initial commit of ebook 20006HEADmain

1 files changed, 2320 insertions, 0 deletions

diff --git a/20006.txt b/20006.txt
new file mode 100644
index 0000000..e8fde0e
--- /dev/null
+++ b/20006.txt
@@ -0,0 +1,2320 @@
+The Project Gutenberg EBook of Dua Libro de l' Lingvo Internacia, by 
+Ludovic Lazarus Zamenhof
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Dua Libro de l' Lingvo Internacia
+
+Author: Ludovic Lazarus Zamenhof
+
+Release Date: December 3, 2006 [EBook #20006]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA ***
+
+
+
+
+Produced by David G. Simpson
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+TRANSCRIBER'S NOTE:
+
+The Esperanto alphabet consists of 28 letters:  the 26 letters of
+the English alphabet, but with "q", "w", "x" and "y" removed, and
+six accented letters added.  The accented letters are "c", "g",
+"h", "j", and "s" (each with a circumflex accent), and "u" (with
+a breve accent).  Since these accented letters are not included
+in the ASCII character set, some other means must be used to
+represent them.
+
+The rules of Esperanto grammar allow for alternative spellings if
+the accented letters are not available:  the accented letters may
+be replaced by "ch", "gh", "hh", "jh", "sh", and "u"
+(respectively). However, this system presents some difficulties
+for electronic applications, since it cannot be reliably
+converted automatically into other formats in which the accented
+characters can be displayed properly.  Many electronic Esperanto
+texts therefore write the accented letters as "cx", "gx", "hx",
+"jx", "sx", and "ux".  Since "x" does not appear in the Esperanto
+alphabet, this system allows the accented letters to be
+represented without ambiguity so that the text can be more
+reliably converted to other formats.  It is this "x" system that
+is used in this Project Gutenberg eBook.
+
+At the time of the writing of the "Dua Libro," the time
+correlatives ("kiam," "tiam," "iam," "neniam," and "cxiam") were
+spelled "kian," "tian," "ian," "nenian," and "cxian"
+(respectively).  These words had been changed to their modern
+forms by the time of publication of the "Aldono al la Dua Libro"
+(also included with this text).  The original spellings have been
+preserved in this eBook.
+
+
+
+
+
+
+
+
+                DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA
+
+
+
+
+                          L.L. ZAMENHOF
+
+                               1888
+
+
+
+
+                          ANTAUXPAROLO.
+
+
+Elirante ankoraux unu fojon antaux la estimata publiko, mi sentas
+la devon antaux cxio danki la legantan publikon por la viva
+kunsento, kiun gxi montris por mia afero.  La multaj promesoj,
+kiujn mi ricevas, kaj el kiuj tre granda parto estas subskribita
+"senkondicxe", la leteroj kun kuragxigoj aux konsiloj--cxio tio
+cxi montras al mi, ke mia profunda kredo je l' homaro min ne
+trompis.  La bona genio de l' homaro vekigxis: de cxiuj flankoj
+al la laboro cxiuhoma venas amasoj, kiuj ordinare estas tiel
+maldiligentaj por cxia nova afero; junaj kaj maljunaj, viroj kaj
+virinoj--rapidas porti ilian sxtonon por la granda, grava kaj
+utilega konstruo.  Vivu l' homaro, vivu la frateco de l' popoloj,
+vivu eterne!
+
+En mia unua verko mi diris, ke mian laboron mi prezentas je l'
+tempo de unu jaro al la jugxo de l' tuta mondo; kian pasus la
+jaro, mi intencis eldoni libreton, en kiu estus analizitaj cxiuj
+pensoj esprimitaj de l' publiko, kaj uzinte tiujn, kiuj efektive
+estus bonaj, mi donus al la lingvo la finan formon, kaj post tio
+cxi oni jam povus komenci la eldonon de plenaj vortaroj, libroj,
+gazetoj kaj cetere, cxar tian la lingvo jam estus trairinta la
+jugxon de l' tuta mondo, kaj cxiuj plej gravaj malbonajxoj, kiuj
+povus esti trovitaj en gxi, cxar en verko de _unu_ homo,--estus
+jam pli aux malpli forigitaj. Mi efektive intencis silenti en la
+dauxro de tuta jaro. Sed de l' tago, kian eliris mia libreto, mi
+komencis ricevi multon da leteroj kun demandoj kaj kun petoj
+rapidigi l' aferon.  Respondi je cxiu letero aparte estas por mi
+ne eble, kaj tial mi decidis respondi publike je cxiuj demandoj
+kaj proponoj, cxar tiel unu respondo povas servi por multaj
+demandantoj.  Cxiuj respondoj faros unu libron, kiu prezentos
+dauxrigon de l' unua libro, kiun mi eldonis.  Sed se mi volus la
+respondojn je cxiuj demandoj eldoni kune, en unu libro, mi devus
+tro longe atendigi miajn korespondantojn, dum tiu libro estos
+preta kaj eldonita,--tiom pli, ke konstante al mi venas novaj
+demandoj; tial mi decidis eldoni la libron kun la respondoj--per
+apartaj kajeroj, kiuj estos ellasataj en la dauxro de la tuta
+jaro 1888 periode, kun intertempoj de cxirkaux du monatoj de unu
+kajero gxis la venonta. En tiuj cxi kajeroj _cxiuj_ demandoj
+estos responditaj; je l' fino de l' jaro 1888 eliros la lasta
+kajero, kaj la "Dua libro de l' lingvo internacia" estos finita.
+
+Ankoraux unu afero devigas min komenci la eldonon de l' kajeroj,
+pri kiuj mi parolis: malgraux l' intenco, kiun mi esprimis en mia
+unua verko, komenci la eldonon de libroj ne pli frue ol estos
+finita la jugxo de l' publiko je l' lingvo proponita de mi,--de
+cxiuj flankoj venas postuloj, ke mi kiom eble pli rapide eldonu
+ian libron en la lingvo internacia, ke la publiko povu konigxi
+tiun cxi lingvon cxiuflanke, gxin ellerni pli rapide kaj uzi
+gxin.  La nombro de tiuj cxi postuloj estas tiel granda, ke mi ne
+povas jam auxdi ilin silente. Eldonante la "Duan libron de l'
+lingvo internacia", skribitan jam en tiu cxi lingvo, mi donos al
+la dezirantoj suficxe da materialo por legi kaj la eblon tute
+bone ellerni la lingvon; esceptinte la tekston de l' libro, kiu
+jam per si mem prezentos materialon por legi, en la libro estos
+ankaux pecoj sistemaj, por lerni kaj ripeti.
+
+La tuta libro havos 5-6 kajerojn, en kiuj estos trovataj
+respondoj je _cxiuj_ demandoj, kiuj tusxas la lingvon mem, gxian
+konstruon, gxian estontecon, kiel gxin bone kaj fonde ellerni,
+kiel plej rapide kaj plej certe vastigi gxian uzon en la
+mondo,--kaj cetere.  Kian la lasta kajero de l' libro estos
+elirinta, tian por la leganto nenio jam estos ne klara:  la
+societo tian konos la tutan animon de l' lingvo, gxi tian havos
+_plenan_ vortaron kaj povos tute _libere_ uzi la lingvon por
+_cxiaj celoj,_ kiel gxi povas nun uzi cxian ricxan kaj
+prilaboritan vivantan lingvon.  La dependo de la lingvo de l'
+volo aux de l' talento de mia propra persono aux de ia alia
+aparta persono aux personaro--tute forigxos.  La lingvo tian
+estos tute preta en cxiuj plej malgrandaj gxiaj partoj.  La
+persono de l' auxtoro tian tute foriros de la sceno kaj estos
+forgesita.  Cxu mi post tio ankoraux vivos, cxu mi mortos, cxu mi
+konservos la forton de mia korpo kaj animo, cxu mi gxin
+perdos,--l' afero tute ne dependos de tio, kiel la sorto de ia
+vivanta lingvo tute ne dependas de l' sorto de tiu cxi aux tiu
+persono.
+
+Multaj kredeble balancas senkrede la kapon, legante miajn
+vortojn.  Kiel tio estas ebla, ili diras, ke en la tempo de unu
+jaro la lingvo estus tute kaj plene preta, tiel ke gxi ne bezonus
+pli la laboron de l' auxtoro?  Ke tiel grandega afero, kiel la
+kreo kaj la enkonduko de lingvo tutmonda, en la tempo de unu jaro
+tiel maturigxus kaj fortigxus kaj ricevus tian klaran,
+nesxanceleblan ordon, ke gxi ne bezonus pli kondukanton!  Sed mi
+esperas, ke jam post la dua aux la tria kajero la leganto vidos,
+ke mi ne fantazias.
+
+La leganto ne pensu, ke en la libro, kiun mi intencas eldoni, li
+vidos iajn mirindajxojn.  Tiu, kiu kutimis estimi la aferojn ne
+laux ilia praktika signifo kaj efektiva indo, sed laux la
+mirindeco kaj nenatureco de ilia nasko, estos kredeble trompita
+en siaj esperoj, kian, legante mian libron, li renkontos en gxi
+sole aferojn simplajn kaj naturajn. Sed la rezultatoj de tiuj cxi
+simplajxoj estos, kiel laux mia espero la leganto poste vidos kaj
+konfesos, ke post la fino de l' jaro
+
+_a_) la lingvo estos finita kaj preta tute kaj plene, tiom, ke
+gxi tute ne bezonos pli la laboron de l' auxtoro, kaj, kiel cxiu
+el la vivantaj lingvoj, gxi farigxos tute sendependa de ia aparta
+persono.
+
+_b_) la lingvo estos pli aux malpli _senerara,_ cxar gxis tiu
+tempo gxi jam estos trairinta la jugxon de l' tuta mondo, kaj
+cxiuj malbonajxoj, kiuj povus esti trovitaj en tiu cxi laboro de
+_unu persono,_ estos forigitaj per la konsiloj de l' tuta mondo
+kune.
+
+Legante la unuajn kajerojn de mia libro, multaj kredeble restos
+ne kontentaj, cxar ili eble tie ne trovos respondojn je l'
+demandoj, kiujn _ili_ sendis; kaj cxar lia _propra_ demando en la
+okuloj de cxiu estas la plej grava, multaj kredeble ekkrios: "Kio
+li parolas sole pri aferoj tute sensignifaj, kaj pri l' aferoj
+efektive gravaj li ne parolas ecx unu vorton!"  La leganto oferu
+al mi iom da atendemo, cxar gxis la fino de l' jaro _cxiuj_ estos
+kontentigitaj.  Se en unu de l' unuaj kajeroj tiu aux alia
+demando estos jam sxajne finita kaj liberigos la lokon por alia
+demando, tio tute ne devas pensigi, ke mi jam pli ne parolos pri
+gxi.  Cxar pri multaj demandoj mi donos en la unuaj kajeroj sole
+mian _personan_ jugxon, sed poste mi revenos al ili kaj donos la
+decidon _finan,_ ricevitan per la jugxo de l' _publiko._
+
+Pro la celoj de l' afero la libro ne estos unu sistema verko--gxi
+estos simple mia interparolo kun l' amikoj de l' lingvo
+internacia.
+
+La kosto de cxiu kajero estos 25 kopekoj.  Kiu volas, ke mi sendu
+al li cxiun venontan kajeron tuj, kian gxi estos preta kaj eliros
+el la presejo, tiu sendu al mi la koston de l' venonta kajero tuj
+post la ricevo de l' antauxiranta.
+
+                             --------
+
+Antauxe ol fini la antauxparolon, mi permesas al mi ripeti
+ankoraux la peton, kiun mi jam esprimis en mia unua verko:  cxiu
+pene jugxu la aferon, proponitan de mi, kaj cxiu montru al mi la
+erarojn, kiujn li trovis en gxi, aux la plibonigojn, kiujn li
+povas proponi.  Se la leganto ne povis ankoraux tute bone ekkoni
+mian aferon el mia unua libreto, tiu cxi mia dua libro povigos
+lin post kelka tempo ekkoni gxin tute kaj cxiuflanke.  Ke mia
+afero venu al dezirinda celo, estas necese ne sole, ke la mondo
+diru sian jugxon pri tiu cxi afero, sed ke mi _sciu_ la jugxon de
+l' mondo kaj povu gxin uzi por mia laboro.
+
+Dissendante mian unuan verkon al la redakcioj de l' gazetoj, mi
+petis ilin alsendi al mi tiun numeron de l' gazeto, en kiu estos
+kritiko de mia afero; sed bedauxrinde tre malmultaj plenumis mian
+peton, kaj sciigxi mem, kie, kian kaj kio estis parolata pri mia
+afero, estas por mi tute ne ebla.  Tial mi petas la _legantojn_
+de l' gazetoj sendi al mi la numerojn, en kiuj ili legis ion pri
+l' afero, proponita de mi, kaj jam antauxe mi esprimas al ili
+mian koran dankon.  Mi petas gxin ne por _mi_, sed pro l'
+_afero._
+
+Fine, antaux la komenco de mia interparolo kun la amikoj de l'
+lingvo internacia, mi esprimas ankoraux unu fojon mian varmegan
+dankon al la publiko por la helpemo, kiun gxi montris al mi; mi
+esperas, ke la kunsento de l' publiko ne malvarmigxos, sed
+konstante kaj sencxese kreskos, kaj post tre mallonga tempo venos
+al celo la afero, je kiu laboras cxiuj sferoj de l' homa societo.
+
+                                I.
+
+Antaux cxio mi parolos kelkajn vortojn pri tiuj kritikoj, kiujn
+mi gxis hodiaux auxdis aux legis, en gazetoj aux en leteroj al
+mi, kvankam mi devas antauxsciigi la leganton, ke tiu cxi punkto
+estas en miaj okuloj tre grava kaj poste mi ankoraux parolos pri
+gxi pli vaste.  Mi ne volus fari ian premon sur la jugxo de l'
+publiko, kaj mi volus, ke la mondo kreu mem sian decidon en la
+afero, kiun mi proponis.  Sed kelkaj kritikoj estis tiel
+skribitaj, ke mi ne povas tute silenti pri ili.
+
+_a_)  Unuj parolis pri l' auxtoro, anstataux paroli pri l' afero.
+Ili aux sxutis komplimentojn al la auxtoro, rigardigis, kiom da
+malfacila laboro kredeble la afero min kostis, kaj, lauxdante la
+_auxtoron,_ ili preskaux tute forgesis paroli pri l' utileco kaj
+la signifo de l' _afero_ kaj decidigi la publikon labori por gxi;
+aliaj, ne trovante en mia verko la instruitan miksajxon kaj la
+instruita-teorian filozofadon, kiujn ili kutimis renkonti en cxia
+grava verko, timis, ke la pseuxdonima auxtoro eble estas ne
+suficxe instruita aux ne suficxe merita, kaj ili timis esprimi
+decidan jugxon, pli multe penante malkovri, kiu estas la
+pseuxdonima auxtoro.  Por igi la kritikistojn tute apartigi la
+_aferon_ de la _auxtoro,_ mi publike diras mem, ke mi ne estas
+multege instruita lingvisto, ke mi estas tute senmerita kaj ne
+konata en la mondo.  Mi scias, ke mia konfeso malvarmigos multajn
+por la afero, sed mi volas, ke oni jugxu ne l' auxtoron, sed la
+verkon.  Se la verko estas bona, prenu gxin; se gxi estas
+malbona--jxetu gxin.  Per kia vojo mi venis al la kreo de mia
+lingvo kaj laux kiaj metodoj mi laboris,--mi ankoraux parolos,
+sed en unu de la _venontaj_ kajeroj; cxar laux mi tiu cxi demando
+estas por la publiko sen signifo:  por la mondo estas gravaj sole
+la _rezultatoj._
+
+_b_)  Aliaj ekbrilis per senfinaj filozofadoj kaj skribis
+instruitajn artikulojn, tute ne pensinte kaj ne demandinte sin,
+cxu ili parolas logike kaj afertusxante.  Anstataux provi
+praktike (kion fari estas tre facile), cxu la lingvo, proponita
+de mi, tauxgas por internacia komprenigxo, cxu gxi efektive al
+cxiu donas la eblon esti komprenata de personoj alinaciaj,--ili
+parolis pri la fiziologio kaj historio de l' lingvoj vivaj;
+anstataux provi per ilia propra orelo, cxu mia lingvo estas
+bonsona aux ne,--ili teorie parolis pri legxoj de bonsoneco;
+anstataux analizi, cxu mi bone kreis la vortaron kaj cxu oni ne
+povus fari gxin ankoraux pli komprenebla kaj pli praktika, ili
+diris, ke la vortaro devas esti farita el radikoj Sanskritaj aux
+el vortoj, prenitaj mikse el cxiuj lingvoj de l' mondo. (La
+lingvo multe per tio cxi _perdus,_ farigxinte tute ne
+komprenebla; sed kion gxi _gajnus,_ esceptinte la sennecesan
+instruitan eksteron? tion cxi ili tute forgesis sin demandi.)
+
+_c_)  Aliaj skribis kritikon pri mia afero, ecx ne leginte bone
+mian malgrandan brosxuron kaj ecx ne peninte kompreni la aferon.
+Tiel ekzemple la unuatempajn signetojn inter la partoj de l'
+vortoj ili tute ne komprenis, kaj skribante ekzemple "_ensong,
+oprinc, in, o, nmivid, is_" (anstataux: "_en songx,o princ,in,o,n
+mi vid,is_"), ili rigardigis iliajn legantojn, "kiel malbonsona
+kaj nekomprenebla la lingvo estas"! La projekton de l' tutmonda
+vocxdono, kiu kun la efektiva kaj senkondicxa signifo de l'
+lingvo tute ne estas kunligita, kaj kiu estas proponita sole por
+tio, ke la lingvo pli rapide el _internacia_ farigxu
+_tutmonda,_--ili prenis por la plej grava kaj fonda parto de l'
+afero kaj komprenigis la legantojn, ke "cxar dek milionoj adeptoj
+(!) nenian estos kolektitaj, tial la afero tute ne havas
+estontecon"!  Kelkajn fojojn mi ecx legis longajn artikulojn pri
+mia afero, kie estis videble, ke la auxtoroj ecx ne vidis mian
+verkon.
+
+_cx_)  Aliaj, anstataux paroli pri la utileco aux la senutileco
+de mia lingvo, donis sole sensencajn sxercojn, kiuj de iliaj
+legantoj estis eble prenataj por kritiko, cxar multaj legantoj
+propran jugxon ne havas, kaj la plej malsagxaj sxercoj je ia
+afero estas por ili suficxa vidigo, ke la afero estas "ridinda"
+kaj tauxgas por nenio.
+
+Mi ne deziras lauxdon, mi volas, ke oni min helpu forigi la
+erarojn, kiujn mi faris, kaj ju la kritikoj de mia lingvo estas
+pli severaj, des pli danke mi ilin alprenas, se ili nur havas la
+celon montri al mi la erarojn de mia afero, ke mi ilin bonigu,
+sed ne ridi sen senco aux insulti sen kauxzo.  Mi scias tre bone,
+ke la verko de _unu homo_ ne povas esti senerara, se tiu homo ecx
+estus la plej genia kaj multe pli instruita ol mi.  Tial mi ne
+donis ankoraux al mia lingvo la finan formon; mi ne parolas: "jen
+la lingvo estas kreita kaj preta, tiel mi volas, tia gxi estu kaj
+tia gxi restu!"  Cxio bonigebla estos bonigata per la konsiloj de
+l' mondo.  Mi ne volas esti _kreinto_ de l' lingvo, mi volas nur
+esti _iniciatoro._  Tio cxi estu ankaux respondo al tiuj amikoj
+de l' lingvo internacia, kiuj estas neatendemaj kaj volus jam
+vidi librojn kaj gazetojn en la lingvo internacia, plenajn
+vortarojn, vortarojn nacia-internaciajn kaj cetere.  Ne malfacile
+estus por mi kontentigi tiujn cxi amikojn; sed ili ne forgesu, ke
+tio cxi estus dangxera por la afero mem, kiu estas tiel grava, ke
+estus nepardoneble faradi laux la propra decido de unu homo.  Mi
+ne povas diri, ke la lingvo estas preta, gxis gxi estos trairinta
+la jugxon de l' publiko.  Unu jaro ne estas eterno, kaj tamen tiu
+cxi jaro estas tre grava por l' afero.  Tiel ankaux mi ne povas
+fari iajn sxangxojn en la lingvo tuj post la ricevo de la
+konsiloj, se tiuj cxi konsiloj ecx estus la plej seneraraj kaj
+venus de la plej kompetentaj personoj.  En la dauxro de la tuta
+jaro 1888 la lingvo restos _tute sen sxangxo;_ sed kian la jaro
+estos finita, tian cxiuj necesaj sxangxoj, antauxe analizitaj kaj
+provitaj, estos publikigitaj, la lingvo ricevos la finan formon,
+kaj tian komencos gxia plena funkciado.  Jugxante laux la
+konsiloj, kiuj estas senditaj al mi gxis hodiaux, mi pensas, ke
+la lingvo kredeble estos sxangxita tre malmulte, cxar la plej
+granda parto de tiuj konsiloj estas ne praktika kaj kauxzita de
+ne suficxa pripensado kaj provado de l' afero; sed diri, ke la
+lingvo tute ne estos sxangxita, mi tamen ne povas.  Cetere, cxiuj
+proponoj, kiujn mi ricevas, kune kun mia jugxo pri ili, estos
+prezentataj al la jugxo de l' publiko aux de ia el la jam konataj
+instruitaj akademioj, se inter tiuj cxi estos trovita unu, kiu
+volos preni tiun cxi laboron.  Se ia kompetenta akademio min
+sciigos, ke gxi volas preni tiun cxi laboron, mi tuj sendos al
+gxi la tutan materialon, kiu estas cxe mi, mi fordonos al gxi la
+tutan aferon, mi foriros kun la plej granda gxojo je eterne de l'
+sceno, kaj el auxtoro kaj iniciatoro mi farigxos simpla amiko de
+l' lingvo internacia, kiel cxiu alia amiko.  Se tamen nenia el la
+instruitaj akademioj volos preni mian aferon, tian mi dauxrigos
+la publikigadon de l' proponoj, sendataj al mi, kaj laux mia
+propra pensado kaj laux la pensoj de l' publiko, sendataj al mi
+pri tiuj proponoj, mi mem antaux la fino de l' jaro decidos la
+finan formon de l' lingvo kaj mi sciigos, ke la lingvo estas
+preta.
+
+                               II.
+
+La nombro 10,000,000, pri kiu estas parolita en mia unua verko,
+sxajnas al multaj absolute ne ricevebla.  La plej granda parto de
+l' mondo efektive kredeble estos tiel senmova, ke gxi de si mem
+ne donos vocxon, malgraux ke la afero estas tiel grava kaj la
+laboro de l' vocxdono tiel malgrandega.  Sed se l' amikoj de l'
+lingvo internacia, anstataux timegi la nombron, laboros por la
+afero kaj kolektos tiom vocxojn, kiom ili povos, tian la necesa
+nombro da vocxoj povas esti ricevita en la plej mallonga tempo.
+
+Kian mi proponis la vocxdonon, mi profunde kredis, ke pli frue
+aux pli malfrue 10,000,000 vocxoj estos kolektitaj.  La
+rezultatoj, kiuj sin montris gxis hodiaux, ankoraux plifortigas
+mian kredon.  Sed ni prenu, ke mi fantazias, ke mi eraras, ke mi
+tro multe esperas,--ke sur la tuta tero ne estos kolektita ecx
+unu miliono da vocxoj . . . kion l' afero tian perdos?  Kelkaj
+konsilas al mi, ke mi forjxetu la vocxdonon aux ke mi malgrandigu
+la nombron da postulataj vocxoj gxis unu miliono; "cxar", ili
+diras, "danke la fantazian punkton de l' vocxdono, afero per si
+mem tiel utila, povas fari fiaskon."  Sed kie, sinjoroj, vi
+prenis, ke la veno al celo de l' afero dependas de l' rezultatoj
+de la vocxdono?  Tiuj, kiuj trovas, ke mia lingvo estas inda je
+lerno, sendas al mi promesojn senkondicxajn kaj lernas la lingvon
+sen ia atendo.  Sendepende de l' iro de la vocxdono en tiu cxi
+lingvo estos eldonataj libroj kaj gazetoj, kaj la afero sin movos
+antauxen.  La vocxdonon mi proponis sole por tio, ke al la afero
+povu esti altiritaj per _unu fojo_ tutaj _amasoj_ da homoj, cxar
+mi scias, ke preni ian laboron, ecx la plej malgrandan, ne cxiu
+konsentos, sed helpi aferon tre utilan, kie estas postulata nek
+laboro, nek mono,--ne multaj malkonsentos, tiom pli, se trovigxos
+memorigantoj.  Mi ripetas: profunde mi kredas, ke pli frue aux
+pli malfrue 10,000,000 vocxoj estos kolektitaj, kaj tiel je unu
+bela tago ni sciigxos, ke la lingvo internacia farigxis tutmonda;
+sed se ecx la nombro de l' vocxoj nenian venus al dek
+milionoj,--la afero pro tio cxi tute ne estos perdita.
+
+Kelkaj provis montri al mi, ke mia projekto de l' vocxdono estas
+_matematike_ ne ebla; tiel ekzemple unu faris jenan kalkulon: "se
+ni prenos, ke la enskribado de cxiu promesanto okupos ne pli
+multe ol unu minuton, kaj vi, forjxetinte cxian alian laboron,
+vin okupos sole je tiu cxi afero, laborante sen ripozo 15 horojn
+cxiutage,-- tian la pretigo de la libro de l' vocxoj okupos 30
+jarojn, kaj por eldoni gxin vi bezonos la ricxecon de Krezo!"  La
+kalkulo sxajne estas tute prava kaj povas timigi cxiun,-- tamen
+se la skribinto de tiu cxi kalkulo bone pensus pri gxi, li tre
+facile ekvidus, ke tie cxi estas sofismo, kaj se nur efektive
+estos alsenditaj dek milionoj promesoj, la libron de l' vocxdono
+oni povos pretigi kaj eldoni en kelkaj monatoj kaj sen iaj
+ricxecoj de Krezo.  Cxar kiu diras, ke la tuta libro devas esti
+propramane skribita de unu persono?  Ke cxe cxiu pli granda afero
+estas uzata _divido de laboro,_ la skribinto tute forgesis!  Tiaj
+"timigaj" libroj estas eldonataj cxiutage en granda nombro, kaj
+tio ne sole ne estas neebla, sed neniu ecx en tio vidas ion
+grandegan, mirindan.  Se vi kolektos la numerojn de ia cxiutaga
+gazeto por unu jaro, vi ricevos libron, kiu laux grandeco kaj
+kosto egalas la elirontan libron de l' vocxoj, kaj laux la
+malfacileco de l' pretigo multe superas mian libron, de kiu la
+pretigo estas laboro pure mehxanika.  Tiel cxiujare en la mondo
+estas eldonataj miloj kaj dekmiloj da tiaj "neeblaj" libroj, kaj
+tamen neniu el la redaktoroj estas mirindajxisto.  Sinjoroj la
+kalkulantoj forgesis tiun simplan legxon, kiun ili povas vidi sur
+cxiu pasxo, ke tio, kio cxe _unu_ homo postulas 30 jarojn, cxe
+cent homoj okupos sole 4 monatojn, kaj tio, kio estas neebla por
+unu persono, estas ludilo por grupo da personoj.
+
+Al cxiuj amikoj de l' lingvo internacia mi ripetas ankoraux mian
+peton: ne forgesu la promesojn kaj kolektu ilin kie kaj kiom vi
+povas.  Multaj pensas, ke ili ne devas sendi promeson, cxar "la
+auxtoro ecx scias, ke ili ellernos aux jam ellernis la lingvon"!
+Sed la promeso estas necesa ne por mi, sed por la statistiko.  Se
+iu ecx skribis al mi kelkajn leterojn en la lingvo internacia, mi
+ne povas lin nomi internaciisto, gxis li ne sendis al mi sian
+promeson.  Ne diru, ke de unu aux kelkaj promesoj la grandega
+nombro ne plenigxos:  cxiu maro estas kreita de apartaj gutoj,
+kaj la plej granda nombro devas kaj povas esti ricevita el
+apartaj unuoj.  Memoru, ke se ecx la esperata nombro estas ne
+ricevota, vi nenion perdas, sendante la promeson.
+
+                               III.
+
+La venontajn apartajn pecojn mi donas, ke la lernantoj povu
+ripeti praktike la regulojn de l' gramatiko internacia kaj
+kompreni bone la signifon kaj la uzon de l' sufiksoj kaj
+prefiksoj.
+
+                                1.
+
+Amiko venis (= unu el la amikoj venis).--La amiko venis (= la
+konata amiko, aux la amiko, kiun oni atendis).--Donu al mi
+libron.--Donu al mi la libron, kiun vi promesis al mi.--Tiu cxi
+gxardeno estas amata loko de birdoj.--La fenestro estas amata
+loko de la birdoj (= niaj birdoj).--La vorto "la" estas nomata
+"artikulo"; gxi estas uzata tian, kian ni parolas pri objektoj
+konataj.  Anstataux "la" oni povas ankaux diri "l' ", se gxi ne
+estos malbonsone.--Se iu ne komprenas bone la uzon de la
+artikulo, li povas _tute gxin ne uzi,_ cxar gxi estas oportuna
+sed ne necesa.
+
+                                2.
+
+Jen estas la patro.--Mi auxdas la vocxon de la patro.--Mi ricevis
+donacon de la patro.--Diru al la patro, ke mi estas sana.--Ni
+iros al la patro.--Karolo acxetis por sia kuzino horlogxeton kun
+tri montrantoj.--Ni vidas per la okuloj.--Rakontu al ni la
+novajxojn, kiujn vi auxdis pri niaj malfelicxaj fratoj.--De kiu
+vi gxin auxdis?--Mi pensas pri la sorto de mia fratino, kaj mi
+kalkulas jam la minutojn gxis nia revido.--Auxgusto estas bona,
+Mario estas pli bona ol Auxgusto, sed Ernestino estas la plej
+bona el cxiuj miaj gefratoj.--La malgrandan filinon de mia
+najbaro mi amas ne malpli ol mian propran infanon; hodiaux mi
+acxetis por sxi tre belan ludilon.
+
+                                3.
+
+Sesdek minutoj faras unu horon, kaj dudek kvar horoj faras unu
+plentagon.--Mi logxas en la tria etagxo.--Hodiaux estas la dek
+kvina (tago) de Aprilo.--La dudeka de Februaro estas la kvindek
+unua tago de l' jaro.--Tiu cxi rivero havas ducent nauxdek kvar
+kilometrojn da longo.--Georgo Vasxingtono estis naskita la dudek
+duan Februaron (aux: je l' dudek dua Februaro) de l' jaro mil
+sepcent tridek dua.--Sendu al mi prunte dekduon da forketoj.--Tio
+cxi okazis antaux cent jaroj.--Mi acxetis du sxrankojn kaj pagis
+por ili cent frankojn.--Jen estas cento da pomoj.--En tiu cxi
+lando logxas tri milionoj kristanoj (aux: da kristanoj).--Duobla
+fadeno estas pli forta ol unuobla.--De tiu tago mia amikeco al li
+duobligxis.--Kvaroble kvin estas dudek.--Kvar fojojn mi jam estis
+tie.--Duonon de tiu cxi piro mi mangxis, kvaronon mi donis al mia
+nevo, kaj la lastan kvaronon mi forjxetis.--Dudek unu estas tri
+seponoj de kvardek naux.--Kvinope ili tiris la keston kaj tamen
+ne povis gxin altiri al la domo.--Se vi venos al li triope, li
+redonos, kion li prenis; cxar unue li timos vian forton, kaj due
+li ne povos sin pravigi.--Al cxiu el la laborantoj li donis po
+kvin dolarojn.
+
+                                4.
+
+Mi vin ne komprenas, sinjoro.--Vi estas tre obstina, mia
+amiko.--Vi cxiuj estas tro fieraj.--"Vi" ni diras egale al unu
+persono aux objekto kaj al multaj; tio cxi estas farita pro
+oportuneco, cxar, parolante kun iu, ni ofte ne scias, kiel diri
+al li: "vi" aux "ci" ("ci" signifas la duan personon de l'
+ununombro; sed tiu cxi vorto estas trovata sole en la plena
+vortaro; en la lingvo mem gxi preskaux nenian estas uzata).--La
+cxapisto ne venos, cxar li estas malsana; se venos lia edzino,
+donu al sxi mian cxapelon; se venos lia plej maljuna filo, vi
+povas ankaux gxin doni al li; sed se venos lia malgranda infano,
+donu al gxi nenion.--Jen estas la hundo, donu al gxi oston, kaj
+voku la katinon, gxi ricevos pecon da viando.--Mi amas min, cxar
+cxiu amas sin mem.--Vi estimas vin mem,  sed aliaj vin ne
+estimas; mia frato estimas sin ne multe, sed aliaj lin tre
+estimas.--Montru al mi vian kalkulon.--Ili kondukis la kolegojn
+en sian logxejon, anstataux iri kun ili en ilian.--Oni diras, ke
+vi estas ricxa.
+
+                                5.
+
+Kial vi ne respondas al mi, kian mi vin demandas?--La patro
+skribas leteron, kaj la infanoj preparas siajn lecionojn.--Kion
+li babilas?--Li babiladas la tutan tagon.--Nia gasto kantis la
+cxiukonatan romancon de N.--Mia onklo ekkantis kaj tuj cxesis,
+sed mia frato kantadis la tutan vesperon.--Karolino cxian obeadis
+la ordonojn de sia patrino, sed hodiaux sxi ne obeis.--Kian mi
+venis al li, li tuj finis sian laboron.--Kian mi venis al li, li
+finadis sian laboron.--Vi ne malhelpis min, cxar kian vi venis,
+mi estis jam finita mian laboron.--Li batalos, cxar li ne dormos
+trankvile, gxis li estos venkinta la malamikon.--Se mi nur estus
+sana, mi estus tute kontenta.--Se ili estus dirintaj la veron,
+ili ne estus nun punataj; nun ili konfesis cxion, sed gxi estis
+jam tro malfrue.--Johano, sercxu mian krajonon.--Ni iru promeni,
+sinjoroj!--Li ne esperu pardonon!--Savu min, amikoj!--Mi lernas
+pentri kaj ludi gitaron.--Instruante, ni lernas.--La lernanto
+devas estimi la instruanton.--Libro instruanta estas tre
+utila.--Ne cxiu instruanto estas instruisto.--Dio estas la
+kreinto kaj la reganto de l' mondo.--Ferminte la pordon, li
+komencis sin senvestigi.--La venonta gasto estas ankoraux en la
+vojo.--La elpelito malsatas jam la trian tagon.--Punata antaux la
+rompita poto, la kato eble komprenos la kauxzon de l' punado.--La
+konstruota domo kostos multon da mono.--Batate de la mastro, li
+ploris kaj jxuris, ke li terure vengxos.--En tiu cxi lernejo la
+infanoj estas edukataj tre bone, cxar la lernejestro sin okupas
+je sia afero kun amo.--Tio cxi montras, ke via nepo estas ne bone
+edukita.--Dum en unu cxambro la gastoj dancadis, en la dua
+cxambro estis preparata la vespermangxo; kian la tablo estis
+preparita, oni invitis la gastojn al la tablo.--Kio estos hodiaux
+prezentata en la teatro?--Auxdu, infanoj! se vi estos prezentitaj
+al la generalo, salutu lin gxentile.--La frauxlino, kiu estis
+edzinigota de mia frato, mortis, ne farigxinte ankoraux ecx lia
+fiancxino.--La formojn kunmetitajn (ekzemple: mi faradas, mi
+estis farinta . . . kaj ceterajn)--oni devas uzi sole tian, kian
+la senco gxin necese postulas.
+
+                                6.
+
+La adverboj (evortoj), kiuj estas kreitaj el aliaj vortoj,
+finigxas je la litero "e"; cxiuj aliaj adverboj ne havas
+konstantan finigxon kaj apartenas al la vortoj _simplaj._--Li
+estas severa jugxanto, li jugxas severe, sed juste.--Nun estas
+varme, sed la nokto kredeble estos tre malvarma.--Li estas tre
+ricxa, kaj li donis al la malfelicxulo tro malmulte, cxar li
+estas konata avarulo.--Kun tiu papero mi ekiris per grandaj
+pasxoj al la komercisto; sed antaux la magazeno mi renkontis
+kalesxon, en kiu sidis ricxe vestita sinjoro.  Elirinte el la
+kalesxo kaj forjxetinte la pecon da cigaro, kiun li estis teninta
+inter la fingroj, li ekrigardis min tra siaj bluaj okulvitroj kaj
+diris sen ia antauxparolo: "ne, por vi mia magazeno estas fermita
+pro la malbonaj sciigajxoj, kiujn mi ricevis pri vi de homoj
+kredindaj."--Mi eltrinkis tutan botelon da vino, kvankam gxi ne
+tre placxis al mi, cxar la vino estis bona, sed la botelo estis
+de brando.--Oni diras, ke vi gajnis la grandan gajnon; se tio cxi
+estas vera, mi vin gratulas.--Li diras, ke mi estus pli felicxa,
+se mi estus pli diligenta.--La mastro diris, ke mi foriru, cxar
+se ne--li min elpelos per la hundoj.--Ho, kiel mi estas
+laca!--Fi, kia malkonvena esprimo!--Hura! vivu la regxo!
+
+                                7.
+
+Vortoj kunmetitaj estas kreataj per simpla kunligado de simplaj
+vortoj; prenataj estas ordinare la puraj radikoj, sed, se la
+bonsoneco aux la klareco postulas, oni povas ankaux preni la
+tutan vorton, t.e. la radikon kune kun la finigxo.--La lingvo
+internacia esperas farigxi ian lingvo tutmonda.--La unutaga
+regado de tiu cxi estro ne restis sen postsignoj.--Tio estas
+frukto de lia unuatempa verkado.--Ni matenmangxas cxian je l'
+deka horo antaux tagmezo.--La pordokurtenoj de lia dormocxambro
+estas de flavrugxa koloro.--Nenian insultu, ne parolinte kun la
+insultoto.--Metu la libron sur la tablon.--La libro jam estas sur
+la tablo.--Li eniris la cxambron (aux en la cxambron).--Cxu vi
+estas kontenta je mia donaco?--Li ekdormis je eterne.--Sxi estas
+la unua baletistino en nia teatro.--Kia mehxanikisto faris tiun
+cxi masxinon?--Li estas direktoro en fabriko de tabako.--La
+politiko de nia ministro montras, ke li estas bona
+diplomatiisto.--La historio de la civilizado estas tre
+interesa.--Li korespondas telegrafe kun cxiuj agentoj.
+
+                                8.
+
+Kia granda brulo! kio brulas?--Ligno estas bona brula
+materialo.--La fera bastono estas brule varmega.--Iu venis;
+demandu lin, kiu li estas, kaj se li estas tiu, kiun mi atendas,
+sendu lin al mi; neniun alian mi hodiaux volas vidi . . . ne, mi
+decidis alie:  sendu cxiun, kiu ajn li estos.--Ian mi venis al li
+kaj mi trovis lin libera; tio cxi min forte mirigis, cxar kian
+ajn mi venas, li cxian sidas super laboro, kaj li nenian estas
+libera.--Kiaj vortoj povas esti farataj el la vortoj:  "ia",
+"ial", "ian", "ie", "iel", "ies", "io", "iom", "iu"?--La kioman
+fojon li jam ripetis sian rakonton?--Cxu oni povas diri:  helpi
+la fraton (anstataux:  al la frato), obei la patron (anstataux:
+al la patro), ridi lian malsagxecon (anstataux: je lia
+malsagxeco), plori la perdon (anstataux: pro la perdo)?  Jes;
+cxar se la senco ne montras klare, kian prepozicion ni devas uzi,
+ni cxian povas uzi la vorton "je", aux la akuzativon sen
+prepozicio.
+
+                                9.
+
+Lia malbenado ne cxesas; sed nenia el liaj malbenoj povas min iom
+malhelpi.--La hierauxa duhora pafado ne estis por mi tiel terura,
+kiel la du pafoj, kiujn mi auxdis hodiaux.--Li kuris sur la
+kampon.--Li kuradis gxis li falis.--La lavistino alportis mian
+tolajxon: cxemizojn, kolumojn, manumojn kaj visxilojn (oni nomas
+gxin tolajxo, kvankam ne cxio estas farita el tolo).--Anstataux
+vino li enversxis en mian glason ian malagrablan acidajxon, kaj
+tiun cxi malklaran fluidajxon li devigis min eltrinki.--Ne cxia
+belajxo estas utila.--En la angulo kusxis amaso da malnova
+ferajxo.--Sinjoro N. estas senatano.--La vilagxano vendis al la
+komercisto centon da ovoj.--La nombro da kristanoj estas pli
+granda, ol la nombro da mahometanoj.--Ne cxiu rusujano estas
+ruso.--Mi estas via kunlandano, cxar mi ankaux estas
+italujano.--Ili venkos, cxar ilia militistaro estas glora pro sia
+disciplino.--La hararo defalis de lia kapo, kaj mi vidis grandan
+senharajxon, kiun li pro malvera honto cxian tiel zorge kasxis.
+
+                               10.
+
+Li promenadis, akompanata de siaj lernantoj.--Mi estas la
+zorganto de tiu cxi infano, kaj gxi estas mia zorgato.--Via
+kuracato estas mia konato.--Sxi ofte songxas
+mortintojn.--Plendito, kion vi povas diri por via pravigxo?--Sxi
+estas en la kvara monato de naskonteco.--La jugxejo estis jam
+plena, kaj oni enkondukis la jugxoton.--La parenco de mia edzo
+aux la edzo de mia parenco, estas mia boparenco.--La patro de mia
+edzino estas mia bopatro.--Mi estas la bofrato de Heleno, cxar
+sxi estas la edzino de mia frato; sxi estas mia
+bofratino.--Karolo estas mia nepropra filo (aux duonfilo), cxar
+mi estas la dua edzo de lia patrino.--Petro kaj Mario estas jam
+suficxe maljunaj, tamen oni ankoraux vokas ilin Pecxjo kaj
+Manjo.--Auxgucxjo kaj Auxgunjo estas bonaj infanoj.--Disiru,
+sinjoroj, cxar amase stari sur la strato estas malpermesita.--Li
+dissxutis la alumetojn sur la tuta planko.--Via parolo estas por
+mi tute ne komprenebla.--Li rakontas aferon tute ne
+kredeblan.--Vi skribas tre nelegeble.--Vitro estas travidebla.
+
+                               11.
+
+Mi miras la sagxecon kaj la honestecon de tiu cxi homo.--La
+legxeco de lia faro ne estas por mi malcerta, cxar cxio, kion li
+faras, estas tute legxa.--Vivu la frateco de l' popoloj.--Virino,
+kiu sin okupas je kudrado, estas nomata kudristino, kaj sxia edzo
+estas nomata kudristinedzo.--Sxi ne estas doktorino, sed nur
+doktoredzino.--Je l' deka horo vespere la kortisto fermas la
+pordegon de l' domo.--Mi ne povis ne ekplori, kian mi vidis, kiel
+la malricxegulo petegis la mastron de l' belega palaco pri peco
+da pano.--La legendoj rakontas pri grandeguloj, kiuj volis batali
+kun la dioj.--La vetero estis malbona, kaj mi malvarmumis; la
+kuracisto konsilis al mi iri en sxvitbanejon.--Nia fidela
+servanto mortis en la malsanulejo.--Kun la libroj en la mano la
+infano iris en la lernejon.--Auxdinte tion cxi, li
+ekploris.--Ekbruligu kandelon, cxar estas jam mallume.--La tondro
+estis tiel forta, ke la vitroj de niaj fenestroj
+ektremis.--Malpacinte kun sia edzino, li eksedzigxis je sxi.--Li
+estas eksgeneralo; servinte en la militistaro tridek jarojn, li
+eksigxis.--Mia kolego estas tre kredema: li kredas cxion, kion
+oni diras al li.--Eduardo estas tre ekkolerema kaj vengxema, kaj
+lin ofendi estas dangxere.--Estu laborema, sxparema kaj
+singardema!--La religio diras, ke la animo estas nemortema,
+kvankam la korpo estas mortema.
+
+                               12.
+
+La patro donacis al mi kolektujon, kaj li mem jxetis en gxin la
+unuan moneron.--Hieraux falis granda hajlo; cxiu hajlero pezis
+pli ol kvindek gramojn.--La plej malgranda fajrero estas suficxa
+por eksplodigi la pulvon.--Via regnestro estas regxo de Prusujo
+kaj imperiestro de Germanujo.--Se la sxipestro ordonas, la
+sxipanoj devas obei.--Starante sur la supro de l' monteto, kiu
+estas apud nia domo, li vidis la tutan cxirkauxajxon.--Sidante
+sur segxo, kaj tenante la piedojn sur benketo, li dormetis.--Tre
+placxas al mi la blueta fumo de l' cigaro, kiun vi
+fumas.--Promenante sur la aleo, ni renkontis la gedoktorojn N.,
+kiuj invitis nin al la balo, kiun ili hodiaux donas; ni iros kun
+plezuro, cxar la gemastroj espereble zorgos, ke la gastoj bone
+pasigu la tempon.--Mi veturos hodiaux al miaj geonkloj.--Li pagis
+por la kokido tiom, kiom oni ne pagas ecx por koko.--La
+Napoleonidoj esperas ricevi la tronon de Francujo.
+
+                               13.
+
+Ironte promeni, purigu vian veston.--La printempa suno fluidigis
+la negxon kaj la glacion.--Sxi volas fiancxigi mian fraton je
+sxia fratino.--Dormigu la infanon.--La mizero kutimigis lin levi
+sin el la lito tre frue.--Pro la multaj malplezuroj li tute
+grizigxis.--La nombro de l' amikoj de l' lingvo internacia
+pligrandigxas sencxese.--Konigxinte je tiu cxi nobla homo, mi tuj
+amikigxis je li.--Mirinda estas la historio de lia familio: la
+avo mortis je ia nekomprenebla malsano, havante la agxon de dudek
+naux jaroj; la avino mortigis sin mem en atako de malprudento; la
+patro elfalis el fenestro de tria etagxo kaj mortigxis; la
+patrino estis mortigita de sxia propra servantino.--Cxu la
+kandelo estis estingita, aux gxi estingigxis mem?--La knabeto
+estas rugxigita de sia patrino, aux eble li rugxigis sin
+mem?--Ne, li rugxigxis de plezuro, cxar li estas tre
+rugxigxema.--Sidigu la fraton, cxar sidigi sin mem li ne volas;
+se li ne povas esti sidigata, submovu segxon sub liajn piedojn,
+kaj li kontrauxvole sidigxos.--Falinte de l' supro de l' arbo, li
+sidigxis sur la malsupran brancxon.
+
+                               14.
+
+Donu al mi kudrilon kaj fadenon, cxar mi volas alkudri butonon al
+mia surtuto.--Rigardu, kiel la aglo batas kun la
+flugiloj!--Kovriloj povas esti por la vizagxo (vizagxkovriloj),
+por la litoj (litkovriloj) kaj cetere.--Prenu la fosilon kaj fosu
+tombon.--Mia onklino naskis filinon.--La bovo jelaboras la
+kampon, kaj la bovino donas lakton.--La patrino de mia patro
+estas mia avino.--Mi auxdis tion cxi de kredindaj personoj.--Mi
+jam vidis cxiujn vidindajxojn de via urbo.--Li estas senespere
+malsana, kaj savi lin povas nur ia miregindajxo.--Li havas bonan
+koron, sed bedauxrinde li ne povas fari, kion li volas.--Varma
+fumo estas por mi malutila, tial mi cxian fumas tra
+cigaringo.--Por ne piki la fingron cxe l' kudrado, oni portas
+fingringon.--Mi perdis la sxlosilon de mia sxranko, kaj mi devis
+venigi sxlosiliston.--Valter-Skot' estis glora verkisto.--La
+apotekisto estas helpanto de l' kuracisto.--La kuiristo
+malbonigis la tagmangxon.--La avo ne volis beni sian nepon, sed
+li ankaux lin ne malbenis.--Li ne sole ne helpis min en mia
+laboro, sed li ankoraux min malhelpis, kiom li povis.--La
+malsupra parto de tiu cxi domo estas alie kolorita ol la
+supra.--Ne legu tiel mallauxte.--Malfermu la pordon!
+
+                               15.
+
+Por via malkonfeso oni duobligos vian punon.--Mi foriras, kaj mi
+revenos post kvarono da horo.--Multope ni pli frue finos la
+laboron, ol unuope.--Kristo revivigxis.--Iru, sed ne revenu tro
+malfrue.--Cezaro transiris la Rubikonon.--Transportu la segxon de
+tie cxi sur alian lokon.--Mi havas en mia plumujo du plumingojn
+sen plumoj.--Estante en la cigarejo, mi acxetis dek cigarojn;
+naux el ili mi metis en mian cigarujon kaj unu mi metis en mian
+cigaringon kaj ekfumis.--La arbo, sur kiu kreskas pomoj, estas
+nomata pomujo aux pomarbo; sed ne cxia fruktujo estas
+arbo.--Hispanujo estas parto de Euxropo.--Mi estis infano, mi
+estis knabo, mi estis junulo, mi estis viro,--nun mi estas
+maljunulo.--Mi ne volas vane paroli kun tiu cxi malsagxulo.--Se
+ni devas uzi ian sufikson, sed la senco ne montras al ni, kian
+sufikson ni devas preni,--ni uzas la sufikson "um".--Kiu ne
+plenumas sian promeson, estas malnoblulo.--Elirinte el varma
+cxambro sur la malvarman korton, sxi malvarmumis kaj malsanigxis.
+
+                               16.
+
+La malnovaj popoloj estis tre gastamaj.--Li donas lecionojn de
+belskribado.--Li havas belajn vangharojn.--Tiu cxi pano estas tre
+bongusta.--En mia skribtablo estas kvar tirkestoj.--La dek du
+monatoj de l' kristana jaro estas: Januaro, Februaro, Marto,
+Aprilo, Majo, Junio, Julio, Auxgusto, Septembro, Oktobro,
+Novembro, Decembro.--Diru al mi, mi petas, kioma horo nun
+estas.--Nun estas la tria horo, aux, pli certe, nun estas kvin
+minutoj post la tria horo.--Ne, sinjoro, vi eraras: nun estas
+kvarono de la kvara (horo).--Je l' kioma horo vi tagmangxas
+(tagmezmangxas)?--Ne cxian egale: hodiaux ni tagmangxis je tri
+kvaronoj de l' kvara, kaj hieraux ni mangxis akurate je l' tria
+horo.--Kian agxon vi havas?--Mi havas kvardek kvin jarojn.--Bonan
+tagon, sinjoro! Kiel vi fartas?--Pardonu, sinjoro, mi vin ne
+rekonas.--La venontan dimancxon mi veturos Hamburgon.--Kio vin
+interesas mia farado? ne miksu vin en malproprajn aferojn!--Cxu
+vi ludas violonon?--Ne, mi ludas kartojn, sed por instrumentoj mi
+cxian estis tro maldiligenta.--Mi ne logxas cxe mia frato, mi
+logxas aparte; sed mia logxejo estas apud la lia.--Antaux tiu
+malgranda ligna dometo staris bela granda arbo.--Mi volas aux
+cxion, aux nenion.--Mi bezonas du frankojn; cxu vi ne povas ilin
+doni al mi prunte?--La popoldiroj (proverboj) esprimas la sagxon
+de l' popolo, kaj la popolrakontoj (legendoj) esprimas gxian
+kredon.--La vorton "met" ni uzas tian, kian ni volas esprimi ian
+faradon, sed la formo de l' farado estas por ni aux ne klara, aux
+sen signifo.  "Meti ion ien" signifas: fari, ke io ie estu.
+"Meti" povus alie esti tradukata "estigi".  "Meti" inter la
+verboj (farvortoj) estas tio sama, kio "je" inter la prepozicioj,
+aux "um" inter la sufiksoj.--Metu la manon sur la koron.--La
+sxteliston oni metis en malliberejon (se ni dirus "oni lin
+sidigis", tio cxi estus ne vere, cxar neniu lin tie
+_sidigis_).--Metu la cxapelon sur la kapon.--La leteron mi
+adresis: al lia mosxto sinjoro N. en N. N.--Via barona mosxto,
+helpu min en mia mizero!--Por esti felicxa, oni devas esti antaux
+cxio kontenta je sia sorto.--Mi iris en la teatron, por auxdi la
+gloran kantiston.
+
+                               17.
+                            LA OMBRO.
+                    (mirrakonto de Andersen'.)
+
+En la varmegaj landoj la suno radias alian varmegon, ol cxe ni.
+La homoj ricevas koloron malluman, kaj en la plej varmegaj landoj
+la brula suno faras el ili negrojn.  Sed gxi estis nur la simple
+varmaj landoj, kien transveturis unu instruita homo el niaj
+malvarmaj.  Li pensis, ke li tie povos ankaux promenadi en la
+stratoj, kiel en lia patrujo, sed tion cxi li devis baldaux
+malkutimi.  Li kaj cxiuj prudentaj homoj devis trankvile resti en
+la domo.  La kovriloj de l' fenestroj kaj la pordoj restis
+fermitaj la tutan tagon.  Oni povus pensi, ke la tuta domo
+dormas, aux ke neniu estas en la domo.  La mallargxa strato, kie
+li logxis, estis ankoraux tiel konstruita, ke de l' mateno gxis
+la vespero oni havis tie la tutan varmegon de l' suno.  La
+instruita homo el la malvarmaj landoj estis homo juna kaj sagxa
+homo; al li sxajnis, ke li sidas en brula forno.  Tio cxi lin tre
+suferigis.  Li tute maldikigxis, kaj ecx lia ombro farigxis multe
+pli malgranda, ol en la patrujo,--gxi ankaux suferis de la suno.
+
+Nur je l' vespero, kian la suno estis subirinta, ili revivigxis.
+Estis efektiva plezuro gxin vidi.  Apenaux lumo estis enportita
+en la cxambron, la ombro sin eltiris sur la tuta muro, gxis la
+plafono kaj ecx iom sur la plafono mem.  Gxi intence faris sin
+tiel longa, gxi devis sin eltiri, por ree ricevi fortojn.  La
+instruitulo eliris sur la balkonon, por tie sin eltiri, kaj
+apenaux la steloj ekellumis el la klara etero, li eksentis novan
+vivon.  Sur cxiuj balkonoj en la strato--kaj en la varmaj landoj
+cxiu fenestro havas balkonon--sin montris homoj, cxar aeron oni
+bezonas, se oni ecx kutimis esti bruligata de l' suno.  Vivo sin
+komencis supre kaj malsupre.  Tajloroj kaj botistoj,--cxiuj homoj
+eliris sur la straton, tabloj kaj segxoj estis elportataj, lumo
+brulis cxie, brulis pli ol mil lumoj; unu babilis, alia kantis,
+kaj la homoj promenis, la veturiloj veturis, la azenoj iris . . .
+tin-tin-tin--cxar ili portis sonorilojn. Tie mortintoj kun
+kantado estis enterigataj, la knaboj de l' strato bruis, la
+sonoriloj de l' pregxejoj sonoris, per unu vorto--vivo kaj movado
+regxis malsupre sur la strato.  Nur en la unu domo, kiu staris
+rekte kontraux la logxejo de l' alilanda instruitulo, estis tute
+silente, kaj tamen tie kredeble iu logxis, cxar sur la balkono
+staris floroj, kiuj belege kreskis,--tiel iu kredeble ilin
+superversxadis, kaj homoj necese devis tie esti.  La pordo
+kontrauxe estis ankaux malfermata je l' vespero, sed tie interne
+estis mallume, almenaux en la antauxa cxambro,--el interne estis
+auxdata muziko, kiu al la alilanda instruitulo sxajnis
+neesprimeble bela.  Sed eble gxi estis tia nur en lia sxajnevido,
+cxar li trovis tie en la varmaj landoj cxion neesprimeble bela,
+se nur la malbona suno ne estus. La mastro de l' alilandulo
+diris, ke li ne scias, kiu logxas en la kontrauxa domo, ke oni
+tie ne vidas ja ecx unu personon, kaj pri la muziko--li trovas
+gxin malbele enuiga.  "Gxi estas tiel, kiel se unu ripetas pecon,
+kiu estas por li tro malfacila, kaj kiun li ne povas ellerni,
+cxian tiu sama peco.  `Mi malgraux cxio gxin venkos' li diras,
+sed li tamen gxin ne venkas, kiel ajn longe li ludas".
+
+Unu fojon en nokto la alilandulo vekigxis; li dormis cxe
+malfermita pordo de balkono, la kurtenoj antaux la pordo sin
+dismovis de bloveto de l' vento, kaj al li sxajnis, ke de l'
+kontrauxa balkono venas mirinda brilo.  Cxiuj floroj brilis en
+plej belegaj koloroj, kaj en la mezo inter la floroj staris
+gracia aminda frauxlino, kiu sxajne ankaux brile radiis.  La
+okuloj de l' instruitulo tute senvidigxis de tio cxi, kaj ne
+estas miro, cxar li ilin efektive tro forte malfermis, kaj al tio
+cxi li ankoraux estis dorminta.  Per unu salto li estis sur la
+planko, tre mallauxte li starigxis post la kurteno, sed la
+frauxlino jam ne estis, la brilo estingigxis.  La floroj pli jam
+ne brilis, sed ili staris ankoraux en ilia antauxa beleco.  La
+pordo estis ne tute fermita, kaj profunde el interne sonis
+mallauxta kaj agrabla muziko, kiu povis naskigi la plej dolcxajn
+songxojn. Tio cxi estis efektive io mireginda. Kiu povis tie
+logxi? Kie estis la eniro?  En la partero estis nur magazeno, kaj
+estis ja neeble, ke la homoj cxian trakurus tra tie.
+
+Je unu vespero la alilandulo sidis sur sia balkono, post li en la
+cxambro brulis lumo, tial estis tute nature, ke la ombro estis
+videbla sur la muro de la kontrauxa logxejo.  Tiel gxi sidis tie
+inter la floroj sur la balkono, kaj cxiun fojon, kian la
+alilandulo sin movis, la ombro sin ankaux movis, cxar tion cxi
+gxi ordinare faras.
+
+"Mi pensas, ke mia ombro estas la sola viva estajxo, kiun oni
+povas trovi tie kontrauxe!"  diris la instruitulo.  "Rigardu,
+kiel bele gxi sidas tie inter la floroj, la pordo estas ne tute
+fermita, kaj nun la ombro devus esti tiel sagxa kaj eniri, kaj
+cxion bone rigardi, kio estas interne, kaj poste, reveninte,
+rakonti al mi, kion gxi tie vidis.  Jes, jes, mia ombro, vi devus
+peni esti utila al mi!" diris li sxerce. "Estu tiel bona kaj
+eniru! Nu, vi ne volas iri?"  Kaj li balancis la kapon al la
+ombro, kaj la ombro rebalancis gxian kapon. "Jes, jes, iru, sed
+baldaux revenu!"  La alilandulo sin levis, kaj lia ombro sur la
+kontrauxa balkono sin ankaux levis; la alilandulo sin turnis, kaj
+la ombro sin ankaux turnis; se iu bone rigardus, li povus klare
+vidi, ke la ombro eniris en la ne tute fermitan pordon de la
+balkono de l' kontrauxa domo rekte en tiu momento, en kiu la
+alilandulo eniris en sian cxambron kaj mallevis post si la longan
+kurtenon.
+
+Je l' postiranta mateno la instruitulo eliris, por trinki kafon
+kaj legi gazetojn.  "Kio tio cxi estas?", diris li, kian li
+eliris en la lumon de l' suno, "mi ja ne havas ombron!  Tiel gxi
+hieraux je l' vespero efektive foriris kaj jam ne revenis; tio
+cxi estas efektive cxagrene!"
+
+Ne tiel la perdo de l' ombro mem lin cxagrenis, kiel tio, ke en
+la malvarmaj landoj estas rakontata unu cxiukonata historio pri
+homo sen ombro.  Se nun la instruitulo revenos en la patrujon kaj
+rakontos, kio okazis kun li, oni diros, ke tio cxi estas nur
+ripetajxo, kaj tio cxi malplacxis al li.  Tial li decidis tute ne
+paroli pri tio, kaj tio cxi estis tute prudente.
+
+Je l' vespero li ree eliris sur sian balkonon, la lumon li tute
+bone metis post si, cxar li sciis, ke la ombro cxian volas, ke
+gxia sinjoro estu por gxi barilo,--sed li tamen ne povis gxin
+elricevi.  Li faris sin granda, li faris sin malgranda, sed nenia
+ombro venis, nenia ombro sin montris.  Li diris: "Hm, hm!" sed
+nenio helpis.
+
+Gxi estis kompreneble cxagrene, sed en la varmaj landoj dank' al
+Dio cxio kreskas rapide, kaj post unu semajno li ekvidis kun
+granda plezuro, ke el la piedoj kreskas cxe li nova ombro, kian
+li iras en la lumon; la radiko certe restis.  Post tri semajnoj
+li jam havis ne tro malgrandan ombron, kaj kian li ekreveturis en
+la patrujon en la malvarmaj landoj, gxi en la vojo cxian pli kaj
+pli kreskis, tiel ke gxi fine farigxis tiel longa kaj granda, ke
+jam la duono estus suficxa.
+
+Tiel la instruitulo revenis en sian landon, skribis librojn pri
+la verajxo en la mondo, pri la bonajxo kaj belajxo, kaj tiel li
+pasigis tagojn kaj jarojn; pasis multaj jaroj.
+
+Je unu vespero li sidas en sia cxambro, kaj jen subite oni frapas
+tre mallauxte sur la pordo.
+
+"Eniru!" diris li, sed neniu venas; tial li malfermis mem, kaj
+jen antaux li staras neordinare maldika homo, kun tre mira
+eksterajxo. Cetere la homo estis tre ricxe vestita, li estis
+videble grava persono.
+
+"Kun kiu mi havas la honoron paroli?" demandis la instruitulo.
+
+"Jes, mi tiel ankaux pensis", diris la eleganta homo, "ke vi min
+ne rekonos!  Mi farigxis tro korpa, mi litere ricevis viandon kaj
+oston. Vi kredeble nenian pensis, ke vi vidos min ian en tia bona
+farto!  Cxu vi ne rekonas vian malnovan ombron?  Jes, vi certe ne
+kredis, ke mi ian ankoraux revenos.  Mi havis felicxon de l'
+tago, kian mi estis cxe vi la lastan fojon; mi cxiuflanke
+farigxis tre bonhava.  Se mi volas min elacxeti el mia servado,
+mi estas suficxe ricxa por tio cxi!"  Kaj li eksonigis tutan
+ligajxon da multekostaj sigeliloj, kiuj pendis apud lia horlogxo,
+kaj metis sian manon en la dikan oran cxenon, kiun li portis
+cxirkaux la kolo.  Sur cxiuj fingroj brilis ringoj kun diamantoj,
+kiuj cxiuj estis veraj.
+
+"Ne, mi ne povas ankoraux retrovi miajn sentojn!" diris la
+instruitulo.  "Kiel tio cxi estas ebla!"
+
+"Io ordinara tio cxi efektive ne estas!"  diris la ombro, sed vi
+ja mem ankaux ne apartenas al la homoj ordinaraj, kaj mi, kiel vi
+scias, de mia infaneco cxian iris laux viaj piedosignoj.  Tuj,
+kian vi trovis, ke mi estas suficxe matura, por min mem trabati
+tra l' mondo, mi komencis propran vojon.  Mi min trovas en la
+plej brila situacio, sed nun venis al mi ia dezirego vidi vin
+ankoraux unu fojon antaux via morto, cxar morti ian vi ja devas.
+Ankaux tiujn cxi landojn mi volis vidi ankoraux unu fojon, cxar
+oni ja cxian amas sian patrujon.  Mi scias, ke vi ricevis alian
+ombron; cxu mi devas al gxi aux al vi ion pagi?  Estu tiel bona
+kaj diru al mi!"
+
+"Ha, gxi estas efektive vi!" diris la instruitulo.  "Gxi ja estas
+multege mirinda!  Nenian mi kredus, ke al iu lia malnova ombro
+povus reveni estante homo!"
+
+"Diru al mi, kiom mi devas pagi!" diris la ombro, "cxar mi ne
+volus resti sxuldanto de iu!"
+
+"Kiel vi povas tiel paroli!" diris la instruitulo, "de ia sxuldo
+tie cxi ne povas ja tute esti parolo.  Uzu vian liberon kiel cxiu
+alia!  Mi tre gxojas pro via felicxo!  Sidigu vin, malnova amiko,
+kaj rakontu al mi per malmultaj vortoj, kiel tio cxi okazis kaj
+kion vi tie vidis en la varmaj landoj cxe la najbaro de
+kontrauxe!"
+
+"Jes, tion cxi mi al vi rakontos", diris la ombro, sin sidigante,
+"sed vi devas al mi promesi, ke vi al neniu en tiu cxi urbo
+rakontos, ke mi estis via ombro!  Mi intencas fiancxigxi, mi
+povas nutri pli ol unu familion!"
+
+"Ne zorgu!" diris la instruitulo, "mi al neniu diros, kiu vi
+propre estas; prenu mian manon!  Mi promesas, kaj unu homo--unu
+vorto!"
+
+"Unu vorto--unu ombro!" diris la ombro, cxar tiel li ja devis
+paroli.
+
+Cetere estis efektive mirinde, kiel tute li estis homo.  Lia
+nigra vesto estis el la plej kara sxtofo, al tio cxi li portis
+elegantajn botojn kaj cxapelon, kiu povis esti kunpremata, tiel
+ke oni povis vidi nur la tegmenteton kaj la randojn, ne parolante
+jam pri la jam konataj sigeliloj, ora cxeno kaj ringoj kun
+diamantoj.  Jes, la ombro estis tre bone vestita, kaj tio cxi
+plej certe faris lin homo.
+
+"Nun mi rakontos!" diris la ombro, kaj cxe tio cxi li metis siajn
+piedojn kun la elegantaj botoj forte premante sur la novan
+ombron, kiu kusxis kiel hundo antaux la piedoj de l' instruitulo;
+li faris tion cxi pro fiereco, aux eble li volis ligi gxin al si.
+La kusxanta ombro tamen sin tenis silente kaj trankvile por povi
+bone auxskulti; gxi kredeble ankaux volis scii, kiel gxi povus
+sin liberigi kaj farigxi propra sinjoro.
+
+"Cxu vi scias, kiu logxis en la domo kontraux ni?" demandis la
+ombro. "Gxi estis la plej bela el cxio, gxi estis la poezio!  Mi
+restis tie tri semajnojn, kaj tio cxi estas tie same, kiel se oni
+vivus trimil jarojn kaj legus cxiujn verkojn poeziajn kaj
+instruitajn,--tion cxi mi diras, kaj gxi estas vera.  Mi cxion
+vidis kaj mi cxion scias!"
+
+"La poezio!" ekkriis la instruitulo, "jes, jes, gxi vivas
+sensociete en la grandaj urboj!  La poezio!  Jes, mi gxin vidis
+unu minuton, sed mi tian estis ankoraux dormanta!  Gxi staris sur
+la balkono kaj lumis, kiel la lumo de l' nordo.  Rakontu,
+rakontu!  Vi estis sur la balkono, vi eniris tra la pordo, kaj
+poste . . . "
+
+"Poste mi estis en la antauxcxambro!" dauxrigante rakontis la
+ombro. "Vi ofte sidis kaj penis rigardi en la antauxcxambron. Tie
+cxi ne estis lumo, tie cxi estis io kiel duonlumo; sed granda
+nombro da cxambroj tio estis unu post la alia, kaj tra iliaj
+malfermitaj pordoj oni povis ilin vidi cxiujn.  Tie jam estis tre
+lume, la grandega forto de l' maro de lumo min certe mortigus, se
+mi alirus proksime al la frauxlino; sed mi estis prudenta, mi ne
+rapidis, kaj tio cxi estis bona!"
+
+"Kaj kion vi tie vidis, mia kara?" demandis la instruitulo.
+
+"Mi vidis cxion, kaj mi gxin rakontos al vi; sed . . . gxi ne
+estas fiereco de mia flanko, tamen . . . kiel homo libera, kaj
+cxe mia instruiteco, ne parolante jam pri mia bona situacio kaj
+ricxeco . . . mi kore dezirus, ke vi parolu al mi ne "mia kara",
+sed "sinjoro"!
+
+"Pardonu, sinjoro!" diris la instruitulo, "gxi estas ne detruebla
+malnova kutimo!  Vi estas tute prava, kaj de nun mi jam memoros.
+Sed rakontu al mi, sinjoro, cxion, kion vi vidis!"
+
+"Cxion!" diris la ombro, "cxar mi cxion vidis kaj cxion scias!"
+
+"Kian vidajxon havis la cxambroj internaj?" demandis la
+instruitulo. "Cxu tie estis kiel en la fresxa arbaro?  cxu tie
+estis kiel en sankta pregxejo?  cxu la cxambroj estis kiel stela
+cxielo, kian oni staras sur altaj montoj?"
+
+"Cxio tie estis!" diris la ombro.  "Mi ja ne tute eniris, mi
+restis en la antauxa cxambro, en la duonlumo, sed tiu loko estis
+tre bona, mi cxion vidis, mi cxion scias.  Mi estis en la palaco
+de l' poezio, en la antauxcxambro".
+
+"Sed kion vi vidis?  Cxu tra la grandaj cxambroj iris cxiuj la
+dioj de l' malnova tempo?  cxu tie batalis la malnovaj faristoj?
+cxu tie ludis gxojaj infanoj kaj rakontis iliajn songxojn?"
+
+"Mi diras al vi, mi tie estis, kaj vi komprenos, ke mi cxion
+vidis, kion oni tie povis vidi!  Se vi tien eniris, vi cxesus
+esti homo, sed mi farigxis homo, kaj unutempe mi ekkonis mian
+internan naturon, la parencecon, kiun mi havas kun la poezio.
+Kian mi estis ankoraux cxe vi, mi pri tio cxi ne pensis, sed
+apenaux la suno sin levis aux mallevis, mi cxian, vi ankoraux
+certe memoras, farigxis tiel mire granda; en la lumo de l' luno
+mi estis preskaux ankoraux pli klara, ol vi mem.  Tian mi ne
+komprenis mian naturon, nur en la antauxcxambro de l' poezio mi
+gxin ekkonis--mi farigxis homo!  Mi eliris el tie, farigxinte
+matura viro, sed vi jam pli ne estis en la varmaj landoj. Estante
+jam homo, mi nun hontis tiel iri, kiel mi iris; mi ne havis
+botojn, vestojn, la tutan homan eksterajxon, kiu donas al la homo
+lian signifon.  Mi sercxis lokon por min kasxi, jes, al vi mi
+povas gxin konfesi, cxar vi mian sekreton en nenia libro
+malkovros,--mi min kasxis sub la vesto de unu vendistino de
+sukerpanoj.  La virino ecx ne scietis, al kia grava persono sxi
+donis kasxejon.  Ne pli frue ol je l' vespero mi eliris; mi
+kuradis sur la strato en la lumo de l' luno, mi min eltiradis
+laux la muroj, tio cxi estis tiel agrabla por mia dorso!  Mi
+kuris supren kaj malsupren, rigardis tra la plej altaj fenestroj
+en la cxambrojn kaj sur la tegmentojn, mi rigardis, kien neniu
+povis rigardi, kaj mi vidis, kion neniu alia vidis, kion neniu
+alia devis vidi.  La mondo, por diri veron, estas suficxe
+malbona!  Mi ne volus esti homo, se nur ne regxus la malsagxa
+kredo, ke esti homo havas ian gravan signifon!  Mi vidis la plej
+nekredeblajn aferojn cxe virinoj, kiel ankaux cxe viroj, cxe
+gepatroj kaj cxe la dolcxaj angxelaj infanoj; mi vidis, kion
+nenia homo devus scii, kion tamen cxiuj tiel volus scii--la
+malbonajxon cxe la najbaroj.  Se mi skribus gazeton, kiom
+legantojn gxi ricevus!  Sed mi skribis tuj al la interesataj
+personoj mem, kaj teruro ekregxis en cxiuj urboj, en kiujn mi
+venis.  Oni min timis, kaj oni penis placxi al mi. La profesoroj
+faris min profesoro, la tajloroj donis al mi novajn vestojn, tiel
+ke mi ilin havas en suficxa nombro; la monfaristoj faris monon
+por mi, kaj la virinoj diris al mi, ke mi estas bela.--Per tio
+cxi mi farigxis la homo, kiu mi estas, kaj nun mi diras al vi
+adiaux!  Jen estas mia karto, mi logxas sur la Suna Flanko kaj en
+pluva vetero mi cxian estas en la domo!"  Tion cxi dirinte, la
+ombro foriris.
+
+"Mirinde!" diris la instruitulo.
+
+Pasis kelkaj jaroj, kaj unu tagon la ombro subite ree venis.
+
+"Kiel vi fartas?" demandis li.
+
+"Ahx!" diris la instruitulo, "mi skribas pri la verajxo, la
+belajxo kaj la bonajxo, sed por tiaj aferoj cxiu orelo estas
+surda; mi tute malesperas, cxar tio cxi min tre doloras".
+
+"Mi el nenio faras al mi cxagrenon!" diris la ombro, "kaj tial mi
+grasigxas, kaj tio cxi devas esti la celo de cxiu prudenta homo.
+Vi gxis nun ankoraux ne scias vivi en la mondo.  Vi ankoraux tute
+perdos la sanon.  Vi devas veturi!  Mi en la somero faros
+veturon, cxu vi volas min akompani?  Mi deziras havi kolegon de
+l' vojo,--cxu vi volas kunveturi estante mia ombro?  Gxi estus
+por mi granda plezuro havi vin apud mi; mi pagos la koston de l'
+vojo."
+
+"Tio cxi estas jam ne auxdita malmodesto!" diris la instruitulo.
+
+"Laux tio, kiel oni gxin prenas!" diris la ombro.  "Vojiro
+redonos al vi la fortojn.  Se vi volas esti mia ombro, mi prenas
+sur min unu la tutan koston de l' vojo!"
+
+"Jam tro senhonte!" diris la instruitulo.
+
+"Sed la mondo jam estas tia!" diris la ombro, "kaj tia gxi
+restos!" kaj kun tiuj cxi vortoj la ombro foriris.
+
+La instruitulo fartis tute ne bone; zorgoj kaj suferoj lin
+tormentis, kaj tio, kion li parolis pri la verajxo kaj bonajxo
+kaj belajxo, estis preskaux por cxiuj, kiel rozoj por bovo!--Fine
+li efektive malsanigxis.
+
+"Vi elrigardas kiel ombro!" diris al li la homoj, kaj teruro
+prenis la instruitulon cxe tiu cxi penso.
+
+"Vi devas necese veturi en banejon!" diris la ombro, kiu venis al
+li. "Nenio alia restas!  Mi vin kunprenos pro malnova konateco.
+Mi pagos la vojon, kaj vi poste verkos priskribon de l' vojo, kaj
+en la vojo vi penos min malenuigi.  Mi veturas en banejon, cxar
+mia barbo ne volas kreski kiel gxi devus, tio cxi ankaux estas
+malsano, kaj barbon oni devas havi!  Estu prudenta kaj prenu mian
+proponon, ni ja veturos kiel kolegoj".
+
+Kaj ili veturis; la ombro nun estis sinjoro kaj la sinjoro estis
+ombro. Ili veturis kune.  Sur cxevalo aux sur piedoj ili cxian
+estis kune, flanko cxe flanko, unu antaux aux post la dua, laux
+la staro de l' suno. La ombro sin tenis cxian sur la flanko
+sinjora, kaj la instruitulon tio cxi malmulte cxagrenis; li havis
+tre bonan koron kaj estis tre pacema kaj amikema, kaj tial li unu
+tagon diris al la ombro: "Cxar ni jam farigxis kolegoj de vojo
+kaj al tio cxi ni de l' infaneco estis cxian kune, ni trinku nun
+fratecon, kaj ni estu pli familiara unu kun la dua."
+
+Vi esprimis vian penson", diris la ombro, kiu nun ja estis
+efektive la sinjoro; "vi parolis rekte el la koro kaj bonintence,
+tial mi ankaux parolos el la koro kaj egale bonintence.  Vi,
+estante homo instruita, scias tre bone, kiel kaprisa estas la
+naturo.  Multaj homoj ne povas tusxeti malglatan paperon; aliaj
+per la tuta korpo ektremas, se oni gratas per karbo sur vitro; mi
+ricevas tian saman senton, se vi parolas al mi familiare; mi
+sentas min kiel alpremita al la tero, kiel mi estus ree en mia
+antauxa dependeco de vi.  Vi vidas, ke tio cxi ne estas fiereco,
+sed sento.  Mi ne povas permesi, ke vi parolu al mi familiare, mi
+mem tamen kun plezuro parolos kun vi senceremonie, kaj tiel mi
+almenaux duone plenumos vian deziron".
+
+Kaj de tiu tempo la ombro sinjore paroladis kun sia estinta
+sinjoro.
+
+Kia malaltigxo!" pensis la instruitulo, "ke mi devas lin estimi
+kiel sinjoron kaj li kun mi parolas tute senceremonie!"  Sed vole
+ne vole li devis konsenti.
+
+Ili venis en banejon, kie sin trovis multaj alilanduloj kaj inter
+tiuj cxi unu tre bela regxidino, de kiu la malsano estis tio, ke
+sxi tro bone vidis, kaj tio cxi estas tre dangxere.
+
+Sxi tuj ekvidis, ke la nova veninto estas tute alia persono, ol
+cxiuj ceteraj.  "Li tien cxi venis, por rapidigi la kreskon de
+sia barbo, tiel oni diras, sed mi bone vidas la efektivan kauxzon
+de lia veno,--li ne havas ombron".
+
+Sxi ricevis grandan sciemon, kaj tial sxi sur la promenejo tuj
+komencis paroladon kun la alilanda sinjoro.  Estante regxidino,
+sxi ne bezonis fari grandan ceremonion kaj tial sxi diris:  "Via
+malsano estas tio, ke vi ne havas ombron!"
+
+"Via regxida mosxto jam komencis tute sanigxi!" respondis la
+ombro. "Via konata malsano de tro bona vidado estas perdita; vi
+sanigxis:  mi havas ombron tute neordinaran.  Cxu vi ne vidas la
+personon, kiu min cxian akompanas?  Aliaj homoj havas ombron
+ordinaran, sed mi ne amas aferojn ordinarajn.  Kiel oni la
+vestojn de siaj servantoj faras el pli bona sxtofo, ol oni portas
+mem, tiel mi donis al mia ombro la formon de homo, kaj, kiel vi
+vidas, mi ecx donis al gxi apartan ombron.  Tio cxi estas vere io
+tre multekosta, sed mi amas vivi alie ol cxiuj!"
+
+"Kiel!" pensis la regxidino, "cxu mi efektive sanigxis?  Tiu cxi
+banejo estas vere por mia malsano la plej helpa!  La akvo en nia
+tempo havas tre mirajn fortojn.  Sed tamen mi ne forveturos el la
+banejo, cxar nun tie cxi nur farigxas interese.  La alilandulo
+tre placxas al mi.  Ke nur lia barbo ne kresku, cxar tian li
+forveturos."
+
+Je l' vespero en la granda salono de baloj dancis la regxidino
+kun la ombro.  Sxi estis facila, sed li estis ankoraux pli
+facila; tian dancanton sxi ankoraux nenian havis.  Sxi rakontis
+al li, el kia lando sxi estas, kaj li konis la landon, li tie
+estis, sed sxi tian ne estis en la patrujo.  Li rigardis supre
+kaj malsupre tra l' fenestroj kaj vidis multajn aferojn, kaj tial
+li povis respondi al la regxidino kaj rakonti al sxi tiajn
+aferojn, ke sxi forte miregis.  Li devis esti la plej sagxega
+homo sur la tuta tero.  Sxi ricevis grandan respekton por lia
+vasta sciado.  Kian ili post tio cxi ree dancis kune, sxi lin
+ekamegis, kion la ombro bone vidis.  Cxe la postiranta danco la
+konfeso de sxia amo sin trovis jam sur sxia lango, sed sxi estis
+ankoraux tiel prudenta, ke sxi ekpensis pri sxia lando kaj regno
+kaj pri la multo da homoj, kiujn sxi estis ian regonta.  "Sagxa
+homo li estas!" diris sxi al si mem.  "tio cxi estas bona; kaj li
+dancas belege, gxi ankaux estas bona; sed egale grava demando
+estas, cxu li estas suficxe instruita.  Mi provos lin ekzameni."
+Kaj sxi komencis proponi al li demandojn pri la plej malfacilaj
+aferoj, je kiuj sxi mem ne povus respondi; kaj la ombro faris
+miran vizagxon.
+
+"Tion cxi vi ne povas respondi!" diris la regxidino.
+
+"Tion cxi mi sciis ankoraux estante en la lernejo!" diris la
+ombro; mi pensas, ke tion cxi ecx mia ombro tie cxe l' pordo
+povus respondi".
+
+"Via ombro!" ekkriis la regxidino, "tio estus multege mirinda!"
+
+"Mi ne diras certe, ke gxi povos," diris la ombro, "sed tiel mi
+pensas, cxar gxi ja tiel longe min akompanis kaj auxdis,--mi tiel
+pensas!  Sed permesu, Via regxida mosxto, sciigi vin, ke gxi
+estas tiel fiera kaj volas, ke oni gxin prenu por homo; ke por
+teni gxin en bona humoro--kaj tiel gxi devas esti, por doni
+bonajn respondojn--oni devas paroli kun gxi tute kiel kun homo."
+
+"Tia fiereco placxas al mi!" diris la regxidino.
+
+Kaj sxi iris al la instruita homo apud la pordo kaj parolis kun
+li pri suno kaj luno, pri l' internajxo kaj eksterajxo de l'
+homo, kaj li respondis sagxe kaj bone.
+
+"Kia homo li devas esti, se li havas tian sagxegan ombron!"
+pensis la regxidino, "gxi estus efektiva beno por mia popolo kaj
+regno, se mi lin elektus por esti mia edzo!--Mi gxin faras!"
+
+La regxidino kaj la ombro baldaux estis pretaj inter si, sed
+tamen tion cxi neniu devis sciigxi, gxis ili venos en la landon
+de l' regxidino.
+
+"Neniu, ecx ne mia ombro!" diris la ombro, kaj ne sen kauxzo li
+tiel diris.
+
+Baldaux ili venis en la landon, en kiu la regxidino regis, kian
+sxi estis en la domo.
+
+"Auxskultu, amiko!" diris la ombro al la instruitulo, "nun mi
+farigxis tiel felicxa kaj multepova, kiel nur estas eble, tial mi
+volas ankaux por vi fari ion neordinaran!  Vi cxian logxos cxe mi
+en la palaco, vi veturos kun mi en mia propra regxa kalesxo kaj
+ricevos jaran pagon de centmil oraj moneroj.  Por tio cxi vi
+devas permesi, ke cxiu kaj cxio nomu vin ombro.  Ne diru, ke vi
+ian estis homo, kaj unu fojon en la jaro, kian mi sidos sur la
+balkono en la lumo de l' suno kaj montros min al la popolo, vi
+devos kusxi cxe miaj piedoj kiel efektiva ombro!  Cxar mi
+konfesas al vi, mi edzigxos je la regxidino; ankoraux hodiaux je
+l' vespero ni festos la edzigxon".
+
+"Ne, gxi estas jam tro multe!" diris la instruitulo, "tion cxi mi
+ne volas, tion cxi mi ne faros!  Gxi estus trompi la tutan landon
+kune kun la regxidino!  Mi diros cxion, ke mi estas la homo kaj
+vi estas nur ombro, kiu portas vestojn de homo!"
+
+"Neniu vin kredos!" diris la ombro.  "Estu prudenta, aux mi vokos
+la gardistojn!"
+
+"Mi iros rekte al la regxidino!"  rediris la instruitulo.  "Sed
+mi iros antauxe!" ekkriis la ombro, "kaj vi iros en
+malliberejon!"  Kaj tien la instruitulo efektive devis iri, cxar
+la soldatoj obeis la ombron, sciante, ke la regxidino volas lin
+fari sxia edzo.
+
+"Vi tremas?" demandis la regxidino, kian la ombro eniris; cxu io
+okazis al vi?  ne malsanigxu hodiaux, kian ni volas je l' vespero
+festi nian edzigxon."
+
+"Al mi okazis la plej terura afero, kiu povas okazi!" diris la
+ombro, "prezentu al vi--jes, tia malforta kapo de ombro ne povas
+longe sin teni--prezentu al vi, mia ombro perdis la prudenton,
+gxi diras kaj ripetas, ke gxi estas la homo, kaj mi--prezentu al
+vi--mi estas gxia ombro!"
+
+"Terure!" ekkriis la regxidino, "oni gxin ja ensxlosis?"
+
+"Kompreneble!  Mi timas, ke gxi jam nenian ricevos ree la
+prudenton!"
+
+"La malfelicxa ombro!" rediris la regxidino, "mi gxin tre
+bedauxras; estus tre bone por gxi, se oni gxin liberigus de gxia
+malfelicxa vivo. Se mi bone pensas, mi trovas, ke estas necese
+gxin mallauxte tute forigi."
+
+"Kvankam tio cxi estus por mi tre dolora!" diris la ombro, "cxar
+gxi estis fidela servanto!" kaj li faris, kiel li gxemus.
+
+"Vi havas noblan hxarakteron!" diris la regxidino.
+
+Je l' vespero la tuta urbo estis feste iluminita, kaj la
+pafilegoj tondris "bum!"--kaj la soldatoj faris paradon.  La
+regxidino kaj la ombro eliris sur la balkonon, por sin montri kaj
+ankoraux unu fojon ricevi la gxojan kaj tondran "vivu!" de l'
+popolaj amasoj.
+
+La instruita homo nenion auxdis de l' tuta gxoja kriado, cxar al
+lia vivo estis farita fino.
+
+                               18.
+                           POPOLDIROJ.
+
+
+   Cxiu "tial" havas sian "kial."
+   Popolo diras--Dio diras.
+   Kia patrino, tia filino.
+   Kiu vivos, tiu vidos.
+   Se infano ne krias, patrino ne scias.
+   Pelu musxon tra l' fenestro, gxi venos tra l' pordo.
+   En sia urbeto neniu estas profeto.
+   Kiu iras trankvile, iras facile.
+   Post la faro venas sagxo.
+   Kiu ne salutas per cxapo, salutos per kapo.
+   Ne diru "hop" antaux salto.
+   Antauxe intencu kaj poste komencu.
+   Ne tiel terura estas la diablo, kiel oni lin pentras.
+   Kia la festo, tia la vesto.
+   Restu tajloro cxe via laboro.
+
+                             --------
+
+                               19.
+                       Kanto de studentoj.
+
+
+          Gxoju, gxoju ni, kolegoj,
+        Dum ni junaj estas!
+   Post plezura estanteco,
+   Post malgaja maljuneco --
+        Sole tero restas.
+
+             * * *
+
+          Vivo estas tre mallonga,
+        Kuras ne tenate,
+   Kaj subite morto venos,
+   Kaj rapide cxiun prenos,
+        Cxiun senkompate.
+
+             * * *
+
+          Kie niaj antauxuloj
+        En la mondo sidas?
+   Iru al la superuloj,
+   Sercxu ilin cxe l' subuloj --
+        Kiu ilin vidas?
+
+             * * *
+
+          Vivu la akademio
+        Kaj la profesoroj!
+   Vivu longe kaj en sano
+   Cxiu akademiano,
+        Vivu sen doloroj!
+
+             * * *
+
+          Vivu, floru nia regno
+        Kaj regnestro nia!
+   Kaj amikoj mecenataj,
+   Protegantoj estimataj
+        De l' akademio.
+
+             * * *
+
+          Vivu cxiuj la knabinoj
+        Belaj kaj hontemaj!
+   Vivu ankaux la virinoj,
+   Amikinoj kaj mastrinoj,
+        Bonaj, laboremaj.
+
+             * * *
+
+          Mortu, mortu, malgajeco!
+        Mortu la doloro!
+   Mortu cxiu intriganto
+   Kaj malamon konservanto
+        Longe en la koro!
+
+   _Hemza._
+
+                               20.
+                            El Heine'.
+
+
+   Al brusto, al mia -- ha, gxi min doloras --
+        Almetu maneton, amata knabino!
+   Vi auxdas, ke tie meblisto laboras?
+        Li por mi la cxerkon konstruas sen fino!
+
+                      * * *
+
+   Ha, kiel li frapas en mi en la koro!
+        La vivo forkuras, ne estas jam por mi . . .
+   Rapidu, rapidu kun via laboro,
+        Ke povu mi foj' je eterne ekdormi.
+
+   _K. D._
+
+
+
+
+                           ALDONO AL LA
+                DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA.
+
+
+En mia unua libro mi petis cxiujn amikojn de l' lingvo internacia
+esprimi ilian jugxon pri la lingvo, kiun mi proponis, montri al
+mi cxiujn erarojn, kiujn ili trovis en gxi, kaj cxiujn
+plibonigojn, kiujn ili povas proponi, kaj helpi min tiel doni al
+la lingvo la plej bonan formon, cxar la finan formon mi intencis
+doni al la "Lingvo Internacia" ne pli frue ol en la fino de l'
+jaro 1888, pripensinte kaj provinte antauxe cxiujn jugxojn kaj
+proponojn, kiuj estus senditaj al mi gxis tiu tempo.  En la "Dua
+Libro" mi diris, ke por fari la lingvon libera de cxiuj personaj
+eraroj, estus dezirata, ke ia instruita societo prenu en siajn
+manojn la sorton de l' lingvo kaj, auxskultinte la konsilojn de
+kompetentaj personoj, gxi donu al la lingvo la finan formon, kiu
+estus egale ordona por mi, kiel por cxiu alia amiko de l' lingvo
+internacia.
+
+Nun mi kun la plej granda gxojo povas sciigi cxiujn amikojn de l'
+lingvo internacia, ke mia deziro ne restis vana.  Ankoraux en la
+fino de l' jaro 1887, t.e. ankoraux antaux la ricevo de mia
+libreto, la Amerika Filozofia Societo en Filadelfio (The American
+Philosophical Society) elektis komitaton por pripensi kaj decidi
+la demandon, cxu lingvo internacia estas necesa, cxu gxi estas
+kreebla, kaj _kiel_ gxi devas esti.  La frukto de l' laboroj de
+la komitato estis jena decido:
+
+   ke lingvo internacia estas kreebla, ke gxi estas necesa, ke
+   gxi devas havi gramatikon la plej simplan kaj naturan, kun la
+   plej simpla ortografio, kaj fonologio, kaj la vortoj devas
+   esti agrablaj por la orelo; ke la vortaro devas esti kreita el
+   vortoj pli malpli rekoneblaj por la plej gravaj civilizitaj
+   popoloj; ke la fina formo de tia lingvo devas esti la frukto
+   de l' laboroj ne de unu persono, sed de la tuta instruita
+   mondo.
+
+Sur la fondo de cxio supre dirita, la "Amerika Filozofia Societo"
+decidis dissendi al cxiuj instruitaj societoj la proponon fari
+internacian kongreson de instruituloj por decidi la finan formon
+de lingvo tutmonda.
+
+Tiel la leganto vidas, ke ne sciante ankoraux pri mia laboro, la
+"Amerika Filozofia Societo" venis al tiuj samaj decidoj pri
+lingvo tutmonda, al kiuj mi venis, kaj ke la principoj, kiujn la
+"Amer. Fil. Societo" ellaboris por la lingvo teorie, estas pli
+malpli egalaj al tiuj, kiujn mi efektivigis praktike.  Tial gxi
+estas tute natura, ke ricevinte mian libreton jam en la fino de
+siaj laboroj, la komitato trovis, ke mia lingvo estas suficxe
+proksima al la idealo, kiun gxi ellaboris teorie.  Jen kion diras
+pri la "Lingvo internacia" sinjoro Henry Phillips, Jr (unu el la
+tri personoj, el kiuj estis farita la komitato por decidi la
+demandon pri lingvo tutmonda):
+
+   "La plej nova propono al la publiko kaj gxis nun la plej
+   simpla kaj la plej racionala, estas la "Lingvo internacia,"
+   kreita de d-ro S* el Varsovio.  La principoj, sur kiuj gxi
+   estas fondita, estas en la tuto maleraraj; gxia vortaro ne
+   estas kreita laux la persona volo kaj jugxo de l' auxtoro, sed
+   prenita el la lingvoj franca, germana kaj angla kaj en parto
+   el la latina, kaj gxi enhavas la vortojn, kiuj estas similaj
+   en tiuj lingvoj; estas faritaj kelkaj sxangxoj pro la
+   bonsoneco.  Pro tio kaj pro gxia gramatiko la lingvo estas
+   mirinde facila por lerni, prezentante neniajn el la
+   kalejdoskopaj rompajxoj kaj sxirajxoj de la Volapuk'.  La
+   gramatiko de tiu lingvo estas el la plej simplaj, tiel simpla,
+   kiel en nia propra lingvo, kaj la reguloj por la kreado de
+   vortoj estas tiel klaraj kaj tiel facilaj, ke la vortaro el
+   radikvortoj povas esti farita tre malgranda . . . "
+
+Rakontinte mallonge la tutan konstruon de l' "Lingvo internacia"
+kaj gxian gramatikon, kaj montrinte kelkajn punktojn, kiuj laux
+lia jugxo devus esti sxangxitaj, sinjoro H. Ph. finas:
+
+   "D-ro S*, kiu skribas sub la nomo de d-ro Esperanto, estas tre
+   modesta en siaj postuloj kaj proponas sian lingvon al la
+   publika kritiko tra la tempo de unu jaro, antaux ol li donos
+   al gxi la finan formon.  Post tiu fina trarigardo kaj sxangxo
+   li volas prezenti gxin por la publika uzado.  Li petas siajn
+   legantojn promesi lerni la lingvon nur tiam, se 10,000,000
+   personoj estos donintaj tian saman promeson.  Mi esperas, ke
+   la fina trarigardo de l' "Lingvo internacia" kondukos al la
+   bonigo de l' eraroj, kiujn mi montris, _kaj la tuta mondo
+   povas kuragxe doni la petitan promeson_".
+
+La kvar sxangxoj, kiujn proponas sinjoro H. Ph., estas _teorie_
+tre bonaj, sed mi jam mem antaux kelkaj jaroj pensis pri ili kaj
+mi trovis, ke _praktike_ ili estus tre maloportunaj.  Pli vastan
+mian jugxon pri ili kaj pri cxiuj proponitaj sxangxoj mi
+prezentos al la kongreso, se tiu cxi efektivigxos.  Al cxiuj
+sxangxoj, kiujn la internacia kongreso de instruituloj post fonda
+provado trovos necesaj,--mi jam antauxe donas mian plenan
+konsenton.
+
+Sciigante la amikojn de l' lingvo internacia pri la intencita
+internacia kongreso, mi devas sciigi ilin, ke la tuta sorto de l'
+lingvo internacia de nun transiras en la manojn de l' kongreso,
+kaj la fina formo, kiun la kongreso donos al la lingvo, devas
+esti legxdonanta por cxiuj amikoj de l' "Lingvo internacia", _se
+la kongreso ecx trovus necesa sxangxi la lingvon gxis
+nerekonebleco_.  Mia rolo nun estas finita, kaj mia persono tute
+foriras de l' sceno.
+
+Sed kunligi jam antauxe la sorton de l' lingvo internacia kun la
+estonta kongreso--estus tre malprudenta, kaj tiuj amikoj de l'
+lingvo, kiuj malfortigus aux tute cxesigus ilian laboradon,
+"atendante la kongreson,"--povus meti nian sanktan aferon en
+dangxeron esti perdita je eterne; cxar la kongreso povas ankoraux
+ne efektivigxi, kaj se gxi efektivigxos, povas ankoraux okazi, ke
+gxi donos neniajn praktikajn rezultatojn.  Tial ni devas labori
+diligente _laux la vojo, kiun ni jam unu fojon elektis_, tute
+egale cxu la kongreso efektivigxos aux ne, cxar _tiu_ vojo estas
+certa kaj kondukos nin al la celo _en cxiu okazo_.  Esperante la
+kongreson, mi nun faras persone neniajn sxangxojn en la lingvo.
+Cxiujn sxangxojn, kiujn oni proponis al mi, kaj mian personan
+jugxon pri ili--mi prezentos nun jam ne al la publiko, sed al la
+estonta kongreso.  La eldonado de la ceteraj kajeroj de la "Dua
+Libro" nun jam tial ne estas bezona, la nuna kajero estas la
+lasta, kaj la _auxtoro_ nun cxesigas je eterne sian laboradon.
+Cxion, kion mi de nun faros aux skribos, mi gxin cxion faros jam
+kiel simpla privata amiko de la lingvo internacia havante nek pli
+da kompetenteco, nek pli da moralaj aux materialaj privilegioj,
+ol cxiu alia.
+
+Sed por ke la lingvo internacia povu farigxi de nun tute
+sendependa de mia persono, kaj ke gxi povu tute bone kaj regule
+ricxigxi, vastigxi kaj iri antauxen, cxu mi povos ankoraux labori
+por gxi, aux ne,--mi donos tie, unu fojon por cxiam, respondojn
+je kelkaj demandoj tusxantaj la lingvon kaj gxian estontecon.
+
+1)  La lingvo internacia restas sensxangxa en tiu formo, en kiu
+gxi estas proponita de mi; fari en gxi iajn lauxvolajn sxangxojn
+mi de nun jam ne havas la privilegion; tiu cxi privilegio
+apartenas al la internacia kongreso de instruituloj, kiu estas
+esperata pro la iniciativo de la Amerika Filozofia Societo; se la
+intencita kongreso ne efektivigxos, tiam poste (sed ne antaux
+kvin jaroj de nun) la amikoj de l' lingvo internacia faros mem
+internacian kongreson, kiu havos la privilegion fari en la lingvo
+sxangxojn kaj bonigojn.
+
+2)  La sola sxangxo, kiun mi trovas necesa fari mem, estas:
+anstataux "ian," "cxian," "kian," "nenian," "tian"--devas esti:
+"iam," "cxiam," "kiam," "neniam," "tiam" (por malegaligi la
+vortojn "ian" etc. kaj "ia,n" etc).
+
+3)  Se ia el la tipografioj ne povas presi verkojn kun signetoj
+superliteraj (^) kaj ([hoketo]), gxi povas anstatauxigi la
+signeton (^) per la litero "h" kaj la signeton ([hoketo]) tute ne
+uzadi.  Sed en la komenco de tia verko devas esti presita:
+"ch=cx; gh=gx; hh=hx; jh=jx; sh=sx".  Se oni bezonas presi ion
+kun signetoj internaj (,), oni devas gxin fari garde, ke la
+leganto ne prenu ilin por komoj (,).  Anstataux la signeto (,)
+oni povas ankaux presadi (') aux (-).  Ekzemple:  sign,et,o =
+sign'et'o = sig-net-o.
+
+4)  La vortaro, kiu estas aldonita al mia unua brosxuro, estas ne
+plena, kaj la leganto ne miru, se li multajn vortojn en gxi ne
+trovas.  Sed mi ne havis la intencon eldoni _auxtore_ plenan
+vortaron kaj krei laux mia persona placxo la tutan lingvon de l'
+kapo gxis la piedoj. Cxar unue--la kreado de tute plena vortaro
+estas laboro ne ebla por unu homo, cxar la nombro de l' vortoj en
+lingvo de l' homoj estas senfina, kaj se kun cxiu vorto oni devus
+atendi, gxis mi gxin kreos, tiam la lingvo neniam estus finita
+kaj cxiam estus en dependo de mia persono; due--en tia grava
+afero, kiel lingvo tutmonda, la persona jugxo kaj decidoj de unu
+homo devas havi rolon eble plej malgrandan, cxar unu homo sur
+cxiu pasxo eraras.  Unu homo tie povas esti nur iniciatoro sed ne
+kreanto.  Lingvo tutmonda devas esti pretigata pasxo post pasxo,
+per la kunigita laborado de la tuta civilizita mondo.  Por ke la
+lingvo povu regule, unuforme kaj unuvoje progresadi malgraux la
+disjxetita laboro de malsamaj personoj en malsamaj lokoj de la
+tuta mondo, oni devis krei komunan fundamenton, sur kiu cxiuj
+povus labori.  Tia komuna fundamento por la "Lingvo internacia"
+devas esti mia unua brosxuro ("Lingvo internacia. Antauxparolo
+kaj plena lernolibro"), kiu havas en si la tutan gramatikon de la
+lingvo kaj suficxe grandan nombron da vortoj.  Tio cxi estas la
+unua kaj la lasta _persona_ vorto en la afero de l' lingvo
+internacia.  Cxio cetera devas esti kreata de la homa societo kaj
+de la vivo, tiel kiel ni vidas en cxiu el la vivantaj lingvoj.
+Cxiu, kiu ellernis la diritan "fundamenton", povas kuragxe diri,
+ke li konas la lingvon internacian tute, ke li konas gxin ne
+malpli bone ol la auxtoro aux ol iu alia.  Cxar en cxio, kio en
+la dirita brosxuro ne estas trovata, kompetenta devas esti de nun
+ne la auxtoro aux ia alia persono,--la solaj kompetentaj nun
+devas esti talento, logiko, kaj la legxoj kreitaj de la _plej
+granda parto_ de la verkantoj kaj parolantoj.
+
+_Se ia vorto ne estas trovata en la vortaro, kiun mi eldonis, kaj
+oni gxin ne povas fari mem laux la reguloj de la internacia
+vortfarado, nek anstatauxigi per alia esprimo,--tiam cxiu povas
+krei tiun vorton laux lia persona placxo_; tiel ankaux se
+naskigxus ia demando stilistika aux ecx gramatika, ne decidita
+klare en mia unua brosxuro,--cxiu povas gxin decidi laux sia
+jugxo; kaj se vi volas scii, cxu vi bone decidis tiun demandon,
+turnu vin ne al mi, sed rigardu, kiel tiun demandon decidas la
+_plejmulto_ de l' verkantoj.  _Cxiu vorto, cxiu formo, kiu ne
+estas rekte kontraux la jam kreita gramatiko kaj vortaro, aux
+kontraux la logiko aux la legxoj enkondukitaj de la plejmulto de
+l' uzantoj,--estas tute bona,_ tute egale cxu gxi placxos al mi
+persone aux ne.  La verkoj, kiujn mi eldonos persone, ne devas
+havi pli da kompetenteco, ol la verkoj de cxiu alia.  Kaj poste,
+kiam la lingvo suficxe fortigxos kaj gxia literaturo suficxe
+vastigxos, tiam ankaux tio, kio estas en mia unua brosxuro, devos
+perdi cxian signifon, kaj sole kompetentaj tiam devos esti la
+legxoj ellaboritaj de la plejmulto.  Per unu vorto--la lingvo
+internacia devas vivi, kreski kaj progresi laux la samaj legxoj,
+laux kiaj estis ellaborataj cxiuj vivaj lingvoj, kaj tiu formo,
+kiun mi donis al gxi, tiu gramatiko kaj vortaro, kiujn mi
+prezentis, devas esti sole fundamento, sur kiu estos ellaborata
+la efektiva lingvo internacia de l' estonteco.
+
+Se mi senigas min nun je cxiaj personaj privilegioj, kaj fordonas
+ilin tute al la publiko, mi gxin faras ne pro malvera modesteco,
+sed cxar mi havas la profundan kredon, ke tion postulas la
+interesoj de la afero, kiu alie ne povus regule kaj rapide
+vastigxi kaj cxiam estus en dependo de unu persono kun liaj
+eraroj.  Nur viva konkursa laboro, cxe kia cxio pli bona iom post
+iom elpusxas la malpli bonan,--povas doni efektive bonan kaj
+vivipovantan lingvon internacian.
+
+Multaj kredeble timos, ke danke tiun vastan liberecon la lingvo
+internacia baldaux disfalos en multaj malsamaj lingvoj.  Sed kiu
+konas iom la historion de la lingvoj, tiu komprenos, ke tiu timo
+estas tute senfonda, cxar ni cxiuj laboros sur unu fundamento,
+kaj tiu fundamento, enhavante la tutan gramatikon kaj la pli
+grandan parton de l' vortoj, kiuj en la parolado estas
+renkontataj la plej ofte, havos en la lingvo internacia tian
+saman signifon, kiun en cxiu lingvo havis tiu lingva materialo,
+kiu estis en gxi en la komenco de regula skriba literaturo: estis
+preta gramatiko, estis granda kolekto da vortoj, sed multaj
+vortoj ankoraux malestis.  Tiuj cxi vortoj estis kreataj unu post
+unu, laux la kreskanta bezono, kaj malgraux ke ili estis kreataj
+dise de malsamaj personoj, sen ia kondukanto aux legxdonanto, la
+lingvo ne sole ne disdividigxis, sed kontrauxe, gxi cxiam pli
+unuformigxis, la dialektoj kaj provincialismoj iom post iom
+perdigxis antaux la fortigxanta komuna literatura lingvo.  Ke mia
+unua brosxuro prezentas fundamenton suficxe fortan, kaj ke la
+fundamenta vortaro enhavas nombron da vortoj suficxan kaj tiel
+grandan, ke se oni volas, oni povas ecx tute libere esprimi siajn
+pensojn sen ia kreado de novaj vortoj,--montras la fakto, ke en
+la tuta "Dua Libro" vi ne renkontas ecx unu nove kreitan vorton!
+(vi renkontos tie, vere, multajn vortojn, kiujn vi ne trovas en
+la fundamenta vortaro, sed tio cxi estas vortoj ne nove kreitaj,
+sed nur tiaj, kiujn mi danke la gramatikon (C. 7.) ne bezonis
+presi en la vortaro).  Oni devas memori, ke cxiu lingvo servas
+por esprimi niajn pensojn, sed ne por senpense traduki el aliaj
+lingvoj; oni devas tial peni esprimadi siajn pensojn per la jam
+estantaj vortoj kaj kreadi novajn vortojn nur tie, kie gxi estas
+efektive necesa,--kaj tiam la vortoj nove kreataj estos nur
+malofte disjxetitaj inter la multo da vortoj jam konataj kaj
+povos facile aligxi al la lingvo kaj ricxigi gxin ne perdigante
+gxian unuformecon.
+
+Tiel, danke la unu gramatikon kaj la unu formon de la plej granda
+parto de l' vortoj, la lingvo internacia havos jam de l' komenco
+unu formon cxe cxiuj uzantaj gxin.  Nur tiuj vortoj, kiuj en la
+fundamenta vortaro ne estas trovataj, en la unua tempo estos
+malegale kreataj de malsamaj auxtoroj.  Sed cxar unue tiaj vortoj
+estos renkontataj nur disjxetite inter la multo da vortoj jam
+konstantaj, kaj due la nombro de tiaj malegale sonantaj vortoj
+ankoraux pli malgrandigxos danke la komunan fonton, el kiu la
+auxtoroj prenados la novajn vortojn (la plej gravaj euxropaj
+lingvoj),--tial tiuj "novaj" vortoj prezentos nenion alian ol
+provincialismojn de la unu lingvo internacia.  Tiaj
+provincialismoj estis en granda nombro en cxia alia lingvo, kaj
+kun la vastigxado de la skribata literaturo ili komencis
+perdigxi.  Tio sama estos ankaux en la lingvo internacia, sed
+cxar la lingvo internacia pli dependas de la volo de l' homoj, ol
+de aliaj kondicxoj,--tiu proceso de unuformigxado iros en gxi
+multe pli rapide.  La vortoj kreitaj malfelicxe baldaux
+perdigxos, kaj la vortoj felicxe kreitaj restos kaj eniros en la
+lingvon; la vortoj egale felicxe kreitaj sed malegale
+sonantaj--kelkan tempon batalos inter si kiel sinonimoj, sed jam
+post mallonga tempo ni vidos, ke unu el tiuj formoj estas uzata
+pli ofte kaj de pli granda parto de verkantoj, ol cxiuj aliaj
+formoj,--kaj baldaux la unua formo elpusxos cxiujn ceterajn
+formojn, kiuj post kelka tempo simple mortos de neuzado.  Tiel ju
+pli energie vastigxos kaj ricxigxos la literaturo de la lingvo
+internacia, des pli baldaux ni havos unuforman pli malpli plenan
+vortaron.
+
+Tiuj, kiuj volas labori super la lingvo internacia, skribi
+verkojn en tiu lingvo etc.--povas nun diri kuragxe, ke ili havas
+en la manoj _plenan vortaron,_ cxar povante cxian ankoraux ne
+kreitan vorton krei laux ilia placxo, anstataux atendi, gxis _mi_
+gxin kreos, ili povas nun esprimi en la lingvo internacia
+_cxion,_ kion ili volas.  Tio cxi estus ne ebla en la okazo, se
+mi volus mem eldoni plenajn vortarojn:  cxar kiom ajn mi laborus,
+cxiam danke la senfineco de la homa vortaro restus ankoraux
+multego da vortoj ne kreitaj, kaj tiuj, kiuj devus ilin uzi, ne
+scius kion fari, cxar krei ilin mem estus ne permesita.
+
+Sed nun restas unu sxajne tre grava demando: se mi skribas al iu
+en la lingvo internacia kaj mi devis kelkajn vortojn krei mem,
+sed mi volas havi la certon, ke la adresito _tute bone, vere kaj
+klare_ komprenos la vortojn, kiujn mi kreis,--kion mi tiam devas
+fari? La respondo estas tre simpla:  fari tion saman, kio estas
+farata cxe la uzado de cxia alia lingvo, se ia por ni necesa
+vorto en tiu lingvo aux tute ankoraux ne ekzistas, aux ne estas
+ankoraux de cxiuj egale uzata aux konata,--t.e. _apud la vorto
+nove kreita meti en kuneteniloj ( . . . ) la tradukon de tiu
+vorto en ia alia lingvo, en kiu tiu vorto jam ekzistas._  Kiun
+lingvon vi uzos por tiu celo, estas por la afero tute egala, se
+vi nur pensas, ke tiu lingvo estas komprenebla por via adresito,
+aux ke li havas sub la mano aux facile povas havi vortaron de tiu
+lingvo.  Sed estus dezirate, ke cxiuj amikoj de la lingvo
+internacia uzu en tiaj okazoj _unu_ lingvon, kaj por tio mi
+proponas la lingvon francan, cxar tiu cxi lingvo en nia tempo en
+multaj sferoj ankoraux havas la rolon de lingvo internacia.  _Sed
+tute ne estas postulata, ke vi aux via adresito sciu la lingvon
+francan,_ cxar la vorto devas esti elskribata el la franca
+vortaro sen ia sxangxo, en tiu formo, en kiu gxi estas trovata en
+la vortaro; estas nur necese, ke la skribanto kaj la ricevanto
+havu sub la mano francan vortaron (se ili ne pli volas uzi alian
+lingvon).
+
+Multaj kredeble estos malkontentaj, ke mi ne volas eldoni persone
+plenan auxtoritatan vortaron, kiun cxiuj devus obei.  La amaso
+amas, ke oni donu al gxi legxojn, ke oni donu al gxi ne bonan,
+sed jam tute pretan,--kaj la vojon, kiun mi proponas, multaj
+nomos tro malrapida.  Se mi ne eldonas mem vortarojn pli plenajn,
+sed lasas ilian kreadon al la publiko, mi gxin faras ne pro
+maldiligento:  suficxe plena vortaro jam estas preta cxe mi, kaj
+mi povus eldoni gxin ecx tuj, kaj se gxi ecx ne estus preta, la
+leganto komprenos, ke gxi estas tute ne malfacila por mi krei
+cxiutage certan nombron da vortoj kaj eldonadi pasxo post pasxo
+vortarojn cxiam pli plenajn.  Por mi _persone_ estus kompreneble
+multe pli oportuna teni la sorton de l' lingvo internacia en miaj
+manoj.  Tial, mi esperas, la leganto komprenos, ke kreinte la
+fundamenton de l' lingvo, mi nun deprenas de mi tutan
+auxtoritaton nur tial, ke mi profunde kredas, ke tion postulas la
+interesoj de l' afero.  La tempo, mi esperas, montros, ke mi ne
+eraris. Sed se la estonteco ecx montros, ke mi eraris kaj ke
+plena vortaro devas esti kreata de _unu_ persono, la leganto ne
+forgesu ke mi ja povas gxin fari ankaux poste!  Sed mi faros gxin
+nur tiam, se la tempo montros, ke gxi estas efektive _necesa._
+Nun mi laborados, mi skribados verkojn, mi kreados vortojn,--sed
+cxion kiel privata amiko de l' lingvo internacia, kaj cxiu alia
+povas gxin fari kun la egala kompetenteco.
+
+5)  Je la demando, kiam mi eldonos vortarojn returnitajn
+(nacia-internaciajn), kiam mi eldonos mian brosxuron en cxiuj
+aliaj lingvoj, cxu mi eldonos lernolibrojn sistemajn kaj vastajn,
+librojn, gazetojn etc.--mi jam nun ne bezonas respondi; cxar,
+konante nun la lingvon internacian ne malpli ol mi mem, kaj
+estante nun egala morala kaj materiala mastro de la lingvo kiel
+mi mem,--cxiu povas nun mem eldoni cxiajn necesajn verkojn, ne
+atendante gxis _mi_ gxin faros.  Mi faros, kion mi povos, kaj
+cxiu alia amiko de l' lingvo faru ankaux, kion li povas; mi mem
+ne povas eldoni ecx la centan parton de tio, kio estas bezonata.
+
+6) Multaj petas, ke mi komencu eldonadi la adresarojn de la
+"promesintoj", por ke la amikoj de l' lingvo internacia sciu unu
+pri alia kaj povu korespondi inter si.  Tiujn adresarojn mi
+kredeble efektive komencos eldonadi, sed nur tiam, kiam mi vidos,
+ke la homoj efektive komprenis la gravecon de l' promesoj kaj
+prenas la aferon suficxe serioze.  Sed nun estas bedauxrinde
+ankoraux multaj, kiuj, vive laborante por la afero kaj tute bone
+korespondante en la lingvo internacia, ne sendis ankoraux ilian
+"promeson"!
+
+7)  Multaj min demandas, per kio ili povas esti utilaj al la
+afero de l' lingvo internacia, kiel ili devas labori kaj kiel oni
+povas la plej certe progresigi la aferon.  Mia respondo nun devas
+esti:  cxiu laboru tiel, kiel li trovos la plej bona, cxar la
+sorto de l' afero estas nun egale en la manoj de ni cxiuj.  Celon
+ni cxiuj havas unu kaj klaran:  ke la nombro de l' amikoj de l'
+lingvo internacia, la nombro de l' personoj uzantaj tiun lingvon
+kaj laborantaj por gxi--konstante kresku, kaj ke la lingvo mem
+cxiam pli ricxigxu.  Por tio ni ne bezonas kondukanton:  cxia
+persono, cxia rondeto, cxia societo laboru laux sia bontrovo, en
+sia sfero kaj laux siaj fortoj,--kaj malgraux la disjxeteco de l'
+laboro (se gxi nur estos cxie suficxe energia) post la plej
+mallonga tempo ni vidos, ke nia komuna celo estas alvenita, ke la
+lingvo internacia fortigxis kaj estas uzata de la tuta mondo.
+Tie cxi mi nur uzos la bonan okazon kaj esprimos per kelkaj
+vortoj mian _personan_ penson pri tio, kiel ni devas faradi:
+
+_a_) Antaux cxio (kaj tio cxi estas la plej grava) ni devas
+labori diligente kaj ne malvarmigxante por la afero kaj tute ne
+zorgante tion, kion diras aux faras aliaj.  Estas multaj, kiuj
+komprenante bone la utilecon de l' afero, alfalis al gxi en la
+komenco tre varmege, certe kredante, ke post kelkaj monatoj la
+tuta mondo jam estos plena de la lingvo internacia; sed kiam post
+kelka tempo ili vidis, ke la mondo estas ankoraux trankvila, ke
+la plej granda parto de l' mondo ecx ankoraux ne scias pri la
+afero, ke la gazetoj ne alportas cxiutage sensaciajn novajxojn
+pri la irado de l' afero,--ili tute malvarmigxis por la afero. De
+la efemera laboro de _tiaj_ amikoj la afero ne sole nenion
+gajnas, sed kontrauxe, gxi nur perdas.  Sed _efektivaj_ amikoj de
+l' afero ne rigardas, cxu la afero jam faris multon da bruo kaj
+cxu gxi estas jam suficxe "en modo"; profunde kredante, ke la
+afero estas utila kaj havas estontecon, ili laboras senbrue, sed
+diligente kaj konstante, cxiu en sia urbo, en sia lando kaj laux
+siaj fortoj,--kaj danke la laboron de _tiuj cxi_ amikoj mi
+esperas, ke l' afero baldaux kaj sen bruo vastigxos en la tuta
+mondo.
+
+_b_) Oni devas energie kolekti "promesojn", ne timante la altecon
+de la nombro.  Mi ripete turnas la okulojn de l' amikoj sur tiun
+cxi punkton, sxajne fantazian, sed efektive tre gravan.  Cxiu el
+la promesoj aparte havas signifon tre malgrandan, kaj tial multaj
+ne volas kolekti, dirante, ke promesojn oni devas sendi en granda
+nombro aux tute ilin ne sendi.  Mi ripetas, ke tia parolado estas
+tute malprava.  Ne estimante apartajn unuojn, ni neniam venos al
+grandaj nombroj.  Cxiu promeso aparte havas signifon la plej
+malgrandegan, sed unu post unu ilia nombro grandigxos, kaj tiam
+ili prezentos grandegan forton kaj decidos per unu fojo la gravan
+demandon de lingvo internacia.  Se miaj vortoj estas ne suficxe
+kredigaj, kaj vi restas skeptikaj, ne forgesu almenaux, ke
+_malutilon_ la promesoj en cxia okazo ne portas, se ili ecx
+neniam venos al la esperata nombro, sed _utilon_ ili cxe felicxaj
+rezultatoj povas alporti grandegan.
+
+_c_)  Grandegan utilon alportos al la afero tiuj, kiuj ricxigos
+la _literaturon_ de l' lingvo internacia.  Nenio povas tiel bone
+imponi al la amaso, kiel _faktoj_ kaj konstantaj _signoj de
+vivo._  Oni devas sencxese eldonadi cxiam novajn verkojn pri la
+lingvo internacia, kaj la plej grava--_en_ tiu lingvo. La kampo
+tie cxi estas granda, eldoni oni povas kaj devas multe.  Antaux
+cxio la amikoj devas eldoni la gramatikon kaj la vortaron en
+cxiuj lingvoj de la mondo.  Eldoninte la gramatikon kaj la
+vortaron en la lingvo de iu popolo, vi ne sole donos al tiu
+popolo la eblon aligxi al la homara afero, sed unutempe (danke la
+vortareton) vi per unu fojo donas al la tuta mondo la eblon
+korespondi libere kun cxiu ano de tiu popolo.  La eldonado de la
+malgranda vortareto en cxia aparta lingvo postulas malmulte da
+laboro kaj tre malmultege da mono.  Oni devas eldoni vortarojn
+returnitajn; cxar estas jam eldonitaj vortaroj rektaj, la
+pretigado de vortaroj returnitaj estas laboro tre facila kaj
+malmulte kosta.  Laux la mezuro de la progresado kaj ricxigxado
+de l' lingvo oni devas eldonadi pli plenajn vortarojn, kaj estus
+bone, ke en ili la novaj vortoj, kreitaj de l' auxtoroj mem,
+estus donitaj kune kun ilia franca traduko.  Oni devas eldoni pli
+vastajn lernolibrojn, laux bonaj metodoj, kun multaj ekzemploj
+kaj pecoj por traduki,--cxar la lernolibroj, kiujn mi eldonis
+mem, estas tre malgrandaj, kunpremitaj kaj faritaj nur por homoj
+pli-malpli instruitaj.  Fine, por ke la lingvo eble pli rapide
+fortigxu kaj ricxigxu, oni devas eldoni kiel eble pli multe da
+verkoj en la lingvo internacia, originalaj aux tradukitaj; kaj
+tiuj personoj aux rondetoj, kiuj havas la eblon, devas komenci
+eldonadi gazetojn kaj jxurnalojn en la lingvo internacia.
+
+El cxiuj specoj de verkoj, pri kiuj mi parolis, mi _mem_ povas
+eldoni nur tre malgrandan parton, cxar mi havas tro malmulte da
+tempo kaj tro malgrandajn kapitalojn.  Cxiu el la amikoj de l'
+lingvo aparte povas ankaux eldoni nur malmulte.  Sed se cxiu el
+ni faros tiun malmulton, kiun li povas, tiam la literaturo de l'
+lingvo internacia rapide vastigxos.
+
+Por ke cxiuj povu scii pri cxiu nova eldonita verko, mi petas
+cxiun, kiu eldonos ion pri la lingvo internacia aux en tiu cxi
+lingvo, sendi al mi unu ekzemplaron de sia verko; cxar komencante
+de Auxgusto 1888 mi eldonados cxiumonate nomarojn de cxiuj verkoj
+pri la lingvo internacia, kiuj eliris de la komenco gxis tiu
+tempo.  Apud cxiu verko estos dirita, kiu gxin eldonis, kiom gxi
+kostas kaj kie oni gxin povas ricevi. Alsendinte la koston de
+posxta transsendo, cxiu povas en cxiu tempo ricevi de mi la plej
+novan nomaron de l' verkoj.  _La eldonantojn de l' verkoj mi
+petas ankaux, ke en la fino de cxia verko aux verketo, kiun ili
+eldonos, ili presu cxiam la plej novan el la diritaj nomaroj._ Mi
+esperas, ke neniu el la eldonantoj malkonsentos plenumi mian
+peton, kiu estas egale grava por la eldonantoj kiel por la afero
+mem.
+
+_cx_) Tre grava por la progresado de l' lingvo internacia estas
+diligenta uzado gxin en korespondado kun amikoj kaj konatoj aux
+ecx kun nekonatoj.  Kiom ajn vi ripetados al la amaso pri la
+utileco kaj la oportuneco de l' lingvo, la plej granda parto de
+l' amaso restos surda por viaj vortoj, cxar gxi timos, ke vi
+postulas de gxi ian oferon.  Sed se cxiuj amikoj de l' lingvo
+internacia anstataux paroladi _farados,_ tiam vi baldaux vidos,
+ke la tuta indiferenta amaso aligxis jam  al la afero, sen bruo
+kaj ecx mem tion ne vidinte. Ricevinte de vi leteron internacian
+kaj kompreninte gxin, kvankam li la lingvon ne lernis, via
+adresito vidos _praktike_ la oportunecon de l' lingvo, kaj li
+komencos mem gxin uzadi; se li restos indiferenta, tiam ricevinte
+kelkajn fojojn tiajn leterojn, li jam scios suficxe bone la
+lingvon, tute gxin ne lerninte.
+
+_d_) Estas kompreneble ankoraux multaj vojoj kaj vojetoj por
+progresigi l' aferon de l' lingvo internacia, sed mi devas ilin
+lasi al la bontrovo kaj placxo de cxiu aparta persono.  Estus
+bone, se en cxiuj urboj kaj urbetoj estus kreitaj rondetoj por
+kune labori por la afero de l' lingvo (en kelkaj urboj tiaj
+rondetoj jam estas kreitaj).  Per pripensado kaj laborado
+kunligita oni cxiam povas pli multe fari, ol laborante aparte.
+Sed unu aferon oni ne devas forgesi:  oni devas esti atendemaj
+kaj konstantaj; ni ne devas atendi, ke aliaj nin kuragxigu per
+sia ekzemplo, kaj ni ne devas perdi la kuragxon kaj malvarmigxi,
+se ni tiun ekzemplon ne vidas,--ni devas per nia propra laboro
+doni ekzemplon al aliaj; kaj se en la unua tempo neniu al ni
+aligxos, aux se oni ecx ridos je ni, ni devas kredi, ke pli aux
+malpli frue la ridantoj venos al ni.  Ni iru kuragxe antauxen,
+cxar nia afero estas honesta kaj utila!
+
+                             --------
+
+Tiu cxi libreto estas la lasta vorto, kiun mi elparolas en rolo
+de auxtoro.  De tiu cxi tago la estonteco de l' lingvo internacia
+ne estas jam pli multe en miaj manoj, ol en la manoj de cxia alia
+amiko de la sankta ideo.  Ni devas nun cxiuj egale labori, cxiu
+laux siaj fortoj. Cxiu el vi povas nun fari por nia afero tiom
+same kiom mi, kaj multaj el vi povas fari multe pli multe ol mi,
+cxar mi estas sen kapitaloj, kaj el mia tempo, okupita de laboro
+por cxiutaga pano, mi povas oferi al la amata afero nur tre
+malgrandan parton.  Mi faris por la afero cxion, kion mi povis,
+kaj se cxiu efektiva amiko de l' lingvo internacia alportos al
+gxi ecx la centan parton de l' moralaj kaj materialaj oferoj,
+kiujn mi al gxi alportis tra dekdu jaroj gxis hodiaux, tiam la
+afero iros bonege kaj venos al la celo post la plej mallonga
+tempo.  Ni laboru kaj esperu!
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Dua Libro de l' Lingvo Internacia, by 
+Ludovic Lazarus Zamenhof
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA ***
+
+***** This file should be named 20006.txt or 20006.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/2/0/0/0/20006/
+
+Produced by David G. Simpson
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.