diff options
Diffstat (limited to 'old/21951.txt')
| -rw-r--r-- | old/21951.txt | 1038 |
1 files changed, 0 insertions, 1038 deletions
diff --git a/old/21951.txt b/old/21951.txt deleted file mode 100644 index 42b77c7..0000000 --- a/old/21951.txt +++ /dev/null @@ -1,1038 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Jan Amos Komenský, by Jan Václav Novák - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: Jan Amos Komenský - Johano Amos Comenius - -Author: Jan Václav Novák - -Translator: Rondeto de Esperantistinoj en Pr - -Release Date: June 27, 2007 [EBook #21951] - -Language: Esperanto - -Character set encoding: ASCII - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK JAN AMOS KOMENSKÝ *** - - - - -Produced by Robert L. Read and Miroslav Malovec - - - - - - -JAN AMOS -KOMENSKY. -(JOHANO AMOS COMENIUS.) - - -BOHEME VERKIS PROF. DRO. JAN NOVAK. - - - -TRADUKIS -"RONDETO DE ESPERANTISTINOJ" -EN PRAHA. - - - - - -1 9 2 1. -ELDONIS "RONDETO DE ESPERANTISTINOJ" -EN PRAHA. - - -ANTAUxPAROLO. - - -Estas afero konata, ke la malgrandaj nacioj tre sxatas esti fieraj pro -siaj grandaj homoj kaj ke ili tre volonte atentigas la internacian -publikon pri la fakto, ke la penso ekbruliginta korojn kaj kapojn de -homaro devenis de filo de ilia tero kaj ilia nacio. - -La instruo pri la internacia solidareco, estu gxi disvastigxinta kiom -ajn, neniam forpelos el homaj koroj la sanktan flamon de speciala amo -al homoj naskigxintaj en la sama regiono kaj lernintaj de la patrino -la saman idiomon, amon de la propra nacio. Cxar la kauxzo de tiu cxi -amo estas la plej esenca kvalito de homaro: gxi estas kredo je forto -de la homa penso, je povo per la homecaj ideoj regi la sorton de si -mem kaj sorton de la tuta homaro. - -Kaj la plej altaj, la plej idealaj kaj sekve la plej efikaj ideoj -progresigi la homaron estas tiuj de mi, simpla, senpova kaj sensignifa -membro de sia nacio, sed forta tiam, se koroj de cxiuj miaj -samnacianoj ekbatas por la samaj savontaj ideoj. - -Kaj kun gxojega miro mi auxdas, ke, kio estis idealo kaj savonta vorto -por mi, estas same idealo kaj devizo de la ceteraj samnacianoj; ecx ke -la ideoj de la ceteraj estas pli klaraj kaj ke la ilia koro batas pro -ili ankoraux pli brue ol la mia; kaj ke ekzistas inter la samnacianoj -homoj, kiuj scias diri miajn idealojn per tiaj vortoj kaj montri al -ili tiel ireblajn vojojn, ke la kapo flarante poveblecon realigi -idealojn pensitajn nerealigeblaj svenas pro felicxego. Tio estas la -tasko de la grandaj animoj. Cxu do oni ne devas fierigxi pro nacia -parenceco kun la granda spirita korifeo? Cxu estas honto tia fiero? - -Jen la argumento, kial la cxehxoslovaka nacio fierigxas pro Jan Amos -Komensky (Comenius) kaj kial ni eldonas en esperanta traduko brosxuron -priskribantan liajn vivon kaj laboron. - -Jan Amos Komensky estas speciale kara al koro de cxiu Cxehxoslovako, -cxar li estas unu de la tri homoj, kiuj plej esence reprezentas -internan ideon de la cxehxoslovaka nacio, sencon de gxia historio, -kiun dum la lastaj jardekoj tre kuragxe esploradis niaj filozofoj kaj -historiistoj precipe T. G. Masaryk (nuna prezidanto de la -respubliko). Lia teorio trovis multan aprobon kaj multenombrajn -kredantojn. Jen gxia esenco. - -Senco kaj celo de ekzisto de la cxehxoslovaka nacio, la interna ideo -de gxia evoluo, estas montrita en gxia historio. El gxi sekvas, ke la -nacio estis en la plej fruktodona evoluo de siaj kapablecoj tiam, kiam -gxi luktis ekskluzive por celoj abstraktaj, spiritaj, idealaj, kiuj ne -povis efiki je lia materia situacio. Tio estis dum epoko de Hus -(bruligita en j. 1415) kaj de Husanoj. - -La parolo de Hus "Sercxu la veron kaj restu en la konita vero!" kiu -estis de Masaryk montrita kiel la precipa instigilo de la Husa celado -kaj farigxis devizo de la progresema movado, estas mallongigo de la -plej arde dezirata idealo nacia: povi klopodi por koni la veron kaj -por efektivigi postulojn kaj ordonojn de la vero en la praktika -vivo. Kio cxe tio estas speciale substrekinda estas la efektivigo de -la vero en la praktiko, penado, ke la cxiutaga, nefestena, laborplena -vivo farigxu enkorpigxo, realigxo, efektivigxo de la verecaj -idealoj. La konkretaj faroj povas esti ecx kontrauxaj, sed tiu cxi -pensmaniero estas komuna al cxiuj grandaj aperajxoj de la spirita vivo -cxehxoslovaka. - -La dua fiero de nia historio estas Petr Chelcicky, samtempulo de Hus -kaj de la Husanoj. La Husanoj decidis batali por sia vero, por sia -vero de Dio, ili entuziasmigis por la "Dia milito" la plimulton de la -nacio, ili jam en jaro 1420 ricevis gravan venkon kontraux la nelegxa -regxo Zigmundo. Sed tiam Chelcicky havas kuragxon kontrauxstari la -gxeneralan humoron de la tempo kaj ekpredikas opinion elpensitan en -silento de la sudbohemaj kampoj: "Cxia ajn milito estas malpermesita -al Kristano per la unusenca ordono Dia: Nemortigu! Neniam decas al -Kristano uzi la perforton". Kaj kiam la cxefurbo plena de esperoj je -militaj venkoj kaj venkaj profitoj ne havis orelon por auxskulti lin, -li revenis en sian kamparon, ne por verki simple novajn librojn--sed -por organizi homojn, kiuj ekkredinte liajn verojn estis kapablaj vivi -laux ili. Kaj li efektivigis tion kun tiela sukceso, ke fondigxis -multaj komunumoj de homoj vivantaj laux la principoj de la origina -kristaneco, kiel gxin Chelcicky predikis. Ili neniam uzis perforton, -amis sin reciproke, laboris honeste ne sole por sia propra profito sed -por bonfarto de cxiuj komunumanoj. Ilia nomo estis "Cxehxaj Fratoj" -kaj la influo de organiza laboro de "revulo" Chelcicky dauxris tri -jarcentojn! Dum tiel longa epoko kreskis kaj floris komunumoj de -Cxehxaj Fratoj kiel modeloj de la bona mastrumado kaj dokumento, ke -ecx utopioj estas realigeblaj. - -Jan Amos Komensky estis la lasta episkopo de la Cxehxaj Fratoj. Sed -lia vero estis jam alia vero. La mezepokaj formoj estas cxe li jam -tute plenigitaj per la moderna enhavo de renesanca kulturo, la du -polusoj de la homara celado: idealo materia kaj idealo spirita, la -bezono agi kaj la gxuo mediti, estas cxe li en harmonia kunsento. Li -estas efektive kredanta membro de la eklezio de la Cxehxaj Fratoj, li -malbenas kaj kondamnas militon, sed antaux cxio li scias, ke lia -propra nacio devas esti libera por povi plenumi taskojn de Dio -donatajn. Samtempe kun li vivis la glora filozofo franca -Descartes. Lia pens- kaj agadmaniero estis tute kontrauxa al tiu de -Komensky. - -Descartes dum la tuta vivo sidis en salono sur kusenoj malforta, -malsaneta viro, kaj la tutan vivon meditis, cxu li ekzistas aux ne. - -Al Komensky ecx ne venis penseto, ke li povus ne ekzisti, cxar cxiam -aferoj gravegaj estis farotaj. Li, politika ekzilito el sia patrujo, -cxiam sciis, ke antaux cxio la maljusta kaj malbona uzurpatoro de le -regxa trono estas forigota. Kaj li tial vagadis tra la tuta Euxropo, -sercxante monon, soldatojn, asociojn, kiuj povebligus forigi la -malhonestulon Habsburgan, la despoton, la kontrauxreformaciulon. Ecx -kun Turkoj li estus estinta asociinta por ekmiliti la Habsburgojn. - -Kaj kiam cxio montrigxis vana, li ne malesperis sed cxiujn siajn -laborkapablojn li dedicxis al la reformo de pedagogio al la organizado -de pli bonaj lernejoj ol nun. Cxar se la junaj homoj eliros el -lernejoj pli bone instruitaj pri la homecaj virtoj, tiam neniam estos -poveble, ke ekzistu tiomaj maljustecoj, tiom da faroj kontraux la -legxo de Dio, kiom li vidis kaj travivis. - -Tia konkreta, praktika laboro por la ideala vero, por la morala -postulo, por sistemo de Dio, tio estas la plej karakteriza kvalito de -la cxehxoslovaka menso. - -Tial komprenu, fremdnaciaj legantoj de nia libreto, kial ni kun tia -fervoro propagandas la scion pri Jan Amos Komensky, kaj helpu nin -propagandante kun ni. - -BRATISLAVA, 13. marton 1921. - -Dr. Stan. Kamaryt. - - - -JAN AMOS KOMENSKY, -INSTRUISTO DE LA NACIOJ, FONDINTO -DE LA NOVOEPOKA INSTRUADO. - - -"Ankaux mi kredas al Dio, ke gxis pasos la uragano de la kolero pro -niaj pekoj sendita sur niajn kapojn, la regado de viaj aferoj al vi -revenos, ho, popolo bohema!" - -Per tiuj cxi vortoj, ofte nun ripetataj, inauxguraciis la unua -prezidanto de la cxehxoslovaka respubliko Tomas G. Masaryk sian unuan -komunikon al la Nacia Kunveno. Kaj la profeto Jan Amos Komensky, kies -plumo ilin la unuan fojon skribis, tiam ilin skribis, kiam montrigxis -vantaj la lastaj esperoj de bohemaj ekzilitoj je politika helpo, post -ratifikacio de la interkonsentoj de paco Westfala en Nurenberg -(komencon de la jaro 1650) kaj kiam la turmentata euxropa popolo -denove libere ekspiris post la longa suferado pro la plej kruela -eklezia milito. Por li kaj liaj samreligianoj tiu trankvilo -bedauxrinde ne ekzistis, al ili estis destinite dauxrigi la vagadon -tra la negastema fremdlando, kaj trovi tie ecx la finan ripozon. - -Kaj tamen Komensky, la lasta cxefpastro de la "Frata Unuigxo" (Jednota -bratrska), nia plej nacia eklezio, senlace laboris preskaux duonon da -jarcento por la bono de la homaro dedicxante la amon al sia patrujo, -kiam li devis gxin forlasi en agxo da 35 jaroj, penante gxis sia lasta -spiro helpi al gxi el la morala mizero per disvastigxo de la klereco -en cxiujn klasojn kaj per la konvinkado pri bezono de la paco. - -1. Ricxa je sciajxoj li revenis el fremdlando, por dedicxi cxiujn -siajn fortojn al la servo de la Frata Eklezio; sed jam kiel studento -li ekkuragxis konatigi al siaj samlandanoj elpensajxojn de la -samtempaj natursciencoj kaj per helpo de la detala cxehxolatina -vortaro ebligi al ili la scion de la sciencoj. - -Sed bedauxrinde lia trankvila laboro por la utilo de liaj eklezianoj -estis interrompita per eksplodo de ribelo, finigxinta per venko de la -regxo Ferdinando IIa super la bohema nacio la 8an novembron 1620. - -En tiu tempo estis ankaux verkita lia fama "Labirinto de la mondo kaj -paradizo de la koro" (1623), kiun libron oni ankoraux hodiaux vicigas -inter la popularajn librojn de la pli malnova cxehxa literaturo. - -2. Sed ankaux pri la estonteco de la patrujo zorgis Komensky dum cxi -tiuj suferoplenaj jaroj. Li estis plene konvinkita, ke ne estas -malproksima la tempo, kiam finos la suferado pro la kredo kaj ekestos -la nova regno, pri kiu cxiutage pregxas Kristanoj per vortoj de la -pregxo "Patro nia. Venu regno Via"! Zorgante tiel, ke lia nacio ne -estu surprizita per la subita renverso, li preparis por gxi proponon -de la nova reguligo de la eklezio kaj samtempe la verkon, kiu -garantiis lian gloron por la tuta estonteco. La verkon li nomis -"Didaktiko," t. e. "arto de la arta instruado" kaj en gxi li montris -pli frue al la samlandanoj, pli poste en la latina traduko de la verko -al la tuta homaro, kiamaniere eduki la junularon al la noblaj moroj -kaj pieco kaj instrui al gxi utilajn sciojn. En la libro oni postulas -dedicxi por la perfekta eduko plenajn 24 jarojn de la juneca agxo, -kiun oni dividu je kvar periodoj; la infanagxo, knabagxo, agxo de la -maturigxado kaj junulagxo. Por cxiu agxo li volis starigi apartan -lernejon, preparante por cxiu specialajn librojn. Al la infana agxo li -dedicxis la faman "Informatorio de la patrina lernejo", kiu farigxis -evangelio de la instruistaro ne nur de lia propra nacio, sed ankaux de -cxiuj kleraj nacioj same kiel la "Didaktiko". Bedauxrinde cxi tiujn -signifoplenajn fruktojn de lia spirito povis utiligi pli frue la -fremdlando, liaj samlandanoj ekuzis ilin nur post la nacia renaskigxo. - -3. En ekzilon en la urbon Leszno foriris Komensky je komenco de la -jaro 1628 kaj tie li komencis instrui lernantojn de la latina -lernejo. Li verkis por ili negrandan lernolibron de la latina lingvo -nomata "Janua linguarum reserata" (1631), kiu disvastigxis dum kelkaj -jaroj en la tuta Euxropo kaj konatigis la nomon de Komensky ecx en la -plej malproksimaj landoj de Azio. Gxia praktika arangxo ekinteresis la -tutan instruitan mondon. Komensky deziris per tiu cxi lernosistemo ne -sole forigi malfacilajxojn de la lernado de la lingvo latina, sed li -celis samtempe doni al la junularo konon de la plej gravaj aferoj en -la mondo. Tial li konstruis en 100 alineoj (1000 frazoj) tabelon de -enhavo de la tuta mondo, komencante de gxia kreo kaj finante per la -lastaj aferoj de la homo; en tio cxiu objekto devis esti signita per -sia origina nomo. La praktika signifo de tia libro estis al cxiu -evidenta kaj tial gxi estis en la tuta Euxropo en diversajn lingvojn -tradukata. La verkinto mem ekmiris pri la sukceso kaj aprobo de sia -libro. La provo faris lin tuj mondkonata inter cxiuj tiamaj -kleruloj. Sed tamen en sia fervora penado helpi al la homaro, -skuigxanta pro la malpaco kaj maltrankvilo, li konsideris tion kvazaux -signon de la Providenco, ke li provu ion pli signifan. Li rimarkis, ke -kauxzo de cxiuj malfacilajxoj sur la mondo estas celado al aferoj -suprajxaj sen atento de ilia interno kaj enhavo kaj la homa -facilkredemeco. Antaux nelonge estis atendata savo de la klasikismo, -la reveno al beleco de la malnovaj formoj literaturaj, sed la penado -haltis cxe senenhavaj formoj, cxar al la efektiva kono, ne alkondukis -la junularon ecx la legado de la malnovaj verkistoj. Kaj tamen estis -en la lernejoj, tiom da tempo kaj zorgoj dedicxita al la latina lingvo -sole por ke la lernantoj sciu verki leterojn kaj versojn laux la -malnovaj modeloj. Cxu estas utila por la vivo, demandas Komensky, -labori pri tiaj aferoj, kiam jxus dume atentigas pri sia rajto nove -prosperantaj natursciencoj precipe fiziko, hxemio kaj astronomio? Tial -opinias Komensky, ke estas necese arangxi denove la instruadon laux -novaj metodoj kaj principoj, kiel oni faris cxe lingvo latina. Estas -jam por la komparo de cxiuj objektoj necese tiujn principojn trovi. Ke -estas eble fari tion, konkludas Komensky laux vortoj de Sankta Skribo -(Sagxeco 11, 21), ke Dio cxion ordigis laux la nombro, mezuro kaj -pezo. Se cxiuj vortoj de iu lingvo havas sian analogion, ke oni povas -ilin ordigi en nemultaj reguloj, sammaniere klasifiki oni povas la -objektojn kaj difini laux iom da principoj. Estus sole nur necese -konstrui "Pordegon de la objektoj", memkompreneble tiel konstruitan, -ke la junularo sen malfacilajxoj eniru en la templon de la -sciencoj. Kaj se estus tiel poveble de la juneco cxiujn homojn -enkonduki en la veran konon, malaperus certe per si mem cxiuj -iniciatoj de la malkonsento kaj malpaco kaj anstataux malamikeco -ekregus en la mondo agrabla paco. Kaj pri paco klopodis Komensky des -pli multe kun aliaj same pensantaj viroj, ju pli profunde influis la -cxehxan landon, lian patrujon, kaj preskaux la tutan Euxropon la -malfelicxaj sekvoj de la religiaj malpacoj. Se la vera scio -disvastigxus inter cxiuj homoj, cxu ne proksimigxus la plenumo de la -vortoj de Kristo, ke estos unu sxafejo kaj unu pasxtisto? - -5. Ke oni iam sukcesos verki tian libron, Komensky ne dubis. Ankaux -gxustan nomon li el libroj samtempaj por gxi trovis: "Pansofio". -Kompreneble por ke cxiuj frazoj en gxin akceptitaj estu vere -fidindaj konitajxoj, oni devus trastudi tutan sciencan materialon -kaj per spertoj kaj esplorado pruvi la verecon de cxiu gxia frazo. Sed -tio estus granda kaj malfacila laboro, ke sole senlaca kaj diligenta -laboro de unuopulo sukcesus gxin venki. - -6. La ideojn, en gxi koncize donitajn, pritraktis Komensky detale en -la letero, kiun li sendis al sia amiko Samuel Hartlib en London, en la -duono de tridekaj jaroj de la XVII. jarcento. Al Hartlib cxio cxi tre -placxis, cxar ankaux la fama angla filozofo lordo Francis Bacon, -antaux ne longe mortinta (1628), predikis la bezonon de nova metodo de -cxia esplorado sur la principo de indukcio, pri kiu tiam klopodis la -natursciencoj. Estas tiel klarigeble, ke Hartlib sen permeso de -Komensky sendis la leteron al la Oxforda universitato por bontrovo kaj -kun gxia konsento li gxin ecx prese eldonis kiel "Conatuum -Comenianorum praeludia" (Antauxludo de entreprenoj de -Komensky). Komensky estis vere surprizita ricevinte subite el Londono -anstataux respondo presitajn ekzemplerojn de sia -letero. Memkompreneble, ke ne tute konvenis al Komensky antaux la -mondo entrepreni ion, kion li sxatus labori kasxe en sia laborejo, sed -kuragxigis lin denove la konsento kun lia propono de la tuta scienca -mondo. Baldaux estis proponite al li ne nur la materiala helpo por lia -laboro, sed ankaux la scienculoj de diversaj fakoj proponis sian -helpon kiel kunlaborantoj, por ke la verko estu pli frue preta. - -7. Unuan materialan helpon proponis al Komensky la juna posedanto de -Leszno Grafo Bohuslav Leszczynski, kiu volis ankaux liajn helpantojn -vivteni. Tio okazis en la jaro 1640, post granda sukceso de la lerneja -teatrajxo "Pri Diogenes el Kynike", kiun li atingis estante rektoro de -la leszna lernejo. La grafo cxeestis kun siaj amikoj la -prezentadon. Al li do Komensky prezentis unuan detalan proponon, kiel -estus eble pansofion sistemi kaj kiuj helpaj verkoj estas bezonaj. Gxi -estis precipe "Panhistorio", historio de scienca esplorado kaj -sercxado de la veroj kaj la "Pandogmatio", resumo de cxiuj opinioj kaj -skismoj per kiuj la homaro iradis al la scio. - -8. Sed pli frue ol cxi tiu propono estis decidita, ricevis Komensky de -Hartlib (somero 1641) inviton, ke li venu Anglion por signifoplena -laboro, gloranta kaj honoranta Dion. Alveninte Londonon Komensky nur -tiam eksciis de la amikoj, ke li estis invitita de la parlamento mem, -por fondi pansofian kolegion, en kiu li kun 12 scienculoj laborus je -la progreso de la sciencoj. Tiun sukceson atingis Hartlib helpe de -potencaj amikoj cxe la nove kunvokitaj parlamentanoj, cxe kiuj tiam -aperis forte la emo, ne nur plibonigi ekzistantajn malordojn en la -regno, sed ankaux subteni la progresemajn ideojn, kiuj tiam estis -sennombraj. Bedauxrinde, la ribelo de katolikaj Irlandanoj kontraux -Angloj prokrastis la tujan efektivigon de la grandioza propono de -Hartlib. - -9. Komensky uzis liberan tempon en Londono dum vintro 1641-2 -preparante detalan planon nomitan "Via Lucis" (Vojo de la lumo) por la -intencita kolegio. Li montras en gxi kiamaniere penis la homaro -liberigxi el la mallumo de la erardoktrinoj, en kiuj gxi kvazaux -dronigxis post perdo de la kredo je la vera Dio. Lastaj kaj plej -efikaj rimedoj, laux opinio de Komensky, estas la arto de libropresado -kaj vojagxado trans maroj. Sed ankaux cxi tio ne suficxas por ke la -homaro retrovu la lumon. Por atingi gxin oni cxefe bezonas disvastigi -la klerecon per tauxgaj rimedoj. Tiuj rimedoj povas esti elementaj -lernejoj por la tuta homaro, en kiuj gxi akiradus la konon el -universalaj libroj, verkitaj de scienca kolegio. Ankaux universalan -lingvon povus iam tiuj cxi viroj krei. Havante sian centron en -Londono, kvazaux foirejo de la tuta mondo komerca, ili povus atente -observi la evoluon de la tutmonda kulturo, informi sin reciproke pri -novaj eltrovoj de monda signifo kaj esti samtempe internaciaj -jugxantoj en aferoj politikaj. Al ilia jugxorajto estus ankaux la -regxoj submetataj kaj kiu kontrauxstarus ilin, tiu povus esti forigita -per la komuna interveno de cxiuj aliaj. Tiamaniere estus garantiita la -sencxesa progresado de la homaro kaj la eterna paco en la tuta mondo. - -10. Bedauxrinde, la grandioza projekto ne efektivigxis, la politika -paco ne ekestis en Anglio ecx dum la sekvintaj jaroj kaj la ribelo -kontraux la malnovaj ordoj ekkulminaciis per forigo de la regxeco kaj -enkonduko de protektorato de Cromwell. Ankaux religia radikala partio -sukcesis valori en la politiko. Komensky povis tiam nenion alian fari -ol forlasi konfuzitan Anglion kaj akcepti novan proponon el Svedio, ke -li organizu por Svedoj la librojn por lernado de latina lingvo kaj -kompense ke li ricevos helpon por la preparata pansofio. - -11. El simpla "Janua linguarum reserata" evoluis dum kelke da jaroj -triparta metodo de latinaj lernolibroj, kiuj estis sukcese -enkondukataj en tiamajn lernejojn. Krom la "Janua linguarum" estis -ankoraux "Antauxpordejo" (Vestibulum) kaj "Cxambro" (Atrium) al cxiu -grado de la gramatiko kaj vortaro. Komensky nevolonte forlasis -sxatatajn jam ideojn pansofiajn, en kiuj li vidis sian propran -vivocelon, precipe, kiam liaj anglaj amikoj lin pro tio riprocxis, sed -li esperis baldaux fini la laboron en Svedio kaj komenci tiun, kiu -plej multe lin allogis. Ankaux pro politikaj kauxzoj li volis plenumi -deziron de Svedoj, kiuj kiel la plej potencaj kontrauxloj de -Habsburgoj penis helpi liajn samlandanojn kaj samkredanojn kaj ebligi -la revenon en Bohemion. - -12. Trans Holandio, kie li ankaux renkontigxis kun la fama filozofo -Descartes, Germanio kaj Danio li rapidis Svedion, por prezenti sin al -la malavara subtenanto de subpremataj homoj, al holanda -grandkomercisto Ludoviko de Geer, militistara sveda liveranto, de kiu -la propono devenis. Tiu, volante havi sian intencon aprobitan de la -politika potenco, sendis lin en Stockholmon al regna grandkanceliero -Axel Oxenstern. La kanceliero, jam de longe konscianta bezonon de la -reformo de la instruado, auxskultis la konkludojn de Komensky kun -granda intereso, li ecx proponis al li superan inspekton de reformo de -la tuta instruado en Svedio. Ne malpli gxojigadis lin, kiam Komensky -argumentis al li el la Sankta Skribo la proksimecon de la regno de -Kristo kun la pligrandigo de komuna kulturo. Nur post la kvartaga -interparolado foriris Komensky, promesinte, ke li pli frue, kiel -aferon pli urgxan, prilaboros librojn lingvajn, kaj poste komencos -solvadi la pansofion (Cxioscion). Ankaux al regxino Kristino estis -tiam Komensky de kanceliero prezentita. - -Kiel logxlokon por la komencotaj laboroj, rekomendis al li la -kanceliero trankvilan, tolereman urbon Elbing, apud fresxa limano de -la rivero Vistulo, en la orienta Prusio. Tie ankaux eklogxis Komensky -kun sia familio, en auxtuno de la jaro 1642, havante kelkajn junajn -helpantojn el Frata Unuigxo, kun kiuj li esperis sukcese plenumi la -tutan taskon dum kelke da monatoj. - -13. Sed denove prilabori tutan sistemon de lernolibroj kaj samtempe -meti ilin en perfektan harmonion, postulis multon da laboro kaj -pacienco precipe, kiam Komensky, dezirante perfekte koni la tutan -problemon, ree trastudis cxiujn samtempajn lingvajn instrumetodojn kaj -ecx analitike relaboris tutan instruan teorion entute, kaj nur sur cxi -tiu fundamento li traktis, laux lia opinio, multsignifan por la tuta -klero teorion de gxusta instruado de lingvoj en enkonduka verko al la -lernolibroj nomita "Linguarum methodus novissima" (Plej nova lingva -metodo, eld. en jaro 1649). - -14. Sed malgraux tiuj cxi tiom urgxaj laboroj, li ne forgesadis sian -pansofion, eldoninte tuj en la jaro 1643 "Planon de pansofio" -(Pansophiae diatyposis) kaj 2 jarojn pli poste li komencis esplori la -penson de komuna universala reformo de cxiu homa gento per sistemo de -la libroj, inter kiuj ankaux lia pansofio estus nur unusola verko. Li -intencis plej frue prezenti la proponon al Euxropa klerularo por -prikonsidero kaj li nomis gxin "Gxenerala interkonsilo pri la reformo -de la aferoj homaj" (De rerum humanarum emendatione consultatio -catholica). La efektivigxo de tiu cxi intenco ne okazis, cxar Ludoviko -de Geer sencxese insistis je la finlaborado de la prenita tasko kaj li -ne kasxis ecx sian malplacxon, se Komensky deflankigxis for la laboro -al tiu, kiu lin pli allogis, aux se li ie reprezentis sian eklezion, -kaj fine li ecx rifuzadis promesitan subtenon, kiam la libroj ne estis -baldaux preparitaj por preso. Kaj tiel ni trovas cxe Komensky jxus en -tiuj jaroj 1642-48 ofte hezitadon, senkulpigxadon kaj regxustigxadon -kaj denove skuetadon per la katenoj de devoj kiuj lin tiom premis. - -15. Cetere, lia maltrankvilo grandigxis ju pli proksimigxis la decido -de militaj interkonsentoj, kio signifis ankaux decidon pri la sorto de -cxehxaj ekzilitoj kaj tamen verdire Komensky sole por Cxehxoj laboris, -akceptinte la taskon por li tiom sendankeman. Sed la traktado estis -prokrastata, la esperoj malaperadis kaj ju pli necedema montrigxis la -imperiestro Ferdinando IIIa rilate la demandon de la religia unueco en -bohemaj landoj, des pli volonte permesadis en Germanio la aprobon de -evangeliaj eklezioj. Jam antaux la ratifikacio de pacaj interkonsentoj -en la jaro 1648 petas Komensky la regxinon kaj svedajn kancelieron, ke -ili protektu kompatindajn bohemajn ekzilitojn kaj ne submetu tiom da -senkulpe suferantaj homoj kaj iliaj eklezioj al la certa ruinigo. Sed -cxio estis vana. Superigxis la politikaj konsideroj, cxar cxiuj -militantaj partioj estis jam lacaj, elcxerpitaj kaj Cxehxoj estis -tamen oferdonitaj. Kaj al Komensky ne restis ol ankoraux senkulpigadi -sin pro sia insistado. - -16. La saman jaron li forlasas Elbingon por administri sian eklezion, -de kiu li estis elektita kiel episkopo--jugxanto. En Lezsno li poste -presigis du librojn, kiujn li dum antauxaj jaroj verkis por Svedoj, -nome la "Metodon de lingvoj" kaj "Didaktikon", sian plej gravan -verkon. - -17. Ankaux cxi tie li ne restis longe. Jam la duan jaron post sia -translogxigxo en Lesznon li ricevis honoran inviton de princoj -Rakoczi, ke li en Saryssky Potok super Bodrogo, en loko de ilia -somerlogxado arangxu lernejon laux siaj pansofiaj planoj. Antaux sia -forveturo en Hungarion, kien lin sekvis lia eklezio en printempo de la -j. 1650, li ankoraux verkis, por gxojigi la korpremitajn fratojn tie -logxantajn, "Testamenton de la mortanta patrino de la Frata Unuigxo," -verketon de alegoria karaktero, en kiu lia eklezio adiauxas sur la -mortlito kun siaj filoj kaj postlasas al ili siajn trezorojn. El gxi -devenas ankaux nia enkonduka sentenco, kiu sonas al ni kvazaux -profetajxo. Sed ankaux alimaniere ni komprenas la emocion de la -filantropo, kiu ne povas rezigni je la espero en finan venkon de bono, -kvankam la plej proksiman estontecon kovras netraigeblaj nuboj. - -18. En Slovakio (Uherska Skalice) li estis je pasko de tiu jaro tre -gxoje bonveninta; el Uherska Skalice li vizitis ankaux aliajn -ekleziojn fratajn pli malproksimen. Iom hezitante, li poste iris -orienton kaj en Potok plenestime akceptis lin precipe la grafo -Zikmundo Rakoczi. Sed por pli longa restado li eklogxis tie en auxtuno -de la sama jaro, post longa traktado kun la eklezio, kiu hezitis en -tiu kritika tempo lasi foriri sian cxefpastron. Fine la politikaj -konsideroj decidis. - -19. En sia nova agadloko Komensky tuj prezentis al la princo planon de -la sepklasa lernejo, kies 3 elementaj klasoj estus lingvaj, 4 superaj -klasoj objektaj (filozofiaj). La malsuperaj klasoj estis baldaux -malfermitaj kaj Komensky relaboris por ili ankaux siajn lingvajn -librojn je tria fojo, sed la superaj klasoj ne efektivigxis pro la tro -frua morto de princo Zikmundo (4./II. 1652.). Komensky volis nome -transmeti la taskon liberigi cxehxajn ekzilitojn al Zikmundo, cxar tiu -cxi edzigxis kun Eliso, filino de la iama regxo Frederiko el Pfalz, -kiun vere felicxan geedzigxon Komensky mem benis. Tial li ankaux -laboris kun tia komplezemo por la lernejo, kiun la juna princo tiom -sxatis. Bedauxrinde, ecx tie estis Komensky baldaux seniluziita, cxar -la situacio ne estis ankoraux matura por liaj projektoj kaj la -rimedoj, per kiuj li intencis cxion rebonigi, ne kondukis al la -celo. Tial li fine ellaboris la enhavon de nova "Janua linguarum" en -ok lernejaj teatrajxoj je "Studo-ludo", ("Schola ludus"), en kiu -trovis efektivan placxon nur la nobela junularo de la lernejo. Post la -laboro, dauxrinta 3 kaj 1/2 da jaro revenis Komensky alte estimata al -sia eklezio en somero de la jaro 1654. - -20. Lian gxustan kaj praktikan opinion pri la realeco, pruvas ankaux 2 -libroj aperintaj en Hungario: Tio estas precipe lia fama "Orbis -pictus", (Mondo en bildoj), en kiu la konciza enhavo de la "Janua -linguarum" estas klarigata per multaj bildoj, kiuj estas tie ecx la -cxefa temo. La ilustrajxoj anstatauxas tie empirian apercipon, kiun -oni ne povis cxie akiri, kiel ekzemple en Hungario por diversaj -metioj. Poste, forirante el Hungario, donacis Komensky al la princo -Georgo II., frato de Zikmundo, verketon de ekonomia enhavo, nomitan -"Gentis felicitas" (Felicxo de nacio), en kiu Komensky montras, sur -kio bazas la gxusta signifo de la nacia felicxo kaj kiel malproksime -de gxi estas la hungaraj logxantoj, kaj kiamaniere al gxi -proksimigxi. Tio certe estis la plej bela danko por la favoro de -Rakoczi. - -21. La cirkonstancoj, kiam Komensky la trian fojon alvenis en Lesznon, -estis tre kritikaj, cxar estis atendita la svedo-pola milito, kiu -ankaux vere la sekvantan jaron furioze eksplodis. Pri gxi ni scias pli -detale el la romano de Sienkiewicz "La inundo." La svedan enmarsxon -konvene komparas la poeto kun la inundo, cxar la malamika militistaro -alproksimigxis gxis al Krakow, ke ecx la regxo Jan Kazimir mem estis -devigata forkuri fremdlandon. Leszno akceptis la svedan kavalerian -garnizonon. La fremduloj, en la urbo logxantaj, laux religio -skismuloj, estis amataj nek de la popolo el la cxirkauxajxo, nek de la -nobelaro. Kiam do, en unuopaj lokoj de la regno levigxis ribelo -kontraux la fremda regado, venis ankaux vico je Leszno, eble ankaux la -sopiro je abunda rabajxo en la ricxa komerca urbo tiam decidis. En -aprilo de la jaro 1656 la kampara popolo, gvidata de la nobelaro, -forte atakis la urbon, kiu post la foriro de la sveda garnizono estis -prirabita kaj ekbruligita. Komensky restis malgraux cxiu minacanta -dangxero cxe sia parohxo kaj foriris el la urbo nur en lasta momento, -jxetinte parton de siaj manuskriptoj en la kasxejon sub sia -studocxambro. Tie ili estis ankaux trovitaj kaj redonitaj al li dek -tagojn post la brulego. Bedauxrinde, tio estis sole la malgranda -restajxo de lia multjara senlaca laboro. Krom tio perdis Komensky sian -tutan havajxon, la materialon pansofian kaj precipe grandan -cxehxolatinan vortaron jam por la preso preparitan. La perdon de tiu -cxi vortara trezoro Komensky plej multe bedauxris kaj tio estas ankaux -la plej granda perdo, kiu trafis nian nacion je gxia spirita posedajxo -de la pli malnova tempo. Pri la valoro de la verko atestas gxia -negranda restajxo "Linguae Bohemicae thesaurus" de V. Jan Rosa, kiun -ofte uzadis Josef Jungmann, verkante sian vortaron. - -22. La malfelicxa sorto de la urbo profunde tusxis koron precipe de la -samtempa evangelia mondo, same kiel la perdoj de la fama pansofisto -liajn multnombrajn amikojn. Li volis kun sia familio plej frue -translogxigxi en Frankfurton a. M., sed volonte li akceptis inviton de -Laurente de Geer, filo de Ludoviko, translogxigxi al li en -Amsterodamon kaj tie en trankvilo dedicxi sin al la preferata -pansofio. Logxantaro de la urbo bonvenigis lin plej estime, kiel -mondfaman personon kaj estis ankaux al li proponita helpo por -diskonigo de liaj verkoj. - -23. Li akceptis gxin plej unue por la eldono de la kolektitaj verkoj -pedagogiaj "Opera didactica omnia" (1657), kiujn li arangxis laux la -tempo de ilia deveno (en Leszno, Elbing kaj en Potok) en tri grandaj -volumoj kaj aldonis al ili kvaran parton de interparoloj, verkitan en -Amsterodamo. Tiuj verkoj ekmirigis la tutan instruitan mondon; -sxajnis, ke cxiuj misteroj de la gxusta instruado estas malkovritaj -kaj nur de tiu unusola viro. La aprobo de la urbo, en kiu Komensky -logxis kaj al kiu estis tuta verko dedicxita, estis precipe grava. - -24. Kontrauxe la eldono de la latina traduko de politikaj profetajxoj -devenantaj de tri viziuloj, kun kiuj Komensky persone interrilatis, -vekis kontraux li atentindan opozicion kaj maltrankviligis liajn -lastajn jarojn. Kaj tamen ankaux per tiu cxi libro, nomita "Lux in -tenebris" (Lumo en mallumoj) volis Komensky utili al sia nacio, kaj -denove vaste pritrakti la demandon de ekzilitoj kaj atentigi pri la -maljustajxoj faritaj al lia nacio. Kion profetis liaj profetoj Kotter -kaj K. Ponatovska pri la unuaj tempoj de la tridek-jara milito estis -ja post la finigxo de la bataloj plejparte decidite. Krom tio ne -cxesis instigi Komensky-on lia iama kunlernanto kaj malbonfama profeto -el Lednice Nikolao Drabik al novaj kaj novaj politikaj deklaroj, -kvankam liaj vizioj estis nur sencxese ripetigxanta atakado je la -Habsburga familio, je Auxstrio kaj je papismo, de kiuj ruinigxon en la -plej proksima tempo li profetis. La malfelicxa rezultato de la -militista interveno en Polio, kiun provis princo Georgo IIa Rakoczi je -fino de la svedo-pola milito, estis certe unu el kauxzoj de konstanta -insistado de Drabik. Komensky estis tiam ankaux peranto de la -diplomataj sciigoj de la princa korto kun la fremdlando. Sian personan -honoron kaj sian neriprocxeblecon li defendis per eldono de la -profetajxoj "Lux e tenebris" (Lumo el la malumo, 1665), kiujn li -sendis pere de speciala kuriero al korto de Ludoviko XIV. esperante je -komencigxanta jxaluzeco inter Habsburgoj kaj franca regxa dinastio. - -25. Sed malgraux la peno por la bono de la subpremitaj samlandanoj -Komensky gxis la lastaj momentoj ne forgesis, kion li promesis al la -mondo, la pansofion. - -El promesitaj "Interkonsiloj universalaj pri la reformo de la homaj -aferoj" li eldonis nur du enkondukajn volumojn: "Gxenerala -vekigxo"--(Panegersio) kaj "Gxenerala klerigo"--(Panaugiio 1662), sed -li sendis detalan alvokon al cxiuj euxropaj scienculoj, volante -instigi klerularon al fervora agado por la levigxo de la kulturo, sen -kiu sxajnis al li la homa felicxo neebla. Krom tio li sencxese -primeditadis, kiamaniere fari la sciencojn alireblajn por cxiuj -klasoj. Tion pruvas la plano de IIIa parto de la Pansofio konservita -bone en lia postlasajxo, kiun li fine volis disvolvi en 100 -dialogoj. El la pluaj verkoj ni konas precipe la nomojn: parto IVa -"Pampaedia", "Gxenerala kulturo", kiu estis enhavonta cxiujn cxefajn -ideojn de la instruado, parto Va: "Panglottia"; "Universala kulturado -de la lingvoj", enhavonta krom la cxefaj lingvaj reguloj ankaux ideojn -pri la nova perfekta lingvo por kulturado de la scienco, parto VIa: -"Panorthosia," "Universala plibonigxo", en kiu li volis priskribi la -staton de la homaro, kiam cxio estos lauxdezire plenumita, parto VIIa: -"Pannuthesia," "Universala admono" estis instigonta la homaron, ke gxi -vere pri cxio cxi klopodu. Krom tio Komensky sencxese aliformadis -"Trairejon al la objektoj" por la junularo kaj li finis la verkon en -lasta jaro de sia vivo, kiel maljunulo preskaux okdekjara. Al -"Trairejo al la objektoj" li aldonis kiel praktikan konsekvencon -"Triertium catholicum" (Universala triarto), en kiu li absolute teorie -provis solvi la grandan problemon pri korespondo de la pensado, -parolado kaj agado. Tiun verkon li finskribis komence de la oktobro en -1670, 6 semajnojn antaux sia morto. - -26. Ankaux por la restajxoj de lia eklezio estas la amsterodama tempo -plena je fruktodona laboro: Komensky ree eldonis tie la cxefajn -verkojn klerigajn, sed krom tio ankaux aliajn, ankoraux nepresitajn, -kiel "Manualon" (mallongigita Sankta Skribo), kantaron, katehxismon -kaj la konfesion. - -27. Kaj kiam li eldonis en la jaro 1668 al la mondo ateston pri sia -vivoagado "Unum necessarium" (Unu necesa), li povis kontentigxinta -argumenti, ke li felicxe trapasis cxiujn labirintojn, tra kiuj lin lia -kortusxa vivo kondukis. Li ne sole malgraux multaj tentoj konservis la -nefusxitan kredon de la antauuxloj hereditan, li ne sole dedicxis -grandan parton de sia spirita energio al sia mallevigxanta eklezio, -sed li donis al la tuta mondo kaj precipe al sia nacio brilan -ekzemplon, kiamaniere kaj ecx dum la plej malgxojaj cirkonstancoj, -kiam sxajne cxio la homon konstrauxstaras, oni povas krei la verkon de -senmorta signifo por la tuta estonteco. Pli ol 150 verkojn de Komensky -oni kalkulas, el kiuj ni tie tusxis nur kelkajn la pli signifajn, sed -cxiuj pruvas la nerompeblan intelektecon de la menso, senlacan -klopodon klarigi cxion simple kaj klare. Malmulte de tiel pensantaj -kapoj ni trovas inter la scienculoj de cxiuj epokoj kaj gentoj. - -28. Komensky estas nomata ankaux instruisto de la nacioj, cxar per sia -"Didaktiko" li montris novajn vojojn de la tuta instruado kaj krom -tio, li mem, persone partoprenis je la nova reformo de la lernejoj de -kelkaj fremdaj nacioj, kiel de Poloj, Germanoj, Svedoj, Hungaroj kaj -Holandanoj. Kaj tamen Komensky mem aldonas, ke cxion cxi tion li volis -entrepreni nur por la bono de sia patrujo Bohemio, kiun li amis per la -amo, kiun ne malgrandigis ecx la longjara ekzilo kaj al kiu li volis -helpi gxis la lasta spiro de sia vivo. - -29. El la hxaoso de tiama tempo aperas al ni gxis nun la majesta -staturo de viro de deziro (vir desiderii) staturo de la profeto de la -pli bona estonteco de la homaro, kiam cxiu ekkonos sian bonon kaj -ekkomprenos, ke la rajtoj ekzistas ne sole por li kaj lia nacio, -provizita per nombra potenco kaj militista forto sed por la tuta -homaro, kaj ke por cxiu nacio, cxu granda, cxu malgranda same valoras -privilegio "Nihil de nobis sine nobis" (Nenio por ni sen ni). Kaj -Komensky deziris, ke heroldo de tiu cxi devizo estu cxiu klerulo, sed -precipe la instruisto. Ankaux la paca ligo de la nacioj sub inspekto -de la plej grandaj scienculoj, de veraj amikoj de la homaro, estis -ideo de Komensky. Sed la kulturo ne estu privilegio de iu -klaso. Komensky deziris disvastigi gxin el gxia euxropa lulilo en la -plej malproksimajn landojn de la tero, por ke iam cxiuj eksentu gxian -benon. - - - - - - - - - - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Jan Amos Komenský, by Jan Václav Novák - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK JAN AMOS KOMENSKÝ *** - -***** This file should be named 21951.txt or 21951.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/2/1/9/5/21951/ - -Produced by Robert L. Read and Miroslav Malovec - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License (available with this file or online at -http://gutenberg.org/license). - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at -http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at -809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email -business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact -information can be found at the Foundation's web site and official -page at http://pglaf.org - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit http://pglaf.org - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: http://pglaf.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - http://www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |