1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
|
<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
<HTML LANG="eo">
<HEAD>
<TITLE>Dua Libro de l' Lingvo Internacia</TITLE>
<META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=UTF-8">
</HEAD>
<BODY>
<pre>
The Project Gutenberg EBook of Dua Libro de l' Lingvo Internacia, by
Ludovic Lazarus Zamenhof
This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org
Title: Dua Libro de l' Lingvo Internacia
Author: Ludovic Lazarus Zamenhof
Release Date: December 6, 2006 [EBook #20006]
Language: Esperanto
Character set encoding: UTF-8
*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA ***
Produced by David G. Simpson
</pre>
<DIV ALIGN=CENTER>
<B><BR><BR><BR><BR><BR>
<BIG><BIG><BIG><BIG>Dua Libro<BR>
de l' Lingvo Internacia</BIG></BIG></BIG></BIG>
<BR><BR><BR><BR>
de Ludoviko Lazaro Zamenhof<BR><BR>
<BR><BR>
1888</B>
</DIV>
<BR><BR><BR><BR><BR><BR>
<P>
<BR><BR><BR><BR>
<DIV ALIGN=CENTER><BIG><BIG><B>ANTAŬPAROLO.
</B></BIG></BIG><BR></DIV><BR>
<P>
<DIV ALIGN=CENTER>~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~</DIV><BR>
<P>
Elirante ankoraŭ unu fojon antaŭ la estimata publiko,
mi sentas la devon antaŭ ĉio danki la legantan publikon
por la viva kunsento, kiun ĝi montris por mia afero. La
multaj promesoj, kiujn mi ricevas, kaj el kiuj tre granda parto
estas subskribita "senkondiĉe", la leteroj kun
kuraĝigoj aŭ konsiloj—ĉio tio ĉi montras
al mi, ke mia profunda kredo je l' homaro min ne trompis. La
bona genio de l' homaro vekiĝis: de ĉiuj flankoj al la
laboro ĉiuhoma venas amasoj, kiuj ordinare estas tiel
maldiligentaj por ĉia nova afero; junaj kaj maljunaj, viroj
kaj virinoj—rapidas porti ilian ŝtonon por la granda,
grava kaj utilega konstruo. Vivu l' homaro, vivu la frateco de
l' popoloj, vivu eterne!
<P>
En mia unua verko mi diris, ke mian laboron mi prezentas je l'
tempo de unu jaro al la juĝo de l' tuta mondo; kian pasus la
jaro, mi intencis eldoni libreton, en kiu estus analizitaj
ĉiuj pensoj esprimitaj de l' publiko, kaj uzinte tiujn, kiuj
efektive estus bonaj, mi donus al la lingvo la finan formon, kaj
post tio ĉi oni jam povus komenci la eldonon de plenaj
vortaroj, libroj, gazetoj kaj cetere, ĉar tian la lingvo jam
estus trairinta la juĝon de l' tuta mondo, kaj ĉiuj
plej gravaj malbonaĵoj, kiuj povus esti trovitaj en ĝi,
ĉar en verko de <I>unu</I> homo,—estus jam pli aŭ
malpli forigitaj. Mi efektive intencis silenti en la daŭro
de tuta jaro. Sed de l' tago, kian eliris mia libreto, mi
komencis ricevi multon da leteroj kun demandoj kaj kun petoj
rapidigi l' aferon. Respondi je ĉiu letero aparte estas por
mi ne eble, kaj tial mi decidis respondi publike je ĉiuj
demandoj kaj proponoj, ĉar tiel unu respondo povas servi por
multaj demandantoj. Ĉiuj respondoj faros unu libron, kiu
prezentos daŭrigon de l' unua libro, kiun mi eldonis. Sed
se mi volus la respondojn je ĉiuj demandoj eldoni kune, en
unu libro, mi devus tro longe atendigi miajn korespondantojn, dum
tiu libro estos preta kaj eldonita,—tiom pli, ke konstante
al mi venas novaj demandoj; tial mi decidis eldoni la libron kun
la respondoj—per apartaj kajeroj, kiuj estos ellasataj en la
daŭro de la tuta jaro 1888 periode, kun intertempoj de
ĉirkaŭ du monatoj de unu kajero ĝis la venonta. En
tiuj ĉi kajeroj <I>ĉiuj</I> demandoj estos responditaj;
je l' fino de l' jaro 1888 eliros la lasta kajero, kaj la
"Dua libro de l' lingvo internacia" estos finita.
<P>
Ankoraŭ unu afero devigas min komenci la eldonon de l'
kajeroj, pri kiuj mi parolis: malgraŭ l' intenco, kiun mi
esprimis en mia unua verko, komenci la eldonon de libroj ne pli
frue ol estos finita la juĝo de l' publiko je l' lingvo
proponita de mi,—de ĉiuj flankoj venas postuloj, ke mi
kiom eble pli rapide eldonu ian libron en la lingvo internacia,
ke la publiko povu koniĝi tiun ĉi lingvon
ĉiuflanke, ĝin ellerni pli rapide kaj uzi ĝin. La
nombro de tiuj ĉi postuloj estas tiel granda, ke mi ne povas
jam aŭdi ilin silente. Eldonante la "Duan libron de l'
lingvo internacia", skribitan jam en tiu ĉi lingvo, mi
donos al la dezirantoj sufiĉe da materialo por legi kaj la
eblon tute bone ellerni la lingvon; esceptinte la tekston de l'
libro, kiu jam per si mem prezentos materialon por legi, en la
libro estos ankaŭ pecoj sistemaj, por lerni kaj ripeti.
<P>
La tuta libro havos 5–6 kajerojn, en kiuj estos trovataj
respondoj je <I>ĉiuj</I> demandoj, kiuj tuŝas la
lingvon mem, ĝian konstruon, ĝian estontecon, kiel
ĝin bone kaj fonde ellerni, kiel plej rapide kaj plej certe
vastigi ĝian uzon en la mondo,—kaj cetere. Kian la
lasta kajero de l' libro estos elirinta, tian por la leganto
nenio jam estos ne klara: la societo tian konos la tutan animon
de l' lingvo, ĝi tian havos <I>plenan</I> vortaron kaj povos
tute <I>libere</I> uzi la lingvon por <I>ĉiaj celoj,</I>
kiel ĝi povas nun uzi ĉian riĉan kaj prilaboritan
vivantan lingvon. La dependo de la lingvo de l' volo aŭ de
l' talento de mia propra persono aŭ de ia alia aparta
persono aŭ personaro—tute foriĝos. La lingvo tian
estos tute preta en ĉiuj plej malgrandaj ĝiaj partoj.
La persono de l' aŭtoro tian tute foriros de la sceno kaj
estos forgesita. Ĉu mi post tio ankoraŭ vivos, ĉu
mi mortos, ĉu mi konservos la forton de mia korpo kaj animo,
ĉu mi ĝin perdos,—l' afero tute ne dependos de
tio, kiel la sorto de ia vivanta lingvo tute ne dependas de l'
sorto de tiu ĉi aŭ tiu persono.
<P>
Multaj kredeble balancas senkrede la kapon, legante miajn
vortojn. Kiel tio estas ebla, ili diras, ke en la tempo de unu
jaro la lingvo estus tute kaj plene preta, tiel ke ĝi ne
bezonus pli la laboron de l' aŭtoro? Ke tiel grandega
afero, kiel la kreo kaj la enkonduko de lingvo tutmonda, en la
tempo de unu jaro tiel maturiĝus kaj fortiĝus kaj
ricevus tian klaran, neŝanceleblan ordon, ke ĝi ne
bezonus pli kondukanton! Sed mi esperas, ke jam post la dua
aŭ la tria kajero la leganto vidos, ke mi ne fantazias.
<P>
La leganto ne pensu, ke en la libro, kiun mi intencas eldoni, li
vidos iajn mirindaĵojn. Tiu, kiu kutimis estimi la aferojn
ne laŭ ilia praktika signifo kaj efektiva indo, sed laŭ
la mirindeco kaj nenatureco de ilia nasko, estos kredeble
trompita en siaj esperoj, kian, legante mian libron, li renkontos
en ĝi sole aferojn simplajn kaj naturajn. Sed la rezultatoj
de tiuj ĉi simplaĵoj estos, kiel laŭ mia espero la
leganto poste vidos kaj konfesos, ke post la fino de l' jaro
<P>
<I>a</I>) la lingvo estos finita kaj preta tute kaj plene, tiom,
ke ĝi tute ne bezonos pli la laboron de l' aŭtoro, kaj,
kiel ĉiu el la vivantaj lingvoj, ĝi fariĝos tute
sendependa de ia aparta persono.
<P>
<I>b</I>) la lingvo estos pli aŭ malpli <I>senerara,</I>
ĉar ĝis tiu tempo ĝi jam estos trairinta la
juĝon de l' tuta mondo, kaj ĉiuj malbonaĵoj, kiuj
povus esti trovitaj en tiu ĉi laboro de <I>unu persono,</I>
estos forigitaj per la konsiloj de l' tuta mondo kune.
<P>
Legante la unuajn kajerojn de mia libro, multaj kredeble restos
ne kontentaj, ĉar ili eble tie ne trovos respondojn je l'
demandoj, kiujn <I>ili</I> sendis; kaj ĉar lia <I>propra</I>
demando en la okuloj de ĉiu estas la plej grava, multaj
kredeble ekkrios: "Kio li parolas sole pri aferoj tute
sensignifaj, kaj pri l' aferoj efektive gravaj li ne parolas
eĉ unu vorton!" La leganto oferu al mi iom da
atendemo, ĉar ĝis la fino de l' jaro <I>ĉiuj</I>
estos kontentigitaj. Se en unu de l' unuaj kajeroj tiu aŭ
alia demando estos jam ŝajne finita kaj liberigos la lokon
por alia demando, tio tute ne devas pensigi, ke mi jam pli ne
parolos pri ĝi. Ĉar pri multaj demandoj mi donos en la
unuaj kajeroj sole mian <I>personan</I> juĝon, sed poste mi
revenos al ili kaj donos la decidon <I>finan,</I> ricevitan per
la juĝo de l' <I>publiko.</I>
<P>
Pro la celoj de l' afero la libro ne estos unu sistema
verko—ĝi estos simple mia interparolo kun l' amikoj de
l' lingvo internacia.
<P>
La kosto de ĉiu kajero estos 25 kopekoj. Kiu volas, ke mi
sendu al li ĉiun venontan kajeron tuj, kian ĝi estos
preta kaj eliros el la presejo, tiu sendu al mi la koston de l'
venonta kajero tuj post la ricevo de l' antaŭiranta.
<P>
Antaŭe ol fini la antaŭparolon, mi permesas al mi
ripeti ankoraŭ la peton, kiun mi jam esprimis en mia unua
verko: ĉiu pene juĝu la aferon, proponitan de mi, kaj
ĉiu montru al mi la erarojn, kiujn li trovis en ĝi,
aŭ la plibonigojn, kiujn li povas proponi. Se la leganto ne
povis ankoraŭ tute bone ekkoni mian aferon el mia unua
libreto, tiu ĉi mia dua libro povigos lin post kelka tempo
ekkoni ĝin tute kaj ĉiuflanke. Ke mia afero venu al
dezirinda celo, estas necese ne sole, ke la mondo diru sian
juĝon pri tiu ĉi afero, sed ke mi <I>sciu</I> la
juĝon de l' mondo kaj povu ĝin uzi por mia laboro.
<P>
Dissendante mian unuan verkon al la redakcioj de l' gazetoj, mi
petis ilin alsendi al mi tiun numeron de l' gazeto, en kiu estos
kritiko de mia afero; sed bedaŭrinde tre malmultaj plenumis
mian peton, kaj sciiĝi mem, kie, kian kaj kio estis parolata
pri mia afero, estas por mi tute ne ebla. Tial mi petas la
<I>legantojn</I> de l' gazetoj sendi al mi la numerojn, en kiuj
ili legis ion pri l' afero, proponita de mi, kaj jam antaŭe
mi esprimas al ili mian koran dankon. Mi petas ĝin ne por
<I>mi</I>, sed pro l' <I>afero.</I>
<P>
Fine, antaŭ la komenco de mia interparolo kun la amikoj de
l' lingvo internacia, mi esprimas ankoraŭ unu fojon mian
varmegan dankon al la publiko por la helpemo, kiun ĝi
montris al mi; mi esperas, ke la kunsento de l' publiko ne
malvarmiĝos, sed konstante kaj senĉese kreskos, kaj
post tre mallonga tempo venos al celo la afero, je kiu laboras
ĉiuj sferoj de l' homa societo.
<P>
<DIV ALIGN=CENTER>~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~</DIV><BR>
<H1 ALIGN=CENTER>I.</H1><BR>
<P>
Antaŭ ĉio mi parolos kelkajn vortojn pri tiuj kritikoj,
kiujn mi ĝis hodiaŭ aŭdis aŭ legis, en
gazetoj aŭ en leteroj al mi, kvankam mi devas
antaŭsciigi la leganton, ke tiu ĉi punkto estas en miaj
okuloj tre grava kaj poste mi ankoraŭ parolos pri ĝi
pli vaste. Mi ne volus fari ian premon sur la juĝo de l'
publiko, kaj mi volus, ke la mondo kreu mem sian decidon en la
afero, kiun mi proponis. Sed kelkaj kritikoj estis tiel
skribitaj, ke mi ne povas tute silenti pri ili.
<P>
<I>a</I>) Unuj parolis pri l' aŭtoro, anstataŭ paroli
pri l' afero. Ili aŭ ŝutis komplimentojn al la
aŭtoro, rigardigis, kiom da malfacila laboro kredeble la
afero min kostis, kaj, laŭdante la <I>aŭtoron,</I> ili
preskaŭ tute forgesis paroli pri l' utileco kaj la signifo
de l' <I>afero</I> kaj decidigi la publikon labori por ĝi;
aliaj, ne trovante en mia verko la instruitan miksaĵon kaj
la instruita-teorian filozofadon, kiujn ili kutimis renkonti en
ĉia grava verko, timis, ke la pseŭdonima aŭtoro
eble estas ne sufiĉe instruita aŭ ne sufiĉe
merita, kaj ili timis esprimi decidan juĝon, pli multe
penante malkovri, kiu estas la pseŭdonima aŭtoro. Por
igi la kritikistojn tute apartigi la <I>aferon</I> de la
<I>aŭtoro,</I> mi publike diras mem, ke mi ne estas multege
instruita lingvisto, ke mi estas tute senmerita kaj ne konata en
la mondo. Mi scias, ke mia konfeso malvarmigos multajn por la
afero, sed mi volas, ke oni juĝu ne l' aŭtoron, sed la
verkon. Se la verko estas bona, prenu ĝin; se ĝi estas
malbona—ĵetu ĝin. Per kia vojo mi venis al la
kreo de mia lingvo kaj laŭ kiaj metodoj mi laboris,—mi
ankoraŭ parolos, sed en unu de la <I>venontaj</I> kajeroj;
ĉar laŭ mi tiu ĉi demando estas por la publiko sen
signifo: por la mondo estas gravaj sole la <I>rezultatoj.</I>
<P>
<I>b</I>) Aliaj ekbrilis per senfinaj filozofadoj kaj skribis
instruitajn artikulojn, tute ne pensinte kaj ne demandinte sin,
ĉu ili parolas logike kaj afertuŝante. Anstataŭ
provi praktike (kion fari estas tre facile), ĉu la lingvo,
proponita de mi, taŭgas por internacia kompreniĝo,
ĉu ĝi efektive al ĉiu donas la eblon esti
komprenata de personoj alinaciaj,—ili parolis pri la
fiziologio kaj historio de l' lingvoj vivaj; anstataŭ provi
per ilia propra orelo, ĉu mia lingvo estas bonsona aŭ
ne,—ili teorie parolis pri leĝoj de bonsoneco;
anstataŭ analizi, ĉu mi bone kreis la vortaron kaj
ĉu oni ne povus fari ĝin ankoraŭ pli komprenebla
kaj pli praktika, ili diris, ke la vortaro devas esti farita el
radikoj Sanskritaj aŭ el vortoj, prenitaj mikse el ĉiuj
lingvoj de l' mondo. (La lingvo multe per tio ĉi
<I>perdus,</I> fariĝinte tute ne komprenebla; sed kion
ĝi <I>gajnus,</I> esceptinte la sennecesan instruitan
eksteron? tion ĉi ili tute forgesis sin demandi.)
<P>
<I>c</I>) Aliaj skribis kritikon pri mia afero, eĉ ne
leginte bone mian malgrandan broŝuron kaj eĉ ne peninte
kompreni la aferon. Tiel ekzemple la unuatempajn signetojn inter
la partoj de l' vortoj ili tute ne komprenis, kaj skribante
ekzemple "<I>ensong, oprinc, in, o, nmivid, is</I>"
(anstataŭ: "<I>en sonĝ,o princ,in,o,n mi
vid,is</I>"), ili rigardigis iliajn legantojn, "kiel
malbonsona kaj nekomprenebla la lingvo estas"! La projekton
de l' tutmonda voĉdono, kiu kun la efektiva kaj
senkondiĉa signifo de l' lingvo tute ne estas kunligita, kaj
kiu estas proponita sole por tio, ke la lingvo pli rapide el
<I>internacia</I> fariĝu <I>tutmonda,</I>—ili prenis
por la plej grava kaj fonda parto de l' afero kaj komprenigis la
legantojn, ke "ĉar dek milionoj adeptoj (!) nenian
estos kolektitaj, tial la afero tute ne havas estontecon"!
Kelkajn fojojn mi eĉ legis longajn artikulojn pri mia afero,
kie estis videble, ke la aŭtoroj eĉ ne vidis mian
verkon.
<P>
<I>ĉ</I>) Aliaj, anstataŭ paroli pri la utileco
aŭ la senutileco de mia lingvo, donis sole sensencajn
ŝercojn, kiuj de iliaj legantoj estis eble prenataj por
kritiko, ĉar multaj legantoj propran juĝon ne havas,
kaj la plej malsaĝaj ŝercoj je ia afero estas por ili
sufiĉa vidigo, ke la afero estas "ridinda" kaj
taŭgas por nenio.
<P>
Mi ne deziras laŭdon, mi volas, ke oni min helpu forigi la
erarojn, kiujn mi faris, kaj ju la kritikoj de mia lingvo estas
pli severaj, des pli danke mi ilin alprenas, se ili nur havas la
celon montri al mi la erarojn de mia afero, ke mi ilin bonigu,
sed ne ridi sen senco aŭ insulti sen kaŭzo. Mi scias
tre bone, ke la verko de <I>unu homo</I> ne povas esti senerara,
se tiu homo eĉ estus la plej genia kaj multe pli instruita
ol mi. Tial mi ne donis ankoraŭ al mia lingvo la finan
formon; mi ne parolas: "jen la lingvo estas kreita kaj
preta, tiel mi volas, tia ĝi estu kaj tia ĝi
restu!" Ĉio bonigebla estos bonigata per la konsiloj
de l' mondo. Mi ne volas esti <I>kreinto</I> de l' lingvo, mi
volas nur esti <I>iniciatoro.</I> Tio ĉi estu ankaŭ
respondo al tiuj amikoj de l' lingvo internacia, kiuj estas
neatendemaj kaj volus jam vidi librojn kaj gazetojn en la lingvo
internacia, plenajn vortarojn, vortarojn nacia-internaciajn kaj
cetere. Ne malfacile estus por mi kontentigi tiujn ĉi
amikojn; sed ili ne forgesu, ke tio ĉi estus danĝera
por la afero mem, kiu estas tiel grava, ke estus nepardoneble
faradi laŭ la propra decido de unu homo. Mi ne povas diri,
ke la lingvo estas preta, ĝis ĝi estos trairinta la
juĝon de l' publiko. Unu jaro ne estas eterno, kaj tamen
tiu ĉi jaro estas tre grava por l' afero. Tiel ankaŭ
mi ne povas fari iajn ŝanĝojn en la lingvo tuj post la
ricevo de la konsiloj, se tiuj ĉi konsiloj eĉ estus la
plej seneraraj kaj venus de la plej kompetentaj personoj. En la
daŭro de la tuta jaro 1888 la lingvo restos <I>tute sen
ŝanĝo;</I> sed kian la jaro estos finita, tian
ĉiuj necesaj ŝanĝoj, antaŭe analizitaj kaj
provitaj, estos publikigitaj, la lingvo ricevos la finan formon,
kaj tian komencos ĝia plena funkciado. Juĝante
laŭ la konsiloj, kiuj estas senditaj al mi ĝis
hodiaŭ, mi pensas, ke la lingvo kredeble estos
ŝanĝita tre malmulte, ĉar la plej granda parto de
tiuj konsiloj estas ne praktika kaj kaŭzita de ne
sufiĉa pripensado kaj provado de l' afero; sed diri, ke la
lingvo tute ne estos ŝanĝita, mi tamen ne povas.
Cetere, ĉiuj proponoj, kiujn mi ricevas, kune kun mia
juĝo pri ili, estos prezentataj al la juĝo de l'
publiko aŭ de ia el la jam konataj instruitaj akademioj, se
inter tiuj ĉi estos trovita unu, kiu volos preni tiun
ĉi laboron. Se ia kompetenta akademio min sciigos, ke
ĝi volas preni tiun ĉi laboron, mi tuj sendos al
ĝi la tutan materialon, kiu estas ĉe mi, mi fordonos al
ĝi la tutan aferon, mi foriros kun la plej granda ĝojo
je eterne de l' sceno, kaj el aŭtoro kaj iniciatoro mi
fariĝos simpla amiko de l' lingvo internacia, kiel ĉiu
alia amiko. Se tamen nenia el la instruitaj akademioj volos
preni mian aferon, tian mi daŭrigos la publikigadon de l'
proponoj, sendataj al mi, kaj laŭ mia propra pensado kaj
laŭ la pensoj de l' publiko, sendataj al mi pri tiuj
proponoj, mi mem antaŭ la fino de l' jaro decidos la finan
formon de l' lingvo kaj mi sciigos, ke la lingvo estas preta.
<H1 ALIGN=CENTER>II.</H1><BR>
<P>
La nombro 10,000,000, pri kiu estas parolita en mia unua verko,
ŝajnas al multaj absolute ne ricevebla. La plej granda
parto de l' mondo efektive kredeble estos tiel senmova, ke
ĝi de si mem ne donos voĉon, malgraŭ ke la afero
estas tiel grava kaj la laboro de l' voĉdono tiel
malgrandega. Sed se l' amikoj de l' lingvo internacia,
anstataŭ timegi la nombron, laboros por la afero kaj
kolektos tiom voĉojn, kiom ili povos, tian la necesa nombro
da voĉoj povas esti ricevita en la plej mallonga tempo.
<P>
Kian mi proponis la voĉdonon, mi profunde kredis, ke pli
frue aŭ pli malfrue 10,000,000 voĉoj estos kolektitaj.
La rezultatoj, kiuj sin montris ĝis hodiaŭ,
ankoraŭ plifortigas mian kredon. Sed ni prenu, ke mi
fantazias, ke mi eraras, ke mi tro multe esperas,—ke sur la
tuta tero ne estos kolektita eĉ unu miliono da voĉoj
... kion l' afero tian perdos? Kelkaj konsilas al mi, ke mi
forĵetu la voĉdonon aŭ ke mi malgrandigu la
nombron da postulataj voĉoj ĝis unu miliono;
"ĉar", ili diras, "danke la fantazian punkton
de l' voĉdono, afero per si mem tiel utila, povas fari
fiaskon." Sed kie, sinjoroj, vi prenis, ke la veno al celo
de l' afero dependas de l' rezultatoj de la voĉdono? Tiuj,
kiuj trovas, ke mia lingvo estas inda je lerno, sendas al mi
promesojn senkondiĉajn kaj lernas la lingvon sen ia atendo.
Sendepende de l' iro de la voĉdono en tiu ĉi lingvo
estos eldonataj libroj kaj gazetoj, kaj la afero sin movos
antaŭen. La voĉdonon mi proponis sole por tio, ke al
la afero povu esti altiritaj per <I>unu fojo</I> tutaj
<I>amasoj</I> da homoj, ĉar mi scias, ke preni ian laboron,
eĉ la plej malgrandan, ne ĉiu konsentos, sed helpi
aferon tre utilan, kie estas postulata nek laboro, nek
mono,—ne multaj malkonsentos, tiom pli, se troviĝos
memorigantoj. Mi ripetas: profunde mi kredas, ke pli frue
aŭ pli malfrue 10,000,000 voĉoj estos kolektitaj, kaj
tiel je unu bela tago ni sciiĝos, ke la lingvo internacia
fariĝis tutmonda; sed se eĉ la nombro de l' voĉoj
nenian venus al dek milionoj,—la afero pro tio ĉi tute
ne estos perdita.
<P>
Kelkaj provis montri al mi, ke mia projekto de l' voĉdono
estas <I>matematike</I> ne ebla; tiel ekzemple unu faris jenan
kalkulon: "se ni prenos, ke la enskribado de ĉiu
promesanto okupos ne pli multe ol unu minuton, kaj vi,
forĵetinte ĉian alian laboron, vin okupos sole je tiu
ĉi afero, laborante sen ripozo 15 horojn ĉiutage,—
tian la pretigo de la libro de l' voĉoj okupos 30 jarojn,
kaj por eldoni ĝin vi bezonos la riĉecon de
Krezo!" La kalkulo ŝajne estas tute prava kaj povas
timigi ĉiun,— tamen se la skribinto de tiu ĉi
kalkulo bone pensus pri ĝi, li tre facile ekvidus, ke tie
ĉi estas sofismo, kaj se nur efektive estos alsenditaj dek
milionoj promesoj, la libron de l' voĉdono oni povos pretigi
kaj eldoni en kelkaj monatoj kaj sen iaj riĉecoj de Krezo.
Ĉar kiu diras, ke la tuta libro devas esti propramane
skribita de unu persono? Ke ĉe ĉiu pli granda afero
estas uzata <I>divido de laboro,</I> la skribinto tute forgesis!
Tiaj "timigaj" libroj estas eldonataj ĉiutage en
granda nombro, kaj tio ne sole ne estas neebla, sed neniu eĉ
en tio vidas ion grandegan, mirindan. Se vi kolektos la numerojn
de ia ĉiutaga gazeto por unu jaro, vi ricevos libron, kiu
laŭ grandeco kaj kosto egalas la elirontan libron de l'
voĉoj, kaj laŭ la malfacileco de l' pretigo multe
superas mian libron, de kiu la pretigo estas laboro pure
meĥanika. Tiel ĉiujare en la mondo estas eldonataj
miloj kaj dekmiloj da tiaj "neeblaj" libroj, kaj tamen
neniu el la redaktoroj estas mirindaĵisto. Sinjoroj la
kalkulantoj forgesis tiun simplan leĝon, kiun ili povas vidi
sur ĉiu paŝo, ke tio, kio ĉe <I>unu</I> homo
postulas 30 jarojn, ĉe cent homoj okupos sole 4 monatojn,
kaj tio, kio estas neebla por unu persono, estas ludilo por grupo
da personoj.
<P>
Al ĉiuj amikoj de l' lingvo internacia mi ripetas
ankoraŭ mian peton: ne forgesu la promesojn kaj kolektu ilin
kie kaj kiom vi povas. Multaj pensas, ke ili ne devas sendi
promeson, ĉar "la aŭtoro eĉ scias, ke ili
ellernos aŭ jam ellernis la lingvon"! Sed la promeso
estas necesa ne por mi, sed por la statistiko. Se iu eĉ
skribis al mi kelkajn leterojn en la lingvo internacia, mi ne
povas lin nomi internaciisto, ĝis li ne sendis al mi sian
promeson. Ne diru, ke de unu aŭ kelkaj promesoj la grandega
nombro ne pleniĝos: ĉiu maro estas kreita de apartaj
gutoj, kaj la plej granda nombro devas kaj povas esti ricevita el
apartaj unuoj. Memoru, ke se eĉ la esperata nombro estas ne
ricevota, vi nenion perdas, sendante la promeson.
<H1 ALIGN=CENTER>III.</H1><BR>
<P>
La venontajn apartajn pecojn mi donas, ke la lernantoj povu
ripeti praktike la regulojn de l' gramatiko internacia kaj
kompreni bone la signifon kaj la uzon de l' sufiksoj kaj
prefiksoj.
<H2 ALIGN=CENTER>1.</H2><BR>
<P>
Amiko venis (= unu el la amikoj venis).—La amiko venis (= la
konata amiko, aŭ la amiko, kiun oni atendis).—Donu al
mi libron.—Donu al mi la libron, kiun vi promesis al
mi.—Tiu ĉi ĝardeno estas amata loko de
birdoj.—La fenestro estas amata loko de la birdoj (= niaj
birdoj).—La vorto "la" estas nomata
"artikulo"; ĝi estas uzata tian, kian ni parolas
pri objektoj konataj. Anstataŭ "la" oni povas
ankaŭ diri "l' ", se ĝi ne estos
malbonsone.—Se iu ne komprenas bone la uzon de la artikulo,
li povas <I>tute ĝin ne uzi,</I> ĉar ĝi estas
oportuna sed ne necesa.
<H2 ALIGN=CENTER>2.</H2><BR>
<P>
Jen estas la patro.—Mi aŭdas la voĉon de la
patro.—Mi ricevis donacon de la patro.—Diru al la
patro, ke mi estas sana.—Ni iros al la patro.—Karolo
aĉetis por sia kuzino horloĝeton kun tri
montrantoj.—Ni vidas per la okuloj.—Rakontu al ni la
novaĵojn, kiujn vi aŭdis pri niaj malfeliĉaj
fratoj.—De kiu vi ĝin aŭdis?—Mi pensas pri la
sorto de mia fratino, kaj mi kalkulas jam la minutojn ĝis
nia revido.—Aŭgusto estas bona, Mario estas pli bona ol
Aŭgusto, sed Ernestino estas la plej bona el ĉiuj miaj
gefratoj.—La malgrandan filinon de mia najbaro mi amas ne
malpli ol mian propran infanon; hodiaŭ mi aĉetis por
ŝi tre belan ludilon.
<H2 ALIGN=CENTER>3.</H2><BR>
<P>
Sesdek minutoj faras unu horon, kaj dudek kvar horoj faras unu
plentagon.—Mi loĝas en la tria
etaĝo.—Hodiaŭ estas la dek kvina (tago) de
Aprilo.—La dudeka de Februaro estas la kvindek unua tago de
l' jaro.—Tiu ĉi rivero havas ducent naŭdek kvar
kilometrojn da longo.—Georgo Vaŝingtono estis naskita
la dudek duan Februaron (aŭ: je l' dudek dua Februaro) de l'
jaro mil sepcent tridek dua.—Sendu al mi prunte dekduon da
forketoj.—Tio ĉi okazis antaŭ cent jaroj.—Mi
aĉetis du ŝrankojn kaj pagis por ili cent
frankojn.—Jen estas cento da pomoj.—En tiu ĉi
lando loĝas tri milionoj kristanoj (aŭ: da
kristanoj).—Duobla fadeno estas pli forta ol
unuobla.—De tiu tago mia amikeco al li
duobliĝis.—Kvaroble kvin estas dudek.—Kvar fojojn
mi jam estis tie.—Duonon de tiu ĉi piro mi manĝis,
kvaronon mi donis al mia nevo, kaj la lastan kvaronon mi
forĵetis.—Dudek unu estas tri seponoj de kvardek
naŭ.—Kvinope ili tiris la keston kaj tamen ne povis
ĝin altiri al la domo.—Se vi venos al li triope, li
redonos, kion li prenis; ĉar unue li timos vian forton, kaj
due li ne povos sin pravigi.—Al ĉiu el la laborantoj li
donis po kvin dolarojn.
<H2 ALIGN=CENTER>4.</H2><BR>
<P>
Mi vin ne komprenas, sinjoro.—Vi estas tre obstina, mia
amiko.—Vi ĉiuj estas tro fieraj.—"Vi" ni
diras egale al unu persono aŭ objekto kaj al multaj; tio
ĉi estas farita pro oportuneco, ĉar, parolante kun iu,
ni ofte ne scias, kiel diri al li: "vi" aŭ
"ci" ("ci" signifas la duan personon de l'
ununombro; sed tiu ĉi vorto estas trovata sole en la plena
vortaro; en la lingvo mem ĝi preskaŭ nenian estas
uzata).—La ĉapisto ne venos, ĉar li estas malsana;
se venos lia edzino, donu al ŝi mian ĉapelon; se venos
lia plej maljuna filo, vi povas ankaŭ ĝin doni al li;
sed se venos lia malgranda infano, donu al ĝi
nenion.—Jen estas la hundo, donu al ĝi oston, kaj voku
la katinon, ĝi ricevos pecon da viando.—Mi amas min,
ĉar ĉiu amas sin mem.—Vi estimas vin mem, sed
aliaj vin ne estimas; mia frato estimas sin ne multe, sed aliaj
lin tre estimas.—Montru al mi vian kalkulon.—Ili
kondukis la kolegojn en sian loĝejon, anstataŭ iri kun
ili en ilian.—Oni diras, ke vi estas riĉa.
<H2 ALIGN=CENTER>5.</H2><BR>
<P>
Kial vi ne respondas al mi, kian mi vin demandas?—La patro
skribas leteron, kaj la infanoj preparas siajn
lecionojn.—Kion li babilas?—Li babiladas la tutan
tagon.—Nia gasto kantis la ĉiukonatan romancon de
N.—Mia onklo ekkantis kaj tuj ĉesis, sed mia frato
kantadis la tutan vesperon.—Karolino ĉian obeadis la
ordonojn de sia patrino, sed hodiaŭ ŝi ne
obeis.—Kian mi venis al li, li tuj finis sian
laboron.—Kian mi venis al li, li finadis sian
laboron.—Vi ne malhelpis min, ĉar kian vi venis, mi
estis jam finita mian laboron.—Li batalos, ĉar li ne
dormos trankvile, ĝis li estos venkinta la
malamikon.—Se mi nur estus sana, mi estus tute
kontenta.—Se ili estus dirintaj la veron, ili ne estus nun
punataj; nun ili konfesis ĉion, sed ĝi estis jam tro
malfrue.—Johano, serĉu mian krajonon.—Ni iru
promeni, sinjoroj!—Li ne esperu pardonon!—Savu min,
amikoj!—Mi lernas pentri kaj ludi gitaron.—Instruante,
ni lernas.—La lernanto devas estimi la
instruanton.—Libro instruanta estas tre utila.—Ne
ĉiu instruanto estas instruisto.—Dio estas la kreinto
kaj la reganto de l' mondo.—Ferminte la pordon, li komencis
sin senvestigi.—La venonta gasto estas ankoraŭ en la
vojo.—La elpelito malsatas jam la trian tagon.—Punata
antaŭ la rompita poto, la kato eble komprenos la kaŭzon
de l' punado.—La konstruota domo kostos multon da
mono.—Batate de la mastro, li ploris kaj ĵuris, ke li
terure venĝos.—En tiu ĉi lernejo la infanoj estas
edukataj tre bone, ĉar la lernejestro sin okupas je sia
afero kun amo.—Tio ĉi montras, ke via nepo estas ne
bone edukita.—Dum en unu ĉambro la gastoj dancadis, en
la dua ĉambro estis preparata la vespermanĝo; kian la
tablo estis preparita, oni invitis la gastojn al la
tablo.—Kio estos hodiaŭ prezentata en la
teatro?—Aŭdu, infanoj! se vi estos prezentitaj al la
generalo, salutu lin ĝentile.—La fraŭlino, kiu
estis edzinigota de mia frato, mortis, ne fariĝinte
ankoraŭ eĉ lia fianĉino.—La formojn
kunmetitajn (ekzemple: mi faradas, mi estis farinta ... kaj
ceterajn)—oni devas uzi sole tian, kian la senco ĝin
necese postulas.
<H2 ALIGN=CENTER>6.</H2><BR>
<P>
La adverboj (evortoj), kiuj estas kreitaj el aliaj vortoj,
finiĝas je la litero "e"; ĉiuj aliaj adverboj
ne havas konstantan finiĝon kaj apartenas al la vortoj
<I>simplaj.</I>—Li estas severa juĝanto, li juĝas
severe, sed juste.—Nun estas varme, sed la nokto kredeble
estos tre malvarma.—Li estas tre riĉa, kaj li donis al
la malfeliĉulo tro malmulte, ĉar li estas konata
avarulo.—Kun tiu papero mi ekiris per grandaj paŝoj al
la komercisto; sed antaŭ la magazeno mi renkontis
kaleŝon, en kiu sidis riĉe vestita sinjoro. Elirinte el
la kaleŝo kaj forĵetinte la pecon da cigaro, kiun li
estis teninta inter la fingroj, li ekrigardis min tra siaj bluaj
okulvitroj kaj diris sen ia antaŭparolo: "ne, por vi
mia magazeno estas fermita pro la malbonaj sciigaĵoj, kiujn
mi ricevis pri vi de homoj kredindaj."—Mi eltrinkis
tutan botelon da vino, kvankam ĝi ne tre plaĉis al mi,
ĉar la vino estis bona, sed la botelo estis de
brando.—Oni diras, ke vi gajnis la grandan gajnon; se tio
ĉi estas vera, mi vin gratulas.—Li diras, ke mi estus
pli feliĉa, se mi estus pli diligenta.—La mastro diris,
ke mi foriru, ĉar se ne—li min elpelos per la
hundoj.—Ho, kiel mi estas laca!—Fi, kia malkonvena
esprimo!—Hura! vivu la reĝo!
<H2 ALIGN=CENTER>7.</H2><BR>
<P>
Vortoj kunmetitaj estas kreataj per simpla kunligado de simplaj
vortoj; prenataj estas ordinare la puraj radikoj, sed, se la
bonsoneco aŭ la klareco postulas, oni povas ankaŭ preni
la tutan vorton, t.e. la radikon kune kun la finiĝo.—La
lingvo internacia esperas fariĝi ian lingvo
tutmonda.—La unutaga regado de tiu ĉi estro ne restis
sen postsignoj.—Tio estas frukto de lia unuatempa
verkado.—Ni matenmanĝas ĉian je l' deka horo
antaŭ tagmezo.—La pordokurtenoj de lia dormoĉambro
estas de flavruĝa koloro.—Nenian insultu, ne parolinte
kun la insultoto.—Metu la libron sur la tablon.—La
libro jam estas sur la tablo.—Li eniris la ĉambron
(aŭ en la ĉambron).—Ĉu vi estas kontenta je
mia donaco?—Li ekdormis je eterne.—Ŝi estas la
unua baletistino en nia teatro.—Kia meĥanikisto faris
tiun ĉi maŝinon?—Li estas direktoro en fabriko de
tabako.—La politiko de nia ministro montras, ke li estas
bona diplomatiisto.—La historio de la civilizado estas tre
interesa.—Li korespondas telegrafe kun ĉiuj agentoj.
<H2 ALIGN=CENTER>8.</H2><BR>
<P>
Kia granda brulo! kio brulas?—Ligno estas bona brula
materialo.—La fera bastono estas brule varmega.—Iu
venis; demandu lin, kiu li estas, kaj se li estas tiu, kiun mi
atendas, sendu lin al mi; neniun alian mi hodiaŭ volas vidi
... ne, mi decidis alie: sendu ĉiun, kiu ajn li
estos.—Ian mi venis al li kaj mi trovis lin libera; tio
ĉi min forte mirigis, ĉar kian ajn mi venas, li
ĉian sidas super laboro, kaj li nenian estas
libera.—Kiaj vortoj povas esti farataj el la vortoj:
"ia", "ial", "ian", "ie",
"iel", "ies", "io",
"iom", "iu"?—La kioman fojon li jam
ripetis sian rakonton?—Ĉu oni povas diri: helpi la
fraton (anstataŭ: al la frato), obei la patron
(anstataŭ: al la patro), ridi lian malsaĝecon
(anstataŭ: je lia malsaĝeco), plori la perdon
(anstataŭ: pro la perdo)? Jes; ĉar se la senco ne
montras klare, kian prepozicion ni devas uzi, ni ĉian povas
uzi la vorton "je", aŭ la akuzativon sen
prepozicio.
<H2 ALIGN=CENTER>9.</H2><BR>
<P>
Lia malbenado ne ĉesas; sed nenia el liaj malbenoj povas min
iom malhelpi.—La hieraŭa duhora pafado ne estis por mi
tiel terura, kiel la du pafoj, kiujn mi aŭdis
hodiaŭ.—Li kuris sur la kampon.—Li kuradis
ĝis li falis.—La lavistino alportis mian tolaĵon:
ĉemizojn, kolumojn, manumojn kaj viŝilojn (oni nomas
ĝin tolaĵo, kvankam ne ĉio estas farita el
tolo).—Anstataŭ vino li enverŝis en mian glason
ian malagrablan acidaĵon, kaj tiun ĉi malklaran
fluidaĵon li devigis min eltrinki.—Ne ĉia
belaĵo estas utila.—En la angulo kuŝis amaso da
malnova feraĵo.—Sinjoro N. estas senatano.—La
vilaĝano vendis al la komercisto centon da ovoj.—La
nombro da kristanoj estas pli granda, ol la nombro da
mahometanoj.—Ne ĉiu rusujano estas ruso.—Mi estas
via kunlandano, ĉar mi ankaŭ estas italujano.—Ili
venkos, ĉar ilia militistaro estas glora pro sia
disciplino.—La hararo defalis de lia kapo, kaj mi vidis
grandan senharaĵon, kiun li pro malvera honto ĉian tiel
zorge kaŝis.
<H2 ALIGN=CENTER>10.</H2><BR>
<P>
Li promenadis, akompanata de siaj lernantoj.—Mi estas la
zorganto de tiu ĉi infano, kaj ĝi estas mia
zorgato.—Via kuracato estas mia konato.—Ŝi ofte
sonĝas mortintojn.—Plendito, kion vi povas diri por via
praviĝo?—Ŝi estas en la kvara monato de
naskonteco.—La juĝejo estis jam plena, kaj oni
enkondukis la juĝoton.—La parenco de mia edzo aŭ
la edzo de mia parenco, estas mia boparenco.—La patro de mia
edzino estas mia bopatro.—Mi estas la bofrato de Heleno,
ĉar ŝi estas la edzino de mia frato; ŝi estas mia
bofratino.—Karolo estas mia nepropra filo (aŭ
duonfilo), ĉar mi estas la dua edzo de lia
patrino.—Petro kaj Mario estas jam sufiĉe maljunaj,
tamen oni ankoraŭ vokas ilin Peĉjo kaj
Manjo.—Aŭguĉjo kaj Aŭgunjo estas bonaj
infanoj.—Disiru, sinjoroj, ĉar amase stari sur la
strato estas malpermesita.—Li disŝutis la alumetojn sur
la tuta planko.—Via parolo estas por mi tute ne
komprenebla.—Li rakontas aferon tute ne kredeblan.—Vi
skribas tre nelegeble.—Vitro estas travidebla.
<H2 ALIGN=CENTER>11.</H2><BR>
<P>
Mi miras la saĝecon kaj la honestecon de tiu ĉi
homo.—La leĝeco de lia faro ne estas por mi malcerta,
ĉar ĉio, kion li faras, estas tute leĝa.—Vivu
la frateco de l' popoloj.—Virino, kiu sin okupas je kudrado,
estas nomata kudristino, kaj ŝia edzo estas nomata
kudristinedzo.—Ŝi ne estas doktorino, sed nur
doktoredzino.—Je l' deka horo vespere la kortisto fermas la
pordegon de l' domo.—Mi ne povis ne ekplori, kian mi vidis,
kiel la malriĉegulo petegis la mastron de l' belega palaco
pri peco da pano.—La legendoj rakontas pri grandeguloj, kiuj
volis batali kun la dioj.—La vetero estis malbona, kaj mi
malvarmumis; la kuracisto konsilis al mi iri en
ŝvitbanejon.—Nia fidela servanto mortis en la
malsanulejo.—Kun la libroj en la mano la infano iris en la
lernejon.—Aŭdinte tion ĉi, li
ekploris.—Ekbruligu kandelon, ĉar estas jam
mallume.—La tondro estis tiel forta, ke la vitroj de niaj
fenestroj ektremis.—Malpacinte kun sia edzino, li
eksedziĝis je ŝi.—Li estas eksgeneralo; servinte
en la militistaro tridek jarojn, li eksiĝis.—Mia kolego
estas tre kredema: li kredas ĉion, kion oni diras al
li.—Eduardo estas tre ekkolerema kaj venĝema, kaj lin
ofendi estas danĝere.—Estu laborema, ŝparema kaj
singardema!—La religio diras, ke la animo estas nemortema,
kvankam la korpo estas mortema.
<H2 ALIGN=CENTER>12.</H2><BR>
<P>
La patro donacis al mi kolektujon, kaj li mem ĵetis en
ĝin la unuan moneron.—Hieraŭ falis granda hajlo;
ĉiu hajlero pezis pli ol kvindek gramojn.—La plej
malgranda fajrero estas sufiĉa por eksplodigi la
pulvon.—Via regnestro estas reĝo de Prusujo kaj
imperiestro de Germanujo.—Se la ŝipestro ordonas, la
ŝipanoj devas obei.—Starante sur la supro de l'
monteto, kiu estas apud nia domo, li vidis la tutan
ĉirkaŭaĵon.—Sidante sur seĝo, kaj
tenante la piedojn sur benketo, li dormetis.—Tre plaĉas
al mi la blueta fumo de l' cigaro, kiun vi fumas.—Promenante
sur la aleo, ni renkontis la gedoktorojn N., kiuj invitis nin al
la balo, kiun ili hodiaŭ donas; ni iros kun plezuro,
ĉar la gemastroj espereble zorgos, ke la gastoj bone pasigu
la tempon.—Mi veturos hodiaŭ al miaj geonkloj.—Li
pagis por la kokido tiom, kiom oni ne pagas eĉ por
koko.—La Napoleonidoj esperas ricevi la tronon de Francujo.
<H2 ALIGN=CENTER>13.</H2><BR>
<P>
Ironte promeni, purigu vian veston.—La printempa suno
fluidigis la neĝon kaj la glacion.—Ŝi volas
fianĉigi mian fraton je ŝia fratino.—Dormigu la
infanon.—La mizero kutimigis lin levi sin el la lito tre
frue.—Pro la multaj malplezuroj li tute
griziĝis.—La nombro de l' amikoj de l' lingvo
internacia pligrandiĝas senĉese.—Koniĝinte je
tiu ĉi nobla homo, mi tuj amikiĝis je li.—Mirinda
estas la historio de lia familio: la avo mortis je ia
nekomprenebla malsano, havante la aĝon de dudek naŭ
jaroj; la avino mortigis sin mem en atako de malprudento; la
patro elfalis el fenestro de tria etaĝo kaj mortiĝis;
la patrino estis mortigita de ŝia propra
servantino.—Ĉu la kandelo estis estingita, aŭ
ĝi estingiĝis mem?—La knabeto estas ruĝigita
de sia patrino, aŭ eble li ruĝigis sin mem?—Ne, li
ruĝiĝis de plezuro, ĉar li estas tre
ruĝiĝema.—Sidigu la fraton, ĉar sidigi sin
mem li ne volas; se li ne povas esti sidigata, submovu seĝon
sub liajn piedojn, kaj li kontraŭvole
sidiĝos.—Falinte de l' supro de l' arbo, li
sidiĝis sur la malsupran branĉon.
<H2 ALIGN=CENTER>14.</H2><BR>
<P>
Donu al mi kudrilon kaj fadenon, ĉar mi volas alkudri
butonon al mia surtuto.—Rigardu, kiel la aglo batas kun la
flugiloj!—Kovriloj povas esti por la vizaĝo
(vizaĝkovriloj), por la litoj (litkovriloj) kaj
cetere.—Prenu la fosilon kaj fosu tombon.—Mia onklino
naskis filinon.—La bovo jelaboras la kampon, kaj la bovino
donas lakton.—La patrino de mia patro estas mia
avino.—Mi aŭdis tion ĉi de kredindaj
personoj.—Mi jam vidis ĉiujn vidindaĵojn de via
urbo.—Li estas senespere malsana, kaj savi lin povas nur ia
miregindaĵo.—Li havas bonan koron, sed bedaŭrinde
li ne povas fari, kion li volas.—Varma fumo estas por mi
malutila, tial mi ĉian fumas tra cigaringo.—Por ne piki
la fingron ĉe l' kudrado, oni portas fingringon.—Mi
perdis la ŝlosilon de mia ŝranko, kaj mi devis venigi
ŝlosiliston.—Valter-Skot' estis glora verkisto.—La
apotekisto estas helpanto de l' kuracisto.—La kuiristo
malbonigis la tagmanĝon.—La avo ne volis beni sian
nepon, sed li ankaŭ lin ne malbenis.—Li ne sole ne
helpis min en mia laboro, sed li ankoraŭ min malhelpis, kiom
li povis.—La malsupra parto de tiu ĉi domo estas alie
kolorita ol la supra.—Ne legu tiel
mallaŭte.—Malfermu la pordon!
<H2 ALIGN=CENTER>15.</H2><BR>
<P>
Por via malkonfeso oni duobligos vian punon.—Mi foriras, kaj
mi revenos post kvarono da horo.—Multope ni pli frue finos
la laboron, ol unuope.—Kristo reviviĝis.—Iru, sed
ne revenu tro malfrue.—Cezaro transiris la
Rubikonon.—Transportu la seĝon de tie ĉi sur alian
lokon.—Mi havas en mia plumujo du plumingojn sen
plumoj.—Estante en la cigarejo, mi aĉetis dek cigarojn;
naŭ el ili mi metis en mian cigarujon kaj unu mi metis en
mian cigaringon kaj ekfumis.—La arbo, sur kiu kreskas pomoj,
estas nomata pomujo aŭ pomarbo; sed ne ĉia fruktujo
estas arbo.—Hispanujo estas parto de Eŭropo.—Mi
estis infano, mi estis knabo, mi estis junulo, mi estis
viro,—nun mi estas maljunulo.—Mi ne volas vane paroli
kun tiu ĉi malsaĝulo.—Se ni devas uzi ian
sufikson, sed la senco ne montras al ni, kian sufikson ni devas
preni,—ni uzas la sufikson "um".—Kiu ne
plenumas sian promeson, estas malnoblulo.—Elirinte el varma
ĉambro sur la malvarman korton, ŝi malvarmumis kaj
malsaniĝis.
<H2 ALIGN=CENTER>16.</H2><BR>
<P>
La malnovaj popoloj estis tre gastamaj.—Li donas lecionojn
de belskribado.—Li havas belajn vangharojn.—Tiu ĉi
pano estas tre bongusta.—En mia skribtablo estas kvar
tirkestoj.—La dek du monatoj de l' kristana jaro estas:
Januaro, Februaro, Marto, Aprilo, Majo, Junio, Julio,
Aŭgusto, Septembro, Oktobro, Novembro, Decembro.—Diru
al mi, mi petas, kioma horo nun estas.—Nun estas la tria
horo, aŭ, pli certe, nun estas kvin minutoj post la tria
horo.—Ne, sinjoro, vi eraras: nun estas kvarono de la kvara
(horo).—Je l' kioma horo vi tagmanĝas
(tagmezmanĝas)?—Ne ĉian egale: hodiaŭ ni
tagmanĝis je tri kvaronoj de l' kvara, kaj hieraŭ ni
manĝis akurate je l' tria horo.—Kian aĝon vi
havas?—Mi havas kvardek kvin jarojn.—Bonan tagon,
sinjoro! Kiel vi fartas?—Pardonu, sinjoro, mi vin ne
rekonas.—La venontan dimanĉon mi veturos
Hamburgon.—Kio vin interesas mia farado? ne miksu vin en
malproprajn aferojn!—Ĉu vi ludas violonon?—Ne, mi
ludas kartojn, sed por instrumentoj mi ĉian estis tro
maldiligenta.—Mi ne loĝas ĉe mia frato, mi
loĝas aparte; sed mia loĝejo estas apud la
lia.—Antaŭ tiu malgranda ligna dometo staris bela
granda arbo.—Mi volas aŭ ĉion, aŭ
nenion.—Mi bezonas du frankojn; ĉu vi ne povas ilin
doni al mi prunte?—La popoldiroj (proverboj) esprimas la
saĝon de l' popolo, kaj la popolrakontoj (legendoj) esprimas
ĝian kredon.—La vorton "met" ni uzas tian,
kian ni volas esprimi ian faradon, sed la formo de l' farado
estas por ni aŭ ne klara, aŭ sen signifo. "Meti
ion ien" signifas: fari, ke io ie estu. "Meti"
povus alie esti tradukata "estigi". "Meti"
inter la verboj (farvortoj) estas tio sama, kio "je"
inter la prepozicioj, aŭ "um" inter la
sufiksoj.—Metu la manon sur la koron.—La ŝteliston
oni metis en malliberejon (se ni dirus "oni lin
sidigis", tio ĉi estus ne vere, ĉar neniu lin tie
<I>sidigis</I>).—Metu la ĉapelon sur la kapon.—La
leteron mi adresis: al lia moŝto sinjoro N.en N.N.—Via
barona moŝto, helpu min en mia mizero!—Por esti
feliĉa, oni devas esti antaŭ ĉio kontenta je sia
sorto.—Mi iris en la teatron, por aŭdi la gloran
kantiston.
<P>
<DIV ALIGN=CENTER>~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~</DIV><BR>
<H2 ALIGN=CENTER>17.<BR>
LA OMBRO.<BR>(mirrakonto de
Andersen'.)</H2>
<P>
En la varmegaj landoj la suno radias alian varmegon, ol ĉe
ni. La homoj ricevas koloron malluman, kaj en la plej varmegaj
landoj la brula suno faras el ili negrojn. Sed ĝi estis nur
la simple varmaj landoj, kien transveturis unu instruita homo el
niaj malvarmaj. Li pensis, ke li tie povos ankaŭ promenadi
en la stratoj, kiel en lia patrujo, sed tion ĉi li devis
baldaŭ malkutimi. Li kaj ĉiuj prudentaj homoj devis
trankvile resti en la domo. La kovriloj de l' fenestroj kaj la
pordoj restis fermitaj la tutan tagon. Oni povus pensi, ke la
tuta domo dormas, aŭ ke neniu estas en la domo. La
mallarĝa strato, kie li loĝis, estis ankoraŭ tiel
konstruita, ke de l' mateno ĝis la vespero oni havis tie la
tutan varmegon de l' suno. La instruita homo el la malvarmaj
landoj estis homo juna kaj saĝa homo; al li ŝajnis, ke
li sidas en brula forno. Tio ĉi lin tre suferigis. Li tute
maldikiĝis, kaj eĉ lia ombro fariĝis multe pli
malgranda, ol en la patrujo,—ĝi ankaŭ suferis de
la suno.
<P>
Nur je l' vespero, kian la suno estis subirinta, ili
reviviĝis. Estis efektiva plezuro ĝin vidi.
Apenaŭ lumo estis enportita en la ĉambron, la ombro sin
eltiris sur la tuta muro, ĝis la plafono kaj eĉ iom sur
la plafono mem. Ĝi intence faris sin tiel longa, ĝi
devis sin eltiri, por ree ricevi fortojn. La instruitulo eliris
sur la balkonon, por tie sin eltiri, kaj apenaŭ la steloj
ekellumis el la klara etero, li eksentis novan vivon. Sur
ĉiuj balkonoj en la strato—kaj en la varmaj landoj
ĉiu fenestro havas balkonon—sin montris homoj, ĉar
aeron oni bezonas, se oni eĉ kutimis esti bruligata de l'
suno. Vivo sin komencis supre kaj malsupre. Tajloroj kaj
botistoj,—ĉiuj homoj eliris sur la straton, tabloj kaj
seĝoj estis elportataj, lumo brulis ĉie, brulis pli ol
mil lumoj; unu babilis, alia kantis, kaj la homoj promenis, la
veturiloj veturis, la azenoj iris ... tin-tin-tin—ĉar
ili portis sonorilojn. Tie mortintoj kun kantado estis
enterigataj, la knaboj de l' strato bruis, la sonoriloj de l'
preĝejoj sonoris, per unu vorto—vivo kaj movado
reĝis malsupre sur la strato. Nur en la unu domo, kiu
staris rekte kontraŭ la loĝejo de l' alilanda
instruitulo, estis tute silente, kaj tamen tie kredeble iu
loĝis, ĉar sur la balkono staris floroj, kiuj belege
kreskis,—tiel iu kredeble ilin superverŝadis, kaj homoj
necese devis tie esti. La pordo kontraŭe estis ankaŭ
malfermata je l' vespero, sed tie interne estis mallume,
almenaŭ en la antaŭa ĉambro,—el interne estis
aŭdata muziko, kiu al la alilanda instruitulo ŝajnis
neesprimeble bela. Sed eble ĝi estis tia nur en lia
ŝajnevido, ĉar li trovis tie en la varmaj landoj
ĉion neesprimeble bela, se nur la malbona suno ne estus. La
mastro de l' alilandulo diris, ke li ne scias, kiu loĝas en
la kontraŭa domo, ke oni tie ne vidas ja eĉ unu
personon, kaj pri la muziko—li trovas ĝin malbele
enuiga. "Ĝi estas tiel, kiel se unu ripetas pecon, kiu
estas por li tro malfacila, kaj kiun li ne povas ellerni,
ĉian tiu sama peco. `Mi malgraŭ ĉio ĝin
venkos' li diras, sed li tamen ĝin ne venkas, kiel ajn longe
li ludas".
<P>
Unu fojon en nokto la alilandulo vekiĝis; li dormis ĉe
malfermita pordo de balkono, la kurtenoj antaŭ la pordo sin
dismovis de bloveto de l' vento, kaj al li ŝajnis, ke de l'
kontraŭa balkono venas mirinda brilo. Ĉiuj floroj
brilis en plej belegaj koloroj, kaj en la mezo inter la floroj
staris gracia aminda fraŭlino, kiu ŝajne ankaŭ
brile radiis. La okuloj de l' instruitulo tute senvidiĝis
de tio ĉi, kaj ne estas miro, ĉar li ilin efektive tro
forte malfermis, kaj al tio ĉi li ankoraŭ estis
dorminta. Per unu salto li estis sur la planko, tre
mallaŭte li stariĝis post la kurteno, sed la
fraŭlino jam ne estis, la brilo estingiĝis. La floroj
pli jam ne brilis, sed ili staris ankoraŭ en ilia
antaŭa beleco. La pordo estis ne tute fermita, kaj profunde
el interne sonis mallaŭta kaj agrabla muziko, kiu povis
naskigi la plej dolĉajn sonĝojn. Tio ĉi estis
efektive io mireginda. Kiu povis tie loĝi? Kie estis la
eniro? En la partero estis nur magazeno, kaj estis ja neeble, ke
la homoj ĉian trakurus tra tie.
<P>
Je unu vespero la alilandulo sidis sur sia balkono, post li en la
ĉambro brulis lumo, tial estis tute nature, ke la ombro
estis videbla sur la muro de la kontraŭa loĝejo. Tiel
ĝi sidis tie inter la floroj sur la balkono, kaj ĉiun
fojon, kian la alilandulo sin movis, la ombro sin ankaŭ
movis, ĉar tion ĉi ĝi ordinare faras.
<P>
"Mi pensas, ke mia ombro estas la sola viva estaĵo,
kiun oni povas trovi tie kontraŭe!" diris la
instruitulo. "Rigardu, kiel bele ĝi sidas tie inter la
floroj, la pordo estas ne tute fermita, kaj nun la ombro devus
esti tiel saĝa kaj eniri, kaj ĉion bone rigardi, kio
estas interne, kaj poste, reveninte, rakonti al mi, kion ĝi
tie vidis. Jes, jes, mia ombro, vi devus peni esti utila al
mi!" diris li ŝerce. "Estu tiel bona kaj eniru!
Nu, vi ne volas iri?" Kaj li balancis la kapon al la ombro,
kaj la ombro rebalancis ĝian kapon. "Jes, jes, iru, sed
baldaŭ revenu!" La alilandulo sin levis, kaj lia ombro
sur la kontraŭa balkono sin ankaŭ levis; la alilandulo
sin turnis, kaj la ombro sin ankaŭ turnis; se iu bone
rigardus, li povus klare vidi, ke la ombro eniris en la ne tute
fermitan pordon de la balkono de l' kontraŭa domo rekte en
tiu momento, en kiu la alilandulo eniris en sian ĉambron kaj
mallevis post si la longan kurtenon.
<P>
Je l' postiranta mateno la instruitulo eliris, por trinki kafon
kaj legi gazetojn. "Kio tio ĉi estas?", diris li,
kian li eliris en la lumon de l' suno, "mi ja ne havas
ombron! Tiel ĝi hieraŭ je l' vespero efektive foriris
kaj jam ne revenis; tio ĉi estas efektive
ĉagrene!"
<P>
Ne tiel la perdo de l' ombro mem lin ĉagrenis, kiel tio, ke
en la malvarmaj landoj estas rakontata unu ĉiukonata
historio pri homo sen ombro. Se nun la instruitulo revenos en la
patrujon kaj rakontos, kio okazis kun li, oni diros, ke tio
ĉi estas nur ripetaĵo, kaj tio ĉi malplaĉis
al li. Tial li decidis tute ne paroli pri tio, kaj tio ĉi
estis tute prudente.
<P>
Je l' vespero li ree eliris sur sian balkonon, la lumon li tute
bone metis post si, ĉar li sciis, ke la ombro ĉian
volas, ke ĝia sinjoro estu por ĝi barilo,—sed li
tamen ne povis ĝin elricevi. Li faris sin granda, li faris
sin malgranda, sed nenia ombro venis, nenia ombro sin montris. Li
diris: "Hm, hm!" sed nenio helpis.
<P>
Ĝi estis kompreneble ĉagrene, sed en la varmaj landoj
dank' al Dio ĉio kreskas rapide, kaj post unu semajno li
ekvidis kun granda plezuro, ke el la piedoj kreskas ĉe li
nova ombro, kian li iras en la lumon; la radiko certe restis.
Post tri semajnoj li jam havis ne tro malgrandan ombron, kaj kian
li ekreveturis en la patrujon en la malvarmaj landoj, ĝi en
la vojo ĉian pli kaj pli kreskis, tiel ke ĝi fine
fariĝis tiel longa kaj granda, ke jam la duono estus
sufiĉa.
<P>
Tiel la instruitulo revenis en sian landon, skribis librojn pri
la veraĵo en la mondo, pri la bonaĵo kaj belaĵo,
kaj tiel li pasigis tagojn kaj jarojn; pasis multaj jaroj.
<P>
Je unu vespero li sidas en sia ĉambro, kaj jen subite oni
frapas tre mallaŭte sur la pordo.
<P>
"Eniru!" diris li, sed neniu venas; tial li malfermis
mem, kaj jen antaŭ li staras neordinare maldika homo, kun
tre mira eksteraĵo. Cetere la homo estis tre riĉe
vestita, li estis videble grava persono.
<P>
"Kun kiu mi havas la honoron paroli?" demandis la
instruitulo.
<P>
"Jes, mi tiel ankaŭ pensis", diris la eleganta
homo, "ke vi min ne rekonos! Mi fariĝis tro korpa, mi
litere ricevis viandon kaj oston. Vi kredeble nenian pensis, ke
vi vidos min ian en tia bona farto! Ĉu vi ne rekonas vian
malnovan ombron? Jes, vi certe ne kredis, ke mi ian ankoraŭ
revenos. Mi havis feliĉon de l' tago, kian mi estis ĉe
vi la lastan fojon; mi ĉiuflanke fariĝis tre bonhava.
Se mi volas min elaĉeti el mia servado, mi estas sufiĉe
riĉa por tio ĉi!" Kaj li eksonigis tutan
ligaĵon da multekostaj sigeliloj, kiuj pendis apud lia
horloĝo, kaj metis sian manon en la dikan oran ĉenon,
kiun li portis ĉirkaŭ la kolo. Sur ĉiuj fingroj
brilis ringoj kun diamantoj, kiuj ĉiuj estis veraj.
<P>
"Ne, mi ne povas ankoraŭ retrovi miajn sentojn!"
diris la instruitulo. "Kiel tio ĉi estas ebla!"
<P>
"Io ordinara tio ĉi efektive ne estas!" diris la
ombro, sed vi ja mem ankaŭ ne apartenas al la homoj
ordinaraj, kaj mi, kiel vi scias, de mia infaneco ĉian iris
laŭ viaj piedosignoj. Tuj, kian vi trovis, ke mi estas
sufiĉe matura, por min mem trabati tra l' mondo, mi komencis
propran vojon. Mi min trovas en la plej brila situacio, sed nun
venis al mi ia dezirego vidi vin ankoraŭ unu fojon
antaŭ via morto, ĉar morti ian vi ja devas. Ankaŭ
tiujn ĉi landojn mi volis vidi ankoraŭ unu fojon,
ĉar oni ja ĉian amas sian patrujon. Mi scias, ke vi
ricevis alian ombron; ĉu mi devas al ĝi aŭ al vi
ion pagi? Estu tiel bona kaj diru al mi!"
<P>
"Ha, ĝi estas efektive vi!" diris la instruitulo.
"Ĝi ja estas multege mirinda! Nenian mi kredus, ke al
iu lia malnova ombro povus reveni estante homo!"
<P>
"Diru al mi, kiom mi devas pagi!" diris la ombro,
"ĉar mi ne volus resti ŝuldanto de iu!"
<P>
"Kiel vi povas tiel paroli!" diris la instruitulo,
"de ia ŝuldo tie ĉi ne povas ja tute esti parolo.
Uzu vian liberon kiel ĉiu alia! Mi tre ĝojas pro via
feliĉo! Sidigu vin, malnova amiko, kaj rakontu al mi per
malmultaj vortoj, kiel tio ĉi okazis kaj kion vi tie vidis
en la varmaj landoj ĉe la najbaro de kontraŭe!"
<P>
"Jes, tion ĉi mi al vi rakontos", diris la ombro,
sin sidigante, "sed vi devas al mi promesi, ke vi al neniu
en tiu ĉi urbo rakontos, ke mi estis via ombro! Mi intencas
fianĉiĝi, mi povas nutri pli ol unu familion!"
<P>
"Ne zorgu!" diris la instruitulo, "mi al neniu
diros, kiu vi propre estas; prenu mian manon! Mi promesas, kaj
unu homo—unu vorto!"
<P>
"Unu vorto—unu ombro!" diris la ombro, ĉar
tiel li ja devis paroli.
<P>
Cetere estis efektive mirinde, kiel tute li estis homo. Lia
nigra vesto estis el la plej kara ŝtofo, al tio ĉi li
portis elegantajn botojn kaj ĉapelon, kiu povis esti
kunpremata, tiel ke oni povis vidi nur la tegmenteton kaj la
randojn, ne parolante jam pri la jam konataj sigeliloj, ora
ĉeno kaj ringoj kun diamantoj. Jes, la ombro estis tre bone
vestita, kaj tio ĉi plej certe faris lin homo.
<P>
"Nun mi rakontos!" diris la ombro, kaj ĉe tio
ĉi li metis siajn piedojn kun la elegantaj botoj forte
premante sur la novan ombron, kiu kuŝis kiel hundo
antaŭ la piedoj de l' instruitulo; li faris tion ĉi pro
fiereco, aŭ eble li volis ligi ĝin al si. La
kuŝanta ombro tamen sin tenis silente kaj trankvile por povi
bone aŭskulti; ĝi kredeble ankaŭ volis scii, kiel
ĝi povus sin liberigi kaj fariĝi propra sinjoro.
<P>
"Ĉu vi scias, kiu loĝis en la domo kontraŭ
ni?" demandis la ombro. "Ĝi estis la plej bela el
ĉio, ĝi estis la poezio! Mi restis tie tri semajnojn,
kaj tio ĉi estas tie same, kiel se oni vivus trimil jarojn
kaj legus ĉiujn verkojn poeziajn kaj instruitajn,—tion
ĉi mi diras, kaj ĝi estas vera. Mi ĉion vidis kaj
mi ĉion scias!"
<P>
"La poezio!" ekkriis la instruitulo, "jes, jes,
ĝi vivas sensociete en la grandaj urboj! La poezio! Jes,
mi ĝin vidis unu minuton, sed mi tian estis ankoraŭ
dormanta! Ĝi staris sur la balkono kaj lumis, kiel la lumo
de l' nordo. Rakontu, rakontu! Vi estis sur la balkono, vi
eniris tra la pordo, kaj poste ..."
<P>
"Poste mi estis en la antaŭĉambro!"
daŭrigante rakontis la ombro. "Vi ofte sidis kaj penis
rigardi en la antaŭĉambron. Tie ĉi ne estis lumo,
tie ĉi estis io kiel duonlumo; sed granda nombro da
ĉambroj tio estis unu post la alia, kaj tra iliaj
malfermitaj pordoj oni povis ilin vidi ĉiujn. Tie jam estis
tre lume, la grandega forto de l' maro de lumo min certe
mortigus, se mi alirus proksime al la fraŭlino; sed mi estis
prudenta, mi ne rapidis, kaj tio ĉi estis bona!"
<P>
"Kaj kion vi tie vidis, mia kara?" demandis la
instruitulo.
<P>
"Mi vidis ĉion, kaj mi ĝin rakontos al vi; sed ...
ĝi ne estas fiereco de mia flanko, tamen ... kiel homo
libera, kaj ĉe mia instruiteco, ne parolante jam pri mia
bona situacio kaj riĉeco ... mi kore dezirus, ke vi parolu
al mi ne "mia kara", sed "sinjoro"!
<P>
"Pardonu, sinjoro!" diris la instruitulo, "ĝi
estas ne detruebla malnova kutimo! Vi estas tute prava, kaj de
nun mi jam memoros. Sed rakontu al mi, sinjoro, ĉion, kion
vi vidis!"
<P>
"Ĉion!" diris la ombro, "ĉar mi
ĉion vidis kaj ĉion scias!"
<P>
"Kian vidaĵon havis la ĉambroj internaj?"
demandis la instruitulo. "Ĉu tie estis kiel en la
freŝa arbaro? ĉu tie estis kiel en sankta
preĝejo? ĉu la ĉambroj estis kiel stela
ĉielo, kian oni staras sur altaj montoj?"
<P>
"Ĉio tie estis!" diris la ombro. "Mi ja ne
tute eniris, mi restis en la antaŭa ĉambro, en la
duonlumo, sed tiu loko estis tre bona, mi ĉion vidis, mi
ĉion scias. Mi estis en la palaco de l' poezio, en la
antaŭĉambro".
<P>
"Sed kion vi vidis? Ĉu tra la grandaj ĉambroj
iris ĉiuj la dioj de l' malnova tempo? ĉu tie batalis
la malnovaj faristoj? ĉu tie ludis ĝojaj infanoj kaj
rakontis iliajn sonĝojn?"
<P>
"Mi diras al vi, mi tie estis, kaj vi komprenos, ke mi
ĉion vidis, kion oni tie povis vidi! Se vi tien eniris, vi
ĉesus esti homo, sed mi fariĝis homo, kaj unutempe mi
ekkonis mian internan naturon, la parencecon, kiun mi havas kun
la poezio. Kian mi estis ankoraŭ ĉe vi, mi pri tio
ĉi ne pensis, sed apenaŭ la suno sin levis aŭ
mallevis, mi ĉian, vi ankoraŭ certe memoras,
fariĝis tiel mire granda; en la lumo de l' luno mi estis
preskaŭ ankoraŭ pli klara, ol vi mem. Tian mi ne
komprenis mian naturon, nur en la antaŭĉambro de l'
poezio mi ĝin ekkonis—mi fariĝis homo! Mi eliris
el tie, fariĝinte matura viro, sed vi jam pli ne estis en la
varmaj landoj. Estante jam homo, mi nun hontis tiel iri, kiel mi
iris; mi ne havis botojn, vestojn, la tutan homan
eksteraĵon, kiu donas al la homo lian signifon. Mi
serĉis lokon por min kaŝi, jes, al vi mi povas ĝin
konfesi, ĉar vi mian sekreton en nenia libro
malkovros,—mi min kaŝis sub la vesto de unu vendistino
de sukerpanoj. La virino eĉ ne scietis, al kia grava
persono ŝi donis kaŝejon. Ne pli frue ol je l' vespero
mi eliris; mi kuradis sur la strato en la lumo de l' luno, mi min
eltiradis laŭ la muroj, tio ĉi estis tiel agrabla por
mia dorso! Mi kuris supren kaj malsupren, rigardis tra la plej
altaj fenestroj en la ĉambrojn kaj sur la tegmentojn, mi
rigardis, kien neniu povis rigardi, kaj mi vidis, kion neniu alia
vidis, kion neniu alia devis vidi. La mondo, por diri veron,
estas sufiĉe malbona! Mi ne volus esti homo, se nur ne
reĝus la malsaĝa kredo, ke esti homo havas ian gravan
signifon! Mi vidis la plej nekredeblajn aferojn ĉe virinoj,
kiel ankaŭ ĉe viroj, ĉe gepatroj kaj ĉe la
dolĉaj anĝelaj infanoj; mi vidis, kion nenia homo devus
scii, kion tamen ĉiuj tiel volus scii—la
malbonaĵon ĉe la najbaroj. Se mi skribus gazeton, kiom
legantojn ĝi ricevus! Sed mi skribis tuj al la interesataj
personoj mem, kaj teruro ekreĝis en ĉiuj urboj, en
kiujn mi venis. Oni min timis, kaj oni penis plaĉi al mi.
La profesoroj faris min profesoro, la tajloroj donis al mi novajn
vestojn, tiel ke mi ilin havas en sufiĉa nombro; la
monfaristoj faris monon por mi, kaj la virinoj diris al mi, ke mi
estas bela.—Per tio ĉi mi fariĝis la homo, kiu mi
estas, kaj nun mi diras al vi adiaŭ! Jen estas mia karto,
mi loĝas sur la Suna Flanko kaj en pluva vetero mi ĉian
estas en la domo!" Tion ĉi dirinte, la ombro foriris.
<P>
"Mirinde!" diris la instruitulo.
<P>
Pasis kelkaj jaroj, kaj unu tagon la ombro subite ree venis.
<P>
"Kiel vi fartas?" demandis li.
<P>
"Aĥ!" diris la instruitulo, "mi skribas pri
la veraĵo, la belaĵo kaj la bonaĵo, sed por tiaj
aferoj ĉiu orelo estas surda; mi tute malesperas, ĉar
tio ĉi min tre doloras".
<P>
"Mi el nenio faras al mi ĉagrenon!" diris la
ombro, "kaj tial mi grasiĝas, kaj tio ĉi devas
esti la celo de ĉiu prudenta homo. Vi ĝis nun
ankoraŭ ne scias vivi en la mondo. Vi ankoraŭ tute
perdos la sanon. Vi devas veturi! Mi en la somero faros
veturon, ĉu vi volas min akompani? Mi deziras havi kolegon
de l' vojo,—ĉu vi volas kunveturi estante mia ombro?
Ĝi estus por mi granda plezuro havi vin apud mi; mi pagos la
koston de l' vojo."
<P>
"Tio ĉi estas jam ne aŭdita malmodesto!"
diris la instruitulo.
<P>
"Laŭ tio, kiel oni ĝin prenas!" diris la
ombro. "Vojiro redonos al vi la fortojn. Se vi volas esti
mia ombro, mi prenas sur min unu la tutan koston de l'
vojo!"
<P>
"Jam tro senhonte!" diris la instruitulo.
<P>
"Sed la mondo jam estas tia!" diris la ombro, "kaj
tia ĝi restos!" kaj kun tiuj ĉi vortoj la ombro
foriris.
<P>
La instruitulo fartis tute ne bone; zorgoj kaj suferoj lin
tormentis, kaj tio, kion li parolis pri la veraĵo kaj
bonaĵo kaj belaĵo, estis preskaŭ por ĉiuj,
kiel rozoj por bovo!—Fine li efektive malsaniĝis.
<P>
"Vi elrigardas kiel ombro!" diris al li la homoj, kaj
teruro prenis la instruitulon ĉe tiu ĉi penso.
<P>
"Vi devas necese veturi en banejon!" diris la ombro,
kiu venis al li. "Nenio alia restas! Mi vin kunprenos pro
malnova konateco. Mi pagos la vojon, kaj vi poste verkos
priskribon de l' vojo, kaj en la vojo vi penos min malenuigi. Mi
veturas en banejon, ĉar mia barbo ne volas kreski kiel
ĝi devus, tio ĉi ankaŭ estas malsano, kaj barbon
oni devas havi! Estu prudenta kaj prenu mian proponon, ni ja
veturos kiel kolegoj".
<P>
Kaj ili veturis; la ombro nun estis sinjoro kaj la sinjoro estis
ombro. Ili veturis kune. Sur ĉevalo aŭ sur piedoj ili
ĉian estis kune, flanko ĉe flanko, unu antaŭ
aŭ post la dua, laŭ la staro de l' suno. La ombro sin
tenis ĉian sur la flanko sinjora, kaj la instruitulon tio
ĉi malmulte ĉagrenis; li havis tre bonan koron kaj
estis tre pacema kaj amikema, kaj tial li unu tagon diris al la
ombro: "Ĉar ni jam fariĝis kolegoj de vojo kaj al
tio ĉi ni de l' infaneco estis ĉian kune, ni trinku nun
fratecon, kaj ni estu pli familiara unu kun la dua."
<P>
Vi esprimis vian penson", diris la ombro, kiu nun ja estis
efektive la sinjoro; "vi parolis rekte el la koro kaj
bonintence, tial mi ankaŭ parolos el la koro kaj egale
bonintence. Vi, estante homo instruita, scias tre bone, kiel
kaprisa estas la naturo. Multaj homoj ne povas tuŝeti
malglatan paperon; aliaj per la tuta korpo ektremas, se oni
gratas per karbo sur vitro; mi ricevas tian saman senton, se vi
parolas al mi familiare; mi sentas min kiel alpremita al la tero,
kiel mi estus ree en mia antaŭa dependeco de vi. Vi vidas,
ke tio ĉi ne estas fiereco, sed sento. Mi ne povas permesi,
ke vi parolu al mi familiare, mi mem tamen kun plezuro parolos
kun vi senceremonie, kaj tiel mi almenaŭ duone plenumos vian
deziron".
<P>
Kaj de tiu tempo la ombro sinjore paroladis kun sia estinta
sinjoro.
<P>
Kia malaltiĝo!" pensis la instruitulo, "ke mi
devas lin estimi kiel sinjoron kaj li kun mi parolas tute
senceremonie!" Sed vole ne vole li devis konsenti.
<P>
Ili venis en banejon, kie sin trovis multaj alilanduloj kaj inter
tiuj ĉi unu tre bela reĝidino, de kiu la malsano estis
tio, ke ŝi tro bone vidis, kaj tio ĉi estas tre
danĝere.
<P>
Ŝi tuj ekvidis, ke la nova veninto estas tute alia persono,
ol ĉiuj ceteraj. "Li tien ĉi venis, por rapidigi
la kreskon de sia barbo, tiel oni diras, sed mi bone vidas la
efektivan kaŭzon de lia veno,—li ne havas ombron".
<P>
Ŝi ricevis grandan sciemon, kaj tial ŝi sur la
promenejo tuj komencis paroladon kun la alilanda sinjoro. Estante
reĝidino, ŝi ne bezonis fari grandan ceremonion kaj
tial ŝi diris: "Via malsano estas tio, ke vi ne havas
ombron!"
<P>
"Via reĝida moŝto jam komencis tute
saniĝi!" respondis la ombro. "Via konata malsano
de tro bona vidado estas perdita; vi saniĝis: mi havas
ombron tute neordinaran. Ĉu vi ne vidas la personon, kiu
min ĉian akompanas? Aliaj homoj havas ombron ordinaran, sed
mi ne amas aferojn ordinarajn. Kiel oni la vestojn de siaj
servantoj faras el pli bona ŝtofo, ol oni portas mem, tiel
mi donis al mia ombro la formon de homo, kaj, kiel vi vidas, mi
eĉ donis al ĝi apartan ombron. Tio ĉi estas vere
io tre multekosta, sed mi amas vivi alie ol ĉiuj!"
<P>
"Kiel!" pensis la reĝidino, "ĉu mi
efektive saniĝis? Tiu ĉi banejo estas vere por mia
malsano la plej helpa! La akvo en nia tempo havas tre mirajn
fortojn. Sed tamen mi ne forveturos el la banejo, ĉar nun
tie ĉi nur fariĝas interese. La alilandulo tre
plaĉas al mi. Ke nur lia barbo ne kresku, ĉar tian li
forveturos."
<P>
Je l' vespero en la granda salono de baloj dancis la
reĝidino kun la ombro. Ŝi estis facila, sed li estis
ankoraŭ pli facila; tian dancanton ŝi ankoraŭ
nenian havis. Ŝi rakontis al li, el kia lando ŝi
estas, kaj li konis la landon, li tie estis, sed ŝi tian ne
estis en la patrujo. Li rigardis supre kaj malsupre tra l'
fenestroj kaj vidis multajn aferojn, kaj tial li povis respondi
al la reĝidino kaj rakonti al ŝi tiajn aferojn, ke
ŝi forte miregis. Li devis esti la plej saĝega homo
sur la tuta tero. Ŝi ricevis grandan respekton por lia
vasta sciado. Kian ili post tio ĉi ree dancis kune, ŝi
lin ekamegis, kion la ombro bone vidis. Ĉe la postiranta
danco la konfeso de ŝia amo sin trovis jam sur ŝia
lango, sed ŝi estis ankoraŭ tiel prudenta, ke ŝi
ekpensis pri ŝia lando kaj regno kaj pri la multo da homoj,
kiujn ŝi estis ian regonta. "Saĝa homo li
estas!" diris ŝi al si mem. "tio ĉi estas
bona; kaj li dancas belege, ĝi ankaŭ estas bona; sed
egale grava demando estas, ĉu li estas sufiĉe
instruita. Mi provos lin ekzameni." Kaj ŝi komencis
proponi al li demandojn pri la plej malfacilaj aferoj, je kiuj
ŝi mem ne povus respondi; kaj la ombro faris miran
vizaĝon.
<P>
"Tion ĉi vi ne povas respondi!" diris la
reĝidino.
<P>
"Tion ĉi mi sciis ankoraŭ estante en la
lernejo!" diris la ombro; mi pensas, ke tion ĉi eĉ
mia ombro tie ĉe l' pordo povus respondi".
<P>
"Via ombro!" ekkriis la reĝidino, "tio estus
multege mirinda!"
<P>
"Mi ne diras certe, ke ĝi povos," diris la ombro,
"sed tiel mi pensas, ĉar ĝi ja tiel longe min
akompanis kaj aŭdis,—mi tiel pensas! Sed permesu, Via
reĝida moŝto, sciigi vin, ke ĝi estas tiel fiera
kaj volas, ke oni ĝin prenu por homo; ke por teni ĝin
en bona humoro—kaj tiel ĝi devas esti, por doni bonajn
respondojn—oni devas paroli kun ĝi tute kiel kun
homo."
<P>
"Tia fiereco plaĉas al mi!" diris la
reĝidino.
<P>
Kaj ŝi iris al la instruita homo apud la pordo kaj parolis
kun li pri suno kaj luno, pri l' internaĵo kaj
eksteraĵo de l' homo, kaj li respondis saĝe kaj bone.
<P>
"Kia homo li devas esti, se li havas tian saĝegan
ombron!" pensis la reĝidino, "ĝi estus
efektiva beno por mia popolo kaj regno, se mi lin elektus por
esti mia edzo!—Mi ĝin faras!"
<P>
La reĝidino kaj la ombro baldaŭ estis pretaj inter si,
sed tamen tion ĉi neniu devis sciiĝi, ĝis ili
venos en la landon de l' reĝidino.
<P>
"Neniu, eĉ ne mia ombro!" diris la ombro, kaj ne
sen kaŭzo li tiel diris.
<P>
Baldaŭ ili venis en la landon, en kiu la reĝidino
regis, kian ŝi estis en la domo.
<P>
"Aŭskultu, amiko!" diris la ombro al la
instruitulo, "nun mi fariĝis tiel feliĉa kaj
multepova, kiel nur estas eble, tial mi volas ankaŭ por vi
fari ion neordinaran! Vi ĉian loĝos ĉe mi en la
palaco, vi veturos kun mi en mia propra reĝa kaleŝo kaj
ricevos jaran pagon de centmil oraj moneroj. Por tio ĉi vi
devas permesi, ke ĉiu kaj ĉio nomu vin ombro. Ne diru,
ke vi ian estis homo, kaj unu fojon en la jaro, kian mi sidos sur
la balkono en la lumo de l' suno kaj montros min al la popolo, vi
devos kuŝi ĉe miaj piedoj kiel efektiva ombro! Ĉar
mi konfesas al vi, mi edziĝos je la reĝidino;
ankoraŭ hodiaŭ je l' vespero ni festos la
edziĝon".
<P>
"Ne, ĝi estas jam tro multe!" diris la
instruitulo, "tion ĉi mi ne volas, tion ĉi mi ne
faros! Ĝi estus trompi la tutan landon kune kun la
reĝidino! Mi diros ĉion, ke mi estas la homo kaj vi
estas nur ombro, kiu portas vestojn de homo!"
<P>
"Neniu vin kredos!" diris la ombro. "Estu
prudenta, aŭ mi vokos la gardistojn!"
<P>
"Mi iros rekte al la reĝidino!" rediris la
instruitulo. "Sed mi iros antaŭe!" ekkriis la
ombro, "kaj vi iros en malliberejon!" Kaj tien la
instruitulo efektive devis iri, ĉar la soldatoj obeis la
ombron, sciante, ke la reĝidino volas lin fari ŝia
edzo.
<P>
"Vi tremas?" demandis la reĝidino, kian la ombro
eniris; ĉu io okazis al vi? ne malsaniĝu hodiaŭ,
kian ni volas je l' vespero festi nian edziĝon."
<P>
"Al mi okazis la plej terura afero, kiu povas okazi!"
diris la ombro, "prezentu al vi—jes, tia malforta kapo
de ombro ne povas longe sin teni—prezentu al vi, mia ombro
perdis la prudenton, ĝi diras kaj ripetas, ke ĝi estas
la homo, kaj mi—prezentu al vi—mi estas ĝia
ombro!"
<P>
"Terure!" ekkriis la reĝidino, "oni ĝin
ja enŝlosis?"
<P>
"Kompreneble! Mi timas, ke ĝi jam nenian ricevos ree
la prudenton!"
<P>
"La malfeliĉa ombro!" rediris la reĝidino,
"mi ĝin tre bedaŭras; estus tre bone por ĝi,
se oni ĝin liberigus de ĝia malfeliĉa vivo. Se mi
bone pensas, mi trovas, ke estas necese ĝin mallaŭte
tute forigi."
<P>
"Kvankam tio ĉi estus por mi tre dolora!" diris la
ombro, "ĉar ĝi estis fidela servanto!" kaj li
faris, kiel li ĝemus.
<P>
"Vi havas noblan ĥarakteron!" diris la
reĝidino.
<P>
Je l' vespero la tuta urbo estis feste iluminita, kaj la
pafilegoj tondris "bum!"—kaj la soldatoj faris
paradon. La reĝidino kaj la ombro eliris sur la balkonon,
por sin montri kaj ankoraŭ unu fojon ricevi la ĝojan
kaj tondran "vivu!" de l' popolaj amasoj.
<P>
La instruita homo nenion aŭdis de l' tuta ĝoja kriado,
ĉar al lia vivo estis farita fino.
<P>
<DIV ALIGN=CENTER>~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~</DIV><BR>
<H2 ALIGN=CENTER>18.<BR>
POPOLDIROJ.</H2>
<P>
<BLOCKQUOTE>
Ĉiu "tial" havas sian "kial."<BR>
Popolo diras—Dio diras.<BR>
Kia patrino, tia filino.<BR>
Kiu vivos, tiu vidos.<BR>
Se infano ne krias, patrino ne scias.<BR>
Pelu muŝon tra l' fenestro, ĝi venos tra l' pordo.<BR>
En sia urbeto neniu estas profeto.<BR>
Kiu iras trankvile, iras facile.<BR>
Post la faro venas saĝo.<BR>
Kiu ne salutas per ĉapo, salutos per kapo.<BR>
Ne diru "hop" antaŭ salto.<BR>
Antaŭe intencu kaj poste komencu.<BR>
Ne tiel terura estas la diablo, kiel oni lin pentras.<BR>
Kia la festo, tia la vesto.<BR>
Restu tajloro ĉe via laboro.<BR>
</BLOCKQUOTE>
<P>
<DIV ALIGN=CENTER>~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~</DIV><BR>
<P>
<H2 ALIGN=CENTER>19.<BR>Kanto de studentoj.</H2>
<P>
<BLOCKQUOTE>
Ĝoju, ĝoju ni,
kolegoj,<BR>
Dum ni junaj estas!<BR>
Post plezura estanteco,<BR>
Post malgaja maljuneco—<BR>
Sole tero restas.<BR>
<BLOCKQUOTE>* * *</BLOCKQUOTE>
Vivo estas tre
mallonga,<BR>
Kuras ne tenate,<BR>
Kaj subite morto venos,<BR>
Kaj rapide ĉiun prenos,<BR>
Ĉiun senkompate.<BR>
<BLOCKQUOTE>* * *</BLOCKQUOTE>
Kie niaj
antaŭuloj<BR>
En la mondo sidas?<BR>
Iru al la superuloj,<BR>
Serĉu ilin ĉe l' subuloj—<BR>
Kiu ilin vidas?<BR>
<BLOCKQUOTE>* * *</BLOCKQUOTE>
Vivu la akademio<BR>
Kaj la profesoroj!<BR>
Vivu longe kaj en sano<BR>
Ĉiu akademiano,<BR>
Vivu sen doloroj!<BR>
<BLOCKQUOTE>* * *</BLOCKQUOTE>
Vivu, floru nia
regno<BR>
Kaj regnestro nia!<BR>
Kaj amikoj mecenataj,<BR>
Protegantoj estimataj<BR>
De l' akademio.<BR>
<BLOCKQUOTE>* * *</BLOCKQUOTE>
Vivu ĉiuj la
knabinoj<BR>
Belaj kaj hontemaj!<BR>
Vivu ankaŭ la virinoj,<BR>
Amikinoj kaj mastrinoj,<BR>
Bonaj, laboremaj.<BR>
<BLOCKQUOTE>* * *</BLOCKQUOTE>
Mortu, mortu,
malgajeco!<BR>
Mortu la doloro!<BR>
Mortu ĉiu intriganto<BR>
Kaj malamon konservanto<BR>
Longe en la koro!<BR>
<P>
<I>Hemza.</I>
</BLOCKQUOTE>
<P>
<DIV ALIGN=CENTER>~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~</DIV><BR>
<H2 ALIGN=CENTER>20.<BR>El Heine'.</H2>
<P>
<BLOCKQUOTE>
Al brusto, al mia — ha, ĝi min doloras —<BR>
Almetu maneton, amata knabino!<BR>
Vi aŭdas, ke tie meblisto laboras?<BR>
Li por mi la ĉerkon konstruas
sen fino!<BR>
<BLOCKQUOTE><BLOCKQUOTE>* * *</BLOCKQUOTE></BLOCKQUOTE>
Ha, kiel li frapas en mi en la koro!<BR>
La vivo forkuras, ne estas jam por
mi ...<BR>
Rapidu, rapidu kun via laboro,<BR>
Ke povu mi foj' je eterne
ekdormi.<BR>
<P>
<I>K.D.</I>
</BLOCKQUOTE>
<P>
<DIV ALIGN=CENTER>~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~</DIV><BR>
<P>
<BR><BR><BR><BR>
<DIV ALIGN=CENTER><B><BIG><BIG><BIG>Aldono al la<BR>
Dua Libro de l' Lingvo<BR>
Internacia</BIG></BIG></BIG></B><BR></DIV><BR><BR>
<P>
<DIV ALIGN=CENTER>~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~</DIV><BR>
<P>
En mia unua libro mi petis ĉiujn amikojn de l' lingvo
internacia esprimi ilian juĝon pri la lingvo, kiun mi
proponis, montri al mi ĉiujn erarojn, kiujn ili trovis en
ĝi, kaj ĉiujn plibonigojn, kiujn ili povas proponi, kaj
helpi min tiel doni al la lingvo la plej bonan formon, ĉar
la finan formon mi intencis doni al la "Lingvo
Internacia" ne pli frue ol en la fino de l' jaro 1888,
pripensinte kaj provinte antaŭe ĉiujn juĝojn kaj
proponojn, kiuj estus senditaj al mi ĝis tiu tempo. En la
"Dua Libro" mi diris, ke por fari la lingvon libera de
ĉiuj personaj eraroj, estus dezirata, ke ia instruita
societo prenu en siajn manojn la sorton de l' lingvo kaj,
aŭskultinte la konsilojn de kompetentaj personoj, ĝi
donu al la lingvo la finan formon, kiu estus egale ordona por mi,
kiel por ĉiu alia amiko de l' lingvo internacia.
<P>
Nun mi kun la plej granda ĝojo povas sciigi ĉiujn
amikojn de l' lingvo internacia, ke mia deziro ne restis vana.
Ankoraŭ en la fino de l' jaro 1887, t.e. ankoraŭ
antaŭ la ricevo de mia libreto, la Amerika Filozofia Societo
en Filadelfio (The American Philosophical Society) elektis
komitaton por pripensi kaj decidi la demandon, ĉu lingvo
internacia estas necesa, ĉu ĝi estas kreebla, kaj
<I>kiel</I> ĝi devas esti. La frukto de l' laboroj de la
komitato estis jena decido:
<BLOCKQUOTE>
ke lingvo internacia estas kreebla, ke ĝi estas necesa, ke
ĝi devas havi gramatikon la plej simplan kaj naturan, kun la
plej simpla ortografio, kaj fonologio, kaj la vortoj devas esti
agrablaj por la orelo; ke la vortaro devas esti kreita el vortoj
pli malpli rekoneblaj por la plej gravaj civilizitaj popoloj; ke
la fina formo de tia lingvo devas esti la frukto de l' laboroj ne
de unu persono, sed de la tuta instruita mondo.
</BLOCKQUOTE>
Sur la fondo de ĉio supre dirita, la "Amerika Filozofia
Societo" decidis dissendi al ĉiuj instruitaj societoj
la proponon fari internacian kongreson de instruituloj por decidi
la finan formon de lingvo tutmonda.
<P>
Tiel la leganto vidas, ke ne sciante ankoraŭ pri mia laboro,
la "Amerika Filozofia Societo" venis al tiuj samaj
decidoj pri lingvo tutmonda, al kiuj mi venis, kaj ke la
principoj, kiujn la "Amer. Fil. Societo" ellaboris por
la lingvo teorie, estas pli malpli egalaj al tiuj, kiujn mi
efektivigis praktike. Tial ĝi estas tute natura, ke
ricevinte mian libreton jam en la fino de siaj laboroj, la
komitato trovis, ke mia lingvo estas sufiĉe proksima al la
idealo, kiun ĝi ellaboris teorie. Jen kion diras pri la
"Lingvo internacia" sinjoro Henry Phillips, Jr (unu el
la tri personoj, el kiuj estis farita la komitato por decidi la
demandon pri lingvo tutmonda):
<BLOCKQUOTE>
"La plej nova propono al la publiko kaj ĝis nun la plej
simpla kaj la plej racionala, estas la "Lingvo
internacia," kreita de d-ro S* el Varsovio. La principoj,
sur kiuj ĝi estas fondita, estas en la tuto maleraraj;
ĝia vortaro ne estas kreita laŭ la persona volo kaj
juĝo de l' aŭtoro, sed prenita el la lingvoj franca,
germana kaj angla kaj en parto el la latina, kaj ĝi enhavas
la vortojn, kiuj estas similaj en tiuj lingvoj; estas faritaj
kelkaj ŝanĝoj pro la bonsoneco. Pro tio kaj pro
ĝia gramatiko la lingvo estas mirinde facila por lerni,
prezentante neniajn el la kalejdoskopaj rompaĵoj kaj
ŝiraĵoj de la Volapük'. La gramatiko de tiu
lingvo estas el la plej simplaj, tiel simpla, kiel en nia propra
lingvo, kaj la reguloj por la kreado de vortoj estas tiel klaraj
kaj tiel facilaj, ke la vortaro el radikvortoj povas esti farita
tre malgranda ..."
</BLOCKQUOTE>
Rakontinte mallonge la tutan konstruon de l' "Lingvo
internacia" kaj ĝian gramatikon, kaj montrinte kelkajn
punktojn, kiuj laŭ lia juĝo devus esti
ŝanĝitaj, sinjoro H. Ph. finas:
<BLOCKQUOTE>
"D-ro S*, kiu skribas sub la nomo de d-ro Esperanto, estas
tre modesta en siaj postuloj kaj proponas sian lingvon al la
publika kritiko tra la tempo de unu jaro, antaŭ ol li donos
al ĝi la finan formon. Post tiu fina trarigardo kaj
ŝanĝo li volas prezenti ĝin por la publika uzado.
Li petas siajn legantojn promesi lerni la lingvon nur tiam, se
10,000,000 personoj estos donintaj tian saman promeson. Mi
esperas, ke la fina trarigardo de l' "Lingvo
internacia" kondukos al la bonigo de l' eraroj, kiujn mi
montris, <I>kaj la tuta mondo povas kuraĝe doni la petitan
promeson</I>".
</BLOCKQUOTE>
La kvar ŝanĝoj, kiujn proponas sinjoro H. Ph., estas
<I>teorie</I> tre bonaj, sed mi jam mem antaŭ kelkaj jaroj
pensis pri ili kaj mi trovis, ke <I>praktike</I> ili estus tre
maloportunaj. Pli vastan mian juĝon pri ili kaj pri
ĉiuj proponitaj ŝanĝoj mi prezentos al la
kongreso, se tiu ĉi efektiviĝos. Al ĉiuj
ŝanĝoj, kiujn la internacia kongreso de instruituloj
post fonda provado trovos necesaj,—mi jam antaŭe donas
mian plenan konsenton.
<P>
Sciigante la amikojn de l' lingvo internacia pri la intencita
internacia kongreso, mi devas sciigi ilin, ke la tuta sorto de l'
lingvo internacia de nun transiras en la manojn de l' kongreso,
kaj la fina formo, kiun la kongreso donos al la lingvo, devas
esti leĝdonanta por ĉiuj amikoj de l' "Lingvo
internacia", <I>se la kongreso eĉ trovus necesa
ŝanĝi la lingvon ĝis nerekonebleco</I>. Mia rolo
nun estas finita, kaj mia persono tute foriras de l' sceno.
<P>
Sed kunligi jam antaŭe la sorton de l' lingvo internacia kun
la estonta kongreso—estus tre malprudenta, kaj tiuj amikoj
de l' lingvo, kiuj malfortigus aŭ tute ĉesigus ilian
laboradon, "atendante la kongreson,"—povus meti
nian sanktan aferon en danĝeron esti perdita je eterne;
ĉar la kongreso povas ankoraŭ ne efektiviĝi, kaj
se ĝi efektiviĝos, povas ankoraŭ okazi, ke ĝi
donos neniajn praktikajn rezultatojn. Tial ni devas labori
diligente <I>laŭ la vojo, kiun ni jam unu fojon elektis</I>,
tute egale ĉu la kongreso efektiviĝos aŭ ne,
ĉar <I>tiu</I> vojo estas certa kaj kondukos nin al la celo
<I>en ĉiu okazo</I>. Esperante la kongreson, mi nun faras
persone neniajn ŝanĝojn en la lingvo. Ĉiujn
ŝanĝojn, kiujn oni proponis al mi, kaj mian personan
juĝon pri ili—mi prezentos nun jam ne al la publiko,
sed al la estonta kongreso. La eldonado de la ceteraj kajeroj de
la "Dua Libro" nun jam tial ne estas bezona, la nuna
kajero estas la lasta, kaj la <I>aŭtoro</I> nun ĉesigas
je eterne sian laboradon. Ĉion, kion mi de nun faros
aŭ skribos, mi ĝin ĉion faros jam kiel simpla
privata amiko de la lingvo internacia havante nek pli da
kompetenteco, nek pli da moralaj aŭ materialaj privilegioj,
ol ĉiu alia.
<P>
Sed por ke la lingvo internacia povu fariĝi de nun tute
sendependa de mia persono, kaj ke ĝi povu tute bone kaj
regule riĉiĝi, vastiĝi kaj iri antaŭen,
ĉu mi povos ankoraŭ labori por ĝi, aŭ
ne,—mi donos tie, unu fojon por ĉiam, respondojn je
kelkaj demandoj tuŝantaj la lingvon kaj ĝian
estontecon.
<P>
1) La lingvo internacia restas senŝanĝa en tiu formo,
en kiu ĝi estas proponita de mi; fari en ĝi iajn
laŭvolajn ŝanĝojn mi de nun jam ne havas la
privilegion; tiu ĉi privilegio apartenas al la internacia
kongreso de instruituloj, kiu estas esperata pro la iniciativo de
la Amerika Filozofia Societo; se la intencita kongreso ne
efektiviĝos, tiam poste (sed ne antaŭ kvin jaroj de
nun) la amikoj de l' lingvo internacia faros mem internacian
kongreson, kiu havos la privilegion fari en la lingvo
ŝanĝojn kaj bonigojn.
<P>
2) La sola ŝanĝo, kiun mi trovas necesa fari mem,
estas: anstataŭ "ian," "ĉian,"
"kian," "nenian," "tian"—devas
esti: "iam," "ĉiam," "kiam,"
"neniam," "tiam" (por malegaligi la vortojn
"ian" etc. kaj "ia,n" etc).
<P>
3) Se ia el la tipografioj ne povas presi verkojn kun signetoj
superliteraj (^) kaj (˘), ĝi povas anstataŭigi la
signeton (^) per la litero "h" kaj la signeton (˘)
tute ne uzadi. Sed en la komenco de tia verko devas esti
presita: "ch=ĉ; gh=ĝ; hh=ĥ; jh=ĵ;
sh=ŝ". Se oni bezonas presi ion kun signetoj internaj
(,), oni devas ĝin fari garde, ke la leganto ne prenu ilin
por komoj (,). Anstataŭ la signeto (,) oni povas ankaŭ
presadi (') aŭ (-). Ekzemple: sign,et,o = sign'et'o =
sig-net-o.
<P>
4) La vortaro, kiu estas aldonita al mia unua broŝuro,
estas ne plena, kaj la leganto ne miru, se li multajn vortojn en
ĝi ne trovas. Sed mi ne havis la intencon eldoni
<I>aŭtore</I> plenan vortaron kaj krei laŭ mia persona
plaĉo la tutan lingvon de l' kapo ĝis la piedoj.
Ĉar unue—la kreado de tute plena vortaro estas laboro
ne ebla por unu homo, ĉar la nombro de l' vortoj en lingvo
de l' homoj estas senfina, kaj se kun ĉiu vorto oni devus
atendi, ĝis mi ĝin kreos, tiam la lingvo neniam estus
finita kaj ĉiam estus en dependo de mia persono; due—en
tia grava afero, kiel lingvo tutmonda, la persona juĝo kaj
decidoj de unu homo devas havi rolon eble plej malgrandan,
ĉar unu homo sur ĉiu paŝo eraras. Unu homo tie
povas esti nur iniciatoro sed ne kreanto. Lingvo tutmonda devas
esti pretigata paŝo post paŝo, per la kunigita laborado
de la tuta civilizita mondo. Por ke la lingvo povu regule,
unuforme kaj unuvoje progresadi malgraŭ la disĵetita
laboro de malsamaj personoj en malsamaj lokoj de la tuta mondo,
oni devis krei komunan fundamenton, sur kiu ĉiuj povus
labori. Tia komuna fundamento por la "Lingvo
internacia" devas esti mia unua broŝuro ("Lingvo
internacia. Antaŭparolo kaj plena lernolibro"), kiu
havas en si la tutan gramatikon de la lingvo kaj sufiĉe
grandan nombron da vortoj. Tio ĉi estas la unua kaj la
lasta <I>persona</I> vorto en la afero de l' lingvo internacia.
Ĉio cetera devas esti kreata de la homa societo kaj de la
vivo, tiel kiel ni vidas en ĉiu el la vivantaj lingvoj.
Ĉiu, kiu ellernis la diritan "fundamenton", povas
kuraĝe diri, ke li konas la lingvon internacian tute, ke li
konas ĝin ne malpli bone ol la aŭtoro aŭ ol iu
alia. Ĉar en ĉio, kio en la dirita broŝuro ne
estas trovata, kompetenta devas esti de nun ne la aŭtoro
aŭ ia alia persono,—la solaj kompetentaj nun devas esti
talento, logiko, kaj la leĝoj kreitaj de la <I>plej granda
parto</I> de la verkantoj kaj parolantoj.
<P>
<I>Se ia vorto ne estas trovata en la vortaro, kiun mi eldonis,
kaj oni ĝin ne povas fari mem laŭ la reguloj de la
internacia vortfarado, nek anstataŭigi per alia
esprimo,—tiam ĉiu povas krei tiun vorton laŭ lia
persona plaĉo</I>; tiel ankaŭ se naskiĝus ia
demando stilistika aŭ eĉ gramatika, ne decidita klare
en mia unua broŝuro,—ĉiu povas ĝin decidi
laŭ sia juĝo; kaj se vi volas scii, ĉu vi bone
decidis tiun demandon, turnu vin ne al mi, sed rigardu, kiel tiun
demandon decidas la <I>plejmulto</I> de l' verkantoj. <I>Ĉiu
vorto, ĉiu formo, kiu ne estas rekte kontraŭ la jam
kreita gramatiko kaj vortaro, aŭ kontraŭ la logiko
aŭ la leĝoj enkondukitaj de la plejmulto de l'
uzantoj,—estas tute bona,</I> tute egale ĉu ĝi
plaĉos al mi persone aŭ ne. La verkoj, kiujn mi
eldonos persone, ne devas havi pli da kompetenteco, ol la verkoj
de ĉiu alia. Kaj poste, kiam la lingvo sufiĉe
fortiĝos kaj ĝia literaturo sufiĉe vastiĝos,
tiam ankaŭ tio, kio estas en mia unua broŝuro, devos
perdi ĉian signifon, kaj sole kompetentaj tiam devos esti la
leĝoj ellaboritaj de la plejmulto. Per unu vorto—la
lingvo internacia devas vivi, kreski kaj progresi laŭ la
samaj leĝoj, laŭ kiaj estis ellaborataj ĉiuj vivaj
lingvoj, kaj tiu formo, kiun mi donis al ĝi, tiu gramatiko
kaj vortaro, kiujn mi prezentis, devas esti sole fundamento, sur
kiu estos ellaborata la efektiva lingvo internacia de l'
estonteco.
<P>
Se mi senigas min nun je ĉiaj personaj privilegioj, kaj
fordonas ilin tute al la publiko, mi ĝin faras ne pro
malvera modesteco, sed ĉar mi havas la profundan kredon, ke
tion postulas la interesoj de la afero, kiu alie ne povus regule
kaj rapide vastiĝi kaj ĉiam estus en dependo de unu
persono kun liaj eraroj. Nur viva konkursa laboro, ĉe kia
ĉio pli bona iom post iom elpuŝas la malpli
bonan,—povas doni efektive bonan kaj vivipovantan lingvon
internacian.
<P>
Multaj kredeble timos, ke danke tiun vastan liberecon la lingvo
internacia baldaŭ disfalos en multaj malsamaj lingvoj. Sed
kiu konas iom la historion de la lingvoj, tiu komprenos, ke tiu
timo estas tute senfonda, ĉar ni ĉiuj laboros sur unu
fundamento, kaj tiu fundamento, enhavante la tutan gramatikon kaj
la pli grandan parton de l' vortoj, kiuj en la parolado estas
renkontataj la plej ofte, havos en la lingvo internacia tian
saman signifon, kiun en ĉiu lingvo havis tiu lingva
materialo, kiu estis en ĝi en la komenco de regula skriba
literaturo: estis preta gramatiko, estis granda kolekto da
vortoj, sed multaj vortoj ankoraŭ malestis. Tiuj ĉi
vortoj estis kreataj unu post unu, laŭ la kreskanta bezono,
kaj malgraŭ ke ili estis kreataj dise de malsamaj personoj,
sen ia kondukanto aŭ leĝdonanto, la lingvo ne sole ne
disdividiĝis, sed kontraŭe, ĝi ĉiam pli
unuformiĝis, la dialektoj kaj provincialismoj iom post iom
perdiĝis antaŭ la fortiĝanta komuna literatura
lingvo. Ke mia unua broŝuro prezentas fundamenton
sufiĉe fortan, kaj ke la fundamenta vortaro enhavas nombron
da vortoj sufiĉan kaj tiel grandan, ke se oni volas, oni
povas eĉ tute libere esprimi siajn pensojn sen ia kreado de
novaj vortoj,—montras la fakto, ke en la tuta "Dua
Libro" vi ne renkontas eĉ unu nove kreitan vorton! (vi
renkontos tie, vere, multajn vortojn, kiujn vi ne trovas en la
fundamenta vortaro, sed tio ĉi estas vortoj ne nove kreitaj,
sed nur tiaj, kiujn mi danke la gramatikon (C. 7.) ne bezonis
presi en la vortaro). Oni devas memori, ke ĉiu lingvo
servas por esprimi niajn pensojn, sed ne por senpense traduki el
aliaj lingvoj; oni devas tial peni esprimadi siajn pensojn per la
jam estantaj vortoj kaj kreadi novajn vortojn nur tie, kie
ĝi estas efektive necesa,—kaj tiam la vortoj nove
kreataj estos nur malofte disĵetitaj inter la multo da
vortoj jam konataj kaj povos facile aliĝi al la lingvo kaj
riĉigi ĝin ne perdigante ĝian unuformecon.
<P>
Tiel, danke la unu gramatikon kaj la unu formon de la plej granda
parto de l' vortoj, la lingvo internacia havos jam de l' komenco
unu formon ĉe ĉiuj uzantaj ĝin. Nur tiuj vortoj,
kiuj en la fundamenta vortaro ne estas trovataj, en la unua tempo
estos malegale kreataj de malsamaj aŭtoroj. Sed ĉar
unue tiaj vortoj estos renkontataj nur disĵetite inter la
multo da vortoj jam konstantaj, kaj due la nombro de tiaj
malegale sonantaj vortoj ankoraŭ pli malgrandiĝos danke
la komunan fonton, el kiu la aŭtoroj prenados la novajn
vortojn (la plej gravaj eŭropaj lingvoj),—tial tiuj
"novaj" vortoj prezentos nenion alian ol
provincialismojn de la unu lingvo internacia. Tiaj
provincialismoj estis en granda nombro en ĉia alia lingvo,
kaj kun la vastiĝado de la skribata literaturo ili komencis
perdiĝi. Tio sama estos ankaŭ en la lingvo internacia,
sed ĉar la lingvo internacia pli dependas de la volo de l'
homoj, ol de aliaj kondiĉoj,—tiu proceso de
unuformiĝado iros en ĝi multe pli rapide. La vortoj
kreitaj malfeliĉe baldaŭ perdiĝos, kaj la vortoj
feliĉe kreitaj restos kaj eniros en la lingvon; la vortoj
egale feliĉe kreitaj sed malegale sonantaj—kelkan
tempon batalos inter si kiel sinonimoj, sed jam post mallonga
tempo ni vidos, ke unu el tiuj formoj estas uzata pli ofte kaj de
pli granda parto de verkantoj, ol ĉiuj aliaj
formoj,—kaj baldaŭ la unua formo elpuŝos
ĉiujn ceterajn formojn, kiuj post kelka tempo simple mortos
de neuzado. Tiel ju pli energie vastiĝos kaj
riĉiĝos la literaturo de la lingvo internacia, des pli
baldaŭ ni havos unuforman pli malpli plenan vortaron.
<P>
Tiuj, kiuj volas labori super la lingvo internacia, skribi
verkojn en tiu lingvo etc.—povas nun diri kuraĝe, ke
ili havas en la manoj <I>plenan vortaron,</I> ĉar povante
ĉian ankoraŭ ne kreitan vorton krei laŭ ilia
plaĉo, anstataŭ atendi, ĝis <I>mi</I> ĝin
kreos, ili povas nun esprimi en la lingvo internacia
<I>ĉion,</I> kion ili volas. Tio ĉi estus ne ebla en
la okazo, se mi volus mem eldoni plenajn vortarojn: ĉar
kiom ajn mi laborus, ĉiam danke la senfineco de la homa
vortaro restus ankoraŭ multego da vortoj ne kreitaj, kaj
tiuj, kiuj devus ilin uzi, ne scius kion fari, ĉar krei ilin
mem estus ne permesita.
<P>
Sed nun restas unu ŝajne tre grava demando: se mi skribas al
iu en la lingvo internacia kaj mi devis kelkajn vortojn krei mem,
sed mi volas havi la certon, ke la adresito <I>tute bone, vere
kaj klare</I> komprenos la vortojn, kiujn mi kreis,—kion mi
tiam devas fari? La respondo estas tre simpla: fari tion saman,
kio estas farata ĉe la uzado de ĉia alia lingvo, se ia
por ni necesa vorto en tiu lingvo aŭ tute ankoraŭ ne
ekzistas, aŭ ne estas ankoraŭ de ĉiuj egale uzata
aŭ konata,—t.e. <I>apud la vorto nove kreita meti en
kuneteniloj (...) la tradukon de tiu vorto en ia alia lingvo, en
kiu tiu vorto jam ekzistas.</I> Kiun lingvon vi uzos por tiu
celo, estas por la afero tute egala, se vi nur pensas, ke tiu
lingvo estas komprenebla por via adresito, aŭ ke li havas
sub la mano aŭ facile povas havi vortaron de tiu lingvo. Sed
estus dezirate, ke ĉiuj amikoj de la lingvo internacia uzu
en tiaj okazoj <I>unu</I> lingvon, kaj por tio mi proponas la
lingvon francan, ĉar tiu ĉi lingvo en nia tempo en
multaj sferoj ankoraŭ havas la rolon de lingvo internacia.
<I>Sed tute ne estas postulata, ke vi aŭ via adresito sciu
la lingvon francan,</I> ĉar la vorto devas esti elskribata
el la franca vortaro sen ia ŝanĝo, en tiu formo, en kiu
ĝi estas trovata en la vortaro; estas nur necese, ke la
skribanto kaj la ricevanto havu sub la mano francan vortaron (se
ili ne pli volas uzi alian lingvon).
<P>
Multaj kredeble estos malkontentaj, ke mi ne volas eldoni persone
plenan aŭtoritatan vortaron, kiun ĉiuj devus obei. La
amaso amas, ke oni donu al ĝi leĝojn, ke oni donu al
ĝi ne bonan, sed jam tute pretan,—kaj la vojon, kiun mi
proponas, multaj nomos tro malrapida. Se mi ne eldonas mem
vortarojn pli plenajn, sed lasas ilian kreadon al la publiko, mi
ĝin faras ne pro maldiligento: sufiĉe plena vortaro
jam estas preta ĉe mi, kaj mi povus eldoni ĝin eĉ
tuj, kaj se ĝi eĉ ne estus preta, la leganto komprenos,
ke ĝi estas tute ne malfacila por mi krei ĉiutage
certan nombron da vortoj kaj eldonadi paŝo post paŝo
vortarojn ĉiam pli plenajn. Por mi <I>persone</I> estus
kompreneble multe pli oportuna teni la sorton de l' lingvo
internacia en miaj manoj. Tial, mi esperas, la leganto
komprenos, ke kreinte la fundamenton de l' lingvo, mi nun
deprenas de mi tutan aŭtoritaton nur tial, ke mi profunde
kredas, ke tion postulas la interesoj de l' afero. La tempo, mi
esperas, montros, ke mi ne eraris. Sed se la estonteco eĉ
montros, ke mi eraris kaj ke plena vortaro devas esti kreata de
<I>unu</I> persono, la leganto ne forgesu ke mi ja povas ĝin
fari ankaŭ poste! Sed mi faros ĝin nur tiam, se la
tempo montros, ke ĝi estas efektive <I>necesa.</I> Nun mi
laborados, mi skribados verkojn, mi kreados vortojn,—sed
ĉion kiel privata amiko de l' lingvo internacia, kaj
ĉiu alia povas ĝin fari kun la egala kompetenteco.
<P>
5) Je la demando, kiam mi eldonos vortarojn returnitajn
(nacia-internaciajn), kiam mi eldonos mian broŝuron en
ĉiuj aliaj lingvoj, ĉu mi eldonos lernolibrojn
sistemajn kaj vastajn, librojn, gazetojn etc.—mi jam nun ne
bezonas respondi; ĉar, konante nun la lingvon internacian ne
malpli ol mi mem, kaj estante nun egala morala kaj materiala
mastro de la lingvo kiel mi mem,—ĉiu povas nun mem
eldoni ĉiajn necesajn verkojn, ne atendante ĝis
<I>mi</I> ĝin faros. Mi faros, kion mi povos, kaj ĉiu
alia amiko de l' lingvo faru ankaŭ, kion li povas; mi mem ne
povas eldoni eĉ la centan parton de tio, kio estas bezonata.
<P>
6) Multaj petas, ke mi komencu eldonadi la adresarojn de la
"promesintoj", por ke la amikoj de l' lingvo internacia
sciu unu pri alia kaj povu korespondi inter si. Tiujn adresarojn
mi kredeble efektive komencos eldonadi, sed nur tiam, kiam mi
vidos, ke la homoj efektive komprenis la gravecon de l' promesoj
kaj prenas la aferon sufiĉe serioze. Sed nun estas
bedaŭrinde ankoraŭ multaj, kiuj, vive laborante por la
afero kaj tute bone korespondante en la lingvo internacia, ne
sendis ankoraŭ ilian "promeson"!
<P>
7) Multaj min demandas, per kio ili povas esti utilaj al la
afero de l' lingvo internacia, kiel ili devas labori kaj kiel oni
povas la plej certe progresigi la aferon. Mia respondo nun devas
esti: ĉiu laboru tiel, kiel li trovos la plej bona,
ĉar la sorto de l' afero estas nun egale en la manoj de ni
ĉiuj. Celon ni ĉiuj havas unu kaj klaran: ke la
nombro de l' amikoj de l' lingvo internacia, la nombro de l'
personoj uzantaj tiun lingvon kaj laborantaj por
ĝi—konstante kresku, kaj ke la lingvo mem ĉiam pli
riĉiĝu. Por tio ni ne bezonas kondukanton: ĉia
persono, ĉia rondeto, ĉia societo laboru laŭ sia
bontrovo, en sia sfero kaj laŭ siaj fortoj,—kaj
malgraŭ la disĵeteco de l' laboro (se ĝi nur estos
ĉie sufiĉe energia) post la plej mallonga tempo ni
vidos, ke nia komuna celo estas alvenita, ke la lingvo internacia
fortiĝis kaj estas uzata de la tuta mondo. Tie ĉi mi
nur uzos la bonan okazon kaj esprimos per kelkaj vortoj mian
<I>personan</I> penson pri tio, kiel ni devas faradi:
<P>
<I>a</I>) Antaŭ ĉio (kaj tio ĉi estas la plej
grava) ni devas labori diligente kaj ne malvarmiĝante por la
afero kaj tute ne zorgante tion, kion diras aŭ faras aliaj.
Estas multaj, kiuj komprenante bone la utilecon de l' afero,
alfalis al ĝi en la komenco tre varmege, certe kredante, ke
post kelkaj monatoj la tuta mondo jam estos plena de la lingvo
internacia; sed kiam post kelka tempo ili vidis, ke la mondo
estas ankoraŭ trankvila, ke la plej granda parto de l' mondo
eĉ ankoraŭ ne scias pri la afero, ke la gazetoj ne
alportas ĉiutage sensaciajn novaĵojn pri la irado de l'
afero,—ili tute malvarmiĝis por la afero. De la
efemera laboro de <I>tiaj</I> amikoj la afero ne sole nenion
gajnas, sed kontraŭe, ĝi nur perdas. Sed
<I>efektivaj</I> amikoj de l' afero ne rigardas, ĉu la afero
jam faris multon da bruo kaj ĉu ĝi estas jam
sufiĉe "en modo"; profunde kredante, ke la afero
estas utila kaj havas estontecon, ili laboras senbrue, sed
diligente kaj konstante, ĉiu en sia urbo, en sia lando kaj
laŭ siaj fortoj,—kaj danke la laboron de <I>tiuj
ĉi</I> amikoj mi esperas, ke l' afero baldaŭ kaj sen
bruo vastiĝos en la tuta mondo.
<P>
<I>b</I>) Oni devas energie kolekti "promesojn", ne
timante la altecon de la nombro. Mi ripete turnas la okulojn de
l' amikoj sur tiun ĉi punkton, ŝajne fantazian, sed
efektive tre gravan. Ĉiu el la promesoj aparte havas
signifon tre malgrandan, kaj tial multaj ne volas kolekti,
dirante, ke promesojn oni devas sendi en granda nombro aŭ
tute ilin ne sendi. Mi ripetas, ke tia parolado estas tute
malprava. Ne estimante apartajn unuojn, ni neniam venos al
grandaj nombroj. Ĉiu promeso aparte havas signifon la plej
malgrandegan, sed unu post unu ilia nombro grandiĝos, kaj
tiam ili prezentos grandegan forton kaj decidos per unu fojo la
gravan demandon de lingvo internacia. Se miaj vortoj estas ne
sufiĉe kredigaj, kaj vi restas skeptikaj, ne forgesu
almenaŭ, ke <I>malutilon</I> la promesoj en ĉia okazo
ne portas, se ili eĉ neniam venos al la esperata nombro, sed
<I>utilon</I> ili ĉe feliĉaj rezultatoj povas alporti
grandegan.
<P>
<I>c</I>) Grandegan utilon alportos al la afero tiuj, kiuj
riĉigos la <I>literaturon</I> de l' lingvo internacia. Nenio
povas tiel bone imponi al la amaso, kiel <I>faktoj</I> kaj
konstantaj <I>signoj de vivo.</I> Oni devas senĉese
eldonadi ĉiam novajn verkojn pri la lingvo internacia, kaj
la plej grava—<I>en</I> tiu lingvo. La kampo tie ĉi
estas granda, eldoni oni povas kaj devas multe. Antaŭ
ĉio la amikoj devas eldoni la gramatikon kaj la vortaron en
ĉiuj lingvoj de la mondo. Eldoninte la gramatikon kaj la
vortaron en la lingvo de iu popolo, vi ne sole donos al tiu
popolo la eblon aliĝi al la homara afero, sed unutempe
(danke la vortareton) vi per unu fojo donas al la tuta mondo la
eblon korespondi libere kun ĉiu ano de tiu popolo. La
eldonado de la malgranda vortareto en ĉia aparta lingvo
postulas malmulte da laboro kaj tre malmultege da mono. Oni
devas eldoni vortarojn returnitajn; ĉar estas jam eldonitaj
vortaroj rektaj, la pretigado de vortaroj returnitaj estas laboro
tre facila kaj malmulte kosta. Laŭ la mezuro de la
progresado kaj riĉiĝado de l' lingvo oni devas eldonadi
pli plenajn vortarojn, kaj estus bone, ke en ili la novaj vortoj,
kreitaj de l' aŭtoroj mem, estus donitaj kune kun ilia
franca traduko. Oni devas eldoni pli vastajn lernolibrojn,
laŭ bonaj metodoj, kun multaj ekzemploj kaj pecoj por
traduki,—ĉar la lernolibroj, kiujn mi eldonis mem,
estas tre malgrandaj, kunpremitaj kaj faritaj nur por homoj
pli-malpli instruitaj. Fine, por ke la lingvo eble pli rapide
fortiĝu kaj riĉiĝu, oni devas eldoni kiel eble pli
multe da verkoj en la lingvo internacia, originalaj aŭ
tradukitaj; kaj tiuj personoj aŭ rondetoj, kiuj havas la
eblon, devas komenci eldonadi gazetojn kaj ĵurnalojn en la
lingvo internacia.
<P>
El ĉiuj specoj de verkoj, pri kiuj mi parolis, mi <I>mem</I>
povas eldoni nur tre malgrandan parton, ĉar mi havas tro
malmulte da tempo kaj tro malgrandajn kapitalojn. Ĉiu el la
amikoj de l' lingvo aparte povas ankaŭ eldoni nur malmulte.
Sed se ĉiu el ni faros tiun malmulton, kiun li povas, tiam
la literaturo de l' lingvo internacia rapide vastiĝos.
<P>
Por ke ĉiuj povu scii pri ĉiu nova eldonita verko, mi
petas ĉiun, kiu eldonos ion pri la lingvo internacia aŭ
en tiu ĉi lingvo, sendi al mi unu ekzemplaron de sia verko;
ĉar komencante de Aŭgusto 1888 mi eldonados
ĉiumonate nomarojn de ĉiuj verkoj pri la lingvo
internacia, kiuj eliris de la komenco ĝis tiu tempo. Apud
ĉiu verko estos dirita, kiu ĝin eldonis, kiom ĝi
kostas kaj kie oni ĝin povas ricevi. Alsendinte la koston de
poŝta transsendo, ĉiu povas en ĉiu tempo ricevi de
mi la plej novan nomaron de l' verkoj. <I>La eldonantojn de l'
verkoj mi petas ankaŭ, ke en la fino de ĉia verko
aŭ verketo, kiun ili eldonos, ili presu ĉiam la plej
novan el la diritaj nomaroj.</I> Mi esperas, ke neniu el la
eldonantoj malkonsentos plenumi mian peton, kiu estas egale grava
por la eldonantoj kiel por la afero mem.
<P>
<I>ĉ</I>) Tre grava por la progresado de l' lingvo
internacia estas diligenta uzado ĝin en korespondado kun
amikoj kaj konatoj aŭ eĉ kun nekonatoj. Kiom ajn vi
ripetados al la amaso pri la utileco kaj la oportuneco de l'
lingvo, la plej granda parto de l' amaso restos surda por viaj
vortoj, ĉar ĝi timos, ke vi postulas de ĝi ian
oferon. Sed se ĉiuj amikoj de l' lingvo internacia
anstataŭ paroladi <I>farados,</I> tiam vi baldaŭ vidos,
ke la tuta indiferenta amaso aliĝis jam al la afero, sen
bruo kaj eĉ mem tion ne vidinte. Ricevinte de vi leteron
internacian kaj kompreninte ĝin, kvankam li la lingvon ne
lernis, via adresito vidos <I>praktike</I> la oportunecon de l'
lingvo, kaj li komencos mem ĝin uzadi; se li restos
indiferenta, tiam ricevinte kelkajn fojojn tiajn leterojn, li jam
scios sufiĉe bone la lingvon, tute ĝin ne lerninte.
<P>
<I>d</I>) Estas kompreneble ankoraŭ multaj vojoj kaj vojetoj
por progresigi l' aferon de l' lingvo internacia, sed mi devas
ilin lasi al la bontrovo kaj plaĉo de ĉiu aparta
persono. Estus bone, se en ĉiuj urboj kaj urbetoj estus
kreitaj rondetoj por kune labori por la afero de l' lingvo (en
kelkaj urboj tiaj rondetoj jam estas kreitaj). Per pripensado
kaj laborado kunligita oni ĉiam povas pli multe fari, ol
laborante aparte. Sed unu aferon oni ne devas forgesi: oni
devas esti atendemaj kaj konstantaj; ni ne devas atendi, ke aliaj
nin kuraĝigu per sia ekzemplo, kaj ni ne devas perdi la
kuraĝon kaj malvarmiĝi, se ni tiun ekzemplon ne
vidas,—ni devas per nia propra laboro doni ekzemplon al
aliaj; kaj se en la unua tempo neniu al ni aliĝos, aŭ
se oni eĉ ridos je ni, ni devas kredi, ke pli aŭ malpli
frue la ridantoj venos al ni. Ni iru kuraĝe antaŭen,
ĉar nia afero estas honesta kaj utila!
<P>
<DIV ALIGN=CENTER>~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~</DIV><BR>
<P>
Tiu ĉi libreto estas la lasta vorto, kiun mi elparolas en
rolo de aŭtoro. De tiu ĉi tago la estonteco de l'
lingvo internacia ne estas jam pli multe en miaj manoj, ol en la
manoj de ĉia alia amiko de la sankta ideo. Ni devas nun
ĉiuj egale labori, ĉiu laŭ siaj fortoj. Ĉiu
el vi povas nun fari por nia afero tiom same kiom mi, kaj multaj
el vi povas fari multe pli multe ol mi, ĉar mi estas sen
kapitaloj, kaj el mia tempo, okupita de laboro por ĉiutaga
pano, mi povas oferi al la amata afero nur tre malgrandan parton.
Mi faris por la afero ĉion, kion mi povis, kaj se ĉiu
efektiva amiko de l' lingvo internacia alportos al ĝi
eĉ la centan parton de l' moralaj kaj materialaj oferoj,
kiujn mi al ĝi alportis tra dekdu jaroj ĝis
hodiaŭ, tiam la afero iros bonege kaj venos al la celo post
la plej mallonga tempo. Ni laboru kaj esperu!
<P>
<DIV ALIGN=CENTER>~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~</DIV><BR>
<pre>
End of the Project Gutenberg EBook of Dua Libro de l' Lingvo Internacia, by
Ludovic Lazarus Zamenhof
*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA ***
***** This file should be named 20006-h.htm or 20006-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
http://www.gutenberg.org/2/0/0/0/20006/
Produced by David G. Simpson
Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.
Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties. Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research. They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.
*** START: FULL LICENSE ***
THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).
Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works
1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works. See paragraph 1.E below.
1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States. If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed. Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
a constant state of change. If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.
1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:
This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org
1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges. If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.
1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.
1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.
1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that
- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
has agreed to donate royalties under this paragraph to the
Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
must be paid within 60 days following each date on which you
prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
address specified in Section 4, "Information about donations to
the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
License. You must require such a user to return or
destroy all copies of the works possessed in a physical medium
and discontinue all use of and all access to other copies of
Project Gutenberg-tm works.
- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
electronic work is discovered and reported to you within 90 days
of receipt of the work.
- You comply with all other terms of this agreement for free
distribution of Project Gutenberg-tm works.
1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.
1.F.
1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.
1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.
1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation. The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund. If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.
1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.
Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation
The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations. Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org
For additional contact information:
Dr. Gregory B. Newby
Chief Executive and Director
gbnewby@pglaf.org
Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation
Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.
The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org
While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.
International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.
Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
http://www.gutenberg.org
This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
</pre>
</BODY>
</HTML>
|
