmaal interessanter is, en wat het klimaat
+aangaat, dat is in den winter eenvoudig ideaal. Voor ik de manier
+beschrijf waarop ikzelf de reis deed, en die de aangenaamste is,
+maar ook de duurste, wil ik in het kort vertellen, hoe men haar op
+andere manier kan doen.
+
+Ter zijde laat ik vooreerst den dienst, ingesteld door de Maatschappij
+die den naam draagt van de Sudan Developing Co. tusschen Khartoem
+en Goz Aboe Goma, dat maar op 300 kilometer afstands is gelegen. De
+reis duurt zes dagen op het minst belangwekkende deel van den Witten
+Nijl. De nieuwe en goed ingerichte stoomboot heeft te veel diepgang
+en loopt bij iedere reis gevaar, vast te raken, zooals verleden jaar
+gebeurde op een zandbank halfweg, en er verscheiden dagen te blijven
+zitten, wat ver van aangenaam is.
+
+De regeering van Soedan heeft een maandelijkschen dienst, die veel
+belangrijker is. Haar booten varen den Nijl op tot Gondokoro in
+Oeganda, een afstand van 1825 kilometer van Khartoem, en doen een
+maand over de reis heen en terug. De prijs van een biljet is 1700
+francs en men vindt aan boord electrisch licht, warme en koude baden,
+en bediening en tafel, die niets te wenschen overlaten. Er wordt
+vaak stilgehouden, verschillend van dertig minuten tot twee uren,
+en voor de personen, die eenvoudig Centraal Afrika eens willen zien
+en den Soedan in al zijn uitgestrektheid alsook een hoek van Belgisch
+Congo en Oeganda, is die dienst het meest practische middel, om hun
+doel te bereiken.
+
+Maar ik kan hem niet aanbevelen aan diegenen, die willen jagen,
+want het oponthoud is niet lang genoeg op de verschillende plaatsen,
+en natuurlijk vindt men het groote wild en zelfs het kleine niet vlak
+bij de aanlegplaatsen der booten. Voor de jagers is het eenige, wat
+hun voldoening kan schenken, dat ze een boot huren, waarmee ze zich
+overal kunnen ophouden waar ze verkiezen. De stoombooten zijn uit
+den aard der zaak het comfortabelst; maar ze zijn ook het duurst. De
+inlandsche zeilschepen kan men voor een dragelijken prijs krijgen en
+zij varen den Nijl bijna even vlug op als de stoombooten, daar de wind
+krachtig en geregeld uit het Noorden blaast in den winter. De rivier
+afvaren met den wind van voren duurt langer; maar als men haast heeft,
+om terug te zijn, kan men zich met niet te lange tusschenpoozen laten
+opnemen door een gouvernementsboot.
+
+Terwijl ik in Khartoem was, vertrokken een Engelschman, een groot
+liefhebber van jagen, en zijn vrouw naar Centraal Afrika op een
+expeditie van twee maanden. Ze hadden twee naggars, dat zijn inlandsche
+vaartuigen. Op het grootste was een tent opgeslagen van matwerk,
+midden op het dek. Die bevatte twee veldbedden, een waschtafel,
+tafels, stoelen, enz. De kok, de bedienden en de bemanning waren op
+het achterschip. De tweede naggar bevatte vier kameelen, zes ezels en
+verscheiden inlandsche bedienden, een jager van beroep, een Sjikari,
+die alle gewoonten van de wilde dieren kende en de plaatsen, waar ze
+het meest voorkomen. Zij hadden ook tenten bij zich en een geheel kamp,
+waardoor ze met hun kameelen en hun ezels hun schepen konden verlaten
+en tochten van verscheiden dagen konden ondernemen in het binnenland,
+waar de olifanten en de andere groote dieren te vinden waren.
+
+Terzelfdertijd vertrokken twee Franschen, twee heeren uit Rouaan,
+voor een kleine expeditie van veertien dagen. Ik zag hen, toen ze
+terugkwamen, en ze waren verrukt, omdat ze twaalf tot vijftien honderd
+gevederde dieren hadden geschoten, waarvan enkele van buitengewone
+grootte. Daar ze geen tijd hadden gehad voor tochten te land, hadden
+ze maar een enkele boot gehuurd en hadden noch ezels, noch tenten
+meegenomen. Dat jachtpartijtje had hun 670 francs per week gekost,
+per persoon 335 francs; in dien prijs waren begrepen het schip,
+het tafel- en beddegoed, de bedienden, alles.
+
+Een belangrijker expeditie met twee schepen, kameelen, ezels en
+een kampuitrusting zou voor twee personen komen op 1000 francs per
+week. Natuurlijk vermindert de prijs voor ieder, als men met meer
+personen gaat en voor langer tijd. Voor al zulke ondernemingen moet
+de reiziger zich wenden tot den heer Angelo Capato, wiens groote
+winkels te Khartoem alles bevatten wat men maar kan noodig hebben,
+en die zich met de organisatie van reizen en jachtpartijen belast
+tegen vaste prijzen, die niet te hoog zijn. Het is een zaak, die
+alle vertrouwen verdient, en waarbij men voor geen moeilijkheden of
+onaangenaamheden te vreezen heeft.
+
+De jagers moeten een verlofsbewijs hebben. De regeering stelt er
+twee te hunner beschikking; het kleine vergunt, leeuwen te dooden,
+krokodillen, wilde geiten, gazellen, kleine antilopen, eenden,
+pelikanen, zwanen, reigers, ibissen en nog allerlei ander gevederd
+wild. Alleen het groote verlof bewijs vergunt, op olifanten te
+schieten, op nijlpaarden, buffels, elanden, groote antilopen enz.
+
+De zeilschepen bieden natuurlijk slechts een betrekkelijk comfort, en
+wie daar niet mee tevreden is, moet een stoomboot huren, in welk geval
+het eenvoudigst is, zich rechtstreeks te wenden tot het gouvernement,
+of liever tot commandant Bond Bey, den vriendelijken en welwillenden
+directeur van het departement van schepen en stoombooten.
+
+Dat deed ik, en met zes vrienden, onder wie drie dames, huurden wij de
+Abbas Pacha, een groote en mooie boot met drie dekken. De huurprijs
+was 500 francs per dag alleen voor schip en bemanning. Wij moesten
+ons voor al het andere wenden tot den heer Capato, die ons een
+uitstekenden kok bezorgde, een europeeschen, en een soedaneeschen
+hulpkok, verder bedienden en al het noodige proviand. Een echte
+kruidenierswinkel en comestibleszaak werd aan boord geïnstalleerd,
+met ingemaakte waren van allerlei aard, roode en witte wijnen,
+champagne, Münchener bier, mineraalwater in overvloed, cognac, whisky
+en verschillende likeuren. Al, wat we niet gebruikten, werd door den
+heer Capato teruggenomen; maar de phenomenale Soedandorst leegde een
+onnoemelijk aantal flesschen!
+
+Wij namen in ons ruim 250 kilo ijs mee, dat een week goed bleef,
+en daar Capato ons nazond met iedere boot, die den Nijl opvoer,
+hebben we er slechts één dag gebrek aan gehad. Vóór op het benedendek
+hadden we een echten stal, een koe, om versche melk te hebben, schapen,
+lammeren, kippen, kalkoenen en duiven, die geslacht werden naar gelang
+er voor de keuken behoefte aan was. Er waren telegrammen langs den
+Nijl vooruitgezonden naar verschillende stations, waarheen men voor
+ons versche visch, eieren en groenten bracht.
+
+Aan deze bijzonderheden kan men zien, dat onze tafel goed en
+overvloedig voorzien was. De bedienden, het eten en drinken kwamen
+ons op 250 francs per dag, wat met de huur voor de boot 750 francs
+was of ongeveer 107 francs per dag en per persoon, want wij waren
+met ons zevenen.
+
+Het was een kleine som voor al de geriefelijkheden, die wij genoten,
+vooral als men bedenkt, dat het een reis was in Centraal Afrika.
+
+De Abbas Pacha is een groote stoomboot, juist nieuw geverfd en
+opgeknapt bij gelegenheid van het bezoek van den hertog van Connaught,
+die er bij verschillende uitstapjes gebruik van had gemaakt. Op het
+benedendek was achter de groote eetzaal; in het midden de machines
+en de ruimen voor de bemanning; van voren onze "winkel", de stal en
+de hoenderhof.
+
+Er was op het bovendek een salon, tien groote hutten met twee
+slaapplaatsen, die op het dek uitkwamen, twee badkamers met douches,
+en, net als op de Cookbooten een groote ruimte midden op het dek, die
+de geheele breedte innam en een hall vormde, waar wij tafels hadden
+staan, leunstoelen, en luierstoelen, en waar we dikwijls gebruik van
+maakten, ook om er onze maaltijden te houden. Heel boven was er nog een
+dek, dat, daar het de volle breedte en de volle lengte van het schip
+innam, een groot promenadedek was en bij zonsondergang een ideaal
+waarnemingsplekje vormde. De salon, de hutten, de dekken, alles was
+electrisch verlicht, en nooit zouden wij hebben kunnen vermoeden,
+dat men zooveel comfort kon genieten op den Witten Nijl. De reis
+van veertien dagen, die wij deden aan boord van de Abbas Pacha was
+interessant en prettig, en de volgende opmerkingen zullen daar maar
+een flauw denkbeeld van kunnen geven.
+
+
+											9 Februari 1905.
+
+
+Wij hebben Khartoem gisteren morgen verlaten, en we zijn allen
+verrukt over het begin onzer reis. Hutten, bediening, voedsel, alles
+is volmaakt, en wij glijden vroolijk en te midden van weelde naar
+het centrum, gisteren nog één en al geheimzinnigheid, van Centraal
+Afrika. Het weer is warm en mooi, en wij dragen onze kurkhoeden en
+onze witte kleeren.
+
+Het landschap heeft niets woests. Den geheelen dag zijn we gisteren
+reusachtige weiden voorbijgevaren, eindeloos lang achtereen,
+waar duizenden ossen, koeien, kalveren, ezels, schapen en paarden
+vreedzaam graasden. Op de rivier amuseerden zich troepen wilde eenden,
+en we vonden aan beide oevers van den breeden, majestueusen stroom
+duizenden en duizenden ganzen, pelikanen en ibissen. Van morgen in
+de vroegte, toen ieder zich op zijn gemak aankleedde, riep Makhmoed,
+die op dek was, plotseling: "Een krokodil, heer, een krokodil!" Het
+is ongeloofelijk, welke uitwerking dat woord "krokodil" had. In een
+seconde waren wij alle zeven, heeren en dames, buiten onze hutten
+in zeer lichte kleeding en volgden met de oogen nieuwsgierig de
+richting, ons door den zwarten vinger van Makhmoed gewezen. Eerst
+zagen we niets, dan eensklaps schreeuwden we allen tegelijk, en al
+gesticuleerend, riepen we: "Daar, daar! zie, op het zand, juist van
+dezelfde kleur... O, het beest slaapt in de zon!"
+
+En inderdaad, op het gele zand van den oever zien we een
+reusachtigen krokodil precies een hagedis in het groot. Op dat
+gezicht ontwaakte het moordend instinct, eerst bij mevrouw Z.,
+die ons toeriep: "De geweren! Gauw, uw geweren!" Toen vlogen de
+drie van ons, die ons op jagen hadden voorbereid, weg en gilden:
+"De geweren! Makhmoed! Mahomed! Wallad! O, lieve hemel, de geweren,
+de patronen! Gauw!" Maar de geweren zitten in hun étui's, de patronen
+in hun doozen, en daar de Abbas Pacha ondertusschen verder gaat,
+is de krokodil al uit het gezicht verdwenen, eer wij gedaan hebben
+met het roepen om de geweren.
+
+Die luie krokodil heeft in ons bloedige instincten wakker gemaakt,
+en we brengen den geheelen morgen door met het in orde brengen van
+wapens en munitie. Eén oog op de geweren, het andere op den oever,
+bespieden wij het zand met breeden en belangstellenden blik, maar
+er zijn evenmin krokodillen als op de kade van het Louvre, en we
+beginnen ernstigen twijfel te gevoelen omtrent het bestaan van dien,
+die ons van morgen werd aangewezen.
+
+Om twaalf uur hielden we stil in een dorp, om er geen kolen, maar
+hout in te nemen; daar kolen drie of vierhonderd francs de ton kosten,
+branden de stoombooten op den Witten Nijl enkel hout. Dit verklaart,
+waardoor het land, waar wij doorheen varen en dat enkele jaren geleden
+met bosschen was bedekt, thans bijna geheel ontwoud is. Terwijl een
+heel bataljon negers hout aan boord brengt onder gezang en geschreeuw,
+gaan wij het dorp eens rond, op zoek naar de "eerste indrukken"
+over het binnenland van het zwarte werelddeel.
+
+In kleine strooien hutjes wonen heele families opeengehoopt en
+omringd door hun geiten, hun schapen, kippen en magere, uitgeteerde
+honden. Wij zien slechts oude, leelijke en verdroogde vrouwen,
+en geheel naakte kinderen, zeer vuil, en bijna alle aangetast door
+leelijke oogziekten. Die afschuwelijke oude negerinnen gevoelen zich
+toch nog dochteren Eva's en zijn niet van coquetterie vrij te pleiten,
+want ze versieren zich met colliers en ringen, en haar gekroesde haren
+zijn verdeeld in honderden kleine, vette vlechtjes. Tegenover een
+der hutten woonden we het kappen bij van een vrouw, wier gerimpelde
+en verdorde bekoorlijkheden al langen tijd geen uitwerking moeten
+hebben gehad. Een andere vrouw vlecht haar de kleine vlechtjes
+opnieuw en trekt aan de gekroesde haren, wat wel pijn schijnt te
+doen. De operatie duurt bijna den geheelen dag. Makhmoed praat met
+haar en vertelt ons dan kalm: "Die vrouw wordt voor de bruiloft mooi
+gemaakt, ze gaat trouwen!" Och, Heer, dan is er nog hoop voor alle
+oude jonge juffrouwen, die ik ken; als ze maar hier wilden komen,
+zouden ze spoedig getrouwd zijn!
+
+Langzamerhand werden alle vrouwen uit het dorp met onze aanwezigheid
+bekend, en ze kwamen aanloopen en gingen om ons heen staan. Wij,
+mannen, interesseerden haar in het geheel niet. Blanken, die hebben
+ze dikwijls gezien, en ze vinden hen denkelijk zeer leelijk... Maar
+de dames in ons gezelschap! Dat is wat anders! Dat moet in de oogen
+der negervrouwen wel iets heel bijzonders wezen! Die mooie, witte
+japonnen, die geborduurde lijfjes, die hoeden met linten en bloemen,
+die sierlijke parasols, die fijne laarsjes van wit leder... Arme
+negerinnen, haar vrouwelijk instinct zegt haar, dat het alles mooi is,
+chic... en ze komen nog nader, vol bewondering en eerbied.
+
+Dan trekken de blonde, als goud glanzende haren, die gegolfd en
+geparfumeerd zijn, de aandacht en ze komen in verrukking. De kanten
+en strooken van de rokken wekken niet minder de bewondering, en de
+dames kunnen haast niet weg komen van de plaats. "Als die vrouwen
+niet zoo leelijk waren," zei een van ons, "zou ik lust hebben den
+volgenden winter met een heele scheepslading rokken hier te komen;
+wat zou ik een succes hebben!"
+
+En een van onze dames: "Niet de leelijkheid vind ik het ergst,
+maar de odeur, dien die vrouwen verspreiden! Dat is afschuwelijk,
+laat ons weggaan!"
+
+Het is zeker, dat de "natuurlijke geur" van de soedaneesche vrouwen
+sterk is en afstootend, maar zij zijn eenstemmig in de bewering, dat
+ze den geur der blanken verschrikkelijk vinden! Om drie uur waren we
+te El Duem gekomen, een der grootste plaatsen in Soedan, en het punt,
+waar het leger van Hicks Pacha den Nijl verliet, om zich landwaarts
+in te begeven en er den dood te vinden.
+
+De gouverneur der stad, majoor Butler en een andere engelsche officier,
+die van onze aankomst verwittigd waren, kwamen ons begroeten en
+namen ons mee, om de bazars te gaan zien. Een dichte menigte volgde
+ons, blijkbaar ten hoogste geïnteresseerd. Van alle kanten riepen de
+kooplieden ons aan, struisvogelveeren zwaaiend, of degens en sabels,
+Derwischlansen, struisvogeleieren en eigenaardige waterkruiken van
+gebakken aarde of van leder met ivoren stoppen.
+
+Al die menschen zagen er vroolijk en goedig uit. Hoe kan men het
+gelooven dat El Duem zeven jaren geleden een middelpunt was van
+het bloedigst fanatisme, evenals Khartoem? Nu is alles er kalm,
+en de engelsche officier, die hier woont, heeft, om de wetten te
+doen gehoorzamen door de bevolking van tien duizend zielen, precies
+zeventien inlandsche gendarmen! Is dat niet treffend?
+
+Een eindeloos aantal kameelkaravanen brengt hier enorme hoeveelheden
+caoutchouc aan, die per schip verder naar Omdoerman worden vervoerd.
+
+Wij hebben juist de aankomst van een karavaan bijgewoond, en de
+reuzenviervoeters, stoffig en vermoeid van de lange reis, geven
+geen onduidelijke teekenen van blijdschap over de aankomst. Uit
+zichzelven gaan ze liggen en wachten geduldig, dat men hen van hun
+lasten ontheffe, twee groote zakken caoutchouc, waaruit de geleider van
+de karavaan ons dikke stukken laat zien, zeer trotsch op de qualiteit.
+
+Na met ons thee te hebben gedronken aan boord van de Abbas, heeft de
+gouverneur ons verlaten, en wij wachten alleen op Makhmoed, om het
+anker te kunnen lichten. Ik heb hem uitgezonden om struiseieren te
+koopen. Eindelijk is hij terug; hij had ruzie gehad met den verkooper
+over de vraag, wie schuld had aan het breken van een der verkochte
+eieren.
+
+Wij hebben in de laatste dagen zooveel nijlpaarden en krokodillen
+gezien, dat we ze niet meer tellen; we zijn er blasé van en doen geen
+stapje, om ze te zien. Hippopotamussen zijn er een aantal in de rivier,
+badende, plonsende of zich langzaam latende drijven aan de oppervlakte
+van het water. Soms zijn ze alleen, of een groep van zes, zeven of
+acht vertoont zich, terwijl elders weer een familie bijeen is, vader
+hippo, moeder hippo en de kleine hippo's. Er zijn zulke groote bij,
+dat wij ze op een afstand voor eilandjes houden.
+
+Wat de krokodillen betreft, die tellen we al lang niet meer. Sinds
+zijn we honderden voorbijgevaren en hoewel we een vijftigtal hebben
+geschoten, hebben we maar een enkelen teruggevonden, een kleinen, die,
+hoewel zijn kop verbrijzeld was door twee ontplofbare kogels, zich nog
+woedend verdedigde tegen onze mannen. Eindelijk hangt zijn huid in de
+zon te drogen en ruikt bijna even sterk als een soedaneesche negerin!
+
+De manier, waarop de onzen zich in het water wierpen, om den krokodil
+weer op te visschen, was prachtig. Welk een minachting van het
+gevaar! Ze vreezen den dood blijkbaar in het geheel niet, en lachend
+zeggen ze van een mensch even koelbloedig als van een krokodil:
+"He is finished!" hij is er geweest. Die uitdrukking gebruiken ze vaak.
+
+Het land, dat eerst weidenrijk was, wordt nu beboscht; apen schommelen
+in de boomen, en nu en dan varen we voorbij dorpen van kleine
+hutten. Als wij stilhouden om hout in te nemen, komen de negerinnen
+uitloopen en zingen en dansen aan den oever. De zonsondergangen zijn
+onbeschrijfelijk schoon; men heeft er in Europa geen flauw denkbeeld
+van, welke prachtige lichteffecten de zon, die aan den horizon
+verdwijnt, hier teweeg kan brengen. In een zee van vlammen daalt
+een roode bol, en dan worden de tinten zachter en alleen het Westen
+blijft nagloeien, terwijl het Oosten donker wordt. De Nijl lijkt
+een stroom van vuur, waarop als zwarte reuzenstippen de nijlpaarden
+statig drijven.
+
+Wij bleven op het bovenste dek, onder den indruk van het schoone
+schouwspel, tot de duisternis volkomen was geworden, en na het
+diner keerden we er terug, om te genieten van den aanblik van
+den sterrenhemel. De lichtjes aan het firmament schijnen hier veel
+talrijker, grooter en schitterender dan in het Noorden, en spiegelen
+zich als gouden puntjes in het zilveren water van den Nijl. Avond op
+avond is het Zuiderkruis te zien. In dezen tijd van het jaar steken de
+inboorlingen de struiken in brand, die aan den oever een groote hoogte
+bereiken, opdat er weer jong groen op de plaats kunne opschieten. Op
+sommige plaatsen strekken die enorme vuren zich langs den Nijl uit
+over een lengte van verscheiden kilometers, en we varen tusschen twee
+vlammende oevers, die naar den hemel hun bloedig schijnsel werpen en
+dien in vuur schijnen te zetten. Men zou denken, in een reuzenhel te
+wezen! Het is grootsch, en de tegenstelling is niet onder woorden
+te brengen, als, nadat de vuren voorbij zijn gegleden, we weer in
+de duisternis achterblijven, waarin enkel de sterren glinsteren,
+met aan elken kant van ons de sombere, donkere wouden, waaruit af en
+toe het gebrul van een leeuw opgaat.
+
+
+
+											14 Februari.
+
+
+Eergisteravond hebben wij het anker uitgeworpen voor den nacht
+naast de schepen van den heer F., den Engelschman, die met zijn
+vrouw uit Khartoem was vertrokken, zooals ik reeds heb verteld,
+om een groote jachtexpeditie te ondernemen. Een derde schip, aan
+kolonel J. behoorend, die een vriend van hen was, is ook hier;
+maar tot onze verbazing troffen we mevrouw F. geheel alleen met de
+soedaneesche bedienden.
+
+"Mijn man," zei ze, "is met den kolonel twee dagen geleden per kameel
+vertrokken, om olifanten te jagen; ze zullen wel niet eer dan over
+twee of drie dagen terug wezen." Klinkt het niet als een wonder? Wij
+zijn in Centraal Afrika, slechts enkele uren van Faschoda verwijderd,
+en deze blanke vrouw, alleen te midden van de negers, wacht geduldig
+en zonder eenige vrees. Waarlijk, de primitieve landen zijn minder
+gevaarlijk voor de zwakke sekse dan de beschaafde!
+
+"Heeren," zei mevrouw F. tot ons, "het doet mij genoegen, dat u gekomen
+zijt. U hebt geweren, niet waar? Welnu, u zoudt mij een groot genoegen
+kunnen doen, door een leeuw te dooden, die sedert een paar dagen hier
+rondzwerft, en wiens aanwezigheid mijn bedienden schrik aanjaagt."
+
+Een leeuw! Maar dat is juist wat wij zochten! O, die zal ons niet
+ontkomen. Er werd krijgsraad gehouden. Wij riepen den Sjikari,
+die ons uitlegde, dat de leeuw zich in den vroegen morgen naar het
+binnenland terugtrekt, soms tot op grooten afstand. Wij zullen dus
+moeten vertrekken eer de zon is opgegaan, en de ezels moeten nemen,
+die mevrouw F. te onzer beschikking stelt, evenals enkele van haar
+bedienden.
+
+O, Tartarin, glorieuzer gedachtenis, als gij ons hadt zien
+vertrekken!... Dwars door het struikgewas, door boschjes van
+roodachtige boomen, welker takken lange dorens hadden, die onze
+kleederen scheuren en ons bloedig verwonden, over uitgedroogde
+terreinen met diepe spleten gaan wij met verrassende snelheid voort,
+bewogen door den vurigen wensch, dien leeuw eens van aangezicht tot
+aangezicht te zien. Een leeuw!... Dat was nog eens een historie, om aan
+de vrienden te vertellen. Misschien konden wij op ons visitekaartje
+laten graveeren: "Die en die, leeuwenjager". Wat zou dat het publiek
+imponeeren! Wij kwamen aan een open plek in het bosch, met hoog gras
+begroeid, en plotseling weerklonk uit die zee van gras een geweldig
+gebrul... Dat is hij! Onze ezels trillen... en wij ook..... zij van
+vrees, wij van opwinding.
+
+"Hm," doet de Sjikari, "hij heeft ergen honger!"
+
+Iemand trekt mij aan de mouw; het is Makhmoed. Hebt ge ooit een neger
+zien verbleeken? Ik zweer, dat Makhmoed bleek was... hij zag er heel
+leelijk uit, en de oogen puilden hem uit het hoofd. "Heer," zei hij,
+"gevaarlijk, zeer gevaarlijk... verleden jaar heeft mijn broer..."
+
+"Makhmoed, dat kun je mij later vertellen..."
+
+Maar hij gaat achter mij voort: "Een leeuw doodde een engelschen
+kapitein... zeer gevaarlijk... schiet goed, o heer!"
+
+In de verte zagen we het hooge gras buigen onder de voetstappen van
+den koning der dieren, en een tweede gebrul scheen de geheele natuur
+te doen trillen.
+
+"Hij heeft honger," herhaalt de Sjikari, "en hij gaat vlug naar het
+boschje rechts van ons. Wij moeten er zien te komen, eer hij er is."
+
+Wij gaan verder, en bij den ingang van het boschje stappen we af. Met
+den vinger aan den trekker en wijd geopende oogen stappen we verder
+in dat bosch, dat niet groen is, maar roodachtig, juist van de kleur
+der wilde dieren. Men kan maar op een paar meter afstands zien, en
+er bestaat kans, dat we ons plotseling neus aan neus met den leeuw
+zullen bevinden. Op dat oogenblik wijst een van onze drijvers ons de
+versche sporen van een buffel. Het moet een zeer groote zijn, maar,
+waarschuwt de drijver, onze verlofbewijzen geven ons niet het recht,
+buffels te schieten.
+
+"Vooruit, vooruit!" roept mijn vriend, "dood aan den buffel. Al moet
+ik alle mogelijke boeten betalen, al moet ik ervoor in de gevangenis,
+de buffel, de buffel!"
+
+Er is met jagers evenmin rede te plegen als met verliefden, en wij
+gaan weer voort, transpireerend uit alle poriën. Een andere drijver
+roept ons naar de grens van het bosch. Wij snellen toe, en op 700
+tot 800 meter afstands van ons zien we een open ruimte, waarover
+zich een groote kudde antilopen beweegt! Nu doet zich de vraag voor,
+of ze van de soort zijn, die wij mogen schieten. Eerlijk gezegd,
+wij weten er niets van; we zouden het niet kunnen zeggen, als de
+dieren tien pas van ons verwijderd waren, en dus is het ons totaal
+onmogelijk op 800 meter afstands.
+
+"Naar den drommel met het verlof," zegt mijn vriend, "ik zal dan toch
+een gebraden antilopenboutje hebben, wat het mij ook moet kosten." Wij
+sluipen voorzichtig verder, maar bij de wijde, open ruimte, waar
+de antilopen grazen, durven we niet verder uit vrees, dat de schuwe
+dieren ons zouden bemerken. Nu niet langer geaarzeld; er moet weer
+geschoten van de plek waar we staan, een goeden halven kilometer ver.
+
+"Pang, Pang!" knallen de geweren, en op hetzelfde oogenblik vliegt
+de heele kudde weg! Ze hebben nog geen tweehonderd meter afgelegd,
+of ze keeren om. Hebben ze den leeuw geroken? Weer vliegen ze in onze
+richting, maar altijd op 500 meter afstands... Vuur! En gelukkig,
+twee antilopen bijten in het zand; maar één ervan staat op en hinkt
+weg. Wij hebben er dan toch één ... het is wel geen leeuw, maar enfin,
+het is beter dan niets ...
+
+Ik wachtte op Makhmoed, die in het bosch bij de ezels is gebleven,
+en toen we weer bij ons gezelschap waren bij de gevallen antilope,
+lijkt het, of mijn beide vrienden elkaar boos aankijken. De één kwam
+mij tegemoet en zei zacht: "Daar kan men zich nu geen idee van vormen;
+nu heeft die vent de brutaliteit, te beweren, dat hij de antilope
+heeft gedood, en ik weet zeker, dat mijn kogel het heeft gedaan!"
+
+Nee maar, dat is aardig! Ze hebben er geen van beiden aan gedacht,
+dat het wel mijn kogel van geweest zijn! Ik heb niets gezegd, want ik
+ben er niet zeker van, dat de antilope behoort tot de soort, die wij
+het recht hebben te jagen... en als er nu een boete is te betalen,
+moeten zij het maar uitmaken, als ze dan beiden zoo zeker zijn,
+het doodelijke schot te hebben toegebracht.
+
+Wij brachten na een korte visite aan Faschoda, een bar stuk woestijn,
+nog een bezoek aan een amerikaanschen zendingspost aan de Sobat,
+waar de landbouwende paters onder het volk der Sjilloeks veel goed
+doen. Een der Sjilloekhoofden, Okokwon, bracht een bezoek aan boord,
+dat wij ook beantwoordden, waarna de heele bevolking van zijn dorp
+ons naar boord terug geleidde.
+
+De zon stond reeds laag aan den horizon, toen de _Abbas Pacha_ weer
+den weg naar Khartoem insloeg, den weg tevens naar de beschaving. Het
+spijt ons, niet dieper in Centraal Afrika te kunnen doordringen,
+maar de tijd is om, we moeten terug... maar, zoo we hopen, komen we
+een anderen keer weer!
+
+
+
+
+
+
+
+
+INDRUKKEN VAN ZWEDEN
+
+Naar het Fransch van Gustave Babin.
+
+
+Toen President Fallières in Juli zijn bezoek aan Zweden bracht, zond
+een der medewerkers van de _Illustration_ zijn reisindrukken aan het
+blad. Hij had namelijk kort te voren het land gezien en achtte het
+oogenblik geschikt, om zijn landgenooten iets te vertellen over de
+mooie natuur daar en over het karakter en de ontwikkeling der bewoners.
+
+Over Gotheborg, zegt hij, kwam ik op een helderen Zondagmorgen in
+Zweden. Wat een lieve stad en hoezeer neemt ze den vreemdeling in
+voor het land, waarvan ze een der voornaamste ingangspoorten vormt! Ik
+geloof niet, dat er ergens ter wereld een haven bestaat, die u zulk een
+ontvangst bereidt en ik vergeet niet, hoe zonnig Marseille er uitziet,
+noch hoe rijzig en schoon zich de klokketorens van Rouaan verheffen,
+of hoe heerlijk rustig zich de wijde wateren van Bordeaux voordoen.
+
+Gotheborg lijkt mij het type van een zweedsche stad, bedrijvig
+en mooi, doorsneden door heldere grachten, in het bezit van veel
+schaduwrijke plekjes, bekoorlijk en zindelijk, zindelijk vooral,
+tot in het verfijnde toe. Want de zindelijkheid, die door den
+H. Augustinus een hoofddeugd werd genoemd, is misschien de voornaamste
+eigenschap van het zweedsche volk, eigenschap, die dadelijk in het
+oog valt en later telkens zich opdringt aan den bezoeker met bijna
+te sterken drang. Het is na Stockholm de voornaamste stad van Zweden
+met minstens 150000 inwoners. De aankomst in de haven, waaromheen
+hooge, naakte rotsen zich verheffen; dan de invaart in de rivier,
+die door de stoomboot een half uur ver wordt opgevaren tusschen de
+voor anker liggende zeilschepen en zware, rookende vrachtvaartuigen,
+langs kaden, waar het blonde hout ligt opgestapeld, dat alles is
+reeds schilderachtig. En de stad zelve is verrukkelijk.
+
+Wij kwamen er in de volle lente, een late, noorsche lente, waarin
+alles tegelijkertijd bloeit binnen enkele dagen, seringen en gele
+klaprozen en allerlei andere zomer- en lentebloemen.
+
+Zooals men Stockholm heeft genoemd het noorsche Venetië, zoo heeft
+men Gotheborg met hollandsche steden willen vergelijken. Inderdaad
+vestigden er zich in de zeventiende eeuw kooplieden, die uit
+Holland kwamen, legden er grachten en kanalen aan en steenen kaden
+en ontwierpen er rechtlijnige straten. Maar nauwelijks heeft men dat
+ingenieurswerk bewonderd, of er doen zich vergezichten voor in heerlijk
+groen, een lange, breede laan van groote boomen, voortloopend tot in
+blauwe, wazige verten, de Nya-allee. Zij verdeelt de stad in tweeën
+en heeft aan haar linkerkant een reeks van villa's, met meestal een
+voortuin vol bloemen en rechts een reusachtig park met de heerlijkste
+wandelwegen. Als men let op de uitgestrektheid van die terreinen,
+schijnt het park buiten verhouding groot in vergelijking met de
+provinciestad, waar het bij behoort. De groene plek, die daar ligt
+tusschen de huizenzee, beslaat inderdaad een goed vierde deel van de
+oppervlakte der stad.
+
+Toch zijn er nog andere beplante gedeelten, het Wasapark, het
+Brunspark en de Gamla-allee, die zoowat in alle wijken plekjes groen
+brengen. Alle regeerders, die in steden zoo zuinig zijn met de open
+terreinen, kunnen hier een lesje nemen. En dat is nog niet alles. Pas
+heeft men het oude fort Skansen en de arbeiderswijk Annedal achter
+zich gelaten, en dat is niet verder dan een kwartiertje rijdens,
+of er ligt een prachtig bosch vóór ons, het Slottskog. Het is
+groot, heuvelachtig, van kloven doorsneden en grillig door de kale
+rotspartijen. Knoestige eiken staan er naast blanke berken, trotsche
+dennen en aardige, bloeiende haagdoorns. Het windje, dat het water
+van de mooie vijvers rimpelen doet, speelt met de veêren van trotsche
+zwanen. Het bosch heeft allen zwier van ons Bois, met de zindelijkheid
+bovendien, die netheid en keurigheid, waar ik zeker nog telkens op
+zal terugkomen, en waar de bezoekers hier van kindsbeen af aan zijn
+gewend geraakt. Overal, aan de boomen en op de grasperken hangen
+en staan van die groote manden van vlechtwerk, waarin men papieren
+en overblijfselen van op het gras genoten maaltijden deponeert. De
+gazons zijn er dan ook keurig en smetteloos als het mooiste tapijt.
+
+Een eenvoudig vigelantepaard, dat coquet stapte als een volbloed,
+bracht ons buiten de stad langs de Danska vagan, den weg, dien de
+Denen volgden toen ze Gotheborg kwamen innemen. Het landschap is
+er allerliefst met de kleurige, houten villa'tjes onder het dichte
+gebladerte en Oregrut, het geliefde doel van de uitstapjes der
+Gotheborgers.
+
+Nog meer dan in Frankrijk schijnt de burger in Zweden behoefte
+te gevoelen, nu en dan de stad te verlaten en zich buiten te gaan
+vermeien. Stockholm bij voorbeeld is des zomers als uitgestorven; in
+alle huizen ziet men neergelaten stores, en de stroom van toeristen,
+die dan in de stad neerstrijkt, kan er lang niet die levendigheid
+aan geven, die Stockholm in den winter kenmerkt. De hotels zijn
+intusschen vol in de warme zomerdagen; heele karavanen van toeristen
+verdringen er elkander, en elegante victoria's, heftig tuffende
+auto's en alle mogelijke andere voertuigen brengen de bezoekers,
+die alles in haast willen zien, naar de verschillende musea, naar het
+koninklijk paleis en het belvédère van Katarinahissen, van waar men
+het klassieke panorama kan bewonderen van de stad met haar eilanden,
+haar schitterende watervlakten en haar parken.
+
+Wat het aantal boomen betreft, lijkt Stockholm, de oppervlakte in
+aanmerking genomen, veel minder goed bedeeld dan Gotheborg; maar
+de open plekken worden in de hoofdstad gevormd door de wateren van
+het Mälarmeer en door de zee-armen, die in de stad binnendringen,
+er eilandjes en schiereilandjes bespoelen en waaraan fleurige, witte
+booten u aan elke kade tot varen uitnoodigen naar een der zeven duizend
+eilandjes van den Skargard, of naar een der twaalfhonderd van den
+Mälar, of wel naar een der modeplaatsjes in de buurt, Saltsjöbaden,
+Vaxholm en Dalarö.
+
+Toch wuiven tusschen de steenen, op pleinen en in tuinen, prachtige
+boomen hun bladerpluimen. Daar zijn de Bungstraed-garden, de
+Humle-garden, de Skansen, die laatste een merkwaardig museum in de
+open lucht, waar oude, eerbiedwaardige huizen, die uit de provincie
+zijn overgebracht, verstrooid liggen in een der mooiste wandelparken,
+die men zich kan voorstellen. Die heele wijk trouwens, waar de Skansen
+en de Djurgarden liggen, is een enkele uitgestrekte tuin.
+
+Daar heb ik in de nachten, waarin schemering en dageraad elkaar
+ontmoeten, onvergetelijke uren gesleten. Geen zuchtje in de lucht,
+geen trilling op het water, waarin de weerschijn van de purperen en
+koperen tinten der ondergaande zon zich mengt met de rose en groene
+schijnsels van den ontwakenden morgen. En wie niet genoeg had aan
+die pracht midden in de stad, kan in de onmiddellijke nabijheid
+het Hagapark vinden, waar ten overvloede een tram heen leidt, en
+waar in diepe schaduw van zeer hoog geboomte, aan een stille baai
+de koninklijke lustverblijven liggen, of wel hij kan iets verder
+de prachtige laan van eeuwenoude beuken volgen naar Ulriksdal, het
+eenvoudige verblijf van koningin Sophie.
+
+In alle steden, ook de bescheidenste, vindt men die vereeniging
+van straten met heerlijke parken en tuinen, besproeid door vijvers
+en rivieren, waar men wandelt langs groenende oevers. Het land is
+waterrijk bij uitnemendheid. Sla een kaart van Zweden open; overal,
+in het noorden, het midden en het zuiden ziet ge de blauwe plekken
+van reuzenrivieren of van meren, die als ware zeeën zijn. Er is een
+gebied, dat zoo overvloedig gezegend is in dat opzicht, dat zelfs
+de Zweden er verbaasd van zijn, zoodat een van hun spreekwoorden
+zegt: "Toen God de wateren scheidde van het vaste land, vergat hij
+Sudermanland". Inderdaad is dat deel van de kaart, dat de buurt van
+Stockholm voorstelt, niet veel anders dan een enkele azuren vlakte. Men
+zou nog eerder de sterren aan den hemel kunnen tellen dan die plassen,
+die meren en lagunen, die de landen omsluiten als de openingen van
+een fijnmazig net.
+
+Van die meren, die ik zag uit de portieren van den waggon, die daar
+lagen te spiegelen in het licht der volle zon, of bleek en koel
+schenen in het lichte schijnsel der late avondzon, heb ik alleen
+het Siljanmeer gezien van dichtbij. Ik heb het bezocht, ben het
+overgestoken van Raetvik naar Leksand en van Leksand naar Raetvik en
+Mora, en dan ook het Orsameer, zijn buurman, aan welks oevers wij op
+een namiddag een aardig uitstapje maakten.
+
+Men heeft het Siljanmeer wel "het oog van Dalecarlië" genoemd; een
+stralend gouden oog, want de wateren van het meer, hetzij ze komen
+uit de veengronden van de naburige bosschen of dat de ijzerhoudende
+bodem er doorheen schijnt, zijn donker, warmgeel, hoogblond, als de
+vlechten van de meisjes aan zijn oevers.
+
+Dalecarlië! Alleen al om den schoonen klank, om de euphonie zou men
+een provincie liefhebben, die dezen bekoorlijken naam draagt. Dalarne
+klinkt hij in het Zweedsch. En het is inderdaad een heerlijk land met
+forsche, lenige, flink gebouwde knapen, recht als de berken zijner
+bosschen, en met allerliefste meisjes. Van Wahlberg en Osterlind
+tot Zorn en Carl Larsson hebben de zweedsche schilders zich erop
+toegelegd, die landschappen van Dalecarlië weer te geven op het doek,
+en het leven van de boeren en hun kinderen te schetsen. Het is iets
+als het Bretagne van Zweden, een der weinige terreinen, waar de mooie
+kleederdrachten uit ouden tijd zijn bewaard gebleven, de kleurige,
+schilderachtige costumes, die in de verschillende districten der
+provincie nog zeer van elkaar onderscheiden zijn.
+
+Het doet zonderling aan, die menschen, die zóó van een schilderij
+van Frans Hals of Jan Steen schijnen te zijn weggeloopen, dan
+des zondags uit de kerk komend, hun fietsen te zien bestijgen. De
+Dalecarliërs zijn een trotsch volkje; het zijn vurige vaderlanders,
+naijverig op de beteekenis van hun eigen provincie. Mij klinkt nog in
+de ooren de toon van warme overtuiging, waarvan de stemmen trilden
+der drie jonge meisjes met groote bundels veldbloemen in den arm,
+toen ze op de stoomboot, waarmee wij van Raetvik kwamen, op ons
+verzoek het volksliedje van Mora zongen, waarin de woorden voorkomen:
+"De vreemdeling ziet uit de hoogte op ons neer; maar ik heb u lief,
+mijn dierbaar land!"
+
+Bosschen en mijnen zijn de voornaamste rijkdom van Zweden. Zweden
+is het houtrijkste land van de geheele wereld; het brengt een vijfde
+deel voort van al, wat er gebruikt wordt. Op de 41 millioen hectaren
+die Zweden groot is, komen, als men de meren eraf trekt, bijna 20
+hectaren voor, die met wouden zijn bedekt; dat is dus 48 procent of
+bijna de helft van het land. Mijlen en mijlen ver loopen de treinen,
+in welke richting men ook reist, door zuilengangen van heerlijke
+bosschen. Hoe verder men naar het noorden komt, des te meer berken
+verschijnen tusschen de dennen. Maar de berken zijn er weinig in tel;
+men bewondert wel hun fijn gebladerte, maar ze hebben niet veel waarde,
+en eerst in Lapland worden ze weer meer op prijs gesteld, omdat daar
+de pijnen niet tegen het klimaat kunnen.
+
+Nu en dan wordt het bosch dunner, en men ontmoet een frisch groene
+weide, afloopend naar een stil meer, dat als in een groene schelp
+rust. Maar dan buigt de hijgende locomotief alweer in de sombere
+gangen onder de hooge pijnboomen naar een blauwachtigen uitgang heel
+in de verte, en de waggons zijn met harsgeuren gevuld. Werklieden zijn
+bezig in de blauwe schaduwen van het bosch, en de schitterlichten van
+hun glimmende bijlen doorflitsen de schemering. Zij hakken en vellen
+en schillen en doen de kale boomen meevoeren met den stroom van de
+rivier in de buurt. En kolenbranders bouwen groote stapels en branden
+de houtskool, dat nuttige boschproduct, terwijl weer anderen in de
+lage, moerassige deelen der dalen turf graven, de brandstof der armen.
+
+Door de rivieren hebben de bosschen van Zweden zoo groote waarde,
+want zij maken de exploitatie van het woud mogelijk. Ook voor de
+toekomst is Zweden op zijn rivieren aangewezen, want die zullen met
+hun watervallen en stroomversnellingen het land tegen lage prijzen
+de electriciteit verschaffen. Wij zijn de Angermanna-elf afgevaren,
+na ons te Sollefteote hebben ingescheept. Boomstammen gleden met onze
+boot mee, tot wij te Hernösand waren. Toen nam een andere boot ons op,
+om ons naar Sundsvall te brengen. Het was een heerlijke tocht. Alles
+aan de oevers der rivier was aantrekkelijk: de dorpjes met de roode
+en groene houten huisjes, de visschershutten met de er voor liggende
+bootjes en de altijd weer terugkeerende houtstapels van nieuwe,
+goudgele planken.
+
+"Ga vooral de scholen zien, als ge in Zweden zijt," had men mij
+gezegd. En de aansporing was haast overbodig, want overal, in de
+kleinste plaatsjes, als ge een huis ziet, dat er beter en vroolijker
+uitziet dan alle andere, waar bloemen vóór de wijd open vensters staan,
+en aardige veranda's er uitlokkend uitzien, daar hebt ge honderd tegen
+één een volksschool, een folkskolan, voor u. En ik heb in Stockholm
+een groote handels- en industrieschool bezocht, waar beide geslachten
+te zamen worden opgevoed. Ik wou, dat ik alle zalen kon beschrijven,
+die laboratoria, de keukens voor het kookonderwijs der meisjes,
+de muziek- en de teekenzaal. Het was alles grootsch, weelderig,
+licht en vroolijk en doelmatig. O, paedagogen van Frankrijk, gaat
+daar eens kijken, om beschaamd te worden en het voorbeeld te volgen.
+
+"Je moet in den winter terugkomen," zeiden de vrienden, die ik ginder
+heb gemaakt. En ze prezen de prettigheid en gezelligheid der korte
+dagen, waarin de schemering niet week, en hun sport, de glorie van
+hun meesleepende sport, het schaatsenrijden, de skiwedloopen, het
+zeilen op het ijs, de wedrennen te paard over de besneeuwde vlakten,
+het vliegen met een zeiljacht over de ijsvlakte, en de vroolijke
+avonden bij kunstlicht! Misschien....
+
+Maar ik heb dit jaar alvast drie lentes beleefd. Vooreerst die in
+Frankrijk, zoo heerlijk en bekoorlijk, en dan twee in Zweden, die
+in het zuiden bij aankomst en die van Lapland aan het slot van mijn
+reis. Driemaal heb ik de seringen zien bloeien; nog den laatsten dag
+hing hun geur langs den weg.
+
+Twee dagen sporens van Stockholm brengen den reiziger naar het
+treffende tooneel van de middernachtzon. Men zou het moeten aanschouwen
+aan den oever van den wijden oceaan, maar dan zou ik een denkbeeldige
+lijn moeten passeeren, een douane, een grens. De Zweden hebben er
+in hun patriotisme een eer in gesteld, niet langer daar in het hooge
+noorden bij den buurman datgene te gaan zoeken, wat ze bij zich tehuis
+kunnen hebben.
+
+Daarom is er te Abisko, aan den spoorweg van Stockholm naar Narvik
+in Noorwegen, die een groot deel van Lapland doorsnijdt, een van
+die eenvoudige, maar geriefelijke hotels gebouwd, die er zooveel
+in het land worden gevonden. Abisko ligt in het uiterste noorden
+van Zweden. Daar gaan de menschen in Juni en Juli in menigte heen,
+en ook tal van vreemdelingen komen er de middernachtzon zien.
+
+Den eersten Juli om kwartier over twaalf passeerden wij onder
+vreugdekreten den poolcirkel, welke denkbeeldige lijn langs den
+spoorweg aangeduid wordt door een bord op een paal met het eenvoudige
+woord "Polcirkeln". Bij het volgend station, 500 meter verder, vloog
+ieder naar de brievenbus, om postkaarten te verzenden, gestempeld
+van den "Poolcirkel".
+
+Na het diner werd een oogenblik besteed aan het panorama, dat er
+te zien was van de esplanade van het hotel en daarna begaven wij
+ons om tien uur op weg. Dadelijk traden we een bosch binnen van
+kleine berken; nietige bloempjes bloeiden in het gras, en de weg was
+steil den berg op, waar het schouwspel het mooist moest zijn. Over
+rotsblokken bereikten we den top, een klein plateau, waar enkel wat
+korstmossen groeiden en gras, dat dood leek, verdroogd en geel. Maar
+wij vonden onze moeite ruim beloond. In het westen was de lucht nog
+in goudglans gehuld en reeds glom in de spleet tusschen twee rotsen
+in het oosten het licht van den morgen, terwijl de gletschers achter
+ons zich rood begonnen te kleuren. De kille adem van den morgen deed
+zich gevoelen. Het was een vreemd, zonderling licht, dat ons omvloeide,
+een licht om nooit te vergeten.
+
+Nu moesten wij nog het kamp der Lappen bezoeken; want in dit seizoen
+kan dat op deze breedte reeds gebeuren, daar het zachte weer dat
+volk elk jaar naar het zuiden voert. In de buurt van ons klein
+hotel in Abisko was een kamp; rendieren graasden er dichtbij, en
+de tenten waren er opgeslagen. Deze Lappen zijn vereuropeescht. Ze
+zaten den avond te voren nog geen kwartier met ons in den waggon,
+of ze begonnen goederen uit te pakken, die ze ons wilden verkoopen,
+specimina van laplandsche industrie. Bij het bezoek aan de tenten
+was het niet anders; door de reten hadden ze ons zien aankomen met
+mijn photografietoestel, en er was vrij wat parlementeeren noodig,
+eer ze wilden poseeren. Ze kennen den toerist en weten, hoe ze het
+meeste van hem loskrijgen! Wie weet, hoe spoedig de Lappen zelf het
+toestel gebruiken! Gelukkig diegene, die Lapland gezien heeft, eer
+de nieuwere tijd er zijn intocht heeft gehouden!
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Het moderne Egypte: Wat er te zien en
+te hooren valt tusschen Kaïro en Faschoda, by A. B. de Guerville
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET MODERNE EGYPTE ***
+
+***** This file should be named 21954-8.txt or 21954-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/2/1/9/5/21954/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/21954-8.zip b/21954-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..edb793b
--- /dev/null
+++ b/21954-8.zip
diff --git a/21954-h.zip b/21954-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..00ee1a3
--- /dev/null
+++ b/21954-h.zip
diff --git a/21954-h/21954-h.htm b/21954-h/21954-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..93f6f01
--- /dev/null
+++ b/21954-h/21954-h.htm
@@ -0,0 +1,4263 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>Het moderne Egypte: Wat er te zien en te hooren valt tusschen Ka&iuml;ro en Faschoda.</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="A. B. de Guerville">
+<meta name="DC.Creator" content="A. B. de Guerville">
+<meta name="DC.Title" content="Het moderne Egypte: Wat er te zien en te hooren valt tusschen Ka&iuml;ro en Faschoda.">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+/* Including standard CSS stylesheet */
+
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+h3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left:10%;
+margin-right:10%;
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:0 10% 1.58em;
+}
+
+p.line
+{
+margin:0 10%;
+}
+
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+
+
+div.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+
+.epigraph .bibl
+{
+text-align: right;
+}
+
+.epigraph .poem
+{
+margin-left: 0;
+}
+
+.epigraph .line
+{
+margin-left: 0;
+text-indent: 0;
+}
+
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+
+a.noteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align:left;
+width:2em;
+}
+
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+
+.poem
+{
+margin-left:5%;
+position:relative;
+text-align:left;
+width:90%;
+}
+
+.poem h4
+{
+font-weight:normal;
+margin-left:5em;
+text-decoration:underline;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+margin:0 5%;
+}
+
+.poem .i0
+{
+display:block;
+margin-left:2em;
+}
+
+.poem .i1
+{
+display:block;
+margin-left:3em;
+}
+
+.poem .i2
+{
+display:block;
+margin-left:4em;
+}
+
+.poem .i3
+{
+display:block;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .i4
+{
+display:block;
+margin-left:6em;
+}
+
+.poem .i5
+{
+display:block;
+margin-left:7em;
+}
+
+.poem .i6
+{
+display:block;
+margin-left:8em;
+}
+
+.poem .i7
+{
+display:block;
+margin-left:9em;
+}
+
+.poem .i8
+{
+display:block;
+margin-left:10em;
+}
+
+.poem .i9
+{
+display:block;
+margin-left:11em;
+}
+
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+
+.poem .stanza
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+
+
+
+
+/* Including supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml
+" */
+
+
+
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .versenum
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Het moderne Egypte: Wat er te zien en te
+hooren valt tusschen Kaïro en Faschoda, by A. B. de Guerville
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Het moderne Egypte: Wat er te zien en te hooren valt tusschen Kaïro en Faschoda
+       De Aarde en haar Volken, 1908
+
+Author: A. B. de Guerville
+
+Release Date: June 28, 2007 [EBook #21954]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET MODERNE EGYPTE ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="body"><a id="d0e87"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e87">289</a>]</span><div class="div1">
+<h2>Het moderne Egypte</h2>
+<h2>Wat er te zien en te hooren valt tusschen Ka&iuml;ro en Faschoda.</h2>
+<p class="byline">Naar het Fransch van <span class="smallcaps">A. B. de Guerville</span>.
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-289.jpg" alt="De sphinx." width="720" height="539"><p class="figureHead">De sphinx.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p style="&#xA; background: url(images/it1908-289.gif) no-repeat top left;&#xA; &#xA; padding-top: 65px;&#xA; "><span style="&#xA; float: left;&#xA; width: 80px;&#xA; height: 90px;&#xA; background: url(images/it1908-289.gif) no-repeat;&#xA; &#xA; background-position: 0px -65px;&#xA; &#xA; text-align: right;&#xA; color: white;&#xA; ">T</span>oen ik den vorigen herfst in Caux vertoefde, dat ideale Alpenstationnetje boven Territet aan het meer van Gen&egrave;ve, ontmoette
+ik daar een mijner vrienden uit de jeugd, een diplomaat, die tien jaren van zijn leven in Egypte had doorgebracht.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb uw &#8216;In Japan&#8217; gelezen,<span id="d0e107" class="corr" title="Bron: ">&#8221;</span> zei hij, <span id="d0e110" class="corr" title="Bron: ">&#8220;</span>en nu ben ik besloten, naar het land der chrysanthemums te gaan; ga met mij mee, om je oude liefde terug te zien!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, mijn waarde,&#8221; antwoordde ik, &#8220;ik ga integendeel naar het land, waar jij zoo vol van bent, niet naar de moesme&#8217;s, maar
+naar de mummies.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Naar Egypte? Wat benijd ik je! Dat is een heerlijk winterverblijf. Maar weet wel, dat je er niet enkel mummies ontmoet; wat
+de vrouwen aangaat,... maar dat zul je zelf wel zien! Ga je er weer een boek over schrijven? Ja? Dan benijd ik je niet langer;
+dan beklaag ik je uit den grond van mijn hart, want die egyptische quaestie, daar is eenvoudig niet uit te komen; er bestaat
+geen ingewikkelder vraagstuk.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik lach wat met de egyptische quaestie! Ik ga om het land; de bewoners, hun zeden...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Goed zoo! Maar ik tart je, om daarover te spreken, zonder te roeren aan de duizend en &eacute;&eacute;n lastige vraagstukken van financi&euml;elen
+en politieken aard, waar je in Egypte dadelijk tot over de ooren in zit.&#8221;
+
+</p>
+<p>Mijn vriend had gelijk. Ik had eigenlijk geen voorstelling van de zware taak, die ik op mij had genomen. In enkele maanden
+Egypte te willen begrijpen en in een enkel boekdeel zijn roemrijk verleden, zijn krachtig en werkzaam heden, zijn hoopvolle
+toekomst te willen beschrijven, is een onbegonnen werk. Ik wil daar dan ook niet mee beginnen. Ik ga maar indrukken geven,
+beelden van mijn reis van Ka&iuml;ro naar Faschoda, en als ik er nu en dan eens een beschouwing aan toevoeg over staatkunde en
+financi&euml;n en godsdienst, dan heb ik uit de beste <a id="d0e123"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e123">290</a>]</span>bronnen geput, namelijk uit wat ik hoorde van de hoogste egyptische ambtenaren; van Engelschen, Franschen en anderen, allen
+mannen van talent en gevoel, die in de paleizen, de ministeries, de legaties, de weinige groote industri&euml;ele ondernemingen,
+onafgebroken werken aan den opbouw van Egypte.
+
+</p>
+<p>En kon ik nu maar twintig deelen schrijven in plaats van twintig hoofdstukken!
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat hoor ik, je gaat naar Egypte onder duitsche vlag!&#8221; zei een mijner vrienden te Marseille, en voegde er somber aan toe:
+&#8220;Waar moet het heen? Eerst laten wij, Franschen, Egypte aan de Engelschen over, en nu laten we de Duitschers den baas spelen
+in de Middellandsche Zee, en die duivelsche Teutonen zijn overmoedig genoeg, om een expressen dienst van paketbooten te openen
+tusschen Alexandri&euml; en Marseille!&#8221;
+
+</p>
+<p>Het ging mijn braven Marseillaan werkelijk aan het hart, en hij had er reden voor. Inderdaad, terwijl de telkens terugkeerende
+werkstakingen de groote fransche havens met ondergang bedreigen en allen ondernemingslust fnuiken, werken de Engelschen, de
+Duitschers, de Italianen onafgebroken, om zich daar te doen gelden, waar de Franschen nog heeren en meesters waren.
+
+</p>
+<p>Door het in het leven roepen van den nieuwen dienst tusschen Marseille en Alexandri&euml;, met een oponthoud van achttien uren
+in Napels, en door daar twee van zijn mooiste stoombooten, de &#8220;Schleswig&#8221; en de &#8220;Hohenzollern&#8221; voor te bestemmen, heeft de
+<span lang="de">Norddeutsche Lloyd</span> van Bremen weer een van zijn meesterstukken volbracht.
+
+</p>
+<p>Omdat ik het comfort van die nieuwe lijn had hooren roemen, wenschte ik er kennis mee te maken, en ik heb bevonden, dat de
+lof niet overdreven is geweest.
+
+</p>
+<p>Na een vijfdaagsche reis met weinig goed we&ecirc;r wierp de &#8220;Schleswig&#8221; in de haven van Alexandri&euml; het anker uit. Dadelijk waren
+wij omringd door een massa booten met Egyptenaren, die vervaarlijk schreeuwden, waarbij ze met niet minder kracht door Turken
+en Arabieren in hun eigen booten werden ondersteund. Binnen enkele seconden was het schip bezet door een bonte menigte van
+gidsen, tolken, hotelportiers, schippers, agenten van reisbureau&#8217;s en dergelijke personen. Een babylonische spraakverwarring
+heerschte er aan boord, en de arme verschrikte toerist ziet met ontzetting, hoe vijftig bruine of zwarte duivels zich storten
+op zijn bagage. Maar dan verschijnt op het rechte oogenblik iemand van de firma Cook, die met een stentorstem u toeroept,
+dat ge u niet ongerust behoeft te maken, want dat hij zich met alles belast. Daar daagt op het dek een kolossale Arabier op
+met een staf van sterke dragers, wier bovenlijf in een rood buis is gestoken, waarop in witte letters: &#8220;<span lang="en">Thos<span id="d0e144" class="corr" title="Bron: ">.</span> Cook and Son</span>&#8221;.
+
+</p>
+<p>En als door een tooverslag is de orde hersteld, als een generaal op het slagveld geeft de agent van de heeren Cook zijn bevelen
+aan de dragers, staat beleefd de reizigers te woord met uitleggingen en verklaringen en als men zich ongerust maakt over de
+douaneformaliteiten, glimlacht hij en zegt geruststellend: &#8220;Er is geen douane voor u. Wij hebben de speciale vergunning verkregen,
+alle bagage der reizigers te mogen laten passeeren, zonder dat zij geopend wordt. U heeft ons slechts uw recu&#8217;s ter hand te
+stellen en u vindt uw bagage &ograve;f in het hotel, dat u ons zult opgeven &ograve;f aan het station, gereed om met u naar Ka&iuml;ro te reizen.&#8221;
+De directeuren van dit reisagentschap zijn niet ten onrechte de niet gekroonde koningen van Egypte en het Oosten genoemd.
+
+</p>
+<p>Moest niet keizer Wilhelm op zijn reis in Palestina zich met al de zijnen in handen stellen van de heeren Cook, als ieder
+gewoon toerist? De witte barken van het agentschap omringen nu de &#8220;Schleswig&#8221; en met al onze bagage waren we er weldra in
+ge&iuml;nstalleerd.
+
+</p>
+<p>Om twaalf uur bestormden wij de express naar Ka&iuml;ro, en de luxetrein, van alle gemakken voorzien, bracht ons in drie uren naar
+de hoofdstad door groote, goed bebouwde vlakten en wijde ma&iuml;svelden. Men zou zich kunnen verbeelden, in het Westen van Amerika
+te zijn, als zich niet nu en dan de kolossale gepluimde palmen aan het oog vertoonden. Dan waren er dorpjes van gele leemen
+hutten met platte daken, waar stroo op gedekt was en die meteen dienden voor kippenloop en geiten-, schapen- en varkensstallen.
+
+</p>
+<p>Op de slechte wegen gingen kameelen met zware lasten langzaam voort in gelijkmatigen pas met den kleinen kop omhoog op den
+langen hals. Hun logge gang doet nog te opvallender den gang van de egyptische ezels uitkomen, dien sierlijken, vluggen gang,
+die hen zoozeer doet verschillen van de broeders in Europa.
+
+</p>
+<p>En toen Ka&iuml;ro! Welk een veranderingen in weinige jaren! Men praat van amerikaansche steden, die snel als paddestoelen verrijzen,
+maar wie heeft ooit een oude oostersche stad zich zoo snel zien verjongen en zoo volkomen zien ontwaken tot een nieuw leven
+als Ka&iuml;ro na 1882, toen Engeland de stad als met het stokje van een tooverfee aanraakte? De vorderingen zijn zoodanig, dat
+men na ieder vijftal jaren weer veel veranderingen en verbeteringen aantreft.
+
+</p>
+<p>Alleen de hoofdstraat, Shariah-Kamel en het Operaplein zijn weinig veranderd. Dat is nog altijd het drukste hoekje van de
+stad; daar verdringt zich van den morgen tot den avond een dichte, bonte menigte.
+
+</p>
+<p>Het zou niet mogelijk wezen, iets schilderachtigers te bedenken, dan dit levend en bewegend panorama, waar het Oosten en het
+Westen samenkomen en zonder eenigen schok op de natuurlijkste manier van de wereld ineensmelten.
+
+</p>
+<p>Het oog wordt allereerst getroffen door tallooze roode puntjes, waar balletjes van zwarte zijde <span id="d0e164" class="corr" title="Bron: laugs">langs</span> dansen. Dat is de fez, die op zooveel verschillende hoofden rust, hoofden verschillend van type en ras. Men ziet de heeren
+ver in de meerderheid, en zij hebben geen andere oostersche kenmerken dan die fez, want ze kleeden zich naar europeeschen
+trant, en velen naar den allerlaatsten smaak.
+
+</p>
+<p>In de menigte ziet men negers, Arabieren in wijde gewaden, joden met onrustige oogen, eunuchen, knappe egyptische soldaten,
+en onder al die oosterlingen toeristen uit aller heeren landen, die alle mogelijke talen spreken, vrouwen uit de groote en
+<a id="d0e169"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e169">291</a>]</span>de halve wereld, en hier en daar een gesluierde oostersche, die stil en geheimzinnig zich voortspoedt.
+
+</p>
+<p>De terrassen voor de koffiehuizen zijn alle bezet, en men drinkt er de eeuwige turksche koffie en rookt de eeuwige egyptische
+sigaretten. Maar praten kan men moeilijk op straat, want de straatverkoopers maken een heidensch leven. Ze verkoopen van alles,
+loterijbriefjes, briefkaarten, waslucifers, dadels, couranten, honig en zelfs vleesch en visch. Er zijn vertooners van geleerde
+aapjes, arme Italianen, die afschuwelijke violen mishandelen, een leger schoenpoetsers, en eindelijk, juist als voor het Grand
+Hotel te Parijs, gidsen, die op klanten uit zijn en die u voor een paar piasters alle merkwaardigheden van Ka&iuml;ro willen laten
+zien.
+
+</p>
+<p>Op de buitenwegen is het al even druk. De victoria&#8217;s, met vlugge paarden bespannen, de karretjes, die als omnibussen voor
+de inboorlingen dienst doen en vol mannen of vrouwen en kinderen zitten, de wielrijders, de auto&#8217;s, een oneindig aantal ezels
+met allerlei personen en goederen beladen, fabelachtig bepakte kameelen, dat alles warrelt er dooreen.
+
+</p>
+<p>Met luidklinkend gebel vertellen u de electrische trams, dat Ka&iuml;ro een moderne stad is. Die trams zijn van een belgische maatschappij,
+die veel geld verdient, maar niet veel zorg besteedt aan het gemak der reizigers. De wagens zijn vuil en de conducteurs oneerlijk.
+Er is een afgesloten gedeelte voor de haremdames, maar vreemde dames mogen er geen gebruik van maken. Te gaan zitten naast
+een stoffigen neger is niet aangenaam.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-291.jpg" alt="Omnibus te Ka&iuml;ro." width="578" height="320"><p class="figureHead">Omnibus te Ka&iuml;ro.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>In de Shariah-Kamel, op het Operaplein en in aangrenzende streken heeft men mooie winkels. De juweliers hebben prachtige uitstallingen;
+er zijn veel parfumeriewinkels en nog meer banketbakkers. Noga en turksche lekkernijen verkoopt men er wel; maar ge moet die
+zoeken achter in den winkel; de voorgevel is voor zwitsersche chocolade; de Gala Peter en de andere melkchocoladen hebben
+Egypte en zijn liefde voor zoetigheid voor zich veroverd.
+
+</p>
+<p>Maar zoo dan al dat schilderachtige hoekje van Ka&iuml;ro niet veranderd is, het overige deel van de stad doet het wel. De bevolking
+schijnt aangegrepen door een dolle haast, om te bouwen. Reuzengroote, in appartementen verhuurde huizen, groote paleizen en
+prachtige h&ocirc;tels vormen nieuwe wijken, waar tien jaren geleden slechts tuinen werden gezien.
+
+</p>
+<p>Egypte beleeft tegenwoordig een tijdperk van ongewonen bloei. Iedereen verdient geld als water en daar de waarde van huizen
+en grond dagelijks toeneemt, gaat ieder, die over kapitaal beschikt, aan het bouwen.
+
+</p>
+<p>Tot voor weinige jaren gaven Egyptenaren van de middelklasse nog in het geheel niet om comfort; gezinnen van twintig en meer
+personen woonden in een paar vertrekken in vuile wijken. Nu is dat alles veranderd; de famili&euml;n splitsen zich; de getrouwde
+kinderen willen op zichzelf wonen en geven de voorkeur aan de nieuwe, gezonder en frisscher wijken.
+
+</p>
+<p>Duizenden, die op den grond sliepen in hun vertrekken naar turkschen trant, willen thans europeesche ledikanten hebben, en
+vorken en messen vervangen met voordeel vinger en duim.
+
+</p>
+<p>De snelle vlucht, die de stad heeft genomen, gaat nog onophoudelijk voort en dringt zelfs tot de omringende woestijn door,
+op welker verovering energieke kapitalisten het voorzien hebben. Boghos Nubar pacha, zoon van den beroemden staatsman, staat
+aan het hoofd van een maatschappij, die groote terreinen in de woestijn heeft aangekocht voor de poorten van Ka&iuml;ro, om daar
+een geheel nieuwe wijk te bouwen, een stadje, zou men het kunnen noemen.
+
+</p>
+<p>In den loop van hetgeen volgen zal, moet ik zoo dikwijls uitweiden over de bekoring van Ka&iuml;ro als winterverblijf, en ik zal
+het verblijf daar zoo van harte aanbevelen aan allen, die het slechte jaargetijde willen doorbrengen in een heerlijk klimaat
+en in omstandigheden, waarin het hun aan niets ontbreekt, wat comfort aangaat, in een land, rijk aan historische herinneringen
+en vol kunstschatten, dat ik hoop wel gerechtigd te wezen, om, zonder dat men mij kan verwijten, Egypte onrecht te doen, den
+wensch uit te spreken naar een verbetering, waardoor Ka&iuml;ro bevrijd moge worden van de plaag, die een geesel is voor het land
+der Farao&#8217;s, het stof.
+
+</p>
+<p>Als er tegenwoordig niet genoeg water in de stad beschikbaar is, om die kwelling voldoend te bestrijden, laat men het dan
+van elders laten komen, of laat men andere middelen aanwenden, dat er een eind kome aan die opwolking van stof en vuil, die
+zoo hoogst onaangenaam zijn en bovendien gevaar meebrengen.
+
+</p>
+<p>Als er geen stofplaag meer in Ka&iuml;ro zal wezen en als er riolen zullen zijn en de trams zindelijk zullen wezen, de apothekers
+geen afzetters en de koetsiers niet brutaal zullen zijn en niet wreed voor hunne arme paarden en het leven over het algemeen
+iets minder duur, dan zal het in den winter een aardsch paradijs mogen heeten.
+
+</p>
+<p>Gedurende de maanden, dat het seizoen duurt, zijn de hotels het middelpunt van het mondaine verkeer, want in dat opzicht is
+Ka&iuml;ro veel meer een badplaats dan een hoofdstad. Het moet gezegd, dat die hotels ook inderdaad aantrekkelijk zijn. Ze zijn
+<a id="d0e202"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e202">292</a>]</span>grootsch en vereenigen westersch comfort en oostersche weelde. Nog slechts enkele jaren geleden telde Ka&iuml;ro maar een enkel
+hotel, waar men weelde aantrof, namelijk het Shepheard&#8217;s hotel in het midden der stad in de heerlijke tuinen, die oorspronkelijk
+hadden behoord bij het paleis van Kiamil, dochter van Mohammed Ali. Daar kwamen historische personen, beroemdheden en diplomaten
+samen, en de naam is in de heele wereld bekend. Het lot van het hotel berust tegenwoordig in de handen van een energieken
+man, den heer Charles Baelher, die het vak grondig kent en ook bestuurder is van het Ghezireh Palace. Die beide prachtige
+hotels zouden voor den roem der hotels in de stad kunnen volstaan, maar de heer Georges Nungovich was ondernemend genoeg,
+een even groot en mooi te bouwen, en het Savoy hotel verrees. Die drie verdeelen nu de deftige en groote wereld onder elkaar,
+en de souvereinen en prinsen, die Egypte bezoeken, stappen er af.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-292.jpg" alt="Moskee van den Sultan Hassan te Ka&iuml;ro." width="720" height="548"><p class="figureHead">Moskee van den Sultan Hassan te Ka&iuml;ro.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De heer Nungovich heeft nog twee andere groote hotels in Ka&iuml;ro, het Continental op het Operaplein en het Hotel d&#8217;Angleterre,
+dat meer ter zijde ligt en kalmer is, maar even modern. Nungovich is een zeer bekende figuur in Ka&iuml;ro. Evenals de amerikaansche
+milliardairs heeft hij zijn loopbaan onder aan de ladder begonnen in de hall van een hotel. Hij verbergt dat niet, maar is
+er integendeel trotsch op. Enkele jaren later vertrouwden engelsche officieren, die zijn intelligentie en zijn eerlijkheid
+hadden opgemerkt, hem de leiding op in hun cantine. Nog iets later vinden we hem terug als bestuurder van het hotel d&#8217;Angleterre,
+en op dien tijd, meen ik, bewees hij aan het engelsche leger een dienst, dien de officieren nooit hebben vergeten en die hem,
+als het ware, stempelde voor den offici&euml;elen hotelier der officieren van Zijne britsche Majesteit. Ten gevolge van het een
+of andere voorval verscheen onverwacht een engelsch regiment in Ka&iuml;ro. Er was geen enkele schikking getroffen om het te ontvangen
+en geen kwartier gemaakt voor de officieren, die niet wisten, waar te gaan logeeren. Aan het station vonden ze den heer Nungovich,
+die den kolonel verklaarde, dat hij in het Hotel d&#8217;Angleterre kamers in gereedheid had laten brengen voor alle officieren
+van het regiment.
+
+</p>
+<p>Gedurende de weinige dagen, dat ze er vertoefden, werden de officieren koninklijk onthaald en toen ze bij hun vertrek hun
+nota&#8217;s vroegen, werd hun geantwoord: &#8220;Die zijn er niet. De heer Nungovich is al te gelukkig, de officieren van Zijne Majesteit
+te hebben ontvangen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Talrijk zijn de gekroonde hoofden, die in de laatste jaren naar Ka&iuml;ro zijn gekomen en die den heer Nungovich met hun vertrouwen
+hebben vereerd. Natuurlijk is er naijver tusschen de hotels Baelher en Nungovich, maar die naijver doet hun geen kwaad en
+hij is uitmuntend voor de vreemdelingen, want in alle doet men daardoor het onmogelijke om den lof der <a id="d0e215"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e215">293</a>]</span>bezoekers te verdienen. Trouwens de wedijver is meer denkbeeldig dan werkelijk, en heeft ook eigenlijk thans geen reden van
+bestaan meer, nu alle hotels een verzekerde toekomst hebben en een goeden naam, terwijl er aan de vier hoeken van Ka&iuml;ro andere
+groote hotels worden gebouwd, om aan de nu reeds &#8220;ouden&#8221; concurrentie aan te doen.
+
+</p>
+<p>Inderdaad kunnen alle hotels niet meer den enormen toevloed van vreemdelingen bergen, Europeanen en Amerikanen, die den winter
+in Ka&iuml;ro komen doorbrengen. Verleden jaar wist men niet meer, waar ze te bergen, en men heeft mij gezegd, dat op &eacute;&eacute;n oogenblik
+oude wagons-lits als ge&iuml;mproviseerde hotels dienst moesten doen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-293.jpg" alt="De pyramiden van Ghizeh." width="720" height="537"><p class="figureHead">De pyramiden van Ghizeh.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Die vreemdelingenstroom, die Egypte overstroomt, behoort tot wat de hoteliers een &#8220;client&egrave;le de grand luxe&#8221; noemen. Er is
+inderdaad geld, veel geld noodig, om er den winter te slijten, en diegenen, die uit alle oorden van de wereld komen, om van
+het heerlijk klimaat te genieten, hebben er hun zakken vol van en geven met gulheid uit. Er is onbeschrijfelijk veel weelde,
+een onafgebroken opeenvolging van bals en feesten van allerlei aard.
+
+</p>
+<p>Bovendien is er in de lucht van Egypte iets opwekkends, dat als tot weelde-uitgaven en levensgenot prikkelt.
+
+</p>
+<p>Buiten de groepen van de zeer rijke en deftige hotels kent men in Ka&iuml;ro nog de offici&euml;ele, de engelsche en de inlandsche wereld.
+Die laatste is moeilijk te omschrijven en bestaat uit zeer rijke en zeer gastvrije menschen, Grieken en Levantijnen vooral,
+die sinds tal van jaren in Egypte wonen en de groote handels- en industrieondernemingen in handen hebben evenals den geldhandel.
+Ze bezitten prachtige huizen, ware paleizen, en leven in de grootste weelde. De oorsprong van verscheiden dier fortuinen kan
+niet al te veel navraag lijden; maar hij is dan ook dikwijls achter een dikken sluier verborgen, die alleen een enkele maal
+eens wordt opgeheven door den een of anderen ouden ingewijde.
+
+</p>
+<p>De engelsche wereld, nu eens zonder de offici&euml;ele personen beschouwd, is talrijk en trekt den neus op voor de famili&euml;n uit
+het land zelf. Voor de Engelschen zijn Egyptenaren, Grieken, Turken, Armeni&euml;rs allen negers. Ik maak geen grapjes, en hoe
+vreemd het moge schijnen, ontwikkelde, verstandige en alleraardigste Engelschen zullen van een Griek praten als van &#8220;<span lang="en">that black man</span>&#8221; of &#8220;<span lang="en">that nigger</span>&#8221;.
+
+</p>
+<p>Zelf weer door de offici&euml;ele wereld niet voor vol aangezien, leeft het engelsche uitgaande publiek als op een eilandje, waar
+ze het best maken met al hun sport. De Engelschman rijdt er paard, vaart met zijn jacht, doet aan voetbal, tennis, polo en
+is tevreden en welvarend.
+
+</p>
+<p>Er is in de wereld geen verrukkelijker weg dan de breede en mooie avenue, die Ka&iuml;ro met de pyramiden <a id="d0e242"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e242">294</a>]</span>van Ghizeh verbindt aan den ingang der woestijn. De weg is een tiental kilometers lang en aan beide kanten staan prachtige
+en reusachtig groote boomen. Het is er op alle uren van den dag druk. Des morgens vertoonen er zich de heeren en de dames
+te paard; dan ook de ezels en muildieren en de lange rijen kameelen, die naar de markt gaan of ervan terugkeeren. In den namiddag
+rijdt er het elegante Ka&iuml;ro in rijtuigen of automobielen, en aan den linker kant van den weg brengt de electrische tram het
+moderne, luidruchtige, vervelende element. Die breede weg werd in enkele weken door den khedive Isma&euml;l aangelegd in den tijd
+van de opening van het Suezkanaal, opdat keizerin Eugenie, voor wie ook het rijke Ghezireh Palace was gebouwd, in haar rijtuig
+tot aan de beroemde pyramiden zou kunnen rijden.
+
+</p>
+<p>O, die pyramiden, wat een dingen hebben zij al niet gezien in de veertig en meer eeuwen v&oacute;&oacute;r de heldendaden van Bonaparte
+en daarna! Egyptenaren, Grieken, Turken, Franschen, Engelschen hebben in de buurt om beurten hun tenten en hun vlaggen geplant,
+en tegenwoordig komen de toeristen zich er verbroederen in een pelgrimstocht van nieuwsgierigheid en pret.
+
+</p>
+<p>Men gaat erheen om verschillende redenen. Vooreerst omdat het de Pyramiden zijn, die men moet hebben gezien, om over de steenkolossen
+te kunnen meepraten. In de tweede plaats omdat ze een aangenaam doel zijn voor een uitstapje en dat de woestijn met haar opwekkende,
+zuivere lucht een groote bekoring uitoefent. Enkelen komen er, om zich te laten photografeeren met de Pyramiden, om aan de
+ongeloovigen overtuigend te bewijzen thuis, dat ze er wezenlijk geweest zijn; maar helaas, hoevelen van hen zijn gefopt geworden
+door den photograaf, die maar een pseudo-photograaf was en wiens toestel een ledig sigarenkistje was met een zwarten doek
+erover! Na dan een poos geposeerd te hebben, gaf men zijn naam en adres op, offerde zijn tien gulden, om eenige dagen later
+te vernemen, dat men alles bedorven had door een zenuwachtige beweging!
+
+</p>
+<p>De nabijheid der Pyramiden wordt onveilig gemaakt door de troepen Bedoe&iuml;enen, die wilden uit de woestijn, die van roof en
+afzetterij leven. In hun lange jurken, met een tulband op het hoofd en goed gewapend, komen ze op de toeristen af en doen
+allerlei aanbiedingen voor een bezoek aan den Sfinx en de Pyramiden of voor de beklimming van deze laatste.
+
+</p>
+<p>De beklimming van de Groote Pyramide is moeilijk en vermoeiend. De snelheid, waarmee de Bedoe&iuml;enen er tegen opklauteren, is
+werkelijk phenomenaal. Een menigte toeristen laten er zich toe verleiden. Twee Bedoe&iuml;enen zijn gewoonlijk voldoende, om er
+een man tegen op te hijschen; maar ze ondernemen het werk met hun drie&euml;n, als er een dame in het spel is.
+
+</p>
+<p>Aan den voet der Pyramiden bij den ingang der woestijn vindt men een der beste egyptische hotels, het Mena House. Op het theeuur
+zijn de terrassen bezet door een vroolijke en luidruchtige menigte. De onmetelijke en prettige salons, de heerlijke eetzaal,
+een overvloedige en uitstekende keuken, een reusachtig zwembassin in de open lucht, velden voor tennis en croquet maken van
+dat hotel een der aardigste verblijven van Egypte. De stallen zijn uitmuntend voorzien, en men kan er tegen matige prijzen
+rijtuigen krijgen, rijpaarden, kameelen en zandwagens, dat zijn karretjes, waarvan de wielen zoo breed zijn, dat ze over het
+zand glijden zonder erin te zakken, waardoor men, zonder zich te vermoeien, mooie tochtjes in de woestijn kan doen.
+
+</p>
+<p>Er worden dikwijls bij Mena House groote sportfeesten gegeven, die druk bezocht werden. De wedrennen van kameelen zijn allerdolst.
+Die dieren begrijpen precies, waar het om gaat en stellen het grootste belang in den strijd, dien ze willen winnen. Den vorigen
+winter greep een kameel, die boos was, dat een ander hem voorbij streefde, den ruiter van den mededinger bij het been en gaf
+er een leelijken knauw in.
+
+</p>
+<p>Op een half uur sporens afstands van Ka&iuml;ro ligt een andere, ook zeer bekoorlijke en veelbezochte plek, eveneens in de woestijn,
+maar in een andere richting. Dat is Heloean, een dorp, beroemd om zijn zwavelhoudend water. De badinrichting, het Grand Hotel
+en het Badhotel behooren aan de maatschappij der Nungovich-hotels en zijn, zooals men verwachten kan, in alle opzichten uitstekend.
+Hier is geen stof, geen vuil, geen rumoer. Een droge <span id="d0e258" class="corr" title="Bron: lncht">lucht</span>, die opwekkend en heerlijk is en een ideale kalmte. Er is daar nog een zeer goed hotel, het Tewfik Palace, en dan heeft men
+er veel pensions. Heloean ligt tegen bergen aan en op een van deze vindt men een hotel-sanatorium, El Ayat, dat een paar jaren
+geleden geopend is. In dat heerlijk gelegen huis vinden de zieken en herstellenden alle mogelijke comfort en zorgvolle verpleging.
+
+</p>
+<p>Er is te Heloean een uitstekende golfclub en een renbaan, die alle gasten van Ka&iuml;ro samenbrengen.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>In 1892 volgde de tegenwoordige khedive zijn vader Tewfik Pacha op. Die laatste was vrij plotseling gestorven; maar het schijnt
+haast, alsof hij een voorgevoel van zijn vroegen dood heeft gehad, want toen de kroonprins uit Weenen, waar hij studeerde,
+eenige maanden v&oacute;&oacute;r het overlijden van zijn vader de vacantie in Egypte doorbracht, liet Tewfik den kroonprins Abbas meerderjarig
+verklaren, ofschoon de prins er nog niet den vereischten leeftijd voor had bereikt. Door het besluit werd een regentschap
+vermeden en daardoor kon de tegenwoordige khedive den troon bestijgen, ofschoon hij wettig nog niet meerderjarig was.
+
+</p>
+<p>De jonge Abbas Hilmi had terstond een zeer besliste meening over zijn rechten en plichten als souverein. Daar hij nog niet
+persoonlijk had ervaren, welke rol Engeland in Egypte speelde, moest hem natuurlijk de tegenwoordigheid van een vreemd leger
+in zijn vaderland hinderen, en zoo kwam hij er dan ook terug met een hart vol vrees.
+
+</p>
+<p>Lieden uit zijn omgeving en meer of minder offici&euml;ele vreemdelingen maakten van deze stemming gebruik, om den jongen en toen
+nog onervaren vorst te drijven tot een openlijke breuk met Engeland, door hem te verzekeren, dat op den dag van den strijd
+de fransche bajonnetten en de russische Kozakken achter hem zouden staan.
+<a id="d0e271"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e271">295</a>]</span></p>
+<p>Dapper en vol zelfbeheersching, wees hij den Engelschen op een goeden dag de deur; toen omziend, om te zien, wie hem volgden,
+vond hij een ledig... Diegenen zelfs, die hem geraden hadden, hielden zich lafhartig schuil op het oogenblik van den strijd.
+
+</p>
+<p>In 1878 had Engeland v&oacute;&oacute;r de poorten van Konstantinopel aan Rusland een &#8220;Halt!&#8221; toegeroepen, en het groote keizerrijk had
+geen schrede verder gedaan.
+
+</p>
+<p>Twintig jaren later te Faschoda riep Engeland Frankrijk een &#8220;Achterwaarts!&#8221; toe, en de rijke en machtige Republiek moest wijken
+voor de keizerin der zee&euml;n...
+
+</p>
+<p>Zoo ook antwoordden de Engelschen op de afwerende beweging van den khedive: &#8220;Wij zijn de sterksten en wij zullen blijven!&#8221;
+En Egypte, dat nog zwak was op dat oogenblik, moest zich schikken.
+
+</p>
+<p>Het is waar, dat Engeland den goeden smaak had, erbij te voegen: &#8220;Wij wenschen slechts uw belang; wij erkennen uw souvereiniteit
+en wij willen niets anders dan u helpen met al onze krachten, om uw land een herleving te doen ondergaan.&#8221; Het was een harde
+slag, maar hij had voor Zijne Hoogheid meer waarde dan tien jaren van levenservaring. De jonge vorst kende van dien tijd af
+de waarde van de vriendschap, de zwakheid van zijn eigen land en wat hijzelf vermocht.
+
+</p>
+<p>Hij nam in het administratieve den raad van Engeland aan, maar bewaarde al zijn vorstelijke prerogatieven en wist ze te doen
+eerbiedigen. In den aanvang weigerde hij de hem toegestoken hand aan te nemen, want hij wilde, eer hij den Engelschen zijn
+vertrouwen schonk, hen aan het werk zien, zoodat de betrekkingen koel, offici&euml;el en uit de hoogte waren.
+
+</p>
+<p>Met buitengewone wilskracht begon hij studie te maken van de behoeften van zijn land, en langzamerhand begon hij te bemerken,
+dat Engeland woord hield en dat er eerlijk en trouw voor het wezenlijk belang van Egypte werd gewerkt.
+
+</p>
+<p>Toen, maar ook toen eerst, aanvaardde hij het verdrag en in het jaar van de toenadering tusschen Frankrijk en Engeland bracht
+Zijne Hoogheid een vriendschapsbezoek aan koning Eduard en werd in Londen gevierd en ge&euml;erd.
+
+</p>
+<p>In den loop der vele gesprekken, die ik met den khedive heb mogen voeren, heeft hij mij zelf verzekerd, dat zijn betrekkingen
+met Engeland en de staatssecretarissen en andere raadgevers en ambtenaren van engelschen landaard uitstekend zijn, dat er
+van zijn kant, noch van dien der egyptische ministers eenige wensch bestaat, om het beschavingswerk op eenige wijze te hinderen
+en dat zij allen van ganscher harte aan de opleving van Egypte meewerken.
+
+</p>
+<p>In het kort, ik kan verklaren, dat Zijne Hoogheid tevreden is over den tegenwoordigen staat van zaken, en zoolang Egypte niet
+een graad van beschaving heeft bereikt en niet machtig genoeg is geworden, om in alles op eigen wieken te drijven, geeft hij
+er verre de voorkeur aan, op Engeland te steunen en gebruik te maken van de lessen en raadgevingen der bekwaamste kolonisators
+ter wereld dan een steun te zoeken bij andere mogendheden.
+
+</p>
+<p>Maar dit belet Abbas Hilmi niet, voor sommige van die mogendheden een oprechte vriendschap te gevoelen en een groote bewondering.
+Zijne Hoogheid heeft voor Frankrijk een voorkeur, die hij zeer beslist aan den dag legt, en elk jaar komt hij zijn vacantie
+te Divonne doorbrengen, waar hij dan rustig leeft als een gewoon, eenvoudig, deftig reiziger.
+
+</p>
+<p>De volksfantazie, die ervan houdt, zich den khedive voor te stellen als wonend in een weelderig paleis, zijn dagen slijtend
+op gemakkelijke sofa&#8217;s en divans tusschen zachte kussens, omringd door de vrouwen van zijn harem, terwijl hij lekkernijen
+eet en een narghileh rookt, die volksverbeelding zou zeer verrast wezen, als ze bespeurde, wat inderdaad een feit is, dat
+de khedive de man is, die het van alle Egyptenaren het drukst heeft. Men zou bijna geen gevulder en beziger leven kunnen leiden.
+Zijn offici&euml;ele plichten, het bestudeeren van wetten, het onderteekenen van besluiten, het presideeren van ministersvergaderingen,
+het verleenen van audi&euml;nties, het houden van recepties, het bijwonen van parades, al die bezigheden van een souverein zouden
+voor velen reeds een zware taak zijn. En toch vindt Z.H. buiten dat alles den tijd nog in het groot aan landbouw en veeteelt
+te doen, zijn grondbezit steeds uit te breiden, heele wijken te laten bouwen bij steden en dorpen in het open land, reuzenuitgestrektheden
+vruchtbaar te laten maken ter ontginning, en zijn groote goederen te doorreizen per spoor, met zijn jacht, in een dahabieh,
+per rijtuig, per automobiel, te paard of op een kameel en dan nog, om van zijn eigen penningen een spoorlijn te laten bouwen,
+die Egypte met Tripolis zal verbinden. En denk nu niet, dat de khedive zich slechts met de groote lijnen van al zijn plannen
+bezighoudt, aan anderen het meeste werk overlatend. Dat zou een groote dwaling zijn. Zeker, hij heeft raadgevers en dienaren
+van groote beteekenis, zooals het hoofd van de Da&iuml;ra Kassa, het civiele huis, Z. Excellentie de Martino pacha, die hem allen
+groote diensten bewijzen, maar het blijft niettemin waar, dat de khedive alle quaesties grondig bestudeert tot in de kleinste
+bijzonderheden.
+
+</p>
+<p>De voornaamste verblijven van den khedive zijn het paleis van Abdine in Ka&iuml;ro, waar alle offici&euml;ele recepties plaats hebben;
+het Koebbehpaleis buiten op tien kilometer afstands van de stad, waar Zijn Hoogheid het grootste deel van het jaar met zijn
+echtgenoote, de Khedivah, en hun kinderen woont; het paleis van Alexandri&euml; en eindelijk het paleis van Montazah aan zee op
+eenige kilometers van Alexandri&euml;.
+
+</p>
+<p>In het Abdinepaleis ontving Zijn Hoogheid mij voor de eerste maal in gezelschap van den heer W. Riddle, gezant van de Vereenigde
+Staten.
+
+</p>
+<p>De tijden zijn voorbij, waarin onverschillig welke onbeteekenende consul zich in het paleis mocht vertoonen met een colbertje
+en slappen hoed, en vragen, om te worden ontvangen, of de khedive dat aangenaam vond of niet. Wat de zwakheid van Tewfik verdragen
+had, was met hem ten einde, en Abbas Hilmi wist van den eersten dag af, zich voor te doen als de souverein en zich als zoodanig
+te doen eerbiedigen. Onnoodig dus, hierbij te voegen, dat, als aan alle buitenlandsche hoven, de vreemde vertegenwoordigers
+hun verzoek om een audi&euml;ntie moeten richten tot den groot-ceremoniemeester, die het overbrengt aan Zijn Hoogheid, en dat men
+niet kan worden ontvangen dan in groot uniform of in rok en hoogen hoed.
+<a id="d0e302"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e302">296</a>]</span></p>
+<p>Beneden in de vestibule staan de soldaten van de garde en haie geschaard en boven aan de groote, marmeren trap treffen we
+de ceremoniemeesters en kamerheeren, die ons geleiden in een eerste en ruime wachtzaal, en na eenige minuten zijn wij binnengetreden
+in de ontvangzaal, waar Zijn Hoogheid ons wacht. De vorst kwam glimlachend op ons toe met uitgestoken hand en na een krachtigen
+handdruk gingen we zitten, waarna de sigaretten werden opgestoken en het gesprek begon, eerst in het Engelsch, later in het
+Fransch. De khedive spreekt beide talen uitstekend, evenals het Duitsch en natuurlijk Turksch en Arabisch.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-296.jpg" alt="Graf van een Sjeik." width="606" height="720"><p class="figureHead">Graf van een Sjeik.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Zelfs zijn verbitterdste politieke vijanden erkennen gaarne de bekoring, die uitgaat van de persoonlijkheid van dezen vorst,
+en een van hen had mij gezegd: &#8220;O, zeker, ge zult hem innemend vinden, dat is het ware woord; hij is een charmeur en hij zal
+u bekoren, maar... wees op uw hoede!&#8221;
+
+</p>
+<p>Ik ben in het geheel niet op mijn hoede geweest, en ik heb mij daar best bij bevonden.
+
+</p>
+<p>Het gesprek was gekomen op de reis, die ik ging doen naar Soedan en op de afrikaansche spoorwegen; ik nam de vrijheid, Zijn
+Hoogheid te vragen naar den spoorweg, dien zij op haar kosten laat aanleggen tusschen Alexandri&euml; en Tripolitani&euml;, en ziehier
+het antwoord, dat ik ontving: &#8220;Het land, dat zich ten westen van Alexandri&euml; uitstrekt, is aan de reizigers totaal onbekend.
+Men nam gewoonlijk aan, dat het een onmetelijke woestijn was, met enkele oasen op afstanden van twintig of dertig dagreizen
+voor kameelen.
+
+</p>
+<p><span id="d0e317" class="corr" title="Bron: ">&#8220;</span>Toch kwamen een groot aantal karavanen door die woestijn, tenzij uit de bedoelde oasen of uit Tripolitani&euml; en brachten allerlei
+soorten van producten naar Alexandri&euml;.
+
+</p>
+<p><span id="d0e321" class="corr" title="Bron: ">&#8220;</span>Ik besloot eens een lange reis te paard te doen door dit onbekende land. Tot mijn groote verbazing vond ik geen zandwoestijn,
+zooals ik verwachtte, maar een rijken grond, geschikt voor allerlei cultures. De aarde is niet zoo donker van kleur als die
+dichtbij den Nijl, maar het is duidelijk, dat ze ten tijde van de Romeinen een talrijke bevolking heeft gevoed.
+
+</p>
+<p><span id="d0e325" class="corr" title="Bron: ">&#8220;</span>Wij hebben er ru&iuml;nen van steden en dorpen aangetroffen en boerenhoeven, die door Romeinen waren bewoond, en nu nog zijn er
+in die zoogenaamde woestijn genoeg steenen van al die ru&iuml;nen, om honderden dorpen te bouwen.&#8221;
+
+<a id="d0e328"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e328">297</a>]</span></p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-297.jpg" alt="Egyptische tuchtschool op den weg naar de Pyramiden." width="720" height="460"><p class="figureHead">Egyptische tuchtschool op den weg naar de Pyramiden.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Op een avond,&#8221; zoo ging de Khedive voort, &#8220;sloeg ik mijn tent op aan den grooten weg. Ik kon eerst niet slapen en bleef ook
+verder den geheelen nacht wakker, doordat onafgebroken karavanen voorbijtrokken van beladen kameelen.
+
+</p>
+<p><span id="d0e337" class="corr" title="Bron: ">&#8220;</span>En terwijl ik in de lange uren de langzame, zware passen van den kameelenoptocht hoorde en het gefluit van de geleiders, dacht
+ik aan de uren, dagen, weken, maanden, die door die Bedoe&iuml;enen op de wegen worden zoekgebracht, en ik zeide tot mijzelven:
+&#8216;Maar als er dan zooveel zijn, zou men best een spoorweg voor hen kunnen aanleggen; dat zal een uitmuntende zaak wezen voor
+hen en waarschijnlijk ook voor de aanleggers.&#8217;
+
+</p>
+<p><span id="d0e341" class="corr" title="Bron: ">&#8220;</span>En later toen ik naar den kant van Tripolitani&euml; de rijke oasen zag, waarvan de voortbrengselen niet konden worden vervoerd;
+de dieren, die niet konden worden verkocht en die gevoed werden met vijgen en dadels, waarmee men niet wist, wat aan te vangen,
+was spoedig mijn besluit genomen; ik zette mij terstond aan het werk en begon met den aanleg van dien spoorweg.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En is Uwe Hoogheid tevreden over den uitslag?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Tevreden? Maar ik ben er verrukt van. Ik heb nog slechts een honderdtal kilometer aangelegd; welnu, wat de koopmansgoederen
+aangaat, hebben wij in het eerste jaar een millioen kilogrammen vervoerd; dit jaar (1905) zullen we boven de zes millioen
+komen. Ik was begonnen, een lijn met smal spoor te bouwen, maar dat was een vergissing, en ik stel er thans een lijn met gewone
+spoorbreedte voor in de plaats. Naarmate we vorderen en de oasen naderen, zal de handel steeds levendiger worden. Onlangs
+heb ik een drukke markt bijgewoond in het dorp, dat eindpunt was van den spoorweg. Nu, daar waren karavanen gekomen uit Tripolis,
+en om u een denkbeeld te geven van de belangrijkheid van de markt, wil ik u enkel zeggen, dat er 22 000 schapen waren!
+
+</p>
+<p><span id="d0e349" class="corr" title="Bron: ">&#8220;</span>De samenkomst was bij uitstek schilderachtig, want men zag er Bedoe&iuml;enen in den allerprimitiefsten staat. Veel van de overeenkomsten,
+die werden gesloten waren gewone ruilhandel, daar deze menschen zeer weinig geld hadden. Men kon er nog een paard koopen voor
+50 francs. Mijn bedoeling is, de bevolking aan te moedigen, om in de dorpen, waar de trein passeert, op vaste dagen week-
+en jaarmarkten te openen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En tot hoever denkt Uwe Hoogheid den spoorweg voort te zetten?&#8221;
+
+</p>
+<p>Toen antwoordde mij de khedive met een opgewonden, van hoop en energie stralend gezicht:
+
+</p>
+<p>&#8220;Tot waar toe? Maar mettertijd natuurlijk tot aan de grens van Tripolitani&euml;, en ik hoop wel, dat er dan in Tripolis menschen
+zullen zijn, die zich verstandig genoeg toonen en genoeg ondernemingsgeest hebben, om een spoorlijn aan te leggen, die zich
+aansluit bij de mijne. Denk eens aan, dat men dan in Egypte zal kunnen komen na een overtocht van twaalf uren van Messina
+naar Tripolis in plaats van de drie dagen, die men nu noodig heeft om van Brindisi naar Alexandri&euml; te komen, of van de vijf
+dagen van Marseille naar diezelfde haven. Een luxetrein zou hen van Tripolis naar Ka&iuml;ro vervoeren. Die dienst zou twee of
+drie keeren per week kunnen <a id="d0e358"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e358">298</a>]</span>loopen en ook wel dagelijks in het drukke seizoen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Over spoorwegen sprekend, werd de khedive ertoe gebracht, ons een anecdote te vertellen in zake de reis van zijn zuster, de
+prinses Hadidja Hanoem, die met haar man prins Abbas de tentoonstelling te Saint Louis had bezocht het vorig jaar.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb altijd zelf,&#8221; zei de vorst, &#8220;den grootsten lust gehad, naar de Vereenigde Staten te gaan en ik zou nooit vermoed hebben,
+dat de prinses, mijn zuster, er nog eerder zou komen dan ikzelf. Zij heeft mij een prachtige collectie photografie&euml;n meegebracht,
+waarvan verscheiden in buitengewone omstandigheden zijn genomen. De prinses had het ongeluk, een spoorwegramp mee te maken,
+en in plaats van het hoofd te verliezen, zooals bijna allen, die met haar te zamen waren, photografeerde ze het tooneel! En
+even koelbloedig was zij, toen ze aan boord was van een petroleumboot, die in brand vloog!&#8221;
+
+</p>
+<p>Dat is heusch interessant. De kalmte en de tegenwoordigheid van de egyptische prinses zijn kenschetsend voor het land, waar
+zooveel vrije en sterke vrouwen wonen.
+
+</p>
+<p>Niet alleen naar de grens van Tripolitani&euml; richt zich de jonge en sterke energie van den khedive. In het hartje van Ka&iuml;ro
+wil hij aan zijn onderdanen voordoen, hoe ze moeten bouwen.
+
+</p>
+<p>Ik heb er al op gewezen, dat hier overal een bouwwoede de wereld schijnt te hebben aangegrepen. Aan alle kanten verrijzen
+nieuwe gebouwen, maar daar de eigenaars zooveel mogelijk geld willen verdienen, wordt er slecht gebouwd en goedkoop, wat,
+daar er hooge huren worden betaald, groote winsten oplevert van 12 tot 15 procent. Maar hoe lang zullen die slechte huizen
+duren?
+
+</p>
+<p>Nu heeft Zijne Hoogheid besloten, een zoo goed als geheel nieuwe wijk te doen verrijzen, maar niet van kartonnen huizen. De
+woningen, of eigenlijk de groote woningpaleizen, die thans op haar gronden worden opgetrokken, zullen de eerste echt moderne
+huizen in Ka&iuml;ro zijn, soliede en voorzien van alle moderne gemakken, lift, bad, telefoon enz. Maar zij zullen slechts 6 of
+8 procent opbrengen, echter met de kans, dat ze dien interest langen tijd achtereen zullen opleveren, lang nog nadat de slechte
+krotten zullen zijn ingestort met hun 15 procent.
+
+</p>
+<p>Korten tijd na mijn terugkeer uit Soedan had ik een audi&euml;ntie bij den khedive in Abdine, het paleis in Ka&iuml;ro, en zijn Hoogheid
+had de vriendelijkheid, mij uit te noodigen, een namiddag met haar in het Koebbehpaleis door te brengen.
+
+</p>
+<p>Per rijtuig begaf ik mij erheen na een heerlijk ritje van ongeveer een uur, en nauwelijks had ik de treden van de marmeren
+stoep achter mij, of ik zag Zijn Hoogheid mij te gemoet komen zonder eenige plechtigheid, met uitgestoken hand, terwijl hij
+de andere in het zakje van zijn blauw flanellen vest hield.
+
+</p>
+<p>&#8220;Blij, u weer te zien in mijn echt home!&#8221;
+
+</p>
+<p>En mij medenemend naar den salon, waar we op een groote sofa plaats namen, voegde Z.H. erbij: &#8220;Want zooals u weet, woon ik
+hier, niet in Ka&iuml;ro. Het Abdinepaleis dient alleen voor offici&euml;ele recepties; daar heb ik nooit gelogeerd. Zelfs na mijn groot
+jaarlijksch bal kom ik midden in den nacht altijd hier terug. Ik houd veel van buiten, en hier vind op een paar pas afstands
+van de stad en de ministeries rust en kalmte, zonder &eacute;tiquette en offici&euml;ele pose. Hier leid ik het leven van een landedelman.<span id="d0e380" class="corr" title="Bron: ">&#8221;</span>
+
+</p>
+<p>Op een tafel onder zijn bereik lag een groot plan van de bezitting, en daarop werd mij de toer aangewezen, die wij gingen
+maken. In een zeer wijden kring behooren alle gronden aan den khedive, die op eenigen afstand, aan de oevers van het Isma&iuml;liakanaal
+een andere prachtige bezitting heeft. Het was zijn droom geweest, die met het domein van Koebbeh samen te voegen; maar de
+waarde der terreinen is zoo toegenomen, en dat wel zoo ongeloofelijk snel, dat het onmogelijk is geworden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Die gronden,&#8221; legde Z. H. uit, &#8220;zijn de beste van Egypte. Ik heb de mijne gekocht eenige jaren geleden voor 759 francs de
+feddan; tegenwoordig kan ik geen feddan krijgen van de aangrenzende onder 5000 francs. Een feddan is ongeveer 4000 vierkante
+meters.
+
+</p>
+<p>&#8220;U heeft zeker wel opgemerkt,&#8221; vervolgde de khedive, &#8220;dat er in Egypte noch oude paleizen, noch burchten en kasteelen zijn,
+met uitzondering altijd van het offici&euml;ele Abdinepaleis in Ka&iuml;ro, en ik zou u niet kunnen spreken over de woningen van mijn
+voorvaderen. Inderdaad wilde het gebruik, dat de paleizen, gedurende hun leven door mijn voorvaderen bewoond, altijd buiten
+gelegen, na hun dood werden verwoest. Deze bezitting is de eenige, die bewoond is geweest sinds den tijd van Ibrahim pacha,
+maar het was maar een klein huis. Ik heb het groote paleis laten oprichten, dat ge hier thans ziet en alle bijgebouwen, die
+ik u ga toonen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Van boven van de stoep af zag ik den tuin onderstboven gehaald, met groote gaten, hoopen steenen en een honderdtal mannen
+bezig met houweelen en spaden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik laat mijn geheelen tuin omwerken,&#8221; legde de khedive uit, &#8220;en ik heb daartoe een groot meester in de tuinkunst laten overkomen,
+den heer Andr&eacute; uit Parijs, die reeds als zoodanig groote bekendheid heeft verkregen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Beneden aan de trap wachtte ons een bekoorlijk mandenwagentje, overdekt door een grooten parasol, en bespannen met twee verrukkelijke
+pony&#8217;s. Zijne Hoogheid greep de teugels en ik nam naast haar plaats, en, vergezeld door een enkelen groom, die achterop zat,
+reden we weg in vluggen draf.
+
+</p>
+<p>Wij volgden een lange, schaduwrijke laan van oude boomen, aan welker eind een kleine moskee lag, welker witte minaret sierlijk
+tegen den blauwen hemel afstak. Wij traden een mooien tuin binnen, en zagen daar middenin een allerliefst huis met een vroolijk
+en vriendelijk voorkomen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik breng u,&#8221; zei de vorst, &#8220;naar de bijzondere school, die ik heb gesticht en waar ik gratis een tweehonderdtal kinderen
+laat opvoeden. De leertijd duurt vijf jaren, en als ze de school verlaten, verzeker ik hun dadelijk een positie bij het een
+of andere van mijn eigendommen. In een paar woorden ik vorm hier de beambten en dienaren, die ik noodig heb.&#8221;
+
+</p>
+<p>Nooit heb ik een school gezien, die zoo frisch en luchtig was ingericht, en zoo vroolijk en zonnig was gelegen. Het was eenvoudig
+verrukkelijk. De licht <a id="d0e401"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e401">299</a>]</span>geschilderde wanden waren bedekt met schilderijen en teekeningen, en lucht en licht drongen binnen door verbazend groote open
+vensters. In de eerste en de tweede klasse dragen de kinderen, allen met de fez op het hoofd, witte, egyptische kleederen,
+terwijl in de drie andere klassen de reeds veel grooter scholieren uniformen hadden van wit linnen met vergulde knoopen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-299.jpg" alt="De khedive Abbas-Hilmi." width="494" height="720"><p class="figureHead">De khedive Abbas-Hilmi.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Alles zag er zoo smakelijk en netjes uit, dat men die jongens zou gaan benijden. Ze zien er trouwens ook recht tevreden en
+intelligent uit.
+
+</p>
+<p>Het leerplan is er speciaal op ingericht, goede landbouwers te vormen en opzichters. Er wordt natuurlijk lezen, schrijven
+en rekenen geleerd, dan gezondheidsleer van mensch en dier, landmeten en dergelijke vakken.
+
+</p>
+<p>Het interessante ondernemen strekt Zijn Hoogheid tot eer en is ook een glorie voor de leeraars, die er blijkbaar op gesteld
+zijn, het khediviale werk te doen slagen.
+
+</p>
+<p>Toen we weer in het rijtuigje zaten, bezochten we achtereenvolgens de groote d&eacute;pots voor den katoenoogst en de havenschuren,
+de archieven der bezitting, den brandweerpost en eindelijk in ponygalop de groote paardenstoeterijen, waar een tallooze menigte
+paarden worden opgevoed, waaronder ik prachtige, jonge dieren van zuiver arabisch bloed zag.
+
+</p>
+<p>Verderop liepen in de groene velden veel mooie, <a id="d0e418"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e418">300</a>]</span>zwitsersche koeien en beesten van Jersey evenals ghamoesahs, inlandsche runderen, die men hier haast niet zou herkennen, als
+men zich de magere, stumperige ghamoesahs herinnert van arme boeren.
+
+</p>
+<p>Toen wij de Koebbehbezitting verlieten, ging een gendarme te paard voor ons uit, en zoo reden we vlug door het land, dat ons
+scheidde van het tweede domein.
+
+</p>
+<p>In de dorpen, die we doorgingen, liepen de bewoners uit, om hun souverein te groeten met dien sierlijken groet, die bestaat
+uit een buiging, met de hand op het hart.
+
+</p>
+<p>Wij kwamen ten laatste bij een groot, hoog gelegen terrein, waar een reusachtige steenfabriek lag, en Zijn Hoogheid verklaarde
+mij: &#8220;Dit terrein is zoo hoog, dat het onmogelijk was, er eenig irrigatiewerk tot stand te brengen, en het was altijd beschouwd
+als tot niets nut. Toen ik echter had ontdekt, dat de grond uitstekend geschikt is voor het maken van steenen, heb ik de terreinen
+gekocht en ik laat ze nu afgraven tot op het niveau der omliggende gronden, door van de overtollige aarde gebruik te laten
+maken voor het bakken van steenen, die wij veel meer opbrengen dan de kosten van terrein en arbeid te zamen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Wij reden langs keurig onderhouden velden, katoenaanplantingen, waarbij de khedive mij uitvoerig de cultuur uitlegde, en kwamen
+zoo bij het kanaal van Isma&iuml;lia, waar Z. H. een groote stoompomp heeft laten zetten, die overdag naar de domeingronden water
+voert en electriciteit bij nacht.
+
+</p>
+<p>En eindelijk na een bezoek te hebben gebracht aan de dorpjes, gebouwd voor zijn boeren, stonden we op den terugweg stil bij
+den tuin, waar een reuzenboom, uitgeput van ouderdom, zijn takken uitspreidt, waarvan vele dood waren. Dat was de Boom der
+Heilige Maagd, een boom, waaronder, naar de overlevering wil, de Heilige familie moet hebben uitgerust.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-300.jpg" alt="Binnenhof van een Arabisch huis." width="557" height="720"><p class="figureHead">Binnenhof van een Arabisch huis.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>In het paleis teruggekeerd, werd ons ijs voorgezet, dat Z.H. verkiest boven thee, en nog een uur bleef ik onder de bekoring
+van het gesprek van den vorst. Hij deed mij verhalen, waarin historische herinneringen werden opgehaald, en ik moest zijn
+fijnen geest bewonderen en de ruime, liberale opvattingen van dezen oosterschen vorst.
+
+</p>
+<p>Eenigen tijd later noodigde Z. H. mij uit, met haar een zeer belangwekkend uitstapje te doen. Om negen uur in den morgen vertrokken
+we van het paleis te Koebbeh en reden naar het kanaal van Isma&iuml;lia, waar een der stoomjachten van Z. H. ons afwachtte. Wij
+begaven ons op dek, en de khedive nam het commando op zich.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dit kanaal,&#8221; merkte de vorst op, &#8220;gaat van Ka&iuml;ro naar Isma&iuml;lia, waarheen het het zoete water van den Nijl brengt. Als zooveel
+andere groote en belangrijke werken, heeft het zijn ontstaan te danken aan het initiatief van fransche ingenieurs. Die hadden
+zelfs gedacht, dat men, door het dieper en breeder te maken, Ka&iuml;ro kon verheffen tot den rang van zeehaven, O, wat zijn er
+in dit land veel dingen, die wij aan den ondernemingsgeest en de werkkracht van Franschen te danken hebben! Ik berekende onlangs,
+dat de materi&euml;ele belangen van Frankrijk in Egypte meer dan drie milliarden vertegenwoordigen... En het land heeft dat alles
+in den steek gelaten voor Marokko, waar het geen belangen heeft!&#8221;
+
+</p>
+<p>Terwijl hij sprak, keek ik den zoo eenvoudigen en zoo weinig oosterschen vorst aan, die, gekleed in een engelsch costuum,
+met gele schoenen, zonder eenige kostbaarheid, zonder decoraties er geheel uitzag als een volmaakte gentleman, tevens op dit
+oogenblik een volleerd jachtbestuurder.
+
+</p>
+<p>Wij voeren voorbij de gevangenissen van Aboe Zabad, het grootste bagno van Egypte, waar vele honderden dwangarbeiders, nauwlettend
+bewaakt door soldaten, beziggehouden worden met steenen kloppen. Inderdaad zijn er onder het woestijnzand steengroeven, <a id="d0e445"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e445">301</a>]</span>waarvan de opbrengst in Ka&iuml;ro en elders wordt verkocht.
+
+</p>
+<p>De dwangarbeiders waren bij de nadering van het khediviale jacht in een rij langs het kanaal opgesteld, met afgewend gelaat,
+want die ongelukkigen hebben het recht niet, den souverein te zien voorbijgaan. Alleen de bewakers maken front en brengen
+den militairen groet.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-301.jpg" alt="Een sabelfabriek." width="512" height="720"><p class="figureHead">Een sabelfabriek.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Toen we het bagno voorbij waren, gaf de khedive het bevel weer over aan den kapitein en deed mij naast zich neerzitten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ga,&#8221; zei hij, &#8220;u de geschiedenis verhalen van het domein, dat we zullen bezoeken. Eenige jaren geleden, toen ik over dit
+kanaal reisde, merkte ik, zooals u ook kunt doen, op, dat links de gronden, die door het water van den Nijl goed besproeid
+worden en er sinds jaren door gedrenkt zijn, goed bebouwd en rijk zijn. Zie maar, hebt u ooit een prachtiger en vruchtbaarder
+grond gezien? Er zijn veel dorpen met een welvarende bevolking. Rechts daarentegen waren er niet anders dan stinkende moerassen,
+kuilen en hoogten en modderpoelen over een breedte, afwisselend tusschen 2 en 3 kilometer, en daarna volgde tot in het oneindige
+de woestijn met haar bergen en dalen. Plotseling kwam er een gedachte bij mij op. U weet, dat het voldoende is, het Nijlwater
+bij het zand der woestijn te brengen, om er vruchtbaren grond van te maken?
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik dacht dus, dat als men die moerassen opvulde en nivelleerde, door ze met zand gelijk te maken, en daarbij de noodige irrigatiewerken
+aan te leggen, men ten slotte uitstekende gronden moest verkrijgen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Alleen de &eacute;tiquette weerhield al degenen, die ik erover sprak, ervan, mij in mijn gezicht uit te lachen en voor dwaas te
+verklaren; maar men verheelde mij niet, dat mijn plan onuitvoerbaar was. Ondanks al die beweringen zette ik mij aan het werk;
+ik kocht groote terreinen en deed een beroep op de bevolking aan de andere zijde van het kanaal. Honderden ossen en ezels
+werden gebruikt, om zand aan te dragen, en ten slotte, waarde vriend, is de onderneming een reusachtig succes geweest, dat
+mijn verwachtingen tot hier toe overtreft. Ik heb er nu een domein van 2500 feddans. Alle werkzaamheden inbegrepen, heeft
+de feddan mij 425 francs gekost. Welnu, pas is een stuk grond klaar, of de bewoners aan de overzij van het kanaal vechten
+erom, wie het huren zal, en ik verhuur de gronden voor 140 francs de feddan, waardoor ik 30 percent van mijn geld maak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Of ik tevreden ben? Zeker, ben ik dat; maar u kunt mij gelooven, dat mijn voldoening minder voortspruit uit het financi&euml;ele
+succes dan uit de vreugde, die ik ondervind, als ik zie, dat doode gronden tot leven worden gewekt en dat schoone oogsten
+hun groen vertoonen of hun gouden halmen op plaatsen, waar gisteren slechts dor zand en ellendige moerassen te vinden waren.
+Zie toch eens, en bedenk, dat er hier vroeger niets waren dan modderpoelen en moerassen!&#8221;
+
+</p>
+<p>En inderdaad zoo ver het oog kon reiken, tot aan het begin van de groote woestijn, was het kanaal rechts van ons omzoomd door
+bewonderenswaardig bebouwde velden, die alle bewijzen geven van uitstekend vruchtbaar te wezen.
+
+</p>
+<p>&#8220;En denk eens aan, dat we al het eerste jaar oogsten van den grond, die pas nog zand was en dat wel zonder van mest gebruik
+te maken. Het Nijlwater en de zon van Egypte bewerken dat wonder.&#8221;
+
+</p>
+<p>Tegen den middag kwamen we op die plek van de domeinen, waar de khedive bezig is, ruime stallen te laten bouwen en een groote
+woning voor zijn rentmeester en de beambten, een huis, waar hij ook voor zichzelf een geschikt pied &agrave; terre heeft.
+
+</p>
+<p>Daar het huis nog niet gereed was, had Z. H., <a id="d0e472"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e472">302</a>]</span>die hier elke week komt, er een dahabieh, een der mooiste Nijlbooten, die ik ooit heb gezien met groote slaapkamer, badkamer,
+salon, eetzaal en alle geriefelijkheden.
+
+</p>
+<p>Op die dahabieh ontbeten wij te zamen, en Z. H., die een fameus eter is, deed aan het eenvoudige, maar uitstekende maal alle
+eer aan, waarbij ik hem trouw gezelschap hield, want de lange tocht had mij eetlust gegeven.
+
+</p>
+<p>De vorst drinkt geen spiritualia, rookt niet en speelt niet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar u moet niet denken,&#8221; zei hij, terwijl ik alleen wijn en likeur gebruikte en zijn uitstekende sigaren rookte, &#8220;dat ik
+als deugdzame poseer. Wijn bekomt mij niet goed en tabak ook niet, en de bekoring van het hazardspel heb ik nooit kunnen begrijpen.
+Ik heb uren te Ostende naar spelers staan kijken, heb hen duizenden en duizenden zien winnen en verliezen, en niets ter wereld
+zou mij hebben kunnen doen besluiten, met hen mee te doen... Bij mij is dat een instinctieve afkeer van het spel... Er steekt
+in het geheel geen verdienste in.&#8221;
+
+</p>
+<p>Na ons maal aan boord van de dahabieh bereikten we te paard en in een gietenden regen het station Enchas, waar de speciale
+trein van Z. H. ons wachtte en ons naar Ka&iuml;ro terugbracht.
+
+</p>
+<p>Ik heb al verteld van de spoorlijn, die Abbas Hilmi laat aanleggen op eigen kosten tusschen Alexandri&euml; en Tripolis.
+
+</p>
+<p>Wetend, hoezeer die quaestie mij interesseerde, wilde de vorst mij v&oacute;&oacute;r mijn vertrek uit Egypte het genoegen doen, mij mee
+te nemen op een inspectiereisje naar die werken.
+
+</p>
+<p>Bij die gelegenheid ontving de khedive mij in het paleis te Montazah, nog v&oacute;&oacute;r negen uur &#8217;s morgens.
+
+</p>
+<p>Van alle khediviale paleizen is dat van Montazah het minst bekend. Ik mag wel zeggen, dat met uitzondering van de intieme
+kennissen, enkele raadslieden en enkele weinige personen, niemand dat huis kent, dat als zeer particuliere woning van den
+khedive staat aangeschreven. Offici&euml;ele ontvangsten hebben er niet plaats en het publiek wordt er niet toegelaten.
+
+</p>
+<p>Flauwtjes weet men, dat een paar jaren geleden de plek van deze bezitting nog met zandduinen was bedekt, en dat Abbas Hilmi
+haar met zijn gewone energie herschapen heeft in een nestje van groen.
+
+</p>
+<p>Mijn trein stond stil bij het eigen stationnetje van Montazah en ik vond er een mij door Z. H. gezonden rijtuig.
+
+</p>
+<p>De toegang tot het domein is afgesloten door reuzenpoorten, die een vesting verbeelden; maar daarachter zijn mooie lanen en
+prachtige bloem- en grasperken, aan welker einde men in de verte boven boombouquetten uit twee witte paleisjes aan zee ontwaart,
+waartusschen op het blauw der heerlijke zee onder den azuren hemel bootjes drijven met lichte, witte zeilen.
+
+</p>
+<p>Op het ruime terras van het paleis wachtte mij de khedive en voerde mij in zijn werkkabinet, een vroolijk zonnig vertrek,
+waar alles op de liefhebberijen van den vorst wees.
+
+</p>
+<p>De muren hingen vol platte gronden en kaarten van de domeinen, en de tafels waren bedekt met rapporten en adviezen. Achter
+het bureau hing een groote photografie van een locomotief, &#8220;een van de <span lang="fr">Compagnie du Nord</span>&#8221;, zei Z. H., <span id="d0e503" class="corr" title="Bron: ">&#8220;</span>die mij tusschen Parijs en Calais 180 kilometer in het uur heeft laten afleggen!&#8221;
+
+</p>
+<p>Enkele minuten later stapten we in een rijtuigje met twee pony&#8217;s, oude dieren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dit zijn mijn eerste paarden,&#8221; zei de khedive, &#8220;die, welke mij gegeven werden, toen ik nog een kleine jongen was en waarop
+ik de kunst van mennen moest leeren. Zou u gelooven, dat die dieren al 25 jaar oud zijn? Zij leven hier gelukkig en rustig;
+ze hebben hun pensioen. Ik gebruik ze alleen voor kleine ritjes; maar u zult eens zien, hoe flink ze nog zijn en hoe ze hun
+best doen, als de weg stijgt.&#8221;
+
+</p>
+<p>Wij reden langs mooie, breede wegen, met boomen beplant, en daarna langs een steenen kade, die om de baai van Montazah liep
+en een uitstekende natuurlijke haven omzoomde, en Z. H. vervolgde:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb eene home willen hebben voor het voorjaar en den herfst, en ik ben op kleine schaal begonnen met den aankoop van eenige
+zandduinen. Ik voerde er het Nijlwater heen, en dadelijk werd het zand tot vruchtbare aarde, en boomen en bloemen ontsproten.
+Toen vergrootte ik de bezitting, en langzamerhand ontstond dit landbouwbedrijf, waartoe nu bijna 4000 feddans behooren.
+
+</p>
+<p><span id="d0e515" class="corr" title="Bron: ">&#8220;</span>Ik had eerst slechts een klein paleisje gebouwd voor mijn persoonlijk gebruik. Later heb ik voor mijn gezin dit tweede paleisje
+laten zetten in een waar nestje van groen. De kinderen zijn heel gelukkig hier en genieten z&oacute;&oacute; van de groote vrijheid, dat
+het een genoegen is, ze erheen te brengen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Rondom het paleis staan allerlei paviljoens; men vindt er grotten, allerlei wilde en gekweekte bloemen en in een kleine, beschutte
+baai hebben de vorstelijke kinderen hun zeebad.
+
+</p>
+<p>Iets verder van huis ziet men groote hoenderhoven en moderne konijnenhokken op rotsachtigen bodem, waar de konijnen niet kunnen
+graven, om zich in onderaardsche holen te verbergen; dan een reuzenduiventil met duizenden vogels, terwijl men bovenop dat
+vogelhuis een prachtig uitzicht heeft over het geheele domein en de kust der Middellandsche Zee tot Alexandri&euml;.
+
+</p>
+<p>Door velden, waar groote papavers in het koren bloeiden, bracht de weg ons naar dennenaanplantingen, dan naar een parkje,
+waar vijftien duizend moerbeiboomen waren geplant, waarvan de bladeren tot voedsel moesten dienen voor de massa&#8217;s zijdewormen,
+en daarna naar de hoeven, de stallen en het fabrieksgebouw, waar twee enorme dynamo&#8217;s electrische verlichting leverden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zal u ook eens laten zien,&#8221; zei Abbas Hilmi, &#8220;waar die beweegkracht buitendien voor gebruikt wordt. Laat ons hier binnengaan,
+waar ik een groote houtzagerij en meubelmakerij heb laten inrichten, die erdoor van beweegkracht wordt voorzien. Wij vervaardigen
+hier de deuren en vensters en het houtwerk voor de woningen van al mijn domeinen en dorpen, alsook het fijnere arabische snijwerk
+voor mijn paleizen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Daar zag ik een volkomen moderne zagerij, waar <a id="d0e528"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e528">303</a>]</span>een menigte arbeiders in opgewekte stemming aan het werk waren en even ophielden, om ons te groeten.
+
+</p>
+<p>Z. H. maakte met ieder een praatje, keek naar hun werk, sprak zijn oordeel uit en gaf aanmoedigende wenken. Velen van die
+arbeiders waren meer dan tien jaren in zijn dienst, als ze hun plicht doen, houdt de khedive hen lang, en doet veel voor hen;
+maar ze moeten dan ook inderdaad hun beste werk leveren. Ze waren allen goed gekleed en toen ik een opmerking daarover maakte,
+zei de khedive, dat er veel Alexandrijnen bij waren, en dat die altijd zeer op nette kleeding gesteld waren.
+
+</p>
+<p>In een klein paviljoen waren de telegraaf- en telefoondiensten gevestigd, particuliere ondernemingen van den khedive, die
+daardoor onafhankelijk is van de Engelschen. Hij kan nu telegrafeeren naar geheel Europa zonder van de engelsche kabels gebruik
+te maken. Dat resultaat is op zeer eenvoudige manier verkregen, namelijk door Montazah met een bijzonderen draad te verbinden
+met de ottomaansche telegraaf, die door Klein Azi&euml; naar Konstantinopel gaat. Daar Montazah telefonisch verbonden is met alle
+khediviale paleizen, is Z. H. volkomen onafhankelijk in het zenden van berichten.
+
+</p>
+<p>Door een laan van bloeiende oranjeboomen en langs reeksen van perziken en abrikozen kwamen wij in het paleis terug, om te
+dejeuneeren. In de groote eetzaal was de reuzentafel ledig, en aan een klein tafeltje in een vensternis was voor ons beiden
+gedekt.
+
+</p>
+<p>Het was een allersmakelijkst d&eacute;je&ucirc;ner en ik had daarbij gelegenheid, met Z. H. over godsdienst te spreken. De khedive is zeer
+godsdienstig; en al eerbiedigt hij de vreemde godsdiensten, die zich in Egypte hebben gevestigd; hij duldt nooit inmenging
+in de zaken van het geloof, waar hij in Egypte het geestelijk hoofd van is. Dat weten de Engelschen wel, en zij spreken het
+bij iedere gelegenheid luide uit, dat ze niet voornemens zijn zich ermee te bemoeien.
+
+</p>
+<p>&#8220;In die aangelegenheid ga ik alleen met mijn geweten te rade,&#8221; sprak de khedive; &#8220;men zou mij eerder het hoofd moeten afslaan
+dan mij te bewegen afstand te doen van de rechten en plichten, die ik heilig acht. En daarin staat het geheele volk aan mijn
+zijde; het zou niet den geringsten aanslag op zijn geloof dulden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Er is gezegd, dat Uw Eerwaarde ervan droomde, met behulp van Engeland den sultan te vervangen als hoofd der muzelmansche
+wereld, u van Mekka meester te maken en u tot sultan te doen uitroepen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is een dwaasheid, een zotheid en een kwaadaardigheid,&#8221; antwoordde Z. H. en haalde de schouders op; &#8220;ze is in de wereld
+gebracht door menschen, die mij willen benadeelen bij den sultan.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar laat ons dan de quaestie omkeeren. Gelooft u niet, dat Engeland zou hebben kunnen hopen, zich van Uwe Hoogheid te bedienen
+en van de Mohammedanen in Egypte en Indi&euml;, om den duitschen invloed in Konstantinopel tegen te gaan?&#8221;
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatRight" style="width: 267px"><img border="0" src="images/p1908-303.jpg" alt="Waterverkooper." width="267" height="445"><p class="figureHead">Waterverkooper.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Gedachten zijn tolvrij. De Engelschen kunnen zoo iets hebben gedacht, maar ik twijfel eraan. Zij moeten weten, dat ik er
+mij nooit toe zou leenen, de hand te steken in een zaak, waardoor een christelijke natie invloed kreeg op het lot van den
+Islam. En dan zie ik ook niet in, wat Engeland erbij zou winnen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Onmiddellijk na het ontbijt gingen we naar het station, waar we den trein gereed vonden staan, die altijd wordt gebruikt voor
+de uitstapjes op de lijn van Marioet. Hij bestaat uit een sierlijk blinkende locomotief, verbonden met een klein glazen salonnetje,
+van waaruit de khedive zelf den trein bestuurt. Aan den trein bevinden zich nog een salonwagen en een gewone waggon voor de
+bedienden, die onze <span lang="en">five o&#8217;clock tea</span> of liever ons ijs bij zich hadden.
+
+</p>
+<p>Vlug reden wij door de velden, die Montazah scheiden van Alexandri&euml; en de voorsteden van die stad, om zoo te komen bij het
+eindpunt van de staatsspoorwegen, welker station en andere gebouwen ook door Z. H. worden gebruikt. Hier begon nu de particuliere
+lijn, die al een honderdtal kilometer lang is, niet door een zandwoestijn gaande, maar door bebouwd land, waarvan weer een
+groot gedeelte aan den khedive toebehoort.
+
+</p>
+<p>Dit is het land der Bedoe&iuml;enen en die vrije en moedige mannen zijn den spoorweg volstrekt niet vijandig gezind, maar werken
+aan den spoorweg en aan het plaatsen van de telefoon, waarvan reeds tweehonderd kilometer toen gereed waren.
+
+</p>
+<p>Het was een drukte van belang, en de treinen die ons tegenkwamen en die reizigers, vee en goederen vervoerden, waren boordevol.
+Aardige dorpjes, gebouwd door Z. H., vervangen hier en daar de armoedige tenten der Bedoe&iuml;enen, en het is onbetwistbaar, dat
+de bewoners van die verloren en vergeten streken er dankbaar voor zijn, dat de khedive hen is komen oproepen tot een nieuw
+leven. Indien ze al in het begin even verschrikt zijn geweest, thans hebben ze vertrouwen gekregen en wachten met ongeduld
+op de inwijding der geheele lijn, die hun het zal mogelijk maken, een winstgevenden handel te drijven tusschen het rijke Tripolitani&euml;
+en de markten van Alexandri&euml; en Ka&iuml;ro.
+
+</p>
+<p>Wij toefden aan het tegenwoordige eindpunt onder de veranda van een klein huis, eenvoudig als een soldatentent, dat de khedive
+soms bezoekt, om toezicht op het werk te houden en zagen de woestijnbewoners aan den arbeid onder leiding van de officieren
+van Z. H. Toen we weer in den salonwagen zaten, verklaarde de khedive mij, hoe deze lijn uitsluitend met economische bedoeling
+was aangelegd en niets met de politiek had uit te staan. Maar de menschen, die nu de beteekenis uit handelsoogpunt <a id="d0e566"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e566">304</a>]</span>inzien, en er jaloersch op zijn, zouden er wel moeilijkheden voor in den weg willen leggen, door in sommige kringen de meening
+te verspreiden, dat de khedive politieke bedoelingen heeft. De beide mogendheden echter, die het meest ge&iuml;nteresseerd zijn
+bij Tripolitani&euml;, Turkije en Itali&euml;, weten uitstekend, dat de lijn van Marioet geen bedreiging is en dat niet zou kunnen zijn...
+Zij is en zal blijven een d&eacute;bouch&eacute; voor de producten, die het schoone land in zulk een overvloed voortbrengt.
+
+</p>
+<p>Uit al, wat ik van den egyptischen vorst heb gezien, blijkt, dat hij een hoogstaand mensch is, die op een leeftijd, waarop
+veel vorsten slechts aan hun genoegen denken, zonder ophouden bezig is, om de hulpbronnen van zijn land te vermeerderen en
+daarbij tevens zijn eigen fortuin te vergrooten. Hij geeft aan zijn volk het mooie voorbeeld van werkzaamheid en wijst aan
+zijn onderdanen den weg tot welvaart en rijkdom, dien zij zullen hebben te volgen, om vooruit te gaan. En zoo maakt de khedive
+door zijn karakter en zijn gedrag, als het ware, de dwaasheden goed, waaraan zijn grootvader Isma&euml;l zich schuldig maakte en
+ook de zwakheden van zijn vader Tewfik. Egypte bezit thans een souverein, waar het trotsch op kan wezen.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Den Nijl opvaren! Die drie woorden hebben in alle talen en sedert het begin der wereld de ideale reis aangeduid, de mooiste,
+die men kan ondernemen. De Grieken en Romeinen droomden er al van honderden jaren geleden, en de Croesussen van dien tijd
+ondernamen wat toen een lange en dure reis was, om de ru&iuml;nen van Thebe en het eiland Elephantine te zien.
+
+</p>
+<p>De tijden zijn hierin niet veranderd, en men kan op geen prettiger manier den winter doorbrengen dan door langzaam den beroemden
+stroom op te varen aan boord van een dahabieh. Die booten, die men in Ka&iuml;ro gemakkelijk kan huren, hebben alle mogelijke comfort.
+Nog pas weinige jaren geleden waren alle dahabiehs zeilbooten en men voer zachtjes naar believen van den wind en hield ongeveer
+overal op. Tegenwoordig nu ieder min of meer haast heeft, maakt men stoomdahabiehs, even geriefelijk als de andere, en met
+het gemak, dat men altijd reizen kan en, hoe het weer ook moge zijn, weg kan komen van plaatsen, waar het iemand niet bevalt.
+
+</p>
+<p>Maar dahabiehs liggen niet binnen het bereik van alle beurzen; naar het aantal der personen, die te zamen reizen, kosten ze
+van tien tot vijftien duizend francs per maand, met alle kosten inbegrepen. Als men met z&#8217;n achten of tienen is, is het niet
+te veel; is men maar met twee, dan wordt het te duur en als men alleen is, hetgeen ook voorkomt, zelfs in Egypte, is het te
+duur en ook te eenzaam.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatLeft" style="width: 373px"><img border="0" src="images/p1908-304.jpg" alt="Gesluierde vrouw." width="373" height="487"><p class="figureHead">Gesluierde vrouw.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Gelukkig, dat de beroemde Cookdienst bestaat met zijn toeristenbooten tusschen Ka&iuml;ro, Luxor en Assoean. Er zijn expressbooten,
+die minder duur zijn en een kortere reis maken. De toeristenbooten zijn zeer populair en verdienen het te zijn, want het is
+werkelijk onmogelijk, zich grooter comfort voor te stellen. De Ramses, de Ramses III en de Ramses de Groote, die dezen dienst
+verzorgen, zijn prachtige stoombooten, in niets gelijkend op de paketbooten van de oceanen. Hun diepgang is zeer gering, nauwelijks
+een meter, geloof ik, en de geheele bouw ligt ver boven het water als een groot huis met drie verdiepingen. Buiten de slaapkamers,
+de eetzaal, de bibliotheek, de rookkamer, is er op het dek juist in het midden van het schip en over de geheele breedte een
+heerlijke ruimte, die een groote hall vormt. Tafels, leunstoelen, sofa&#8217;s, groene planten, mooie oostersche tapijten maken
+die hall tot het meest geliefde plekje voor de reizigers.
+
+</p>
+<p>Daar komt men samen na de maaltijden om er de koffie te gebruiken; de afternoon tea wordt er gepresenteerd; men babbelt er,
+speelt er kaart of doet er aan muziek, terwijl de oogen, als ze willen, de mooie oevers van den Nijl kunnen volgen. Als de
+avonden koel zijn, worden groote tentzeilen neergelaten rondom het geheele dek, en zoo verkrijgt men een reuzensalon, vroolijk
+verlicht door een menigte electrische lampen en waar gedanst kan worden. De tafel aan boord is overvloedig en uitstekend.
+
+</p>
+<p>Overal waar iets belangwekkends te zien is, houdt de boot stil, en ezels en gidsen, zoo noodig draagstoelen, wachten de reizigers,
+en dat alles is in de kosten van het plaatsbiljet inbegrepen. Sedert enkele jaren hebben de heeren Cook niet meer het monopolie
+van de Nijlbooten. De <span lang="en">Anglo-American Nile Co<span id="d0e591" class="corr" title="Bron: ">.</span></span> heeft een op den hunnen gelijkenden dienst en die ook niets te wenschen overlaat uit het oogpunt van comfort en inrichting.
+De prijzen zijn dezelfde en wisselen al naar gelang van de hut van 1000 tot 1500 francs voor een reis van drie weken.
+
+</p>
+<p>Het belangrijkste personnage aan boord is de drogman, die de tochten regelt en in verschillende talen alle gewenschte inlichtingen
+geeft. Laat mij u enkele aanteekeningen uit mijn notitieboekje geven, die een uittreksel zijn van wat hij te zeggen heeft
+en mijn eigen ervaring vertellen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/o1908-304.gif" alt="Ornament." width="306" height="17"></div><p>
+
+
+
+
+<a id="d0e603"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e603">321</a>]</span>
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-321.jpg" alt="Arabisch salon." width="720" height="490"><p class="figureHead">Arabisch salon.</p>
+</div><p>
+
+
+
+</p>
+<p>Aan boord van de Ramses,
+
+</p>
+<p>20 December 1904.
+
+
+</p>
+<p>Wat een we&ecirc;r! Is het mogelijk, dat wij in Egypte zijn? De lucht is zwart en het regent in stroomen. Trots de kapotjas ben
+ik doornat geworden tusschen het hotel en de aanlegplaats.
+
+</p>
+<p>Waarom zijn er geen gesloten rijtuigen in Ka&iuml;ro? Het is waar, dat de dagen van zeer slecht weer hier zeldzaam zijn; maar ze
+komen voor en van tijd tot tijd doet de winter zich eens gevoelen. (Men moet niet vergeten, dat de winter van 1904 op 1905
+zeer streng was en dat er sneeuw viel, zoowel in Algiers als in Tunis). Na prachtige dagen van zonneschijn gevoelt men het
+verschil dubbel, en men moet daarom niet naar Egypte gaan zonder warme winterkle&ecirc;ren. Het is een verfoeilijk klimaat voor
+borstlijders, ten minste Ka&iuml;ro is dat, omdat er teveel stof en vuil is. Iemand, die er lang gewoond heeft, zei mij, dat hij
+het een misdaad oordeelde, een borstlijder erheen te zenden. Dit jaar is er veel mist in Ka&iuml;ro. Men beweert, dat het klimaat
+verandert, dat de bevloeiingswerken en de in grooten getale aangeplante boomen den regen aantrekken en de vochtigheid, die
+eertijds onbekend waren. De Turken zeggen, dat het van de engelsche bezetting komt, die nevels en influenza heeft meegebracht.
+
+</p>
+<p>Bij de aanlegplaats word ik bestormd door een menigte Arabieren, die allen beweren, dat zij mijn bagage naar de boot hebben
+gebracht. Ik heb twaalf stuks, en ze zijn met hun veertigen! Ze zijn onverdragelijk. Ik zou trek hebben, hun stokslagen toe
+te dienen.
+
+</p>
+<p>Met al de vlaggen doorweekt en slap, heeft de Ramses zich droevig op weg begeven en we laten Ka&iuml;ro achter, gehuld in een grijzen
+sluier. Het hagelt! Op dek gezeten, gewikkeld in groote overjassen, kijken we naar de vlakke en trieste oevers. Hier en daar
+schijnen geestdriftige hengelaars niet te bespeuren dat het regent dat het giet. In de velden zitten de fellahs bij het gesneden
+riet, en huiverend gillen zij bij het voorbijgaan van de boot.
+
+</p>
+<p>E&eacute;n uur. Een uitstekend ontbijt heeft ons getroost en verwarmd, en daar zijn we bij het station Bedrachein. Van hier gaat
+men per ezel naar Sakkarah en de ru&iuml;nen van Memphis. Dapper en gewapend met overschoenen, verlaten wij de Ramses, heeren en
+dames, en zetten ons op de ezeltjes. De situatie is zoo belachelijk, en er zijn onder ons zulke bijzondere typen, dat we allen
+beginnen te lachen. Naar Egypte komen, om zich te laten doorweeken en een roode punt aan den neus te krijgen, dat is toch
+al te gek. Enfin, nu hebben we dan eens niet van het stof te lijden.
+
+</p>
+<p>Twee uren ezelrijdens door overstroomde velden en palmbosschen&#8212;het zou heerlijk wezen, als de mooie zon van Egypte ons bestraalde,
+maar helaas! Laat ons intusschen niet onrechtvaardig zijn; zulk we&ecirc;r als vandaag is in dit land zoo goed als onbekend. Wij
+komen op de plek waar v&oacute;&oacute;r duizenden jaren Memphis moet gelegen hebben, de beroemde stad, door Menes gesticht, die zoo groot
+was, de stad namelijk, dat men een half uur moest loopen, <a id="d0e625"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e625">322</a>]</span>om erdoor te wandelen. Bergjes aarde, beschaduwd door palmen, zijn alles, wat wij er nu op een afstand van zien! Eer we er
+zijn, gaan we voorbij de reuzenbeelden van Ramses II, onder palmen op den grond uitgestrekt en meer dan acht meter hoog.
+
+</p>
+<p>Daar zijn we eindelijk v&oacute;&oacute;r een huisje met een groot modern terras. Hier woonde Mariette, de beroemde fransche Egyptoloog,
+die in 1851 het graf van den Apisstier ontdekte en later de groote necropolis Sakkarah. Mariette, die gedurende dertig jaren
+de opgravingen in Egypte leidde, die de geheele oude beschaving deed herleven en meer deed dan iemand anders, om licht te
+verspreiden over de historie van Egypte.
+
+</p>
+<p>Apis was de heilige stier, dien de bewoners van Memphis aanbaden, juist als men in andere steden van Egypte honden, katten
+en zelfs krokodillen aanbad. Over smaken en gewoonten moet men maar niet gaan twisten. Nu zijn in Memphis de graven der heilige
+stieren beroemde monumenten geworden, die men moet gaan zien; ieder graf heeft zijn eigen kapel. De geschiedenis leert ons,
+dat Apis uit een koe werd geboren, die toen ze een kalf zou baren door een bliksemstraal werd getroffen en Apis ter wereld
+bracht, geheel zwart, met een wit teeken op het voorhoofd, de teekening van een arend op den rug en dubbele staartharen. In
+onze dagen zou men Apis naar Barnum sturen ... vroeger maakte men er een god van.
+
+</p>
+<p>Maar daar zijn we gekomen aan de doodenstad. De necropolis van Sakkarah is acht kilometer lang en anderhalven kilometer breed,
+en die onmetelijke uitgestrektheid is overdekt met de vreemdste monumenten. Er zijn in die opeenhooping van ru&iuml;nen echte meesterwerken.
+De gebeeldhouwde reli&euml;fs en ook de geschilderde zijn interessant; zij stellen het geheele leven voor van dit groote volk en
+laten ons zien, hoe dertig eeuwen geleden gezaaid werd en geoogst, hoe men booten maakte en meubels, hoe de maaltijden werden
+bereid en hoe de ganzen werden vetgemest. Ik zeg niets meer dan de waarheid, maar ik heb een aardig reli&euml;f gezien, waarop
+een naakte heer met volle handen de dieren voederde, die de smakelijke ganzenlever fourneeren. O Straatsburg, gij, die geen
+basreli&euml;fs hebt, om uwe industrie te illustreeren, waardoor ge heden beroemd zijt, wie zal er aan u en uw <i lang="fr">pat&eacute; de foie gras</i> denken over zes duizend jaren? Volg mijn raad, oude stad in den Elzas, en laat basreli&euml;fs maken. Laat Memphis u tot voorbeeld
+strekken! Stormenderhand door Cambyses ingenomen in 525 v&oacute;&oacute;r Christus, bezet door de Perzen, verwoest door de Christenen onder
+Theodosius, met den grond gelijk gemaakt door de Muzelmannen en God weet welke ervaringen nog meer doorgemaakt, en toch ondanks
+dat alles zijn de basreli&euml;fs gebleven en toonen ons in het jaar onzes Heeren 1905, hoe men in Memphis ganzen vetmestte.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatRight" style="width: 382px"><img border="0" src="images/p1908-322.jpg" alt="Egyptische vrouw." width="382" height="539"><p class="figureHead">Egyptische vrouw.</p>
+</div><p>
+
+
+
+
+</p>
+<p>21 December.
+
+
+</p>
+<p>Van morgen heb ik een schrik gehad, een hevigen schrik, en het Nijlwater is er schuld aan. Er zijn op de Ramses uitstekende
+badkamertjes en ik had mij een morgenafspoeling beloofd op prettige en gemakkelijke manier. Vroeg wakker geworden, bestelde
+ik mijn bad om zes uur. Enkele minuten later trad ik de badkamer binnen, en toen kreeg ik den schrik. De prachtige badkuip
+was gevuld met eene bruine of liever donkergele modder, dik en afstootend. Toen ik navroeg, hoorde ik den Arabier, die, voordat
+hij de deur sloot, nog tot mij zeggen: &#8220;Nijlwater heel zindelijk!&#8221; Tr&egrave;s propre! Ik draai de kraan om en er komt hetzelfde
+vloeibare slijk uit. En toen kreeg ik dit moeilijke probleem op te lossen: &#8220;Zou ik niet schooner, maar minder vuil zijn, als
+ik mij niet baadde dan als ik mij elken morgen in dit slik dompelde?&#8221; Ik berekende, dat het twaalf dagen moest duren, eer
+we te Assoean zouden wezen; in het eerste geval zou ik op mijn huid een opeenhooping van 288 uren vet hebben en in het tweede
+twaalf over elkaar gestapelde lagen vruchtbaar makend slib... Ik aarzel niet langer en duik onder. Het gevoel is niet onaangenaam,
+maar ongelukkig komt het mij in de gedachte, dat de Arabier, die natuurlijk lui is, wel eens kon vergeten hebben, het water
+te vernieuwen voor de verschillende passagiers, want het is toch altijd slijk, wat men ziet. Die gedachte was niet prettig,
+en ik sprong gauw uit de badkuip. Daar er nog niemand op was, waagde ik mij in mijn pyama op het dek. De regen had opgehouden;
+maar wij voeren nog in den nevel. Eensklaps zag ik als door een sluier hooge fabrieksschoorsteenen, toen veel daken van woningen
+en eindelijk een woud van masten. Wij naderen een belangrijke stad; het leek wel of we op de Theems waren in plaats van op
+den Nijl!
+
+</p>
+<p>Nauwelijks heb ik bij mijzelven die meening uitgesproken, of een zonnestraal, die brutaal den mist doorbreekt, valt op een
+hooge, geheel witte en schitterende minaret. Haleluja, haleluja; God zij geprezen; alleen met zijn hulp kan men een zoo groote
+verandering van tooneel bereiken! Als door <a id="d0e647"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e647">323</a>]</span>een wonder is de mist opgelost en zoo ver het oog reikt, baadt zich de grond van Egypte, van leven tintelend, in de gouden
+stralen van den mooien zonneschijn. Omlijst door een oase van groen, lijkt de stad een wit juweel, met hier en daar een rose
+of blauw vlekje, dat afkomstig is van een of ander lichtgeverfd huis.
+
+</p>
+<p>De egyptische steden zien er veel beter uit van verre dan van dichtbij. Wat op een afstand een prachtig paleis leek, is vaak
+maar een armzalig krot, met instortende muren en vensters, waaruit het u niet moet verbazen, een geit er den kop door te zien
+steken! Honderden booten liggen vastgemeerd aan de oevers, en van alle kanten brengen ezels, kameelen en zwaar beladen mannen
+er koren heen en uien, salade, suikerriet, en koopwaren van allerlei aard, eronder begrepen balen lompen, die den Nijl zullen
+afzakken naar Ka&iuml;ro, Alexandri&euml;, Europa en Amerika. Wel ja, de agenten der groote amerikaansche papierfabrieken komen hier
+stoffige lompen koopen en die ellendige vodden zullen u en mij weer onder de oogen komen in den vorm van een ge&iuml;llustreerd
+tijdschrift of een geurig billet doux. Neen, er gaat niets verloren in deze wereld. Kijk eens naar die wonderlijke bouwsels;
+het zijn reuzenduiventillen, en ge ziet ze in massa langs den Nijl. Verbaast het u, te vernemen, dat men hier duizenden duiven
+fokt, alleen om hun excrementen als mest te gebruiken?
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-323.jpg" alt="Moskee te Ka&iuml;ro van buiten." width="503" height="720"><p class="figureHead">Moskee te <span id="d0e655" class="corr" title="Bron: Ca&iuml;ro">Ka&iuml;ro</span> van buiten.
+</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De stad ligt nu ver achter ons. Links verheffen in de verte eigenaardige dorre, strenge bergen hun toppen met rechte en eentonige
+lijnen naar de lucht. Er is geen enkele punt te onderscheiden; het zijn bergtoppen, vlak als tafels. Van den Nijl tot aan
+de hoogte is de woestijn aan het woord, want de terreinen liggen te hoog, dan dat het vruchtbaarmakend water er kan worden
+heengevoerd. Rechts daarentegen ziet men het schoone land van het vlakke en vruchtbare Egypte met heerlijke bebouwde velden
+tot in de verte, den rijkdom van het land. Mannen en vrouwen werken ijverig, terwijl myriaden kinderen bijna naakt zich aan
+de oevers van den Nijl amuseeren. Overal is druk bewegen; is intensiteit van leven.
+
+</p>
+<p>Nu en dan gaan we voorbij dorpjes van leemen hutten, omringd door palmboschjes, hutten, die er armoedig en ellendig uitzien
+te midden van de rijke en vruchtbare natuur. Door de velden en langs de rivier loopen lange rijen ezels, buffels, kameelen
+en vrouwen, die op het hoofd groote kruiken dragen, alles duidelijk te onderscheiden tusschen de vlakke aarde en den blauwen
+hemel.
+
+</p>
+<p>Links de woestijn en de doode natuur, rechts de bebouwde velden, vruchtbaarheid en rijkdom. Meer dan ergens is het hier het
+land der tegenstellingen.
+
+</p>
+<p>Hooge fabrieksschoorsteenen stooten hun rook uit naast sierlijke minarets; hier verspreidt een moderne stoompomp het water
+van den Nijl over de naburige velden, en ginder werken naakte mannen onophoudelijk aan het omhoog voeren van het water door
+middel van een antieke sakieh; in de verte zien we goederentreinen snel in een wolk van stof verdwijnen, terwijl daarnaast
+zich langzaam heele reeksen kameelen langzaam bewegen. Op een paar meters afstands van de meest moderne suikerfabriek ziet
+men een fellah met liefde zijn lapje grond bewerken met een ouden ploeg, bespannen met een ezel en een kameel, vreemd span,
+dat er al sedert eeuwen voor gebruikt wordt. Hier staat een moskee en ertegenover een oud christelijk klooster van de Kopten,
+met een kruis boven den koepel. Op den Nijl zijn de tegenstellingen even treffend; de Ramses met zijn stoommachines, electrische
+dynamo&#8217;s, weelde en comfort, <a id="d0e667"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e667">324</a>]</span>passeert of kruist in vliegende vaart inlandsche booten, beladen op phenomenale manier, dezelfde booten, die den Nijl bevoeren
+twintig of dertig eeuwen geleden.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-324-1.jpg" alt="Arabische school." width="566" height="411"><p class="figureHead">Arabische school.</p>
+</div><p>
+
+
+
+
+</p>
+<p>22 December.
+
+
+</p>
+<p>Gisteren een ideale avond. Op het dek hebben wij tot zes uur &#8217;s avonds een heerlijk zonnebad genomen. Men zou meenen, in Juni
+te zijn. Ik kan niet meegaan met diegenen, die zeggen, dat de Nijl eentonig is; voor mij, ik vind er elke minuut weer wat
+anders te zien, en ik zou er weken willen varen, zonder vrees mij te zullen vervelen.
+
+</p>
+<p>Onze drogman is naast mij komen zitten. Hij is een knap man, prachtig type <span id="d0e680" class="corr" title="Bron: vau">van</span> een Arabier en zeer intelligent. Hij spreekt vier of vijf talen vloeiend en heeft verleden jaar veel maanden doorgebracht
+op de tentoonstelling van Saint-Louis. De Yankees hebben hem willen verbazen, maar het is hun niet gelukt. Toen zij hem slaapwaggons
+en liften en allerlei vernuftige machines hebben willen toonen als blijken van het amerikaansch genie, zei hij slechts: &#8220;O,
+ja; gijlieden maakt die dingen en wij koopen ze; gij zijt de werklieden, die arbeiden en wij zijn de heeren, die uw werk betalen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Tegen den middag werd de zon verduisterd; er woei een verschrikkelijke wind, en reuzenstofwolken stoven brullend uit de woestijn
+in de hoogte. Wij kwamen juist bij het station Beni Hassan en op den oever wachtten ons de ezels en de jongens, met veel bewoners
+van de plaats en kinderen, die de boot bestormen met den kreet: &#8220;Bakschisch! Bakschisch!&#8221; O, die bakschisch, dat is een der
+wonden van het Oosten en meer in het bijzonder van Egypte. Het is het kleine geschenk, het drinkgeld, waar met opgehouden
+hand ieder op wacht. Het woord vergezelt van het eene einde van Egypte tot het andere de naar den toerist uitgestoken handen,
+en deze geeft zonder nadenken, in zijn gelukkige stemming links en rechts de kleine witte geldstukjes. Het is intusschen een
+betreurenswaardige gewoonte, want duizenden individuen, die zoo in den winter het kleine sommetje bijeenbedelen, dat ze noodig
+hebben om te leven&#8212;want men leeft van zoo weinig in Egypte&#8212;zeggen allen arbeid vaarwel en geven zich geheel over aan luiheid
+en bedelen.
+
+</p>
+<p>Lord Cromer, aan wien niets ontsnapt, heeft onlangs laten drukken in een circulaire, die aan alle toeristen is ter hand gesteld
+en overal is aangeplakt, hoeveel kwaad de bakschisch doet en hij verzocht daarin, om ten behoeve van de inboorlingen zelven
+de edelmoedigheid niet zoo ver te drijven en alleen te betalen voor bewezen diensten.
+
+</p>
+<p>Dadelijk na het ontbijt bestijgen wij onze ezels, en ondanks den wind, die als een storm blaast, gaan we naar de graven, die
+daarboven in de rots zijn uitgehold. Er zijn er 29, uitkomend op een terras op den top van den berg en dagteekenend van een
+4500 jaren geleden. Ze zijn uiterst belangwekkend, niet alleen om hun aanleg, maar vooral om alle tooneelen uit het egyptische
+leven van dien tijd, die op de wanden zijn gebeeldhouwd en nog duidelijk zijn als veertig eeuwen her. Enkele dier tooneelen
+doen ons deelnemen aan jachten in de woestijn, aan dansen, aan den aanval op een vesting, aan militaire schouwspelen en toernooien.
+Wij zien vrouwen aan het weven, herders hun kudden naar de slachtbank geleidend, barbiers, ververs, worstelaars, danseressen
+en eindelijk tooneelen uit het eigen leven van den man, die het graf liet maken.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-324-2.jpg" alt="Arabische school." width="558" height="369"><p class="figureHead">Arabische school.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Het interessantste van de 29 graven is van een vorst, die 2400 jaren v&oacute;&oacute;r Christus leefde. Op de zuilen en muren vertoonen
+ons het schilder- en beeldhouwwerk <a id="d0e696"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e696">325</a>]</span>alle daden van zijn leven, waar hij trotsch op kon zijn. De opschriften zijn talrijk en op een ervan vraagt de vorst allen,
+die zijn graf zullen bezoeken, te bidden, opdat vele geschenken aan zijn schim zullen worden gebracht: &#8220;O gij, die het leven
+bemint en den dood verfoeit, bidt, dat duizenden brooden en kannen bier en duizenden ossen en veel gevogelte geofferd worden
+aan de nagedachtenis van dezen zegevierenden vorst!&#8221;
+
+</p>
+<p>Iets verder zingt hij zijn eigen lof en vertelt ons, dat hij goed en edelmoedig was, dat hij zijn stad en zijn vaderland liefhad,
+dat alle groote werken werden ondernomen door zijn zorgen en dat hij zoo gezegend regeerde, dat de lof van zijn volk ten hemel
+stijgt.
+
+</p>
+<p>Zeker, lieve vriend, ik geloof u op uw woord; mijn middelen veroorloven mij niet, duizenden stieren te offeren aan uw nagedachtenis;
+maar als ge uit den hoogen hemel, waar ge zeker troont, als ge geen afschuwelijke fratsenmaker zijt geweest, den wind tot
+zwijgen kondt brengen, die ons in twee&euml;n snijdt en het stof, dat ons verblindt, beloof ik te uwer eer een fijne flesch te
+drinken, zoodra we terug zijn aan boord van de Ramses.
+
+</p>
+<p>Helaas, de oude Egyptenaar waardeert blijkbaar mijn edelmoedigheid niet, want de storm wordt nog al erger, en wij hebben de
+grootste moeite, om weer ons schip te bereiken.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-325-2.jpg" alt="Tehuis voor verlaten kinderen." width="576" height="425"><p class="figureHead">Tehuis voor verlaten kinderen.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Terwijl wij op het goed beschutte dek de thee gebruiken, verspreidt zich het gerucht, dat de passagiers dien avond de inlandsche
+dansen zullen opvoeren. Groote ontroering! Er wordt naar den drogman gezocht, en die verklaart ons onder hoofdschudden, dat
+de dansen niet meer gegeven worden. Enkele jaren geleden werden twee of drie avonden van de reis met de inlandsche dansen
+gevuld; maar de directie heeft ervan afgezien, omdat de vertooningen dikwijls onkiesch waren.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-325-1.jpg" alt="Egyptische vrouw op een ezel." width="566" height="437"><p class="figureHead">Egyptische vrouw op een ezel.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Tegen zes uur ging de wind liggen; de palmen hielden op met het woedend schudden van hun pluimhoofden, en wij woonden een
+van die prachtige zonsondergangen bij, die een der glories zijn van het Nijldal. Welke pen van een dichter, welk schilderpenseel
+zal ooit kunnen weergeven, wat de natuur den verbaasden blikken biedt en opvoert voor den opgetogen geest? Geleidelijk neemt
+het licht af; de nacht valt, en aan den horizon verdwijnt de zon in purperen en gouden tinten, eerst van ongekende helderheid,
+maar spoedig versmeltend tot groote zachtheid. Een diepe stilte schijnt zich over de gansche natuur uit te spreiden; in het
+Oosten wordt het totaal duister, terwijl het Westen rood wordt en daarna verbleekt tot een lichte goudkleur, die al bleeker
+wordt en ten slotte plotseling voor volkomen duisternis plaats maakt.
+
+
+
+</p>
+<p>24 December.
+
+
+</p>
+<p>Wij zijn vandaag te Assioet aangekomen, een groote stad van 45000 inwoners, bewonderenswaardig gelegen op een der breedste
+plaatsen van het Nijldal en omringd door een buitengewone streek, wat rijkdom en vruchtbaarheid betreft. Hier is er dwars
+over de rivier een belangrijke dam gemaakt, gebouwd tegelijk met den dam te Assoean, waardoor men de wateren van den Nijl
+in zijn macht heeft.
+<a id="d0e722"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e722">326</a>]</span></p>
+<p>De aanlegplaats staat vol met een schaar arabische kooplui, die de voortbrengselen van het land te koop bieden. Daaronder
+is zeer interessant rood aardewerk, dan shawls van ongewone fijnheid en zilveren degengevesten, wandelstokken van ebbenhout
+met ivoren knoppen en een fabelachtige hoeveelheid &#8220;antiquiteiten&#8221;, waarvan het grootste deel uit Birmingham of Duitschland
+afkomstig zijn.
+
+</p>
+<p>De mooiste ezels van Egypte vindt men te Assioet, naar onze drogman ons vertelde, en inderdaad hadden we er voortreffelijke
+ezels met zeer goede zadels. De egyptische ezels zijn alle trouwens goed en mooi, en ik heb een groote bewondering voor ze.
+En wat kunnen ze werken! Zij zijn tegen alles bestand en zijn allerbescheidenst in hun behoeften, uit noodzaak, wel is waar,
+helaas! Arme dieren, mijn hart heeft vaak medelijden met u gehad, als ik merkte, hoe slecht ge gevoed werdt en hoe hard de
+stokslagen aankwamen. Wat beulen zijn die ezeljongens, en wat zou ik graag aan sommigen hunner de slagen teruggegeven hebben,
+waarop zij de ezels onthaalden!
+
+</p>
+<p>Er staan hier rijtuigen, victoria&#8217;s liefst, bespannen met zenuwachtige paardjes, en in een van die liet ik mij de stad door
+rijden, een mengeling van groote paleizen, vervallen huizen en wankele leemen hutten, waarin halfnaakte mannen, vrouwen en
+kinderen met hun varkens, honden en kippen huizen. Bijna alle winkels hebben uithangborden in vreemde talen, waar een afschuwelijk
+Engelsch naast een onmogelijk Fransch op voorkomt. De stad hangt vol groote aanplakbiljetten, die met reuzenletters verkondigen,
+dat &#8220;de grootste magnetiseur der wereld&#8221; juist van Parijs is aangekomen.
+
+</p>
+<p>De bazars zijn belangwekkend en vol oostersche producten. De kalmte van de kooplui, die op zijn Turksch zitten te rooken en
+hun koffie met kleine teugjes slurpen, vormt een vreemde tegenstelling met de houding van de verkoopers aan de landingplaats,
+die ons achtervolgden en ons lastig vielen.
+
+</p>
+<p>Een Arabier kan geestig wezen; daar twijfel ik niet meer aan. Ik onderhandelde met een hunner over een mooien doek, waarvoor
+hij mij het vierdubbele van de waarde had gevraagd, en wij waren bijna afgezakt tot den prijs, dien ik ervoor wilde geven,
+toen hij een halsketting grijpend en dien haastig in den doek wikkelend, mij beide toereikt met de woorden: &#8220;Hier, neem het
+maar... bakschisch!&#8221; En toen met een zinspeling op de beroemde ministeri&euml;ele circulaire: &#8220;Maar zeg het vooral niet aan Cromer
+pacha!&#8221;
+
+</p>
+<p>Natuurlijk zijn er te Assioet graven... welke plaats in Egypte heeft die niet? Hier bevinden ze zich boven op een dorren berg,
+op welks helling men de gaten ziet van verschillende grootte als gapende wonden; die grootte staat in verband met de bestemming
+van het graf voor <span id="d0e735" class="corr" title="Bron: mensehen">menschen</span> of voor honden, katten of wolven, welke dieren alle vroeger te Assioet werden aangebeden.
+
+</p>
+<p>Onder de brandende zonnestralen bestegen wij dien berg, bedekt met oude, verbleekte beenderen en wij kwamen aan den ingang
+van het eerste groote graf. Tegen het hek stond een afschuwelijke <span id="d0e740" class="corr" title="Bron: mnmmie">mummie</span> overeind. Een der bewakers drukte de mummie met zijn rechterarm tegen zich aan en de linkerhand uitstrekkend, zei hij tot
+ons: &#8220;Photografeer nu de beide generaties... vijf piasters, als het u belieft.&#8221;
+
+</p>
+<p>De graven te Assioet zijn werkelijk het bezoek niet waard, dat men er aan brengt. Het zijn vulgaire grotten, waarin enkele
+gapende gaten de kuilen aanwijzen, waaruit men de mummies heeft weggehaald. In een der hoeken lag een hoop stof van losgewikkelde
+mummies, en de drogman bood er ons stukjes van aan als herinnering: &#8220;Zonderling,&#8221; zei hij, &#8220;dat die stof eeuwen is bewaard
+gebleven!&#8221; Buiten zag een Engelschman een hoop oude lappen, en ze wijzend aan onzen gids, vroeg hij hem: &#8220;En dat, is dat ook
+mummiestof?&#8221; Maar de ander, niet om een antwoord verlegen: &#8220;O neen, dat is maar prullerij... dat komt uit Birmingham.&#8221;
+
+</p>
+<p>Wij daalden langs een ander pad en kwamen aan de doodenstad, het groote, arabische kerkhof, geheel wit, met zijn duizenden
+graven met sierlijke koepels erboven. Uit de verte is het een mooi gezicht; van nabij is het minder aardig. Enkele graven
+zijn open, zoodat de beenderen te zien zijn, en de gieren vliegen erboven rond in de lucht.
+
+</p>
+<p>Ik heb van mijn kort verblijf in Assioet gebruik gemaakt, om den amerikaanschen zendingspost te bezoeken, die hier een kerk
+heeft, een hospitaal en twee mooie onderwijsinrichtingen voor jongens en meisjes.
+
+</p>
+<p>Zeer vriendelijk ontvangen door den directeur, den Reverend Dr. Alexander, heb ik met hem de gebouwen bekeken, die zeer goed
+waren ingericht. Daar ze reeds sedert vijftig jaren in Egypte gevestigd zijn, hebben deze presbyteriaansche zendingsstations
+groote diensten aan de beschaving bewezen. Ik blijf gelooven, dat de resultaten op godsdienstig gebied niet veel beteekenen,
+maar dat ze op humanitair terrein bijzonder groot zijn. De scholen van Ka&iuml;ro en Assioet hebben ieder ongeveer 700 leerlingen;
+de meisjesschool te Ka&iuml;ro telt 400. In het kort, de verschillende scholen van de amerikaansche zending in Egypte geven een
+practische opvoeding van groote waarde aan 12387 jongens en 3521 meisjes. Op de school te Assioet duurt de cursus zes jaren.
+Na het verlaten der inrichting wordt een klein deel der leerlingen zendeling, de anderen worden leeraars, en de groote meerderheid
+gaan naar hun dorpen terug, waar ze betrekkingen kunnen krijgen bij post, telegraaf, telefoon enz.
+
+</p>
+<p>Natuurlijk, dat die duizenden oosterlingen, die zes jaren van hun leven hebben gesleten in deze scholen, ruim van inzicht
+worden en dat er een betere verstandhouding ontstaat tusschen Mohammedanen en Christenen. Nauwelijks twintig jaren geleden
+was het onmogelijk met een Muzelman over den Bijbel te praten... tegenwoordig lezen velen het Boek, sommigen uit nieuwsgierigheid,
+anderen om eruit te leeren, en graag spreken ze over godsdienstige vraagstukken met Christenen.
+
+</p>
+<p>De pogingen van de amerikaansche, fransche, oostenrijksche en andere zendelingen hebben stellig tot gevolg gehad, dat de betrekkingen
+vriendschappelijker werden tusschen inboorlingen en vreemdelingen, en indirect hebben ze ertoe meegewerkt, onze denkbeelden
+en onze zeden ingang te doen vinden, die tot een beter en gezonder leven leiden. De in de <a id="d0e755"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e755">327</a>]</span>scholen opgevoede mannen zien ervan af, vele vrouwen te hebben en begrijpen het familieleven beter en de liefhebbende vertrouwelijkheid
+tusschen ouders en kinderen. De vrouwen, die er hebben schoolgegaan, hebben meer gevoel van eigenwaarde en houden haar huis
+gezelliger.
+
+
+
+
+</p>
+<p>26 December.
+
+
+</p>
+<p>Gisteren, op het Kerstfeest, was de Ramses in feestdos. De beide dekken waren versierd met bloemen, groene planten, slingers,
+en de Maatschappij bood den gasten een heerlijk en overvloedig maal aan. Wij hebben toasten en speeches gehad. Van morgen
+al vroeg zijn wij ontscheept te Keneh op 700 kilometers van Ka&iuml;ro. De ezels wachtten ons en in galop ging het door de velden,
+om den beroemden tempel van Denderah te gaan zien, die door de oude Egyptenaren opgedragen was aan de godin Hathor.
+
+</p>
+<p>Het was een verrukkelijke rit door het frissche land, dat pas door de eerste stralen van de zon verguld werd. Honderden mannen
+en vrouwen werkten al in de velden en sneden de egyptische ma&iuml;s, waarvan de hooge, drie tot vier meter lange halmen bogen
+onder het gewicht van den dikken kolf, die meer op een peer geleek dan op de gewone ma&iuml;s. Tal van ezels, die zwaar beladen
+waren, draafden heen en weer tusschen het veld en de booten aan het strand van den Nijl.
+
+</p>
+<p>Het fellahvolkje leek gelukkig en tevreden. Welk een verschil ook tusschen gisteren en vandaag! Niet enkel wordt het niet
+langer onderdrukt en uitgemergeld, maar het kan gemakkelijk geld leenen tegen lagen interest, om uit de handen van woekeraars
+te blijven. In den tijd der vroegere ellende was er nauwelijks een boer, die niet in de handen viel van armenische en grieksche
+woekeraars, een der wonden van het Egypte van vroeger.
+
+</p>
+<p>Toen de regeering de groep Cassel-Suares machtigde, om de Nationale Bank te stichten, stelde ze als voorwaarde, dat een zekere
+som jaarlijks zou worden voorgeschoten aan de fellahs, die het verlangden en die slechts negen percent zouden betalen, wat
+weinig was, vergeleken bij wat de woekeraars eischten. Ondanks het aanvankelijk wantrouwen der fellahs had de maatregel veel
+succes, en de Nationale Bank besloot, een speciale bank te stichten, de Landbouwbank, waarvan het doel is, de fellahs, te
+hulp te komen, die geld noodig hebben, hetzij om uit den greep der geldschieters te raken, hetzij om het oogenblik van den
+verkoop van hun oogst af te wachten. Uitstekend geleid door den heer G. Scott-Daglish, heeft die bank veel steun gegeven.
+
+</p>
+<p>Een ander liefdewerk van Sir E. Cassel betreft geneeskundige hulp. Zooals bekend is, lijden zeer veel Egyptenaren aan oogziekten.
+Die zijn er een ware plaag, waardoor duizenden verhinderd worden, hun brood te verdienen.
+
+</p>
+<p>Sir E. Cassel stelde ter beschikking van Lord Cromer een jaar of drie geleden de som van een millioen francs, waarvan de interest
+gebruikt moest worden, om het lot te verlichten van de ongelukkige ooglijders. Sir Horace Pinching, de directeur van den Gezondheidsraad,
+ried de vestiging van klinieken aan op het land, die dan van stad tot stad en van dorp tot dorp zouden gaan, om allen te helpen,
+die hulp behoefden. Twee klinieken, die rondgingen, werden georganiseerd, en de dokters Mac Callan en Miller werden aan het
+hoofd ervan gesteld. Duizenden ongelukkigen zijn reeds geopereerd en gratis verpleegd, en de goede gevolgen zijn zoo groot,
+dat de autoriteiten niet zouden aarzelen, het aantal klinieken te vermeerderen, als het geld er voor te vinden was.
+
+</p>
+<p>De tempel van Denderah is een der belangwekkendste uit Boven-Egypte. De prachtig bewaarde ru&iuml;nen zijn grootsch en men staat
+verbaasd over den arbeid, die eraan is besteed. Ik waag mij maar niet aan een beschrijving. Heeft Mariette niet geschreven
+in zijn &#8220;Algemeene Beschrijving van Denderah&#8221;: &#8220;Er zouden vele jaren noodig wezen, om het geheel te copi&euml;eren en twintig groote
+boekdeelen om het te beschrijven.&#8221; Daartoe reikt mijn kader zeker niet!
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>&#8220;Ziet u daarginds die gemetselde muren? Dat zijn de oude muren van Thebe! Toen ik een kind was,&#8221; zoo vertelde mij de heer
+Legrain, die vriendelijke, geleerde Egyptoloog, &#8220;en als ik dan las, dat wagens, met talrijke paarden bespannen, over de muren
+galoppeerden als over een boulevard, waar ze elkaar tegenkwamen en voorbijreden, keek ik naar de maren om den tuin van onze
+villa in de omstreken van Parijs, die wel 40 centimeter dik waren, en ik zei tot mijzelven: &#8216;Dat kan niet anders dan bluf
+zijn!&#8217;<span id="d0e777" class="corr" title="Bron: ">&#8221;</span>
+
+</p>
+<p>Thans werkt de heer Legrain sinds tien jaren met ongehoorden ijver en groote wilskracht aan de reconstructie van de beroemde
+tempels van Karnak, en in het bewuste gesprek, dat ik met hem voerde, ging hij voort: &#8220;Welnu, thans geloof ik aan die fameuse
+muren, omdat ik na al die voorbijgegane eeuwen nog met mijn rijtuig over hun ru&iuml;nen kan rijden!&#8221;
+
+</p>
+<p>En ik vraag mij af, wat men meer moet bewonderen, de ouden, die zulke wonderen hebben gewrocht, of de modernen, die als de
+heer Legrain het beste deel van hun leven geven, om de tempels voor ons te doen herleven. Men moet naar Luxor, het oude Thebe,
+zijn gegaan en men moet de tempels van Karnak hebben bezocht, om zich een denkbeeld te vormen van de scheppende macht der
+oude Egyptenaren, als ook van de geestkracht en het geduld van den man, die stukje voor stukje herstelt, wat misschien de
+grootste tempel der wereld was. Als Mariette dacht, dat twintig deelen noodig zouden wezen, om den tempel van Denderah te
+beschrijven, hoeveel zouden er dan wel vereischt worden, om een juist denkbeeld te geven van wat Karnak is geweest? Dat zijn
+tegenwoordig nog de wonderbaarlijkste ru&iuml;nen van Egypte, zooals in den tijd van hun pracht die tempels een der wonderen der
+wereld zijn geweest.
+
+</p>
+<p>Stel u voor een ruimte, die ongeveer 900 000 vierkante meters groot is, en die gedurende meer dan twee duizend jaren het heiligdom
+was, waar Egypte, zijn vorsten en zijn volk, de schatten kwamen brengen, die ze aan de goden wilden offeren. <a id="d0e786"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e786">328</a>]</span>Tempels, gevuld met beelden en gouden voorwerpen, ingelegd met ivoor en kostbare steenen, obelisken van graniet, uit &eacute;&eacute;n stuk
+gehouwen in de steengroeven van Assoean; honderden kilometers muur, bedekt met basreli&euml;fs en schilderwerk, tallooze reuzenzuilen,
+van boven tot beneden gebeeldhouwd, lanen van geheimzinnige sfinxen... Verbeeld u dat alles en nog duizendmaal meer, en ge
+zult u nog nauwelijks kunnen voorstellen, wat Karnak was veertig eeuwen geleden.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatRight" style="width: 258px"><img border="0" src="images/p1908-328.jpg" alt="Mummie van Koningin Tia." width="258" height="720"><p class="figureHead">Mummie van Koningin Tia.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>In het midden van dien tempel vindt ge een zaal zoo ruim, dat onze Parijsche <span lang="fr">Notre Dame</span> er met gemak in gaat. Het is de zuilenzaal, waar een heel woud van pilaren, gebeeldhouwde zuilen, hun trotsche kapiteelen
+ten hemel heffen. Middenin zijn er twaalf, die 20 meter hoog zijn, en aan de kanten zijn er 122, van 13 meter hoogte en 10
+meter in omtrek. Het is prachtig en indrukwekkend. Maar sedert den ver achter ons liggenden tijd, waarin Cambyses Thebe verwoestte,
+hadden de bouwvallen van Karnak zich langzamerhand met zand bedekt, en ook met puin en aarde, en alles was verdwenen, begraven
+tot op den dag toen de Egyptologen hun opgravingen begonnen.
+
+</p>
+<p>En toen men eenmaal de laan van sfinxen had ontgraven, en de zuilenzaal, begonnen de enorme gebeeldhouwde zuilen te wankelen,
+en later, in 1899, stortten er elf van in onder een oorverdoovend geweld. De fundamenten, die ondermijnd waren door de veranderingen
+van den waterstand van den Nijl, waren niet stevig genoeg meer. De ramp scheen onherstelbaar; maar de heer Legrain was daar,
+en hij zwoer, dat, wat het hem ook kosten moest, de omgevallen zuilen weer hun plaats zouden innemen... en ze zijn er teruggekomen!
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe kan u dat met mogelijkheid gelukt zijn?&#8221; vroeg ik.
+
+</p>
+<p>&#8220;O,&#8221; antwoordde hij met zijn innemenden glimlach, &#8220;dat was de eenvoudigste zaak ter wereld... alleen nam het veel tijd, en
+veel werk was ermee gemoeid. Eerst raapte men alle brokken van zuilen op; ze werden genommerd. Toen dat gedaan was, zagen
+wij de fundamenten na, en toen die gereed waren, werden de stukken van de zuilen &eacute;&eacute;n voor &eacute;&eacute;n voor den dag gehaald en ter
+plaatse gebracht. Daarna moest er worden begonnen met het afbreken van de andere zuilen, die ook dreigden te vallen en hun
+grondslagen moesten eveneens worden versterkt. Anders is het niets!&#8221;
+
+</p>
+<p>Vol bewondering keek ik den man aan, die sinds tien jaren de bedrijven van metselaar, ingenieur, bouwmeester en geleerde in
+zich vereenigt; dan wendden zich mijn oogen omhoog naar de enorme steenmassa&#8217;s, en ik vroeg welke kracht ze zoo ver omhoog
+heeft kunnen voeren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, ook dat is zeer gemakkelijk, en toch bedienen wij ons van geen ander hulpmiddel van mechanischen aard, van geen enkele
+beweegkracht. Wij doen, wat zeer waarschijnlijk de oude Egyptenaren zelf ook deden... wij gebruiken aarde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Aarde?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zeker, aarde. Naarmate de zuil of de muur hooger wordt, laten we ook den omringenden grond rijzen. Er wordt grond aangevoerd,
+nog eens grond en altoos weer grond, en zoo komt men tot heel bovenaan langs een hellend vlak, waar men enkel stevige touwen
+en veel armen behoeft, om de grootste steenen omhoog te voeren. Wij verplaatsen blokken van 50 000 kilogram, zonder dat er
+ooit eenig ongeval is gebeurd. Wat de aarde aangaat..... wel! deze reuzentempel is sedert verleden jaar driemaal gevuld en
+weer geledigd! Het werk, om den grond aan te brengen, en weer weg te voeren, wordt verricht door honderden kinderen, die zeven
+stuiver per dag verdienen; de mannen krijgen tien stuivers. Als er in een gezin drie kinderen zijn, die voor zeven stuiver
+per dag werken, doet de vader niets meer en leeft van zijn renten!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar waar krijgt ge den grond vandaan?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O, daar raakt ge een interessant punt aan. Wij halen dien van die plaatsen in Karnak, waar nog geen opgravingen zijn gedaan,
+en zoo doen wij dubbel werk. Zonder nog te denken aan de kostbaarheden, die we vinden, steunen de vondsten, die wij verkoopen
+ook weer de nieuwe werkzaamheden, die erdoor bekostigd kunnen worden. Kom mee, dan zal ik u eens de bergplaats wijzen, die
+ons 698 standbeelden van graniet, kalksteen, albast, versteend hout enz. heeft opgeleverd en nog 12000 andere beeldjes van
+brons.&#8221;
+
+<a id="d0e816"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e816">329</a>]</span></p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-329.jpg" alt="De zuilen van Memnon." width="720" height="517"><p class="figureHead">De zuilen van Memnon.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Ik volg den heer Legrain, die mij naar de opening van een reuzendiepte brengt, waar naakte mannen waden en graven in slijk
+en water.
+
+</p>
+<p>Dat is de beroemde bergplaats, maar op de diepte, die men nu heeft bereikt, vult ze zich met water, en het werk wordt er zeer
+door bemoeilijkt.
+
+</p>
+<p>Verderop woon ik andere opgravingen bij. De mannen zijn met houweelen bezig en vullen manden met aarde, die door massa&#8217;s kinderen
+al dravend worden meegenomen naar een plaats, waar er zullen moeten worden opgezet.
+
+</p>
+<p>De historieschrijvers hebben altijd aangenomen, dat Thebe en Karnak uit denzelfden tijd afkomstig waren, maar dat schijnt
+niet zoo te zijn.
+
+</p>
+<p>&#8220;Inderdaad,&#8221; zei de heer Legrain, &#8220;hebben wij thans onder de fundamenten van Karnak bouwvallen ontdekt van een veel ouderen
+tempel, die tot 5 of 6000 jaren v&oacute;&oacute;r Christus opklimt. Dat was blijkbaar een belangrijke tempel, en men treft op de steenen
+ervan zeer fijn beeldhouwwerk aan. Zie hier maar eens naar dit basrelief.<span id="d0e832" class="corr" title="Bron: ">&#8221;</span>
+
+</p>
+<p>En de directeur van Karnak <span id="d0e837" class="corr" title="Bron: l&iuml;et">liet</span> mij een der heerlijkste in den steen gehouwen kunstwerken zien, die ik nog ooit heb aanschouwd. Het stelde een zeer schoon
+hoofd voor, en er waren bloemen op te zien en een klein kuikentje.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij geven aan al die dingen etiketten,&#8221; zei de heer Legrain, &#8220;en dan zal er getracht worden, dien onderaardschen tempel te
+reconstrueeren, zooals Karnak weer opgebouwd wordt. Verleden jaar hebben we in een hoekje ginds een tempeltje ontdekt, gewijd
+aan een oude, leelijke godin, die, naar het schijnt, kinderen at. Ik heb alles weer ter plaatse gebracht, komt u maar eens
+binnen; het is frappant.&#8221;
+
+</p>
+<p>Inderdaad stond er in het midden van het tempeltje een afschuwelijk beeld, verlicht op fantastische wijze.
+
+</p>
+<p>&#8220;De Arabieren zijn er gruwelijk bang voor,&#8221; vervolgde de heer Legrain, &#8220;en geen van mijn werklieden zou erin toestemmen, hier
+zonder mij binnen te treden. Het zijn groote kinderen, die aan legenden en spoken gelooven. Een van hen beweert, dat telkens
+als hij voorbij het kerkhof gaat, hij geslagen wordt door wezens zonder hoofd, wier lichamen vuur braken, en allen gelooven
+hem! Ook gaat het verhaal van een boot, die vergaan moet zijn op een gewijd meer, en dat ik die zal terugvinden. Het is zoo
+vreemd niet, dat de arme Arabieren hun directeur, den eenigen Europeaan onder hen, voor een wonderdadig wezen houden. Hij
+behoeft maar een plek met den vinger aan te wijzen, en zie, men ontdekt er dingen, waarvan het bestaan zelfs niet werd vermoed.
+Verleden jaar, toen ik thuis kwam van vacantie, zei ik tot een van de opzichters: &#8216;Zoek <a id="d0e846"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e846">330</a>]</span>hier eens; daar moet een trap zijn.&#8217; En werkelijk werd de trap gevonden. Ik had erover gelezen en de juiste plek kunnen afleiden
+uit oude documenten, die in het Louvre worden bewaard.&#8221;
+
+</p>
+<p>Wij zijn gekomen bij een prachtigen obelisk, en de in goud gegraveerde letters vertellen ons, dat hij werd opgericht door
+koningin Maker&eacute;, en dat het reuzenwerk, om hem uit een enkel blok te houwen in de steengroeven van Assoean, hem naar Thebe
+te voeren met zijn gewicht van 1 836 500 kilogrammen, de letters erin te graveeren en hem overeind te zetten, verricht werd
+in zeven maanden!
+
+</p>
+<p>Waarlijk, men zou het niet gedaan krijgen in zoo korten tijd met alle middelen, waar wetenschap en en techniek tegenwoordig
+over beschikken. Trouwens de beroemde koningin vermoedde wel, dat die <span lang="fr">tour de force</span> aan toekomstige geslachten bewondering zou inboezemen, want ze verklaart, in gouden letters, op den obelisk gegrift, dat
+ze het alles liet uitvoeren, opdat in latere eeuwen men zou zeggen: &#8220;Is het mogelijk? Wat een prachtig werk!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Kom eens in mijn tuin kijken,&#8221; zei de heer Legrain, en ik volgde hem op een door muren omsloten plaats, waar ik zelfs niet
+de schaduw van een bloem vond.
+
+</p>
+<p>&#8220;Nee, je behoeft niet naar den grond te zien maar naar de muren; kijk daar!&#8221;
+
+</p>
+<p>En inderdaad, gebeeldhouwd op den wand met uitstekende fijnheid, zag ik er alle mogelijke planten, een complete verzameling,
+een echte tuinbouwtentoonstelling. Het is te begrijpen, dat alle dieven uit Egypte, alle wederverkoopers van valsche of gestolen
+oudheden erop uit zijn, de in Karnak ontdekte voorwerpen machtig te worden, en het is geen gemakkelijke zaak, alle arbeiders
+te bewaken, die er bezig zijn. Het vorige jaar hadden dieven samengespannen met enkele der bewakers en hadden des nachts een
+gat gemaakt in den muur van het kantoor van den heer Legrain, waarna ze twee beelden van groote waarde stalen, die echter
+na duizenderlei moeilijkheden teruggevonden werden.
+
+</p>
+<p>Ik raad de toeristen aan, alle verkoopers van antiquiteiten te wantrouwen. Een van hen houdt er een eigenaardige manier op
+na. Hij is een consul van een of ander land te Luxor en noodigt rijke vreemdelingen op een arabischen maaltijd. Bij het dessert
+klinkt de schel aan de poort, en de bedienden doen de mededeeling, dat er inboorlingen zijn, die merkwaardige oudheden aanbrengen,
+pas dien dag gevonden. Ze worden binnengelaten, en op raad van den consul koopen de rijke vreemdelingen, die de verzoeking
+niet kunnen weerstaan, de dingen, die het eigendom waren van hun gastheer.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-330.jpg" alt="Soedaneesche kinderen." width="566" height="341"><p class="figureHead"><span id="d0e866" class="corr" title="Bron: Soendaneesche">Soedaneesche</span> kinderen.
+</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Karnak was in den tijd van zijn bloei verbonden met den grooten tempel van Luxor door een laan van sfinxen, ter lengte van
+twee kilometer en drie meter breed. Uit dien laatsten tempel is de obelisk afkomstig van de Place de la Concorde, en een tweede,
+precies aan den eersten gelijk, staat nog te midden van de ru&iuml;nen.
+
+</p>
+<p>Luxor, een stad, die op zichzelf niet zeer interessant is, wordt door de nabijheid der koningsgraven en andere monumenten
+uit de oudheid een der meest aantrekkelijke punten van Egypte. Het klimaat is er in den winter alleraangenaamst, en men vindt
+er verscheiden hotels. Het Grand Hotel Luxor, dat aan den vriendelijken en voorkomenden Franschman, den heer Pagnon behoort,
+is het beste en meest populaire. Hoewel het niet zeer nieuw is, biedt het alle gemakken, en tafel en bediening schenen mij
+uitstekend. Het ligt in een mooien en schaduwrijken tuin, iets zeldzaams in Boven-Egypte.
+
+</p>
+<p>Luxors ligging is inderdaad zeer mooi, en de ouden zouden geen beter plek hebben kunnen kiezen voor de stad, die gedurende
+vele eeuwen de hoofdstad was der egyptische koningen. De Nijl stroomt er majestueus door een wijd en vruchtbaar dal, omringd
+door hooge en dorre bergen. Volgens Diodorus was Thebe de oudste stad van het Nijldal, en hij neemt aan, dat de stad evenals
+Memphis gesticht werd door Menes 4400 jaren v&oacute;&oacute;r J. C. Ook Homerus bezingt de stad en beschrijft haar als oneindig groot en
+prachtig met haar honderd poorten en twintig duizend oorlogswagens.
+
+</p>
+<p>De beroemde stad breidde zich niet alleen uit aan den rechteroever van den Nijl, waar tegenwoordig Luxor ligt en waar men
+de ru&iuml;nen van Karnak vindt, maar ook op den linkeroever, waar te midden van het vruchtbare land we prachtige resten van bouwwerken
+vinden. Het Ramseum, een reuzentempel, gebouwd onder Ramses II, de kolossen van Memnon, twee groote beelden, die den hemel
+schijnen te bedreigen, de beroemde tempel van Medinet Aboe, dat alles staat nog overeind en is hoogst belangwekkend. Eertijds,
+toen Thebe bloeide, lag de necropool aan dezen kant van den Nijl evenals de huizen der priesters, der balsemers, der bouwmeesters
+en werklieden, die aan de graven arbeidden, de stallen der heilige dieren, de scholen en de bibliotheken. Achter in het dal
+verrijzen de bergen van Libye, waarvan de met graven bezette hellingen op puimsteen gelijken. Links in een klein dal zijn
+de graven der Koningen, en rechts in een ander dor en smal dal die der Koninginnen.
+
+</p>
+<p>Die laatste zijn naar mijn bescheiden meening het interessantste en wonderlijkste van heel Egypte, en ik zal nooit den indruk
+vergeten, dien ik kreeg bij mijn bezoek.
+<a id="d0e880"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e880">331</a>]</span></p>
+<p>Vergezeld door den heer Quibell, een alleraardigsten Schot, inspecteur-generaal der antiquiteiten, verliet ik de Ramses vroeg
+in den morgen bij zonnig, heerlijk weer. Wij zeilden over den Nijl, en toen bestegen we de ezeltjes, die er op ons wachtten
+en galoppeerden wel drie kwartier door bebouwde en vruchtbare velden, v&oacute;&oacute;r we aan den ingang van de vallei der koningsgraven
+kwamen, een smal dal tusschen hooge, gele, dorre rotsen. De tegenstelling tusschen het veld vol leven, waar wij vandaan kwamen
+en dezen weg van den dood, waar geen vogel, geen insect, ook niet de schaduw van een levend wezen zichtbaar was, en dat zonder
+eenigen overgang, was wel treffend. Ja, dit is wel de weg des doods, het dal van het Nietzijn, waar men de open graven vindt
+van de machtige monarchen, die om rustig hun laatsten slaap te slapen, daar op de hoogte en in de laagte aan den rotswand
+de holten hadden laten uitboren, en ze hadden laten versieren met beeldhouw- en schilderwerk, om hun stoffelijke overblijfsel
+er te laten rusten.
+
+</p>
+<p>O, koninklijke ijdelheid, die terwijl ge u liet begraven met uw juweelen en edelgesteenten, uw ivoorwerken, uw vergulde meubels,
+niet begreept, dat de dag zou komen, waarop uw priesters, die den toegang tot uw graven moesten bewaken, zouden verdwijnen, waarop uw volk
+zou uitsterven en waarop de roovers, belust op den rijken buit de deuren zouden verbreken, de muren zouden beschadigen, de
+doodkisten zouden openbreken, om er alles uit te halen tot de koninklijke mummie toe.
+
+</p>
+<p>Toch was dat juist, wat er gebeurde. Volgens den heer Masp&eacute;ro waren de dieven ongeveer in het jaar 966 v&oacute;&oacute;r Christus zoo sterk
+geworden, konden zoo gemakkelijk de regeering trotseeren en hadden reeds zooveel koningsgraven geplunderd, dat Auputh, zoon
+van Shasbank, besloot, ze allen te laten openen en de koninklijke doodkisten te doen overbrengen naar een enkele reuzenholte,
+een grafkelder, waar ze eerst op zeer onverwachte wijze werden ontdekt ongeveer dertig eeuwen later.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-331.jpg" alt="De vallei der koningsgraven te Thebe." width="563" height="357"><p class="figureHead">De vallei der koningsgraven te Thebe.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Het schijnt, dat in 1871 een Arabier, namens Abd er Rasul Ahmed, bij toeval den ingang tot den kelder vond en, begrijpend
+hoeveel schatten er moesten zijn, besloot, ze ten eigen bate te exploiteeren. Hij deelde zijn ontdekking mee aan zijn twee
+broeders en aan zijn zoon, en gedurende enkele jaren verkochten onze man en zijn medeplichtigen aan de toeristen voorwerpen
+van groote waarde, maar van kleine afmeting, die ze gemakkelijk uit de schuilplaats naar hun huizen konden meenemen. De belangstelling
+der Egyptologen werd echter eindelijk wakker, en in 1881 begaf de heer Masp&eacute;ro, die toen directeur was van het Museum te Ka&iuml;ro,
+zich naar Luxor, om daar een onderzoek in te stellen. Na tallooze moeilijkheden, te veel om hier op te noemen, werd de bergplaats
+eindelijk ontdekt, en de koninklijke mummies werden naar Ka&iuml;ro gevoerd, waar ze al gauw werden tentoongesteld in de glazen
+vitrines van het Museum.
+
+</p>
+<p>Twee jaar later begon de mummie van een der koninginnen een weinig aangenamen geur te verspreiden en ze moest worden uitgepakt;
+er volgde weldra een andere koningin, die geheel bedorven was en begraven moest worden. Toen werd het besluit genomen, alle
+mummies uit te pakken, en te luchten, en men begon met Ramses II. Hij was de eerste souverein van Egypte, wiens lijfelijk
+omhulsel aan de wereld werd geopenbaard 3200 jaren na de mummifi&euml;ering.
+
+</p>
+<p>Zelfs zooals ze nu zijn, ontdaan van de dooden en van de meubels en andere artikelen, die er werden bewaard, zijn de koningsgraven
+nog hoogst belangwekkend. De beeldhouwwerken en de basreli&euml;fs zijn prachtig bewaard, en veel van het schilderwerk is na zooveel
+eeuwen nog ongeloofelijk frisch en levendig van kleur.
+
+</p>
+<p>Van de vijftig koningsgraven, waar de historieschrijvers van gewagen, zijn, geloof ik, een veertigtal teruggevonden en thans
+voor het publiek geopend. Ze zijn alle in de rots uitgehouwen en bestaan uit lange gangen, die naar ruime kamers voeren, waarvan
+de laatste, het eigenlijke graf bevattend, 100 tot 160 meter van den ingang is verwijderd.
+
+</p>
+<p>Voor de oude Egyptenaren was hun graf niet enkel een doodkist in een gat gestopt, maar een ruim vertrek, bewonderenswaardig
+versierd en gedecoreerd door de grootste schilders en beeldhouwers van hun tijd, en waarin de doode gemakkelijk zich kon bewegen
+en genieten van het comfort, waaraan hij gewend was. Dus treffen we op de muren en zuilen prachtig weergegeven tooneelen aan
+uit hun werkelijke leven en uit het toekomstig bestaan, dat ze zich hadden voorgesteld.
+
+</p>
+<p>De heer Quibell geleidde mij eerst naar het graf van Meremptah, nog pas enkele maanden geleden ontdekt en dat nog niet voor
+het publiek was opengesteld.
+
+</p>
+<p>De gangen en kamers waren electrisch verlicht, zoodat men alle bijzonderheden kon bewonderen; maar de grafkamer, het heiligdom,
+was in volslagen <a id="d0e909"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e909">332</a>]</span>duisternis gelaten toen we er binnentraden. Plotseling vulde zich de sombere holte met helderheid, en onder de schitterende
+electrische lampen zag ik een reuzengroote fijne figuur van grijs graniet, op den rug liggend, de handen gekruist op de borst.
+Het effect, dat dit bewonderenswaardige beeld maakte, gebeeldhouwd op het deksel van de kist, was onvergetelijk. Het graf
+echter, dat van alle den diepsten indruk op mij maakte, was dat van Amenhotep, waarschijnlijk omdat het het eenige was, waarbij
+zich de mummie in de doodkist bevond.
+
+</p>
+<p>Midden in het heiligdom staat een prachtige, groote marmeren doodkist, rood van kleur, waar het deksel van is afgenomen, en
+waarin de doode rust. Een gedeelte van de windselen, die om hem heen waren geslagen, zijn losgemaakt, en zijn hoofd, zijn
+hals en schouders ziet men zwart en verdroogd. Het is onmogelijk, den indruk te beschrijven, dien het gezicht van dezen machtigen
+monarch maakt, die daar 3500 jaar na zijn dood rust zoo klein en verschrompeld, in het licht der Edisonlampen. Welk een wreede
+spot der menschelijke dingen! Diep in den berg een grot te hebben gegraven, waarin men, ontoegankelijk voor de heele wereld,
+meent eeuwig te zullen kunnen slapen, en dan zulk een plaats dagelijks bezocht door de toeristen van de heeren Thomas Cook
+en Zoon!
+
+</p>
+<p>Korten tijd na mijn vertrek uit Luxor werd nog een koningsgraf ontdekt door den heer Theodoor Davis, een Amerikaan die een
+bekend Egyptoloog is en die zijn winters doorbrengt met archeologische onderzoekingen. Men kan zich gemakkelijk de vreugde
+van den heer Davis voorstellen, toen hij na zijn lange, moeilijke en kostbare nasporingen eindelijk zijn pogingen bekroond
+zag met succes en het graf, het bewuste graf, zich voor hem opende.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-332.jpg" alt="Interieur van een koningsgraf." width="560" height="720"><p class="figureHead">Interieur van een koningsgraf.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Zoo ik dan al het ongeluk had, Luxor te verlaten eer die nieuwe ontdekking gedaan was, ik had ten minste het geluk, korten
+tijd daarna de toespraak te hooren, die over het onderwerp gehouden werd door den heer Masp&eacute;ro. Ik heb onder het luisteren
+een der prettigste uren van mijn leven doorgebracht. Met den grootsten eenvoud, in een duidelijken en gemakkelijken stijl,
+op zachten en boeienden toon legde de directeur der oudheidkundige onderzoekingen ons uit, dat het ontdekte graf dat was van
+de koningin Tia, vrouw van Amenhotep III, die vijftien eeuwen v&oacute;&oacute;r de christelijke jaartelling leefde.
+
+</p>
+<p>De heer Masp&eacute;ro bracht verdiende hulde aan de rijke vreemdelingen, die zooals de heer Davis, met hun fortuin en met eigen
+inspanning aan zijn departement steun verleenen, en daarna vervolgt hij: &#8220;De opgravingen gedaan door den heer Davis, hadden
+plaats in een hoek, van het Koningendal, waar de meeste Egyptologen dachten, dat niet veel zou worden gevonden. Het toeval
+heeft gewild, dat de heer Davis daar juist een der belangwekkendste ontdekkingen heeft gedaan uit onzen tijd. Het graf van
+koningin Tia was inderdaad onaangeroerd, ofschoon er in den romeinschen tijd dieven aan het werk moeten zijn geweest. Maar
+die bepaalden zich ertoe, de juweelen weg te nemen en ze raakten al het andere niet aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij hechtten er zooveel aan, dit graf te zien, juist zooals het was, dat we er binnendrongen door een kleine opening, juist
+groot genoeg voor kinderen, dieven of... archeologen. Dichtbij den ingang vonden we op den grond een prachtigen kever, Scarabeus,
+en albasten vazen, blijkbaar door de dieven onderweg verloren, een duidelijk bewijs, dat het graf geopend was geworden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Groot was onze vreugde, dat het heiligdom ongeschonden was en vol was met vele voorwerpen, die het leven van het verleden
+ons voor den geest riepen. Op den steenen muur, die het tot nu toe van de wereld had afgezonderd, waren sporen te zien van
+vuile handen, slijkerige handen, al zooveel eeuwen dood, die het hadden gesloten, naar men meende, voor eeuwig. Daar verrees
+de oudheid als levend v&oacute;&oacute;r ons.
+<a id="d0e928"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e928">333</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Midden in de ruime doodkist lag een rood kussen, en daarnaast stond een stoel van vrij modern voorkomen, Empire-stijl, maar
+met iets echt egyptisch erbij. Wat verder was een vergulde armstoel, met rechte pooten, die aan den stijl van Lodewijk XVI
+deed denken en daartegenover weer een armstoel van ontwijfelbaar egyptische afkomst. Er was nog een heele voorraad meubels,
+groote zwarthouten kisten en 72 kruiken, die offeranden en levensmiddelen inhielden, eenden, gazellebouten, gedroogd vleesch,
+brood en koren, en in enkele kruiken aanzetsel van wijn en van reukwateren, die erin bewaard waren geworden. Een groote vaas,
+die omgevallen was, liet een dikke, gele vloeistof uitstroomen, honig en, wonderlijk gezicht, op dat oogenblik zagen we er
+zich een bij op neerzetten, die van buiten was gekomen! Daarnaast lagen gouden voorwerpen, en dingen van ivoor en zilver;
+ook vonden we een zeer groote kist uien!&#8221;
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-333-1.jpg" alt="De obelisken te Karnak." width="580" height="490"><p class="figureHead">De obelisken te Karnak.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Dan gaf de heer Masp&eacute;ro ons interessante inlichtingen over het leven der oude Egyptenaren in het algemeen, en in het bijzonder
+over koningin Tia, die, naar het schijnt, een zeer merkwaardige vrouw moet zijn geweest.
+
+</p>
+<p>Nadat de Ramses ons drie dagen had gegund voor het bezoek aan het oude Thebe, begaven we ons weer op weg den Nijl op van Luxor
+naar Assoean in heerlijk weder, het weer, dat aan Boven-Egypte een verrukkelijke lente geeft midden in den winter. Terwijl
+wij hier profiteerden van warme en zonnige dagen, vertelden ons de telegrammen, dat heel Europa rilde van kou en dat Zuid-Frankrijk
+onder de sneeuw lag, ja, dat het ook in Algeri&euml; had gesneeuwd!
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-333-2.jpg" alt="Een groeve te Luxor." width="586" height="573"><p class="figureHead">Een groeve te Luxor.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Het was druk op den Nijl. Een menigte groote booten voeren naar beneden en andere gingen stroomop, en aan de oevers waren
+op maar eenige meters afstands van elkander de fellahs onophoudelijk bezig, water te putten uit de oude sjadoefs; ze scheppen
+tot 30 000 liter water per dag, maar werken dan ook van zonsopgang tot zonsondergang voor.. vijftig centimes!
+
+</p>
+<p>Tusschen Luxor en Assoean, houden de groote toeristenbooten van Cook, die er twee dagen over doen, stil te Esneh, Edfoe en
+Kom Ombo. Het eerste plaatsje is een vrij belangrijk stadje met groote huizen en drukke bazaars. De tempel is nog maar ten
+deele ontgraven, en een enkele zaal is slechts voor het publiek te zien. Te Edfoe daarentegen vindt men een reusachtigen tempel,
+die begonnen was onder de regeering van Ptolemaeus III, 237 jaar v&oacute;&oacute;r Christus en waaraan niet minder dan 180 jaren werd gewerkt.
+Hij was geheel verborgen onder puin en zand en <a id="d0e949"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e949">334</a>]</span>aarde, waar hutten en stallen op waren gebouwd, en werd ontdekt en aan het licht gebracht door Mariette.
+
+</p>
+<p>De tempel van Kom Ombo, waar de booten niet meer dan een uur ophouden, heeft belangwekkend beeldhouwwerk, en op eenige meters
+daar vandaan verheft zich een kolossale steenen schoorsteen, omringd door afschuwelijke moderne gebouwen, die behooren bij
+de onderneming van de heeren Cassel en Suares. Niemand had er nog aan gedacht, de gronden aan te koopen, die lagen in de buurt
+van Kom Ombo, eenvoudig omdat, met het oog op hun hooge ligging boven den Nijl, men het onmogelijk achtte, ze te besproeien.
+En thans werken er stoompompen, die zoo krachtig zijn, dat het kinderspel is, er het water tot 15 meter hoogte mee op te voeren.
+De bedoelde groep kocht dus dertig duizend feddans grond, die haar op niet meer dan honderd francs de feddan te staan kwamen,
+toen alle werkzaamheden afgeloopen waren, en die gemakkelijk het viervoud van den prijs zullen opbrengen bij verkoop, tenzij
+de heeren den grond verhuren en er niets tegen hebben tot in verre tijden twintig percent voor hun kapitaal te maken.
+
+</p>
+<p>Eindelijk kwam de Ramses twaalf dagen na het vertrek uit Ka&iuml;ro te Assoean aan den eersten waterval van den Nijl. Ten allen
+tijde zijn die stad en het beroemde eilandje Elephantine er tegenover beschouwd als een der belangrijkste punten van Egypte.
+Het was lang de grensstad, waar de Egyptenaren, de Perzen, de Romeinen en eindelijk de Anglo-Egyptenaren hun garnizoenen hielden.
+Aan den overkant van den waterval ligt Nubi&euml;, dan volgt Soedan, zoo wijd en uitgestrekt en tot voor kort nog zoo geheimzinnig.
+
+</p>
+<p>Tegenwoordig is Assoean een belangrijke en volkomen moderne plaats, die in den winter niet enkel druk is door vreemdelingenbezoek
+van de toeristen, door booten en treinen dagelijks aangevoerd, maar ook door een steeds aangroeiend aantal vreemdelingen,
+die er den heelen winter blijven. Het klimaat is mogelijk wel wat veel opgehemeld. Het is zeer warm, droog en zonnig en mist
+en regen zijn er, om zoo te zeggen, onbekend; maar het moet erkend, dat die groote droogte van de lucht het klimaat ontzenuwend
+maakt, en dat men nu en dan er kennis maakt met een kouden, doordringenden wind. Daarom is het er voor zwakke personen niet
+zonder gevaar. In den zonneschijn en beschut voor den wind, braadt men heerlijk in de maand Januari; maar als de wind opsteekt,
+dringt die dadelijk door de kleederen heen en men voelt zich kil en onaangenaam. Men ontmoet dan ook niet zelden menschen
+in wit flanel gekleed en met een kurkhoed op het hoofd, maar met een overjas of deken over den arm.
+
+</p>
+<p>Met wat voorzichtigheid en overleg kan men een verkoudheid voorkomen, maar ik zou niet genoeg kunnen herhalen, dat zelfs overigens
+sterke menschen voorzichtig moeten wezen. Dit aanvaard zijnde, ben ik echter bereid, te erkennen, dat Assoean in den winter
+een ideale plek is voor diegenen, die in de open lucht willen leven. Als men zijn dagen op den Nijl doorbrengt in een bootje,
+de hoeken en hoekjes van de elanden Elephantine en Philae bezoekt, tennis speelt of golf, de woestijn ingaat per ezel of kameel,
+nooit zal men zich behoeven te vervelen en elke minuut zal men kunnen genieten van den goddelijken zonneschijn, die versterkend
+en prettig is.
+
+</p>
+<p>Er zijn drie prachtige hotels te Assoean, waarvan twee reusachtige moderne paleizen zijn. Het Cataracthotel, dat aan de heeren
+Cook behoort, wordt uitstekend bestuurd door een Franschman, den heer Pagnon, eigenaar ook van de hotels te Luxor, en is zeer
+mooi gelegen op een hoogte en op het Zuiden. De salons, halls, terrassen, bibliotheek, biljardzaal, enz. zijn prachtig ingericht
+en de groote, moorsche eetzaal is heerlijk. De keuken is uitmuntend en overvloedig en de service laat niets te wenschen over.
+Het laat zich gemakkelijk denken, hoe groot de moeilijkheden moeten wezen, die overwonnen moeten worden, om een dergelijke
+onderneming te leiden en elken dag op 1000 kilometers afstands van Ka&iuml;ro een afwisselend menu, dat een groote restauratie
+in Parijs geen oneer aan zou doen, voor te zetten aan honderden personen, hongerig geworden door het verblijf in de buitenlucht.
+Het is werkelijk wonderbaarlijk, dat men op de grens van Nubi&euml; tegen redelijke prijzen al het comfort vindt, hetwelk wij gewoon
+zijn duur te betalen in de hotelpaleizen van Ostende, Baden Baden, Nice en Monte Carlo.
+
+</p>
+<p>Op het eiland Elephantine verrijst te midden van prachtige tuinen een ander paleis, het Savoy-hotel, behoorend aan de <span lang="en">Anglo-American Co<span id="d0e965" class="corr" title="Bron: ">.</span></span> en even populair als het Cataracthotel. En dan is er nog in de stad en dichtbij de landingplaats het Grand Hotel van Assoean,
+behoorend aan den heer Pagnon, niet zoo luisterrijk als de andere, maar ook zeer goed. Evenals te Ka&iuml;ro zijn de hotels de
+groote middelpunten voor het mondaine verkeer. Men doet er aan allerlei sport en des avonds kan men er concerten, bals, bridgepartijen
+en dergelijke feestelijkheden genieten. Nu en dan hebben er gymkhana-wedstrijden plaats, harddraverijen van ezels en kameelen;
+en mannen, vrouwen en kinderen, ouden en jongen stellen er levendig belang in.
+
+</p>
+<p>Assoean is ontwijfelbaar het schilderachtigste plekje van Boven-Egypte. Aan beide kanten van den Nijl verheffen zich hooge
+bergen, bijna geheel met goudgeel zand bedekt, en hier en daar gekroond door eeuwenoude ru&iuml;nen. Tusschen de stad en het eilandje
+Elephantine, dat geheel in het groen ligt, heeft de Nijl een snellen stroom, waar zich honderden dahabiehs en booten door
+bewegen, terwijl de roeiers hun eentonig liedje onophoudelijk doen hooren.
+
+</p>
+<p>Hoogerop ligt dan de eerste waterval en de versnellingen doen het water zich al brullend tusschen de rotsen voortbewegen.
+Ik heb nooit schooners gezien dan een zonsondergang te Assoean, en er zou een andere pen dan de mijne noodig zijn, om de bewonderenswaardige
+en fantastische tinten te beschrijven, die de lucht en de stroom en de bergen dan aannemen. Het is verrukkelijk, en wie dat
+eenmaal heeft aanschouwd, vergeet het nimmer.
+
+</p>
+<p>Kameelen zijn er zeer in trek; vooral de dames houden van het groote rijdier, maar het is een krachtige lichaamsbeweging,
+die niet ieder kan verdragen. De uitstapjes per ezel of kameel in de buurt van Assoean zijn zeer belangwekkend. Het kamp der
+<a id="d0e974"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e974">335</a>]</span>Besharins, op een half uur afstands dichtbij de ru&iuml;nen van een oud arabisch kerkhof, is een gezocht doel voor een tochtje.
+Die Arabieren (van het kamp, niet van het kerkhof) met lange haren en een zonderling type vertoonend, wonen in ellendige tenten
+van vlechtwerk en zoo primitief, dat het hun niet aan schilderachtigheid ontbreekt.
+
+</p>
+<p>Onnoodig te zeggen, dat er in Assoean beroemde graven zijn, als overal in Egypte. Men heeft er de bekende granietgroeven,
+waaruit de oude Egyptenaren hun obelisken en beelden en grafmonumenten hebben gehaald. Men kan er nu nog een onvoltooiden
+obelisk vinden, die dertig meter lang is. Op eenigen afstand van Assoean, niet ver van het begin van den waterval, ligt de
+tempel van Philae, de sierlijkste en elegantste der egyptische tempels. Gelegen op het eiland van denzelfden naam, behoort
+die &#8220;Parel van Egypte&#8221; eigenlijk al tot Nubi&euml;. De inboorlingen noemen hem &#8220;Gesiret Anas en Wogud&#8221; met den naam van den held
+uit een der verhalen van de Duizend en &eacute;&eacute;n Nacht, die daar naar de egyptische overlevering zijn geliefde terugvond.
+
+</p>
+<p>Het eiland Philae ligt juist midden in de ruimte, die gevuld kan zijn door het enorme r&eacute;servoir van Assoean, zoodat op den
+tijd, als het bekken gevuld is, het geheele eiland en bijna de geheele heerlijke tempel onder het slijkerige Nijlwater verdwenen
+zijn. De geleerden, de archeologen van de geheele wereld stelden zich in beweging, toen tot aanleg van het r&eacute;servoir besloten
+werd en smeekten, dat toch een andere plaats mocht worden gekozen. Het zou onmogelijk geweest zijn, over den geheelen loop
+van den Nijl een plek te vinden, die zoo geschikt was voor het bekken, en tusschen den sierlijken tempel en de werken, die
+den landbouwrijkdom van Egypte bijna zouden verdubbelen, aarzelden de ingenieurs niet en offerden Philae op. Toch moet erkend,
+dat zeer belangrijke werken werden uitgevoerd, om het merkwaardige monument te bevestigen, en de regeering heeft niet minder
+dan 350 000 francs met dit doel uitgegeven.
+
+</p>
+<p>Daarbij schijnt het, dat het water, hetwelk naar aller berekening den beroemden tempel zou hebben moeten verwoesten, dien
+waarschijnlijk heeft gered. In zijn rapport over 1904 maakt lord Cromer de opmerking, dat bij zijn bezoek aan de werken, toen
+men ermee bezig was, hij getroffen werd door den deplorabelen toestand van de fondamenten, die binnen kort de instortingen
+van sommige deelen van den tempel ten gevolge zou hebben gehad.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatLeft" style="width: 232px"><img border="0" src="images/p1908-335.jpg" alt="Fellahvrouw met kinderen." width="232" height="427"><p class="figureHead">Fellahvrouw met kinderen.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Ook de heer Edouard Naville schreef in het <span lang="fr">Journal de Gen&egrave;ve</span>: &#8220;Ik behoor tot hen, die herhaaldelijk door middel van de pers en op wetenschappelijke congressen geprotesteerd hebben tegen
+den aanleg van den dam te Assoean.... Maar thans kan ik zeggen, dat de archeologen niet te klagen hebben. Het monument is
+behoed voor allen verderen achteruitgang voor lange jaren, en het water schijnt geen nadeeligen invloed op het gesteente uit
+te oefenen, behalve dan in een paar vertrekken, die geen andere opening hebben dan een lage deur en dus het vocht niet verliezen,
+zoodat er zich salpeter tegen de wanden afzet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zelfs zou men kunnen vragen, of in sommige opzichten de tempel van Philae niet in beter conditie is gekomen dan de meeste
+egyptische gebouwen. Sinds verscheiden jaren maken de groote tempels door, wat ik zou willen noemen een crisis van seniele
+aftakeling. Zijn de opgravingen daar schuld aan? Ik zou het niet durven tegenspreken. Het is zeker, dat men al te dikwijls
+in de haast, om de prachtige overblijfselen aan het licht te brengen, zich niet in voldoende mate rekenschap heeft gegeven
+van de vraag, of ze nog sterk genoeg waren, om te blijven staan, en of ze geen behoefte hadden aan den steun, die hun verstrekt
+werd door de bergen van puin of door de dorpen, die ter halver hoogte van de pilaren en tusschen de zuilen waren gebouwd.
+
+</p>
+<p>&#8220;Te Philae zou hetzelfde gebeurd zijn als elders. De tempel zou langzamerhand verzakt zijn; men zou nu eens een zuil hebben
+zien omvallen, dan weer een architraaf, en er zou voor het herstel gewacht moeten zijn op voldoende geldelijke hulp. Thans
+is de bevestiging tot stand gebracht en wel voor langen tijd, en onder dankbetuiging aan de egyptische regeering voor den
+spoed, waarmee ze zich die opoffering heeft getroost, kan men rustig de toekomst afwachten&#8221;.
+
+</p>
+<p>Helaas, dat er zich toch alweer donkere wolken aan den horizon hebben samengetrokken. De ingenieurs begonnen ervan te spreken,
+den dam te Assoean te verhoogen met zes meters. Dat zou de dood voor Philae wezen! De verhooging van den dam is een zaak van
+het allerhoogste gewicht voor Egypte, en de kundigste ingenieurs hebben ervoor gepleit, omdat de watervoorraad van het reuzenr&eacute;servoir
+erdoor zou toenemen, en omdat een veel grooter gebied zou kunnen worden besproeid en dus op de woestijn zou kunnen worden
+veroverd. Maar de egyptische ministers en hun raadsman Sir William Garstin zijn voorzichtige lieden en wilden de quaestie
+niet overhaast beslissen. Daarom werden twee bekende geleerden, de heeren W. Atcherley en Karl Pearson, erover gehoord, en
+hun meening, dat men zich van het weerstandsvermogen van den dam ook een te hoog denkeeld kan vormen, heeft ertoe geleid,
+dat andere plannen zijn opgekomen omtrent een nieuwen dam boven Assoean. Dus zal Egypte altijd nog wel eenige jaren moeten
+wachten, eer het een groote hoeveelheid water krijgt voor zijn landbouw. Ik geloof niet, dat dit een ramp is. De tegenwoordige
+voorspoed is zoo groot, dat een periode van betrekkelijke kalmte niet anders dan goed kan zijn, ook om het land op zijn verhaal
+te doen komen van de speculatiewoede van den laatsten tijd.
+<a id="d0e998"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e998">336</a>]</span></p>
+<p>Men reist tegenwoordig naar het hart van Soedan, naar Khartoem en <span id="d0e1001" class="corr" title="Bron: Omdurman">Omdoerman</span>, dat eenige jaren geleden de hoofdstad der Derwischen was, even gemakkelijk als naar Petersburg of Chicago. Ik kan er zelfs
+bijvoegen, dat in den winter de reis van Assoean naar Khartoem een der interessantste, prettigste en gemakkelijkste is, die
+men kan ondernemen. De temperatuur is heerlijk, noch warm, noch koud; regen en vochtigheid zijn onbekende zaken, en van den
+morgen tot den avond geniet men een schitterenden zonneschijn, door geen wolkje verduisterd.
+
+</p>
+<p>Tot Wadi Halfa reisde ik per boot en toen we na vier dagen die plaats bereikten, werd de tocht per Soedanspoorweg voortgezet
+over Berber, waar de verbindingslijn met Soeakim naar het Oosten gaat, naar Khartoem. Een inconveni&euml;nt op die gemakkelijke
+reis in den <i>train de luxe</i> is het stof, dat door de gesloten vensters binnenkomt; maar dat zal mettertijd zeker verdwijnen, als de maatschappij waggons
+zal hebben aangeschaft, als in gebruik zijn op den amerikaanschen spoorweg van Omaha naar San Francisco, waar men door een
+even stoffig zandlandschap reist zonder iets van het stof te merken.
+
+</p>
+<p>Tegen zeven uur in den morgen bereikt de reiziger Khartoem. Hij is er eigenlijk al den vorigen avond aangekomen, maar te laat
+om aan wal te gaan. De aankomst heeft plaats tegenover Khartoem op den tegenoverliggenden oever van den Blauwen Nijl. Khartoem
+ligt aan die rivier een weinig boven haar samenvloeiing met den Witten Nijl, waarna ze samen den Nijl vormen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-336.jpg" alt="Nubisch dorp op het eiland El&eacute;phantine." width="525" height="720"><p class="figureHead">Nubisch dorp op het eiland El&eacute;phantine.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Per kleine stoomboot wordt men naar Khartoem overgezet. Uit de vuile slaapwaggons komend, ademt de reiziger met volle teugen
+de zuivere, droge, opwekkende lucht in en verbaast zich, dat op zulk een vroeg morgenuur midden in den winter de zon met haar
+stralen het tooneel reeds in gouden licht zet. Op den breeden stroom varen booten met groote, witte zeilen, dan kleine booten
+met negerroeiers, die een eentonig lied zingen, en stoombooten met hooge dekken en helder wit in de verf, vervullen de lucht
+met hun gefluit. Khartoem ziet men liggen in een ware oase van groen. Het prachtige witte paleis van den gouverneur trekt
+dadelijk de aandacht, met de engelsche en egyptische vlaggen beide erboven wapperend, en ernaast de lange steenen gebouwen
+van de ministeries, een groote school en veel aardige villa&#8217;s te midden van tuinen.
+
+</p>
+<p>De boot houdt stil aan de aanlegplaats van het hotel, het groote hotel van Khartoem, nog maar sedert een jaar geopend, geloof
+ik. Het is een lang gebouw van twee verdiepingen, omgeven door enorme galerijen, waar alle kamers op uitkomen, een niet juist
+aangename inrichting voor diegenen, die van rust en ongestoordheid houden.
+
+</p>
+<p>De reizigers hebben den vorigen winter geklaagd over het hotel te Khartoem. De prijzen zijn hoog, de service laat te wenschen
+over, en de maaltijden zijn ver van goed. Het is waar, dat men niet moet vergeten, in Soedan te zijn, maar daar de stad wel
+goede dingen aanbiedt, waar de officieren en de inwoners der plaats het rechte gebruik van weten te maken, is het onvergefelijk,
+dat het hotel er de reizigers niet van laat profiteeren. De leiders van de maatschappij, die het hotel bestuurt, denken enkel
+aan groote voordeelen, en ik heb allen grond voor het vermoeden, dat de regeering, die haar den grooten en prachtigen tuin
+verhuurt, waarin het huis is gebouwd voor de belachelijk kleine som van 1250 francs per jaar, haar tot rede zal brengen, zoodat
+verbeteringen onderweg zijn.
+
+<a id="d0e1022"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1022">337</a>]</span></p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-337.jpg" alt="Scheepslading pottebakkerswerk." width="720" height="469"><p class="figureHead">Scheepslading pottebakkerswerk.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De hoofdweg in Khartoem loopt langs den Blauwen Nijl, een breede, met jonge boomen beplante weg, die des avonds electrisch
+verlicht wordt en waaraan groote, deftige huizen met mooie tuinen zijn gelegen. Dat gaat zoo verscheiden kilometers door.
+Ge treft daar ook den Botanischen en Zo&ouml;logischen Tuin, waar leeuwen en andere wilde dieren in kooien zijn opgesloten in een
+heerlijk park, vol van de uitgezochtste specimina der afrikaansche flora. Dan volgen het hotel, vele particuliere huizen,
+bewoond door engelsche officieren, het post- en telegraafkantoor, het groote gebouw waar de kantoren zijn van de regeeringsambtenaren,
+het paleis van den gouverneur, de italiaansche katholieke zendingspost, de Club, nog weer villa&#8217;s, Gordon College enz.
+
+</p>
+<p>Langs die mooie laan komt ge telkens engelsche Tommies tegen, soldaten, in khakipakken gekleed, en soedaneesche soldaten,
+zwart als ebbenhout, lang van stuk en met beenen zonder kuiten van ongeloofelijke lengte en magerheid. Ook ontmoet men er
+Arabieren en negers van zoowat alle bedrijven, negerinnen met groote manden of kruiken op het hoofd en met verrassende gratie
+gedrapeerd in lange zwarte shawls, want er bestaat een verordening, die de inboorlingen te Khartoem dwingt, &#8220;zich te kleeden&#8221;.
+Zeker geeft die gewoonte, om zware lasten op het hoofd te dragen, aan de negerinnen die rechte houding en dien bevalligen
+en krachtigen gang.
+
+</p>
+<p>Khartoem breidt zich niet enkel langs de rivier uit, maar ook naar den woestijnkant; daar vindt men ook breede en mooie straten,
+maar enkel meer bescheiden huizen, kantoren en banken.
+
+</p>
+<p>Rijtuigen ziet men bijna niet in de hoofdstad van Soedan. Het hotel heeft een pony en een tonneau, en alleen de gouverneur-generaal
+heeft verscheiden &eacute;quipages en een automobiel, terwijl enkele officieren er een eigen wagentje op na houden. Rijpaarden en
+vooral ezels zijn de gewone vervoermiddelen.
+
+</p>
+<p>In afwachting van den dag, waarop Khartoem huurrijtuigen zal hebben, ziet men voor het hotel een dozijn jinriksja&#8217;s, maar
+helaas, de lange Soedaneezen kunnen niet als de dappere, kleine Japannertjes urenlang draven. Hijgend, zweetend en blazend
+trekken ze het rijtuigje met moeite voort, terwijl men zich verbijt van ergenis, als men ten minste haast heeft. Met twee
+man ervoor gaat het een beetje gauwer, maar het best is, een ezel voor een jinriksja te laten loopen; dat werkt verjongend
+en herinnert aan de lang vervlogen tijd, toen men met een bokkenwagen door de Champs Elys&eacute;es reed! Een ezel voor het kleine
+trekwagentje, dat heb ik heerlijk gevonden, en ik had haast stilgehouden in de woestijn, om er poffertjes van zand te bakken!
+
+</p>
+<p>En als de reiziger dat alles goed heeft gezien, de paleizen, de villa&#8217;s, de tuinen, waar de vogels in de boomen zingen en
+de bloemen op de perken geuren, de breede lanen, waar de Soedaneezen heel beschaafd flaneeren; als hij zijn volle aandacht
+heeft geschonken aan deze aardige stad, die daar zoo modern in het hartje van Afrika ligt en waar rust en orde en arbeidzaamheid
+heerschen, zal hij zich met de grootste verbazing afvragen en tegelijk met onbegrensde bewondering: &#8220;Is het mogelijk, dat
+ik mij op dezelfde plek bevind, waar Gordon en de zijnen <a id="d0e1040"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1040">338</a>]</span>nog zoo kort geleden door dweepzieke en bloeddorstige horden van den Mahdi werden vermoord, en waar ik nauwelijks zeven jaar
+geleden niets dan ru&iuml;nen zou hebben gevonden? Is het mogelijk, dat deze bloeiende stad pas gisteren is geboren op de plaats
+van de oude soedaneesche hoofdstad, die getuige is geweest van de heldenfeiten en het bloedig drama, in de geschiedenis bekend
+als &#8216;de verovering en het verlies van Soedan&#8217;?<span id="d0e1042" class="corr" title="Bron: ">&#8221;</span>
+
+</p>
+<p>Ja, hoe onwaarschijnlijk het moge klinken, het was inderdaad hier, dat de egyptische veroveraars onder Ibrahim hun vlag plantten
+ten tijde van de regeering van Mohammed Ali. En hier ook speelden zich de tragische tooneelen af, waarvan Gordon pacha de
+hoofdpersoon was. Er woont te Khartoem nog een persoon, wiens gevoelens men wel graag eens zou willen ontleden, als hij in
+zijn uniform vol decoraties en op een prachtig paard, door de mooie lanen galoppeert. Dat is Slatin pacha, de vroegere gevangene
+van den Mahdi, thans inspecteur-generaal van de regeering van den Soedan. Welk een roman is zijn leven! Lees zijn boek &#8220;Vuur
+en zwaard in Soedan&#8221;, en ge zult u verbazen over alles, wat een menschelijk wezen niet al kan uitstaan aan moreel en physiek
+lijden.
+
+</p>
+<p>Hij was Oostenrijker en trad in dienst bij de troepen in Soedan, toen Gordon er voor de eerste maal gouverneur-generaal was.
+Toen het land in opstand kwam, om den Mahdi te volgen, was Slatin gouverneur van de provincie Darfoer, die hij zoo goed mogelijk
+verdedigde. Hij deed zijn plicht tot op het oogenblik, waarop de tegenstand onmogelijk was geworden. In het begin van de crisis,
+toen hij hoorde, dat zijn soldaten aarzelden of ze hem wel zouden volgen, omdat hij christen was, ging hij tot den mohammedaanschen
+godsdienst over in de <span id="d0e1049" class="corr" title="Bron: tegenwoorheid">tegenwoordigheid</span> van al de vereenigde troepen.
+
+</p>
+<p>Gordon was indertijd verontwaardigd, toen hij het bericht hoorde en sprak met bitterheid over die buitenlandsche officieren,
+die hun geloof verloochenen en bereid zijn, het Christendom vaarwel te zeggen, om hun huid te sparen. Ik geloof, dat Slatin
+minder aan zijn eigen leven dacht dan aan zijn provincie en aan de egyptische troepen, die onder zijn bevel stonden en die
+hij wilde redden tot op het oogenblik, dat hij, naar hij meende, versterking krijgen zou. Die bleef echter uit en eindelijk
+gaf Slatin, wien de Mahdi beloofde, hem het leven te sparen, zich over. Hij werd eerst vrij goed behandeld, want daar hij
+de taal kende, kon hij, naar de Mahdi bedoelde, als het noodig was, met de ongeloovigen onderhandelen te Khartoem.
+
+</p>
+<p>Maar Slatin moest de nederlaag van het leger aanschouwen en hij was diep getroffen, toen hij van den dood van Gordon hoorde,
+den generaal en den superieur, dien hij had bewonderd en liefgehad. Hij, Slatin, werd in boeien geslagen, werd een tijdlang
+aan alle mogelijke martelingen onderworpen, tot eindelijk de Khalief hem in zijn dienst nam en hem als slaaf aan zich verbond.
+Dat duurde wel twaalf jaren, tot Slatin in Maart 1895 wist te ontsnappen en Assoean te bereiken. Nauwelijks weer in het land
+der beschaving, bood hij zijn diensten weer aan Engeland en Egypte aan en was een groote steun voor de slotexpeditie onder
+bevel van lord Kitchener. Daar hij Soedan uitmuntend kende en vertrouwd was met de bewoners en de taal, zoowel als met de
+sterke en de zwakke punten van de Derwischen, kon hij natuurlijk belangrijken raad geven.
+
+</p>
+<p>Toen Khartoem heroverd was, wilde hij behooren tot de pioniers, die daar bleven om de stad uit het puin te doen herrijzen
+en mee te helpen aan het beschavingswerk, dat werkelijk te bewonderen valt en dat in zes jaren van den uitgestrekten Soedan
+een land heeft gemaakt, waar na zooveel onrust kalmte en orde zijn teruggekeerd.
+
+</p>
+<p>Het is onbetwistbaar, dat hij zeer groote diensten heeft bewezen en hooggelijk gewaardeerd wordt door den gouverneur-generaal,
+Sir Reginald Wingate. Deze is een zeer beminnelijk man, eenvoudig en vriendelijk van aard, maar tevens een man met een vasten
+wil en veel energie. Hij spreekt vloeiend Fransch en onderhoudt zich gaarne in die taal. Ik heb zeer interessante gesprekken
+met hem gevoerd over de toekomst van Soedan, die hem natuurlijk zeer ter harte gaat, en hij voorziet zoo geen snelle dan toch
+een zekere ontwikkeling.
+
+</p>
+<p>De vorderingen van den vooruitgang, meent hij, dat van drie dingen zullen afhangen, waar wij niet dadelijk al te groote verwachtingen
+van moeten koesteren, namelijk van meer arbeidskrachten, meer en beter middelen van gemeenschap en meer water. Er komen arbeiders
+te kort in Soedan; denk eens, dat er nauwelijks twee millioen inwoners zijn met een in evenredigheid veel te groot aantal
+vrouwen en kinderen, terwijl er tien millioen waren een twintigtal jaren geleden. Maar de Arabieren en Soedaneezen zijn vruchtbare
+rassen, en met de rust zal de bevolking wel vlug toenemen; maar dat zal men niet zoo dadelijk bemerken.
+
+</p>
+<p>De nieuwe spoorweg van Berber naar Soeakim aan de Roode Zee was ook een onderwerp van gesprek tusschen ons. &#8220;Wij staan daardoor,&#8221;
+zei de generaal, &#8220;rechtstreeks in verbinding met de zee en hebben een haven in Soedan. Daarheen zullen de goederen worden
+vervoerd, waar de Soedan behoefte aan heeft en van daar zullen de waren vertrekken, die het kan uitvoeren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wordt er in sommige kringen niet beweerd,&#8221; vroeg ik, &#8220;dat die lijn, die aangelegd is met geld, dat de egyptische regeering
+heeft geleend, aan dat laatste land nadeel zal toebrengen, omdat ze den handel tot zich zal trekken, die thans over Alexandri&euml;
+gaat en tot Assoean van de egyptische spoorwegen gebruik maakt?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Inderdaad,&#8221; antwoordde de gouverneur glimlachend, &#8220;die theorie is te berde gebracht, maar ze houdt geen stand. Zoolang Soedan
+afhankelijk blijft van dien eenigen, langen en kostbaren weg over Egypte en den Nijl, kunnen de ondernemingen van den handel
+er geen hooge vlucht nemen. Alles zou blijven wat het nu is, en Egypte zou de kleine sommen innen waar u van spreekt, zonder
+eenige kans dat die vermeerderden. Wel zal de nieuwe lijn afbreuk doen aan de inkomsten van Egypte, maar daar het budget van
+Soedan ervan zal profiteeren en onze inkomsten erdoor zullen toenemen, omdat de handel snel zal groeien, dank zij de nieuwe
+afzetmarkt, zullen wij <a id="d0e1068"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1068">339</a>]</span>allereerst aan Egypte interest kunnen betalen van het geld, dat het ons heeft voorgeschoten en eindelijk... dat is het belangrijkste,
+hoe meer de provincie Soedan zich zal ontwikkelen, des te spoediger zal ze geldelijk onafhankelijk wezen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En het water, generaal?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O, wat het water betreft, zal Soedan voordeel trekken uit de groote plannen van Sir William Garstin. Maar dat zijn nog maar
+plannen, die eerst binnen enkele jaren verwezenlijkt kunnen worden. De egyptische regeering laat in samenwerking met mijn
+officieren de zaak onderzoeken door een commissie, en wij zullen waarschijnlijk tot een resultaat komen, dat in het klein
+helpt, in afwachting van de grootere plannen met het vergroote reservoir. Er zijn al enkele bevloeiingskanalen gegraven, en
+Soedan kan water erlangen uit den Nijl in den zomer op een tijdstip, waarop dat aan den egyptischen landbouw in het minst
+geen nadeel kan berokkenen. Want Egypte wil ons natuurlijk niet toestaan, dat wij het berooven van het kostbare water, waar
+zijn bestaan aan hangt.<span id="d0e1074" class="corr" title="Bron: ">&#8221;</span>
+
+</p>
+<p>Omdoerman aan de overzijde van Khartoem is in veel opzichten een belangwekkende plaats. Er zijn tegenwoordig nog 60 000 inwoners,
+terwijl er in den tijd van den Mahdi een bevolking woonde van meer dan 400000 zielen. De markten van Omdoerman zijn beroemd,
+en lange karavanen van kameelen, komend van het Zuiden, brengen er, evenals talrijke booten, elken dag de producten uit Centraal
+Afrika. Caoutchouc, suikerriet, doerrah, een soort van koren, dat tot voedsel dient voor menschen en dieren, ivoor, struisveeren
+en vele andere voortbrengselen worden er op reuzenpleinen uitgestald. Het is merkwaardig, de lange rijen kameelen te zien
+aankomen, als ze weken en weken geloopen hebben, om uit het binnenland van het zwarte werelddeel hun zware vrachten aan te
+voeren. Het is een sympathiek dier, ijverig, volhardend en met weinig tevreden.
+
+</p>
+<p>De tijd zal wel niet ver meer zijn, dat een spoorweg Omdoerman met de provincies Darfoer en Kordofan zal verbinden, waarvan
+de rijkdom groot is, en die genoeg negerkoren voortbrengen, om geheel Soedan te voeden en er nog van uit te voeren in groote
+hoeveelheid. De maat, die te Kordofan vijf francs kost, wordt te Omdoerman met 28 francs betaald, waaruit duidelijk blijkt,
+hoe duur het vervoer per karavaan van kameelen komt, het eenige middel van transport dat nu ter beschikking is.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-339.jpg" alt="Aan den oever van den Blauwen Nijl te Khartoem." width="582" height="651"><p class="figureHead">Aan den oever van den Blauwen Nijl te Khartoem.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Men heeft te Omdoerman paardenmarkten, markten voor ezels en kameelen en zeer belangwekkende bazars. Daar vindt men soedaneesche
+wapens, struisvogeleieren, wonderlijke le&ecirc;ren portemonnaies, door de vrouwen aan een draad om den hals gedragen, ceintuurs
+met leeren franje, helder gekleurde rieten manden, voorwerpen van ivoor, karwatsen en zweepen van hippopotamusleder, en een
+heele straat, waar zilversmeden wonen. Armbanden, ringen, zegels, doosjes, servetringen zelfs, alle vreemd en mooi bewerkt,
+maar waar zulke enorme prijzen voor worden gevraagd, dat het wel blijkt, hoe ook hier als elders de komst van toeristen het
+sein is geworden voor een exploitatie in het groot.
+
+</p>
+<p>Men kan heele morgens zoek brengen aan de markten en bazars. Men voelt er zich als overgebracht in een andere wereld, bijna
+als op een andere planeet, en men moet langs den winkel van een inlandschen kleermaker gaan, waar een twintigtal Singernaaimachines
+een heidensch lawaai maken, om zich te overtuigen, dat men toch niet zoo ver verwijderd is van de beschaving, dan men eerst
+dacht.
+
+</p>
+<p>Er zijn te Omdoerman historische gebouwen, als de ru&iuml;nen van het graf van den Mahdi, het huis van Slatin pacha en een groot
+gebouw, waar de relieken uit het verleden worden bewaard, pistolen, geweren en sabels, die aan de Mahdisten hebben toebehoord,
+en de zonderlinge hoofddekkels, die ze droegen; daar zijn duizenden van, die men voor een spotprijsje kan koopen. Iets verder
+kan men de kanonnen van den Khalief zien, kanonnen ook, die bij het leger van Hicks of te Khartoem hebben dienst gedaan, en
+eindelijk de rijtuigen en de piano van Gordon in zeer vervallen staat.
+<a id="d0e1092"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1092">340</a>]</span></p>
+<p>Ik moet bekennen, dat ik erdoor geschokt was, daar onder een afdak de herinneringen te vinden aan den held, die te Khartoem
+viel. Zou men er geen plaatsje voor hebben kunnen inruimen in de onbewoonde benedenverdieping van het paleis van den gouverneur-generaal?
+
+</p>
+<p>Naast het leeggeplunderde graf van den Mahdi staat het huis van den Khalief, waar hij heeft gewoond met zijn vier vrouwen
+en 400 bijwijven. Men kan alleen in zijn particuliere vertrekken komen door eindelooze gangen, die bij elken hoek werden bewaakt,
+zoozeer vreesde hij te worden vermoord. Het huis is ongelukkig ledig; het zou belangwekkend geweest zijn, er de voorwerpen
+te vinden, waarvan de Khalief zich bediende en er een soort van mahdistisch museum van in te richten.
+
+</p>
+<p>Rustig en kalm is de bevolking van Omdoerman aan haar dagelijksch werk, doet zaken met Egyptenaren en Europeanen en zendt
+haar kinderen naar de uitstekende scholen, die de regeering heeft geopend. Wie kan begrijpen, dat het nog nauwelijks zeven
+jaar geleden is, dat de plaats een middelpunt was voor het grofste fanatisme op godsdienstig gebied? Fanatisme en despotisme,
+daar had de bevolking te veel van geleden en ze had genoeg van den Khalief, den Mahdi, van de emirs die hun alles ontnamen,
+zelf in overvloed en weelde leefden en de menschelijke kudde lieten omkomen van honger! De dweepzucht van den derwisch is
+thans verdwenen, want hij begrijpt zelf, dat hij het nu beter heeft dan vroeger, nu rust en vrede en gerechtigheid hem in
+staat stellen, de vruchten van zijn arbeid te oogsten.
+
+</p>
+<p>Mijn bediende Makhmoed heeft mij dat op zijn manier uitgelegd. &#8220;De derwisch is ook een mensch, de Soedanees ook en de Arabier
+eveneens, allen tevreden nu en houden van den Engelschman, omdat de engelsche meester rechtvaardig is. De arme man kan nu
+naar den moedir gaan; hij wordt ontvangen en aangehoord; hem wordt recht verschaft, zelfs tegen rijke menschen, zelfs tegen
+een Engelschman.&#8221;
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-340.jpg" alt="Egyptisch landschap." width="720" height="520"><p class="figureHead">Egyptisch landschap.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Ik geloof, dat Makhmoed gelijk heeft; de tijden zijn veranderd, en de bevolking is er niet rouwig om. Maar laat ons naar Khartoem
+terugkeeren. Er is een veerboot, een stoomferryboot, die op vaste uren den geheelen dag door over de samenvloeiing der beide
+Nijls vaart, en als ge geen paard, noch een ezel hebt, vindt ge aan de landingplaats een alleraardigst tramtreintje, dat u
+naar het midden van de stad zal brengen. Een vondst, die tram, die, als alle verbeteringen in Khartoem, te danken is aan kolonel
+Stanton. Die energieke man zou zelfs graag het stof willen doen verdwijnen, waar Khartoem veel te veel van heeft, en dat geen
+eer is voor de stad, en ik geloof inderdaad, dat het hem gelukken zal, als hij maar over genoeg geld kan beschikken op zijn
+budget. Hij heeft een uitmuntend middel gevonden, om het stof te binden, namelijk een residu van caoutchouc, dat heel goedkoop
+is; de zoo behandelde weg wordt hard, glad en stofvrij. De gomming van een lange laan heeft niet meer dan 1000 francs gekost.
+
+</p>
+<p>Geld en water, misschien ook geld als water, wenscht kolonel Stanton voor zijn hervormingen; water vooral, want als men dat
+maar over de woestijn uitgiet, die Khartoem omgeeft, groeien alle boomen, planten en bloemen er met ongeloofelijke snelheid.
+In de tuinen en langs den Nijl wint men den geheelen winter aardbeien, doperwten, slaboonen en <a id="d0e1110"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1110">341</a>]</span>alle andere denkbare groenten; maar het hotel zet ze niet aan de gasten voor!
+
+</p>
+<p>Er zijn te Khartoem een engelsche en een egyptische soci&euml;teit. De officieren der beide landen, die in dienst zijn van de soedansche
+regeering, verbroederen zich nooit met elkander. Een Engelschman vertelde mij dienaangaande: &#8220;Wij zijn gescheiden door een
+golf, die niet kan gedempt worden, zelfs niet door een onnoemelijk aantal whisky-soda&#8217;a in den loop der offici&euml;ele aangelegenheden.&#8221;
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-341.jpg" alt="De tempel van Philae op het eiland Big&egrave;h." width="575" height="720"><p class="figureHead">De tempel van Philae op het eiland Big&egrave;h.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Hier ontmoeten ze elkaar evenals te Ka&iuml;ro officieel; op de kantoren zijn de verhoudingen gewoon en prettig; ze gebruiken onder
+het behandelen der zaken een whisky-soda of een kop koffie en zullen samen een sigaret rooken, maar dan gaan ze ieder naar
+hun eigen club of hun &#8220;home&#8221; en daar kennen ze elkander niet meer, of het moest nu en dan zijn op een diner of een offici&euml;ele
+receptie; maar zelfs daar wordt met het verschil rekening gehouden, want de gouverneur-generaal houdt aparte ontvangdagen
+voor de Egyptenaren en andere voor de Engelschen.
+
+</p>
+<p>Ik herinner mij mijn verbazing, toen op een bal, gegeven in ons hotel door de &#8220;<span lang="en">Egyptian cavalry</span>&#8221; ik er alleen de engelsche officieren van het corps zag verschijnen en hun genoodigden, onder wie er geen enkele Egyptenaar
+was. Die laatsten worden zeker wel gehinderd door de manier, waarop ze door de Engelschen worden behandeld, die wel gevreesd
+en ge&euml;erbiedigd, maar niet geliefd zijn bij de Egyptenaren.
+
+</p>
+<p>Welke reden kunnen ze hebben, om zoo de Egyptenaren, in het leger met hen samen thuis behoorend, op een afstand te houden?
+Dat hebben ze mij eens op de volgende wijze uitgelegd:
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij kunnen te zamen werken... wij kunnen samen oorlog voeren... maar we kunnen niet <span lang="fr">en famille</span> met hen converseeren.
+
+</p>
+<p>&#8220;De Egyptenaar zal ons nooit bij zich te huis aan zijn vrouw voorstellen of aan zijn vrouwen, of het moesten jonge menschen
+met moderne idee&euml;n wezen, die een Levantijnsche of Europeesche hebben getrouwd. Meestal laat de reputatie van die dames te
+<a id="d0e1135"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1135">342</a>]</span>wenschen over, en waarom zouden we haar in ons huis ontvangen en de Egyptenaren aan onze vrouwen en dochters voorstellen,
+waar we weten, dat onze opvattingen en hun houding, waar het vrouwen geldt, zooveel verschillen van de onze? Dat is de voornaamste
+reden, die ons van de Egyptenaren scheidt in het particuliere leven, maar het is niet de eenige. Hun gewoonten, hun zeden,
+hun begrippen over hygi&euml;ne, hun denkbeelden over moraliteit zijn anders dan de onze, en eindelijk, mijn waarde, wij wenschen
+ham te eten aan het ontbijt en zij willen dien niet!&#8221;
+
+</p>
+<p>De engelsche officieren stellen veel belang in hun egyptische soldaten en werken krachtig ten einde er goede troepen van te
+maken, omdat het hun plicht is en ze betaald worden om dat te doen, maar ze voelen geen genegenheid voor die manschappen.
+Integendeel, ze hebben de soedaneesche soldaten veel liever, ofschoon die moeilijker te leiden zijn. Het zijn geen garnizoentroepen,
+maar veldtroepen, die men altijd op de een of andere wijze moet bezighouden. De zwarten hebben een hekel aan Egyptenaren,
+terwijl ze vol toewijding zijn voor hun engelsche officieren. Dat is wel een interessant verschijnsel.
+
+</p>
+<p>Indien ooit Egypte of de suzereine staat Turkije de neiging mocht voelen, van Engeland de souvereiniteit over Egypte op te
+eischen, die nu verdeeld is, zouden de soedaneesche troepen zich als &eacute;&eacute;n man om de <span lang="en">Union Jack</span> scharen en blij zijn, dat er iets te vernielen was, vooral zoo dat iets egyptisch was.
+
+</p>
+<p>In het paleis van den gouverneur zijn Sir Reginald en lady Wingate de vriendelijkste gastheer en gastvrouw, die men zich denken
+kan. Alle reizigers, die aanbevelingsbrieven voor hen hebben, bewaren de liefelijkste herinnering aan hun gastvrijheid en
+aan de d&eacute;jeuners, diners en tuinpartijen, gegeven in het paleis, vooral aantrekkelijk door den eenvoud en de hartelijkheid,
+die er heerschen. Die tuinpartijen, die bijna iedere week in den winter plaats hebben in het heerlijke park bij het paleis,
+missen alle stijfheid en het ceremoni&euml;el van gewone offici&euml;ele plechtigheden. De gouverneur ontvangt in flanellen costuum
+en met den Panamahoed, en zijn officieren zoowel als de andere genoodigden volgen zijn voorbeeld.
+
+</p>
+<p>Thee en ververschingen worden gepresenteerd onder een groote tent, waar de gouverneur-generaal en lady Wingate zelf hun vrienden
+bedienen. Een militaire muziek, op eenigen afstand opgesteld, laat bekende melodie&euml;n hooren, en terwijl sommigen praten, wandelen
+en rooken, spelen anderen tennis of croquet. Men meent in een park bij een kasteel in Europa te zijn in den zomer, als men
+niet hier en daar de wuivende kroon van een palmboom zag en de zwarte soldaten-muzikanten, en ook ginder te midden van het
+groen het standbeeld van Gordon, dat herinnert aan het geweldige verleden. Op zijn bronzen kameel zit Gordon natuurlijk en
+levendig afgebeeld en kijkt naar het Zuiden, van waar de vijand kwam, terwijl hij den rug naar het Noorden wendt, van waar
+hij hulp kon verwachten, die nooit opdaagde!
+
+</p>
+<p>Ik ben tegenwoordig geweest bij een feest in het paleispark, dat mij levendig heeft ge&iuml;nteresseerd, namelijk dat, hetwelk
+gegeven werd ter eere van den hertog en de hertogin van Connaught, die de gasten waren van den gouverneur en lady Wingate.
+Ook de prinsessen Margaretha en Patricia waren erbij; ze brachten met hun ouders dien winter eenige dagen te Khartoem door.
+Op denzelfden dag van hun aankomst werd er een receptie in het park gegeven, waarbij alle leden der regeering, de engelsche
+en egyptische officieren, de mohammedaansche sjeiks, de soedaneesche hoofden en de doortrekkende vreemdelingen, die de gouverneur
+kende, waren uitgenoodigd.
+
+</p>
+<p>Bij mijn aankomst zag ik, dat op een der heerlijkste plekjes in het park een tent was opgeslagen voor de prinsessen en lady
+Wingate. Het was juist tegenover de treden van de paleisstoep, een open tent. Links v&oacute;&oacute;r een tweede groote tent, die als buffet
+was ingericht, waren de Engelschen en de vreemdelingen gegroepeerd. Rechts stond het &#8220;arabische&#8221; buffet, waarvoor de egyptische
+officieren zich ophielden en naast hen, in hun schilderachtige kleederdrachten, hun mantels en tulbanden, de muzelmansche
+hoofden. Hier en daar staken de pieken omhoog van de soedaneesche soldaten, lange, slanke mannen, zwart als ebbenhout. Plotseling
+heft de militaire muziek het &#8220;<span lang="en">God save the king</span>&#8221; aan, en de hertog en de hertogin van Connaught, de gouverneur-generaal en lady Wingate en de jonge prinsesjes, elegant en
+bekoorlijk, maken hun verschijning, gevolgd door een stoet van schitterende officieren.
+
+</p>
+<p>De omgeving maakte dit alles zeer belangwekkend. Wij zijn hier onder den blauwen hemel van Soedan, op de plaats zelve, waar
+Gordon viel, en in een ideaal park, vol groen en bloemen en frischheid, waar de vogels hun melodieuse stemmetjes mengen onder
+de tonen der militaire muziek. Kijk eens naar die soedaneesche hoofden, die vertegenwoordigers van het volk, dat gisteren
+nog alleen aan moord en doodslag dacht, zie hen buigen, glimlachend en tevreden, voor den broeder van den koning van Engeland
+en voor den vertegenwoordiger van den Khedive, generaal Wingate. Aanschouw dit vredige en sierlijke tooneel, waar de lichte
+toiletjes zich mengen onder de met decoraties bedekte uniformen en onder de gewaden van de muzelmansche sjeiks, in de schaduw
+van het standbeeld van den gewroken Gordon. Zie dat alles, en in een opwelling van bewondering zult ge herhalen, wat de hertog
+van Connaught zelf mij zeide: &#8220;Is het niet bewonderingswaardig? Khartoem is in zes jaar een groote en mooie stad geworden;
+geheel Soedan is tot rust gebracht, en dat is alles tot stand gekomen door een handjevol mannen met zeer gebrekkige hulpmiddelen,
+het is verwonderlijk!&#8221;
+
+</p>
+<p>Het programma der feesten, gegeven ter eere van hunne koninklijke hoogheden, omvatte onder andere aantrekkelijkheden bootwedstrijden,
+een tentoonstelling van landbouw en tuinbouw, een militaire taptoe des avonds bij het licht van duizenden toortsen, waarbij
+de vereenigde muziek van de engelsche, egyptische en soedaneesche regimenten een monsterconcert zouden geven onder den met
+sterren bezaaiden hemel, die in den Nijl werd weerkaatst, en eindelijk een groote parade.
+
+</p>
+<p>Die laatste had plaats buiten de stad, bij het begin der woestijn, en nooit zal ik dat prachtige schouwspel vergeten. Infanterie,
+cavalerie, artillerie, Egyptenaren en Soedaneezen, passeerden in de voorbeeldigste <a id="d0e1161"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1161">343</a>]</span>orde, dan kwamen de troepen te paard en de artillerie deed een charge in galop, die het woestijnzand in wolken deed opvliegen,
+hetzelfde zand, dat vroeger is opgejaagd door de regimenten van Ibrahim en Gordon en de gewapende horden van den Mahdi.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat zegt u ervan?&#8221; vroeg mij een engelsch officier, die naast mij stond.
+
+</p>
+<p>&#8220;Eerlijk gezegd, ik vind het bewonderenswaardige paradesoldaten; ze zijn prachtig, en indien hun krijgsmanshoedanigheden aan
+het uiterlijk beantwoorden, hebt u het recht, er trotsch op te zijn.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Welnu, op mijn beurt in oprechtheid gesproken, ik wil u dit zeggen. Het zijn nu uitmuntende troepen, en zeker, wij hebben
+ons best gedaan, om ze zoo ver te brengen. Maar u moet niet gelooven, dat de egyptische officieren ons niet geholpen hebben.
+De meesten hunner werken met onvermoeiden ijver en een groot volhardingsvermogen, en ze zijn inderdaad best in staat, hun
+manschappen aan te voeren en te leiden. Maar kijk eens... zie daar eens...&#8221;
+
+</p>
+<p>Tusschen den blauwen hemel en het gele zand komt een bijna onzichtbare lijn, gelijk van kleur met den grond, als een lange
+slang nader met ongeloofelijke snelheid, lenigheid en energie. Dat zijn de 700 man van het engelsche regiment, dat te Khartoem
+ligt. Er is in hun houding zoo iets mannelijks, sterks en krijgshaftigs, dat ik er ontroerd van word, en ik zou willen toejuichen
+en &#8220;bravo&#8221; roepen, zooals aan het slot van een parade te Longchamp, als de cavalerie in snelle charge aankomt en alles in
+stofwolken hult.
+
+</p>
+<p>Wat doet het er toe, dat deze soldaten zoo jong zijn, dat hun khaki-uniform onelegant is, als de borst, die erdoor bedekt
+wordt, maar bezield is met een vasten wil en een onwankelbaren moed, waartegen alle aanvallen van de dweepzieke Derwischen
+werden afgeslagen als tegen glas.
+
+</p>
+<p>Het was zeer schoon... Maar als standbeelden kalm, scheen geen der aanwezige Engelschen er iets van te bespeuren.
+
+</p>
+<p>Ja, het is al heel mooi, dat men naar Khartoem kan komen in het jaar 1905, en de geheele reis door van alle mogelijke weelde
+en gemakken kan profiteeren; maar is het aan velen bekend, dat men de reis met alle moderne comfort kan voortzetten tot in
+het hartje van Afrika? Zonder nog te spreken van den Blauwen Nijl, dien men kan opvaren tot de hooge plateau&#8217;s van Abessyni&euml;,
+men kan ook tegenwoordig zich naar Faschoda begeven, naar Lado en naar het Congogebied en Gondokoro in Oeganda, even gemakkelijk,
+alsof die plaatsen aan de Seine lagen of aan den Rijn; het eenige verschil is, dat ze verder af zijn gelegen en dat men dus
+meer tijd noodig heeft. Gondokoro ligt 4490 kilometer van Ka&iuml;ro af. In twee maanden gaat men thans den Nijl op tot aan de
+plaatsen, waar het land nog bevolkt wordt door krokodillen, door nijlpaarden, door leeuwen, olifanten, giraffen, buffels en
+rhinocerossen, terwijl men dan reist door de landen, bewoond door de woeste stammen der Sjilloeks en der Dinka&#8217;s, daar, waar
+nog zoo kort geleden Stanley en Marchand enkel konden doordringen met ongeloofelijke moeilijkheden te midden van verschrikkelijke
+gevaren en van onuitsprekelijke ontberingen.
+
+</p>
+<p>En ik herhaal het, die reis wordt volbracht met dezelfde veiligheid en hetzelfde comfort, als de tocht van Ka&iuml;ro naar Assoean.
+Onnoodig te zeggen, dat ze honderdmaal interessanter is, en wat het klimaat aangaat, dat is in den winter eenvoudig ideaal.
+Voor ik de manier beschrijf waarop ikzelf de reis deed, en die de aangenaamste is, maar ook de duurste, wil ik in het kort
+vertellen, hoe men haar op andere manier kan doen.
+
+</p>
+<p>Ter zijde laat ik vooreerst den dienst, ingesteld door de Maatschappij die den naam draagt van de <span lang="en">Sudan Developing Co.</span> tusschen Khartoem en Goz Aboe Goma, dat maar op 300 kilometer afstands is gelegen. De reis duurt zes dagen op het minst belangwekkende
+deel van den Witten Nijl. De nieuwe en goed ingerichte stoomboot heeft te veel diepgang en loopt bij iedere reis gevaar, vast
+te raken, zooals verleden jaar gebeurde op een zandbank halfweg, en er verscheiden dagen te blijven zitten, wat ver van aangenaam
+is.
+
+</p>
+<p>De regeering van Soedan heeft een maandelijkschen dienst, die veel belangrijker is. Haar booten varen den Nijl op tot Gondokoro
+in Oeganda, een afstand van 1825 kilometer van Khartoem, en doen een maand over de reis heen en terug. De prijs van een biljet
+is 1700 francs en men vindt aan boord electrisch licht, warme en koude baden, en bediening en tafel, die niets te wenschen
+overlaten. Er wordt vaak stilgehouden, verschillend van dertig minuten tot twee uren, en voor de personen, die eenvoudig Centraal
+Afrika eens willen zien en den Soedan in al zijn uitgestrektheid alsook een hoek van Belgisch Congo en Oeganda, is die dienst
+het meest practische middel, om hun doel te bereiken.
+
+</p>
+<p>Maar ik kan hem niet aanbevelen aan diegenen, die willen jagen, want het oponthoud is niet lang genoeg op de verschillende
+plaatsen, en natuurlijk vindt men het groote wild en zelfs het kleine niet vlak bij de aanlegplaatsen der booten. Voor de
+jagers is het eenige, wat hun voldoening kan schenken, dat ze een boot huren, waarmee ze zich overal kunnen ophouden waar
+ze verkiezen. De stoombooten zijn uit den aard der zaak het comfortabelst; maar ze zijn ook het duurst. De inlandsche zeilschepen
+kan men voor een dragelijken prijs krijgen en zij varen den Nijl bijna even vlug op als de stoombooten, daar de wind krachtig
+en geregeld uit het Noorden blaast in den winter. De rivier afvaren met den wind van voren duurt langer; maar als men haast
+heeft, om terug te zijn, kan men zich met niet te lange tusschenpoozen laten opnemen door een gouvernementsboot.
+
+</p>
+<p>Terwijl ik in Khartoem was, vertrokken een Engelschman, een groot liefhebber van jagen, en zijn vrouw naar Centraal Afrika
+op een expeditie van twee maanden. Ze hadden twee naggars, dat zijn inlandsche vaartuigen. Op het grootste was een tent opgeslagen
+van matwerk, midden op het dek. Die bevatte twee veldbedden, een waschtafel, tafels, stoelen, enz. De kok, de bedienden en
+de bemanning waren op het achterschip. De tweede naggar bevatte vier kameelen, zes ezels en verscheiden inlandsche bedienden,
+een jager van beroep, een Sjikari, die alle gewoonten van de wilde dieren kende en de plaatsen, waar ze het meest voorkomen.
+Zij hadden <a id="d0e1190"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1190">344</a>]</span>ook tenten bij zich en een geheel kamp, waardoor ze met hun kameelen en hun ezels hun schepen konden verlaten en tochten van
+verscheiden dagen konden ondernemen in het binnenland, waar de olifanten en de andere groote dieren te vinden waren.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-344-1.jpg" alt="Huis van Slatin Pacha." width="573" height="303"><p class="figureHead">Huis van Slatin Pacha.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Terzelfdertijd vertrokken twee Franschen, twee heeren uit Rouaan, voor een kleine expeditie van veertien dagen. Ik zag hen,
+toen ze terugkwamen, en ze waren verrukt, omdat ze twaalf tot vijftien honderd gevederde dieren hadden geschoten, waarvan
+enkele van buitengewone grootte. Daar ze geen tijd hadden gehad voor tochten te land, hadden ze maar een enkele boot gehuurd
+en hadden noch ezels, noch tenten meegenomen. Dat jachtpartijtje had hun 670 francs per week gekost, per persoon 335 francs;
+in dien prijs waren begrepen het schip, het tafel- en beddegoed, de bedienden, alles.
+
+</p>
+<p>Een belangrijker expeditie met twee schepen, kameelen, ezels en een <span id="d0e1201" class="corr" title="Bron: kampuitrustiug">kampuitrusting</span> zou voor twee personen komen op 1000 francs per week. Natuurlijk vermindert de prijs voor ieder, als men met meer personen
+gaat en voor langer tijd. Voor al zulke ondernemingen moet de reiziger zich wenden tot den heer Angelo Capato, wiens groote
+winkels te Khartoem alles bevatten wat men maar kan noodig hebben, en die zich met de organisatie van reizen en jachtpartijen
+belast tegen vaste prijzen, die niet te hoog zijn. Het is een zaak, die alle vertrouwen verdient, en waarbij men voor geen
+moeilijkheden of onaangenaamheden te vreezen heeft.
+
+</p>
+<p>De jagers moeten een verlofsbewijs hebben. De regeering stelt er twee te hunner beschikking; het kleine vergunt, leeuwen te
+dooden, krokodillen, wilde geiten, gazellen, kleine antilopen, eenden, pelikanen, zwanen, reigers, ibissen en nog allerlei
+ander gevederd wild. Alleen het groote verlof bewijs vergunt, op olifanten te schieten, op nijlpaarden, buffels, elanden,
+groote antilopen enz.
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-344-2.jpg" alt="Paleis van den Gouveneur te Khartoem." width="578" height="416"><p class="figureHead">Paleis van den Gouveneur te Khartoem.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>De zeilschepen bieden natuurlijk slechts een betrekkelijk comfort, en wie daar niet mee tevreden is, moet een stoomboot huren,
+in welk geval het eenvoudigst is, zich rechtstreeks te wenden tot het gouvernement, of liever tot commandant Bond Bey, den
+vriendelijken en welwillenden directeur van het departement van schepen en stoombooten.
+
+</p>
+<p>Dat deed ik, en met zes vrienden, onder wie drie dames, huurden wij de Abbas Pacha, een groote en mooie boot met drie dekken.
+De huurprijs was 500 francs per dag alleen voor schip en bemanning. Wij moesten ons voor al het andere wenden tot den heer
+Capato, die ons een uitstekenden kok bezorgde, een europeeschen, en een soedaneeschen hulpkok, verder bedienden en al het
+noodige proviand. Een echte kruidenierswinkel en comestibleszaak werd aan boord ge&iuml;nstalleerd, met ingemaakte waren van allerlei
+aard, roode en witte wijnen, champagne, M&uuml;nchener bier, mineraalwater in overvloed, cognac, whisky en verschillende likeuren.
+Al, wat we niet gebruikten, werd door den heer Capato teruggenomen; maar de phenomenale Soedandorst leegde een onnoemelijk
+aantal flesschen!
+
+</p>
+<p>Wij namen in ons ruim 250 kilo ijs mee, dat een week goed bleef, en daar Capato ons nazond met iedere boot, die den Nijl opvoer,
+hebben we er slechts &eacute;&eacute;n dag gebrek aan gehad. V&oacute;&oacute;r op het benedendek hadden we een echten stal, een koe, om versche melk
+te hebben, schapen, lammeren, kippen, kalkoenen en duiven, die geslacht werden naar gelang er voor de keuken behoefte aan
+was. Er waren telegrammen langs den Nijl vooruitgezonden naar verschillende stations, waarheen men voor ons versche visch,
+eieren en groenten bracht.
+
+<a id="d0e1216"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1216">345</a>]</span>
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-345.jpg" alt="Markt te Omdoerman." width="720" height="498"><p class="figureHead">Markt te Omdoerman.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Aan deze bijzonderheden kan men zien, dat onze tafel goed en overvloedig voorzien was. De bedienden, het eten en drinken kwamen
+ons op 250 francs per dag, wat met de huur voor de boot 750 francs was of ongeveer 107 francs per dag en per persoon, want
+wij waren met ons zevenen.
+
+</p>
+<p>Het was een kleine som voor al de geriefelijkheden, die wij genoten, vooral als men bedenkt, dat het een reis was in Centraal
+Afrika.
+
+</p>
+<p>De Abbas Pacha is een groote stoomboot, juist nieuw geverfd en opgeknapt bij gelegenheid van het bezoek van den hertog van
+Connaught, die er bij verschillende uitstapjes gebruik van had gemaakt. Op het benedendek was achter de groote eetzaal; in
+het midden de machines en de ruimen voor de bemanning; van voren onze &#8220;winkel&#8221;, de stal en de hoenderhof.
+
+</p>
+<p>Er was op het bovendek een salon, tien groote hutten met twee slaapplaatsen, die op het dek uitkwamen, twee badkamers met
+douches, en, net als op de Cookbooten een groote ruimte midden op het dek, die de geheele breedte innam en een hall vormde,
+waar wij tafels hadden staan, leunstoelen, en luierstoelen, en waar we dikwijls gebruik van maakten, ook om er onze maaltijden
+te houden. Heel boven was er nog een dek, dat, daar het de volle breedte en de volle lengte van het schip innam, een groot
+promenadedek was en bij zonsondergang een ideaal waarnemingsplekje vormde. De salon, de hutten, de dekken, alles was electrisch
+verlicht, en nooit zouden wij hebben kunnen vermoeden, dat men zooveel comfort kon genieten op den Witten Nijl. De reis van
+veertien dagen, die wij deden aan boord van de Abbas Pacha was interessant en prettig, en de volgende opmerkingen zullen daar
+maar een flauw denkbeeld van kunnen geven.
+
+
+
+</p>
+<p>9 Februari 1905.
+
+
+</p>
+<p>Wij hebben Khartoem gisteren morgen verlaten, en we zijn allen verrukt over het begin onzer reis. Hutten, bediening, voedsel,
+alles is volmaakt, en wij glijden vroolijk en te midden van weelde naar het centrum, gisteren nog &eacute;&eacute;n en al geheimzinnigheid,
+van Centraal Afrika. Het weer is warm en mooi, en wij dragen onze kurkhoeden en onze witte kleeren.
+
+</p>
+<p>Het landschap heeft niets woests. Den geheelen dag zijn we gisteren reusachtige weiden voorbijgevaren, eindeloos lang achtereen,
+waar duizenden ossen, koeien, kalveren, ezels, schapen en paarden vreedzaam graasden. Op de rivier amuseerden zich troepen
+wilde eenden, en we vonden aan beide oevers van den breeden, majestueusen stroom duizenden en duizenden ganzen, pelikanen
+en ibissen. Van morgen in de vroegte, toen ieder zich op zijn gemak aankleedde, riep Makhmoed, die op dek was, plotseling:
+&#8220;Een krokodil, heer, een krokodil!&#8221; Het is ongeloofelijk, welke uitwerking dat woord &#8220;krokodil&#8221; had. In een seconde waren
+wij alle zeven, heeren en dames, buiten onze hutten in zeer lichte kleeding en volgden met de oogen nieuwsgierig de richting,
+ons door den zwarten vinger van Makhmoed gewezen. Eerst zagen we niets, dan eensklaps schreeuwden we allen tegelijk, en al
+gesticuleerend, riepen we: &#8220;Daar, daar! zie, op het zand, juist van dezelfde kleur... O, het beest slaapt in de zon!&#8221;
+<a id="d0e1236"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1236">346</a>]</span></p>
+<p>En inderdaad, op het gele zand van den oever zien we een reusachtigen krokodil precies een hagedis in het groot. Op dat gezicht
+ontwaakte het moordend instinct, eerst bij mevrouw Z., die ons toeriep: &#8220;De geweren! Gauw, uw geweren!&#8221; Toen vlogen de drie
+van ons, die ons op jagen hadden voorbereid, weg en gilden: &#8220;De geweren! Makhmoed! Mahomed! Wallad! O, lieve hemel, de geweren,
+de patronen! Gauw!&#8221; Maar de geweren zitten in hun &eacute;tui&#8217;s, de patronen in hun doozen, en daar de Abbas Pacha ondertusschen
+verder gaat, is de krokodil al uit het gezicht verdwenen, eer wij gedaan hebben met het roepen om de geweren.
+
+</p>
+<p>Die luie krokodil heeft in ons bloedige instincten wakker gemaakt, en we brengen den geheelen morgen door met het in orde
+brengen van wapens en munitie. E&eacute;n oog op de geweren, het andere op den oever, bespieden wij het zand met breeden en belangstellenden
+blik, maar er zijn evenmin krokodillen als op de kade van het Louvre, en we beginnen ernstigen twijfel te gevoelen omtrent
+het bestaan van dien, die ons van morgen werd aangewezen.
+
+</p>
+<p>Om twaalf uur hielden we stil in een dorp, om er geen kolen, maar hout in te nemen; daar kolen drie of vierhonderd francs
+de ton kosten, branden de stoombooten op den Witten Nijl enkel hout. Dit verklaart, waardoor het land, waar wij doorheen varen
+en dat enkele jaren geleden met bosschen was bedekt, thans bijna geheel ontwoud is. Terwijl een heel bataljon negers hout
+aan boord brengt onder gezang en geschreeuw, gaan wij het dorp eens rond, op zoek naar de &#8220;eerste indrukken&#8221; over het binnenland
+van het zwarte werelddeel.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-346.jpg" alt="Standbeeld van Gordon." width="492" height="595"><p class="figureHead">Standbeeld van Gordon.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>In kleine strooien hutjes wonen heele families opeengehoopt en omringd door hun geiten, hun schapen, kippen en magere, uitgeteerde
+honden. Wij zien slechts oude, leelijke en verdroogde vrouwen, en geheel naakte kinderen, zeer vuil, en bijna alle aangetast
+door leelijke oogziekten. Die afschuwelijke oude negerinnen gevoelen zich toch nog dochteren Eva&#8217;s en zijn niet van coquetterie
+vrij te pleiten, want ze versieren zich met colliers en ringen, en haar gekroesde haren zijn verdeeld in honderden kleine,
+vette vlechtjes. Tegenover een der hutten woonden we het kappen bij van een vrouw, wier gerimpelde en verdorde bekoorlijkheden
+al langen tijd geen uitwerking moeten hebben gehad. Een andere vrouw vlecht haar de kleine vlechtjes opnieuw en trekt aan
+de gekroesde haren, wat wel pijn schijnt te doen. De operatie duurt bijna den geheelen dag. Makhmoed praat met haar en vertelt
+ons dan kalm: &#8220;Die vrouw wordt voor de bruiloft mooi gemaakt, ze gaat trouwen!&#8221; Och, Heer, dan is er nog hoop voor alle oude
+jonge juffrouwen, die ik ken; als ze maar hier wilden komen, zouden ze spoedig getrouwd zijn!
+
+</p>
+<p>Langzamerhand werden alle vrouwen uit het dorp met onze aanwezigheid bekend, en ze kwamen aanloopen en gingen om ons heen
+staan. Wij, mannen, interesseerden haar in het geheel niet. Blanken, die hebben ze dikwijls gezien, en ze vinden hen denkelijk
+zeer leelijk... Maar de dames in ons gezelschap! Dat is wat anders! Dat moet in de oogen der negervrouwen wel iets heel bijzonders
+wezen! Die mooie, witte japonnen, die geborduurde lijfjes, die hoeden met linten en bloemen, die sierlijke parasols, die fijne
+laarsjes van wit leder... Arme negerinnen, haar vrouwelijk instinct zegt haar, dat het alles mooi is, chic... en ze komen
+nog nader, vol bewondering en eerbied.
+
+</p>
+<p>Dan trekken de blonde, als goud glanzende haren, die gegolfd en geparfumeerd zijn, de aandacht en ze komen in verrukking.
+De kanten en strooken van de rokken wekken niet minder de bewondering, en de dames kunnen haast niet weg komen van de plaats.
+&#8220;Als die vrouwen niet zoo leelijk waren,&#8221; zei een van ons, &#8220;zou ik lust hebben den volgenden winter met een heele scheepslading
+rokken hier te komen; wat zou ik een succes hebben!&#8221;
+
+</p>
+<p>En een van onze dames: &#8220;Niet de leelijkheid vind ik het ergst, maar de odeur, dien die vrouwen verspreiden! Dat is afschuwelijk,
+laat ons weggaan!&#8221;
+
+</p>
+<p>Het is zeker, dat de &#8220;natuurlijke geur&#8221; van de soedaneesche vrouwen sterk is en afstootend, maar zij zijn eenstemmig in de
+bewering, dat ze den geur der blanken verschrikkelijk vinden! Om drie uur waren we te El Duem gekomen, een der grootste plaatsen
+in Soedan, en het punt, waar het leger van Hicks Pacha den Nijl verliet, om zich landwaarts in te begeven en er den dood te
+vinden.
+
+</p>
+<p>De gouverneur der stad, majoor Butler en een andere engelsche officier, die van onze aankomst verwittigd waren, kwamen ons
+begroeten en namen ons mee, om de bazars te gaan zien. Een dichte menigte volgde ons, blijkbaar ten hoogste ge&iuml;nteresseerd.
+Van alle kanten riepen de kooplieden ons aan, struisvogelveeren <a id="d0e1260"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1260">347</a>]</span>zwaaiend, of degens en sabels, Derwischlansen, struisvogeleieren en eigenaardige waterkruiken van gebakken aarde of van leder
+met ivoren stoppen.
+
+</p>
+<p>Al die menschen zagen er vroolijk en goedig uit. Hoe kan men het gelooven dat El Duem zeven jaren geleden een middelpunt was
+van het bloedigst fanatisme, evenals Khartoem? Nu is alles er kalm, en de engelsche officier, die hier woont, heeft, om de
+wetten te doen gehoorzamen door de bevolking van tien duizend zielen, precies zeventien inlandsche gendarmen! Is dat niet
+treffend?
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-347-1.jpg" alt="Soedaneesche danseressen." width="582" height="363"><p class="figureHead">Soedaneesche danseressen.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Een eindeloos aantal kameelkaravanen brengt hier enorme hoeveelheden caoutchouc aan, die per schip verder naar Omdoerman worden
+vervoerd.
+
+</p>
+<p>Wij hebben juist de aankomst van een karavaan bijgewoond, en de reuzenviervoeters, stoffig en vermoeid van de lange reis,
+geven geen onduidelijke teekenen van blijdschap over de aankomst. Uit zichzelven gaan ze liggen en wachten geduldig, dat men
+hen van hun lasten ontheffe, twee groote zakken caoutchouc, waaruit de geleider van de karavaan ons dikke stukken laat zien,
+zeer trotsch op de qualiteit.
+
+</p>
+<p>Na met ons thee te hebben gedronken aan boord van de Abbas, heeft de gouverneur ons verlaten, en wij wachten alleen op Makhmoed,
+om het anker te kunnen lichten. Ik heb hem uitgezonden om struiseieren te koopen. Eindelijk is hij terug; hij had ruzie gehad
+met den verkooper over de vraag, wie schuld had aan het breken van een der verkochte eieren.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-347-2.jpg" alt="Soedaneesche haar pijp rookende." width="581" height="409"><p class="figureHead">Soedaneesche haar pijp rookende.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Wij hebben in de laatste dagen zooveel nijlpaarden en krokodillen gezien, dat we ze niet meer tellen; we zijn er blas&eacute; van
+en doen geen stapje, om ze te zien. Hippopotamussen zijn er een aantal in de rivier, badende, plonsende of zich langzaam latende
+drijven aan de oppervlakte van het water. Soms zijn ze alleen, of een groep van zes, zeven of acht vertoont zich, terwijl
+elders weer een familie bijeen is, vader hippo, moeder hippo en de kleine hippo&#8217;s. Er zijn zulke groote bij, dat wij ze op
+een afstand voor eilandjes houden.
+
+</p>
+<p>Wat de krokodillen betreft, die tellen we al lang niet meer. Sinds zijn we honderden voorbijgevaren en hoewel we een vijftigtal
+hebben geschoten, hebben we maar een enkelen teruggevonden, een kleinen, die, hoewel zijn kop verbrijzeld was door twee ontplofbare
+kogels, zich nog woedend verdedigde tegen onze mannen. Eindelijk hangt zijn huid in de zon te drogen en ruikt bijna even sterk
+als een soedaneesche negerin!
+
+</p>
+<p>De manier, waarop de onzen zich in het water wierpen, om den <span id="d0e1286" class="corr" title="Bron: krokodill">krokodil</span> weer op te visschen, was prachtig. Welk een minachting van het gevaar! Ze vreezen den dood blijkbaar in het geheel niet,
+en lachend zeggen ze van een mensch even koelbloedig als van een krokodil: &#8220;<span lang="en">He is finished!</span>&#8221; hij is er geweest. Die uitdrukking gebruiken ze vaak.
+
+</p>
+<p>Het land, dat eerst weidenrijk was, wordt nu beboscht; apen schommelen in de boomen, en nu en dan varen we voorbij dorpen
+van kleine hutten. Als wij stilhouden om hout in te nemen, komen de negerinnen uitloopen en zingen en dansen aan den oever.
+De zonsondergangen zijn onbeschrijfelijk schoon; men heeft er in Europa geen flauw denkbeeld van, welke prachtige lichteffecten
+de zon, die aan den horizon verdwijnt, hier teweeg kan brengen. In een zee van vlammen daalt een roode bol, en dan worden
+de tinten zachter en alleen het Westen blijft nagloeien, terwijl <a id="d0e1294"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1294">348</a>]</span>het Oosten donker wordt. De Nijl lijkt een stroom van vuur, waarop als zwarte reuzenstippen de nijlpaarden statig drijven.
+
+</p>
+<p>Wij bleven op het bovenste dek, onder den indruk van het schoone schouwspel, tot de duisternis volkomen was geworden, en na
+het diner keerden we er terug, om te genieten van den aanblik van den sterrenhemel. De lichtjes aan het firmament schijnen
+hier veel talrijker, grooter en schitterender dan in het Noorden, en spiegelen zich als gouden puntjes in het zilveren water
+van den Nijl. Avond op avond is het Zuiderkruis te zien. In dezen tijd van het jaar steken de inboorlingen de struiken in
+brand, die aan den oever een groote hoogte bereiken, opdat er weer jong groen op de plaats kunne opschieten. Op sommige plaatsen
+strekken die enorme vuren zich langs den Nijl uit over een lengte van verscheiden kilometers, en we varen tusschen twee vlammende
+oevers, die naar den hemel hun bloedig schijnsel werpen en dien in vuur schijnen te zetten. Men zou denken, in een reuzenhel
+te wezen! Het is grootsch, en de tegenstelling is niet onder woorden te brengen, als, nadat de vuren voorbij zijn gegleden,
+we weer in de duisternis achterblijven, waarin enkel de sterren glinsteren, met aan elken kant van ons de sombere, donkere
+wouden, waaruit af en toe het gebrul van een leeuw opgaat.
+
+
+
+</p>
+<p>14 Februari.
+
+
+</p>
+<p>Eergisteravond hebben wij het anker uitgeworpen voor den nacht naast de schepen van den heer F., den Engelschman, die met
+zijn vrouw uit Khartoem was vertrokken, zooals ik reeds heb verteld, om een groote jachtexpeditie te ondernemen. Een derde
+schip, aan kolonel J. behoorend, die een vriend van hen was, is ook hier; maar tot onze verbazing troffen we mevrouw F. geheel
+alleen met de soedaneesche bedienden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijn man,&#8221; zei ze, &#8220;is met den kolonel twee dagen geleden per kameel vertrokken, om olifanten te jagen; ze zullen wel niet
+eer dan over twee of drie dagen terug wezen.&#8221; Klinkt het niet als een wonder? Wij zijn in Centraal Afrika, slechts enkele
+uren van Faschoda verwijderd, en deze blanke vrouw, alleen te midden van de negers, wacht geduldig en zonder eenige vrees.
+Waarlijk, de primitieve landen zijn minder gevaarlijk voor de zwakke sekse dan de beschaafde!
+
+</p>
+<p>&#8220;Heeren,&#8221; zei mevrouw F. tot ons, &#8220;het doet mij genoegen, dat u gekomen zijt. U hebt geweren, niet waar? Welnu, u zoudt mij
+een groot genoegen kunnen doen, door een leeuw te dooden, die sedert een paar dagen hier rondzwerft, en wiens aanwezigheid
+mijn bedienden schrik aanjaagt.&#8221;
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatRight" style="width: 380px"><img border="0" src="images/p1908-348.jpg" alt="Soedaneesche post." width="380" height="423"><p class="figureHead">Soedaneesche post.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Een leeuw! Maar dat is juist wat wij zochten! O, die zal ons niet ontkomen. Er werd krijgsraad gehouden. Wij riepen den Sjikari,
+die ons uitlegde, dat de leeuw zich in den vroegen morgen naar het binnenland terugtrekt, soms tot op grooten afstand. Wij
+zullen dus moeten vertrekken eer de zon is opgegaan, en de ezels moeten nemen, die mevrouw F. te onzer beschikking stelt,
+evenals enkele van haar bedienden.
+
+</p>
+<p>O, Tartarin, glorieuzer gedachtenis, als gij ons hadt zien vertrekken!... Dwars door het struikgewas, door boschjes van roodachtige
+boomen, welker takken lange dorens hadden, die onze kleederen scheuren en ons bloedig verwonden, over uitgedroogde terreinen
+met diepe spleten gaan wij met verrassende snelheid voort, bewogen door den vurigen wensch, dien leeuw eens van aangezicht
+tot aangezicht te zien. Een leeuw!... Dat was nog eens een historie, om aan de vrienden te vertellen. Misschien konden wij
+op ons visitekaartje laten graveeren: &#8220;Die en die, leeuwenjager&#8221;. Wat zou dat het publiek imponeeren! Wij kwamen aan een open
+plek in het bosch, met hoog gras begroeid, en plotseling weerklonk uit die zee van gras een geweldig gebrul... Dat is hij!
+Onze ezels trillen... en wij ook..... zij van vrees, wij van opwinding.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hm,&#8221; doet de Sjikari, &#8220;hij heeft ergen honger!&#8221;
+
+</p>
+<p>Iemand trekt mij aan de mouw; het is Makhmoed. Hebt ge ooit een neger zien verbleeken? Ik zweer, dat Makhmoed bleek was...
+hij zag er heel leelijk uit, en de oogen puilden hem uit het hoofd. &#8220;Heer,&#8221; zei hij, &#8220;gevaarlijk, zeer gevaarlijk... verleden
+jaar heeft mijn broer...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Makhmoed, dat kun je mij later vertellen...&#8221;
+
+</p>
+<p>Maar hij gaat achter mij voort: &#8220;Een leeuw doodde een engelschen kapitein... zeer gevaarlijk... schiet goed, o heer!&#8221;
+
+</p>
+<p>In de verte zagen we het hooge gras buigen onder de voetstappen van den koning der dieren, en een tweede gebrul scheen de
+geheele natuur te doen trillen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij heeft honger,&#8221; herhaalt de Sjikari, &#8220;en hij gaat vlug naar het boschje rechts van ons. Wij moeten er zien te komen, eer
+hij er is.&#8221;
+
+</p>
+<p>Wij gaan verder, en bij den ingang van het boschje stappen we af. Met den vinger aan den trekker en wijd geopende oogen stappen
+we verder in dat bosch, dat niet groen is, maar roodachtig, juist van de kleur der wilde dieren. Men kan maar op een paar
+meter afstands zien, en er bestaat kans, dat we ons plotseling neus aan neus met den leeuw zullen bevinden. Op dat oogenblik
+wijst een van onze drijvers ons de versche sporen van een buffel. Het moet een zeer groote zijn, maar, waarschuwt de drijver,
+onze verlofbewijzen <a id="d0e1329"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1329">349</a>]</span>geven ons niet het recht, buffels te schieten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Vooruit, vooruit!&#8221; roept mijn vriend, &#8220;dood aan den buffel. Al moet ik alle mogelijke boeten betalen, al moet ik ervoor in
+de gevangenis, de buffel, de buffel!&#8221;
+
+</p>
+<p>Er is met jagers evenmin rede te plegen als met verliefden, en wij gaan weer voort, transpireerend uit alle pori&euml;n. Een andere
+drijver roept ons naar de grens van het bosch. Wij snellen toe, en op 700 tot 800 meter afstands van ons zien we een open
+ruimte, waarover zich een groote kudde antilopen beweegt! Nu doet zich de vraag voor, of ze van de soort zijn, die wij mogen
+schieten. Eerlijk gezegd, wij weten er niets van; we zouden het niet kunnen zeggen, als de dieren tien pas van ons verwijderd
+waren, en dus is het ons totaal onmogelijk op 800 meter afstands.
+
+</p>
+<p>&#8220;Naar den drommel met het verlof,&#8221; zegt mijn vriend, &#8220;ik zal dan toch een gebraden antilopenboutje hebben, wat het mij ook
+moet kosten.<span id="d0e1337" class="corr" title="Bron: ">&#8221;</span> Wij sluipen voorzichtig verder, maar bij de wijde, open ruimte, waar de antilopen grazen, durven we niet verder uit vrees,
+dat de schuwe dieren ons zouden bemerken. Nu niet langer geaarzeld; er moet weer geschoten van de plek waar we staan, een
+goeden halven kilometer ver.
+
+</p>
+<p>&#8220;Pang, Pang!&#8221; knallen de geweren, en op hetzelfde oogenblik vliegt de heele kudde weg! Ze hebben nog geen tweehonderd meter
+afgelegd, of ze keeren om. Hebben ze den leeuw geroken? Weer vliegen ze in onze richting, maar altijd op 500 meter afstands...
+Vuur! En gelukkig, twee antilopen bijten in het zand; maar &eacute;&eacute;n ervan staat op en hinkt weg. Wij hebben er dan toch &eacute;&eacute;n ...
+het is wel geen leeuw, maar enfin, het is beter dan niets ...
+
+</p>
+<p>Ik wachtte op Makhmoed, die in het bosch bij de ezels is gebleven, en toen we weer bij ons gezelschap waren bij de gevallen
+antilope, lijkt het, of mijn beide vrienden elkaar boos aankijken. De &eacute;&eacute;n kwam mij tegemoet en zei zacht: &#8220;Daar kan men zich
+nu geen idee van vormen; nu heeft die vent de brutaliteit, te beweren, dat hij de antilope heeft gedood, en ik weet zeker,
+dat mijn kogel het heeft gedaan!&#8221;
+
+</p>
+<p><span id="d0e1345" class="corr" title="Bron: &#8220;"></span>Nee maar, dat is aardig! Ze hebben er geen van beiden aan gedacht, dat het wel mijn kogel van geweest zijn! Ik heb niets gezegd,
+want ik ben er niet zeker van, dat de antilope behoort tot de soort, die wij het recht hebben te jagen... en als er nu een
+boete is te betalen, moeten zij het maar uitmaken, als ze dan beiden zoo zeker zijn, het doodelijke schot te hebben toegebracht.
+
+</p>
+<p>Wij brachten na een korte visite aan Faschoda, een bar stuk woestijn, nog een bezoek aan een amerikaanschen zendingspost aan
+de Sobat, waar de landbouwende paters onder het volk der Sjilloeks veel goed doen. Een der Sjilloekhoofden, Okokwon, bracht
+een bezoek aan boord, dat wij ook beantwoordden, waarna de heele bevolking van zijn dorp ons naar boord terug geleidde.
+
+</p>
+<p>De zon stond reeds laag aan den horizon, toen de <i>Abbas Pacha</i> weer den weg naar Khartoem insloeg, den weg tevens naar de beschaving. Het spijt ons, niet dieper in Centraal Afrika te kunnen
+doordringen, maar de tijd is om, we moeten terug... maar, zoo we hopen, komen we een anderen keer weer!
+
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div1">
+<h2>Indrukken van Zweden</h2>
+<p class="byline">Naar het Fransch van <span class="smallcaps">Gustave Babin</span>.
+</p>
+<p>Toen President Falli&egrave;res in Juli zijn bezoek aan Zweden bracht, zond een der medewerkers van de <i lang="fr">Illustration</i> zijn reisindrukken aan het blad. Hij had namelijk kort te voren het land gezien en achtte het oogenblik geschikt, om zijn
+landgenooten iets te vertellen over de mooie natuur daar en over het karakter en de ontwikkeling der bewoners.
+
+</p>
+<p>Over Gotheborg, zegt hij, kwam ik op een helderen Zondagmorgen in Zweden. Wat een lieve stad en hoezeer neemt ze den vreemdeling
+in voor het land, waarvan ze een der voornaamste ingangspoorten vormt! Ik geloof niet, dat er ergens ter wereld een haven
+bestaat, die u zulk een ontvangst bereidt en ik vergeet niet, hoe zonnig Marseille er uitziet, noch hoe rijzig en schoon zich
+de klokketorens van Rouaan verheffen, of hoe heerlijk rustig zich de wijde wateren van Bordeaux voordoen.
+
+</p>
+<p>Gotheborg lijkt mij het type van een zweedsche stad, bedrijvig en mooi, doorsneden door heldere grachten, in het bezit van
+veel schaduwrijke plekjes, bekoorlijk en zindelijk, zindelijk vooral, tot in het verfijnde toe. Want de zindelijkheid, die
+door den H. Augustinus een hoofddeugd werd genoemd, is misschien de voornaamste eigenschap van het zweedsche volk, eigenschap,
+die dadelijk in het oog valt en later telkens zich opdringt aan den bezoeker met bijna te sterken drang. Het is na Stockholm
+de voornaamste stad van Zweden met minstens 150000 inwoners. De aankomst in de haven, waaromheen hooge, naakte rotsen zich
+verheffen; dan de invaart in de rivier, die door de stoomboot een half uur ver wordt opgevaren tusschen de voor anker liggende
+zeilschepen en zware, rookende vrachtvaartuigen, langs kaden, waar het blonde hout ligt opgestapeld, dat alles is reeds schilderachtig.
+En de stad zelve is verrukkelijk.
+
+</p>
+<p>Wij kwamen er in de volle lente, een late, noorsche lente, waarin alles tegelijkertijd bloeit binnen enkele dagen, seringen
+en gele klaprozen en allerlei andere zomer- en lentebloemen.
+
+</p>
+<p>Zooals men Stockholm heeft genoemd het noorsche Veneti&euml;, zoo heeft men Gotheborg met hollandsche steden willen vergelijken.
+Inderdaad vestigden er zich in de zeventiende eeuw kooplieden, die uit Holland kwamen, legden er grachten en kanalen aan en
+steenen kaden en ontwierpen er rechtlijnige straten. Maar nauwelijks heeft men dat ingenieurswerk bewonderd, of er doen zich
+vergezichten voor in heerlijk groen, een lange, breede laan van groote boomen, voortloopend tot in blauwe, wazige verten,
+de Nya-allee. Zij verdeelt de stad in twee&euml;n en heeft aan haar linkerkant een reeks van villa&#8217;s, met meestal een voortuin
+vol bloemen en rechts een reusachtig park met de heerlijkste wandelwegen. Als men let op de uitgestrektheid van die terreinen,
+schijnt het park buiten verhouding groot in vergelijking met de provinciestad, waar het bij behoort. De groene plek, die daar
+ligt tusschen de huizenzee, beslaat inderdaad een goed vierde deel van de oppervlakte der stad.
+<a id="d0e1375"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1375">350</a>]</span></p>
+<p>Toch zijn er nog andere beplante gedeelten, het Wasapark, het Brunspark en de Gamla-allee, die zoowat in alle wijken plekjes
+groen brengen. Alle regeerders, die in steden zoo zuinig zijn met de open terreinen, kunnen hier een lesje nemen. En dat is
+nog niet alles. Pas heeft men het oude fort Skansen en de arbeiderswijk Annedal achter zich gelaten, en dat is niet verder
+dan een kwartiertje rijdens, of er ligt een prachtig bosch v&oacute;&oacute;r ons, het Slottskog. Het is groot, heuvelachtig, van kloven
+doorsneden en grillig door de kale rotspartijen. Knoestige eiken staan er naast blanke berken, trotsche dennen en aardige,
+bloeiende haagdoorns. Het windje, dat het water van de mooie vijvers rimpelen doet, speelt met de ve&ecirc;ren van trotsche zwanen.
+Het bosch heeft allen zwier van ons Bois, met de zindelijkheid bovendien, die netheid en keurigheid, waar ik zeker nog telkens
+op zal terugkomen, en waar de bezoekers hier van kindsbeen af aan zijn gewend geraakt. Overal, aan de boomen en op de grasperken
+hangen en staan van die groote manden van vlechtwerk, waarin men papieren en overblijfselen van op het gras genoten maaltijden
+deponeert. De gazons zijn er dan ook keurig en smetteloos als het mooiste tapijt.
+
+</p>
+<p>Een eenvoudig vigelantepaard, dat coquet stapte als een volbloed, bracht ons buiten de stad langs de Danska vagan, den weg,
+dien de Denen volgden toen ze Gotheborg kwamen innemen. Het landschap is er allerliefst met de kleurige, houten villa&#8217;tjes
+onder het dichte gebladerte en Oregrut, het geliefde doel van de uitstapjes der Gotheborgers.
+
+</p>
+<p>Nog meer dan in Frankrijk schijnt de burger in Zweden behoefte te gevoelen, nu en dan de stad te verlaten en zich buiten te
+gaan vermeien. Stockholm bij voorbeeld is des zomers als uitgestorven; in alle huizen ziet men neergelaten stores, en de stroom
+van toeristen, die dan in de stad neerstrijkt, kan er lang niet die levendigheid aan geven, die Stockholm in den winter kenmerkt.
+De hotels zijn intusschen vol in de warme zomerdagen; heele karavanen van toeristen verdringen er elkander, en elegante victoria&#8217;s,
+heftig tuffende auto&#8217;s en alle mogelijke andere voertuigen brengen de bezoekers, die alles in haast willen zien, naar de verschillende
+musea, naar het koninklijk paleis en het belv&eacute;d&egrave;re van Katarinahissen, van waar men het klassieke panorama kan bewonderen
+van de stad met haar eilanden, haar schitterende watervlakten en haar parken.
+
+</p>
+<p>Wat het aantal boomen betreft, lijkt Stockholm, de oppervlakte in aanmerking genomen, veel minder goed bedeeld dan Gotheborg;
+maar de open plekken worden in de hoofdstad gevormd door de wateren van het M&auml;larmeer en door de zee-armen, die in de stad
+binnendringen, er eilandjes en schiereilandjes bespoelen en waaraan fleurige, witte booten u aan elke kade tot varen uitnoodigen
+naar een der zeven duizend eilandjes van den Skargard, of naar een der twaalfhonderd van den M&auml;lar, of wel naar een der modeplaatsjes
+in de buurt, Saltsj&ouml;baden, Vaxholm en <span id="d0e1384" class="corr" title="Bron: Dalaroe">Dalar&ouml;</span>.
+
+</p>
+<p>Toch wuiven tusschen de steenen, op pleinen en in tuinen, prachtige boomen hun bladerpluimen. Daar zijn de Bungstraed-garden,
+de Humle-garden, de Skansen, die laatste een merkwaardig museum in de open lucht, waar oude, eerbiedwaardige huizen, die uit
+de provincie zijn overgebracht, verstrooid liggen in een der mooiste wandelparken, die men zich kan voorstellen. Die heele
+wijk trouwens, waar de Skansen en de Djurgarden liggen, is een enkele uitgestrekte tuin.
+
+</p>
+<p>Daar heb ik in de nachten, waarin schemering en dageraad elkaar ontmoeten, onvergetelijke uren gesleten. Geen zuchtje in de
+lucht, geen trilling op het water, waarin de weerschijn van de purperen en koperen tinten der ondergaande zon zich mengt met
+de rose en groene schijnsels van den ontwakenden morgen. En wie niet genoeg had aan die pracht midden in de stad, kan in de
+onmiddellijke nabijheid het Hagapark vinden, waar ten overvloede een tram heen leidt, en waar in diepe schaduw van zeer hoog
+geboomte, aan een stille baai de koninklijke lustverblijven liggen, of wel hij kan iets verder de prachtige laan van eeuwenoude
+beuken volgen naar Ulriksdal, het eenvoudige verblijf van koningin Sophie.
+
+</p>
+<p>In alle steden, ook de bescheidenste, vindt men die vereeniging van straten met heerlijke parken en tuinen, besproeid door
+vijvers en rivieren, waar men wandelt langs groenende oevers. Het land is waterrijk bij uitnemendheid. Sla een kaart van Zweden
+open; overal, in het noorden, het midden en het zuiden ziet ge de blauwe plekken van reuzenrivieren of van meren, die als
+ware zee&euml;n zijn. Er is een gebied, dat zoo overvloedig gezegend is in dat opzicht, dat zelfs de Zweden er verbaasd van zijn,
+zoodat een van hun spreekwoorden zegt: &#8220;Toen God de wateren scheidde van het vaste land, vergat hij Sudermanland&#8221;. Inderdaad
+is dat deel van de kaart, dat de buurt van Stockholm voorstelt, niet veel anders dan een enkele azuren vlakte. Men zou nog
+eerder de sterren aan den hemel kunnen tellen dan die plassen, die meren en lagunen, die de landen omsluiten als de openingen
+van een fijnmazig net.
+
+</p>
+<p>Van die meren, die ik zag uit de portieren van den waggon, die daar lagen te spiegelen in het licht der volle zon, of bleek
+en koel schenen in het lichte schijnsel der late avondzon, heb ik alleen het Siljanmeer gezien van dichtbij. Ik heb het bezocht,
+ben het overgestoken van Raetvik naar Leksand en van Leksand naar Raetvik en Mora, en dan ook het Orsameer, zijn buurman,
+aan welks oevers wij op een namiddag een aardig uitstapje maakten.
+
+</p>
+<p>Men heeft het Siljanmeer wel &#8220;het oog van Dalecarli&euml;&#8221; genoemd; een stralend gouden oog, want de wateren van het meer, hetzij
+ze komen uit de veengronden van de naburige bosschen of dat de ijzerhoudende bodem er doorheen schijnt, zijn donker, warmgeel,
+hoogblond, als de vlechten van de meisjes aan zijn oevers.
+
+</p>
+<p>Dalecarli&euml;! Alleen al om den schoonen klank, om de euphonie zou men een provincie liefhebben, die dezen bekoorlijken naam
+draagt. Dalarne klinkt hij in het Zweedsch. En het is inderdaad een heerlijk land met forsche, lenige, flink gebouwde knapen,
+recht als de berken zijner bosschen, en met allerliefste meisjes. Van Wahlberg en Osterlind tot Zorn en Carl Larsson hebben
+de zweedsche schilders zich erop toegelegd, die landschappen van Dalecarli&euml; weer te geven op het doek, en het leven van de
+boeren en hun kinderen te schetsen. Het is iets als het <a id="d0e1399"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1399">351</a>]</span>Bretagne van Zweden, een der weinige terreinen, waar de mooie kleederdrachten uit ouden tijd zijn bewaard gebleven, de kleurige,
+schilderachtige costumes, die in de verschillende districten der provincie nog zeer van elkaar onderscheiden zijn.
+
+</p>
+<p>Het doet zonderling aan, die menschen, die z&oacute;&oacute; van een schilderij van Frans Hals of Jan Steen schijnen te zijn weggeloopen,
+dan des zondags uit de kerk komend, hun fietsen te zien bestijgen. De Dalecarli&euml;rs zijn een trotsch volkje; het zijn vurige
+vaderlanders, naijverig op de beteekenis van hun eigen provincie. Mij klinkt nog in de ooren de toon van warme overtuiging,
+waarvan de stemmen trilden der drie jonge meisjes met groote bundels veldbloemen in den arm, toen ze op de stoomboot, waarmee
+wij van Raetvik kwamen, op ons verzoek het volksliedje van Mora zongen, waarin de woorden voorkomen: &#8220;De vreemdeling ziet
+uit de hoogte op ons neer; maar ik heb u lief, mijn dierbaar land!&#8221;
+
+</p>
+<p>Bosschen en mijnen zijn de voornaamste rijkdom van Zweden. Zweden is het houtrijkste land van de geheele wereld; het brengt
+een vijfde deel voort van al, wat er gebruikt wordt. Op de 41 millioen hectaren die Zweden groot is, komen, als men de meren
+eraf trekt, bijna 20 hectaren voor, die met wouden zijn bedekt; dat is dus 48 procent of bijna de helft van het land. Mijlen
+en mijlen ver loopen de treinen, in welke richting men ook reist, door zuilengangen van heerlijke bosschen. Hoe verder men
+naar het noorden komt, des te meer berken verschijnen tusschen de dennen. Maar de berken zijn er weinig in tel; men bewondert
+wel hun fijn gebladerte, maar ze hebben niet veel waarde, en eerst in Lapland worden ze weer meer op prijs gesteld, omdat
+daar de pijnen niet tegen het klimaat kunnen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-351.jpg" alt="Dalecarlische meisjes." width="546" height="720"><p class="figureHead">Dalecarlische meisjes.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Nu en dan wordt het bosch dunner, en men ontmoet een frisch groene weide, afloopend naar een stil meer, dat als in een groene
+schelp rust. Maar dan buigt de hijgende locomotief alweer in de sombere gangen onder de hooge pijnboomen naar een blauwachtigen
+uitgang heel in de verte, en de waggons zijn met harsgeuren gevuld. Werklieden zijn bezig in de blauwe schaduwen van het bosch,
+en de schitterlichten van hun glimmende bijlen doorflitsen de schemering. Zij hakken en vellen en schillen en doen de kale
+boomen meevoeren met den stroom van de rivier in de buurt. En kolenbranders bouwen groote stapels en branden de houtskool,
+dat nuttige boschproduct, terwijl weer anderen in de lage, moerassige deelen der dalen turf graven, de brandstof der armen.
+
+</p>
+<p>Door de rivieren hebben de bosschen van Zweden zoo groote waarde, want zij maken de exploitatie van het woud mogelijk. Ook
+voor de toekomst is Zweden op zijn rivieren aangewezen, want die zullen met hun watervallen en stroomversnellingen het land
+tegen lage prijzen de electriciteit verschaffen. Wij zijn de Angermanna-elf afgevaren, na ons te Sollefteote hebben ingescheept.
+Boomstammen gleden met onze boot mee, tot wij te Hern&ouml;sand waren. Toen nam een andere boot ons op, om ons naar Sundsvall te
+brengen. Het was een heerlijke tocht. Alles aan de oevers der rivier was aantrekkelijk: de dorpjes met de roode en groene
+houten huisjes, de visschershutten met de er voor liggende bootjes en de altijd weer terugkeerende houtstapels van nieuwe,
+goudgele planken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ga vooral de scholen zien, als ge in Zweden zijt,&#8221; had men mij gezegd. En de aansporing was haast overbodig, want overal,
+in de kleinste plaatsjes, als ge een huis ziet, dat er beter en vroolijker uitziet dan alle andere, waar bloemen v&oacute;&oacute;r de wijd
+open vensters staan, en aardige veranda&#8217;s er uitlokkend uitzien, daar hebt ge honderd tegen &eacute;&eacute;n een volksschool, een <span lang="se">folkskolan</span>, voor u. En ik heb in Stockholm een groote handels- en industrieschool bezocht, waar beide geslachten te zamen worden opgevoed.
+Ik wou, dat ik alle zalen kon beschrijven, die laboratoria, de keukens voor het kookonderwijs der meisjes, de muziek- en de
+teekenzaal. Het was alles grootsch, weelderig, licht en vroolijk <a id="d0e1419"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1419">352</a>]</span>en doelmatig. O, paedagogen van Frankrijk, gaat daar eens kijken, om beschaamd te worden en het voorbeeld te volgen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Je moet in den winter terugkomen,&#8221; zeiden de vrienden, die ik ginder heb gemaakt. En ze prezen de prettigheid en gezelligheid
+der korte dagen, waarin de schemering niet week, en hun sport, de glorie van hun meesleepende sport, het schaatsenrijden,
+de skiwedloopen, het zeilen op het ijs, de wedrennen te paard over de besneeuwde vlakten, het vliegen met een zeiljacht over
+de ijsvlakte, en de vroolijke avonden bij kunstlicht! Misschien....
+
+</p>
+<p>Maar ik heb dit jaar alvast drie lentes beleefd. Vooreerst die in Frankrijk, zoo heerlijk en bekoorlijk, en dan twee in Zweden,
+die in het zuiden bij aankomst en die van Lapland aan het slot van mijn reis. Driemaal heb ik de seringen zien bloeien; nog
+den laatsten dag hing hun geur langs den weg.
+
+</p>
+<p>Twee dagen sporens van Stockholm brengen den reiziger naar het treffende tooneel van de middernachtzon. Men zou het moeten
+aanschouwen aan den oever van den wijden oceaan, maar dan zou ik een denkbeeldige lijn moeten passeeren, een douane, een grens.
+De Zweden hebben er in hun patriotisme een eer in gesteld, niet langer daar in het hooge noorden bij den buurman datgene te
+gaan zoeken, wat ze bij zich tehuis kunnen hebben.
+
+</p>
+<p>Daarom is er te Abisko, aan den spoorweg van Stockholm naar Narvik in Noorwegen, die een groot deel van Lapland doorsnijdt,
+een van die eenvoudige, maar geriefelijke hotels gebouwd, die er zooveel in het land worden gevonden. Abisko ligt in het uiterste
+noorden van Zweden. Daar gaan de menschen in Juni en Juli in menigte heen, en ook tal van vreemdelingen komen er de middernachtzon
+zien.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1908-352.jpg" alt="Een Lappenkamp te Kaisepakte." width="636" height="468"><p class="figureHead">Een Lappenkamp te Kaisepakte.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Den eersten Juli om kwartier over twaalf passeerden wij onder vreugdekreten den poolcirkel, welke denkbeeldige lijn langs
+den spoorweg aangeduid wordt door een bord op een paal met het eenvoudige woord &#8220;<span lang="se">Polcirkeln</span>&#8221;. Bij het volgend station, 500 meter verder, vloog ieder naar de brievenbus, om postkaarten te verzenden, gestempeld van
+den &#8220;Poolcirkel&#8221;.
+
+</p>
+<p>Na het diner werd een oogenblik besteed aan het panorama, dat er te zien was van de esplanade van het hotel en daarna begaven
+wij ons om tien uur op weg. Dadelijk traden we een bosch binnen van kleine berken; nietige bloempjes bloeiden in het gras,
+en de weg was steil den berg op, waar het schouwspel het mooist moest zijn. Over rotsblokken bereikten we den top, een klein
+plateau, waar enkel wat korstmossen groeiden en gras, dat dood leek, verdroogd en geel. Maar wij vonden onze moeite ruim beloond.
+In het westen was de lucht nog in goudglans gehuld en reeds glom in de spleet tusschen twee rotsen in het oosten het licht
+van den morgen, terwijl de gletschers achter ons zich rood begonnen te kleuren. De kille adem van den morgen deed zich gevoelen.
+Het was een vreemd, zonderling licht, dat ons omvloeide, een licht om nooit te vergeten.
+
+</p>
+<p>Nu moesten wij nog het kamp der Lappen bezoeken; want in dit seizoen kan dat op deze breedte reeds gebeuren, daar het zachte
+weer dat volk elk jaar naar het zuiden voert. In de buurt van ons klein hotel in Abisko was een kamp; rendieren graasden er
+dichtbij, en de tenten waren er opgeslagen. Deze Lappen zijn vereuropeescht. Ze zaten den avond te voren nog geen kwartier
+met ons in den waggon, of ze begonnen goederen uit te pakken, die ze ons wilden verkoopen, specimina van laplandsche industrie.
+Bij het bezoek aan de tenten was het niet anders; door de reten hadden ze ons zien aankomen met mijn photografietoestel, en
+er was vrij wat parlementeeren noodig, eer ze wilden poseeren. Ze kennen den toerist en weten, hoe ze het meeste van hem loskrijgen!
+Wie weet, hoe spoedig de Lappen zelf het toestel gebruiken! Gelukkig diegene, die Lapland gezien heeft, eer de nieuwere tijd
+er zijn intocht heeft gehouden!
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/o1908-304.gif" alt="Ornament." width="306" height="17"></div><p>
+
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="back">
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Beschikbaarheid</h3>
+<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen
+beperkingen van welke soort dan ook. U mag het kopi&euml;ren, weggeven of
+hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit
+eBoek of on-line op <a href="http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line
+gedistribueerd correctie team op <a href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it
+under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or
+online at <a href="http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online
+Distributed Proofreading Team at <a href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst
+te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend
+hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke
+correcties zijn gemarkeerd met het corr-element.
+
+</p>
+<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn
+deze in dit bestand gecodeerd met &#8220;. Geneste dubbele aanhalingstekens zijn
+stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens.
+
+</p>
+<h3>Documentgeschiedenis</h3>
+<ul>
+<li>27-JUN-2007 begonnen.
+
+</li>
+</ul>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%">
+<tr>
+<th>Plaats</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e107">Bladzijde 289</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e110">Bladzijde 289</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e144">Bladzijde 290</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e164">Bladzijde 290</a></td>
+<td width="40%">laugs</td>
+<td width="40%">langs</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e258">Bladzijde 294</a></td>
+<td width="40%">lncht</td>
+<td width="40%">lucht</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e317">Bladzijde 296</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e321">Bladzijde 296</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e325">Bladzijde 296</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e337">Bladzijde 297</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e341">Bladzijde 297</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e349">Bladzijde 297</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e380">Bladzijde 298</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e503">Bladzijde 302</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e515">Bladzijde 302</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e591">Bladzijde 304</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e655">Bladzijde 323</a></td>
+<td width="40%">Ca&iuml;ro</td>
+<td width="40%">Ka&iuml;ro</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e680">Bladzijde 324</a></td>
+<td width="40%">vau</td>
+<td width="40%">van</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e735">Bladzijde 326</a></td>
+<td width="40%">mensehen</td>
+<td width="40%">menschen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e740">Bladzijde 326</a></td>
+<td width="40%">mnmmie</td>
+<td width="40%">mummie</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e777">Bladzijde 327</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e832">Bladzijde 329</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e837">Bladzijde 329</a></td>
+<td width="40%">l&iuml;et</td>
+<td width="40%">liet</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e866">Bladzijde 330</a></td>
+<td width="40%">Soendaneesche</td>
+<td width="40%">Soedaneesche</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e965">Bladzijde 334</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e1001">Bladzijde 336</a></td>
+<td width="40%">Omdurman</td>
+<td width="40%">Omdoerman</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e1042">Bladzijde 338</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e1049">Bladzijde 338</a></td>
+<td width="40%">tegenwoorheid</td>
+<td width="40%">tegenwoordigheid</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e1074">Bladzijde 339</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e1201">Bladzijde 344</a></td>
+<td width="40%">kampuitrustiug</td>
+<td width="40%">kampuitrusting</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e1286">Bladzijde 347</a></td>
+<td width="40%">krokodill</td>
+<td width="40%">krokodil</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e1337">Bladzijde 349</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e1345">Bladzijde 349</a></td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#d0e1384">Bladzijde 350</a></td>
+<td width="40%">Dalaroe</td>
+<td width="40%">Dalar&ouml;</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Het moderne Egypte: Wat er te zien en
+te hooren valt tusschen Kaïro en Faschoda, by A. B. de Guerville
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET MODERNE EGYPTE ***
+
+***** This file should be named 21954-h.htm or 21954-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/2/1/9/5/21954/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/21954-h/images/it1908-289.gif b/21954-h/images/it1908-289.gif
new file mode 100644
index 0000000..b3910f0
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/it1908-289.gif
diff --git a/21954-h/images/o1908-304.gif b/21954-h/images/o1908-304.gif
new file mode 100644
index 0000000..4ffd206
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/o1908-304.gif
diff --git a/21954-h/images/o1908-352.gif b/21954-h/images/o1908-352.gif
new file mode 100644
index 0000000..0c56435
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/o1908-352.gif
diff --git a/21954-h/images/p1908-289.jpg b/21954-h/images/p1908-289.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d8b84ca
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-289.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-291.jpg b/21954-h/images/p1908-291.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9b254a1
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-291.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-292.jpg b/21954-h/images/p1908-292.jpg
new file mode 100644
index 0000000..188be67
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-292.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-293.jpg b/21954-h/images/p1908-293.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f62fcd3
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-293.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-296.jpg b/21954-h/images/p1908-296.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b654e98
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-296.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-297.jpg b/21954-h/images/p1908-297.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2ee1715
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-297.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-299.jpg b/21954-h/images/p1908-299.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9ea3abe
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-299.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-300.jpg b/21954-h/images/p1908-300.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4cd9975
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-300.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-301.jpg b/21954-h/images/p1908-301.jpg
new file mode 100644
index 0000000..439a8e5
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-301.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-303.jpg b/21954-h/images/p1908-303.jpg
new file mode 100644
index 0000000..95eb87a
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-303.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-304.jpg b/21954-h/images/p1908-304.jpg
new file mode 100644
index 0000000..994bfce
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-304.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-321.jpg b/21954-h/images/p1908-321.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c793482
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-321.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-322.jpg b/21954-h/images/p1908-322.jpg
new file mode 100644
index 0000000..49b15da
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-322.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-323.jpg b/21954-h/images/p1908-323.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f496f56
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-323.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-324-1.jpg b/21954-h/images/p1908-324-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..06fe948
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-324-1.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-324-2.jpg b/21954-h/images/p1908-324-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..90b9c7e
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-324-2.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-325-1.jpg b/21954-h/images/p1908-325-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fa17691
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-325-1.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-325-2.jpg b/21954-h/images/p1908-325-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b8fe593
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-325-2.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-328.jpg b/21954-h/images/p1908-328.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6f513d1
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-328.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-329.jpg b/21954-h/images/p1908-329.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e694077
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-329.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-330.jpg b/21954-h/images/p1908-330.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8cd17d9
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-330.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-331.jpg b/21954-h/images/p1908-331.jpg
new file mode 100644
index 0000000..baf06f4
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-331.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-332.jpg b/21954-h/images/p1908-332.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5c8242a
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-332.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-333-1.jpg b/21954-h/images/p1908-333-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..af84d64
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-333-1.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-333-2.jpg b/21954-h/images/p1908-333-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..610324e
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-333-2.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-335.jpg b/21954-h/images/p1908-335.jpg
new file mode 100644
index 0000000..771ab55
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-335.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-336.jpg b/21954-h/images/p1908-336.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0ae0c0b
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-336.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-337.jpg b/21954-h/images/p1908-337.jpg
new file mode 100644
index 0000000..31019bc
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-337.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-339.jpg b/21954-h/images/p1908-339.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a52aef5
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-339.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-340.jpg b/21954-h/images/p1908-340.jpg
new file mode 100644
index 0000000..efa7101
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-340.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-341.jpg b/21954-h/images/p1908-341.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8518db0
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-341.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-344-1.jpg b/21954-h/images/p1908-344-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b886068
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-344-1.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-344-2.jpg b/21954-h/images/p1908-344-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3821da0
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-344-2.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-345.jpg b/21954-h/images/p1908-345.jpg
new file mode 100644
index 0000000..770939b
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-345.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-346.jpg b/21954-h/images/p1908-346.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8139b54
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-346.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-347-1.jpg b/21954-h/images/p1908-347-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b9b64b4
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-347-1.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-347-2.jpg b/21954-h/images/p1908-347-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..21fea4b
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-347-2.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-348.jpg b/21954-h/images/p1908-348.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3c09ee7
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-348.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-351.jpg b/21954-h/images/p1908-351.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fb9408d
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-351.jpg
diff --git a/21954-h/images/p1908-352.jpg b/21954-h/images/p1908-352.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0853b1d
--- /dev/null
+++ b/21954-h/images/p1908-352.jpg
diff --git a/21954-page-images/p288.png b/21954-page-images/p288.png
new file mode 100644
index 0000000..f9b0003
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p288.png
diff --git a/21954-page-images/p289a.png b/21954-page-images/p289a.png
new file mode 100644
index 0000000..888e940
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p289a.png
diff --git a/21954-page-images/p289b.png b/21954-page-images/p289b.png
new file mode 100644
index 0000000..d011022
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p289b.png
diff --git a/21954-page-images/p290a.png b/21954-page-images/p290a.png
new file mode 100644
index 0000000..be6d59f
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p290a.png
diff --git a/21954-page-images/p290b.png b/21954-page-images/p290b.png
new file mode 100644
index 0000000..cdb4f10
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p290b.png
diff --git a/21954-page-images/p291.png b/21954-page-images/p291.png
new file mode 100644
index 0000000..d234a8a
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p291.png
diff --git a/21954-page-images/p292.png b/21954-page-images/p292.png
new file mode 100644
index 0000000..49771a2
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p292.png
diff --git a/21954-page-images/p293.png b/21954-page-images/p293.png
new file mode 100644
index 0000000..15b6435
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p293.png
diff --git a/21954-page-images/p294a.png b/21954-page-images/p294a.png
new file mode 100644
index 0000000..739c424
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p294a.png
diff --git a/21954-page-images/p294b.png b/21954-page-images/p294b.png
new file mode 100644
index 0000000..240afa5
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p294b.png
diff --git a/21954-page-images/p295a.png b/21954-page-images/p295a.png
new file mode 100644
index 0000000..5132fcc
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p295a.png
diff --git a/21954-page-images/p295b.png b/21954-page-images/p295b.png
new file mode 100644
index 0000000..d11fe22
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p295b.png
diff --git a/21954-page-images/p296-insert.png b/21954-page-images/p296-insert.png
new file mode 100644
index 0000000..a7ea0d8
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p296-insert.png
diff --git a/21954-page-images/p296.png b/21954-page-images/p296.png
new file mode 100644
index 0000000..93e4540
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p296.png
diff --git a/21954-page-images/p297a.png b/21954-page-images/p297a.png
new file mode 100644
index 0000000..7ab7ee9
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p297a.png
diff --git a/21954-page-images/p297b.png b/21954-page-images/p297b.png
new file mode 100644
index 0000000..33d28c0
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p297b.png
diff --git a/21954-page-images/p298a.png b/21954-page-images/p298a.png
new file mode 100644
index 0000000..8823fc7
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p298a.png
diff --git a/21954-page-images/p298b.png b/21954-page-images/p298b.png
new file mode 100644
index 0000000..42b3730
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p298b.png
diff --git a/21954-page-images/p299.png b/21954-page-images/p299.png
new file mode 100644
index 0000000..ef3edcb
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p299.png
diff --git a/21954-page-images/p300.png b/21954-page-images/p300.png
new file mode 100644
index 0000000..3e007e9
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p300.png
diff --git a/21954-page-images/p301.png b/21954-page-images/p301.png
new file mode 100644
index 0000000..480bcd0
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p301.png
diff --git a/21954-page-images/p302a.png b/21954-page-images/p302a.png
new file mode 100644
index 0000000..4e0d16a
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p302a.png
diff --git a/21954-page-images/p302b.png b/21954-page-images/p302b.png
new file mode 100644
index 0000000..f18962b
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p302b.png
diff --git a/21954-page-images/p303.png b/21954-page-images/p303.png
new file mode 100644
index 0000000..b378c6a
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p303.png
diff --git a/21954-page-images/p304.png b/21954-page-images/p304.png
new file mode 100644
index 0000000..7080aa7
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p304.png
diff --git a/21954-page-images/p320.png b/21954-page-images/p320.png
new file mode 100644
index 0000000..3f47b88
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p320.png
diff --git a/21954-page-images/p321a.png b/21954-page-images/p321a.png
new file mode 100644
index 0000000..1c98399
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p321a.png
diff --git a/21954-page-images/p321b.png b/21954-page-images/p321b.png
new file mode 100644
index 0000000..2fc7b10
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p321b.png
diff --git a/21954-page-images/p322.png b/21954-page-images/p322.png
new file mode 100644
index 0000000..75dc803
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p322.png
diff --git a/21954-page-images/p323.png b/21954-page-images/p323.png
new file mode 100644
index 0000000..7341f13
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p323.png
diff --git a/21954-page-images/p324a.png b/21954-page-images/p324a.png
new file mode 100644
index 0000000..1ec30a5
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p324a.png
diff --git a/21954-page-images/p324b.png b/21954-page-images/p324b.png
new file mode 100644
index 0000000..a7f57fb
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p324b.png
diff --git a/21954-page-images/p325a.png b/21954-page-images/p325a.png
new file mode 100644
index 0000000..5793767
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p325a.png
diff --git a/21954-page-images/p325b.png b/21954-page-images/p325b.png
new file mode 100644
index 0000000..f1179fd
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p325b.png
diff --git a/21954-page-images/p326a.png b/21954-page-images/p326a.png
new file mode 100644
index 0000000..543f59e
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p326a.png
diff --git a/21954-page-images/p326b.png b/21954-page-images/p326b.png
new file mode 100644
index 0000000..349a210
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p326b.png
diff --git a/21954-page-images/p327a.png b/21954-page-images/p327a.png
new file mode 100644
index 0000000..7911222
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p327a.png
diff --git a/21954-page-images/p327b.png b/21954-page-images/p327b.png
new file mode 100644
index 0000000..9fe5fa0
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p327b.png
diff --git a/21954-page-images/p328-insert.png b/21954-page-images/p328-insert.png
new file mode 100644
index 0000000..d9a56cc
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p328-insert.png
diff --git a/21954-page-images/p328.png b/21954-page-images/p328.png
new file mode 100644
index 0000000..31388eb
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p328.png
diff --git a/21954-page-images/p329a.png b/21954-page-images/p329a.png
new file mode 100644
index 0000000..a362f6d
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p329a.png
diff --git a/21954-page-images/p329b.png b/21954-page-images/p329b.png
new file mode 100644
index 0000000..87802ee
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p329b.png
diff --git a/21954-page-images/p330.png b/21954-page-images/p330.png
new file mode 100644
index 0000000..6c22ea0
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p330.png
diff --git a/21954-page-images/p331.png b/21954-page-images/p331.png
new file mode 100644
index 0000000..e1b704c
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p331.png
diff --git a/21954-page-images/p332.png b/21954-page-images/p332.png
new file mode 100644
index 0000000..288983e
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p332.png
diff --git a/21954-page-images/p333.png b/21954-page-images/p333.png
new file mode 100644
index 0000000..372adfa
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p333.png
diff --git a/21954-page-images/p334a.png b/21954-page-images/p334a.png
new file mode 100644
index 0000000..de5c2fd
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p334a.png
diff --git a/21954-page-images/p334b.png b/21954-page-images/p334b.png
new file mode 100644
index 0000000..6a5c613
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p334b.png
diff --git a/21954-page-images/p335.png b/21954-page-images/p335.png
new file mode 100644
index 0000000..c653856
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p335.png
diff --git a/21954-page-images/p336-insert.png b/21954-page-images/p336-insert.png
new file mode 100644
index 0000000..5d9dd10
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p336-insert.png
diff --git a/21954-page-images/p336.png b/21954-page-images/p336.png
new file mode 100644
index 0000000..0bc3348
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p336.png
diff --git a/21954-page-images/p337a.png b/21954-page-images/p337a.png
new file mode 100644
index 0000000..651acd2
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p337a.png
diff --git a/21954-page-images/p337b.png b/21954-page-images/p337b.png
new file mode 100644
index 0000000..800a1f2
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p337b.png
diff --git a/21954-page-images/p338a.png b/21954-page-images/p338a.png
new file mode 100644
index 0000000..6341be3
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p338a.png
diff --git a/21954-page-images/p338b.png b/21954-page-images/p338b.png
new file mode 100644
index 0000000..508bb0e
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p338b.png
diff --git a/21954-page-images/p339.png b/21954-page-images/p339.png
new file mode 100644
index 0000000..5305786
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p339.png
diff --git a/21954-page-images/p340.png b/21954-page-images/p340.png
new file mode 100644
index 0000000..5c87f71
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p340.png
diff --git a/21954-page-images/p341.png b/21954-page-images/p341.png
new file mode 100644
index 0000000..5246bce
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p341.png
diff --git a/21954-page-images/p342a.png b/21954-page-images/p342a.png
new file mode 100644
index 0000000..eca29bb
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p342a.png
diff --git a/21954-page-images/p342b.png b/21954-page-images/p342b.png
new file mode 100644
index 0000000..aba95a2
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p342b.png
diff --git a/21954-page-images/p343a.png b/21954-page-images/p343a.png
new file mode 100644
index 0000000..c7e9cca
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p343a.png
diff --git a/21954-page-images/p343b.png b/21954-page-images/p343b.png
new file mode 100644
index 0000000..d9d4913
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p343b.png
diff --git a/21954-page-images/p344-insert.png b/21954-page-images/p344-insert.png
new file mode 100644
index 0000000..54e620e
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p344-insert.png
diff --git a/21954-page-images/p344.png b/21954-page-images/p344.png
new file mode 100644
index 0000000..de421de
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p344.png
diff --git a/21954-page-images/p345a.png b/21954-page-images/p345a.png
new file mode 100644
index 0000000..de074da
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p345a.png
diff --git a/21954-page-images/p345b.png b/21954-page-images/p345b.png
new file mode 100644
index 0000000..2dd06e2
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p345b.png
diff --git a/21954-page-images/p346.png b/21954-page-images/p346.png
new file mode 100644
index 0000000..405cd29
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p346.png
diff --git a/21954-page-images/p347.png b/21954-page-images/p347.png
new file mode 100644
index 0000000..058b68f
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p347.png
diff --git a/21954-page-images/p348.png b/21954-page-images/p348.png
new file mode 100644
index 0000000..c370f77
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p348.png
diff --git a/21954-page-images/p349a.png b/21954-page-images/p349a.png
new file mode 100644
index 0000000..2f04984
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p349a.png
diff --git a/21954-page-images/p349b.png b/21954-page-images/p349b.png
new file mode 100644
index 0000000..dd19774
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p349b.png
diff --git a/21954-page-images/p350a.png b/21954-page-images/p350a.png
new file mode 100644
index 0000000..31e8fb1
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p350a.png
diff --git a/21954-page-images/p350b.png b/21954-page-images/p350b.png
new file mode 100644
index 0000000..dd163ce
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p350b.png
diff --git a/21954-page-images/p351.png b/21954-page-images/p351.png
new file mode 100644
index 0000000..321a3ca
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p351.png
diff --git a/21954-page-images/p352.png b/21954-page-images/p352.png
new file mode 100644
index 0000000..650993b
--- /dev/null
+++ b/21954-page-images/p352.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..8a739f9
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #21954 (https://www.gutenberg.org/ebooks/21954)