initial commit of ebook 18243HEADmain

15 files changed, 3128 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/18243-8.txt b/18243-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..41b1411
--- /dev/null
+++ b/18243-8.txt
@@ -0,0 +1,1463 @@
+The Project Gutenberg EBook of Bezoek aan den berg Athos, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Bezoek aan den berg Athos
+       De Aarde en haar Volken, 1873
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: April 24, 2006 [EBook #18243]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BEZOEK AAN DEN BERG ATHOS ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+                   Bezoek aan den berg Athos.
+
+
+
+
+I.
+
+
+Op de noordelijkste der drie landtongen, waarmede het oude Chalcis in
+de Aegeïsche zee vooruitsteekt, verheft zich, hoog boven de blauwe
+wateren, een breede, statige berg, bij de oude als de berg Athos
+bekend, en in later tijd Monte-Santo of Heilige-berg bijgenaamd,
+vanwege zijne uitsluitend uit geestelijken bestaande bevolking. Onder
+het byzantijnsche rijk hebben deze monniken krachtig medegewerkt
+tot de letterkundige en artistieke beweging, die de Renaissance
+voorbereidde, en nog heden ten dage bezitten zij rijke boekerijen,
+en is de berg de zetel van eene eigene schilderschool.
+
+Tijdens mijn verblijf in Griekenland, had ik het voornemen opgevat,
+dien berg met zijne aloude kloosters te bezoeken; en na mij te
+Konstantinopel voorzien te hebben van een aanbevelingsbrief van den
+patriarch, zonder welken men gevaar loopt door de monniken minder
+goed ontvangen te worden, verliet ik, den 9den Mei 1858, met mijn
+vriend S.... en den drogman Voulgaris, de voorstad Pera. Wij wilden
+per boot naar Salonika gaan, en vandaar over land de reis naar den
+berg Athos voortzetten.
+
+Twee dagen later zeilden wij kaap Kara-Bournou om, en voeren de
+kalme baai binnen, waaraan Salonika, in haar gordel van hooge,
+met bolwerken voorziene muren gevat, ligt, leunende tegen de zacht
+glooiende berghelling. Salonika, het oude Thessalonika, dat nog in
+zijn naam de herinnering bewaart aan de overwinning, door Filippus van
+Macedonië op de Thessaliërs behaald; Salonika heeft, hoezeer ook van
+zijne vroegere grootheid vervallen, nog een voorkomen van schoonheid
+en aanzien behouden, dat een zonderlingen indruk maakt bij de zoo
+blijkbare teekenen van achteruitgang en kwijning. De haven is eenzaam,
+de reede ledig; de vruchtbare grond is onbebouwd en overal doorsneden
+met vuile poelen en stinkende moerassen, waaruit verderfelijke dampen
+opstijgen. Ook hier blijkt de waarheid van het grieksche spreekwoord:
+waar de Turk de voeten zet, verdort de aarde.--In de warme zomermaanden
+ontvluchten de inwoners, voor zoover zij maar eenigszins kunnen, de
+ongezonde stad, waar moorddadige koortsen woeden, en begeven zich
+naar eene voorstad, ten westen van Salonika gelegen, en Kalameria
+(Schoonoord) genoemd. Daar prijken de berghellingen, langs de bochtige
+oevers van den Vardar, met fraaie boschages van platanen, en ademt
+men eene frissche gezonde lucht in.
+
+Eene lange, breede, regelmatige straat, die, evenwijdig met de
+zee, van het oosten naar het westen loopt, verdeelt de stad in
+twee helften. Deze straat is ter wederzijde omzoomd met winkels,
+en loopt aan de beide einden op een poort of triomfboog uit; in de
+onmiddellijke nabijheid dezer straat bevindt zich de bazar. Al het
+leven der stad heeft zich op dit punt saamgetrokken; hier is drukte
+en beweging, hier handel en bedrijf; de overige straten zijn smal,
+stil, en dikwijls steil in de rots uitgehouwen. De menigte, die zich
+in de groote straat en den bazar beweegt, wedijvert in smerigheid met
+deze lokaliteiten zelven; zij bestaat voor een zeer aanmerkelijk deel
+uit Joden. Te midden der in het zwart gekleede Grieken en Bulgaren,
+is de Jood dadelijk kenbaar, niet alleen aan zijne eigenaardige
+gelaatstrekken, maar ook aan zijn katoenen tulband, en aan zijn met
+bont omzoomd vest. De joodsche vrouwen dragen op het hoofd een soort
+van vergulden diadeem, waaraan een doek van lichte stof is bevestigd,
+die onder de kin wordt toegeknoopt, zoodat van het haar niets zichtbaar
+is. Een lang wollen kleed met franje, onder de borst saamgehouden door
+een gordel met gouden gesp, doet de vormen des lichaams voordeelig
+uitkomen, en laat de met sierlijke muiltjes geschoeide voeten bloot.
+
+Salonika, dat hoogstens eene bevolking van zestigduizend zielen
+telt, bezit niet minder dan zeven-en-dertig moskeeën, waaronder tien
+oude christelijke basilieken, die door toevoeging van minarets en
+sarraceensche portieken in muzelmansche bedehuizen zijn herschapen. Een
+Jood, die op den hoek eener straat een bankierskantoor hield, was
+bereid ons als gids te dienen, en bracht ons naar Sint-Demetrius
+(_Kas-soumihié-Djami_) in de wijk _Eski-Akapoussi._
+
+Deze oude basiliek werd in het begin van de achtste eeuw gebouwd op
+het graf van den heiligen Demetrius, die ten jare 307, te Thessalonika
+den marteldood onderging. Volgens de overlevering, welde uit dit
+graf een stroom van heilige olie, die op den dag zelf, waarop Sultan
+Amoerad zijn intocht in de veroverde stad hield, eensklaps ophield te
+vloeien. De imans hebben dit graf in eere gehouden, en toonen het nog,
+in een der hoeken van de moskee, aan de bedevaartgangers, die daarvoor
+eene zekere vergoeding moeten geven. Voor de kerk bevindt zich een
+kleine vierkante voorhof, met vijgeboomen beplant. Vandaar treedt
+men in het voorportaal, waar vroeger de catechumenen en allen, die
+om eene of andere reden van de gemeenschap aan de heilige mysteriën
+waren uitgesloten, zich ophielden. De deuren der eigenlijke kerk
+werden alleen geopend gedurende de preek, die aan de mis voorafging,
+en die ook tot de ongeloovigen, de boetelingen en de catechumenen
+was gericht: zoodra de mis begon, werden de deuren gesloten. Boven
+dit voorportaal (narthex) bevond zich de vrouwengalerij, die nog in
+de meeste grieksche kerken gevonden wordt.
+
+Twee rijen groenachtig marmeren kolommen verdeelen de basiliek in
+drie schepen; het oude koor wordt door vier zuilen van rood egyptisch
+graniet omgeven. De vloer is met wit marmer geplaveid; de muren
+zijn met porfier ingelegd; eikenhouten binnenwerk, voor zoover het
+zichtbaar komt, is onbeschilderd en zonder ornament.
+
+Dicht in de nabijheid van dit heiligdom staat de oude kerk van
+Sint-George, _Ostendji-Effendi,_ bij het volk onder den naam van
+de Rotonde bekend, van wege haar ronden vorm. Hier toont men u
+nog een marmerblok, zoogenaamd _verde anticho_, waarop volgens
+de overlevering, de Apostel Paulus zou hebben gestaan, als hij te
+Thessalonika predikte. Dit bedehuis, inwendig met mozaïeken versierd,
+is stellig een van de oudsten der christenheid. Waarschijnlijk was het
+vroeger een heidensche tempel; maar de mozaïeken zijn ongetwijfeld
+van christelijken oorsprong. Overigens zijn deze mozaïeken, uit het
+oogpunt der kunst, zeer middelmatig, en kunnen zij in geenen deele
+wedijveren met die van de kleine, voormalige kerk van Sinte-Sophia,
+door Justinianus gebouwd. Mij zijn weinig schooner overblijfsels van de
+oude christelijke kunst bekend, dan de mozaïeken van dezen fraaien en
+zuiveren koepel der Sinte-Sophia. Vijftien figuren, meer dan drie ellen
+hoog, zijn in het rond geschaard. Zij stellen de Heilige-Maagd voor,
+tusschen twee engelen, en de twaalf Apostelen. In het midden zweeft
+Christus in een glorie; daaronder dit opschrift: "Gij, galileesche
+mannen, wat staat gij en ziet op naar den hemel? Deze Jezus, die van
+u weggenomen is in den hemel, zal alzoo wederkomen, als gij hem hebt
+zien heenvaren."--Zonderling genoeg, hebben de Turken dit prachtig
+mozaïek op gouden grond gespaard.
+
+De andere basilieken onderscheiden zich door niets bijzonders; alleen
+die van _Sarali-Djami-Si_ is opmerkelijk door haar vorm, een latijnsch
+kruis. De anderen hebben allen, of de gedaante van een grieksch kruis,
+met gelijke armen; of wel zijn eenvoudige langwerpige zalen, met
+een halfronde nis (abside) aan het einde, zooals de oude romeinsche
+basilieken. Zij zijn al te gader zeer klein; de grootste zou nog
+geen vijfde deel beslaan van de oppervlakte van een onzer gothische
+kathedralen. Zij missen dan ook dat aangrijpende, majestueuse,
+hartverheffende, dat der middeleeuwsche kerken zoozeer eigen is; maar
+daarentegen naderen zij, door den eenvoud en de eenheid van plan en
+bouworde, meer de klassieke tempels. De kleine, hooge vensters laten
+maar een flauw licht doordringen, dat aan het gebouw iets geheimzinnigs
+geeft, geheel in overeenstemming met zijn oorspronkelijk karakter.
+
+Ik zeide reeds, dat de groote hoofdstraat der stad, de oude _via
+Egnatia_, ter wederzijde door een triomfboog wordt afgesloten. Deze
+beide monumenten, aan Augustus en aan Constantijn gewijd, zijn erg
+vervallen; het onderste gedeelte is geheel verborgen door de daar
+omheen gebouwde woningen. In deze zelfde straat ziet men nog, boven
+het platte dak eener joodsche woning, tien korinthische zuilen, met
+karyatiden in basrelief versierd. Naar men meent, wijzen deze zuilen
+de plaats aan van het oude hippodrome, waar Theodosius de bloedige
+wraakoefening deed volvoeren, die hem zoo strenge terechtwijzing van
+Sint-Ambrosius op den hals haalde.
+
+Sedert onze komst te Salonika hoorden wij telkens verhalen van een
+zekeren albaneeschen roover, Rabottas genaamd, die het gansche
+schiereiland onveilig maakte. In de koffiehuizen wist ieder een
+nieuwe heldendaad van dien rooverhoofdman te vertellen; maar toch
+beschouwden allen Rabottas als een braaf man. Deze eeretitel, aan
+den roover gegeven, klinkt zonderling in onze ooren: maar in Turkije
+is dat anders, en kunnen deze woorden inderdaad saamgevoegd worden,
+zonder der waarheid geweld aan te doen. De Osmanlis beschouwen toch
+de _rayas_, dat wil zeggen alle niet-muzelmannen, ongeveer evenzoo
+als de Spartanen van ouds de heloten beschouwden: als slaven en
+verworpelingen. De raya, die de voortdurende geldafpersingen niet
+langer verdragen kan, die zijne vrouw of dochter uit de handen der
+Turken wil redden, of zich aan andere mishandelingen wil onttrekken,
+kan dit zeer dikwijls niet anders doen, dan door naar het gebergte uit
+te wijken. Maar aangezien hij, alleen op eene naakte rots, niet van
+de lucht kan leven, verbindt hij zich aldra met andere lotgenooten,
+die de verdrukking of de dorst naar wraak evenzoo uit de maatschappij
+heeft gedreven, plundert met hen de karavanen, overvalt de hoeven
+en dorpen, en heft schatting van het omliggende land. Nu is hij een
+roover geworden; maar het is daarom nog niet uitgemaakt dat die man
+inderdaad een booswicht is. Het zijn deze roovers, die den eersten
+stoot hebben gegeven voor den griekschen onafhankelijkheidsoorlog,
+en die waarschijnlijk, bij eene mogelijke nieuwe botsing, de trouwste
+bondgenooten van Griekenland zouden zijn. Inmiddels kan de reiziger
+van deze lieden overlast genoeg lijden; de pâsja gaf ons daarom twee
+_zaptiés_ of _bâsji-bozouks_ van zijne wacht mede, benevens nog twee
+gewapende mannen, om op de paarden te passen. Een koopman uit Scio,
+die voor zaken den berg Athos moest bezoeken, had zich bij ons
+gezelschap aangesloten.
+
+Den 14den Mei vertrokken wij van Salonika. De beide soldaten openden
+den trein. De kleeding en uitrusting der bâsji-bozouks is aan geen
+vaste regelen gehouden: ieder volgt daarin zijn eigen smaak. Onze
+zaptiés droegen het donkerroode albaneesche vest, met zwart galon
+geborduurd; een wijden broek, aan de knieën sluitende, en een hoogen,
+spits toeloopenden tulband. In hun gordel hadden zij een gansch
+arsenaal van allerlei wapenen: dolken, sabels, pistolen enz. Deze
+wapenen zijn de trots van den Albanees; om daarin boven anderen
+uit te munten, getroost hij zich de grootste opofferingen.--Na
+een vermoeienden tocht van drie uren, door het rulle zand en in
+de brandende zon, kwamen wij aan de karavanserai van Vasilika,
+een armzalig gehucht van tien of twaalf woningen: de plaats werd
+in 1821 door Ahmed-Bey ganschelijk Verwoest. Thans zijn hier eenige
+grieksche familiën gevestigd. De grond is zeer vruchtbaar, en blijkens
+de vriendelijke olijven-, vijgen- en wijngaarden, wier frissche lommer
+recht weldadig is, ook goed bebouwd.
+
+Naarmate ge u van de kust verwijdert, worden de woningen zeldzamer;
+in volle vrijheid groeit en bloeit de myrthe in dezen vruchtbaren
+grond, dien de ploeg onberoerd laat; eerst te Galatz vindt ge weder
+sporen van akkerbouw. Galatz ligt aan den voet van den berg Disoron;
+de huizen zijn gedeeltelijk op en tegen de rots gebouwd, op welker
+top een zware toren verrijst. Wij brachten hier den nacht door. Den
+volgenden morgen vervolgden wij onzen tocht door de eenzame landstreek;
+welhaast begon de weg zeer merkbaar te stijgen; de plantengroei nam
+gaandeweg in kracht en weelderigheid af; daarentegen vertoonden de
+menschen, die wij ontmoetten, een krachtiger type dan de bewoners der
+vlakte.--Nog eens omgaf ons het dichte bosch, vol wonderlijk gevormde,
+wild verwrongen stammen en reusachtige, eeuwenoude boomen; en bij het
+uitgaan, ontplooide zich voor onzen blik een verrassend panorama. Aan
+den gezichteinder verhief zich de berg Athos, als een reusachtige
+sphinx, aan den oever der zee neergehurkt; tot aan den berg is het eene
+aaneenschakeling van hoogten en laagten, van kloven en valleien; ter
+rechterzijde overziet ge het schiereiland van Pallene; ter linkerhand,
+Orfano, neergevleid aan den zoom der sierlijke golf. Alles, tot aan
+den verren gezichteinder, volkomen duidelijk zichtbaar, dank zij
+de weergalooze helderheid en doorschijnendheid van dezen lichtenden
+griekschen hemel.
+
+Des avonds te negen ure trokken wij over de rivier de Doulitchaï. Een
+pappas, dien wij daar ontmoetten, zeide ons dat wij te veel naar het
+zuidoosten waren afgedwaald, en dat wij ons naar het nabijgelegen
+dorp Hagios-Nicolaos moesten begeven, waar wij den nacht zouden kunnen
+doorbrengen. Wij volgden zijne aanwijzing, en kwamen te middernacht aan
+het genoemde dorp, waar wij met groote moeite een paar kamers konden
+vinden, daar in alle woningen de beschikbare ruimte door zijwormen
+was ingenomen. Den volgenden dag staken wij in eene tartane, die aan
+den oever hout innam, de golf van Monte-Santo over.
+
+
+
+II.
+
+
+Den 17den Mei, twee uren na middernacht, wierpen wij het anker
+uit voor het russische klooster, aan den westelijken zoom van den
+Athos. Bij de eerste morgenschemering, vertoonden zich eene menigte
+hoofden voor de vensters der hooge galerijen. Het is moeilijk, zich
+een verwarder, onsamenhangender gebouw te denken, dan dit klooster:
+een ongeloofelijke baaiert van bolwerken, torens en torentjes, muren,
+terrassen, galerijen: alles door den tijd verkleurd, gescheurd,
+verbrokkeld. In den langen muur is geen enkele opening, maar daarboven
+verheffen zich houten galerijen, die buiten den muur uitsteken en
+op schoorbalken rusten. Deze galerijen zijn donkerrood geverfd,
+hetgeen althans eenige afwisseling brengt in de eentonig grijze tint
+der muren. Deze groep gebouwen verrijst op een naakte rots, aan alle
+zijden door weelderigen plantengroei omgeven.
+
+Voulgaris, dien ik als gezant naar het klooster gestuurd had,
+kwam terug, gevolgd door twee kaloyers (monniken, van Kalogeroi,
+goede grijsaards), die ons, namens den higoumenos (abt, prior)
+een geschenk kwamen aanbieden van meloenen en versche vijgen. Na
+deze welkome vrachten genuttigd te hebben, begonnen wij het steile
+pad te beklimmen, dat naar het klooster voert. Eene dubbele deur,
+gegrendeld als de deur eener gevangenis, en waarboven een beeld der
+Madonna is geplaatst, wier verguld gewaad ge door een traliewerk zien
+kunt, voert naar het groote binnenplein. Midden op dat plein staat
+de _Katholikon_ (hoofdkerk), een basiliek met vijf koepels; in het
+rond loopt een galerij met twee rijen bogen boven elkander, waarin
+zich de cellen bevinden. Men bracht ons eerst naar de kerk, waar zoo
+straks de mis zou aanvangen. De monniken namen hunne plaatsen in. Zij
+zijn gekleed in een bruine pij, die in rechte plooien nederhangt;
+daarover dragen zij een lang overkleed van lichter stof, dat om het
+midden wordt saamgehouden door een zwart lederen gordel met koperen
+gesp. Hunne voeten steken in laarsjes, en op het hoofd dragen zij
+eene hooge gele muts. Naar de wijze der oude Nazireërs, laten zij
+haren en baard ongehinderd groeien: noch schaar, noch scheermes
+komt ooit op hun hoofd. Sommigen rollen hun haar tot een soort van
+grooten chignon te zaam, dien zij dan onder hunne muts wegstoppen;
+maar anderen, niet tevreden met hunne onmatig lange baarden, laten ook
+hun haar over hunne schouders afhangen, hetgeen soms aan hun gelaat
+eene zonderlinge, woeste uitdrukking geeft. Te midden der grijsaards,
+die met wankelende schreden de kerk binnenstrompelden, zag ik ook een
+jongen man, die met vasten stap voortging: zelden heb ik volmaakter
+type van mannelijke schoonheid gezien. Zijn donkere oogen straalden
+als starren bij het matte bleek van zijn door het vasten vermagerd,
+onberispelijk gevormd gelaat; zijn baard, den fieren mond omkrullende,
+verdeelde zich op de borst en mengde zijne blauwachtige tinten aan
+de donkerder kleur van het golvende hoofdhaar. Hij was een Griek uit
+Zante, en eerst sedert korten tijd op den berg aangekomen.
+
+Nadat de monniken een psalm hadden gezongen op dien eigenaardigen,
+slependen rhythmus der grieksche kerk, die meer een recitatief
+moet heeten dan een eigenlijk gezang, begon de priester de mis te
+bedienen. Eerst maakte hij driemaal het teeken des kruises, telkens
+gevolgd door eene buiging.--De Grieken maken het teeken des kruises
+met de drie saamgevoegde voorste vingers der rechterhand, ter eere
+der Drieëenheid; en wel van de rechter naar de linkerzijde, omdat
+Christus het eerst zijne rechterhand uitstrekte om aan het kruis
+gehecht te worden. De gewone buiging vervangt de in de katholieke
+eeredienst gebruikelijke kniebuiging, die de oostersche kerk alleen op
+Pinksteren toelaat.--De priester trok daarop eene alba van gebrocheerde
+zijde aan, en omgordde zich met een breeden gordel, waaraan een soort
+van ruitvormig zakje hing, _hipognation_ genaamd. Na het _Confiteor_
+en den _Introïtus_, nam hij het heilige, gezuurde brood, en sneed
+het in vier gelijke deelen, aldus:
+
+
+                                ---|---
+                                IC | X
+                                ---|---
+                                NI | K
+
+
+hetgeen beteekent: _Jezus Christus Overwinnaar_. Daarop legde hij
+het brood in de kelk, goot wijn en water daarin, dekte de kelk met
+een kruis, en droeg het heilig misoffer op.
+
+Het altaar in de grieksche kerken heeft niet, als bij ons, de
+gedaante van een sarkophaag, maar is niets meer dan eene tafel, met
+een gewijd linnen kleed, _antimension_, bedekt. Naar het schijnt,
+zien de Grieken er iets als eene profanatie in, wanneer verschillende
+priesters aan hetzelfde altaar de mis bedienen: althans het aantal
+altaren en biechtstoelen in deze kloosters is bijna onbeperkt.
+
+Na de dienst konden wij vrijelijk de kerk rondwandelen. Zij heeft de
+vorm van een grieksch kruis; de wanden zijn, tot aan het gewelf, met
+fresko's bedekt, die elkander in deze orde opvolgen--dezelfde ongeveer
+in alle kerken van den griekschen ritus: in het midden, de Heiland,
+den zegen gevende; met dit monogram: IHC. XC. O. pantochratôr. Jezus
+Christus de Alregeerder;--aan de oostzijde, de Heilige Maagd (îanagia,
+de Alheilige), tusschen de aartsengelen Michaël en Gabriël; lager de
+profeten; in de boogvakken, de evangelisten; in de bêma, het Avondmaal;
+boven het voorportaal, de Verheerlijking op den berg: en in de armen
+van het kruis, de wonderen des Heeren en voorstellingen uit het Oude
+Testament. Buiten de eigenlijke kerk, langs het gewelf en de wanden
+van het voorportaal, ziet ge de asceten, de styliten [1], de heilige
+leeraren en de heilige bisschoppen.
+
+Na de cellen bezocht te hebben, enkel met een houten bank gemeubeld,
+waarop de monniken slapen, gingen wij naar den reefter, waar de
+broeders juist aan tafel zaten. Het eenvoudige maal bestond uit
+gekookte macaroni. Gedurende den maaltijd las een der kaloyers een
+preek voor.
+
+Dit klooster wordt door russische en grieksche monniken bewoond. Wij
+namen al spoedig afscheid, om naar Kariès te gaan, een door monniken
+bewoond dorp, op vier uren afstands van het russische klooster. Eerst
+loopt de weg door tuinen en olijvengaarden, die door de monniken
+met zeerveel zorg worden onderhouden; het noodige water wordt, langs
+uitgeholde boomstammen, die op zeer doelmatige wijze zijn aangebracht,
+van de hoogere rotsen naar deze gaarden geleid. Hoogerop ontmoet men
+prachtige bosschen van eike- en kastanjeboomen, die inderdaad ten
+volle den roem verdienen, dien zij door geheel Griekenland genieten.
+
+Kariès (van Kara, hoofd) ligt in een vallei aan de oostelijke helling
+van den berg, te midden van een krans van cellen en kluizen, waarmede
+de berg als bezaaid is. De lage houten huizen zijn rooskleurig of wit
+gepleisterd, en staan alle nevens elkander op twee rijen. In de aldus
+gevormde straat ziet ge een aantal winkeltjes, door monniken gehouden,
+waar rozekranzen, platen en huiselijke gereedschappen te koop zijn,
+die door de kluizenaars worden vervaardigd. Aan het einde der straat
+verrijst een groot huis van een zeer nederig voorkomen: daar zetelt
+de raad, die het bewind voert over den berg.
+
+Deze raad bestaat uit twintig epistaten, vertegenwoordigende de twintig
+kloosters. Een voorzitter, die om de vier jaren door deze vergadering
+gekozen wordt, deelt het uitvoerend gezag met de vertegenwoordigers
+der vier kloosters Laura, Iveron, Vatopedi en Kiliandari. Deze
+vier vertegenwoordigers voeren het bestuur over de Heiligen-berg,
+en doen van hun beheer verantwoording aan de algemeene vergadering,
+die bovendien ook de rechtsmacht uitoefent en over vergrijpen en
+misdrijven oordeelt. Hunne besluiten moeten, om geldig te wezen,
+voorzien zijn van een zegel, dat in vier stukken is verdeeld, waarvan
+ieder dezer vier epistaten een stuk heeft. Verzet van een enkel lid
+maakt dus het nemen van een besluit onmogelijk: en evenzoo verzet
+van den president, in wiens bezit de schroef is, waarmede de vier
+stukken tot een geheel worden verbonden. De turksche regeering heeft,
+na den val van Konstantinopel, deze kleine monnikenrepubliek erkend, en
+zich tot haar beschermer verklaard, tegen een jaarlijksche schatting
+van 500.000 piasters, die aan een te Kariès gevestigden aga moet
+worden ter hand gesteld. De republiek onderhoudt eene wacht van 20
+christelijke Albanezen, die met de handhaving der politie zijn belast.
+
+Zooals ik reeds zeide, zijn er twintig kloosters op den berg Athos:
+zeventien worden door grieksche kaloyers bewoond, een door russische
+en grieksche, en twee door Serviërs en Bulgaren. Allen volgen
+wel den regel van Sint-Basilius, maar worden toch niet geheel
+volgens dezelfde wetten bestuurd. Vroeger stond aan het hoofd
+van elk klooster een onafzetbare higoumenos; maar ten gevolge van
+moeielijkheden, waarvan ik het rechte niet ben te weten kunnen komen,
+werd dit veranderd, zoodat tegenwoordig nog maar tien kloosters,
+cenobitenkloosters genoemd, de oude inrichting hebben behouden; de
+tien andere worden vrije of liever afzonderlijke kloosters genoemd,
+en worden bestuurd door een raad van epitropen, die om de vier jaren
+wordt vernieuwd. De cenobitenkloosters zijn: Iveron, Kiliandari,
+Dionysius, Koutloumousis, Zographos, Philotheos, Grigorios, Xenophon,
+Esphigmenou, en het russische klooster Roussicon.--De tien andere
+kloosters heeten: Vatopedi, Laura, Pantocrator, Xiropotamos, Dokiarios,
+Karakallos; Simopotra, Stauronikitas, Agios-Paelos en Kastamoniti. De
+vertegenwoordigers der kloosters Laura, Vatopedi, Iveron en Kiliandari
+zijn met het gezag over al de anderen bekleed: niet alleen omdat
+deze kloosters de oudste en rijkste zijn, maar omdat zij den titel
+voeren van keizerlijke kloosters. Onder de byzantijnsche keizers
+namelijk waren er drie soorten van kloosters: die rechtstreeks onder
+den keizer stonden, die alleen aan de patriarchen onderdanig waren,
+en die onder het gezag der metropolitanen en bisschoppen stonden. De
+inkomsten dezer klooster-republiek bestaan uit de opbrengst der
+bosschen en den handel in olijven en noten. Bovendien bezitten de
+kloosters uitgestrekte eigendommen in Wallachije, op het eiland Thasos
+en langs de kusten van europeesch Turkije.
+
+Toen wij te Kariès aankwamen, waren de epistaten vergaderd voor de
+verkiezing van een nieuwen president. Wij wandelden door het dorp,
+en werden toen naar een groote zaal geleid, of liever naar een
+soort van open galerij, langs de drie zijden met divans bezet. Op
+deze divans zaten, naar turksche wijze, de leden der vergadering,
+gekleed in mantels met wijde mouwen, die op de borst geopend waren en
+een onderkleed van blauwe of violetkleurige zijde naar gelang van de
+verschillende waardigheid der epistaten, lieten zien. Op het hooft
+droegen zij een zwart vilten _kalimafki_, die veel overeenkomst had
+met de baret van een advokaat. De president rees op en kwam naar
+ons toe, leunende op zijn stok; hij noodigde ons uit, op den divan
+plaats te nemen, en opende de brieven, die wij hem hadden ter hand
+gesteld; toen hij den brief van den patriarch van Konstantinopel
+geopend had, kuste hij eerbiedig de handteekening van zijn geestelijk
+opperhoofd. Een Albanees had inmiddels een laag tafeltje of bankje
+neergezet, waarop gedroogde confituren en koffie stonden; en nadat
+ieder van een kop koffie en de onmisbare tsjibouk was voorzien,
+begon men ons te ondervragen over ons vaderland, over Konstantinopel,
+en vooral over het eigenlijke doel van onze reis naar den Athos.
+
+Vernemende dat wij zelf de kunst beoefenden, zeide de president dat
+hij ons eene woning zou aanwijzen bij den schilder Anthimes, een van
+de celebriteiten van den Heiligen-berg. Anthimes was zeer levendig
+en bewegelijk; hij bewoonde zijn klein huis in gezelschap van een
+pappas of wereldlijk priester, Manuel genaamd:--een soort van paria,
+die het eten klaarmaakte, den tuin verzorgde, het huis schoon hield,
+de schilder bij zijn arbeid hielp, bij de mis assisteerde, en toch,
+ondanks al deze bezigheden, nog tijd vond om lang te slapen en somtijds
+veel te drinken.
+
+
+
+III.
+
+
+Gedurende de eerste tien eeuwen onzer jaartelling is de geschiedenis
+van den berg Athos tamelijk duister en onzeker. Volgens de monniken,
+zou het klooster Laura, onder de regeering van Constantijn, zijn
+gesticht door den heiligen Athanasius den Athoniet. In geen enkel
+geschiedboek wordt, voor zoover ik weet, van deze Athanasius gewag
+gemaakt; maar, in datzelfde klooster Laura ziet men een fresko, waarop
+deze zelfde Athanasius is afgebeeld, eene bul of breve ontvangende
+uit handen van den keizer Nicephorus Phokas, dat is dus omstreeks
+965. Toch zijn sommige kloosters waarschijnlijk reeds vóór dien tijd
+gesticht: bij voorbeeld die van Iveron en Vatopedi.--Volgens het
+verhaal der monniken dan, verzocht en verkreeg Athanasius van den
+keizer de vergunning om op den berg Athos een klooster te bouwen, en
+stichtte hij de groote Lavra of Laura (_Lavra_ beteekent vereeniging,
+gemeente). De kluizenaars, die destijds den geheelen berg bewoonden,
+zonden eene deputatie naar Konstantinopel, om tegen deze inneming van
+hun gebied te protesteeren. Te vergeefs: op hun verzoek werd geen acht
+geslagen, en weldra verrees het eene klooster na het andere. Toch zijn
+deze kluizenaars niet geheel uitgestorven. Op de hoogste rotspunten
+zijn nog altijd hermiten gevestigd, die daar, in de eenzame wildernis,
+ver van alle menschelijke woningen, leven. Wanneer zij op de berg
+geen voedsel meer kunnen vinden, dan melden zij zich aan de poort
+des kloosters aan, en bieden, in ruil voor eenige groenten, kleine
+rozekranzen en gebeeldhouwde kruisen aan. Hoewel zij de monniken
+met onverholen minachting behandelen, vereeren deze hen toch als
+heiligen. Toen wij het russische klooster verlieten, zag ik zulk een
+kluizenaar op een rots zitten: hij had bijna geen andere kleeding
+dan zijn buitengewoon langen baard. Geen vrouw, zelfs geen dier van
+het vrouwelijk geslacht, mag den berg betreden.
+
+Op eenige minuten afstands van Kariès, ligt het klooster
+Koutloumousis. Wij hadden dus alle gelegenheid om de kaloyers in hun
+dagelijksch leven gade te slaan. Zij laten de zorg voor den land-
+en tuinbouw aan de leekebroeders over, en doen zelf weinig anders dan
+bidden. Vroeg in de morgen verlaten zij hunne cellen, en verzamelen
+zich in de kerk, om de metten te zingen; daarna hooren zij de mis;
+gaan naar den reefter; wonen te vier ure de vesper bij; gebruiken te
+zes ure hun avondeten, zingen een lied, en gaan met zonsondergang ter
+ruste, om midden in den nacht op te staan en de vroegdienst in de kerk
+bij te wonen. De aanvang van al deze verschillende diensten wordt,
+naar de aloude wijze, aangekondigd, niet door het luiden van een klok,
+maar door het slaan met een hamer op een houten of ijzeren schijf, een
+zoogenaamden _simander_. De kaloyers lezen weinig andere boeken dan
+hun gebedenboek, de eukologia. Er zijn echter sommigen, die gereisd,
+de wereld gezien, gestudeerd en zich wetenschappelijk ontwikkeld
+hebben. Desniettemin verkeeren de boekerijen in een toestand van
+jammerlijke wanorde, waarvan men zich moeilijk een juist denkbeeld
+kan maken; en de betrekkingen van _carthophilax_ is niet veelmeer
+dan eene sinecure.
+
+Maar indien de monniken de letterkunde verwaarloosd hebben, zoo
+hebben zij hun ouden roem weten te handhaven op een ander gebied:
+dat van schilderen, graveeren en beeldhouwen in het hout, waarin
+hunne voorgangers reeds voor eeuwen uitmuntten. In de aan de Panagia
+gewijde hoofdkerk van Kariès, vindt men eene reeks fresko's uit
+het schitterendste tijdperk der school van den berg Athos. Deze
+schilderijen zijn vervaardigd door Manuel, bijgenaamd Panselinos,
+(panaselînî, volle maan) omstreeks de twaalfde eeuw te Salonika
+geboren--nauwkeuriger kon ik den tijd zijner geboorte niet te weten
+komen. Panselinos wordt als het hoofd beschouwd, niet alleen van
+deze kloosterschool, maar van geheel de byzantijnsche school. De
+overleveringen en beginselen dezer school zijn nedergelegd in een
+boek, getiteld Ermîneia tîs Zôgraphíchîs, Handboek der Schilderkunst,
+omstreeks 1650 saamgesteld door den monnik Dionysius, uit het klooster
+Fourna bij Agraphra in Thessalië, en door zijn leerling Cyrillus van
+Chio. In dit handboek vindt men uitvoerige voorschriften omtrent
+de wijze van schilderen, de voorstelling en schikking van gewijde
+onderwerpen, enz. Geschreven met het doel om de ontaarding der gewijde
+kunst te beletten, heeft dit boek de schilders als met onverbreekbare
+banden gebonden, en met terzijdestelling van iedere persoonlijke
+inspiratie en vrije conceptie, hun alleen de starre overlevering tot
+wet gesteld.
+
+Zeer zeker ook onder den invloed dezer onveranderlijke, door de
+traditie gewijde regelen, is de kunst in de kloosters op de berg
+Athos tot een zeer laag peil afgedaald, en is alle leven en bezieling
+daaruit geweken. De eerste maal, dat ik het atelier van den schilder
+Anthimes bezocht, trof het mij, dat ik hier geen studiën of schetsen
+vond, maar wel een aantal potten met vischlijm, aangelengde kalk,
+oliën en andere dergelijke stoffen: in een woord, alles wat men in
+het laboratorium van een fabriekant van verwen zou verwachten. Ik
+vroeg onzen gastheer, ons iets van zijn werk te laten zien. "Wij
+maken geen studiën of schetsen, antwoordde hij: wij werken dadelijk
+op den muur; het handboek leert ons de proportiën van het menschelijk
+lichaam, de schikking der figuren en hare beweging. Mijn leermeester,
+Vader Macarios, had de kunst geleerd van Vader Nectarios."--Daarop een
+penseel nemende, dat hij in roodbruine verf doopte, teekende hij op een
+blad papier een Christuskop. De omtrek was met vaste hand getrokken,
+met al de zekerheid en kunstvaardigheid van een bekwaam teekenmeester:
+maar toch was deze wiskunstige teekening, schoon onberispelijk van
+lijnen, koud en zonder leven. Hoe is trouwens oorspronkelijkheid en
+leven mogelijk, waar de schilders zoo, ik mag wel zeggen werktuigelijk,
+naar vaste recepten arbeiden? In het handboek lees ik, bij voorbeeld,
+het volgende: "Een menschelijk lichaam is negen hoofden hoog;
+verdeel het hoofd in drie deelen: het eerste is voor het voorhoofd,
+het tweede voor den neus, het derde voor den baard; verdeel wederom de
+ruimte tusschen den neus en den baard in drie deelen", enz. enz. Met
+behulp van dergelijke regelen en van een passer, kan men een pop
+teekenen; met ijver en goeden wil zal dit eindelijk zelfs wel zonder
+passer gelukken: maar wat heeft dergelijk fabriekwerk gemeen met de
+scheppingen der kunst?
+
+Hadji-Linos, de nieuw verkozen president, stelde ons den 23sten Mei
+den gezegelden brief ter hand, die ons de poorten der kloosters moest
+openen, en den 24sten begaven wij ons op weg naar de conventen der
+oostkust; een Albanees der wacht geleidde ons.
+
+Na een tocht van drie uren over eene zandige helling, tusschen twee
+rijen note- en wilde vijgeboomen, komen wij te Iveron, ter rechterhand
+het klooster Koutloumousis latende liggen, dat nog de zeer duidelijke
+sporen vertoonde van den jongsten brand.
+
+Het valt niet gemakkelijk, in deze wonderlijke verzameling van gebouwen
+eenig plan of eenheid van gedachte te ontdekken: hoogstwaarschijnlijk
+bestaat zulk plan ook niet. De indruk, dien deze mengeling van
+gebouwen, in een eng dal aan den oever der zee saamgeperst, op den
+aanschouwer maakt, is verre van opwekkend; en niet dan met zekeren
+weerzin verlaat hij de frissche lommerrijke bergpaden voor de donkere
+en vochtige portalen, de kille binnenplaatsen en de bedompte galerijen
+van het klooster. Het klooster van Iveron is een cenobitenklooster,
+waar, vooral ten opzichte van het vasten, buitengewoon strenge
+regels gevolgd worden. Gelukkig had de woïwode van Kariès ons een
+groot stuk kalfsvleesch medegegeven, zoodat wij althans niet aan de
+schrale keuken van het klooster gebonden waren.
+
+In de grieksche kerk zijn de vasten veelvuldig en streng. Zonder te
+spreken van de bijzondere vasten, ter eere van den beschermheilige
+van het klooster, heeft men de volgende algemeene vastentijden: twee
+maanden voor Paschen, dertig dagen voor Pinksteren, veertien dagen
+voor Maria-Hemelvaart, en veertien dagen voor Kerstmis. Gedurende
+dien tijd mogen de geloovigen noch melk, noch eieren, noch visch
+gebruiken; zoodat er niet anders overblijft dan kaviaar, olijven
+en eenige wortelen en schelpdieren. De Oosterlingen, die over het
+algemeen zeer matig zijn, verdragen dezen strengen regel, die voor
+ons welhaast onverdragelijk zou zijn, zonder hinder.
+
+De higoumenos was bij onzen maaltijd tegenwoordig, zonder daaraan zelf
+deel te nemen. Na afloop van het eenvoudig maal, leidde hij zelf ons
+door het klooster rond, ons alles verklarende en bereidwillig op al
+onze vragen antwoordende. De stichting van Iveron valt waarschijnlijk
+reeds in zeer ouden tijd. In de muren ziet men nog fragmenten van
+antiek beeldhouwwerk, uit de ruïnen der oude stad Olophiros afkomstig;
+waarschijnlijk is dus het klooster ouder dan de bekende twist over
+de beeldendienst, want de iconoclasten toonden weinig eerbied voor de
+kunstwerken der oudheid. De logotheet verhaalde ons dat het klooster
+door drie Georgiërs of Iberiërs, ter eere van Johannes den Dooper,
+was gesticht; wanneer dit was geschied, wist hij niet. Het reusachtige
+convent telt niet minder dan dertig kerken, rondom de hoofdkerk,
+ook hier aan de Panagia gewijd, gegroept. Deze laatste heeft geen
+zijschepen. Eene eigenaardigheid van deze kerken op den berg Athos,
+is een groote half-ronde nis achter het koor, die tot sakristie
+dient, en waar het gewijde vaatwerk wordt bewaard. De wanden der
+kerk zijn tot halve-manshoogte met gekleurde tichelsteenen bekleed;
+daar boven begint het schilderwerk. De fresko's van deze kerk zijn
+in 1846 schoongemaakt en opgeschilderd geworden. Binnen in de kerk
+heeft deze onhandige restauratie niet de volle schade aangericht:
+de schilder heeft althans de omtrekken der oude beelden gespaard,
+en alleen de kleuren bedorven; maar in het voorportaal heeft hij ten
+volle aan de buitensporigste dwaasheden bot gevierd, zonder nogtans
+ontrouw te worden aan de voorschriften van het handboek. Men ziet
+hier eene gansche reeks van terechtstellingen, waarbij, met volkomen
+minachting van alle regelen der perspectief, het bloed tot op den
+achtergrond tegen de zonderlinge gebouwen spat. Deze onhandige knoeiers
+ontzien zich niet, de schilderijen der oude meesters, onder het
+voorwendsel van ze te restaureeren, volkomen te bederven. Maar toch,
+deze schilderijen, hoe slecht ook uitgevoerd, maken desniettemin als
+decoratie een zeergoed effect, en onderscheiden zich in dit opzicht
+gunstig van de, uit het oogpunt der kunst, veel voortreffelijker
+werken onzer meesters. Het begrip van decoratieve kunst--en dat
+behoort muurschildering toch in de eerste plaats te wezen--schijnt
+voor het tegenwoordige geslacht verloren gegaan. Wanneer ge een onzer
+moderne kerken binnentreedt, met groote kosten, dikwijls door zeer
+bekwame handen, op nieuw beschilderd, kunt ge niet nalaten, onaangenaam
+getroffen te worden door het volkomen gebrek aan samenwerking tusschen
+den architect, de schilders en de beeldhouwers. Ieder van hen heeft
+op zich zelf gearbeid, zijne eigene opvatting en inspiratie gevolgd,
+zonder zich om de anderen te bekommeren: en de samenvoeging binnen
+een zelfde kader, van kunstwerken, ongetwijfeld met talent, maar toch
+onder den invloed van geheel verschillende denkbeelden vervaardigd,
+brengt een disharmonie voort, die afstoot en hindert. Dit was niet
+alzoo in de oude gothische kathedralen der middeleeuwen, en dit is ook
+niet alzoo hier op den berg Athos. Hier verdwijnt de persoonlijkheid
+der kunstenaars; ieder begrijpt zijne eigenaardige taak, en tracht
+niet daar buiten te gaan. Geen stoute verkortingen verbreken den
+statigen eenvoud der architecturale lijnen; het goud dringt zich
+niet aan u op; en het mozaïek smelt zijne sobere tinten samen met de
+kleurschakeeringen van het marmer. Het geheel is harmonisch, omdat eene
+zelfde gedachte al de deelen bezielt en aan ieder zijne eigenaardige
+plaats en beteekenis aanwijst; en deze minder dan middelmatige fresko's
+dragen er alzoo mede toe bij, om aan het geheele gebouw het passende
+monumentale karakter te geven.
+
+Men vergat vooral niet, ons twee afbeeldingen der Heilige-Maagd
+te laten zien, die op den geheelen berg in bijzondere eere worden
+gehouden. De eerste hangt hoog boven den hoofdingang, en is zeer
+moeilijk zichtbaar vanwege het dichte traliewerk. Een oude kaloyer,
+die in het portaal zat, verhaalde ons, met groote breedsprakigheid,
+de geschiedenis van dit beeld. Die historie kwam in 't kort hierop
+neer. Theophilus, de patriarch van Alexandrië, de vijand van den
+heiligen Johannes Chrysostomus, had in zijn twist met den monnik
+Isidorus, eenige kloosters doen verbranden, en de schilderijen die
+zij bevatten verstrooid. Een dezer schilderijen werd in zee geworpen,
+door de golven op wonderdadige wijze naar den oever bij Iveron gevoerd,
+en door een kaloyer, Gabriël genaamd, uit het water getogen. Thans
+prijkt het heilige beeld boven de poort des kloosters.--De andere
+afbeelding is in eene kleine kerk, aan de heilige Apostelen gewijd,
+geplaatst; het bijna zwart geworden paneel heeft, op de hoogte
+van het gelaat, eene breede wond of scheur, waaruit bloeddruppelen
+heeten te vloeien. Men verhaalt u, dat omstreeks het jaar 650, het
+klooster door zeeroovers overvallen en ingenomen werd. Hun hoofdman,
+een Ethiopiër van geboorte, drong tot in deze kapel door, en trof de
+Heilige-Maagd met zijn mes in het gelaat: aanstonds vloeide het bloed
+uit de gapende wonde. De rooverhoofdman, door dit wonder getroffen,
+bekeerde zich; met al zijne makkers nam hij het monnikskleed aan,
+en sleet zijn verder leven in het klooster.
+
+In de grieksche kloosters wordt de gastvrijheid op den meest
+onbekrompen voet uitgeoefend, en zonder aanzien des persoons: Joden
+en Muzelmannen worden evengoed ontvangen als Christenen. Niemand
+behoeft iets te betalen; maar de Grieken zijn handige diplomaten; en
+zonder rechtstreeks iets te vragen, weten zij u toch aan het verstand
+te brengen, dat men eene of andere bijzondere gave van u verwacht,
+indien ge sommige kostbare voorwerpen begeert te zien.
+
+De higoumenos verhaalde ons, dat onder de weinige vreemdelingen,
+die hier vertoefd hebben, sommigen ziek zijn geworden, ondanks
+het zeer gezonde klimaat. Ik wil het gaarne gelooven. Hij die
+hier komt, zonder bepaalde beweegreden, zooals, bij voorbeeld,
+belangstelling in de oude kunstgewrochten, moet al spoedig de prooi
+worden van doodelijke verveling. Het voedsel der monniken is slecht,
+de kamers in de buitengalerijen zijn over dag brandend heet, de
+zindelijkheid laat zeerveel te wenschen over, en de bergpaden zijn
+bijna ontoegankelijk. Behalve de gulle ontvangst en de niet zeer rijke
+conversatie der monniken, blijft er geene andere afleiding over dan
+de beschouwing der omringende natuur, die inderdaad prachtig is en
+een onmetelijk panorama voor uwe blikken ontrolt. Ongelukkig brengt de
+kloosterregel mede, dat de poorten met zonsondergang gesloten worden:
+gij kunt dus des avonds den onmetelijken horizon alleen aanschouwen van
+een balkon, dat als een zwaluwennest onder het dak hangt. Meermalen,
+wanneer wij des nachts door het slaan op de simanders werden gewekt,
+verlieten wij onze kamer, om de nog half dommelende monniken naar de
+kerk te zien gaan. Het was een eigenaardig tooneel: die waggelende,
+door den ouderdom gebogen gestalten, in lange mantels gehuld,
+en flauwelijk verlicht door de flikkerende vlam der kleine lamp,
+die ieder in de hand droeg, langzaam langs de galerijen gaande,
+terwijl de echo der sombere gangen en ommuurde binnenhoven het dof en
+aanhoudend geluid van de simanders herhaalde. Onwillekeurig herinnerde
+dit tafreel aan de voorstelling van het Laatste Oordeel, zooals men
+die in sommige oude almanakken vindt.
+
+Op zekeren morgen gaven wij den wensch te kennen, het klooster
+Stavronikitas (stanros, kruis, en nichî, overwinning) te bezoeken,
+ongeveer een paar mijlen van Iveron verwijderd. De higoumenos bezorgde
+ons eene boot met twee monniken, fiksche roeiers, die ons al spoedig
+op eene bloemrijke, met rozen en myrthen begroeide plek aan wal
+zetten. Vandaar begaven wij ons te voet naar het klooster, dat in
+zijn uiterlijk voorkomen meer op eene vesting dan op een godshuis
+gelijkt. Men had ons te Kariès met veel ophef van de schilderijen
+van Stavronikitas gesproken; maar het oogenblik voor ons bezoek bleek
+slecht gekozen te zijn: bijna al de kerken waren gesloten. Men was op
+de binnenplaats bezig met herstellingen: zaag en hamer werden ijverig
+gehanteerd; het regende stof en steengruis: wij hadden niet veel lust,
+ons hier lang op te houden. Wij maakten dus haastig eenige schetsen
+en keerden naar de boot terug. "Hebt gij het wonderdoende beeld
+gezien?" vroeg ons Vader Pachomius, een onzer roeiers. Wij hadden
+het niet gezien, en waren ook niet begeerig om voor dit doel terug
+te keeren en den tocht op nieuw te maken.
+
+De zucht voor het wonderbare is overigens bij de Oosterlingen zeer
+levendig; en de geestelijkheid der grieksche kerk exploiteert die
+neiging wel wat veel. Den volgenden morgen konden wij te Iveron op
+nieuw zien, hoe diep die zucht bij het volk is ingeworteld. Nabij
+de poorten der kloosters staan eenige kleine kapellen, _kimisis_
+genaamd, waarin de lijken der monniken worden bijgezet. Ik zat
+met mijn vriend in een dier sedert lang verlaten grafkelders,
+die geheel met doodsbeenderen was opgevuld. Wij hielden ons met
+phrenologische studiën bezig, toen Janni, onze albaneesche kawas,
+binnentrad.--"Dat is de schedel van een _vroukolakas_" (bezetene),
+zeide hij, op het doodshoofd wijzende, dat ik in de hand had; "zie
+maar de zwarte tanden".--"Dat bewijst alleen, dat hij slechte tanden
+had," antwoordde mijn vriend.--"Hebt gij dan nooit een bezetene
+gezien, effendi?"--"Neen."--"Ik wel. Te Kavela woonde een man,
+Makalakis genaamd, die het booze oog had en zijn leven lang de andere
+menschen allerlei kwaad had gedaan. Ging hij door het veld van zijn
+buurman, dan verlepte de tabak, en de vrouwen, die hij aanzag, werden
+onvruchtbaar. Op zekeren dag vond men hem dood bij den _tsarchi_. Hij
+was zwart, zooals de menschen, die aan de pest gestorven zijn. "Dat is
+een slecht teeken", zeide de pappas. Een jaar lang spookte de ziel van
+Makalakis om de naburige huizen. Eindelijk ging men den pappas halen
+en groef men het lijk op. Het lichaam was geheel zwart, maar overigens
+ongeschonden, als ware hij den vorigen dag gestorven. "Wij zullen den
+bisschop halen", sprak de pappas. De bisschop was een heilig man,
+en toen hij bij het lijk kwam, begon het vleesch zich aanstonds te
+ontbinden, maar de beenderen bleven zwart; en dat is niet natuurlijk,
+effendi; en de schedel, dien gij daar in de hand hebt, is van een
+bezetene."--Toen wij des avonds onze ontmoeting aan den logotheet
+verhaalden, antwoordde hij droogjes: "Dat is waar."--Wij begrepen
+dat het beter was, niet verder aan te dringen.
+
+
+
+IV.
+
+
+Den 2den Juni namen wij afscheid van den higoumenos, om ons naar
+het klooster Philotheos te begeven. Wij moesten den weg derwaarts
+op een muilezel afleggen, want een ander middel van vervoer wordt
+door de monniken niet gebruikt. Zulk een rit op een zeer slecht
+opgetuigden muilezel, met een uiterst primitief zadel, langs een
+steil en ongemakkelijk bergpad, is verre van aangenaam. Telkens
+stuitten wij op diepe kloven en ravijnen; dan bleven de ezels, ondanks
+vermaningen en bedreigingen, stokstijf staan, tot eindelijk een der
+monniken die ons geleidden, over de kloof heensprong, waarop de ezels
+volgden. Dit een en ander hield ons zoolang op, dat ik reeds vreesde,
+dat wij de ophaalbrug van het klooster opgetrokken zouden vinden,
+en in het _xenodokion_ zouden moeten overnachten. Dit xenodokion is
+een soort van loods, buiten het klooster, waar de reizigers, die na
+het sluiten der poort aankomen, hun intrek kunnen nemen. Elken avond,
+een half uur voor zonsondergang, komen de monniken bijeen om voor de
+dwalende reizigers te bidden, terwijl de simanders van verre de echo's
+der bergen doen weergalmen. Een kaloyer waakt den geheelen nacht in
+het xenodokion, en voorziet menschen en beesten van levensmiddelen,
+in afwachting dat de poort van het klooster geopend wordt.
+
+Philotheos werd in de tiende eeuw gesticht door drie kaloyers van
+den Olympus: Arsenius, Dionysius en Philotheos. De superieur kon,
+naar het mij voorkwam, niet veel jonger zijn dan honderd jaar. Hij had
+een zeer werkzaam aandeel genomen aan den onafhankelijkheidsoorlog in
+1821, en nog, wanneer hij daarvan sprak, tintelden zijne oude oogen
+van jeugdig vuur. Hij was een dergenen--helaas! hun aantal was niet
+zeer groot--die hunne stille cel op den berg hadden verlaten, en met
+het kruis in de eene, het geweer in de andere hand, naar de vlakte
+waren afgedaald. De weinige monniken, die aan den strijd deelnamen,
+sloten zich aan bij de opgestane Grieken in Macedonië. Diamantis
+kwam, aan het hoofd zijner Albaneezen, hun te hulp; hij nam eene
+positie in op het schiereiland Pallene, tegenover den berg Athos,
+en sloeg de Turken onder Youssouf-bey. Maar weldra kwamen zij
+in grooten getale terug, aangevoerd door Aboudouloub, pâsja van
+Salonika; en nu moesten de Grieken voor de overmacht wijken. De
+schrik verspreidde zich op den heiligen berg. De monniken verlieten
+Kariès, brachten hunne schatten in veiligheid aan boord van een
+schip, en trokken zich terug in de sterke kloosters van Zographos
+en Hiërophon. Aboudouloub, geen aanval op deze geduchte vestingen
+durvende wagen, knoopte onderhandelingen met de monniken aan. Hij
+bezwoer hun plechtiglijk, dat hunne eigendommen geëerbiedigd zouden
+worden; maar het was volstrekt noodig, tijdelijk eene bezetting in
+hunne kloosters te leggen. Die voorwaarden worden aangenomen: maar
+zoodra de pâsja eenmaal den voet binnen het klooster had gezet, brak
+hij natuurlijk zijn woord en begon de plundering. Gelukkig hadden de
+monniken, wetende met wien zij te doen hadden, al hunne kostbaarheden,
+hunne relikwieën, en een deel van hunne artillerie naar Laura laten
+brengen, zoodat de admiraal Combaris, die voor Thasos kruiste, nog
+tijd had, dit alles aan boord te nemen. Naar Egina overgebracht,
+werden al deze voorwerpen later naar den Athos teruggevoerd.
+
+Vroeger werden in het klooster Philotheos allerlei kunsten,
+bedrijven en handwerken beoefend, zooals nog de vele werkplaatsen
+bewijzen, rondom de katholikon, de hoofdkerk, gegroept. Dit was
+trouwens in verreweg de meeste kloosters het geval. Tegenwoordig
+beoefent men er nog alleen, behalve de architectuur, de schilder-
+en graveerkunst, beiden op een zeer lagen trap gedaald, benevens
+de kunst van houtsnijden. Deze laatste is tot een hoogen graad
+van volkomenheid opgevoerd. De monniken weten, met verwonderlijke
+bekwaamheid, allerlei kunstwerk van hout te vervaardigen; ik heb op
+den berg Athos kruisen, triptyken, iconostasen (beschotten, die het
+koor van het schip der kerk scheiden), koorstoelen, enz. gezien,
+die inderdaad meesterstukken van geduld en rijke vindingskracht
+waren. Maar het _diakonikon_ van Philotheos is ook nog rijk aan
+meesterstukken van goudsmidswerk. Men toonde ons, onder anderen,
+den met drijfwerk versierden band van een slavisch handschrift: zeker
+een der uitnemendste kunstgewrochten van het klooster, dat gerust kon
+wedijveren met andere, soortgelijke meesterstukken in de schatkamer
+van Kariès, waar zoo menig kostbaar overblijfsel der oude kerkelijke
+kunst wordt bewaard. Als eene proeve verwijzen wij naar het houten,
+in goud gevatte kruis en naar het prachtig gebeeldhouwde koffertje,
+waarvan de afbeeldingen hiernevens zijn gevoegd.
+
+Na een kort bezoek aan het klooster Caracallos, aldus naar den stichter
+genoemd, landden wij den 6en Juni in de haven van Laura, aan de
+oostelijke punt van den berg, aan den voet van het klooster. Vroeger
+was het klooster van Laura het eerste in aanzien, in omvang, in
+bevolking, in rijkdom; tegenwoordig bekleedt het nog slechts den
+derden rang onder de kloosters van den berg Athos. Stilte heerscht
+in de lange portieken; de torens en bolwerken storten in puin: en om
+de verlaten galerijen ziet men hier en daar het klimop zich ranken.
+
+Wie den grooten meester der byzantijnsche schilderschool, Manuel
+Panselinos, in zijne werken wil bestudeeren, vindt daartoe te Laura de
+uitnemendste gelegenheid. Men kan hier zelfs de vroegere ontwikkeling
+der byzantijnsche kunst nagaan, door de vergelijking van de fresko's
+van Panselinos met die in de trapeza, welke uit een vroeger tijdperk
+afkomstig zijn. Nevens de grootsch gedachte en met vaste hand
+uitgevoerde scheppingen des meesters, maken deze magere figuren,
+met haar nauwsluitende draperiën en haar stijf afgemeten houdingen,
+een zonderlingen indruk. Dit schijnt navolging van het antieke, en is
+inderdaad niets anders dan koude manier en akademiestijl.--Ik merkte
+reeds op, dat de Byzantijnen getoond hebben, volkomen de eischen der
+decoratieve kunst te verstaan, ook al laat de techniek bij hen veel
+te wenschen over. De compositiën van Panselinos kenmerken zich vooral
+door dien zuiveren smaak, de vrucht van de studie der antieken; en
+moeilijk kan men zich iets eenvoudigers en rustigers denken dan de
+decoratie van de katholikon van Laura. De kalme gemakkelijkheid der
+conceptie en de ernstige rust der lijnen doen voor ons, aan gansch
+andere vormen en al de kunstgrepen en toovermiddelen der moderne
+kunst gewend, het geheel bijkans koud en levenloos schijnen, maar
+weldra gewent men zich aan deze soberheid van kleuren, en dan blijkt
+ook hier de harmonie van het geheel zoo volkomen begrepen, dat men
+geneigd zou zijn, Panselinos niet alleen voor den schilder, maar ook
+voor de architect van het gebouw te houden. Te Laura heeft Panselinos
+hetzelfde stelsel van decoratie toegepast als te Kariès: maar de
+regen heeft maar weinig overgelaten van het werk van den meester in de
+hoofdkerk van Kariès, die zeventig jaren lang ongedekt bleef. Groote
+beelden, ten halven lijve geschilderd, nemen het onderste gedeelte
+van den muur in, en worden van de figuren aan het gewelf gescheiden
+door eene reeks compositiën van minder groote afmetingen. Ziehier de
+volgorde: achter in den grooten koepel, den Heiland; daaronder de
+engelen, de aartsengelen en de cherubynen, links, als men met het
+gelaat naar het koor staat:--Jezus voor Pilatus, het Lijden (eene
+bewonderenswaardige compositie in drie afdeelingen) en de Opstanding;
+boven en beneden de strook van emailwerk, die boven de koorstoelen
+loopt, de heilige strijders en martelaars, Sint-George, Sint-Demetrius,
+Sint-Procopius, Sint-Theodorus en Sint-Mercurius. Rechts, Jezus
+voor de schriftgeleerden, de Kindermoord, de Intocht in Jeruzalem,
+en de Verkondiging van den engel. Boven de poort van den narthex
+(het voorportaal), de Dood der Heilige-Maagd.
+
+Voor de bronzen deuren van dit voorportaal, een geschenk van Nicephorus
+Phokas, rust op slanke zuiltjes de doopkapel, of, zooals de Grieken
+haar noemen, de _phiale_. Langs den rand van het marmeren doopvont zijn
+vogels gebeeldhouwd, die uit den gewijden beker drinken: een symbool
+der communie; twee middelmatig uitgevoerde leeuwen moeten de kaarsen
+dragen. Aan het gewelf is de Madonna afgebeeld, met dit monogram:
+î Zôodochos Pîgî de levengevende fontein; en in een der boogvakken,
+Sint-Athanasius, op eene rots slaande; waaruit water vloeit. De
+legende verhaalt namelijk, dat toen Sint-Athanasius het klooster
+van Laura bouwde, de handlangers van den Booze de beken en bronnen
+deden opdrogen; de heilige man wendde zich toen tot de Panagia, zijne
+patronesse, die hem een ijzeren roede ter hand stelde, en gelastte
+daarmede op de rots te slaan, waaruit dadelijk water vloeide. In het
+_diakonikon_ kunt ge nog de roede zien, en de bron zelf op weinige
+schreden afstands van het klooster.
+
+De president van de raad der Epitropen, Vader Melchizedek, toonde ons
+met blijkbaren zelfvoldoening, de relikwieën en de kostbaarheden van
+het klooster; want Laura is nog altijd het rijkste klooster van den
+berg Athos. Ik kan niet al de kruisen, relikwieën, wierookvaten en
+andere gewijde zaken opnoemen, die wij te zien kregen. Bovenal trof
+mij een gouden tabernakel met prachtig email en drijfwerk, in den
+vorm eener basiliek. Deze tabernakel wordt alleen op hooge feestdagen
+buiten de kerk gebracht: het was dus wel eene groote gunst, dat men
+ons toestond, van dit meesterstuk eene photographische afbeelding te
+vervaardigen. Eene kleine, medicinale kuur had echter aller hart voor
+ons gewonnen. De monniken weten niets van geneeskunst, en bemoeien zich
+niet met geneesheeren; ondanks dat, of misschien juist daarom, worden
+zij dikwijls over de honderd jaar oud. Bij onze komst in het klooster
+was juist de lange vasten, waarin men niets dan olijven en kaviaar
+gebruikt, voorbij: de monniken zagen er zeer slecht uit en waren ook
+niet zeer pleizierig gestemd. Wij dienden allen eene dozis calomel toe,
+hetgeen de meest gewenschte uitwerking had. Uit dankbaarheid zouden
+zij ons wel het geheele klooster ten geschenke hebben willen geven,
+te meer daar het verblijf in het groote, sombere gebouw hun maar half
+scheen te bevallen. In den omtrek van het klooster hebben zij overal
+cellen en kluizen opgericht, waar zij gewoonlijk verblijven. Rondom
+die kluizen zijn kleine tuinen aangelegd, die aan het geheel een zeer
+bevallig voorkomen geven.
+
+Ik meen reeds gezegd te hebben dat de berg Athos 2066 meters
+hoog is. Aan de grens der eeuwige sneeuwvelden staat de kapel
+van Sinte-Anna, waar de monniken jaarlijks, in de maand Augustus,
+heentrekken, om gebeden tot de Heilige-Maagd op te zenden. De Athos
+heeft dit met vele andere bergen gemeen, dat hij zeer moeilijk te
+beklimmen is, en dat men, boven gekomen, bijna niets ziet--dan de
+beelden in de kapel van Sinte-Anna: eene groote merkwaardigheid
+trouwens in eene grieksche kerk, waar dergelijke zaken streng
+verboden zijn. Zooals men weet, duldt de grieksche kerk in hare
+heiligdommen alleen schilderijen en mozaïeken, maar noch standbeelden
+noch reliëfs. Volgens de monniken moest men in de kapel van Sinte-Anna
+van dezen regel afwijken, omdat het op die hooge bergspits onmogelijk
+was, andere dan bronzen beelden te hebben.
+
+Het klooster Vatopedi, dat wij vervolgens bezochten, ligt aan den
+oever der zee, in eene vallei, die door hooge wouden tegen de heete
+zuidenwinden gedekt is; de lucht is er des avonds vrij koel. Dit
+klooster is het meest bevolkte van alle op den berg; nergens zijn
+de omstreken dan ook zoogoed bebouwd. Toch is het er verre af, dat
+de monniken van dezen zoo vruchtbaren grond al het voordeel zouden
+trekken, dat daarvan te trekken is. Wanneer de hellingen niet al te
+steil zijn, bezaaien zij de velden; elders laten zij de boomen naar
+willekeur opschieten, plukken de vruchten, die aan de lage takken
+hangen, en wachten tot de anderen van zelf afvallen.
+
+Omtrent de stichting van het klooster verhaalt men u eene anecdote,
+die hoogstwaarschijnlijk slechts eene fabel is. De zonen van
+Theodosius, Arcadius en Honorius, gingen met hunne moeder van Napels
+naar Konstantinopel, toen zij, op de hoogte van Imbros, door een
+geweldigen storm werden overvallen. Arcadius viel in zee, en werd
+door de kluizenaars van den berg Athos gevonden, liggende op een
+frambozestruik. De kluizenaars, die aan de schoonheid van het kind
+zijne vorstelijke afkomst herkenden, brachten hem naar Konstantinopel;
+en toen Arcadius later den troon beklom, stichtte hij op dezelfde plek,
+waar de golven hem aan land hadden gezet, een klooster, waaraan hij
+den naam gaf van Vatopedi (van bátos, frambozestruik, en paidìou,
+kind). In de vorige eeuw verwierf het klooster een grooten roem
+door de theologische school, die Eugenius Boulgaris en Nicephorus
+Theodoxis binnen zijne muren stichtten. Men vindt hier vele kerken;
+de hoofdkerk bezit fresko's van Panselinos, die ongelukkig sterk zijn
+geretoucheerd; ook ziet men er fraaie mozaïeken, onder anderen een
+zeer goed _tetramorphe_. De tetramorphe is de vereeniging, in een
+beeld, van de vier symbolen der evangelisten: de engel van Mattheus,
+de arend van Johannes, de leeuw van Marcus, de os van Lukas.
+
+De Grieken, die ter bedevaart naar den Heiligen-berg gaan (iedere
+orthodoxe Griek behoort eenmaal in zijn leven dien pelgrimstocht te
+ondernemen), landen te Vatopedi, dat door zijn houthandel, meer dan de
+andere kloosters, met de steden langs de kust van Azië in betrekking
+staat. Een pappas van Smyrna, die naar Kariès was geweest om zijne
+papieren te laten viseeren, verzocht met ons mede te mogen gaan om
+de andere kloosters te bezoeken. Hij had zijne twee zonen bij zich;
+de jongste vertoonde op zijn schoon gelaat die eigenaardige mengeling
+van fieren adel en zachten weemoed, die de bewoners van het oude
+Ionië beter hebben bewaard dan de Grieken van Attika.
+
+Na een verblijf van eenige dagen te Vatopedi, vertrokken wij, in
+gezelschap van den pappas en zijne twee zonen en van den higoumenos
+van Esphigmenou, die naar zijn klooster terugkeerde. Dit klooster
+is, voor eenige jaren, bijkans geheel vernieuwd; het dankt zijn naam
+aan zijne ligging in eene zeer nauwe vallei. Het werd, naar men wil,
+door Theodosius den Jonge en zijne zuster Pulcheria aan den heiligen
+Simeon gewijd.
+
+In het klooster Esphigmenou leefde destijds de patriarch Anthymos,
+die reeds tweemalen den troon van Konstantinopel had bekleed. Het is
+wellicht niet onbelangrijk, met een enkel woord de eigenaardige positie
+te omschrijven, waarin de patriarch van Konstantinopel, sedert 1453,
+is geplaatst. Toen Mahomed II aanstalten maakte om Konstantinopel te
+belegeren, zond de keizer Constantijn naar Rome, om nog eenmaal de
+hulp der westersche Christenheid in te roepen. Een deel van de hooge
+grieksche geestelijkheid, vreezende dat zijn invloed zou afnemen,
+indien de door Rome gewenschte vereeniging met de katholieke Kerk
+tot stand kwam, schaarde zich aan de zijde van den monnik Genadius,
+en werkte de pogingen des keizers tegen. Stond Genadius, zooals
+sommigen verzekeren, in geheime verstandhouding met den sultan? Dit
+kan niet stellig worden bewezen; wij willen daarom liever aannemen
+dat de monnik, na den val der stad, alleen in het belang zijner
+overwonnen geloofsgenooten, van den overwinnaar den hoogen rang van
+patriarch vroeg en verkreeg. Wat hiervan zij: Mahomed II bekleedde
+Genadius niet alleen met de volle geestelijke macht over zijne
+geloofsgenooten, maar ook nog met het burgerlijke en rechterlijke
+gezag, en benoemde hem tot hoofd der grieksche natie. Sedert dien tijd
+is de oecumenische patriarch van Konstantinopel de opperste rechter
+in alle burgerlijke en crimineele zaken; hij doet uitspraak in alle
+rechtsgedingen, sluit de huwelijken, heft de belastingen, verkoopt de
+aflaten en oefent nog verschillende andere functiën uit. Het is waar
+dat eene zware verantwoordelijkheid tegenover de Porte op hem rust,
+en dat zijn verkiezing hem veel geld kost; maar zoo het pallium aan
+den meestbiedende verkocht wordt, zijn het toch altijd de raïas,
+die de kosten betalen. Men kan zich voorstellen hoe veelvuldig de
+verkiezingen zijn, wanneer men bedenkt dat eene eenvoudige aanvrage van
+de synode der metropolitanen, die allen op de patriarchale waardigheid
+vlammen, voldoende is om den patriarch te doen afzetten. Er leven
+op dit oogenblik niet minder dan zes afgezette patriarchen in de
+verschillende grieksche kloosters. Het hoofd der grieksche kerk, hoe
+ook schijnbaar met groote macht bekleed, is in waarheid een slaaf en
+machteloos werktuig in de handen der turksche regeering: geen wonder
+dat geen enkel dezer patriarchen iets gedaan heeft om het grieksche
+volk uit zijne vernedering en zijn verval op te heffen. Zelf slaven van
+een despoot, zijn zij op hunne beurt despoten, die alle verkeerdheden
+en misbruiken, waarop hunne macht steunt, met hand en tand vasthouden.
+
+Den 28sten Juni vertrokken wij, met den pappas en zijne beide zonen,
+naar het klooster Kiliandari, bijna aan het uiteinde van den berg,
+waar hij in de kleine vlakte uitloopt, die hem met het schiereiland
+verbindt, gelegen. De hoofdingang is somber; maar de ruime binnenplaats
+met hare dubbele rij bogen boven elkander, ziet er netjes en vroolijk
+uit. De met gekleurde steenen ingelegde gevel van de hoofdkerk maakt
+ook een prettigen indruk. Boven de muren verheffen zich de met statig
+bosch begroeide berghellingen. Het landschap is ontegenzeggelijk
+schoon: maar op den duur worden deze bergen, die u aan alle kanten
+omringen, wel wat vermoeiend en neerdrukkend, en bijwijle verlangde
+ik naar een vrij uitzicht, naar een dier wijde horizonten onzer
+vlakke velden, waar men aan den verren gezichteinder, boven den zoom
+van groen, den spitsen kerktoren ziet oprijzen, die het verscholen
+dorpje verraadt.
+
+De kloosters Kiliandari en Zographos worden door servische en
+bulgaarsche monniken bewoond, die zich door de donkerder kleur van
+hun gewaad van de grieksche kaloyers onderscheiden. De Bulgaren en
+Serviërs behooren beiden tot den grooten slavonischen stam; langen
+tijd bezaten zij ook eene eigene Slavonische liturgie; maar in 1737
+wist de patriarch van Konstantinopel te bewerken, dat in de servische
+en bulgaarsche kerken de grieksche liturgie, en daarmede de grieksche
+taal, werd ingevoerd.
+
+De afstand tusschen Kiliandari en Zographos bedraagt hoogstens vier
+mijlen, maar het pad, dat, immer stijgende, door prachtige pijnbosschen
+loopt, maakt zoovele krommingen, dat men wel het dubbele van den
+afstand aflegt, eer men te Zographos komt, dat boven op eene bergspits,
+op eene duizelingwekkende hoogte, allerschilderachtigst is gelegen. Wij
+bleven hier twee dagen: niet zoozeer om de aan manuscripten rijke
+bibliotheek en de overvloedig met schilderijen versierde kerken, maar
+vooral om van de zeldzame schoonheid van het landschap te genieten.
+
+De kloosters van Castamoniti, Dokiarios en Sint Xenophon, die wij
+vervolgens bezochten, onderscheiden zich door niets merkwaardigs. Bij
+ons vertrek van het laatste klooster, namen wij afscheid van onzen
+pappas, die zijn tocht naar het russische klooster vervolgde,
+terwijl wij naar Kariès terugkeerden. Daar voltooiden wij onze
+verzameling van kopieën naar gravuren en schilderijen, en kochten
+verschillende voorwerpen, die door de monniken en kluizenaars van den
+berg vervaardigd worden, en in de kloosters en winkels van Kariès te
+koop worden aangeboden.
+
+Eindelijk, na nog een kort bezoek aan het naburige klooster
+Xiropotamos, aan de kleine haven van Daphne, scheepten wij ons in aan
+boord van eene tartane, die het anker in het aardige haventje uitwierp,
+en ons naar Salonika terugvoerde.
+
+
+
+
+
+
+AANTEEKENING
+
+
+[1] Styliten: kluizenaars, die zich op den top eener zuil hadden
+teruggetrokken, dien zij nooit verlieten. De beroemdste onder hen is
+Sint-Simeon Stylites.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Bezoek aan den berg Athos, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BEZOEK AAN DEN BERG ATHOS ***
+
+***** This file should be named 18243-8.txt or 18243-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/2/4/18243/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
diff --git a/18243-8.zip b/18243-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..8755354
--- /dev/null
+++ b/18243-8.zip
diff --git a/18243-h.zip b/18243-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..6816cdc
--- /dev/null
+++ b/18243-h.zip
diff --git a/18243-h/18243-h.htm b/18243-h/18243-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..7725449
--- /dev/null
+++ b/18243-h/18243-h.htm
@@ -0,0 +1,1649 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>The Project Gutenberg eBook of Bezoek aan den berg Athos</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="Anoniem">
+<meta name="DC.Creator" content="Anoniem">
+<meta name="DC.Title" content="Bezoek aan den berg Athos">
+<meta name="DC.Date" content="###### 2006">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times	New	Roman",	Times, serif;
+margin:	1.58em 16% 1.58em 16%;
+text-align:	left;
+}
+
+/****** Title Page ******/
+
+h1.docTitle
+{
+font-size: 1.6em;
+line-height: 2em;
+}
+
+h2.docImprint, h1.docTitle,	h2.byline, h2.docTitle
+{
+text-align:	center;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size: 1.1em;
+line-height: 1.44em;
+font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size: 1.2em;
+font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size: 1.2em;
+font-weight: normal;
+}
+
+/******* Headers ******/
+
+.div0
+{
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-bottom: 1.44em;
+}
+
+.div2
+{
+padding-bottom: 1.2em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-bottom: 1.0em;
+}
+
+h1,	h2,	h3,	h4,	h5, h6
+{
+font-style:	normal;
+text-transform:	none;
+clear: both;
+}
+
+h1
+{
+font-size: 1.44em;
+line-height: 1.5em;
+}
+
+h1.label
+{
+font-size: 1.2em;
+line-height: 1.2em;
+margin-bottom: 0;
+}
+
+h2
+{
+font-size: 1.44em;
+line-height: 1.5em;
+}
+
+h2.label
+{
+font-size: 1.2em;
+line-height: 1.2em;
+margin-bottom: 0;
+}
+
+h3
+{
+font-size: 1.2em;
+line-height: 1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size: 1.0em;
+line-height: 1.2em;
+margin-bottom: 0;
+}
+
+h4
+{
+font-size: 1.0em;
+line-height: 1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left: 10%;
+margin-right: 10%;
+}
+
+h5
+{
+font-size: 1.0em;
+line-height: 1.0em;
+font-style:	italic;
+}
+
+h6
+{
+font-size: 1.0em;
+line-height: 1.0em;
+font-style:	italic;
+}
+
+/****** Paragraphs ******/
+
+p
+{
+text-indent: 0;
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:	left;
+}
+
+.aligncenter
+{
+text-align:	center;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:	right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:	justify;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:	0em	10%	1.58em 10%;
+}
+
+p.line
+{
+margin:	0 10% 0	10%;
+}
+
+p.beforeline, p.afterline
+{
+margin-top:	1em;
+}
+
+p.initial
+{
+text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument,	p.note
+{
+font-size: 0.9em;
+line-height: 1.2em;
+text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument
+{
+margin:	1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+font-size: 0.9em;
+line-height: 1.2em;
+margin:	1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+font-size: 0.9em;
+line-height: 1.2em;
+margin:	1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+
+/****** Figures ******/
+
+div.divFigure
+{
+text-align:	center;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float: left;
+margin:	10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float: right;
+margin:	10px 0 10px	10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+text-align:	center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+font-size: 80%;
+margin-top:	0;
+text-align:	center;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+font-size: 80%;
+color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+p.question
+{
+text-align:	left;
+margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+text-align:	right;
+margin-top:	0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+margin-left: 0.9em;
+margin-right: 0.9em;
+font-size: smaller;
+}
+
+
+/****** Sidenotes ******/
+
+.leftnote
+{
+position:absolute;
+left:1%;
+height:0em;
+width:14%;
+font-size: 0.8em;
+text-indent: 0em;
+line-height: 1.2em;
+}
+
+/****** Page Numbers ******/
+
+.pagenum
+{
+display: inline;
+font-size: 70%;
+text-align: right;
+position: absolute; right: 1%;
+padding: 0 0 0 0;
+margin: 0 0 0 0;
+}
+
+.pagenum a
+{
+text-decoration: none;
+}
+
+
+/****** Footnotes ******/
+
+a.noteref:hover
+{
+text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+font-size: 80%;
+vertical-align:	0.25em;
+text-decoration: none;
+}
+
+div.footnotes
+{
+padding: 0 0 0 0;
+margin-top: 1em;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+width: 25%;
+text-align: left;
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-top: 0.5em;
+margin-bottom: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align: left;
+width: 2em;
+}
+
+/******	Poetry ******/
+
+div.poem
+{
+text-align:	left;
+margin-left: 5%;
+width: 90%;
+position: relative;
+}
+
+.poem h4
+{
+margin-left: 5em;
+font-weight: normal;
+text-decoration: underline;
+}
+
+.poem .stanza
+{
+margin-top:	1em;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+position: absolute;
+top: auto;
+left: -2.5em;
+margin:	0;
+text-indent: 0;
+font-size: 90%;
+text-align:	center;
+width: 1.75em;
+color: #777;
+}
+
+.poem .i0 {	display: block;	margin-left: 2em; }
+.poem .i1 {	display: block;	margin-left: 3em; }
+.poem .i2 {	display: block;	margin-left: 4em; }
+.poem .i3 {	display: block;	margin-left: 5em; }
+.poem .i4 {	display: block;	margin-left: 6em; }
+.poem .i5 {	display: block;	margin-left: 7em; }
+.poem .i6 {	display: block;	margin-left: 8em; }
+.poem .i7 {	display: block;	margin-left: 9em; }
+.poem .i8 {	display: block;	margin-left: 10em; }
+.poem .i9 {	display: block;	margin-left: 11em; }
+
+
+
+/******	Annotations	******/
+
+span.corr
+{
+border-bottom: 1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom: 1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom: 1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:	0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant: small-caps;
+}
+
+
+/****** Anchors ******/
+
+a.hidden:hover
+{
+text-decoration: none;
+}
+
+a.hidden
+{
+text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+width: 45%;
+margin-top: 1em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+clear: both;
+text-align: center;
+height: 1px;
+}
+
+
+
+
+
+body
+{
+background:	#FFFFFF;
+font-family: "Times	New	Roman",	Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1,	h2,	h3,	h4,	h5,	h6
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica,	sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote,	.pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover,	a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Bezoek aan den berg Athos, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Bezoek aan den berg Athos
+       De Aarde en haar Volken, 1873
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: April 24, 2006 [EBook #18243]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BEZOEK AAN DEN BERG ATHOS ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="bodytext"><a id="d0e67"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e67">281</a>]</span><p class="div1"></p>
+<h2>Bezoek aan den berg Athos.</h2>
+<p></p>
+<div class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1873-281.jpg" alt="Een Jood van Salonika."></p>
+<p class="figureHead">Een Jood van Salonika.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p class="div2"></p>
+<h3 class="label">I.</h3>
+<p>Op de noordelijkste der drie landtongen, waarmede het oude Chalcis in de Aege&iuml;sche zee vooruitsteekt, verheft zich, hoog boven
+de blauwe wateren, een breede, statige berg, bij de oude als de berg Athos bekend, en in later tijd Monte-Santo of Heilige-berg
+bijgenaamd, vanwege zijne uitsluitend uit geestelijken bestaande bevolking. Onder het byzantijnsche rijk hebben deze monniken
+krachtig medegewerkt tot de letterkundige en artistieke beweging, die de Renaissance voorbereidde, en nog heden ten dage bezitten
+zij rijke boekerijen, en is de berg de zetel van eene eigene schilderschool.
+
+</p>
+<p>Tijdens mijn verblijf in Griekenland, had ik het voornemen opgevat, dien berg met zijne aloude kloosters te bezoeken; en na
+mij te Konstantinopel voorzien te hebben van een aanbevelingsbrief van den patriarch, zonder welken men gevaar loopt door
+de monniken minder goed ontvangen te worden, verliet ik, den 9<sup>den</sup> Mei 1858, met mijn vriend S.... en den drogman Voulgaris, de voorstad Pera. Wij wilden per boot naar Salonika gaan, en vandaar
+over land de reis naar den berg Athos voortzetten.
+
+</p>
+<p>Twee dagen later zeilden wij kaap Kara-Bournou om, en voeren de kalme baai binnen, waaraan Salonika, in haar gordel van hooge,
+met bolwerken voorziene muren gevat, ligt, leunende tegen de zacht glooiende berghelling. Salonika, het oude Thessalonika,
+dat nog in zijn naam de herinnering bewaart aan de overwinning, door Filippus van Macedoni&euml; op de Thessali&euml;rs behaald; Salonika
+heeft, hoezeer ook van zijne vroegere grootheid vervallen, nog een voorkomen van schoonheid en aanzien behouden, dat een zonderlingen
+indruk maakt bij de zoo blijkbare teekenen van achteruitgang en kwijning. De haven is <a id="d0e88"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e88">282</a>]</span>eenzaam, de reede ledig; de vruchtbare grond is onbebouwd en overal doorsneden met vuile poelen en stinkende moerassen, waaruit
+verderfelijke dampen opstijgen. Ook hier blijkt de waarheid van het grieksche spreekwoord: waar de Turk de voeten zet, verdort
+de aarde.&#8212;In de warme zomermaanden ontvluchten de inwoners, voor zoover zij maar eenigszins kunnen, de ongezonde stad, waar
+moorddadige koortsen woeden, en begeven zich naar eene voorstad, ten westen van Salonika gelegen, en Kalameria (Schoonoord)
+genoemd. Daar prijken de berghellingen, langs de bochtige oevers van den Vardar, met fraaie boschages van platanen, en ademt
+men eene frissche gezonde lucht in.
+
+</p>
+<p>Eene lange, breede, regelmatige straat, die, evenwijdig met de zee, van het oosten naar het westen loopt, verdeelt de stad
+in twee helften. Deze straat is ter wederzijde omzoomd met winkels, en loopt aan de beide einden op een poort of triomfboog
+uit; in de onmiddellijke nabijheid dezer straat bevindt zich de bazar. Al het leven der stad heeft zich op dit punt saamgetrokken;
+hier is drukte en beweging, hier handel en bedrijf; de overige straten zijn smal, stil, en dikwijls steil in de rots uitgehouwen.
+De menigte, die zich in de groote straat en den bazar beweegt, wedijvert in smerigheid met deze lokaliteiten zelven; zij bestaat
+voor een zeer aanmerkelijk deel uit Joden. Te midden der in het zwart gekleede Grieken en Bulgaren, is de Jood dadelijk kenbaar,
+niet alleen aan zijne eigenaardige gelaatstrekken, maar ook aan zijn katoenen tulband, en aan zijn met bont omzoomd vest<span class="corr" title="Bron: ,">.</span> De joodsche vrouwen dragen op het hoofd een soort van vergulden diadeem, waaraan een doek van lichte stof is bevestigd, die
+onder de kin wordt toegeknoopt, zoodat van het haar niets zichtbaar is. Een lang wollen kleed met franje, onder de borst saamgehouden
+door een gordel met gouden gesp, doet de vormen des lichaams voordeelig uitkomen, en laat de met sierlijke muiltjes geschoeide
+voeten bloot.
+
+</p>
+<p>Salonika, dat hoogstens eene bevolking van zestigduizend zielen telt, bezit niet minder dan zeven-en-dertig moskee&euml;n, waaronder
+tien oude christelijke basilieken, die door toevoeging van minarets en sarraceensche portieken in muzelmansche bedehuizen
+zijn herschapen. Een Jood, die op den hoek eener straat een bankierskantoor hield, was bereid ons als gids te dienen, en bracht
+ons naar Sint-Demetrius (<i>Kas-soumihi&eacute;-Djami</i>) in de wijk <i>Eski-Akapoussi.</i>
+
+</p>
+<p>Deze oude basiliek werd in het begin van de achtste eeuw gebouwd op het graf van den heiligen Demetrius, die ten jare 307,
+te Thessalonika den marteldood onderging. Volgens de overlevering, welde uit dit graf een stroom van heilige olie, die op
+den dag zelf, waarop Sultan Amoerad zijn intocht in de veroverde stad hield, eensklaps ophield te vloeien. De imans hebben
+dit graf in eere gehouden, en toonen het nog, in een der hoeken van de moskee, aan de bedevaartgangers, die daarvoor eene
+zekere vergoeding moeten geven. Voor de kerk bevindt zich een kleine vierkante voorhof, met vijgeboomen beplant. Vandaar treedt
+men in het voorportaal, waar vroeger de catechumenen en allen, die om eene of andere reden van de gemeenschap aan de heilige
+mysteri&euml;n waren uitgesloten, zich ophielden. De deuren der eigenlijke kerk werden alleen geopend gedurende de preek, die aan
+de mis voorafging, en die ook tot de ongeloovigen, de boetelingen en de catechumenen was gericht: zoodra de mis begon, werden
+de deuren gesloten. Boven dit voorportaal (narthex) bevond zich de vrouwengalerij, die nog in de meeste grieksche kerken gevonden
+wordt.
+
+</p>
+<p>Twee rijen groenachtig marmeren kolommen verdeelen de basiliek in drie schepen; het oude koor wordt door vier zuilen van rood
+egyptisch graniet omgeven. De vloer is met wit marmer geplaveid; de muren zijn met porfier ingelegd; eikenhouten binnenwerk,
+voor zoover het zichtbaar komt, is onbeschilderd en zonder ornament.
+
+</p>
+<p>Dicht in de nabijheid van dit heiligdom staat de oude kerk van Sint-George, <i>Ostendji-Effendi,</i> bij het volk onder den naam van de Rotonde bekend, van wege haar ronden vorm. Hier toont men u nog een marmerblok, zoogenaamd
+<i>verde anticho</i>, waarop volgens de overlevering, de Apostel Paulus zou hebben gestaan, als hij te Thessalonika predikte. Dit bedehuis, inwendig
+met moza&iuml;eken versierd, is stellig een van de oudsten der christenheid. Waarschijnlijk was het vroeger een heidensche tempel;
+maar de moza&iuml;eken zijn ongetwijfeld van christelijken oorsprong. Overigens zijn deze moza&iuml;eken, uit het oogpunt der kunst,
+zeer middelmatig, en kunnen zij in geenen deele wedijveren met die van de kleine, voormalige kerk van Sinte-Sophia, door Justinianus
+gebouwd. Mij zijn weinig schooner overblijfsels van de oude christelijke kunst bekend, dan de moza&iuml;eken van dezen fraaien
+en zuiveren koepel der Sinte-Sophia. Vijftien figuren, meer dan drie ellen hoog, zijn in het rond geschaard. Zij stellen de
+Heilige-Maagd voor, tusschen twee engelen, en de twaalf Apostelen. In het midden zweeft Christus in een glorie; daaronder
+dit opschrift: &#8220;Gij, galileesche mannen, wat staat gij en ziet op naar den hemel? Deze Jezus, die van u weggenomen is in den
+hemel, zal alzoo wederkomen, als gij hem hebt zien heenvaren.&#8221;&#8212;Zonderling genoeg, hebben de Turken dit prachtig moza&iuml;ek op
+gouden grond gespaard.
+
+</p>
+<p>De andere basilieken onderscheiden zich door niets bijzonders; alleen die van <i>Sarali-Djami-Si</i> is opmerkelijk door haar vorm, een latijnsch kruis. De anderen hebben allen, of de gedaante van een grieksch kruis, met gelijke
+armen; of wel zijn eenvoudige langwerpige zalen, met een halfronde nis (abside) aan het einde, zooals de oude romeinsche basilieken.
+Zij zijn al te gader zeer klein; de grootste zou nog geen vijfde deel beslaan van de oppervlakte van een onzer gothische kathedralen.
+Zij missen dan ook dat aangrijpende, majestueuse, hartverheffende, dat der middeleeuwsche kerken zoozeer eigen is; maar daarentegen
+naderen zij, door den eenvoud en de eenheid van plan en bouworde, meer de klassieke tempels. De kleine, hooge vensters laten
+maar een flauw licht doordringen, dat aan het gebouw iets geheimzinnigs geeft, geheel in overeenstemming met zijn oorspronkelijk
+karakter.
+
+</p>
+<p>Ik zeide reeds, dat de groote hoofdstraat der stad, <a id="d0e122"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e122">283</a>]</span>de oude <i>via Egnatia</i>, ter wederzijde door een triomfboog wordt afgesloten. Deze beide monumenten, aan Augustus en aan Constantijn gewijd, zijn
+erg vervallen; het onderste gedeelte is geheel verborgen door de daar omheen gebouwde woningen. In deze zelfde straat ziet
+men nog, boven het platte dak eener joodsche woning, tien korinthische zuilen, met karyatiden in basrelief versierd. Naar
+men meent, wijzen deze zuilen de plaats aan van het oude hippodrome, waar Theodosius de bloedige wraakoefening deed volvoeren,
+die hem zoo strenge terechtwijzing van Sint-Ambrosius op den hals haalde.
+
+</p>
+<p>Sedert onze komst te Salonika hoorden wij telkens verhalen van een zekeren albaneeschen roover, Rabottas genaamd, die het
+gansche schiereiland onveilig maakte. In de koffiehuizen wist ieder een nieuwe heldendaad van dien rooverhoofdman te vertellen;
+maar toch beschouwden allen Rabottas als een braaf man. Deze eeretitel, aan den roover gegeven, klinkt zonderling in onze
+ooren: maar in Turkije is dat anders, en kunnen deze woorden inderdaad saamgevoegd worden, zonder der waarheid geweld aan
+te doen. De Osmanlis beschouwen toch de <i>rayas</i>, dat wil zeggen alle niet-muzelmannen, ongeveer evenzoo als de Spartanen van ouds de heloten beschouwden: als slaven en verworpelingen.
+De raya, die de voortdurende geldafpersingen niet langer verdragen kan, die zijne vrouw of dochter uit de handen der Turken
+wil redden, of zich aan andere mishandelingen wil onttrekken, kan dit zeer dikwijls niet anders doen, dan door naar het gebergte
+uit te wijken. Maar aangezien hij, alleen op eene naakte rots, niet van de lucht kan leven, verbindt hij zich aldra met andere
+lotgenooten, die de verdrukking of de dorst naar wraak evenzoo uit de maatschappij heeft gedreven, plundert met hen de karavanen,
+overvalt de hoeven en dorpen, en heft schatting van het omliggende land. Nu is hij een roover geworden; maar het is daarom
+nog niet uitgemaakt dat die man inderdaad een booswicht is. Het zijn deze roovers, die den eersten stoot hebben gegeven voor
+den griekschen onafhankelijkheidsoorlog, en die waarschijnlijk, bij eene mogelijke nieuwe botsing, de trouwste bondgenooten
+van Griekenland zouden zijn. Inmiddels kan de reiziger van deze lieden overlast genoeg lijden; de p&acirc;sja gaf ons daarom twee
+<i>zapti&eacute;s</i> of <i>b&acirc;sji-bozouks</i> van zijne wacht mede, benevens nog twee gewapende mannen, om op de paarden te passen. Een koopman uit Scio, die voor zaken
+den berg Athos moest bezoeken, had zich bij ons gezelschap aangesloten.
+
+</p>
+<p>Den 14<sup>den</sup> Mei vertrokken wij van Salonika. De beide soldaten openden den trein. De kleeding en uitrusting der b&acirc;sji-bozouks is aan
+geen vaste regelen gehouden: ieder volgt daarin zijn eigen smaak. Onze zapti&eacute;s droegen het donkerroode albaneesche vest, met
+zwart galon geborduurd; een wijden broek, aan de knie&euml;n sluitende, en een hoogen, spits toeloopenden tulband. In hun gordel
+hadden zij een gansch arsenaal van allerlei wapenen: dolken, sabels, pistolen enz. Deze wapenen zijn de trots van den Albanees;
+om daarin boven anderen uit te munten, getroost hij zich de grootste opofferingen.&#8212;Na een vermoeienden tocht van drie uren,
+door het rulle zand en in de brandende zon, kwamen wij aan de karavanserai van Vasilika, een armzalig gehucht van tien of
+twaalf woningen: de plaats werd in 1821 door Ahmed-Bey ganschelijk Verwoest. Thans zijn hier eenige grieksche famili&euml;n gevestigd.
+De grond is zeer vruchtbaar, en blijkens de vriendelijke olijven-, vijgen- en wijngaarden, wier frissche lommer recht weldadig
+is, ook goed bebouwd.
+
+</p>
+<p>Naarmate ge u van de kust verwijdert, worden de woningen zeldzamer; in volle vrijheid groeit en bloeit de myrthe in dezen
+vruchtbaren grond, dien de ploeg onberoerd laat; eerst te Galatz vindt ge weder sporen van akkerbouw. Galatz ligt aan den
+voet van den berg Disoron; de huizen zijn gedeeltelijk op en tegen de rots gebouwd, op welker top een zware toren verrijst.
+Wij brachten hier den nacht door. Den volgenden morgen vervolgden wij onzen tocht door de eenzame landstreek; welhaast begon
+de weg zeer merkbaar te stijgen; de plantengroei nam gaandeweg in kracht en weelderigheid af; daarentegen vertoonden de menschen,
+die wij ontmoetten, een krachtiger type dan de bewoners der vlakte.&#8212;Nog eens omgaf ons het dichte bosch, vol wonderlijk gevormde,
+wild verwrongen stammen en reusachtige, eeuwenoude boomen; en bij het uitgaan, ontplooide zich voor onzen blik een verrassend
+panorama. Aan den gezichteinder verhief zich de berg Athos, als een reusachtige sphinx, aan den oever der zee neergehurkt;
+tot aan den berg is het eene aaneenschakeling van hoogten en laagten, van kloven en valleien; ter rechterzijde overziet ge
+het schiereiland van Pallene; ter linkerhand, Orfano, neergevleid aan den zoom der sierlijke golf. Alles, tot aan den verren
+gezichteinder, volkomen duidelijk zichtbaar, dank zij de weergalooze helderheid en doorschijnendheid van dezen lichtenden
+griekschen hemel.
+
+</p>
+<p>Des avonds te negen ure trokken wij over de rivier de Doulitcha&iuml;. Een pappas, dien wij daar ontmoetten, zeide ons dat wij
+te veel naar het zuidoosten waren afgedwaald, en dat wij ons naar het nabijgelegen dorp Hagios-Nicolaos moesten begeven, waar
+wij den nacht zouden kunnen doorbrengen. Wij volgden zijne aanwijzing, en kwamen te middernacht aan het genoemde dorp, waar
+wij met groote moeite een paar kamers konden vinden, daar in alle woningen de beschikbare ruimte door zijwormen was ingenomen.
+Den volgenden dag staken wij in eene tartane, die aan den oever hout innam, de golf van Monte-Santo over.
+
+
+</p>
+<p class="div2"></p>
+<h3 class="label">II.</h3>
+<p>Den 17<sup>den</sup> Mei, twee uren na middernacht, wierpen wij het anker uit voor het russische klooster, aan den westelijken zoom van den Athos.
+Bij de eerste morgenschemering, vertoonden zich eene menigte hoofden voor de vensters der hooge galerijen. Het is moeilijk,
+zich een verwarder, onsamenhangender gebouw te denken, dan dit klooster: een ongeloofelijke baaiert van bolwerken, torens
+en torentjes, muren, terrassen, galerijen: alles door den tijd verkleurd, gescheurd, verbrokkeld. In den langen muur is geen
+enkele opening, <a id="d0e155"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e155">284</a>]</span>maar daarboven verheffen zich houten galerijen, die buiten den muur uitsteken en op schoorbalken rusten. Deze galerijen zijn
+donkerrood geverfd, hetgeen althans eenige afwisseling brengt in de eentonig grijze tint der muren. Deze groep gebouwen verrijst
+op een naakte rots, aan alle zijden door weelderigen plantengroei omgeven.
+
+</p>
+<p>Voulgaris, dien ik als gezant naar het klooster gestuurd had, kwam terug, gevolgd door twee kaloyers (monniken, van <span class="Greek">&#922;&#945;&#955;&#959;&#947;&#949;&#961;&#959;&#953;</span>, goede grijsaards), die ons, namens den higoumenos (abt, prior) een geschenk kwamen aanbieden van meloenen en versche vijgen.
+Na deze welkome vrachten genuttigd te hebben, begonnen wij het steile pad te beklimmen, dat naar het klooster voert. Eene
+dubbele deur, gegrendeld als de deur eener gevangenis, en waarboven een beeld der Madonna is geplaatst, wier verguld gewaad
+ge door een traliewerk zien kunt, voert naar het groote binnenplein. Midden op dat plein staat de <i>Katholikon</i> (hoofdkerk), een basiliek met vijf koepels; in het rond loopt een galerij met twee rijen bogen boven elkander, waarin zich
+de cellen bevinden. Men bracht ons eerst naar de kerk, waar zoo straks de mis zou aanvangen. De monniken namen hunne plaatsen
+<span class="corr" title="Bron: is">in</span>. Zij zijn gekleed in een bruine pij, die in rechte plooien nederhangt; daarover dragen zij een lang overkleed van lichter
+stof, dat om het midden wordt saamgehouden door een zwart lederen gordel met koperen gesp. Hunne voeten steken in laarsjes,
+en op het hoofd dragen zij eene hooge gele muts. Naar de wijze der oude Nazire&euml;rs, laten zij haren en baard ongehinderd groeien:
+noch schaar, noch scheermes komt ooit op hun hoofd. Sommigen rollen hun haar tot een soort van grooten chignon te zaam, dien
+zij dan onder hunne muts wegstoppen; maar anderen, niet tevreden met hunne onmatig lange baarden, laten ook hun haar over
+hunne schouders afhangen, hetgeen soms aan hun gelaat eene zonderlinge, woeste uitdrukking geeft. Te midden der grijsaards,
+die met wankelende schreden de kerk binnenstrompelden, zag ik ook een jongen man, die met vasten stap voortging: zelden heb
+ik volmaakter type van mannelijke schoonheid gezien. Zijn donkere oogen straalden als starren bij het matte bleek van zijn
+door het vasten vermagerd, onberispelijk gevormd gelaat; zijn baard, den fieren mond omkrullende, verdeelde zich op de borst
+en mengde zijne blauwachtige tinten aan de donkerder kleur van het golvende hoofdhaar. Hij was een Griek uit Zante, en eerst
+sedert korten tijd op den berg aangekomen.
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1873-284.jpg" alt="Gebeeldhouwd kruis in de sakristie te Kari&egrave;s."></p>
+<p class="figureHead">Gebeeldhouwd kruis in de sakristie te Kari&egrave;s.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Nadat de monniken een psalm hadden gezongen op dien eigenaardigen, slependen rhythmus der grieksche kerk, die meer een recitatief
+moet heeten dan een eigenlijk gezang, begon de priester de mis te bedienen. Eerst maakte hij driemaal het teeken des kruises,
+telkens gevolgd door eene buiging.&#8212;De Grieken maken het teeken des kruises met de drie saamgevoegde voorste vingers der rechterhand,
+ter eere der Drie&euml;enheid; en wel van de rechter naar de linkerzijde, omdat Christus het eerst zijne rechterhand uitstrekte
+om aan het kruis gehecht te worden. De gewone buiging vervangt de in de katholieke eeredienst gebruikelijke kniebuiging, die
+de oostersche kerk alleen op Pinksteren toelaat.&#8212;De priester trok daarop eene alba van gebrocheerde zijde aan, en omgordde
+zich met een breeden gordel, waaraan een soort van ruitvormig zakje hing, <i>hipognation</i> genaamd. Na het <i>Confiteor</i> en den <i>Intro&iuml;tus</i>, nam hij het heilige, gezuurde brood, en sneed het in vier gelijke deelen, aldus:
+
+</p>
+<table width="100%">
+<tr valign="top">
+<td valign="top">&#8212;</td>
+<td valign="top">|</td>
+<td valign="top">&#8212;
+
+</td>
+</tr>
+<tr valign="top">
+<td valign="top">IC</td>
+<td valign="top">|</td>
+<td valign="top">X
+
+</td>
+</tr>
+<tr valign="top">
+<td valign="top">&#8212;</td>
+<td valign="top">|</td>
+<td valign="top">&#8212;
+
+</td>
+</tr>
+<tr valign="top">
+<td valign="top">NI</td>
+<td valign="top">|</td>
+<td valign="top">K</td>
+</tr>
+</table><p>
+<a id="d0e214"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e214">285</a>]</span>
+hetgeen beteekent: <i>Jezus Christus Overwinnaar</i>. Daarop legde hij het brood in de kelk, goot wijn en water daarin, dekte de kelk met een kruis, en droeg het heilig misoffer
+op.
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1873-285.jpg" alt="De biecht."></p>
+<p class="figureHead">De biecht.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Het altaar in de grieksche kerken heeft niet, als bij ons, de gedaante van een sarkophaag, maar is niets meer dan eene tafel,
+met een gewijd linnen kleed, <i>antimension</i>, bedekt. Naar het schijnt, zien de Grieken er iets als eene profanatie in, wanneer verschillende priesters aan hetzelfde
+altaar de mis bedienen: althans <a id="d0e229"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e229">286</a>]</span>het aantal altaren en biechtstoelen in deze kloosters is bijna onbeperkt.
+
+</p>
+<p>Na de dienst konden wij vrijelijk de kerk rondwandelen. Zij heeft de vorm van een grieksch kruis; de wanden zijn, tot aan
+het gewelf, met fresko&#8217;s bedekt, die elkander in deze orde opvolgen&#8212;dezelfde ongeveer in alle kerken van den griekschen ritus:
+in het midden, de Heiland, den zegen gevende; met dit monogram: IHC. XC. O. <span class="Greek">&#960;&#945;&#957;&#964;&#959;&#967;&#961;&#945;&#964;&#969;&#961;</span>. Jezus Christus de Alregeerder;&#8212;aan de oostzijde, de Heilige Maagd (<span class="Greek">&#951;&#945;&#957;&#945;&#947;&#953;&#945;</span>, de Alheilige), tusschen de aartsengelen Micha&euml;l en Gabri&euml;l; lager de profeten; in de boogvakken, de evangelisten; in de
+b&ecirc;ma, het Avondmaal; boven het voorportaal, de Verheerlijking op den berg: en in de armen van het kruis, de wonderen des Heeren
+en voorstellingen uit het Oude Testament. Buiten de eigenlijke kerk, langs het gewelf en de wanden van het voorportaal, ziet
+ge de asceten, de styliten<a id="d0e239src" href="#d0e239" class="noteref">1</a>, de heilige leeraren en de heilige bisschoppen.
+
+</p>
+<p>Na de cellen bezocht te hebben, enkel met een houten bank gemeubeld, waarop de monniken slapen, gingen wij naar den reefter,
+waar de broeders juist aan tafel zaten. Het eenvoudige maal bestond uit gekookte macaroni. Gedurende den maaltijd las een
+der kaloyers een preek voor.
+
+</p>
+<p>Dit klooster wordt door russische en grieksche monniken bewoond. Wij namen al spoedig afscheid, om naar Kari&egrave;s te gaan, een
+door monniken bewoond dorp, op vier uren afstands van het russische klooster. Eerst loopt de weg door tuinen en olijvengaarden,
+die door de monniken met zeerveel zorg worden onderhouden; het noodige water wordt, langs uitgeholde boomstammen, die op zeer
+doelmatige wijze zijn aangebracht, van de hoogere rotsen naar deze gaarden geleid. Hoogerop ontmoet men prachtige bosschen
+van eike- en kastanjeboomen, die inderdaad ten volle den roem verdienen, dien zij door geheel <span class="corr" title="Bron: Griekeland">Griekenland</span> genieten.
+
+</p>
+<p>Kari&egrave;s (van <span class="Greek">&#922;&#945;&#961;&#945;</span>, hoofd) ligt in een vallei aan de oostelijke helling van den berg, te midden van een krans van cellen en kluizen, waarmede
+de berg als bezaaid is. De lage houten huizen zijn rooskleurig of wit gepleisterd, en staan alle nevens elkander op twee rijen.
+In de aldus gevormde straat ziet ge een aantal winkeltjes, door monniken gehouden, waar rozekranzen, platen en huiselijke
+gereedschappen te koop zijn, die door de kluizenaars worden vervaardigd. Aan het einde der straat verrijst een groot huis
+van een zeer nederig voorkomen: daar zetelt de raad, die het bewind voert over den berg.
+
+</p>
+<p>Deze raad bestaat uit twintig epistaten, vertegenwoordigende de twintig kloosters. Een voorzitter, die om de vier jaren door
+deze vergadering gekozen wordt, deelt het uitvoerend gezag met de vertegenwoordigers der vier kloosters Laura, Iveron, Vatopedi
+en Kiliandari. Deze vier vertegenwoordigers voeren het bestuur over de Heiligen-berg, en doen van hun beheer verantwoording
+aan de algemeene vergadering, die bovendien ook de rechtsmacht uitoefent en over vergrijpen en misdrijven oordeelt. Hunne
+besluiten moeten, om geldig te wezen, voorzien zijn van een zegel, dat in vier stukken is verdeeld, waarvan ieder dezer vier
+epistaten een stuk heeft. Verzet van een enkel lid maakt dus het nemen van een besluit onmogelijk: en evenzoo verzet van den
+president, in wiens bezit de schroef is, waarmede de vier stukken tot een geheel worden verbonden. De turksche regeering heeft,
+na den val van Konstantinopel, deze kleine monnikenrepubliek erkend, en zich tot haar beschermer verklaard, tegen een jaarlijksche
+schatting van 500.000 piasters, die aan een te Kari&egrave;s gevestigden aga moet worden ter hand gesteld. De republiek onderhoudt
+eene wacht van 20 christelijke Albanezen, die met de handhaving der politie zijn belast.
+
+</p>
+<p>Zooals ik reeds zeide, zijn er twintig kloosters op den berg Athos: zeventien worden door grieksche kaloyers bewoond, een
+door russische en grieksche, en twee door Servi&euml;rs en Bulgaren. Allen volgen wel den regel van Sint-Basilius, maar worden
+toch niet geheel volgens dezelfde wetten bestuurd. Vroeger stond aan het hoofd van elk klooster een onafzetbare higoumenos;
+maar ten gevolge van moeielijkheden, waarvan ik het rechte niet ben te weten kunnen komen, werd dit veranderd, zoodat tegenwoordig
+nog maar tien kloosters, cenobitenkloosters genoemd, de oude inrichting hebben behouden; de tien andere worden vrije of liever
+afzonderlijke kloosters genoemd, en worden bestuurd door een raad van epitropen, die om de vier jaren wordt vernieuwd. De
+cenobitenkloosters zijn: Iveron, Kiliandari, <span class="corr" title="Bron: Dionysios">Dionysius</span>, Koutloumousis, Zographos, Philotheos, Grigorios, Xenophon, Esphigmenou, en het russische klooster Roussicon.&#8212;De tien andere
+kloosters heeten: <span class="corr" title="Bron: Vatopdi">Vatopedi</span>, Laura, Pantocrator, Xiropotamos, Dokiarios, Karakallos; Simopotra, Stauronikitas, Agios-Paelos en Kastamoniti. De vertegenwoordigers
+der kloosters Laura, Vatopedi, Iveron en Kiliandari zijn met het gezag over al de anderen bekleed: niet alleen omdat deze
+kloosters de oudste en rijkste zijn, maar omdat zij den titel voeren van keizerlijke kloosters. Onder de byzantijnsche keizers
+namelijk waren er drie soorten van kloosters: die rechtstreeks onder den keizer stonden, die alleen aan de patriarchen onderdanig
+waren, en die onder het gezag der metropolitanen en bisschoppen stonden. De inkomsten dezer klooster-republiek bestaan uit
+de opbrengst der bosschen en den handel in olijven en noten. Bovendien bezitten de kloosters uitgestrekte eigendommen in Wallachije,
+op het eiland Thasos en langs de kusten van europeesch Turkije.
+
+</p>
+<p>Toen wij te Kari&egrave;s aankwamen, waren de epistaten vergaderd voor de verkiezing van een nieuwen president. Wij wandelden door
+het dorp, en werden toen naar een groote zaal geleid, of liever naar een soort van open galerij, langs de drie zijden met
+divans bezet. Op deze divans zaten, naar turksche wijze, de leden der vergadering, gekleed in mantels met wijde mouwen, die
+op de borst geopend waren en een onderkleed van blauwe of violetkleurige zijde naar gelang <a id="d0e266"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e266">287</a>]</span>van de verschillende waardigheid der epistaten, lieten zien. Op het hooft droegen zij een zwart vilten <i>kalimafki</i>, die veel overeenkomst had met de baret van een advokaat. De president rees op en kwam naar ons toe, leunende op zijn stok;
+hij noodigde ons uit, op den divan plaats te nemen, en opende de brieven, die wij hem hadden ter hand gesteld; toen hij den
+brief van den patriarch van Konstantinopel geopend had, kuste hij eerbiedig de handteekening van zijn geestelijk opperhoofd.
+Een Albanees had inmiddels een laag tafeltje of bankje neergezet, waarop gedroogde confituren en koffie stonden; en nadat
+ieder van een kop koffie en de onmisbare tsjibouk was voorzien, begon men ons te ondervragen over ons vaderland, over Konstantinopel,
+en vooral over het eigenlijke doel van onze reis naar den Athos.
+
+</p>
+<p>Vernemende dat wij zelf de kunst beoefenden, zeide de president dat hij ons eene woning zou aanwijzen bij den schilder Anthimes,
+een van de celebriteiten van den Heiligen-berg. Anthimes was zeer levendig en bewegelijk; hij bewoonde zijn klein huis in
+gezelschap van een pappas of wereldlijk priester, Manuel genaamd:&#8212;een soort van paria, die het eten klaarmaakte, den tuin
+verzorgde, het huis schoon hield, de schilder bij zijn arbeid hielp, bij de mis assisteerde, en toch, ondanks al deze bezigheden,
+nog tijd vond om lang te slapen en somtijds veel te drinken.
+
+
+
+</p>
+<p class="div2"></p>
+<h3 class="label">III.</h3>
+<p>Gedurende de eerste tien eeuwen onzer jaartelling is de geschiedenis van den berg Athos tamelijk duister en onzeker. Volgens
+de monniken, zou het klooster Laura, onder de regeering van Constantijn, zijn gesticht door den heiligen Athanasius den Athoniet.
+In geen enkel geschiedboek wordt, voor zoover ik weet, van deze Athanasius gewag gemaakt; maar, in datzelfde klooster Laura
+ziet men een fresko, waarop deze zelfde Athanasius is afgebeeld, eene bul of breve ontvangende uit handen van den keizer Nicephorus
+Phokas, dat is dus omstreeks 965. Toch zijn sommige kloosters waarschijnlijk reeds v&oacute;&oacute;r dien tijd gesticht: bij voorbeeld
+die van Iveron en Vatopedi.&#8212;Volgens het verhaal der monniken dan, verzocht en verkreeg Athanasius van den keizer de vergunning
+om op den berg Athos een klooster te bouwen, en stichtte hij de groote Lavra of Laura (<i>Lavra</i> beteekent vereeniging, gemeente). De kluizenaars, die destijds den geheelen berg bewoonden, zonden eene deputatie naar Konstantinopel,
+om tegen deze inneming van hun gebied te protesteeren. Te vergeefs: op hun verzoek werd geen acht geslagen, en weldra verrees
+het eene klooster na het andere. Toch zijn deze kluizenaars niet geheel uitgestorven. Op de hoogste rotspunten zijn nog altijd
+hermiten gevestigd, die daar, in de eenzame wildernis, ver van alle menschelijke woningen, leven. Wanneer zij op de berg geen
+voedsel meer kunnen vinden, dan melden zij zich aan de poort des kloosters aan, en bieden, in ruil voor eenige groenten, kleine
+rozekranzen en gebeeldhouwde kruisen aan. Hoewel zij de monniken met onverholen minachting behandelen, vereeren deze hen toch
+als heiligen. Toen wij het russische klooster verlieten, zag ik zulk een kluizenaar op een rots zitten: hij had bijna geen
+andere kleeding dan zijn buitengewoon langen baard. Geen vrouw, zelfs geen dier van het vrouwelijk geslacht, mag den berg
+betreden.
+
+</p>
+<p>Op eenige minuten afstands van Kari&egrave;s, ligt het klooster Koutloumousis. Wij hadden dus alle gelegenheid om de kaloyers in
+hun dagelijksch leven gade te slaan. Zij laten de zorg voor den land- en tuinbouw aan de leekebroeders over, en doen zelf
+weinig anders dan bidden. Vroeg in de morgen verlaten zij hunne cellen, en verzamelen zich in de kerk, om de metten te zingen;
+daarna hooren zij de mis; gaan naar den reefter; wonen te vier ure de vesper bij; gebruiken te zes ure hun avondeten, zingen
+een lied, en gaan met zonsondergang ter ruste, om midden in den nacht op te staan en de vroegdienst in de kerk bij te wonen.
+De aanvang van al deze verschillende diensten wordt, naar de aloude wijze, aangekondigd, niet door het luiden van een klok,
+maar door het slaan met een hamer op een houten of ijzeren schijf, een zoogenaamden <i>simander</i>. De kaloyers lezen weinig andere boeken dan hun gebedenboek, de eukologia. Er zijn echter sommigen, die gereisd, de wereld
+gezien, gestudeerd en zich wetenschappelijk ontwikkeld hebben. <span class="corr" title="Bron: Desnietemin">Desniettemin</span> verkeeren de boekerijen in een toestand van jammerlijke wanorde, waarvan men zich moeilijk een juist denkbeeld kan maken;
+en de betrekkingen van <i>carthophilax</i> is niet veelmeer dan eene sinecure.
+
+</p>
+<p>Maar indien de monniken de letterkunde verwaarloosd hebben, zoo hebben zij hun ouden roem weten te handhaven op een ander
+gebied: dat van schilderen, graveeren en beeldhouwen in het hout, waarin hunne voorgangers reeds voor eeuwen uitmuntten. In
+de aan de Panagia gewijde hoofdkerk van Kari&egrave;s, vindt men eene reeks fresko&#8217;s uit het schitterendste tijdperk der school van
+den berg Athos. Deze schilderijen zijn vervaardigd door Manuel, bijgenaamd Panselinos, (<span class="Greek">&#960;&#945;&#957;&#945;&#963;&#949;&#955;&#951;&#957;&#951;</span>, volle maan) omstreeks de twaalfde eeuw te Salonika geboren&#8212;nauwkeuriger kon ik den tijd zijner geboorte niet te weten komen.
+Panselinos wordt als het hoofd beschouwd, niet alleen van deze kloosterschool, maar van geheel de byzantijnsche school. De
+overleveringen en beginselen dezer school zijn nedergelegd in een boek, getiteld <span class="Greek">&#917;&#961;&#956;&#951;&#957;&#949;&#953;&#945; &#964;&#951;&#962; &#918;&#969;&#947;&#961;&#945;&#966;&#8055;&#967;&#951;&#962;</span>, Handboek der Schilderkunst, omstreeks 1650 saamgesteld door den monnik Dionysius, uit het klooster Fourna bij Agraphra in
+Thessali&euml;, en door zijn leerling Cyrillus van Chio. In dit handboek vindt men uitvoerige voorschriften omtrent de wijze van
+schilderen, de voorstelling en schikking van gewijde onderwerpen, enz. Geschreven met het doel om de ontaarding der gewijde
+kunst te beletten, heeft dit boek de schilders als met onverbreekbare banden gebonden, en met terzijdestelling van iedere
+persoonlijke inspiratie en vrije conceptie, hun alleen de starre overlevering tot wet gesteld.
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1873-288.jpg" alt="Moskee te Salonika."></p>
+<p class="figureHead">Moskee te Salonika.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Zeer zeker ook onder den invloed dezer onveranderlijke, door de traditie gewijde regelen, is de kunst in de kloosters op de
+berg Athos tot een zeer laag <a id="d0e307"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e307">288</a>]</span>peil afgedaald, en is alle leven en bezieling daaruit geweken. De eerste maal, dat ik het atelier van den schilder Anthimes
+bezocht, trof het mij, dat ik hier geen studi&euml;n of schetsen vond, maar wel een aantal potten met vischlijm, aangelengde kalk,
+oli&euml;n en andere dergelijke stoffen: in een woord, alles wat men in het laboratorium van een fabriekant van verwen zou verwachten.
+Ik vroeg onzen gastheer, ons iets van zijn werk te laten zien. &#8220;Wij maken geen studi&euml;n of schetsen, antwoordde hij: wij werken
+dadelijk op den muur; het handboek leert ons de proporti&euml;n van het menschelijk lichaam, de schikking der figuren en hare beweging.
+Mijn leermeester, Vader Macarios, had de kunst geleerd van Vader Nectarios.&#8221;&#8212;Daarop een penseel nemende, dat hij in roodbruine
+verf doopte, teekende hij op een blad papier een Christuskop. De omtrek was met vaste hand getrokken, met al de zekerheid
+en kunstvaardigheid van een bekwaam teekenmeester: maar toch was deze wiskunstige teekening, schoon onberispelijk van lijnen,
+koud en zonder leven. Hoe is trouwens oorspronkelijkheid en leven mogelijk, waar de schilders zoo, ik mag wel zeggen werktuigelijk,
+naar vaste recepten arbeiden? In het handboek lees ik, bij voorbeeld, het volgende: &#8220;Een menschelijk lichaam is negen hoofden
+hoog; verdeel het hoofd in drie deelen: het eerste is voor het voorhoofd, het tweede voor den neus, het derde voor den baard;
+verdeel wederom de ruimte tusschen den neus en den baard in drie deelen&#8221;, enz. enz. Met behulp van dergelijke regelen en van
+een passer, kan men <a id="d0e309"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e309">289</a>]</span>een pop teekenen; met ijver en goeden wil zal dit eindelijk zelfs wel zonder passer gelukken: maar wat heeft dergelijk fabriekwerk
+gemeen met de scheppingen der kunst?
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1873-289.jpg" alt="Gebeeldhouwd koffertje in de sakristie te Kari&egrave;s."></p>
+<p class="figureHead">Gebeeldhouwd koffertje in de sakristie te Kari&egrave;s.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Hadji-Linos, de nieuw verkozen president, stelde ons den 23<sup>sten</sup> Mei den gezegelden brief ter hand, die ons de poorten der kloosters moest openen, en den 24<sup>sten</sup> begaven wij ons op weg naar de conventen der oostkust; een Albanees der wacht geleidde ons.
+
+</p>
+<p>Na een tocht van drie uren over eene zandige helling, tusschen twee rijen note- en wilde vijgeboomen, komen wij te Iveron,
+ter rechterhand het klooster Koutloumousis latende liggen, dat nog de zeer duidelijke sporen vertoonde van den jongsten brand.
+
+
+</p>
+<p>Het valt niet gemakkelijk, in deze wonderlijke verzameling van gebouwen eenig plan of eenheid van gedachte te ontdekken: hoogstwaarschijnlijk
+bestaat zulk plan ook niet. De indruk, dien deze mengeling van gebouwen, in een eng dal aan den oever der zee saamgeperst,
+op den aanschouwer maakt, is verre van opwekkend; en niet dan met zekeren weerzin verlaat hij de frissche lommerrijke bergpaden
+voor de donkere en vochtige portalen, de kille binnenplaatsen en de bedompte galerijen van het klooster. Het klooster van
+Iveron is een cenobitenklooster, waar, vooral ten opzichte van het vasten, buitengewoon strenge <a id="d0e328"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e328">290</a>]</span>regels gevolgd worden. Gelukkig had de wo&iuml;wode van Kari&egrave;s ons een groot stuk kalfsvleesch medegegeven, zoodat wij althans
+niet aan de schrale keuken van het klooster gebonden waren.
+
+</p>
+<p>In de grieksche kerk zijn de vasten veelvuldig en streng. Zonder te spreken van de bijzondere vasten, ter eere van den beschermheilige
+van het klooster, heeft men de volgende algemeene vastentijden: twee maanden voor Paschen, dertig dagen voor Pinksteren, veertien
+dagen voor Maria-Hemelvaart, en veertien dagen voor Kerstmis. Gedurende dien tijd mogen de geloovigen noch melk, noch eieren,
+noch visch gebruiken; zoodat er niet anders overblijft dan kaviaar, olijven en eenige wortelen en schelpdieren. De Oosterlingen,
+die over het algemeen zeer matig zijn, verdragen dezen strengen regel, die voor ons welhaast onverdragelijk zou zijn, zonder
+hinder.
+
+</p>
+<p>De higoumenos was bij onzen maaltijd tegenwoordig, zonder daaraan zelf deel te nemen. Na afloop van het eenvoudig maal, leidde
+hij zelf ons door het klooster rond, ons alles verklarende en bereidwillig op al onze vragen antwoordende. De stichting van
+Iveron valt waarschijnlijk reeds in zeer ouden tijd. In de muren ziet men nog fragmenten van antiek beeldhouwwerk, uit de
+ru&iuml;nen der oude stad Olophiros afkomstig; waarschijnlijk is dus het klooster ouder dan de bekende twist over de beeldendienst,
+want de iconoclasten toonden weinig eerbied voor de kunstwerken der oudheid. De logotheet verhaalde ons dat het klooster door
+drie Georgi&euml;rs of Iberi&euml;rs, ter eere van Johannes den Dooper, was gesticht; wanneer dit was geschied, wist hij niet. Het reusachtige
+convent telt niet minder dan dertig kerken, rondom de hoofdkerk, ook hier aan de Panagia gewijd, gegroept. Deze laatste heeft
+geen zijschepen. Eene eigenaardigheid van deze kerken op den berg Athos, is een groote half-ronde nis achter het koor, die
+tot sakristie dient, en waar het gewijde vaatwerk wordt bewaard. De wanden der kerk zijn tot halve-manshoogte met gekleurde
+tichelsteenen bekleed; daar boven begint het schilderwerk. De fresko&#8217;s van deze kerk zijn in 1846 schoongemaakt en opgeschilderd
+geworden. Binnen in de kerk heeft deze onhandige restauratie niet de volle schade aangericht: de schilder heeft althans de
+omtrekken der oude beelden gespaard, en alleen de kleuren bedorven; maar in het voorportaal heeft hij ten volle aan de buitensporigste
+dwaasheden bot gevierd, zonder nogtans ontrouw te worden aan de voorschriften van het handboek. Men ziet hier eene gansche
+reeks van terechtstellingen, waarbij, met volkomen minachting van alle regelen der perspectief, het bloed tot op den achtergrond
+tegen de zonderlinge gebouwen spat. Deze onhandige knoeiers ontzien zich niet, de schilderijen der oude meesters, onder het
+voorwendsel van ze te restaureeren, volkomen te bederven. Maar toch, deze schilderijen, hoe slecht ook uitgevoerd, maken desniettemin
+als decoratie een zeergoed effect, en onderscheiden zich in dit opzicht gunstig van de, uit het oogpunt der kunst, veel voortreffelijker
+werken onzer meesters. Het begrip van decoratieve kunst&#8212;en dat behoort muurschildering toch in de eerste plaats te wezen&#8212;schijnt
+voor het tegenwoordige geslacht verloren gegaan. Wanneer ge een onzer moderne kerken binnentreedt, met groote kosten, dikwijls
+door zeer bekwame handen, op nieuw beschilderd, kunt ge niet nalaten, onaangenaam getroffen te worden door het volkomen gebrek
+aan samenwerking tusschen den architect, de schilders en de beeldhouwers. Ieder van hen heeft op zich zelf gearbeid, zijne
+eigene opvatting en inspiratie gevolgd, zonder zich om de anderen te bekommeren: en de samenvoeging binnen een zelfde kader,
+van kunstwerken, ongetwijfeld met talent, maar toch onder den invloed van geheel verschillende denkbeelden vervaardigd, brengt
+een disharmonie voort, die afstoot en hindert. Dit was niet alzoo in de oude gothische kathedralen der middeleeuwen, en dit
+is ook niet alzoo hier op den berg Athos. Hier verdwijnt de persoonlijkheid der kunstenaars; ieder begrijpt zijne eigenaardige
+taak, en tracht niet daar buiten te gaan. Geen stoute verkortingen verbreken den statigen eenvoud der architecturale lijnen;
+het goud dringt zich niet aan u op; en het moza&iuml;ek smelt zijne sobere tinten samen met de kleurschakeeringen van het marmer.
+Het geheel is harmonisch, omdat eene zelfde gedachte al de deelen bezielt en aan ieder zijne eigenaardige plaats en beteekenis
+aanwijst; en deze minder dan middelmatige fresko&#8217;s dragen er alzoo mede toe bij, om aan het geheele gebouw het passende monumentale
+karakter te geven.
+
+</p>
+<p>Men vergat vooral niet, ons twee afbeeldingen der Heilige-Maagd te laten zien, die op den geheelen berg in bijzondere eere
+worden gehouden. De eerste hangt hoog boven den hoofdingang, en is zeer moeilijk zichtbaar vanwege het dichte traliewerk.
+Een oude kaloyer, die in het portaal zat, verhaalde ons, met groote breedsprakigheid, de geschiedenis van dit beeld. Die historie
+kwam in &#8217;t kort hierop neer. Theophilus, de patriarch van Alexandri&euml;, de vijand van den heiligen Johannes Chrysostomus, had
+in zijn twist met den monnik Isidorus, eenige kloosters doen verbranden, en de schilderijen die zij bevatten verstrooid. Een
+dezer schilderijen werd in zee geworpen, door de golven op wonderdadige wijze naar den oever bij Iveron gevoerd, en door een
+kaloyer, Gabri&euml;l genaamd, uit het water getogen. Thans prijkt het heilige beeld boven de poort des kloosters.&#8212;De andere afbeelding
+is in eene kleine kerk, aan de heilige Apostelen gewijd, geplaatst; het bijna zwart geworden paneel heeft, op de hoogte van
+het gelaat, eene breede wond of scheur, waaruit bloeddruppelen heeten te vloeien. Men verhaalt u, dat omstreeks het jaar 650,
+het klooster door zeeroovers overvallen en ingenomen werd. Hun hoofdman, een Ethiopi&euml;r van geboorte, drong tot in deze kapel
+door, en trof de Heilige-Maagd met zijn mes in het gelaat: aanstonds vloeide het bloed uit de gapende wonde. De rooverhoofdman,
+door dit wonder getroffen, bekeerde zich; met al zijne makkers nam hij het monnikskleed aan, en sleet zijn verder leven in
+het klooster.
+
+</p>
+<p>In de grieksche kloosters wordt de gastvrijheid op den meest onbekrompen voet uitgeoefend, en zonder aanzien des persoons:
+Joden en Muzelmannen worden <a id="d0e338"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e338">291</a>]</span>evengoed ontvangen als Christenen. Niemand behoeft iets te betalen; maar de Grieken zijn handige diplomaten; en zonder rechtstreeks
+iets te vragen, weten zij u toch aan het verstand te brengen, dat men eene of andere bijzondere gave van u verwacht, indien
+ge sommige kostbare voorwerpen begeert te zien.
+
+</p>
+<p>De higoumenos verhaalde ons, dat onder de weinige vreemdelingen, die hier vertoefd hebben, sommigen ziek zijn geworden, ondanks
+het zeer gezonde klimaat. Ik wil het gaarne gelooven. Hij die hier komt, zonder bepaalde beweegreden, zooals, bij voorbeeld,
+belangstelling in de oude kunstgewrochten, moet al spoedig de prooi worden van doodelijke verveling. Het voedsel der monniken
+is slecht, de kamers in de buitengalerijen zijn over dag brandend heet, de zindelijkheid laat zeerveel te wenschen over, en
+de bergpaden zijn bijna ontoegankelijk. Behalve de gulle ontvangst en de niet zeer rijke conversatie der monniken, blijft
+er geene andere afleiding over dan de beschouwing der omringende natuur, die inderdaad prachtig is en een onmetelijk panorama
+voor uwe blikken ontrolt. <span class="corr" title="Bron: Ongelukig">Ongelukkig</span> brengt de kloosterregel mede, dat de poorten met zonsondergang gesloten worden: gij kunt dus des avonds den onmetelijken
+horizon alleen aanschouwen van een balkon, dat als een zwaluwennest onder het dak hangt. Meermalen, wanneer wij des nachts
+door het slaan op de simanders werden gewekt, verlieten wij onze kamer, om de nog half dommelende monniken naar de kerk te
+zien gaan. Het was een eigenaardig tooneel: die waggelende, door den ouderdom gebogen gestalten, in lange mantels gehuld,
+en flauwelijk verlicht door de flikkerende vlam der kleine lamp, die ieder in de hand droeg, langzaam langs de galerijen gaande,
+terwijl de echo der sombere gangen en ommuurde binnenhoven het dof en aanhoudend geluid van de simanders herhaalde. Onwillekeurig
+herinnerde dit tafreel aan de voorstelling van het Laatste Oordeel, zooals men die in sommige oude almanakken vindt.
+
+</p>
+<p>Op zekeren morgen gaven wij den wensch te kennen, het klooster Stavronikitas (<span class="Greek">&#963;&#964;&#945;&#957;&#961;&#959;&#962;</span>, kruis, en <span class="Greek">&#957;&#953;&#967;&#951;</span>, overwinning) te bezoeken, ongeveer een paar mijlen van Iveron verwijderd. De higoumenos bezorgde ons eene boot met twee
+monniken, fiksche roeiers, die ons al spoedig op eene bloemrijke, met rozen en myrthen begroeide plek aan wal zetten. Vandaar
+begaven wij ons te voet naar het klooster, dat in zijn uiterlijk voorkomen meer op eene vesting dan op een godshuis gelijkt.
+Men had ons te Kari&egrave;s met veel ophef van de schilderijen van Stavronikitas gesproken; maar het oogenblik voor ons bezoek bleek
+slecht gekozen te zijn: bijna al de kerken waren gesloten. Men was op de binnenplaats bezig met herstellingen: zaag en hamer
+werden ijverig gehanteerd; het regende stof en steengruis: wij hadden niet veel lust, ons hier lang op te houden. Wij maakten
+dus haastig eenige schetsen en keerden naar de boot terug. &#8220;Hebt gij het wonderdoende beeld gezien?&#8221; vroeg ons Vader Pachomius,
+een onzer roeiers. Wij hadden het niet gezien, en waren ook niet begeerig om voor dit doel terug te keeren en den tocht op
+nieuw te maken.
+
+</p>
+<p>De zucht voor het wonderbare is overigens bij de Oosterlingen zeer levendig; en de geestelijkheid der grieksche kerk exploiteert
+die neiging wel wat veel. Den volgenden morgen konden wij te Iveron op nieuw zien, hoe diep die zucht bij het volk is ingeworteld.
+Nabij de poorten der kloosters staan eenige kleine kapellen, <i>kimisis</i> genaamd, waarin de lijken der monniken worden bijgezet. Ik zat met mijn vriend in een dier sedert lang verlaten grafkelders,
+die geheel met doodsbeenderen was opgevuld. Wij hielden ons met phrenologische studi&euml;n bezig, toen Janni, onze albaneesche
+kawas, binnentrad.&#8212;&#8220;Dat is de schedel van een <i>vroukolakas</i>&#8221; (bezetene), zeide hij, op het doodshoofd wijzende, dat ik in de hand had; &#8220;zie maar de zwarte tanden&#8221;.&#8212;&#8220;Dat bewijst alleen,
+dat hij slechte tanden had,&#8221; antwoordde mijn vriend.&#8212;&#8220;Hebt gij dan nooit een bezetene gezien, effendi?&#8221;&#8212;&#8220;Neen.&#8221;&#8212;&#8220;Ik wel. Te
+Kavela woonde een man, Makalakis genaamd, die het booze oog had en zijn leven lang de andere menschen allerlei kwaad had gedaan.
+Ging hij door het veld van zijn buurman, dan verlepte de tabak, en de vrouwen, die hij aanzag, werden onvruchtbaar. Op zekeren
+dag vond men hem dood bij den <i>tsarchi</i>. Hij was zwart, zooals de menschen, die aan de pest gestorven zijn. &#8220;Dat is een slecht teeken&#8221;, zeide de pappas. Een jaar
+lang spookte de ziel van Makalakis om de naburige huizen. Eindelijk ging men den pappas halen en groef men het lijk op. Het
+lichaam was geheel zwart, maar overigens ongeschonden, als ware hij den vorigen dag gestorven. &#8220;Wij zullen den bisschop halen&#8221;,
+sprak de pappas. De bisschop was een heilig man, en toen hij bij het lijk kwam, begon het vleesch zich aanstonds te ontbinden,
+maar de beenderen bleven zwart; en dat is niet natuurlijk, effendi; en de schedel, dien gij daar in de hand hebt, is van een
+bezetene.&#8221;&#8212;Toen wij des avonds onze ontmoeting aan den logotheet verhaalden, antwoordde hij droogjes: &#8220;Dat is waar.&#8221;&#8212;Wij begrepen
+dat het beter was, niet verder aan te dringen.
+
+
+</p>
+<p class="div2"></p>
+<h3 class="label">IV.</h3>
+<p>Den 2<sup>den</sup> Juni namen wij afscheid van den higoumenos, om ons naar het klooster Philotheos te begeven. Wij moesten den weg derwaarts
+op een muilezel afleggen, want een ander middel van vervoer wordt door de monniken niet gebruikt. Zulk een rit op een zeer
+slecht opgetuigden muilezel, met een uiterst primitief zadel, langs een steil en ongemakkelijk bergpad, is verre van aangenaam.
+Telkens stuitten wij op diepe kloven en ravijnen; dan bleven de ezels, ondanks vermaningen en bedreigingen, stokstijf staan,
+tot eindelijk een der monniken die ons geleidden, over de kloof heensprong, waarop de ezels volgden. Dit een en ander hield
+ons zoolang op, dat ik reeds vreesde, dat wij de ophaalbrug van het klooster opgetrokken zouden vinden, en in het <i>xenodokion</i> zouden moeten overnachten. Dit xenodokion is een soort van loods, buiten het klooster, waar de reizigers, die na het sluiten
+der poort aankomen, hun intrek kunnen nemen. Elken avond, een half uur voor zonsondergang, komen de monniken bijeen <a id="d0e375"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e375">292</a>]</span>om voor de dwalende reizigers te bidden, terwijl de simanders van verre de echo&#8217;s der bergen doen weergalmen. Een kaloyer
+waakt den geheelen nacht in het xenodokion, en voorziet menschen en beesten van levensmiddelen, in afwachting dat de poort
+van het klooster geopend wordt.
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1873-292.jpg" alt="De drie patriarchen; schilderij in de trapeza te Laura."></p>
+<p class="figureHead">De drie patriarchen; schilderij in de trapeza te Laura.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Philotheos werd in de tiende eeuw gesticht door drie kaloyers van den Olympus: Arsenius, Dionysius en Philotheos. De superieur
+kon, naar het mij voorkwam, niet veel jonger zijn dan honderd jaar. Hij had een zeer werkzaam aandeel genomen aan den onafhankelijkheidsoorlog
+in 1821, en nog, wanneer hij daarvan sprak, tintelden zijne oude oogen van jeugdig vuur. Hij was een dergenen&#8212;helaas! hun
+aantal was niet zeer groot&#8212;die hunne stille cel op den berg hadden verlaten, en met het kruis in de eene, het geweer in de
+andere hand, naar de vlakte waren afgedaald. De weinige monniken, die aan den strijd deelnamen, sloten zich aan bij de opgestane
+Grieken in Macedoni&euml;. Diamantis kwam, aan het hoofd zijner Albaneezen, hun te hulp; hij nam eene positie in op het schiereiland
+Pallene, tegenover den berg Athos, en sloeg de Turken onder Youssouf-bey. Maar weldra kwamen zij in grooten getale terug,
+aangevoerd door Aboudouloub, p&acirc;sja van Salonika; en nu moesten de Grieken voor de overmacht wijken. De schrik verspreidde
+zich op den heiligen berg. De monniken verlieten Kari&egrave;s, brachten hunne schatten in veiligheid aan boord van een schip, en
+trokken zich terug in de sterke kloosters van Zographos en Hi&euml;rophon. Aboudouloub, geen aanval op deze geduchte vestingen
+durvende wagen, knoopte onderhandelingen met de monniken aan. Hij bezwoer hun plechtiglijk, dat hunne eigendommen ge&euml;erbiedigd
+zouden worden; maar het was volstrekt noodig, tijdelijk eene bezetting in hunne kloosters te leggen. Die voorwaarden <a id="d0e384"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e384">294</a>]</span>worden aangenomen: maar zoodra de p&acirc;sja eenmaal den voet binnen het klooster had gezet, brak hij natuurlijk zijn woord en
+begon de plundering. Gelukkig hadden de monniken, wetende met wien zij te doen hadden, al hunne kostbaarheden, hunne relikwie&euml;n,
+en een deel van hunne artillerie naar Laura laten brengen, zoodat de admiraal Combaris, die voor Thasos kruiste, nog tijd
+had, dit alles aan boord te nemen. Naar Egina overgebracht, werden al deze voorwerpen later naar den Athos teruggevoerd.
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1873-293.jpg" alt="Het klooster Esphigmenou."></p>
+<p class="figureHead">Het klooster Esphigmenou.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Vroeger werden in het klooster Philotheos allerlei kunsten, bedrijven en handwerken beoefend, zooals nog de vele werkplaatsen
+bewijzen, rondom de katholikon, de hoofdkerk, gegroept. Dit was trouwens in verreweg de meeste kloosters het geval. Tegenwoordig
+beoefent men er nog alleen, behalve de architectuur, de schilder- en graveerkunst, beiden op een zeer lagen trap gedaald,
+benevens de kunst van houtsnijden. Deze laatste is tot een hoogen graad van volkomenheid opgevoerd. De monniken weten, met
+verwonderlijke bekwaamheid, allerlei kunstwerk van hout te vervaardigen; ik heb op den berg Athos kruisen, triptyken, iconostasen
+(beschotten, die het koor van het schip der kerk scheiden), koorstoelen, enz. gezien, die inderdaad meesterstukken van geduld
+en rijke vindingskracht waren. Maar het <i>diakonikon</i> van Philotheos is ook nog rijk aan meesterstukken van goudsmidswerk. Men toonde ons, onder anderen, den met drijfwerk versierden
+band van een slavisch handschrift: zeker een der uitnemendste kunstgewrochten van het klooster, dat gerust kon wedijveren
+met andere, soortgelijke meesterstukken in de schatkamer van Kari&egrave;s, waar zoo menig kostbaar overblijfsel der oude kerkelijke
+kunst wordt bewaard. Als eene proeve verwijzen wij naar het houten, in goud gevatte kruis en naar het prachtig gebeeldhouwde
+koffertje, waarvan de afbeeldingen hiernevens zijn gevoegd.
+
+</p>
+<p>Na een kort bezoek aan het klooster Caracallos, aldus naar den stichter genoemd, landden wij den 6<sup>en</sup> Juni in de haven van Laura, aan de oostelijke punt van den berg, aan den voet van het klooster. Vroeger was het klooster
+van Laura het eerste in aanzien, in omvang, in bevolking, in rijkdom; tegenwoordig bekleedt het nog slechts den derden rang
+onder de kloosters van den berg Athos. Stilte heerscht in de lange portieken; de torens en bolwerken storten in puin: en om
+de verlaten galerijen ziet men hier en daar het klimop zich ranken.
+
+</p>
+<p>Wie den grooten meester der byzantijnsche schilderschool, Manuel Panselinos, in zijne werken wil bestudeeren, vindt daartoe
+te Laura de uitnemendste gelegenheid. Men kan hier zelfs de vroegere ontwikkeling der byzantijnsche kunst nagaan, door de
+vergelijking van de fresko&#8217;s van Panselinos met die in de trapeza, welke uit een vroeger tijdperk afkomstig zijn. Nevens de
+grootsch gedachte en met vaste hand uitgevoerde scheppingen des meesters, maken deze magere figuren, met haar nauwsluitende
+draperi&euml;n en haar stijf afgemeten houdingen, een zonderlingen indruk. Dit schijnt navolging van het antieke, en is inderdaad
+niets anders dan koude manier en akademiestijl.&#8212;Ik merkte reeds op, dat de Byzantijnen getoond hebben, volkomen de eischen
+der decoratieve kunst te verstaan, ook al laat de techniek bij hen veel te wenschen over. De compositi&euml;n van Panselinos kenmerken
+zich vooral door dien zuiveren smaak, de vrucht van de studie der antieken; en moeilijk kan men zich iets eenvoudigers en
+rustigers denken dan de decoratie van de katholikon van Laura. De kalme gemakkelijkheid der conceptie en de ernstige rust
+der lijnen doen voor ons, aan gansch andere vormen en al de kunstgrepen en toovermiddelen der moderne kunst gewend, het geheel
+bijkans koud en levenloos schijnen, maar weldra gewent men zich aan deze soberheid van kleuren, en dan blijkt ook hier de
+harmonie van het geheel zoo volkomen begrepen, dat men geneigd zou zijn, Panselinos niet alleen voor den schilder, maar ook
+voor de architect van het gebouw te houden. Te Laura heeft Panselinos hetzelfde stelsel van decoratie toegepast als te Kari&egrave;s:
+maar de regen heeft maar weinig overgelaten van het werk van den meester in de hoofdkerk van Kari&egrave;s, die zeventig jaren lang
+ongedekt bleef. Groote beelden, ten halven lijve geschilderd, nemen het onderste gedeelte van den muur in, en worden van de
+figuren aan het gewelf gescheiden door eene reeks compositi&euml;n van minder groote afmetingen. Ziehier de volgorde: achter in
+den grooten koepel, den Heiland; daaronder de engelen, de aartsengelen en de cherubynen, links, als men met het gelaat naar
+het koor staat:&#8212;Jezus voor Pilatus, het Lijden (eene bewonderenswaardige compositie in drie afdeelingen) en de Opstanding;
+boven en beneden de strook van emailwerk, die boven de koorstoelen loopt, de heilige strijders en martelaars, Sint-George,
+Sint-Demetrius, Sint-Procopius, Sint-Theodorus en Sint-Mercurius. Rechts, Jezus voor de schriftgeleerden, de Kindermoord,
+de Intocht in Jeruzalem, en de Verkondiging van den engel. Boven de poort van den narthex (het voorportaal), de Dood der Heilige-Maagd.
+
+
+</p>
+<p>Voor de bronzen deuren van dit voorportaal, een geschenk van Nicephorus Phokas, rust op slanke zuiltjes de doopkapel, of,
+zooals de Grieken haar noemen, de <i>phiale</i>. Langs den rand van het marmeren doopvont zijn vogels gebeeldhouwd, die uit den gewijden beker drinken: een symbool der communie;
+twee middelmatig uitgevoerde leeuwen moeten de kaarsen dragen. Aan het gewelf is de Madonna afgebeeld, met dit monogram: <span class="Greek">&#951; &#918;&#969;&#959;&#948;&#959;&#967;&#959;&#962; &#928;&#951;&#947;&#951;</span> de levengevende fontein; en in een der boogvakken, Sint-Athanasius, op eene rots slaande; waaruit water vloeit. De legende
+verhaalt namelijk, dat toen Sint-Athanasius het klooster van Laura bouwde, de handlangers van den Booze de beken en bronnen
+deden opdrogen; de heilige man wendde zich toen tot de Panagia, zijne patronesse, die hem een ijzeren roede ter hand stelde,
+en gelastte daarmede op de rots te slaan, waaruit dadelijk water vloeide. In het <i>diakonikon</i> kunt ge nog de roede zien, en de bron zelf op weinige schreden afstands van het klooster.
+
+</p>
+<p>De president van de raad der Epitropen, Vader Melchizedek, toonde ons met blijkbaren zelfvoldoening, de <span class="corr" title="Bron: relikwi&euml;n">relikwie&euml;n</span> en de kostbaarheden van het klooster; <a id="d0e419"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e419">295</a>]</span>want Laura is nog altijd het rijkste klooster van den berg Athos. Ik kan niet al de kruisen, relikwie&euml;n, wierookvaten en andere
+gewijde zaken opnoemen, die wij te zien kregen. Bovenal trof mij een gouden tabernakel met prachtig email en drijfwerk, in
+den vorm eener basiliek. Deze tabernakel wordt alleen op hooge feestdagen buiten de kerk gebracht: het was dus wel eene groote
+gunst, dat men ons toestond, van dit meesterstuk eene photographische afbeelding te vervaardigen. Eene kleine, medicinale
+kuur had echter aller hart voor ons gewonnen. De monniken weten niets van geneeskunst, en bemoeien zich niet met geneesheeren;
+ondanks dat, of misschien juist daarom, worden zij dikwijls over de honderd jaar oud. Bij onze komst in het klooster was juist
+de lange vasten, waarin men niets dan olijven en kaviaar gebruikt, voorbij: de monniken zagen er zeer slecht uit en waren
+ook niet zeer pleizierig gestemd. Wij dienden allen eene dozis calomel toe, hetgeen de meest gewenschte uitwerking had. Uit
+dankbaarheid zouden zij ons wel het geheele klooster ten geschenke hebben willen geven, te meer daar het verblijf in het groote,
+sombere gebouw hun maar half scheen te bevallen. In den omtrek van het klooster hebben zij overal cellen en kluizen opgericht,
+waar zij gewoonlijk verblijven. Rondom die kluizen zijn kleine tuinen aangelegd, die aan het geheel een zeer bevallig voorkomen
+geven.
+
+</p>
+<p>Ik meen reeds gezegd te hebben dat de berg Athos 2066 meters hoog is. Aan de grens der eeuwige sneeuwvelden staat de kapel
+van Sinte-Anna, waar de monniken jaarlijks, in de maand Augustus, heentrekken, om gebeden tot de Heilige-Maagd op te zenden.
+De Athos heeft dit met vele andere bergen gemeen, dat hij zeer moeilijk te beklimmen is, en dat men, boven gekomen, bijna
+niets ziet&#8212;dan de beelden in de kapel van Sinte-Anna: eene groote merkwaardigheid trouwens in eene grieksche kerk, waar dergelijke
+zaken streng verboden zijn. Zooals men weet, duldt de grieksche kerk in hare heiligdommen alleen schilderijen en moza&iuml;eken,
+maar noch standbeelden noch reli&euml;fs. Volgens de monniken moest men in de kapel van Sinte-Anna van dezen regel afwijken, omdat
+het op die hooge bergspits onmogelijk was, andere dan bronzen beelden te hebben.
+
+</p>
+<p>Het klooster Vatopedi, dat wij vervolgens bezochten, ligt aan den oever der zee, in eene vallei, die door hooge wouden tegen
+de heete zuidenwinden gedekt is; de lucht is er des avonds vrij koel. Dit klooster is het meest bevolkte van alle op den berg;
+nergens zijn de omstreken dan ook zoogoed bebouwd. Toch is het er verre af, dat de monniken van dezen zoo vruchtbaren grond
+al het voordeel zouden trekken, dat daarvan te trekken is. Wanneer de hellingen niet al te steil zijn, bezaaien zij de velden;
+elders laten zij de boomen naar willekeur opschieten, plukken de vruchten, die aan de lage takken hangen, en wachten tot de
+anderen van zelf afvallen.
+
+</p>
+<p>Omtrent de stichting van het klooster verhaalt men u eene anecdote, die hoogstwaarschijnlijk slechts eene fabel is. De zonen
+van Theodosius, Arcadius en Honorius, gingen met hunne moeder van Napels naar Konstantinopel, toen zij, op de hoogte van Imbros,
+door een geweldigen storm werden overvallen. Arcadius viel in zee, en werd door de kluizenaars van den berg Athos gevonden,
+liggende op een frambozestruik. De kluizenaars, die aan de schoonheid van het kind zijne vorstelijke afkomst herkenden, brachten
+hem naar Konstantinopel; en toen Arcadius later den troon beklom, stichtte hij op dezelfde plek, waar de golven hem aan land
+hadden gezet, een klooster, waaraan hij den naam gaf van Vatopedi (van <span class="Greek">&#946;&#8049;&#964;&#959;&#962;</span>, frambozestruik, en <span class="Greek">&#960;&#945;&#953;&#948;&#8054;&#959;&#965;</span>, kind). In de vorige eeuw verwierf het klooster een grooten roem door de theologische school, die Eugenius Boulgaris en Nicephorus
+Theodoxis binnen zijne muren stichtten. Men vindt hier vele kerken; de hoofdkerk bezit fresko&#8217;s van Panselinos, die ongelukkig
+sterk zijn geretoucheerd; ook ziet men er fraaie moza&iuml;eken, onder anderen een zeer goed <i>tetramorphe</i>. De tetramorphe is de vereeniging, in een beeld, van de vier symbolen der evangelisten: de engel van Mattheus, de arend van
+Johannes, de leeuw van Marcus, de os van Lukas.
+
+</p>
+<p>De Grieken, die ter bedevaart naar den Heiligen-berg gaan (iedere orthodoxe Griek behoort eenmaal in zijn leven dien pelgrimstocht
+te ondernemen), landen te Vatopedi, dat door zijn houthandel, meer dan de andere kloosters, met de steden langs de kust van
+Azi&euml; in betrekking staat. Een pappas van Smyrna, die naar Kari&egrave;s was geweest om zijne papieren te laten viseeren, verzocht
+met ons mede te mogen gaan om de andere kloosters te bezoeken. Hij had zijne twee zonen bij zich; de jongste vertoonde op
+zijn schoon gelaat die eigenaardige mengeling van fieren adel en zachten weemoed, die de bewoners van het oude Ioni&euml; beter
+hebben bewaard dan de Grieken van Attika.
+
+</p>
+<p>Na een verblijf van eenige dagen te Vatopedi, vertrokken wij, in gezelschap van den pappas en zijne twee zonen en van den
+higoumenos van Esphigmenou, die naar zijn klooster terugkeerde. Dit klooster is, voor eenige jaren, bijkans geheel vernieuwd;
+het dankt zijn naam aan zijne ligging in eene zeer nauwe vallei. Het werd, naar men wil, door Theodosius den Jonge en zijne
+zuster Pulcheria aan den heiligen Simeon gewijd.
+
+</p>
+<p>In het klooster Esphigmenou leefde destijds de patriarch Anthymos, die reeds tweemalen den troon van Konstantinopel had bekleed.
+Het is wellicht niet onbelangrijk, met een enkel woord de eigenaardige positie te omschrijven, waarin de patriarch van Konstantinopel,
+sedert 1453, is geplaatst. Toen Mahomed II aanstalten maakte om Konstantinopel te belegeren, zond de keizer Constantijn naar
+Rome, om nog eenmaal de hulp der westersche Christenheid in te roepen. Een deel van de hooge grieksche geestelijkheid, vreezende
+dat zijn invloed zou afnemen, indien de door Rome gewenschte vereeniging met de katholieke Kerk tot stand kwam, schaarde zich
+aan de zijde van den monnik Genadius, en werkte de pogingen des keizers tegen. Stond Genadius, zooals sommigen verzekeren,
+in geheime verstandhouding met den sultan? Dit kan niet stellig worden bewezen; wij willen daarom liever aannemen dat de monnik,
+na den val der stad, alleen <a id="d0e442"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e442">296</a>]</span>in het belang zijner overwonnen geloofsgenooten, van den overwinnaar den hoogen rang van patriarch vroeg en verkreeg. Wat
+hiervan zij: Mahomed&nbsp;II bekleedde Genadius niet alleen met de volle geestelijke macht over zijne geloofsgenooten, maar ook
+nog met het burgerlijke en rechterlijke gezag, en benoemde hem tot hoofd der grieksche natie. Sedert dien tijd is de oecumenische
+patriarch van Konstantinopel de opperste rechter in alle burgerlijke en crimineele zaken; hij doet uitspraak in alle rechtsgedingen,
+sluit de huwelijken, heft de belastingen, verkoopt de aflaten en oefent nog verschillende andere functi&euml;n uit. Het is waar
+dat eene zware verantwoordelijkheid tegenover de Porte op hem rust, en dat zijn verkiezing hem veel geld kost; maar zoo het
+pallium aan den meestbiedende verkocht wordt, zijn het toch altijd de ra&iuml;as, die de kosten betalen. Men kan zich voorstellen
+hoe veelvuldig de verkiezingen zijn, wanneer men bedenkt dat eene eenvoudige aanvrage van de synode der metropolitanen, die
+allen op de patriarchale waardigheid vlammen, voldoende is om den patriarch te doen afzetten. Er leven op dit oogenblik niet
+minder dan zes afgezette patriarchen in de verschillende grieksche kloosters. Het hoofd der grieksche kerk, hoe ook schijnbaar
+met groote macht bekleed, is in waarheid een slaaf en machteloos werktuig in de handen der turksche regeering: geen wonder
+dat geen enkel dezer patriarchen iets gedaan heeft om het grieksche volk uit zijne vernedering en zijn verval op te heffen.
+Zelf slaven van een despoot, zijn zij op hunne beurt despoten, die alle verkeerdheden en misbruiken, waarop hunne macht steunt,
+met hand en tand vasthouden.
+
+</p>
+<p>Den 28<sup>sten</sup> Juni vertrokken wij, met den pappas en zijne beide zonen, naar het klooster Kiliandari, bijna aan het uiteinde van den berg,
+waar hij in de kleine vlakte uitloopt, die hem met het schiereiland verbindt, gelegen. De hoofdingang is somber; maar de ruime
+binnenplaats met hare dubbele rij bogen boven elkander, ziet er netjes en vroolijk uit. De met gekleurde steenen ingelegde
+gevel van de hoofdkerk maakt ook een prettigen indruk. Boven de muren verheffen zich de met statig bosch begroeide berghellingen.
+Het landschap is ontegenzeggelijk schoon: maar op den duur worden deze bergen, die u aan alle kanten omringen, wel wat vermoeiend
+en neerdrukkend, en bijwijle verlangde ik naar een vrij uitzicht, naar een dier wijde horizonten onzer vlakke velden, waar
+men aan den verren gezichteinder, boven den zoom van groen, den spitsen kerktoren ziet oprijzen, die het verscholen dorpje
+verraadt.
+
+</p>
+<p>De kloosters Kiliandari en Zographos worden door servische en bulgaarsche monniken bewoond, die zich door de donkerder kleur
+van hun gewaad van de grieksche kaloyers onderscheiden. De Bulgaren en Servi&euml;rs behooren beiden tot den grooten slavonischen
+stam; langen tijd bezaten zij ook eene eigene Slavonische liturgie; maar in 1737 wist de patriarch van Konstantinopel te bewerken,
+dat in de servische en bulgaarsche kerken de grieksche liturgie, en daarmede de grieksche taal, werd ingevoerd.
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1873-296.jpg" alt="De higoumenos van Iveron."></p>
+<p class="figureHead">De higoumenos van Iveron.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>De afstand tusschen Kiliandari en Zographos bedraagt hoogstens vier mijlen, maar het pad, dat, immer stijgende, door prachtige
+pijnbosschen loopt, maakt zoovele krommingen, dat men wel het dubbele van den afstand aflegt, eer men te Zographos komt, dat
+boven op eene bergspits, op eene duizelingwekkende hoogte, allerschilderachtigst is gelegen. Wij bleven hier twee dagen: niet
+zoozeer om de aan manuscripten rijke bibliotheek en de overvloedig met schilderijen versierde kerken, maar vooral om van de
+zeldzame schoonheid van het landschap te genieten.
+
+</p>
+<p>De kloosters van Castamoniti, Dokiarios en Sint Xenophon, die wij vervolgens bezochten, onderscheiden zich door niets merkwaardigs.
+Bij ons vertrek van het laatste klooster, namen wij afscheid van onzen pappas, die zijn tocht naar het russische klooster
+vervolgde, terwijl wij naar Kari&egrave;s terugkeerden. Daar voltooiden wij onze verzameling van kopie&euml;n naar gravuren en schilderijen,
+en kochten verschillende voorwerpen, die door de monniken en kluizenaars van den berg vervaardigd worden, en in de kloosters
+en winkels van Kari&egrave;s te koop worden aangeboden.
+
+</p>
+<p>Eindelijk, na nog een kort bezoek aan het naburige klooster <span class="corr" title="Bron: Xinopotamos">Xiropotamos</span>, aan de kleine haven van Daphne, scheepten wij ons in aan boord van eene tartane, die het anker in het aardige haventje uitwierp,
+en ons naar Salonika terugvoerde.
+
+</p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a id="d0e239" href="#d0e239src" class="noteref">1</a></span> Styliten: kluizenaars, die zich op den top eener zuil hadden teruggetrokken, dien zij nooit verlieten. De beroemdste onder
+hen is Sint-Simeon Stylites.
+</p>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Bezoek aan den berg Athos, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BEZOEK AAN DEN BERG ATHOS ***
+
+***** This file should be named 18243-h.htm or 18243-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/2/4/18243/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
+
diff --git a/18243-h/images/p1873-281.jpg b/18243-h/images/p1873-281.jpg
new file mode 100644
index 0000000..454fbe2
--- /dev/null
+++ b/18243-h/images/p1873-281.jpg
diff --git a/18243-h/images/p1873-284.jpg b/18243-h/images/p1873-284.jpg
new file mode 100644
index 0000000..10d7acd
--- /dev/null
+++ b/18243-h/images/p1873-284.jpg
diff --git a/18243-h/images/p1873-285.jpg b/18243-h/images/p1873-285.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b6a2e0b
--- /dev/null
+++ b/18243-h/images/p1873-285.jpg
diff --git a/18243-h/images/p1873-288.jpg b/18243-h/images/p1873-288.jpg
new file mode 100644
index 0000000..80392e3
--- /dev/null
+++ b/18243-h/images/p1873-288.jpg
diff --git a/18243-h/images/p1873-289.jpg b/18243-h/images/p1873-289.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3cec238
--- /dev/null
+++ b/18243-h/images/p1873-289.jpg
diff --git a/18243-h/images/p1873-292.jpg b/18243-h/images/p1873-292.jpg
new file mode 100644
index 0000000..dd13a27
--- /dev/null
+++ b/18243-h/images/p1873-292.jpg
diff --git a/18243-h/images/p1873-293.jpg b/18243-h/images/p1873-293.jpg
new file mode 100644
index 0000000..21bf20f
--- /dev/null
+++ b/18243-h/images/p1873-293.jpg
diff --git a/18243-h/images/p1873-296.jpg b/18243-h/images/p1873-296.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7d81f6b
--- /dev/null
+++ b/18243-h/images/p1873-296.jpg
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..71bc03f
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #18243 (https://www.gutenberg.org/ebooks/18243)