initial commit of ebook 18178HEADmain

1 files changed, 6095 insertions, 0 deletions

diff --git a/18178-8.txt b/18178-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..231b9c0
--- /dev/null
+++ b/18178-8.txt
@@ -0,0 +1,6095 @@
+The Project Gutenberg EBook of Rakontoj, by Jakub Arbes
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Rakontoj
+
+Author: Jakub Arbes
+
+Translator: Josef Grna
+
+Release Date: April 14, 2006 [EBook #18178]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RAKONTOJ ***
+
+
+
+
+Produced by William Walter Patterson, Miroslav Malovec
+
+
+
+
+
+
+
+
+            ESPERANTA BIBLIOTEKO DE CXEHXAJ AUXTOROJ
+
+
+                            Volumo I
+
+                            J. ARBES
+
+
+
+
+                            RAKONTOJ
+
+
+
+
+     KUN LA PERMESO DE L' AUXTORO TRADUKIS EL CXEHXA LINGVO
+                           JOS. GRNA
+
+
+                 Eldonis FERD. BOHÁCEK, Jevícko
+                        Moravio, Auxstrio
+
+                              1908
+
+
+            Presejo Druzstvo knihtiskárny, Hranice.
+
+
+
+
+Eldonante tiun cxi unuan libron de esperantaj tradukoj el la
+cxehxa literaturo mi varme deziras, ke la libro disflugu baldaux
+tra la mondo esperantista kaj helpu vastigi inter la samideanoj
+la konojn pri la cxehxa literaturo, gxis nun ankoraux malmulte
+konata ekster la limoj de mia patrujo.
+
+Al sinjoroj _H. Bouska_ en Praha, Th. _Cejka_ en Bystrice-Hostýn
+kaj _Edm. Kolkop_ en Jevícko mi esprimas mian sinceran dankon
+por la korekto de tiu cxi libro
+
+                                                _La tradukinto._
+
+
+
+
+               *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                             ENHAVO
+                                                               Pagxo
+
+J. Arbes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
+El la vivo de Mozart . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
+La blanka edzinigxa vesto  . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  24
+La unua nokto cxe la mortinto  . . . . . . . . . . . . . . . . .  36
+Moderna Magdaleno  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  69
+
+
+
+
+               *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                           J. ARBES.
+
+
+Jakub Arbes, unu el la plej gloraj verkistoj cxehxaj, naskigxis
+en Smíchov[1] (legu: Smihxov) 12an de Junio 1840. Fininte la
+studadon en la teknika lernejo de Praha, li farigxis redaktoro
+de cxefaj jxurnaloj cxehxaj (1866 gxis 1877). De l' jaro 1879 li
+vivas sole por la literaturo.
+
+De tiu tempo li verkis serion da romanoj, romanedoj, noveloj kaj
+rakontoj, krom diversaj tradukoj kaj artikoloj por la politikaj
+jxurnaloj. Tiujn verkojn nuntempe eldonas la firmo J. Otto en
+Praha. La nombro da eldonitaj volumoj atingis jam la numeron 25.
+Suferinte mizeron en sia junagxo, J. Arbes havis cxiam la koron
+malfermitan por la suferoj kaj mizeroj de l' popolo. Pro tio en
+siaj verkoj li solvas problemojn socialajn kaj batalas kontraux
+la persekutantoj kaj premantoj de l' malricxuloj, kontraux la
+neniigantoj de l' spirito kaj la korpo.
+
+Arbes skribis cxiam pri la vivo reala kaj ankaux tie, kie la
+romano aux rakonto estas fonditaj sur scenoj sxajne misteraj
+kaj fantaziaj, oni povas cxion nature klarigi per la trankvila
+prudento. En siaj verkoj Arbes kunigas filozofon kun la
+filantropo kaj batalanto por la rajtoj de l' homaro.
+
+Sed la cxefa merito de Arbes restos por cxiam tiu fakto, ke
+krom la sociala romano li kreis ankaux tute originalan specon
+de l' bela literaturo -- siajn karakterizajn _romanedojn_,
+kiuj rezervis al li la unuan lokon inter la cxehxaj verkistoj.
+La romanedoj: _Newtonuv mozek_ (La cerbo de Newton), _Svatý
+Xaverius_ (Sankta Ksaverio), _Zázracná madonna_ (Mirakla
+madono), _Prvni noc u mrtvoly_ (La unua nokto cxe la mortinto),
+_Akrobati_ (Akrobatoj), _Sivooký démon_ (Grizokula demono),
+_Poslední dnové lidstva_ (La lastaj tagoj de l' homaro),
+_Vymírající hrbitov_ (Elmortanta tombejo), _Kandidáti
+existence_ (Kandidatoj de l' ekzisto) estas verkoj vere
+klasikaj, vera kaj dauxra monumento por la tuta estonteco.
+
+La cxehxa akademio por la arto kaj scienco nomis lin honora
+membro; sed la plej bona rekompenco de Arbes estas la gxenerala
+estimo kaj amo, kiujn li gxuas cxe la tuta cxehxa publiko ne
+sole pro siaj meritoj literaturaj, sed ankaux pro siaj personaj
+ecoj, noblaj penso kaj koro, liberpensa fresxa spirito kaj
+rekta, sincera karaktero.
+
+
+
+
+                     EL LA VIVO DE MOZART.
+
+
+                               I.
+
+                         EN BERTRAMKA.
+
+
+Silenta somera vespero...
+
+Sufoka, sed bonodora aero penetras tra malfermitaj fenestroj
+en teretagxan cxambron, en kiu apud la fortepiano sidas pli ol
+tridekjara viro de malgranda, pli multe sxvelinta, ol korpulenta
+talio.
+
+Dum du tagoj kaj du noktoj li ne estas elirinta el sia
+laborcxambro. Laux sia kutimo li estas laborinta kun strecxo de
+cxiuj siaj fortoj.
+
+Vane klopodis la dommastro ellogi lin sub la liberan cxielon en
+la fresxan, sanigan aeron en la ombroplenan gxardenon, kusxantan
+lauxlonge la vinberejo Bertramka antaux la fortikajxpordego de
+Oujezd en la silenta valeto inter la okcidenta deklivo de
+l' altajxo Mrázovka kaj la orienta deklivo de l' monteto super
+la tombejo de Malá Stranal.
+
+Tiam -- en la antauxlasta dekjaro de la dekoka jarcento -- tiuj
+lokoj estis romantike dezertaj. Sur la Mrázovka, nun parte
+kovrita de l' amfiteatre dismetitaj dometoj de laboristoj,
+vastigxis tiam kampoj; sur gxia norda deklivo estis vinberejo,
+brikfarejo kaj kelke da barakoj, konataj jam de longe sub la
+nomo »Poslovina«.
+
+La orienta deklivo kaj la malsupro de l' altajxo super la
+tombejo estis tute kovritaj de l' arboj kaj arbetoj, parte
+fruktaj, parte arbaraj. Cxi tie estis pli ombre, pli bonodore,
+pli romantike ol nun; unuvorte la vinberejo Bertramka kaj la
+gxardeno, vastigxanta parte en la valeto sur la malsupro de
+l' altajxo, parte sur la altajxo mem gxis gxia supro, estis cxarma
+angulo, en kiu flanke de l' ekscitanta bruo kaj mugxo grandurbaj
+oni povis en kvieta izoleco trankvile vivi, revi kaj post
+turmentoj kaj laciga laboro ripozi...
+
+Sed la viro, kiun la tiama posedanto de l' Bertramka estis
+invitinta, por ke li ripozu en la cxarma angulo, ne konis
+ripozon.
+
+Lia spirito ecx tie cxi, kie sxajne estis nenia impulso al la
+spirita laboro, febre laboris; li laboris ja kun strecxado de
+cxiuj fortoj gxis la tuta senfortigxo.
+
+Li klopodis pri la afero treege grava, pri finigo de l' nova
+opero, kiun li jxus kun granda entuziasmo komencis komponi. La
+genia spirito havis komprenon por nenio, sole por melodioj de
+siaj herooj -- cxio cetera -- ecx la plej kara amuzo, ludo sur
+bilardo, cedis tute en malproksimon...
+
+Kaj dum du tagoj kaj du noktoj li ne movigxis el sia
+laborcxambro.
+
+La dommastro kaj la amikoj de la gasto, kiuj venis viziti la
+eminentan gaston, trovis la pordon de l' cxambro fermita kaj ne
+kuragxis interrompi la komponiston...
+
+Sed la neatingeblaj geniuloj estas tamen ankaux malfortaj
+homoj. Ilia organismo estas venkata de samaj influoj kiel tiu
+de l' homoj tute ordinaraj -- ili ankaux malsanigxas kaj
+lacigxas, en ilia vivo ankaux okazas momentoj de l' tuta laceco,
+animpremiteco kaj senespero.
+
+Kaj simile ankaux Mozart, kiam logxante vizite cxe sia amiko en
+Bertramka, verkis sian genian operon »Don Juan«.
+
+Lia senekzempla, senfortiganta laboreco estis jam multafoje
+avertita de l' modera laceco en la kreado; sed tio okazis neniam
+tiel ekstreme kiel tiun cxi fojon, kiam antauxe sencxese fresxa,
+neelcxerpebla fonto de l' fantazio sxajnis kvazaux subite
+elcxerpita, dezerta, senfrukta...
+
+Mozart estis morte malgxoja. Lia spirito sxajnis vagi en la
+nebuloj, la koron plenigis neesprimebla premiteco.
+
+Kiel volonte ankoraux nun li laborus plue! Sed cxio kunigxadis
+en hxaoson. Cxiuj, iam tiel libere kaj vigle el la animo
+fluantaj melodioj kunigxadis en malprecizan, malklaran
+hxaoson -- en tutan disonancon...
+
+Vane li klopodis auxdigi el la fortepiano sonojn interligitajn,
+harmoniajn; liaj fingroj zigzage kuradis sur la klavoj
+auxdigante sole izolitajn tonojn -- ne interligitajn...
+
+Kaj longe, longe li sidis poste kvazaux rigidigxinta kun
+mallevita kapo al la brusto.
+
+Subite eksonis de malproksime unuaj akordoj de l' kanto de
+najtingalo... Nenio plu ol kelke da tonoj -- poste denove
+silento.
+
+Mozart levis la kapon kaj ekrigardis tra la malfermita fenestro
+en la ombroplenan gxardenon.
+
+La suno jxus subiris; sanga, sed jam paligxanta sunradiaro
+superversxadis per magia lumo la arbojn kaj arbetojn, herbejojn
+kaj vojetojn, kurbigxantajn supren sur la kruta deklivo...
+
+Cxirkauxe regis profunda silento. Mozart, kiu post la unuaj
+tonoj de l' kanto najtingala momenton auxskultis, malrapide
+starigxis kaj alproksimigxinte al la malfermita fenestro,
+rigardis senpense en la rugxetan malplenon.
+
+Poste li turnis sin malrapide -- senpense malfermis la pordon,
+senpense malsupreniris en la gxardenon kaj iris malrapide unue
+sur la vojetoj sursxutitaj de la flava sablo, poste sur la
+vojetoj cxiam malpli ireblaj kaj cxiam pli tordolinie irantaj
+supren...
+
+Kiu renkontus lin, tiu nepre devus pensi, ke li vidas vivantan
+kadavron, havanta atenton por nenio cxirkaux si.
+
+Malrapide, sxanceligxante, kun la mallevitaj okuloj al la tero,
+li iris sur la neireblaj vojetoj cxiam pli supren, gxis li
+atingis preskaux la supron de l' altajxo, de kiu vidigxis belega
+panoramo de unu parto de Praha.
+
+Cxi tie li haltis, nevole levis la kapon kaj ekrigardis la
+cxarman pentrajxon de Praha dronanta en la rugxeta, sed cxiam
+pli paligxanta lumo.
+
+Dum kelke da momentoj li rigardis senpense la pentrajxon.
+
+Sed subite lian animon trakuris penso malvarma kaj akrega kiel
+sxtalo -- penso neniiganta...
+
+En tiu animpremiteco kaj laceco li ekpensis, ke »Don Juan«,
+kiun li jxus komponis, estas destinita por la prezentado en
+Praha -- en la cxarmoricxa, antikva kaj glorplena urbo plena
+de spertaj muzikaj specialistoj -- en la urbo, kiu en la
+paligxantaj rebriloj de l' subirinta suno jxus ensorcxis lin...
+
+Kaj unuafoje en lia vivo trakuris lian animon la penso, ke li
+kuragxas ion neatingeblan, volante sian plej novan verkon, dum
+kies efektivigado cxiuj liaj spiritaj fortoj preskaux tute
+lacigxis, prezenti por la prijugxo antaux cxio al Praha. Sxajnis
+al li -- kaj tio okazas ofte al cxiu juste kreanta geniulo -- ke
+lia verko estas malforta, nesuficxe arta fusxverko -- ke gxia
+kreinto ne kompreninte la muzikan spiriton de l' cxehxa popolo
+ne povas kaj ne devas prezenti sian verkon al la specialistoj
+kun tiel perfekta arta gusto, pro kiu la tiamaj Praha'anoj
+estis tutmonde konataj...
+
+Kaj li sentis sin premita, neeldireble premita kaj malgxoja.
+
+De l' antauxa spirita penado la malfortigita rigardo vagis
+sencele de loko al loko, liaj piedoj komencis tremi kaj li
+devis sidigxi en la herbon.
+
+Apoginte la kapon per la manplato, li sidis longe en turmenta,
+dolora enprofundigxo... En lia kapo krucigxis miloj da pensaj
+fulmoj kaj la senespero enigis siajn akrajn ungegojn en lian
+animon...
+
+Dume jam krepuskigxis; cxirkauxe regis profunda silento.
+
+Subite el malluma densajxo de l' malsupra parto de l' gxardeno
+profunde sub Mozart eksonis kanto de l' najtingalo.
+
+Mozart levinte la kapon auxskultis.
+
+Sed la sorcxplena kanto de la plej glora plumoportanto dolore
+kaj turmente influis lian ekscititan animon. Sxajnis al li,
+ke gxi grimacas la malfortajn klopodojn homajn, la kuragxajn
+klopodojn de cxiuj, kiuj kuragxas deziri pli multe, ol kion
+sopiras kaj penas la homa mezeco...
+
+Sed, kio gxi estas?
+
+Krom la kanto de l' najtingalo subite eksonis tra la vespera
+silento aliaj tonoj... Ili eksonis de l' alia flanko -- de la
+plej alta supro de l' altajxo post Mozart...
+
+Mozart auxskultas dum kelke da momentoj. La kanto de
+l' najtingalo iras de malsupre -- la tonoj de l' homa vocxo
+de supre...
+
+Unue la tonoj de l' ambaux kunigxas -- momenton sonas
+kanto de l' najtingalo, poste nur la puraj, klaraj tonoj
+homaj -- argxenta, dolcxa vocxo knabina...
+
+Mozart salte levigxinte rigardas cxirkaux si. Sur la plej alta
+supro li vidas malklaran silueton de l' knabina staturo kaj laux
+la konturoj li rekonas simplan knabinon vilagxan, iranta sur la
+supro kaj -- kantanta --...
+
+Li auxskultas pli atente.
+
+La knabino kantas kortusxantan, impresplenan kanton popolan...
+La sonoj de l' argxenta vocxo ondigxas tra la silenta aero kiel
+seriozaj demonetoj disportantaj kortusxon, doloron kaj malgxojon
+en la homajn korojn...
+
+La najtingalo malsupre kantas cxiam pli pasie. Periode superas
+gxian kanton la kanto knabina; kelkaj tonoj de gxia vocxo
+eksonas gxojege -- sed tiu kanto ne logas plu la atenton de
+Mozart...
+
+Li vidas sole malklaran, cxiam pli malproksimigxantan silueton
+de l' nekonata knabino. Li auxdas sole sxian vocxon, sole la
+sorcxoplenajn tonojn de simpla sed tamen tiel poezia kanto
+popola...
+
+Subite sxangxigxis la kortusxanta, dolcxe elegia tono de
+l' kanto en tonon petolan kaj la sonoj de l' argxenta
+sonoranta vocxo tremetas en silenta aero vespera kiel
+petolemaj demonetoj disportantaj tra la mondo bravan
+gajecon en la homajn korojn...
+
+Mozart staras kvazaux en songxo.
+
+En lia animo komencas tagigxi -- la kanto knabina efikas
+kvazaux sorcxo...
+
+Silueto de l' knabino malproksimigxas pli kaj pli, sxia kanto
+malaperas, gxis fine mortas...
+
+Mozart staras ankoraux sur la sama loko senmove kiel statuo. Sed
+en lia animo estas lume -- la animpremiteco, la senespero estas
+tute forpelitaj.
+
+Antaux lia spirita rigardo vidigxas klara, gxojiga perspektivo;
+cxar kie simplaj knabinoj kantas tiajn kantojn, kian li jxus
+auxdis, tie oni devas havi komprenon por natura muziko, pri kiu
+li cxiam revas -- tie estas neeble, ke lia verko --
+
+Li ne finis la penson.
+
+Refresxigita kiel neniam antauxe li malsupreniris la altajxon
+kaj pasiginte gajan vesperon en la rondo de l' amikoj, la duan
+tagon matene li denove dauxrigis sian laboron...
+
+La sufoka laceco estis pasinta. Fresxa, kiel en tagoj de
+la plej flua kaj libera kreado, laboris nun Mozart kun
+la konfido je siaj fortoj, gxis li finis »Don Juanon«,
+la verkon -- senmortan...
+
+
+
+
+                              II.
+
+                         LASTAJ TAGOJ.
+
+
+Unuaj radioj de l' somera suno disflugis tra dezertaj ankoraux
+stratoj de Wien.
+
+Antaux unu malnova domo haltis malrapida, en tiu tempo -- oni
+skribis 1791 -- suficxe oportuna vojagxveturilo.
+
+La kocxero ne opiniis dece desalti de sia sidloko: kelkafoje li
+sole kraketigis la vipon, donante tiamaniere signon al iu en la
+domo, ke li jam alveturis kaj, atendas.
+
+Post nelonga tempo malfermigxis la dompordo kaj dika kuiristino
+komencis elportadi el la domo, sxargxadi sur la veturilon kaj
+post gxin kaj alligadi cxion, kio estis necesa por la granda
+vojagxo -- en Praha'n -- nome: kofrojn, valizojn, skatolojn,
+tukojn kaj entute cxiujn eblajn rekvizitojn por la vojagxo, je
+kiuj cxiu, kiu antaux cent jaroj volis almenaux iom oportune
+vojagxi, nepre devis esti provizita.
+
+La preparoj dauxris preskaux la tutan horon. Kiam cxio estis
+finita, eliris el la domo viro cxirkauxe tridek kvinjara
+kondukanta cxe la brako sinjorinon de la sama agxo.
+
+La viro estas de korpulenta, pli malgranda ol meza talio,
+vestita en oportuna vojagxvesto de malhele cinama koloro, kia en
+tiu tempo estis en modo.
+
+Iam bela vizagxo lia estas ekstreme sxvelinta kaj vidigas
+lacecon. La hauxtkoloro estas flaveta, la okulo senbrila kiel
+post forta, longedauxra spirita penado kaj ekscitado, la lipoj
+bluetaj -- estas videble, ke tiu viro malsanas jam de longa
+tempo, sed gxis nun penas rezisti la malsanon kun la strecxo de
+cxiuj siaj fortoj.
+
+La sinjorino cxe lia flanko estas vestita laux la malnova modo
+en la vesto ne tre eleganta. Sxi havas sur si longan mantelon,
+sur la kapo pajlan de la frunto kaj de la vizagxo suprenigxantan
+cxapelon kun diverskoloraj rubandoj kaj floroj.
+
+Sxia vizagxo posedas ankoraux postesignojn de l' fresxa cxarmo.
+La vangoj estas brune rugxaj, la molaj lipoj ridetantaj, la
+brilaj okuloj bonanimaj kaj petoleme gajaj.
+
+La viro kaj la sinjorino alpasxis malrapide al la veturilo. La
+viro per senbrila rigardo trakuris la objektojn sur la veturilo
+kaj post gxi, poste singarde kaj kun videbla penado helpata de
+la sinjorino eniris en la veturilon.
+
+La sinjorino volis sekvi lian ekzemplon; sed apenaux sxi metis
+unu piedon sur la sxtupon de la veturilo, sxi sentis, ke iu
+ektiris malantauxe sxian jupon.
+
+Turninte sin sxi ekvidis stari post si nekonatan viron de
+maldika talio en nigra vesto kaj kun senhara, pli malafabla ol
+simpatia vizagxo.
+
+"Cxu vi deziras ion, sinjoro?" demandis sxi afable, sed tamen
+iel eldevige, nepovante kasxi sian ekmiron pro la nekutima kaj
+samtempe negalanta maniero, per kiu la nekonato turnis al si
+sxian atenton.
+
+"Mi petas pardonon, estimata sinjorino," diris la nekonato
+humile klinante. "La kauxzo de mia alveno estas la mendita
+rekviemo..."
+
+La viro en la veturilo auxdinte la vorton "rekviemo" diritan per
+konata vocxo elrigardis el la veturilo.
+
+"Mi tre petas, sinjoro Mozart -- kio okazos kun la rekviemo?"
+turnis sin la nigre vestita nekonato al la glora komponisto.
+
+"Ah -- pardonu!" respondis Mozart. "Gxis nun malgraux plej bona
+volo estis al mi tute neeble plenumi la promeson."
+
+"Sed vi forveturas nun en Praha'n," intermetis kun modera
+riprocxo la nekonato, "kaj neniu scias, kiam vi revenos. Cxu
+estas neeble prokrasti la vojagxon je tempo pli malfrua, gxis la
+rekviemo estos finita?"
+
+"Ne, ne, estas neeble," senkulpigas sin Mozart.."La glora bohema
+nobelaro honoris min per la mendo, kiun mi povas nek rifuzi,
+nek prokrasti. Oni postulis min, ke mi verku por la festo de
+l' kronado de l' imperiestro Leopoldo seriozan operon »La Clemenza
+di Tito«. Vi mem devas konfesi, ke la mendon tiel honoran kiel
+profitan estas neeble rifuzi nek prokrasti. Kaj tial mi petas,
+diru al via sinjoro nekonata al mi kaj grandanima favoranto de
+l' arto, ke li senkulpigu min. Kiam mi estos reveninta el Praha,
+mi senprokraste komencos la verkon, se volas kaj povas via nobla
+sinjoro tiel longe atendi."
+
+La nekonata sendito de l' nekonata mendinto estis tute kontenta
+je tiu certigo; li promesis, ke li bone komunikos cxion kaj
+aldonis, ke lia sinjoro atendos pacience, gxis Mozart revenos el
+Praha kaj povos komenci la promesitan laboron.
+
+Per tio la necesega afero estis por momento finita.
+
+La sendito forigxis.
+
+La edzino de Mozart eniris en la veturilon kaj sidigxis kontraux
+sia edzo. Post kelkaj momentoj ekmovis sin la veturilo celante
+la centron de l' urbo por trapasi la urbon, deflankigxi en la
+strato de Leopoldo en la straton de Tábor kaj plue iri al
+Praha.
+
+Tuj post la unua ekskuo de la veturilo ekparolis la edzino de
+Mozart, dirante:
+
+"Domagxe, kara Wolfgang, ke pro amasigxo de neprokrasteblaj
+laboroj estis al vi neeble komponi la menditan rekviemon. La
+honorario estas vere granda kaj la mendinto eble mendus ankoraux
+novan verkon..."
+
+"Nenio okazis, kara Konstancio," intermetas Mozart; "mi penos ja
+baldaux plenumi la promeson kaj ni vidos poste, kio okazos..."
+
+"Sed kredu al mi," dauxrigis la edzino, "ke gxis hodiaux nenio
+tiel longe okupis mian penson, kiel la mistere mendita rekviemo.
+Tuj, kiam vi antaux nelonge sciigis min, ke per pero de
+l' nekonata sendito vi ricevis anoniman leteron, ke vi komponu
+funebran meson por nekonata favoranto de l' arto kaj kiam vi
+difinis, kiam gxi estos finita kaj kian honorarion vi deziras
+por gxi, mi estis konvinkita, ke la mendinto ne povas esti
+tute simpla entuziasmulo, sed nobla, potenca persono, kiu
+interesigxas pri vi kaj precipe pri via arto kaj estas preta
+helpi nin en nia malfavora, malgxoja situacio. Kaj tial mi
+konsilis al vi, ke vi akceptu la proponon kaj kiel eble plej
+baldaux komencu labori..."
+
+"Kaj mi obeis, karulineto, vian konsilon," respondis Mozart.
+"Mi skribis al la nekonata favoranto, ke mi volonte faros la
+laboron por tiu kaj tiu honorario, sed ke mi ne povas precize
+difini, kiam mi estos fininta gxin kaj ke tial mi petas, ke li
+afable komuniku al mi, kien mi sendu la rekviemon, kiam gxi
+estos finita. Post nelonge, kiel vi scias, alvenis denove la
+nekonata sendito, alportis postulitan honorarion kaj samtempe
+promesis alporti ankoraux suficxe grandan aldonon, kiam la verko
+estos finita, cxar, oni diris, mi estis postulinta honorarion
+neproporcie malgrandan. Cetere la nekonata mendinto tute lasis
+al mi, kiam mi volas fini la verkon; li diris, ke mi laboru tute
+sengxene kaj laux mia kutimo, kaj faru al mi nenian perforton,
+kiel decas al la vera artisto..."
+
+"Kaj tial kredu al mi, kara Wolfgang," interrompis lin
+la edzino, "mi bedauxras, ke parte pro la amasigxo de
+neprokrasteblaj laboroj, parte pro via malsano estis al vi
+tute neeble komenci senprokraste la menditan verkon. Mi havas
+strangan antauxsenton. Sencxese mi pensas, okazos grava sxangxo
+en nia vivo. Mi timas sole tion, ke vi ne lacigxu en via fervoro
+al la entreprenota laboro..."
+
+"Ah, pri tio, karulineto, estu tute senzorga! Kun aparta plezuro
+mi cxiam studadis pli altan stilon de la religia muziko kaj en
+la lasta tempo ofte mi eksentis bezonon provi tion ankoraux
+unufoje. Tial estas tute neeble, ke mi lacigxus. Cetere mi
+pensas suficxe ofte pri la mendita verko kaj ke mi ankoraux ne
+komencis gxin, okazis, kiel vi scias, nur tial, cxar mi devas
+cxiujn miajn pensojn koncentrigi al la komponado de la »Tito«
+kaj la »Sorcxa fluto« kaj cxar pro la malsano mi ne laboras
+de ia tempo laux mia kutimo -- suficxe rapide. Sed tuj, kiam
+mi revenos el Praha kaj almenaux iom resanigxos, antaux cxio la
+mendita rekviemo venos sur mian tablon. Cetere -- mi esperas,
+ke dum la vojagxo kaj en Praha mi povos labori pri la rekviemo
+kaj eble gxi estos finita pli frue, ol mi pensas en cxi tiu
+momento..."
+
+"Estus dezirinde," respondis la zorgema edzino; "cxar mi dubas,
+ke denove prezentos sin tiel profita mendo kiel tiu cxi. Kaj
+kredu al mi, la vojagxo en Praha'n ne estas al mi tre kara..."
+
+"Al mi gxi venas gxustatempe," komencis rakonti Mozart. "De la
+momento, kiam mi ricevis la inviton de l' glora bohema nobelaro,
+mi gxojas kiel infano je la vojagxo en Praha'n. Mi eksopiris ja
+kvankam ne multajn, sed karajn amikojn en muzikamanta Praha, kie
+mi laboris, kiel vi scias, ankaux pri mia »Don Juan« kaj kie
+oni juste sxatas min, kion mi povas diri pri nemultaj lokoj. La
+centtura Praha estas al mi pli kara ol kiu ajn alia urbo -- tie
+oni scias kompreni kaj sxati la veran arton... Cetere mi sentas,
+ke mi nepre bezonas kelktagan ripozon. Mi estas laca; mi bezonos
+refresxigon kaj kredu, ke nenie mi resanigxus tiel rapide kiel
+en la rondo de miaj amikoj kaj adorantoj de l' arto en Praha..."
+
+Tiamaniere amuzis Mozart kun sia edzino, kiam la balancigxema
+vojagxveturilo bruis sur la stratoj de Wien.
+
+Poste ili interparolis pri alia temo; sed cxiam denove ili
+revenadis dum la interparolo al la mistera mendo de l' funebra
+meso intersxangxante siajn pensojn pri la mistera mendinto...
+
+               *       *       *       *       *
+
+Mozart, kiel oni scias, estis unu el plej pasiemaj laborantoj.
+Miloj da pensoj sencxese bolis en lia animo; li mem ne konis la
+ripozon. Muziko kaj laboro estis al li cxio; li laboradis dum
+tagoj kaj noktoj kaj ofte oni perforte devis forkonduki lin de
+la fortepiano, lia plej kara instrumento.
+
+Nelonge antaux la entreprenita vojagxo en Praha'n li laboris
+longan tempon kun superhoma penado kaj oni ne miru, ke lia korpa
+organismo de la sencxesa spirita strecxado estis grave ekskuita.
+
+Mozart atendis, ke la vojagxo en Praha'n refresxigos lin; sed al
+la sencxesa laboro lia kutiminta spirito laboris ankaux dum la
+vojagxo. La nova opero »La Clemenza di Tito«, kiu jxus okupis
+lin, maturigxis tiel dum tiu tempo, ke post dek ok tagoj gxi
+estis finita.
+
+En Praha estis Mozart akceptita de siaj amikoj kaj adorantoj kun
+granda entuziasmo.
+
+La plimulto de liaj amikoj tuj ekkonis, ke li dangxere malsanas.
+Lia senbrila rigardo, la laceco, ecx premiteco vidigxanta sur
+lia sxvelinta vizagxo, devis frapi ecx la observanton plej
+suprajxan. Sed neniu ekpensis, ke tio estas komenco de la fino
+kaj ke la malsano tiel baldaux malaperigos la gloran majstron.
+
+Mozart neniam plendis. Li kunigxadis kiel alifoje kun siaj
+amikoj vizitante la plej karajn el ili kaj akceptante vizitojn.
+Li laboris, vizitis koncertojn, estris ekzamenojn, amuzis kaj
+sole al la plej intimaj amikoj konfesis, ke koncerne sian sanon
+li devas periode konsiligxi kun la kuracisto.
+
+Vesperojn pasigis Mozart ordinare en la kafejo, kie li amuzis
+kun siaj amikoj ludante bilardon, kiun ludon li tre sxatis.
+
+Sed ecx dum la ludo lia kreema spirito ne mallaboris; gxi
+laboris ja kiel ordinare.
+
+Iam, kiam Mozart estis sxajne tute enprofundigxinta en la
+ludo, auxdis lin liaj amikoj murmuri ian melodion per »hm,
+hm, hm«. Tiun murmuron li ripetis kelkfoje kaj kiam ludis lia
+kontrauxulo, elprenis Mozart el la posxo pecon da papero, notis
+ion kaj ludis plue, dume murmurante sencxese sian »hm, hm,
+hm«.
+
+Al granda miro de siaj amikoj kondutis Mozart tiel dum tri
+tagoj; poste invitis ilin al si, sidigxis al la fortepiano
+kaj ludis la cxarman kvinludon el la unua akto de l' »Sorcxa
+fluto«, kiun li komponis ludante bilardon kaj kiu, kiel oni
+scias, komencigxas per la nomitaj interjekcioj »hm, hm, hm«,
+cxar Papageno havas seruron sur busxo.
+
+Sed Mozart komponis en Praha ne nur la »Sorcxan fluton«, kiel
+estis jam dirite, sed ankaux la »Titon«. Krom tio ofte li
+rememorigis sin pri la mendita rekviemo, en unu vorto li laboris
+febre, kvazaux li sentus, ke li devas rapidi, se li volas fini
+ankoraux siajn du cxefajn verkojn.
+
+Post la kelksemajna logxado en Praha li adiauxis siajn amikojn
+kaj unuafoje en sia vivo cxe la simila okazo -- li ploris. Sed
+nek li, nek kiu ajn el liaj amikoj ekpensis, ke Mozart lastan
+fojon adiauxas la karan Praha'n kaj revenas Wien'on, por ke li
+vidu ankoraux unufoje sian gloron kaj sciigxinte, ke post la
+multjara atendado kaj klopodado li ricevis monan
+rekompencon -- li mortu.
+
+Reveninte Wien'on li finis la »Sorcxan fluton«. La uverturo
+kaj la marsxo de l' pastroj je la komenco de la dua akto estis,
+se ne komponataj, do almenaux skribataj du tagojn antaux la
+prezentado de la opero.
+
+»Tito« estis finita antaux la »Sorcxa fluto« kaj prezentata
+6an de Septembro; »Sorcxa fluto« estis unuafoje prezentata
+30an de Septembro.
+
+De tiu tago havis Mozart neniun pli gravan laboron kaj nun la
+mendita rekviemo ekskluzive okupis lin.
+
+La laboro tiel interesis lin, kvazaux nenio alia ekzistus por
+li. Laux sia kutimo li laboris denove dum tagoj kaj noktoj kun
+la strecxo de cxiuj fortoj malgraux tio, ke li sentis lacigxi la
+fortojn. Jam dum la skribado de l' partituro[2] de l' »Sorcxa
+fluto« periode lin atakantaj svenoj komencis alvenadi pli ofte;
+sed Mozart laboris, strecxante cxiam pli siajn fortojn, sen
+ripozo, ne obeante konsilojn de l' kuracisto, ke li ripozu kaj
+formetu la laboron, gxis li almenaux iom resanigxos.
+
+Mozart videble malfortigxadis, lia spirito mallumigxadis.
+Animpremiteco kaj timemo vidigxis sur lia malsane flaveta
+vizagxo, precipe en la senbrila, periode febre brilanta okulo.
+Gxis tiam li mem opiniis, ke la malsano estas pasonta; sed nun,
+kiam li farigxis por cxio, kio antauxe amuzis lin, apatia kaj
+indiferenta, nun; kiam la kreemo komencis lacigxi kaj la spirita
+laboro postulis cxiam pli grandan strecxadon de l' fortoj,
+kiuj mankis al li kaj malkreskis cxiam pli kaj pli, nun li
+ekamikigxis kun la penso de l' fina, nedeturnebla morto.
+
+La fidela kaj zorgema edzino vane klopodis dispeli la malgxojajn
+pensojn; la melankolio kaj animpremiteco de Mozart ne estis
+simpla simptomo, sed natura sekvo de l' dangxera malsano.
+
+Li pensis plu pri nenio nur pri la morto kaj la rekviemo, kiun
+li cxiam komponadis malgraux cxiuj avertoj de l' amikoj kaj la
+kuracisto.
+
+"Kredu min," li diris en unu bela posttagmezo auxtuna, kiam li
+veturis en kalesxo kun sia edzino Prateron[3], "kredu min, kara
+Konstancio, ke mi verkas la rekviemon por mi."
+
+Cxe tiuj vortoj larmoj elsaltis el liaj okuloj kaj dolore
+plorante li aldonis:
+
+"Ne, ne -- tio ne povas longe dauxri: oni venenis min!"
+
+Tiuj vortoj kaj precipe la stranga maniero, per kiu ili estis
+diritaj, tre konsternis la edzinon de Mozart.
+
+Sxi penis konsoli sian edzon kaj konvinki lin, ke cxio estas
+sole la sekvo de l' malsane ekscitita fantazio kaj ke cxiuj
+cxi kaj similaj pensoj denove forlasos lin, kiam li almenaux
+iom resanigxos; sed Mozart ploris maldolcxe kaj parolis kelke
+da tute deliraj frazoj, kiuj atentigis lian edzinon pri la
+minacanta dangxero.
+
+Reveninte kun la edzo hejmen sxi senprokraste venigis la
+kuraciston, kiu konstatis simptomojn de l' grava malsano. Tiun
+cxi fojon la kuracisto ne nur konsilis, ke Mozart cxesu por iom
+da tempo en la spirita laboro, sed li nepre malpermesis al li,
+ke li okupu sin per kia ajn laboro kaj forlasu la cxambron.
+
+Mozart obeis.
+
+Li sentis, ke per tiu ofero li ne plibonigos dauxre sian staton,
+sed la ordono de la kuracisto estis severa kaj ankaux motivita,
+tial oni povis neniel protesti kontraux gxi.
+
+Sed tiamaniere la melankolio kaj la animpremiteco de Mozart
+ne estis neniigitaj. La deviga restado en la fermita cxambro
+sen kia ajn spirita okupo premis Mozart-on ankoraux pli multe
+kauxzante en lia animo doloran antauxsenton.
+
+Dume ricevadis Mozart gxojigajn raportojn pri la brila sukceso,
+kun kiu estis akceptata cxiu prezentado de la »Sorcxa fluto«.
+
+La opero atingis sukceson neniam auxdeblan. Gxi estis prezentata
+sencxese en la tute disvendita teatro kaj cxiu pli grava loko
+estis brue aplauxdata.
+
+Sed Mozart ne povis persone cxeesti la festadon de sia plej
+brila triumfo. Li estis sola en sia laborcxambro, okupante sin
+sole en la spirito per la pasado de l' prezentado.
+
+Sed kion neniu atendis ne esceptante Mozart-on, tio okazis.
+
+La kelktaga deviga ripozo redonis al Mozart almenaux iom da
+fortoj. La 15an de Novembro li sentis sin tiel fresxa, ke li
+povis denove labori. Li verkis malgrandan kanton: »Lauxdo de
+l' amikeco« por la logxio framasona, kies ano li estis kaj la
+favora akcepto de la verketo tre gxojis lin.
+
+Nerezisteble li sopiris denove labori.
+
+Li insiste petis sian edzinon, ke sxi redonu al li la partituron
+de la formetita rekviemo kaj la edzino opiniante, ke la dangxero
+pasis, plenumis lian peton. Sed apenaux Mozart komencis denove
+labori, apenaux li denove enprofundigxis en la laboron kaj en
+la pensojn tiel seriozajn, verajn kaj malgxojajn, kiaj sekvas
+la komponadon de la rekviemo, atakis lin denove la animaj kaj
+korpaj doloroj kun duobla forteco.
+
+Tiun cxi fojon, rakontas la biografiisto de Mozart, kies laboro
+donis materialon por tiu cxi skizo, la batalo ne dauxris longe.
+En kvin tagoj falis Mozart en la liton, ne levigxis plu de gxi
+kaj sencxese estis okupata de la preparoj al sia enterigo.
+
+Dume, kiam Mozart kun sxvelintaj manoj kaj piedoj, nepovante
+sin movi, kusxis en la morta lito, oni raportis al li, ke li
+estas elektita kapelestro cxe la katedrala pregxejo de la
+sankta Stefano en Wien. Tiun oficon, kun kiu jam de longe estis
+kunigita granda salajro kaj samtempe ankoraux tiel grandaj
+flankaj enspezoj, donis al li la magistrato de Wien.
+
+Baldaux direktoroj de l' multaj teatroj, al kiuj la brila
+akcepto de la »Sorcxa fluto« malfermis la okulojn, komencis
+aspiri la favoron de la glora komponisto konkurante inter si kaj
+proponante sumojn, kiujn Mozart mem postulus por siaj laboroj.
+Samtempe ricevis Mozart el Breslau kaj Amsterdam skribajn
+proponojn, ke li faru por granda honorario periodajn verkojn de
+diversaj specoj.
+
+Tiu cxi neatendita turno al pli bona stato instigis Mozart-on al
+la memorinda kaj samtempe karakteriza eldiro.
+
+"Jxus nun," li diris, kiam oni komunikis al li unu el plej
+gxojigaj novajxoj, "jxus nun mi devas foriri, kiam mi povus
+trankvile vivi. Nun mi devas forlasi mian arton, kiam ne estante
+plu sklavo de la modo kaj kaptajxo de la spekulaciistoj mi povus
+labori tute laux mia inklino, laux la dikto de mia sento, kiam
+mi povus verki libere kaj sendepende tion, kion inspiros al mi
+mia koro. Mi devas forlasi la familion kaj miajn bedauxrindajn
+infanojn en la momento, kiam mi povus pli bone zorgi pri ilia
+farto. Cxu mi ne antauxdiris, ke mi verkas la rekviemon por mi?"
+
+La malsano de Mozart malplibonigxis; la kuracistoj konstatis
+brulumon de la cerbo.
+
+Mozart suferis grandegajn dolorojn. Malgraux tio li toleris
+ilin pacience; bonkorecon kaj afablecon de sia karaktero li ne
+malkonfesis ecx en la momentoj plej doloraj.
+
+Pri la lastaj momentoj de Mozart konservigxis multekosta
+dokumento devenanta de la plumo ne tre sperta -- de lia
+bofratino Sofio Haibel, kiu estis kiel juna knabino apud la
+lito de Mozart, kiam li batalis kun la morto.
+
+Sofio logxis kun sia patrino en la distrikto Wieden ne
+malproksime de la domo, kie logxis Mozart kaj ofte vizitis lin
+mem aux kune kun sia patrino.
+
+En la nomita letero sxi skribas:
+
+"Kiam Mozart malsanigxis, ni kudris al li noktan kamizolon, kiun
+li povis de l' antauxe preni sur sin, cxar pro la sxvelo li ne
+povis sin turni. Kaj cxar ni ne sciis, ke li estas dangxere
+malsana, ni kudris ankaux al li longan vatitan hejmsurtuton
+(sxtofon kaj cxion necesan donis al ni lia bona edzino, mia plej
+kara fratino), por ke li resanigxinte estu bone provizita.
+
+Ni ofte vizitadis lin kaj li havis grandan gxojon je la nova
+surtuto.
+
+Mi vizitadis lin cxiutage.
+
+Iam mi vizitis lin sabate kaj li diris al mi: »Nu, kara Sofio,
+diru al via panjo, ke mi fartas hodiaux suficxe bone kaj ke jam
+post ok tagoj mi alvenos gratuli sxin okaze de sxia nomtago.«
+
+Kiu povus havi pli grandan gxojon ol mia patrino, kiam mi povis
+alporti al sxi tiel gxojan sciigon; sxi neniam atendis ion
+similan. Tial mi rapidis hejmen kaj ankaux pro tio, cxar sxajnis
+al mi, ke Mozart estas gaja kaj vidigxas bone.
+
+La sekvantan tagon estis dimancxo.
+
+Mi estis juna kaj mi konfesas, ke ankaux vanta -- kaj mi tre
+amis ornami min. Sed bele vestita mi ne amis piediri de
+l' antauxurbo en la urbon kaj por la veturigado mi ne volis
+elspezi monon.
+
+Tial mi diris al mi bona patrino:
+
+»Kara panjo! Hodiaux mi ne iros al Mozart. Li vidigxis hieraux
+tre bone, certe hodiaux li fartas ankoraux pli bone kaj pro
+tio ne estos malbone, se mi venos unu tagon pli frue aux pli
+malfrue.«
+
+»Se estas tiel,« respondis la patrino, »preparu tason da kafo
+kaj poste mi diros al vi, kion vi faru.«
+
+La patrino konsentis lasi min hejme; sxi sciis ja, ke mi devis
+cxiam longan tempon pasigi cxe Mozart.
+
+Mi foriris en la kuirejon. Cxar estis mallume, mi devis
+ekbruligi la kandelon kaj ekhejti la fornon.
+
+Sed mi tute ne povis forgesi Mozart-on. La kafo estis preparita
+kaj la fajro ankoraux brulis.
+
+Nun mi nur rimarkis, kiel mi estis malsxparema, cxar la kandelo
+brulis ankoraux. Mi rigardas fikse gxian lumon kaj pensas cxe
+mi, ke mi gxoje scius, kion faras Mozart.
+
+Kaj dum mi pensas kaj rigardas la lumon, la kandelo estingigxis,
+kvazaux gxi estus brulinta neniam; sur la longa mecxo restis
+neniu fajrero. Kaj tamen la aero ne movigxis -- mi povas jxuri
+tion.
+
+Mi ektremis de la teruro, kuris al la patrino kaj rakontis cxion
+al sxi.
+
+»Vestu vin rapide,« diris la patrino, »rapidu al ili kaj tuj
+revenu kun la raporto, kiel li fartas; sed ne restu tie longe.«
+
+Mi rapidis per cxiuj fortoj; Dio, kiel mi ektimis, kiam mia
+fratino duone malespera sed tamen kun tiel trankvila mieno
+venis al mi renkonte kaj diris:
+
+»Dank' al Dio, kara Sofio, ke vi estas cxi tie. Hodiaux en la
+nokto li fartis tiel malbone, ke mi pensis, ke li ne gxisvivos
+la hodiauxan tagon. Restu hodiaux cxe ni; cxar se li denove
+fartos tiel, li mortos en cxi tiu nokto. Iru tamen al li, kion
+li faras«. Mi penis ekregi min kaj iris al lia lito. Ekvidinte
+min li ekkriis:
+
+»Ah bone, kara Sofio, ke vi estas cxi tie. Vi devas cxi tiun
+nokton pasigi cxe ni; vi devas vidi min morti.«
+
+Mi penis resti trankvila kaj senkredigi tion al li; sed li
+respondis je cxio:
+
+»Mi sentas jam morton sur la lango -- kaj kiu helpos poste
+mian karan Konstancion, se vi ne restos cxi tie?«
+
+»Sed, kara Mozart,« respondis mi, »mi devas iri ankoraux al
+mia patrino kaj sciigi al sxi vian deziron, ke mi restu hodiaux
+cxe vi -- sxi povus ja pensi, ke okazis al mi ia malfelicxo.«
+
+»Jes, faru tiel,« diris Mozart, »sed revenu baldaux!«
+
+Dio, kion mi sentis en tiu momento! La bedauxrinda fratino
+eliris kun mi kaj pro Dio petis min, ke mi haltu en la parohxejo
+cxe la sankta Petro kaj petu, ke iu el la pastroj kvazaux okaze
+alvenu al ili.
+
+Mi faris tiel, sed la pastro rifuzis kaj nur post longaj
+klopodoj mi sukcesis konvinki lin, ke li iru --
+
+Poste mi kuris al la patrino, kiu maltrankvile atendis min.
+
+Estis jam mallume.
+
+Sxi tre ektimis! Mi diris al sxi, ke sxi faros plej bone, se sxi
+pasigos la nokton cxe la plej maljuna filino -- kaj sxi obeis.
+
+Poste denove per cxiuj fortoj mi rapidis returne al mia
+bedauxrinda fratino. Apud la lito de Mozart estis Süssmayer
+(unu el la lernantoj de Mozart), sur la litotuko kusxis la
+konata rekviemo kaj Mozart klarigis al Süssmayer, kiel li
+deziras havi la rekviemon finita post sia morto. Plie ordonis
+Mozart al sia edzino, ke sxi sekretigu lian morton gxis tiam,
+kiam sxi estos sciiginta pri tio Albregtsberger-on, »cxar tiu
+servo al li apartenas antaux Dio kaj mondo«.
+
+La kuracisto Glosset estis longe sercxata kaj fine trovita
+en la teatro. Sed li devis atendi, gxis la prezentado estos
+finita; poste li alvenis kaj ordonis, ke oni cxirkauxvolvu la
+febre varman kapon de Mozart per malvarmaj cxirkauxvindoj, kiuj
+tiel ekscitis lin, ke li sveninte ne rekonsciigxis plu, gxis li
+mortis.
+
+Lastafoje li volis ankoraux imiti per la busxo la tamburojn en
+sia rekviemo; mi auxdas tion gxis hodiaux...
+
+Poste venis Müller el la artista kabineto kaj enpresis en
+gipson lian palan, malvivan vizagxon.
+
+Lia fidela edzino treege suferis. Sxi jxetis sin sur la genuojn
+kaj petis cxiopovan Dion pri la helpo. Kvankam mi insiste petis
+sxin, mi ne povis disigi sxin de li.
+
+Sxia doloro estis ankoraux pli grandigita dum la sekvanta tago,
+cxar la homoj amase preterirantaj lauxte ploris kaj kriis pro
+li.
+
+Dum mia tuta vivo mi ne vidis Mozart-on incitita, des malpli
+kolera.«"
+
+Cxi tie finas la simpla, karakteriza letero, kvankam skribita de
+plumo primitiva kaj enhavanta en la originalo aron da sintaksaj,
+gramatikaj kaj ortografiaj eraroj, sed tamen pro sia simpleco
+pli kara, pli elokventa.
+
+Pli kredindaj dokumentoj pri la lastaj momentoj de Mozart ne
+ekzistas.
+
+
+
+
+                   LA BLANKA EDZINIGXA VESTO.
+
+                           Arabesko.
+
+
+Ankoraux unu fojon sxi ekrigardis atente la grandan starantan
+spegulon, en kiu de l' kapo gxis la kalkano rebrilis sxia gracia
+talio...
+
+Per la dekstra maneto sxi ordigis kelke da molaj blondaj bukloj,
+kiuj perfide eligxis el sub la mirta florkroneto, per la dekstra
+mano iom levis la negxoblankan elegantan veston kun la longa
+trenajxo -- kaj poste malrapide sin turnis...
+
+Sxi rigardis la vizagxon de l' fidela kunulino, multejara
+amikino, kiu helpis al sxi ordigi la tualeton.
+
+La oraj radioj de l' matena suno somera, traigxante tra la
+densaj kurtenoj de l' eleganta buduaro, superversxas per la
+delikata lumo la belkreskan talion de l' bluokula blondulino.
+
+La fresxa, ridema vizagxeto kun la rozkoloraj vangetoj, purpuraj
+lipetoj, hela, bele elstaranta frunteto, greka nazo kaj cxaste
+mallevitaj okuloj kun la longaj okulharoj kaj densaj brovoj en
+tiu momento vidigas tiun specon de l' neesprimebla felicxo, kiu
+tiel volonte gxojege eksplodus, kaj tamen neniigxas timeme,
+kvazaux estus nepardonebla peko voli esti nesupereble felicxa...
+
+Ami kaj esti amata!
+
+Senti, ke la plej dolcxaj revoj fine efektivigxas -- scii,
+ke post kelke da momentoj ni estos por cxiam kunigitaj kun la
+estajxo, kiu estis nia idolo!
+
+Kies koro ne estus emociita? Sur kies vizagxo ne vidigxus la
+rebrilo de l' malofta sento de l' nesuperebla felicxo?...
+
+"Kiel vi estas bela, kara Emilio!" ekkriis la fidela kunulino,
+rigardante la vizagxon de l' cxarma amikino.
+
+"Kaj kiel mi estas felicxa, Rozalio, mia kara, kara!" diris
+silente Emilio, kvazaux sxi timus, ke neniu krom la fidela
+kunulino auxdu tiujn vortojn.
+
+Kaj sxia cxaste mallevita rigardo levigxis.
+
+La rigardoj de l' ambaux sin renkontis... En la klaraj, bluaj
+okuloj de Emilio ekbrilis du larmoj kaj ruligxis sur la
+rozkoloraj vangetoj al la cxebrusto...
+
+"Kiel mi envias al vi tiujn larmojn!" diris post la momento la
+amikino.
+
+"Oh, ne, kara Rozalio!" respondis rapide Emilio. "Mi scias, ke
+vi ne envias min, vi ne povas min envii!"
+
+"Kaj tamen mi envias!..."
+
+"Estas ne eble! Vi estis ja antaux du jaroj simile felicxa kiel
+mi! Kaj cxu vi ne estas felicxa gxis nun?"
+
+"La felicxo estas sxangxema..."
+
+"Kaj pro tio, cxar la felicxo estas sxangxema, cxu vi povas -- al
+iu envii la larmojn de l' gxojo?"
+
+"Mi ne envias la larmojn de l' gxojo, sed la larmojn entute.
+Mi neniam ploris de gxojo kaj mi timas -- se iam la felicxo
+deturnos sin de mi, ke mi ne povos plori, ke mi ne trovos
+konsolon en la larmoj..."
+
+"Cxu eble turmentas vin ia sensenca antauxsento?"
+
+"Kontrauxe! Al mi sxajnas, ke mi ecx ne povas esti
+malfelicxa!... Sed la malfelicxo ne demandas, cxu iu volas esti
+plue felicxa; gxi venas multafoje neatendite kaj poste estas
+necese..."
+
+"Ke la homo ploru, cxu ne vere?" intermetis Emilio. "Kaj cxu vi
+konjektas, ke mi scios poste plori, ke mi malgrandigos per la
+larmoj mian doloron?..."
+
+"Kiel nun senvole vi ellasis larmojn de l' gxojo, jxus tiel
+siatempe la fluo de larmoj malgrandigos vian doloron, sed mi
+bedauxrinda..."
+
+Sxi ne finis. Sxia nigra okulo eksterordinare ekbrilis, kvazaux
+kiam la subita doloro konvulsie kunpremas la koron.
+
+"Ah, vi estas ja malsagxeta, kara Ronjo," diris Emilio post
+mallonga pauxzo. "Sed diru, kio alkondukas vin al tiuj cxi
+pensoj?!"
+
+"Via faldoricxa, negxoblanka vesto edzinigxa..."
+
+"Mi ne komprenas!"
+
+"Ankaux mi havis similan, ankaux mi dum la jaroj sxparis por gxi
+krejceron post krejcero, ankaux mi mem gxin kudris, sed ankaux
+mi gxin, kiel vi, gutetis per mia sango..."
+
+"Per la sango? Per via sango?" ripetis Emilio surprizite
+trarigardante sian veston; sed tuj poste sxi ekkriis rapide kaj
+gxoje:
+
+"Cxu vi eble pensas tiun cxi malgrandegan makuleton cxi tie,
+kiun mi kretis tiel perfekte, ke oni ecx de proksime ne povas
+gxin rimarki?"
+
+Dume sxi montris per la rugxeta fingreto la malgrandan, apenaux
+rimarkeblan makuleton sub sia koro.
+
+Rozalio malgxoje jesis per la kapo.
+
+Emilio silentis momenton fikse rigardante la vizagxon de
+l' amikino, kiu en tiu momento vidigis videblan seriozecon.
+
+"Sed mi ne konmprenas," sxi diris poste trankvile kaj serioze,
+"en kia rilato povas esti simila makuleto kun mia aux via
+estonta felicxo!"
+
+"Cxu vi ankoraux ne auxdis, kio atendas fiancxinon, kiu kudrante
+sian edzinigxan veston, makuletas gxin per sia sango?" demandis
+Rozalio en la tono serioze mistera.
+
+"Neniam! Sed mi ja ne makulis gxin! Mi nur pikis min iom per la
+kudrilo en la fingron kaj unu sola guto da sango falis sur la
+veston..."
+
+"Kaj tiu cxi sola guto estos por vi tiel fatala kiel por mi,
+kara Emilio," ekparolis Rozalio. "Ankaux mi per unu sola guto da
+mia sango makulis mian edzinigxan veston. Min kaj ankaux vin pli
+aux malpli frue atendas malfelicxo... Sed vi trovos konsolon en
+larmoj, sed mi bedauxrinda..."
+
+Denove sxi ne finis; sxajnis, kvazaux ia turmenta antauxsento
+estus interrompinta subite sxian parolon.
+
+Emilio ne povis rezisti ian ekstran senton de l' maltrankvileco.
+
+"Tio ne povas esti vera, animo kara!" sxi diris post mallonga
+pripenso. "Vi estas tamen malsagxeta, cxar vi kredas similajn
+supersticxojn kaj antauxjugxojn..."
+
+Rozalio nee ekskuis iom la kapon kaj levinte la sxultrojn
+respondis en la tono tute serioza:
+
+"Strange! Mi scias, ke tio estas simpla supersticxo kaj tamen
+mi ne povas liberigi min de l' turmenta antauxsento. Mi konas
+tiun cxi supersticxon de mia plej frua infaneco, kaj pro tio
+kudrante mian edzinigxan veston mi kudris gxin singarde kiel
+neniam antauxe... Kaj tamen mi pikis min, kiel vi, kara Emilio,
+tamen unu guto falis sur la veston... En tiu momento ekregis min
+timemo senmezura kaj --"
+
+"Sencela!" aldonis Emilio kun la pripenso kaj certeco. "Cxar
+cxio tio povas esti nenio alia ol sekvo de l' ekflamigxinta
+fantazio..."
+
+"Tio povas esti," dauxrigis Rozalio; "sed tiu timemo atakas min
+cxiam, kiam mi rememorigas min pri tiu fatala malfelicxo --"
+
+Estas certe, ke ambaux amikinoj dauxrigus la naivan, okazan kaj
+sencelan interparolon -- sed iu subite mallauxte ekfrapis la
+pordon.
+
+"Li alvenas, li alvenas!" ekgxojegis silente Emilio per la
+tremanta vocxo.
+
+"Volu eniri!" diris Rozalio.
+
+La pordo malfermigxis, kaj sur la sojlo aperis juna, cxarma viro
+en eleganta bala vesto.
+
+Emilio jxetis sin en lian cxirkauxprenon...
+
+Kio sekvis, estas pli simpla, ol kion ni jxus rakontis;
+proksimume post duonhoro genuis Emilio cxe lia flanko antaux la
+altaro...
+
+               *       *       *       *       *
+
+Felicxo!
+
+Stranga, tre stranga vorto! Kion la homoj atendas de gxi!...
+
+Kaj tamen gxi esence signifas ne pli ol kontentecon. Cxio cetera
+estas sole pasontajxo...
+
+Emilio estis kontenta -- do nesupereble felicxa.
+
+Sxi deziris nenion alian, ol ke cxio restu tia, kia gxi jxus
+estas: simpla, trankvila, agrabla sen animaj uraganoj, sen
+doloroj kaj turmentoj...
+
+Post la unua jaro la felicxa edzinjo farigxis neesprimeble
+felicxa patrino.
+
+Kaj denove sxi deziris nenion plu, ol ke cxio restu tia, kia
+jxus estis...
+
+Sed la felicxo estas sxangxema. Sxi ne dependas de la homo, nek
+de lia volo aux deziro --
+
+Subite -- malfelicxa okazo renversis cxion en malon. En la fino
+de tria jaro la amata, ecx adorata edzo mortis.
+
+Li pereis kiel miloj da aliaj homoj de l' ofta ecx plej ofta
+malfelicxo.
+
+Revenante hejmen unu fojon posttagmeze el la kontoro, kie li
+estis tiel diligenta kaj konscienca laboranto, kiel bonega
+kolego, li deglitis sur la glata pavimo kaj rompis al si la
+piedon.
+
+Komence la malfelicxa okazo sxangxigxis poste en malfelicxon.
+
+Dum kelke da tagoj li malsanetis. Sed subite la malsano
+sxangxigxis dangxere kaj en tri tagoj finigxis lia vivo.
+
+La juna vidvino preskaux malesperis.
+
+Unuan fojon en sia vivo sxi ekkonis la veran malgxojon kaj tuj
+poste la malgxojon de la plej terura, plej malespera speco.
+
+Sxi ploris, sxi ploregis -- sxi sxiris al si la harojn...
+Sed nenio helpis! La naturo cxe siaj plej oftaj faroj estas
+nedepetebla, sensenta...
+
+En la unua tempo sxajnis al sxi, ke la senmezura doloro estos
+netolerebla, ke sxi estos dispremita de gxi... Sed la plej kara
+heredajxo de la edzo, la dujara blondhara angxeleto -- estis
+sxia apogo en la momentoj de plej maldolcxa, plej brula doloro.
+
+Havante pri la grandega malfelicxo familia ecx nenian
+antauxsenton, la infano restis ne tusxita de l' terura bato de
+la sorto. Gxia ridema vizagxeto, kiam gxi ekrigardis la patrinon
+konvulsie ploregantan, mallumigxis senvole por momento, sed
+tuj en la proksima momento ludis jam sur la rozkoloraj lipetoj
+la neesprimeble dolcxa ekrido de l' senzorgemo kaj en la helaj
+bluaj okuletoj brilis fajreroj de l' petolemo.
+
+Unue al la patrino estis neeldireble malgxoje kaj dolore. Ne
+komprenante la aferon plej naturan sxi rigardis sian sole
+naskiton kun la mieno de l' maldolcxo. Estis al sxi, kvazaux la
+propra infano mokus sxian doloron -- kaj sxia koro konvulsie
+kunpremigxis...
+
+Subite la ekkompreno trakuris sxian animon.
+
+Rapide sxi alpremis la infanon al sia ondigxanta brusto kaj
+pasie kisis gxin...
+
+Sxi ekkomprenis, ke sxi ne devas malesperi -- ke sxi devas vivi
+por sia infano...
+
+Kaj de tiu cxi momento estis al sxi pli libere...
+
+Sxi vivis -- gxuste sxi mizervivis, kiel scias mizervivi sole
+la vidvinoj.
+
+La negranda sxparajxo kaj la malgranda heredajxo de l' gepatroj,
+kiuj mortis dum sxia frua infaneco, komence ebligis al sxi
+la vivon almenaux proporcie elteneblan. Sed la profito de
+l' manlaboro, per kiu sxi nutris sin, ne suficxis -- la sxparajxo
+malgrandigxis kaj post la paso de du jaroj la mizero ekfrapis
+la pordon de l' malricxa logxejo...
+
+Cxio tiel simpla -- tiel ordinara --
+
+Ankaux nun kiel antauxe sxi strecxis cxiujn siajn fortojn;
+laborante dum tagoj kaj dum noktoj kun la diligenteco
+nelacigebla, sxi sukcesis almenaux defendi sin kontraux la
+morto de malsato --
+
+Oni ne miru pro tio, ke sxi iom post iom vendis cxion, kio
+restis al sxi el la tempo de l' felicxo: jen iun malgrandan
+juvelon, jen iun pli bonan veston aux parton de l' meblaro,
+gxis fine preskaux cxio plej bona kaj plej valora estis
+vendita...
+
+Kaj strange! Emilio malfaris tion, kion eble farus cxiu alia
+virino estante en simila situacio. La blanka atlasa edzinigxa
+vesto, kiun cxiu alia vidvino unue vendus estante en malfavora
+situacio, restis bone kasxita en la kofro.
+
+La bedauxrindulino ofte rememorigis sin pri gxi kaj ofte,
+precipe en la unua tempo de malfacilajxoj de l' vivo sxi
+ekpensis, ke sxi povus gxin pli bone vendi ol kiun ajn alian
+oran aux argxentan bagatelon, sed kiam ajn sxi malfermis la
+kofron kaj ekrigardis la zorge falditan veston, estis al sxi
+neesprimeble malgxoje kaj dolore.
+
+Sxajnis al sxi, ke entute estas neeble disigxi de tiu cxi
+memorajxo. Sxi malofte uzis tiun veston ecx dum la tempo de
+sia felicxo; sxi prenis gxin sur sin kelkafoje -- je la okazo
+de kelke da maloftaj vizitoj, de kelke da baloj, kiujn sxi
+cxeestis kun sia edzo. De tiu tempo gxi kusxis netusxite en la
+kofro -- Fine, kiam nenio plu estis vendebla, ankaux la vendo
+de tiu memorajxo necesigxis.
+
+Estis belega somera mateno, kiam la bedauxrinda vidvino ne
+havante rimedojn por prepari malricxan tagmangxon, rememorigis
+sin pri la lasta memorajxo de l' antauxa felicxo.
+
+Sxanceligxe sxi genuis apud la kofro, malfermis gxin kaj per la
+tremanta mano elprenis la veston. Dismetinte gxin sur la tablo
+antaux si, sxi ekrigardis enpensite antaux sin --
+
+Sxi estis sola en la malricxa cxambreto.
+
+La infano, sxia karuleto, sidis ekstere en la korteto lante kun
+la plenmano da sablo kaj kelke da sxtonetoj.
+
+La patrino povis gxin vidi tra la fenestro; sed sxi ne vidis -- sxi
+rigardis fikse antaux sin, enprofundigxante en rememorojn.
+
+Longe sxi staris senmove. Sxian malgxojigitan animon kuradis
+rememoroj; unue maldolcxaj, doloraj, pli poste cxiam pli klaraj
+kaj karaj, gxis sxi rememorigis sin pri la momentoj plej
+felicxaj...
+
+Kaj sxajnis al sxi, ke denove sxi estas tiel felicxa kiel tiam,
+kiam sxi kudris al si sian edzinigxan veston, sxajnis al sxi, ke
+denove la dolcxa sopiro tremigas sxian animon kaj neesprimeble
+felicxa timemo kunpremas sxian koron... Senvole sxi prenis la
+veston de l' tablo.
+
+Momenton sxi tenis gxin en la mano -- poste, videble ne sciante
+kial -- komencis vesti sin per gxi.
+
+Kvankam sxi kondutis dum tio iom mallerte, sed tamen vestis sin
+suficxe rapide kaj lerte.
+
+Kaj denove sxi restis nedecidite kaj enprofundigxinta la pensoj
+senmove stari, fikse rigardante la senfinan malplenon.
+
+La felicxaj kaj dolcxaj rememoroj, kiuj antaux la momento
+trakuradis sxian animon, donis la lokon al la rememoroj pli
+malgxojaj kaj maldolcxaj, ecx doloraj. Sxia pala, zorgoplena,
+sed gxis nun ankoraux cxarma vizagxo vidigis melankolion.
+
+Subite sxi estis interrompita en la enprofundigxo.
+
+En la korto eksonis malafabla, malagrabla vocxo de
+l' antikvajxisto -- kaj tiu sono naskis en la animo de
+l' bedauxrinda vidvino la plej maldolcxan resonon.
+
+Rapide sxi alpasxis al la fenestro kaj faris signon al la
+antikvajxisto. Sxia rigardo ekflugis ankaux al la infano kaj
+du larmoj ekbrilis en sxiaj belaj okuloj.
+
+Rapide sxi devisxis ilin -- la antikvajxisto jxus eniris. Kaj
+denove cxio tiel simpla, tiel ordinara -- Per la tremanta
+vocxo sxi proponis al la antikvajxisto, ke li acxetu la
+veston. Li volonte konsentis acxeti gxin -- trarigardis la
+veston -- cxirkauxiris la virinon...
+
+En tiu momento li ekvidis apud la koro malhelan, antauxe
+kretitan makulon.
+
+"Aj! Kio estas cxi tio?" li ekkriis montrante al la koro. "La
+makulo..."
+
+La juna vidvino ektremis...
+
+Tiu fatala vorto nur nun rememorigis sxin -- post tiom da
+jaroj -- pri la stranga profetajxo de l' amikino, kiu jam
+de du jaroj estis mortinta -- kaj tiu rememoro havis efikon
+kvazaux senkonsciigan.
+
+Senvole sxi metis la manon al la koro kaj kun la ekkrio de
+l' konsternigxo eksxanceligxis.
+
+La antikvajxisto rapidis helpi sxin.
+
+"Mi petas, morgaux -- se estos eble al vi, morgaux haltu cxi
+tie aux hodiaux posttagmeze!" sxi balbutis interrompe, ne
+sciante, kion fari...
+
+Sxia vizagxo brulis, la koro rapide batis, la brusto forte
+ondigxis.
+
+La maljuna antikvajxisto sxanceligxis -- ecx pli, li proponas
+rapidi por helpo -- iri por kuracisto, por najbarino.
+
+"Ne, ne -- mi dankas!" balbutas interrompe la virino. "Mi
+petas nur morgaux -- nenion plu -- venu morgaux!"
+
+Sxanceligxe la antikvajxisto foriras.
+
+Apenaux la antikvajxisto fermis post si la pordon, falas la
+bedauxrinda virino kvazaux senkonscie sur la segxon.
+
+La oraj radioj de l' matena suno per rozkolora lumo superversxas
+la gracian talion de l' bluokula blondulino en la negxoblanka,
+hazarde iom levita vesto kun la longa trenajxo.
+
+Ankoraux antaux la momento la pala vizagxo estas rugxa, la lipoj
+kvazaux brulaj, la okulo -- tiu profunda blua okulo radias
+nepriskribeblan fajron el sub la longaj densaj okulharoj.
+
+En tiu momento sxi estas tiel cxarma kaj delogema, kiel tiam,
+kiam sxi unuafoje prenis sur sin sian edzinigxan veston -- sed
+sxia animo estas emociita, la koro kvazaux frakasita...
+
+Kaj longe, longe sxi sidas kvazaux senkonscie kun la kapo
+mallevita al la brusto -- sole la brulaj lipoj periode
+ektremas, kvazaux sxi volus ion diri kaj la vorto mortus al sxi
+sur la lipoj...
+
+En tiu momento iu mallauxte ekfrapis la pordon. Sxi ne
+auxdis -- sxi ne ekparolis.
+
+La frapado estis ripetata -- kaj kiam ecx nun sxi ne ekparolis,
+la pordo malrapide malfermigxis, kaj sur la sojlo aperis
+cxirkauxe tridekjara, elegante vestita viro de agrabla aspekto.
+
+Lia rigardo ekrondis en la malricxa, mizera cxambreto kaj fiksis
+sur la blondulino, sidanta en luksa balvesto meze de plej mizera
+meblaro plej sorcxe lumigita.
+
+La impreso de tiu hazarda bildo cxe la juna viro estis tiel
+forta, ke li senvole cedis... Sed post la momento li faris
+ankoraux unufoje pasxon antauxen kaj en la humila tono ekdiris
+ion.
+
+Nur nun la juna vidvino levis la kapon.
+
+La rigardoj de l' ambaux sin renkontis.
+
+La vidvino levigxis kun la strecxo de cxiuj fortoj. Levinte
+iom la faldoricxan veston sxi volis ekiri al la pordo, sed
+eksxanceligxis kaj ekkaptinte la apogilon de l' segxo haltis.
+
+La nekonato ripetis sian demandon.
+
+Nur nun sxi ekkomprenis, ke li demandas, cxu iu logxas en la
+domo...
+
+Sxi pene respondis: "Ne, ne -- li ne logxas cxi tie," kaj sxia
+vocxo tremis de neesprimebla sorcxo.
+
+La nekonato foriris.
+
+La bedauxrinda vidvino falis denove sur la segxon -- kaj longe,
+longe sxi restis en plej turmenta, plej dolora enpensigxo...
+
+Nur kiam sxia infano, sxia karuleto revenis -- denove heligxis
+sxia vizagxo...
+
+Sxi deprenis sian edzinigxan veston, metis gxin denove en la
+kofron -- kaj estis denove bedauxrinda, malricxa vidvino...
+
+Ankoraux tiun saman posttagmezon sxi ricevis leteron kun la plej
+ordinara enhavo.
+
+Gxi estis jena:
+
+"Estimata sinjorino!
+
+Pardonu, mi petas, ke mi kuragxas fari la skriban klarigon.
+
+Sercxante hodiaux en la domo, en kiu vi logxas, mian iaman
+amikon, okaze mi renkontis vin kaj -- mi konfesas sincere al
+vi, ke la impreso de tiu renkonto estas neniigebla.
+
+Sed pardonu ankaux mian sincerecon, se mi aldonos, ke demandinte
+tuj pri via situacio kaj sciigxinte almenaux tion plej gravan,
+mi kuragxas peti vin pri la afabla respondo -- cxu estus ebla
+ia proksimigxo inter ni..."
+
+Kun la plej granda ekmiro sxi tralegis la leteron. Unue sxajnis
+al sxi, ke iu sxercas kun sxi -- sed pli poste --
+
+Sxi prokrastis la respondon.
+
+Kiam en la sekvanta tago alvenis la antikvajxisto -- sxi
+gxentile rifuzis lian proponon kaj fine -- post kelke da tagoj
+sxi skribis je la letero respondon -- ne rifuzantan...
+
+Kaj post kelke da semajnoj sxi genuis en tiu sama negxoblanka
+vesto antaux la altaro cxe la flanko de l' viro, kiu farigxis
+sxia amata edzo kaj ekzempla patro de sxia infano...
+
+
+
+
+                 LA UNUA NOKTO CXE LA MORTINTO.
+
+                           Nokturno.
+
+
+La auxgusta suno jxus subiris...
+
+La cxielo super Petrín kaj Hradcany[4] ekbrulis je plej
+varmaj sangaj rozoj, kiam -- sxtelirante, kun la manoj krucitaj
+sur la brusto kaj kun la okuloj cxaste mallevitaj al la tero sxi
+forlasis la pordon de l' monahxejo.
+
+Monahxina robo de »kompatemaj fratinoj« kovras la korpon,
+densa vualo cxirkauxvolvas la vizagxon. Sed la sxtelirantaj
+pasxoj tamen vidigas elastecon; kvankam la kapo estas mallevita
+al la brusto, tamen la rekta tenigxo de l' gracia talio kaj
+periode iu pli elasta ekmovo atestas, ke la monahxino estas
+juna.
+
+Kun modera rapideco sxi trairis dezertan straton en la
+senpera proksimo de la monahxejo kaj trairinte poste kelke
+da mallargxaj, tordoliniaj, sed dum la vespero vivoplenaj
+stratetoj, sxi deflankis en la cxefan straton.
+
+El la personoj, kiuj renkontas sxin, unuj sin turnas post sxi,
+aliaj ecx haltas; sed la monahxino atentante neniun kaj nenion
+rapidas pluen -- kaj pensas sole pri la celo de sia vojiro.
+
+Antaux kvarono da horo la abatino simple kaj seke komunikis al
+sxi, ke en tiu kaj tiu domo, en la unua etagxo, unua pordo -- iu
+mortis, kaj ke la parencoj deziras, ke iu el la monahxinoj
+pasigu pregxante la nokton cxe la mortinto.
+
+Humile ekmovis la monahxino jese la kapon, vestis sin, kovris
+la vizagxon per la vualo kaj konante la straton kaj la domon
+sxi ekiris.
+
+Post dudek minutoj sxi estis antaux la celo -- en dezerta
+flanka strato antaux ekstremajxa, malluma domo kun alta,
+kurbigxanta tegmento. Per la fero surforgxita pordego kun
+antikva fera martelo estas tute malfermita; sed la malgranda,
+mallargxa korto cxirkauxata de la altaj apudaj konstruajxoj
+estas dezerta, malafabla kaj en la rugxeta vespera duonlumo
+preskaux fantoma.
+
+Malrapide sxi trairis la pordon.
+
+En la korto sxi ekrigardis cxirkaux si kaj ekvidinte dekstre
+lignan, kadukan sxtuparon sxi komencis malrapide supreniri gxin.
+Post kelke da sekundoj sxi aperis sur malnova ligna balkono
+antaux la unua pordo.
+
+Momenton sxi haltis, kvazaux sxi volus ekspiri. Sed tuj poste
+sxi ekprenis la anson -- la pordo estis sxlosita... Sxi
+do ekfrapis -- mallauxte kaj singarde, kvazaux sxi timus
+interrompi iun.
+
+Post la momento ekbruetis interne la riglilo, la pordo
+malfermigxis kaj post gxi aperis dekdujara blondhara knabino.
+Ekvidinte la monahxinon sxi ekmurmuris ion kvazaux saluton kaj
+cedis; la monahxino eniris poste malkuragxe kaj senbrue kiel
+timema ombro...
+
+Sxi estis en malplena vestiblo kaj trapasinte gxin sxi eniris
+post la knabino en antauxcxambron, kiu estis preskaux senmebla.
+
+Proksime de la fenestro rigardanta la korton staras ronda
+nekovrita tablo; sur gxi brulas simpla petrola lampo. Apud
+la tablo sidas tri virinoj.
+
+Unu, sinjorino cxirkauxe kvindekjara kun akraj, sed tamen ne
+malagrablaj vizagxtrajtoj, havas okulojn sange rugxajn de la
+plorado; sxia vizagxo vidigas malgxojon. Sur la vizagxoj de
+du aliaj vidigxas tiu speco de l' kompato kaj malgxojo, kiu
+cxiumomente povas cedi al la indiferenteco.
+
+Kiam eniris la monahxino, cxiuj tri kvazaux post la komando
+levigxis. La sinjorino kun la rugxaj okuloj iris senparole kelke
+da pasxoj renkonte al la monahxino, kiu haltis apud la pordo.
+
+Preskaux neauxdeble defluis de la lipoj de l' monahxino la
+kutima saluto: "Estu lauxdata Jesuo Kristo!" La virinoj
+resalutis. Tiuj du diris la saluton kun akcento akra, la
+sinjorino kun la rugxaj okuloj resalutis interrompe kaj poste
+komencis singulte plori.
+
+La monahxino staras sendecide apud la pordo kun la okuloj
+mallevitaj al la tero kaj kun la manoj krucitaj sur la brusto.
+
+Post mallonga momento la gxemanta sinjorino sin turnis, aliris
+al la kontrauxa pordo kondukanta al la apuda cxambro kaj
+malferminte gxin cedis iom flanken, por ke la monahxino povu
+oportune eniri.
+
+Senparole la monahxino antauxeniris kaj transpasxinte la sojlon
+sxi eniris.
+
+La pordo senbrue fermigxis post sxi.
+
+Senvole sxi restis stari apud la pordo kun la mallevitaj okuloj.
+Ekventumis sxin la tute nepriskribebla odoro de brulanta vakso,
+rezina ligno, fresxa rosmareno kaj diversaj aliaj floroj, kiu
+preskaux narkotizas...
+
+Sxi estis en vasta, funebre ornamita salono kun tri fenestroj,
+tra kiuj oni povas vidi trans la straton kaj la nealtan muron
+en la najbaran gxardenon, kie jxus oni vidas sole mallumajn
+konturojn de largxbrancxaj arboj.
+
+Meze de la salono estas katafalko, sur gxi malfermita cxerko kaj
+en gxi la kadavro en blanka virina vesto.
+
+Ambauxflanke de la cxerko antauxe malsupren pendinta negxoblanka
+longa gazo estas metita sur la kadavro; tial de malproksime
+sxajnas, kvazaux gxi estus kovrita per maldika tavolo de jxus
+falinta negxo.
+
+Antaux la cxerko estas grupo da ekzotikaj floroj kun granda
+krucifikso en la mezo; sur ambaux flankoj brulas po ses grandaj
+vakskandeloj kun blankaj rubandoj, starantaj sur altaj bronzaj
+kandelingoj kun piramidformaj piedestaloj; sub la kandelingoj
+kusxas dismetite multe da pli kaj malpli grandaj florkronoj kun
+blankaj rubandoj, antauxe staras nigre tegita pregxbenketo kun
+la apogpupitro -- cxio estas tiel simpla, ecx ordinara, kiel
+cxiam en la funebraj salonoj de pli ricxaj familioj.
+
+Sed al cxio cxi la monahxino dedicxis preskaux nenian atenton.
+
+Sxia rigardo el sub la densa vualo rondiris momenton timeme
+en la salono, poste haltis fikse sur unu hazarda punkto de la
+pargeta planko.
+
+En la jxus reganta flaveta duonlumo, kiam la krepusko estas
+venkata de modere flagranta lumo de l' vakskandeloj, cxio en
+la salono posedas ian monahxeje poezian aspekton -- funebre
+malgxojan, malafablan, preskaux frostosentigan.
+
+Post momento la monahxino levis la kapon, kvazaux ia neatendita
+penso estus trakurinta sxian animon kaj per unu ekmovo de la
+dekstra mano levis la densan vualon de la vizagxo.
+
+Sxi estas knabino cxirkauxe dudek kvinjara kun neesprimebla
+mieno de silenta rezignacio en la paleta, regule bela, preskaux
+infane agrabla kaj simpatia vizagxo.
+
+La densa nigra hararo estas glate kombita malantauxen, pro tio
+la bele eligxanta alabastra frunteto iel pli energie elstaras;
+la glataj vangoj apenaux tusxitaj de facila nuanco de l' rugxo;
+la mallargxaj pli maldolcxe kaj dolore ol severe kunpremitaj,
+sed gxis nun fresxaj lipoj, la greka nazo, la ronda, sed tamen
+iel rezistema mentono kaj antaux cxio la ekstreme densaj kaj
+longaj okulharoj, sub kiuj kvazaux tra la densa vualo lumas
+brilantaj pupiloj de nigraj, profundaj okuloj -- cxio havas
+jxus aspekton de rigideco.
+
+En tiu cxarma kaj simpatia vizagxo ne movigxis ecx unu muskolo
+dum kelke da sekundoj; sxajnis, kvazaux estus staranta cxi tie
+statuo el karara marmoro.
+
+Sed post momento sxi denove eksvingis la dekstran manon kaj
+denove mallevinte la vualon sxi faris kelke da pasxoj antauxen
+gxis la pregxbenketo antaux la katafalko, kie sxi haltis.
+
+Momenton sxi staris senmove, kvazaux en embarasoj, kion fari.
+
+Sxia rigardo kelkafoje levigxis kaj transflugis timeme la
+malfermitan cxerkon; sed povante rekoni nenion krom simplaj
+konturoj de la kadavro, gxi cxiam haltis fikse sur unu hazarda
+punkto de la pupitro.
+
+Post kelke da minutoj la monahxino fine movigxis. Apoginte la
+dekstran manon sur la pupitro, sxi levis per la maldekstra mano
+la jupon kaj genuis en la pregxbenketo, poste sxi faris la
+signon de l' kruco, kunmetis la manojn sur la pupitro kaj denove
+restis sen movo kiel statuo...
+
+En la salono regas profunda, preskaux sankta silento. Sole
+periode ekkraketas iu vakskandelo, sed tiel senbrue, kvazaux
+estus diskrevinta aerbulo.
+
+La monahxino estas enprofundigxinta en la pregxo.
+
+Unue sxi pregxis mallauxte, sxiaj lipoj movadis sin apenaux
+rimarkeble; sed poste la lipoj restis sen movo sxi pregxas en la
+animo...
+
+Dume ekstere preskaux tute noktigxis; la funebra salono en la
+flaveta lumo de l' vakskandeloj havas aspekton malpli frostigan,
+sed tiom pli malgxojan. Sed la monahxino ne rimarkis tiun
+sxangxon, Kun la rigardo fiksita sur unu punkto de l' pupitro
+sxi dauxrigas la pregxojn kun la tuta ardo de l' kredanta animo,
+rifugxanta en la pensoj cxe la nekonata nesuperebla estajxo kun
+la sincera kaj humila peto pri la paco kaj la savo de l' animo,
+kiu jxus estas forlasinta cxi tiun mondon.
+
+Sxi pregxas la pregxon por la mortintoj. Sxi pregxas gxin
+unuafoje, duafoje, triafoje -- sxi pregxas en la tomba
+silento kvaronon da horo -- duonon da horo -- tri kvaronojn
+da horo -- Subite sxi estas interrompita.
+
+La tomba silento estas cxesigita de modera ekbruo en la
+antauxcxambro, tra kiu sxi estis enirinta cxi tien, kvazaux
+iu estus malferminta la pordon de la vestiblo kaj kvazaux la
+personoj en la antauxcxambro estus bonvenintaj iun. Tuj poste
+eksonis el la antauxcxambro mallauxtigata, singulta plorado,
+interrompata sole de izolitaj pli lauxte parolataj vortoj.
+
+La monahxino estis interrompita en la pregxado sole dum kelke
+da sekundoj. Mallevinte la kapon pli malsupren al la brusto sxi
+dauxrigis duonlauxte la pregxadon; sed malgraux tio sxi ekauxdis
+ne sole izolitajn, pli lauxte parolatajn vortojn, sed ankaux
+tutajn, kompreneble sole fragmentajn frazojn.
+
+"-- Ah, bedauxrinda infano!" estis auxdata klara, sed iel pene
+mallauxtigata soprano. "Kiu ekpensus tion?; Ankoraux hieraux
+matene mi -- oh, tio estas terura, terura --"
+
+"-- Nu, mi antauxvidis tion" -- intermetis post la momento
+alia vocxo, ankaux klara, sed iom pli malalta. "Mi diris ja,
+ke --"
+
+Pauxzo -- plorado kaj gxemado iom pli mallauxta; sed la
+interparolo estas ankoraux pli mallauxtigata, oni auxdas sole
+izolitajn vortojn:
+
+"Ah, tial, tial -- malfelicxo -- kiu povas antauxvidi tion -- kaj
+tiel neatendite --"
+
+Kaj denove pli longa pauxzo -- la plorado sxangxigxas en
+plendan, sxiratan gxemadon.
+
+Estas nenia dubo, ke la interparolo rilatas la mortinton, antaux
+kiu jxus pregxas la genuanta monahxino. La monahxino komprenas
+tion kaj senvole, ecx kontraux sxia volo altrudas al sxi la
+demandoj: "Kiu mortis? Kiamaniere? Cxu li estis juna, maljuna,
+malfelicxa?"...
+
+Sed sxi mem ne respondas tiujn demandojn, sxia animo estante
+de neniu vorto interrompata dum kelke da minutoj denove
+enprofundigxas ankoraux pli en la pregxon.
+
+Subite estis auxdataj el la apuda salono denove vortoj kaj tutaj
+frazoj: tiun cxi fojon parolas la gxema vocxo, kredeble tiu, kiu
+antaux la momento gxeme ploris...
+
+"-- Ah, mi restos cxiam -- sinjorino -- danka al vi... Mi ne
+povas, mi ne devas cxi tie -- Kien mi rifugxus? -- Cxi tie
+mia koro -- pro la doloro -- Ne, ne -- mil dankojn -- ke mi
+povos cxe vi la nokton -- Oh, mia koro -- kvazaux la ponardo
+gxin --"
+
+Kaj la vocxo enhavas tiom da impresplena kortusxo, ke ankaux
+la monahxino, gxis nun pli malvarma ol ekscitita, eksentas en
+la animo ian simpation al la homoj tute nekonataj al sxi, kiuj
+estas trafitaj de la malfelicxo.
+
+Senvole en sxia animo aperas pensoj, kiuj estas en nenia rilato
+kun la pregxo kaj transigxas al la objekto, por kiu sxi pregxas.
+Estas al sxi mole, preskaux elegie.
+
+Sxajnas al sxi, kvazaux sxia koro komencus degeli -- kaj
+kontraux sxia volo altrudas sin al sxi la pensoj tute mondaj...
+
+Sxi pregxas ankoraux; sxiaj lipoj sin movas kaj mallauxte
+parolataj vortoj estas vortoj de la pregxo; sed sxia spirito
+rondas jam, kompreneble ankoraux malproksime kaj alte, super la
+objekto de la pregxo.
+
+Jen sxi ekpensas, ke sxi genuas antaux la kadavro de juna
+knabino, jen denove, ke antaux la kadavro de maljuna sinjorino,
+kiu mortis de la marasmo; sed tuj denove laux la auxditaj
+fragmentoj sxi opinias, ke gxi estas virino en la plena, viva
+forto, kiun trafis ia granda malfelicxo...
+
+Foje sxi ecx levis la rigardon kvazaux alforgxitan al unu punkto
+de la pupitro por rigardi en la cxerkon; sed la cxerko estis tro
+alte sur la katafalko -- sxi vidas nenion krom la antauxo de
+la cxerko: oritajn lignajn »ungegojn« kaj sur ambaux flankoj
+argxentajn rondojn -- kaj sxia rigardo fiksas denove sur la
+sama punkto, sur kiu gxi estis antauxe fiksita...
+
+Dum kelke da minutoj alvenas al la oreloj de l' monahxino
+sole zumanta mugxo, el kiu sole periode pli lauxte eksonas
+iu pli akre akcentigita silabo; precipe la interjekcioj
+»ah«, »oh«... En la antauxcxambro oni interparolas pli
+seninterrompe ol antauxe kaj ankaux kun la doloro almenaux
+proporcie moderigita.
+
+Sed jxus tiu cxi mugxanta, mallauxtigata interparolo per
+siaj akcentigitaj silaboj logas ankoraux pli la atenton de
+l' monahxino.
+
+Senvole sxi auxskultas pli atente, ni dirus pli scivole, se tiu
+nomo gxuste esprimus sxian spiritan staton...
+
+Sxi pregxas ankoraux; sxiaj lipoj sin movas kaj la mallauxte
+parolataj vortoj de la pregxo estas auxdeblaj: tamen sxia orelo
+estas strecxita. Nun cxiu klara frazo, eble ankaux cxiu vorto
+naskus en sxia animo resonon kaj eble ankaux imagon havanta
+nenion komunan kun la pregxo, kiun sxi jxus diras.
+
+Tamen en la antauxcxambro oni faras kaj parolas nenion
+rimarkindan; la unutona mugxo fine lacigas kaj la monahxino
+denove enprofundigxas kun la tuta pieco en sian pregxon.
+
+Subite eksonis el la antauxcxambro tiu ekstra, konata ekbruo,
+kiam kelke da personoj starigxas de la tablo kaj pretigxas por
+foriri.
+
+Izolitaj frazoj estas parolataj pli lauxte; oni auxdas
+la vortojn: "Estas nenia helpo, ni devas... La nokto
+proksimigxas --"
+
+Iu prenis jam la anson de la pordo kondukanta al la salono
+kaj premis gxin; sed la anso sole ekbruetis kaj la pordo iom
+malfermigxis.
+
+La monahxino auxdis nun la parolon tute klare.
+
+"Mi devas, mi devas ankoraux unufoje vidi sxin," parolis la
+klara soprano. "Mi tiel amis sxin kaj sxi -- ah, sxi estis
+eksterordinara estajxo... Sxi sole ridis! Ankaux sxia frunto kaj
+la mentoneto ridadis, kiam eksonis sxia sonoranta vocxo... Sxi
+estis vera koboldo --"
+
+"Sed tamen sxi estis periode tiel malgxoja, tiel melankolia!"
+intermetis la pli malmola vocxo iel admone. "Sxia konduto
+sxajnis al mi cxiam stranga. Tiuj subitaj sxangxoj de l' gajeco
+en la melankolion aux de l' silentemo en la gxojantan petolemon
+antauxdiradis nenion bonan. Mi estis preskaux konvinkita, ke
+tiun bonan animon turmentas io, kion sxi kasxas antaux la tuta
+mondo... Gxis fine --"
+
+"Oh, tiu bona, dolcxa animo!" ekgxemis la plenda vocxo
+neniiganta eksplodon de la ploro.
+
+"Kaj hieraux, kiam sxi alveturis kaj jxetinte sin al mia kolo
+kisadis min kun la dolora ploro, tiam kunpremigxis mia koro
+de nekomprenebla kompato... ,Ah, kara, karega onklinjo!"
+sxi gxemis karesante miajn vangojn. "Ne koleru pro tio, ke
+mi alveturas -- mi alveturas lastafoje! Mi plu ne tedos
+vin -- neniam! -- Cxu vi komprenas?... Postmorgaux matene
+alveturos la patro kaj la patrino kaj posttagmeze cxio laux
+la deziro de l' gepatroj estos finita --"
+
+La monahxino auxskultis cxiam pli atente. De tiuj kuneligitaj
+kaj klare parolataj vortoj sxi estis tute interrompita en
+la pregxado. Senvole sxi turnis iom la kapon al la pordo;
+sed vidante tie neniun sxi denove fiksis la rigardon sur la
+pupitron.
+
+Dume la plenda vocxo en la antauxcxambro dauxrigis: "Kompreneble
+mi konjektis, ke sxi parolas pri sia edzinigxo kaj pro tio mi
+ridis. Mi ecx ne songxis pri tio, ke sxi okupas sin pri tiel
+terura penso -- kaj dume -- Oh! Tio estis terura momento,
+kiam mi eniris hodiaux matene en la salonon... Sxi sidis sur
+la kanapo vestita en sia blanka edzinigxa vesto, kiun sxi
+estis alportinta... Sxi sidis apogante la kapon per unu mano,
+la dua estis premita al la koro. Sxajnis al mi, ke sxi rigardas
+min -- iel fikse, per kvazaux eligitaj okuloj... »Pro Dio, vi
+estas jam vestita!?« mi ekkriis de la pordo. Sxi ne respondis.
+Mi aliris rapide kelke da pasxoj pli proksimen kaj restis
+rigida. La eligitaj okuloj estis kvazaux vitraj -- la vesto
+sangmakulita sur unu flanko... Mi ekkriis kaj alsaltinte al
+sxi mi metis la manon sur sxian frunton... Gxi estis jam malvarma
+kiel la glacio..."
+
+Kaj denove eksonis el la antauxcxambro la gxema, poste dauxra
+ploro...
+
+Dum kelke da minutoj la monahxino auxdis nenion krom tiu cxi
+stranga, perforte mallauxtigata ploro... Antaux sxia spirita
+rigardo iom post iom elsaltis, dank' al la vortoj, kiujn sxi
+jxus auxdis, bildo cxiam pli klara, kvazaux elstaranta el la
+nebulo.
+
+Nur nun sxi komprenis, por kiu sxi venis pregxi: por
+bedauxrinda, treege bedauxrinda estajxo, kiu memmortigis
+sin -- por la junulino, gxuste por la fiancxino, kiu el la
+nekonataj kauxzoj sole kelke da horoj antaux sia edzinigxo
+perforte finis sian vivon...
+
+Kaj sxi vidis en la spirito gracian kaj majestan talion kun
+la mieno de neesprimebla maldolcxo en la pala, bela vizagxo.
+Sxi vidis la nigrokulan, nigraharan fiancxinon kun nigraj
+okulharoj kaj glataj vangoj, alabastra frunto, greka nazo kaj
+molaj cxerizaj lipoj... Sxi vidis staturon kaj vizagxon tute
+nekonatajn -- bildon tute hazardan...
+
+Sxi ektremis, profunde en sia animo.
+
+La frosto trakuris sxiajn membrojn; sed tuj poste sxi sentis, ke
+la sango rugxigas sxiajn vangojn...
+
+Sxi sentis sin premita kaj malgxoja -- kaj eble ankaux la
+larmo ensxteligxis en sxian okulon, se sxi povus dauxrigi sian
+meditadon.
+
+Sed tio ne okazis; post la momento eksonis el la antauxcxambro
+la sama perforte mallauxtigata, gxema vocxo, kiu rakontis
+antauxe tiel simple kaj tamen tiel kortusxe.
+
+"Kaj morgaux matene alveturos la patro kaj la patrino!
+Oh -- kiamaniere mi komunikos tion al ili! La patro havas
+malmolan koron, la patro restos malvarma... Sed la patrino
+sxiros siajn harojn, la patrino amis ja sxin kiel pupilon de
+sia okulo; la patrino malesperos..."
+
+"Sed kiu estas kulpa je cxio cxi?" intermetis poste tiu
+klara soprano, kiun la monahxino estis unue auxdinta el la
+antauxcxambro.
+
+"La fiancxo devenas ja de ricxa kaj ordema familio kaj entute
+estas cxarma kaj brava junulo..."
+
+"Vere, vere," ekgxemis respondante la plenda vocxo kaj mallauxte
+aldonis ion, kion la monahxino ne auxdis.
+
+Poste la personoj en la antauxcxambro restis silente dum kelke
+da minutoj kvazaux en embarasoj, kion fari. Subite eksonis
+mallauxta mugxo kaj tuj poste estis auxdata mallauxtigata vocxo,
+kiu gxis nun ankoraux ne parolis:
+
+"Ah -- ni ne interrompos la estimindan fratinon![5] Volu do
+eniri!"
+
+Kaj la mano, kiu videble jam kelkan tempon estis metita sur la
+anso, malfermis tute la pordon. Kaj malrapide, sxtelirante,
+kvazaux timante malpacigi per la plej malgranda ekbruo, eniris
+la virinoj kaj la knabino, kiun la monahxino estis jam vidinta,
+akompanataj de la sinjorino en plej bona agxo.
+
+La monahxino, kiu auxskultis atente kaj kun levita kapo antaux
+la malfermo de la pordo, auxdinte la ekknaron la pordo rapide
+mallevis la kapon kaj volis denove pregxi.
+
+Sed estis neeble pregxi. Mallauxte la vortoj fluadis de sxiaj
+lipoj, sed la animo estis ekscitita...
+
+Tra la kapo kuras strangaj imagoj kaj de l' stranga maltrankvilo
+la koro kunpremigxas kaj denove largxigxas...
+
+Malrapide, silente, sur la pintoj alproksimigxis la irintaj
+virinoj al la cxerko kaj unu el ili duone demetis blankan gazon,
+per kiu la vizagxo de la kadavro estis kovrita.
+
+La monahxino tamen ne levis siajn okulojn; sed sxi sentis, kio
+jxus okazas...
+
+Kaj tiu sama vizagxo, kiun sxi havis antaux la momento en sia
+penso, elsaltis nun tiel klare kaj plastike antaux sxia spirita
+rigardo, kvazaux sxi efektive rigardus en la cxerkon.
+
+Sxajnis al sxi, ke sxi vidas cxiun bluan vejneton en la pala
+vizagxo, ke sxi vidas ankaux sub la longaj okulharoj malforte
+brilantan pupilon...
+
+Dum kelke da sekundoj regis en la salono profunda silento.
+Neniu movigxis, neniu ekparolis; ankaux la sinjorino, kiu
+antauxe sencxese gxemis, restis senmove, kvazaux sxia nemezurebla
+doloro subite estus sxtonigxinta.
+
+"Kvazaux viva, kvazaux viva!" mallauxte diris fine apenaux
+auxdeble la klara soprano. "Ah jes, jes, kvazaux viva -- kaj
+tamen malviva!" ripetis kaj aldonis la gxema vocxo, denove
+ekploranta.
+
+Kaj post la momento dauxrigis tiu vocxo:
+
+"Kaj tien cxi -- sur la vundon en la koro -- mi metis laux
+sxia deziro sxian lastan leteron, en kiu sxi adiauxas la
+patrinon, la patron, min kaj la tutan mondon -- la leteron, en
+kiu sxi petas de ni cxiuj pardonon kaj deziras, ke ni metu sxin
+en la cxerkon en tiu sama edzinigxa vesto, en kiu sxi mortis kaj
+sur la vundon en la koro ke ni metu la lastan leteron, en kiu
+sxi adiauxas nin..."
+
+La monahxino cxesiginte la pregxadon auxskultas atente, ecx
+avide.
+
+Cxiu el la lastaj simplaj kaj tamen tiel gravaj vortoj efikas
+sxin froste kaj tamen varmegigante sxin. Sxi ektremis kaj tuj
+poste sxi sentas, ke sxia sango kuras pli rapide el la kapo al
+la koro kaj returne...
+
+La paletaj vangoj sub la densa vualo iomete rugxigxis, la okuloj
+fiksitaj sur la hazarda punkto de l' pupitro malsekigxas...
+Senvole sxi levas iom la kapon...
+
+En tiu momento unu el la virinoj apud la cxerko ekgxemis:
+
+"Ah, Dio, Dio! Tio estas terura!"
+
+Kaj la alia ankaux mallauxte aldonis:
+
+"Kaj tamen estas nenia helpo -- nenia, nenia helpo!" Kaj
+denove ekregis la tomba silento, sole periode interrompata de
+l' singulta gxemado de la sinjorino, kiu antauxe pli longe
+rakontis.
+
+"Kion fari!" ekparolis post la momento la sinjorino en plej bona
+agxo, kiun la monahxino gxis nun ne estis vidinta. "Ni devas
+forlasi sxin -- ni devas lasi sxin sola cxi tie!"
+
+La singlute gxemanta sinjorino denove dauxre kaj konvulsie
+ekploris...
+
+"Adiaux, adiaux -- dormu dolcxe -- animo kara -- plej kara!"
+sxi gxemis. Poste sxi klinigxis super la cxerko, dum kelke
+da sekundoj fikse rigardis la vizagxon de l' kadavro, kaj
+klinigxinte ankoraux pli sxi kisis gxin sur la glacimalvarman
+frunton...
+
+Rektigxinte, ankoraux momenton sxi rigardis la kadavron.
+
+La ceteraj -- lauxvice -- alproksimigxinte al la cxerko, faris
+signon de la kruco sur la frunto, la lipoj kaj la brusto de la
+kadavro.
+
+La monahxino, havante la kapon iom levitan, povis vidi, kio jxus
+okazis, sed sxi vidis nenion -- sxiaj malsekaj okuloj estis
+nedeturneble fiksitaj sur la antauxo de la cxerko.
+
+La singulte gxemanta sinjorino, kiu staris momenton kvazaux
+sxtonigxinta apud la cxerko, subite klinigxis kaj jxetinte la
+blankan gazon sur la vizagxon de la kadavro, deturnis sin de la
+cxerko.
+
+Vidinte tion la ceteraj sekvis sxin. La jupoj frote
+ekbruetis -- kaj la virinoj denove tiel mallauxte, kiel
+ili estis enirintaj, forlasis la salonon.
+
+La monahxino restis sola.
+
+En la unua momento sxajnis al sxi, kvazaux ia sxargxo estus
+defalinta de sxia brusto. Sxi ekrigardis al la pordo kaj
+vídante, ke gxi estas fermita, levis la kapon ankoraux pli
+alte ol antaux la momento. Sxia rigardo timeme kaj malkuragxe
+rondiris en la funebra salono.
+
+Cxio estis cxi tie jxus tia kiel antauxe, antaux ol la virinoj
+eniris, sole kun tia diferenco, ke dume ekstere tute noktigxis,
+kaj pro tio cxio en la salono en la flaveta lumo de l' modere
+flagrantaj vakskandeloj havis aspekton pli klaran kaj
+samtempe malpli malgxojan ol antauxe, kiam la vespera duonlumo
+enpenetradis ankoraux en la salonon.
+
+El la antauxcxambro eksonis ankoraux kelkafoje cxi tien la
+rapidaj, sed mallauxtigataj malgrandaj pasxoj, akompanataj de
+hxaosa mugxo kaj bruo, kiam kelke da personoj pretigxas por
+foriri. Periode estis ankaux auxdata iu, ankaux mallauxtigata
+vorto aux fragmenta frazo; sed cxio kunigxadis en hxaoson de
+mugxe krakantaj kaj frapantaj sonoj.
+
+Subite la mallauxtigata bruo kaj mugxo silentigxis; sed tuj
+poste estis auxdataj pasxoj de kelke da personoj, poste ekknaro
+de la pordo kondukanta el la antauxcxambro al la vestiblo -- fine
+la mugxo malproksimigxas cxiam pli kaj pli. Sed antaux ol gxi tute
+cxesis, ankoraux unufoje estis auxdataj la proksimigxantaj pasxoj...
+Apud la pordo de la salono ili haltis kaj iu metinte unu manon
+sur la anson turnis grince la sxlosilon en la seruro.
+
+La trapenetranta ekgrinco trakuris la animon de l' monahxino
+kvazaux maldolcxa riprocxo; sed malgraux tio sxi ne movigxis,
+sed avide auxskultis...
+
+Post la ekgrinco de la sxlosilo estis auxdataj rapide
+malproksimigxantaj pasxoj, poste pli mallauxta fermo de alia
+pordo kaj denove, sed jam apenaux auxdebla ekgrinco de la
+sxlosilo, poste ekregis silento --
+
+Cxion cxi, kion ni jxus mallonge estis skizintaj, auxskultis la
+monahxino kun la eksterordinara atento. Sxi ne preterlasis ecx
+la plej malfortan, sole iom pli klaran memstaran sonon -- sxia
+auxdsento estis strecxita kaj pro tio sxia atento iom deturnita
+de la objekto, kiu antauxe ekscitis sxin.
+
+La sekvo estis natura. En tiuj kelkaj minutoj, dum kiuj sxi
+atentis la mugxon kaj bruon en la antauxcxambro, preskaux tute
+sxi akiris denove sian animan trankvilon. La vangoj havis la
+antauxan palecon kaj la malsekigxintaj okuloj la antauxan arde
+pian trankvilon.
+
+Dum kelke da minutoj sxi restis senmove, kaj samtempe ankaux
+sen pensoj kaj rememoroj. Sxajnis al sxi, kvazaux sxi estus
+pregxinta en la pregxejo la lastan pregxon kaj ankoraux
+genuas -- estante en embarasoj, cxu levigxi aux ankoraux pregxi.
+
+Cxirkauxe regis profunda silento, sole periode interrompata de
+modera, apenaux auxdebla ekkrako de iu vakskandelo.
+
+Sed tiu silento sxajnas nenial stranga al la monahxino. Turninte
+la kapon sxi mallevis gxin kaj denove fikse rigardis la pupitron
+antaux si kaj havante ankoraux la manojn kunmetitajn -- sxi
+denove komencis pregxi.
+
+Sxi pregxas en la animo la pregxon por la mortintoj -- la
+pregxon plej konatan. Sed sxi pregxas iel mekanike, sxi pensas
+pri la parolataj vortoj, sed la animo estas iel indiferenta...
+
+Sed malrapide revenas la antauxa ardo kaj fervoro. Sxia tuta
+animo pregxas...
+
+Sxi pregxas kvaronon da horo, duonon da horo, tri kvaronojn da
+horo, ne cxesante pregxi ecx unu momenton kaj ne malstrecxante
+almenaux iomete siajn pensojn... Subite sxi estis interrompita
+en la pregxado. De proksime, kredeble de la proksima pregxejturo
+eksonis surda sono de la horlogxo.
+
+La monahxino cxesinte en la pregxado levis iom la kapon kaj
+kalkulas en la animo la surdajn unutonajn ekbatojn.
+
+Ekbatis la dekunua.
+
+La lasta sono estis treme soninta kaj cxirkauxe ekregis denove
+profunda silento.
+
+La interrompita monahxino vane penas enprofundigxi denove en la
+pregxon. Mallauxte sxi parolas la vortojn de la pregxo; sed dume
+sxia animo meditas, gxis fine la meditado tute venkas.
+
+Sxi meditas pri la lastaj aferoj de la homo -- pri la morto,
+la mistera, gxis nun de neniu solvita enigmo -- pri la vivo
+postmorta: pri la felicxo de l' bonuloj kaj piuloj, pri la
+torturoj de l' malbonuloj kaj malpiuloj...
+
+Sxi meditas momenton pri la aferoj superteraj kaj denove revenas
+al la »larma valo« -- al la turmentoj kaj doloroj teraj,
+al la stranga, tre stranga miksajxo de gxojaj, malgxojaj kaj
+doloraj momentoj, kiuj estas nomataj »vivo«.
+
+Unue la meditado havas karakteron pli malpli maldolcxan -- kvazaux
+kiam la fremdaj pensoj kaj fremdaj auxtopsioj falas en la
+animon... Antaux la spirita rigardo de l' meditanta monahxino
+tremetas kvazaux en la nebulo diversaj staturoj; jen pala virino
+en la cxifonoj kaj kun la okuloj sange rugxaj de ploro, jen
+kaduka maljunulo sxanceliranta lauxlonge la muro, jen denove
+iu cxarma staturo en la regxa vesto kaj tuj denove io, kvazaux
+kripligita monstro rampanta en la polvo kiel vermo...
+
+Post la momento la atmosfero sxangxigxas.
+
+La nebulo, en kiu tremetis la staturoj, komencas heligxi,
+kvazaux kiam gxi forkuras antaux la eliranta suno. La krepusko
+farigxas malrapide rugxeto... La rugxeta nebulo disigxas kaj
+antaux la spirita rigardo de l' meditanta, gxuste reveme
+profundigxanta monahxino staras tute klara kaj plastika
+cxarmoplena bildo.
+
+Lazura cxielo arkigxas super la cxarmoplena, paradiza gxardeno,
+plena de diversaj nekonataj floroj kaj ankaux tiaj plejparte
+palmaj arboj.
+
+Dekstre kaj maldekstre estas vidataj rokoj kaj post ili altajxoj
+kovritaj de l' arbaroj. Tie cxi kaj tie de la rokoj saltas
+torentoj -- sub la rokoj largxigxas verdaj herbejoj, tra kiuj
+serpentumas flavaj vojetoj.
+
+Cxio estas tiel simpla kaj tamen pro siaj trankvilo kaj paco
+tiel kara, tiel agrabla, tiel alloganta...
+
+Dum kelke da sekundoj la gxardeno estas senhoma, senbesta...
+Subite gxi vivigxas... La homoj kaj la bestoj cxiuspecaj
+promenas trankvile sur la vojetoj aux ripozas sur la herbejoj.
+
+Jen juna cxarma virino staras apud la tigro, tie leono ripozas
+apud la piedoj de l' blondhara bubeto; cxi tie la cervo, urso,
+kato kaj hundo sekvas unu la alian sur la sabla vojo kaj super
+ili rondflugas aglo super la amaso da negxoblankaj kolomboj.
+
+En kelke da minutoj kelkafoje sxangxis la kara kaj alloganta
+bildo sian fizionomion. La stafagxo restis tiu sama, sole la aro
+da homoj kaj bestoj sencxese sxangxigxis.
+
+Kaj mirinde -- la homaj mienoj estis tiel agrable trankvilaj,
+kvazaux la paco sxtonigxus sur iliaj vizagxoj...
+
+Cxiu, cxu la maljunulo aux la junulo, cxu la viro aux la virino
+en la tuta forto de la vivo, cxu la infano apenaux elirinta el
+la lulilo -- cxiu sxajnas nemezureble felicxa kaj kontenta...
+
+Estas nenia dubo, ke la monahxino anime enprofundigxis en la
+paradizajn gxojojn de la vivo en la nekonata, mistera postmorto;
+sed sxia modera, malelasta fantazio sciis elsorcxi al sxi sole
+la bildon plej simplan, plej primitivan...
+
+Estis al sxi gxoje kaj agrable; sed tamen sxi sentis ian
+premitecon, ian moderan malkontenton kaj ankaux ian trompigxon.
+Sxi ne komprenis la kialon; ia dolcxa melankolio ekregis sxin
+simile kiel la felicxan homon, kies animon trakuras la penso,
+ke li ne estas izolita kun sia gxojo kaj felicxo...
+
+Subite sxajnas al sxi, ke en la malantauxo de la belega
+gxardeno vidigxas cxiam pli granda perspektivo -- kaj plej
+malproksime -- sxi vidis konatan, tre konatan pejzagxon:
+simplan vilagxon kun ia simpla pregxejeto kaj ne malproksime
+belan bienon.
+
+Senvole sxi eksvingis la dekstran manon kaj levis la vualon.
+Sxia vizagxo vidigas la nepriskribeblan ekridon de la
+kontentigxo -- antaux sxia spirita rigardo elsaltas la bildo de
+l' naska vilagxo...
+
+Sxi vidas la patron, la sanegan, rideman, rugxvangan viron -- sxi
+vidas la patrinon, trankvilan, seriozan virinon kun la mieno
+de l' delikata boneco -- sxi konjektas vidi ankaux sin mem unue
+kiel infanon kaj tuj poste kiel virgulinon...
+
+Kaj antaux sxia spirita rigardo rapidege sekvas unu bildo la
+alian. Jen sxi vidas la patron sur la kampo kaj tuj poste apud
+la tablo kun la patrino -- jen sxi mem sidas sur la genuoj de
+la patrino, karesas kaj kisas sxin kaj tuj poste sxi kusxas
+en sia infana lito auxskultante, kion la patro kaj la patrino
+rakontas.
+
+Sxi rememorigas sin pri la servistoj kaj servistinoj, sxi
+rememorigas sin pri la kunulinoj el sia plej frua infaneco kaj
+el la agxo pli posta, sxi rememorigas sin pri la lernejo kaj la
+kunlernantinoj, pri la maljuna instruisto kaj la multo, multego
+da personoj kaj momentoj -- entute simplaj, preskaux ordinaraj,
+sed tamen karaj.
+
+Subite elsaltis antaux sxi la bildo treege alloganta, kiam sxi
+en la vilagxa veturilo kiel maturigxanta knabino proksimigxis
+kun la patrino al Praha por tie cxi eniri en la edukinstituton
+kaj la veturilo haltis sur la monteto, de kiu estis vidata
+Praha, jxus dronanta en la rugxa brilo de l' subiranta suno...
+
+Sed tiu bildo rapide cedas antaux la bildo alia: sxi vidas sin
+mem en la pensiono -- sxi vidas siajn novajn kunulinojn -- sxi
+vidas ankaux tiun, kiun pli poste sxia koro tiel amis kaj
+kiu farigxis sxia plej fidela amikino; la gracian, rideman
+blondulinon kun la profundaj, amplenaj, bluaj okuloj kaj kun
+glataj rugxaj vangoj, varmaj lipoj kaj kun tiu enviinda,
+senzorga penso, kiu facile transportas la homon trans cxiujn
+eblajn rifojn de la vivo.
+
+Sxi vidas sxin kvazaux staranta antaux si -- tiel klare, tiel
+plastike...
+
+Oni ne povas imagi al si, kian inklinon sxi sentis al sxi,
+kiel sxi amis sxin. La plej varma amo fratina ne povas esti
+pli varma. Dum tri jaroj ili vivis preskaux sencxese sub unu
+tegmento, en unu cxambro kaj tre malofte ili disigxis sole por
+kelke da momentoj. Unu sen la alia tute ne povis vivi, unu
+antaux la alia havis nenian sekreton, unuvorte, ili estis unu
+animo.
+
+Kiel ekstra, kiel poezia estis tiu tempo, kiam ili tiel vivis
+kaj revis intersxangxante cxiutage siajn revojn kaj dezirojn,
+gxojante je la estonteco kun la plej cxarmaj esperoj...
+
+Multo, multego da tiuj cxarmoplenaj revoj de l' juneco trakuris
+nun la animon de l' monahxino --
+
+Subite sxangxigxas sxia mieno -- la rideto de l' kontentigxo
+en la momento sxangxigxis en la malgajecon, preskaux en la
+maldolcxon: sxi konjektas vidi sian kunulinon felicxa...
+
+Sxi vidas sxin sidanta apud la lulilo de l' propra infano --
+
+Sed tuj poste denove sxangxigxas la mieno de l' monahxino:
+la mieno de l' maldolcxo transigxas en la mienon de
+l' rezignacio -- sed tuj poste sxia vizagxo vidigas la
+mienon neesprimeble maldolcxe doloran...
+
+Antaux sxia spirita rigardo ekaperis kvazaux timema ombro la
+staturo de l' pala, serioza studento --
+
+Tiu imago suficxis, por ke la panoramo de la bildoj elsorcxitaj
+de la fantazio haltu...
+
+La monahxino ne povis rezisti ian strangan senton de
+l' ekfrosto. Sxi eksvingis rapide la manon kaj mallevinte
+la vualon komencis lauxte pregxi, kvazaux sxi volus forpeli
+la teruran ombron, kiu jxus estis trakurinta sxian animon,
+la ombron fatalan, kiu estis la cxefa kauxzo, kial sxi por
+cxiam adiauxis la mondon kaj gxiajn plezurojn, ecx tiujn
+dolcxajn revojn, kiuj tiel felicxigis sxin ankoraux antaux ne
+multaj jaroj...
+
+Sxi perforte devigas sin al la pregxo.
+
+La vortoj defluas de la lipoj; sed la ardo, kun kiu sxi cxiam
+antauxe enprofundigxadis en la meditadon pri la mistera estajxo,
+tute mankas al sxi... Kaj la malhela ombro, la nebula silueto,
+preteriras antaux sxi cxiumomente sxangxante sian formon kaj
+vidigxante jen pli klare, jen; pli nebule, sed dume sencxese
+terurigante sxian animon.
+
+Sxi pregxas kvin minutojn, dek minutojn, kvaronon da horo...
+
+Sed nenio helpas! La imago de l' nebula silueto estas pli
+potenca ol la pregxo.
+
+Malrapide farigxas la imago pli klara, pli preciza, gxis fine
+denove staras antaux sxia animo tiu sama pala, serioza, juna
+viro, kiu estis interrompinta sxin en la revema enprofundigxo...
+
+Ankoraux momenton sxi provas pregxi; sed la pensoj kaj rememoroj
+cxirkauxflirtantaj la palan studenton cxiam batalas por sia
+rajto... Post ne longe la monahxina kontraux sia volo cxesas
+pregxi -- la rememoroj denove okupas sxian animon...
+
+Sxi rememorigas sin pri la momento dum la belega maja
+posttagmezo, kiam sxi, revenante kun sia nedisigebla kunulino
+el la pregxejo de sankta Vito, unuafoje ekvidis lin antaux la
+pregxeja pordo...
+
+Sxi rememorigas sin pri tio, ke estis al sxi tiam iel
+strange -- ke li sencxese okupis sxian penson, ke pli poste sxi
+songxis pri li, unuvorte, sxi rememorigas sin pri cxiuj dolcxaj
+kaj konataj detalajxoj, en kiuj manifestas la naskigxanta unua
+amo.
+
+Dum kelke da momentoj sxajnas al sxi, kvazaux sxi denove sentus
+emon al la vivo -- kvazaux gxis nun sxi vivus tiel, kiel cxi
+tiam...
+
+Subite aperas en sxia penso bildo alia.
+
+Sxi sidas mano en mano kun sia kunulino sub largxbrancxa
+kasxtano en la gxardeno de l' pensiono... Estas auxtuna
+vespero -- la luno preskaux plena -- cxirkauxe sankta silento...
+
+Ili rakontas, pli gxuste ili parolas silente, sed cxiumomente
+unu aux la alia eksilentas... Dum la tuta horo ili ne ekridis
+ecx unu fojon, ili ne eksxercis ecx unu fojon -- ambaux estas
+cxiam pli silentemaj, gxis fine ambaux kelkan tempon silentas...
+
+Subite la kunulino starigxis kaj cxirkauxpreninte sxian nukon
+fikse ekrigardis sxiajn okulojn...
+
+"Berto!" sxi diris mallauxte per la tremanta vocxo.
+
+"Kion vi deziras, kara Henjo?" rediris Berto ankaux mallauxte.
+
+Henjo silentis ankoraux momenton kaj poste per la premita,
+interrompata vocxo komencis konfesi...
+
+Per simplaj kaj tamen varmaj vortoj sxi rakontis, kiam kaj
+kiamaniere komencis gxermi la amo en sxia koro -- poste sxi
+komunikis la tutan serion da detalajxoj, kiuj klare pruvis, ke
+sxia amo trovis ehxon en la animo varme, arde amata.
+
+Berto, estinte interrompita en la revema enprofundigxo,
+auxskultis komence kvazaux apatie; sed baldaux la rakonto de
+l' kunulino ekinteresis sxin.
+
+Sxajnis al sxi, kvazaux sxi estus auxskultanta sian propran
+animon: Henjo pentris similajn maltrankvilojn, similajn dolcxan
+premitecon kaj suferojn, kiuj jam de kelke da monatoj cxesigis
+la trankvilon de Berto. Sxi sentis tiel neesprimeble dolcxan
+doloron, tian fresxan esperon, kvazaux atendante, ke la plenumo
+de sxia plej varma deziro estas tute certa.
+
+Fine Henjo nomis la objekton de sia amo...
+
+La spiro de Berto haltis, sxia brusto konvulsie kunpremigxis,
+la koro komencis forte, konvulsie bati, la sango levigxis al la
+kapo. Perforte sxi kunpremis la lipojn por neniigi la ekgxemon
+aux la ekkrion...
+
+Henjo amis kaj estis amata de tiu sama pala studento, kiu estis
+kvazaux idolo de Berto...
+
+La simpla kaj en la vivo tial ofta fakto, preter kiu la homoj en
+la pli malfrua agxo kompate ridetante transiras al la tagordo,
+tute dispremis Berton...
+
+Vane kun la strecxado de cxiuj siaj fortoj sxi penis neniigi
+sian maltrankvilon, gxuste la plej fortan animan uraganon, kiu
+tiel subite atakis sxin.
+
+Sxi auxskultis ankoraux momenton, poste eksaltis kun la
+mallauxtigata ekkrio, eksxanceligxis kaj denove falinte sur la
+benketon sxi kovris la vizagxon per la ambaux manoj kaj dauxre
+ekploris -- Henjo penis trankviligi sxin. Sxi demandas la
+kauxzon, insistas, petas -- cxio estas vana...
+
+Berto silentas kiel tombo; sxi ne malkovris la dolcxan sekreton
+de sia koro...
+
+De tiu momento sxi suferis nemezureble kiel cxiu, kiu ne volas
+aux ne povas konfesi siajn dolorojn al alia homo -- kaj sxi ne
+povis, ne devis ilin konfesi...
+
+Melankolio ekregis sxian tutan animon. La mondo estis
+indiferenta al sxi; cxio, kion sxi ekvidis, farigxis malagrabla
+al sxi -- sxi vivis sole por siaj malgxojaj revoj kaj ankaux
+por tiaj rememoroj.
+
+En la unua tempo iafoje sxi havis okazon vidi la nemezureblan
+felicxon de sia amikino...
+
+Ofte sxi auxdis sxin rakonti pri li, ofte sxi vidis sxin kun li,
+iafoje sxi ecx parolis kun li kelke da ordinaraj, sensignifaj
+vortoj...
+
+Sed sxi treege suferis en tiuj cxi kelkaj momentoj; kaj tio
+estis la kauxzo, ke sxi fine sercxis la rimedon kontraux sia
+anima malsano kaj forlasinte la pensionon revenis kun la
+rompita koro al la gepatroj en la naskan vilagxon.
+
+Cxi tie sxi vivis preskaux en la tuta izoleco for de la mondo
+kaj gxiaj plezuroj. La izoleco kaj la meditema enprofundigxo
+en la rememoroj estis al sxi la plej karaj; sxi vivis kiel
+»sanktulino«...
+
+En la unua tempo sxi interkorespondadis kun la felicxa amikino.
+
+La leteroj de Henjo, skribitaj kvazaux per la sango de la koro,
+dissxiradis la koron de Berto; sed la silenta suferantino
+respondadis ilin cxiam kun la senekzempla abnegacio...
+
+Henjo pentris ofte sian felicxon per tiel vivaj koloroj, ke
+la okulo de Berto plenigxis per la larmoj dum la legado kaj
+multafoje sxi devis cxesigi la legadon, antaux ol sxi venis al
+la fino de la letero.
+
+Sed tamen -- kiel ofte okazas en la vivo -- ambaux amikinoj
+en la unua tempo interkorespondadis suficxe ofte; pli poste ili
+iom lacigxis en la korespondado kaj post tri aux kvar jaroj tute
+cxesigis gxin.
+
+La bedauxrinda, malfelicxa Berto restis tute sola kun sia
+doloro. Kvankam la gepatroj kaj la aliaj homoj klopodis per
+cxiuj fortoj revenigi la knabinon, iam tiel fresxan kaj
+sopirantan je la vivo, denove al la vivo, tamen ilia penado
+estis vana. Sxi auxskultis trankvile cxiun kaj cxiam maldolcxe
+ridetante nee ekskuis la kapon...
+
+Kaj malrapide, sed tiom pli firme maturigxis en sxia animo la
+intenco tute disigxi de la mondo.
+
+Kaj kiam gxi estis maturigxinta, gxi estis ankaux efektivigita:
+Berto eniris en la monahxejon de l' »kompatemaj fratinoj« kaj
+post unu jaro farigxis »fratino« Magdaleno --
+
+La asketa vivo monahxeja, kunigita kun la helpado al la
+mizeruloj, estis preskaux tute neniiginta cxiujn pensojn
+pri la mondo ekstermonahxeja; sed tamen ne povis la fratino
+Magdaleno rezisti la strangajn sentojn kaj pensojn, sxin
+periode atakantajn.
+
+Precipe dum la silentaj noktoj auxtunaj, kiam la animo tiel
+volonte revas kaj meditas, kiam sxi lacigita de la pregxado
+senvole enprofundigxis en la rememorojn, kiam sxi rememorigis
+sin pri la felicxa amikino -- en tiaj momentoj sxi eksentis
+cxiam neesprimeblan dezerton en la animo, doloran premitecon,
+multafoje ecx trakuron de la frosto kaj tuj poste denove febran
+ektremon --
+
+Kaj tio okazis ankaux nun, kiam sxi, genuante unuafoje en
+sia vivo antaux la kadavro dum la silenta nokto auxtuna,
+enprofundigxis senvole en la rememorojn tiel, ke sxi tute
+forgesis, kial kaj kie sxi trovigxas.
+
+Bildo sekvas bildon antaux sxia spirita rigardo -- jen gxi
+estas klara kaj plastika, jen nebula kaj malklara, jen en
+la formo de simpla silueto...
+
+Subite ekstere levigxis la vento kaj forte ekskuis la
+fenestrojn. Tiu ekbruo interrompis la fratinon Magdalenon en
+sxiaj meditemaj rememoroj.
+
+Levinte la kapon sxi timeme rigardis cxirkaux si kaj nur post
+kelke da sekundoj sxi tute rekonsciigxis, kial kaj kie sxi
+trovigxas...
+
+Sed sxi treege konsternigxis rekoninte, ke sxi ne trovas sin
+genuanta kaj ne havas plu la manojn kunmetitajn sur la pupitro
+por pregxi, sed ke sxi sidas sur la sxtupo, sur kiu sxi antauxe
+genuis, ke sxi havas la manojn preskaux konvulsie kunpremitajn
+sur la genuoj kaj ke sxi havis antaux la momento la kapon
+profunde mallevitan al la brusto...
+
+Rekonsciigxinte sxi starigxis kaj denove genuis, kiel autauxe;
+sxi denove kunmetis la manojn kaj komencis pregxi.
+
+Dum kelke da momentoj regis profunda silento, interrompata sole
+periode de modera ekkrako de iu vakskandelo. Subite la vento
+ekstere denove levigxis kaj ekfajfinte, kvazaux ie proksime
+la musxo estus ekpepinta, longe kaj surde ekbruis, kiel en la
+malproksimo perdigxas la ekblekego de l' sovagxa besto...
+
+Tiu stranga kaj preskaux teruriganta sono ekscitis momenton la
+pregxantan monahxinon.
+
+Sxi turnis malrapide la kapon al la fenestroj -- sxajnis al
+sxi, ke tra la fenestroj sxi vidas la stelojn brili sur la
+firmamento; sed la rugxeta lumo de l' vakskandeloj rebrilanta
+de la vitro fenestra malhelpis la rigardon.
+
+Momenton rigardas la monahxino al la fenestroj. Jen sxajnas al
+sxi, kvazaux ia flava lumo estus trakurinta antaux la fenestroj,
+simile kvazaux iu estus subite elirinta kun la lumo el la
+mallumo kaj tuj estinginta gxin...
+
+Kaj samtempe kun la trakuro de la flaveta lumo levigxis ekstere
+la ventego pli sovagxe ol autauxe kaj ekskuinte forte la
+fenestrojn, gxis ili ektintis, malfermis unu el ili.
+
+Malvarma, preskaux glacia vento turnis sin en la salono
+kaj cxirkauxblovis ankaux la fratinon Magdalenon. La kandeloj
+ekflagris, iliaj flamoj jen kuntirigxis, jen denove
+eksaltis -- la salono jen mallumigxis, jen denove heligxis...
+
+La monahxino mekanike starigxis, levis la vualon kaj
+sxteliralite alproksimigxis al la fenestro, malfermita de la
+vento, por fermi gxin.
+
+En tiu momento la fulmo denove trakuris la firmamenton.
+
+La monahxino farinte signon de la kruco iom cedis kaj deturnis
+la vizagxon de la fenestro, tra kiu la surde bruanta vento kuris
+en la cxambron.
+
+Sxia rigardo fiksis unue sur la flagrantaj vakskandeloj, poste
+sur la cxerko kaj la blankaj, de la vento modere ondigataj
+rubandoj de la florkronoj.
+
+En la unua momento sxajnis al sxi, kvazaux cxio cxirkaux la
+cxerko vivigxadus, ecx -- kvazaux la kadavro en la cxerko
+kovrita per la blanka gazo ekmovigxus.
+
+Malgraux tio sxi ne perdis la trankvilon, kun kiu sxi antauxe
+alpasxis al la fenestro. Turninte sin al la fenestro sxi fermis
+gxin kaj denove malrapide revenas al la pupitro. En tiu momento
+ekstere trakuris la fulmo pli forta. La monahxino haltinte
+denove ekrigardis al la fenestroj -- post la momento sxi
+ekauxdis surdan bruon de malproksima ektondro...
+
+Kelkan tempon sxi staris kvazaux en embarasoj, poste turnis
+sin kaj sxia rigardo fiksis sur la cxerko. La vento estis iom
+levinta la blankan gazon. Estis vidataj du manoj, kruce metitaj
+sur la brusto --
+
+Nenion plu sxi vidis ol du blankajn, kvazaux vaksajn manojn
+virinajn kaj malgrandan nigran krucon, sed tiuj manoj
+kvazaux mistere efikas la monahxinon: sxia rigardo, kvazaux
+rigidigxinta, estas fiksita sur ili.
+
+Momenton staras la fratino Magdaleno kiel statuo. En sxia animo
+revivigxas la imagoj, kiujn al sxi elsorcxis sxia fantazio dank'
+al tio, kion sxi auxdis rakonti, sed la imagoj nun ankoraux
+kreskas, ecx -- en sxia animo naskigxas novaj bildoj...
+
+En la salono regas tamen profunda silento; ekstere la vento
+silentigxis kaj la vakskandeloj brulas rekte kiel antauxe.
+
+Sed jen denove ekfulmo kaj tuj poste jam bruanta ekkrako de
+la fulmotondro. La fratino Magdaleno cedis, poste malrapide
+proksimigxas al la pupitro kaj jam volas genui, kiam la tomba
+silento denove estas interrompita.
+
+Rekte antaux la monahxino eksonis modera ekkrako -- kredeble la
+cxerko...
+
+La monahxino ektremis.
+
+Tuj poste eksiblis ekstere la vento kaj la frapantaj sonoj
+interrompas la dauxran bruon... Komencis forta pluvego...
+
+La monahxino momenton staras senmove; poste sxia mano senvole
+apogas sin sur la pupitro -- kaj la okulo estas denove fiksita
+sur la blankaj, kruce metitaj manoj de la kadavro.
+
+Ekstere la vento fajfas kaj bruas cxiam pli dauxre. Periode
+atakas la pluvo tiel forte la fenestrojn, ke la gutoj tamburas,
+kvazaux ili faladus sur la tintantan platajxon horizontalan.
+Fulmo cxiam pli rapide sekvas la fulmon, la krakado de la tondro
+estas cxiam pli brua.
+
+Sxajnas, ke la monahxino havas nenian atenton por la furiozantaj
+elementoj.
+
+Sxiaj okuloj estas rigide fiksitaj sur la blankaj manoj kun la
+nigra kruceto, en sxia animo naskigxas io kvazaux peka scivolo.
+
+"Kiu vi estas kaj kial -- kial vi tiel subite dissxiris la
+fadenon de la vivo?" sxi pensas. "Oni diris, ke vi estis juna,
+gaja kaj cxarma -- kaj sur la rando de la tera felicxo... kaj
+tamen, tamen -- Oh, se mi almenaux povus legi la respondon
+sur via vizagxo -- sur viaj senbrilaj okuloj -- sur via
+glacimalvarma mano!... Eble vi amis -- arde, flame, pasie,
+freneze... Ah -- jes, jes! Preskaux sxajnas al mi, kvazaux mi
+envius vin... Morti, kiam vi estis eltrinkinta la pokalon da amo
+gxis la fundo -- morti en kelke da momentoj kaj mallonge post
+tiam, kiam vi estis elturninta sin el la cxirkauxpreno de la
+plej amata viro -- oh, kiel enviinda estas tiu sorto rilate la
+sorton, kiam la vivo trenigxas en la turmentoj animaj, kiam la
+korpa forto malrapide mortas, gxis fine la homo pereas -- de
+senfortigxo..."
+
+Subite sxi mem interrompis sin en la pekaj pensoj. Sxi ekpensis
+pri la postmorto. Senvole sxi ektremis kaj cedis...
+
+Sxiaj okuloj estas ankoraux fiksitaj sur la blankaj manoj
+de la kadavro. Post la momento, ne sciante la kialon, sxi
+malproksimigxas de la pupitro mallauxte sur la pintoj kaj
+post kelke da minutoj staras apud la cxerko.
+
+Sxi staras dum kelke da minutoj fikse rigardante blankajn, kruce
+metitajn manojn sur la brusto. Sxi vidas sur ili bluajn vejnojn
+kaj sur unu fingro oran ringon...
+
+En tiu momento falis sxia rigardo sur la pli malhelan lokon
+sur la blanka vesto proksime de la koro -- sxi rekonis sangan
+makulon.
+
+Denove sxi cedis unu pasxon -- sxian animon trakuris la
+rememoro pri la lasta letero, en kiu la mortinta knabino estis
+adiauxinta la siajn kaj kiu laux sxia deziro estis metita sur la
+koron.
+
+Sed jxus sur la brusto estas gxis nun metita la blanka gazo.
+
+La fratino Magdaleno estas momenton en embarasoj. Subite sxi
+decidis. Farinte unu pasxon al la cxerko sxi levis iom tremantan
+manon al la gazo kaj forigis gxin.
+
+La gazo sur unu flanko de la cxerko falis -- sed la vizagxo
+de la kadavro estas ankoraux kovrita per la blanka gazo -- la
+letero kusxas sur la koro...
+
+Estas videble, ke la vesto cxirkaux la koro estis forte
+sangmakulita; -- sed la monahxino rimarkis sole kelke da
+malgrandaj makuloj cxirkaux la letero metita sur la koro -- aux
+pro tio, ke la makuloj estis kretitaj aux pro tio, ke la vesto
+estis en la cxerko lerte faldita, por ke la makuloj ne estu
+videblaj.
+
+Kaj denove sxi staris momenton senmove, kvazaux en embarasoj,
+cxu forigi ankaux la gazon de la vizagxo aux preni la leteron.
+
+Fine sxi decidis. Per firma mano sxi levis la leteron, sub kiu
+aperis granda sanga makulo...
+
+La monahxino ektremis. Dum kelke da momentoj sxi tenis la
+leteron nedecidite en la mano, poste malrapide per la tremanta
+mano malfaldis gxin kaj komencis legi.
+
+Gxi estis skribita de lerta mano, sed tremanta dum la
+skribado, cxar kelkaj vortoj, ecx tutaj frazoj estis preskaux
+nelegeblaj...
+
+Ekstere furiozis la uragano cxiam pli sovagxe -- dume la
+monahxino pene legis la jenon:
+
+"Kara patrino -- kaj vi, patro -- kaj vi, bona onklinjo!
+
+Pro cxio, kio estas kara al vi, pardonu min! --
+
+Mi ne povis fari alimaniere!
+
+Mi adiauxas vin sen maldolcxo kaj sen riprocxoj. Mi ne riprocxas
+ecx la patron, kiu laux sia opinio zorgante sole pri mia bono
+kaj felicxo, estis destininta al mi la fiancxon, kiun mi tre
+sxatas kaj estimas, sed kiun mi malgraux tio ne povas ami.
+
+Mi estus nur sxargxo por li, -- malvarma, glacia sxargxo, kiu
+nepre devus maldolcxigi al li la vivon kaj dum la tempo fari
+gxin tute netolerebla. Petu lin, ke ankaux li pardonu min.
+
+Mi amis, kiel vi scias -- varme, sincere, mi amis arde, flame,
+pasie, ecx freneze...
+
+Kaj li, kiu dum la tuta vico da jaroj estis mia idolo, mia dio,
+jxus en la tago, kiam mi decidis, ke mi ne povas, ne devas
+farigxi edzino de alia viro, kiam mi decidis, ke mi forkuros
+kun li kaj suferos kune kun li la mizerojn de l' perdita
+ekzisto -- li, kiu estis falinta tiel, ke li ne indas nomi
+sin homo, li -- en la gxusta senco de l' vorto forjxetis min de
+si -- kiam mi falis sur la genuojn antaux li...
+
+Ne malbenu min, ne kulpigu min je la peka faro kaj pardonu min!
+Mi ne povis fari alimaniere!
+
+Kaj mi petas -- insiste petas vin: Cxio, kion mi konfesis al
+vi, restu por cxiam sekreto!
+
+Metu min, mi petas, en la cxerkon en la sama vesto, kiun mi
+estus prenonta cxe mia edzinigxa festo kaj kiu en kisos min
+angxelo de la morto -- kaj tiun cxi leteron, en kiu mi cxion
+konfesis al vi, metu sur la vundon de mia dispremita koro!
+
+Kaj se iam iu el vi renkontos mian estintan kunulinon, kiu
+antaux kelke da jaroj estis mia fidela amikino kaj kiu lin, kiun
+mi estis adorinta, ankaux vidadis gxoje -- mi konjektas -- ecx
+amis -- se vi rekontos Berton -- komuniku al sxi --"
+
+Fratino Magdaleno ne povis legi plu.
+
+Jam dum la lego de l' unua parto de la letero tremis al sxi la
+manoj, dum la lego de la dua parto sxiaj okuloj plenigxis per la
+larmoj tiel, ke sxi legis kvazaux tra la nebulo, dum la lego de
+la lastaj linioj la letero elfalis el sxia mano.
+
+Freneza, malespera ekkrio eligxis el sxia brusto. Sxi
+sxanceligxis; sed tuj poste kvazaux rekonsciigxinte sxi levis la
+tremantan manon kaj forigis la gazon, per kiu la vizagxo de la
+kadavro estis kovrita.
+
+Sxi konvinkigxis tute.
+
+Sxi ekvidis malvivan vizagxon de sia estinta plej kara
+kunulino -- sxi ekvidis la belan blondharulinon kun la revemaj,
+sed nun rigide eligitaj, kvazaux vitraj okuloj...
+
+Sxia spiro haltis, la brusto pene laboris; sxia koro konvulsie
+kunpremigxis de la neesprimeblaj kompato kaj doloro. Sxiaj
+okuloj plenigxis per la larmoj...
+
+Dum pli longa tempo sxi ne vidis, nek auxdis -- sxi staris apud
+la cxerko kvazaux rigidigxinta...
+
+Ekstere furiozis la uragano kun nesxangxita forteco.
+Blindigantaj fulmoj krucigxas sur la firmamento, la bruegado de
+la fulmotondro ne cxesas. La ventego fajfas, bruas kaj blekegas
+kvazaux furiozanta maro -- la fenestroj tremante tintas,
+la gutoj de la pluvo terurige tamburas -- sed la fratino
+Magdaleno, kiel estis jam dirite, ne vidas, ne auxdas.
+
+Sxiaj vangoj brulas, de la larmoj superversxitaj okuloj febre
+brilas, la lipoj estas konvulsie kunpremitaj...
+
+Subite ekstere levigxis la vento kun la triobla forteco.
+Ekgxeminte dolore, kvazaux la koro estus diskrevinta, gxi
+ekbruis profunde, poste alpremigxis al la fenestroj, ektintigis
+ilin kaj malfermis tiun saman kiel antauxe. Forta glacimalvarma
+aerfluo enpenetris tra la fenestro en la salonon kaj turnis
+sin cxirkaux la cxerko. La flamoj de la vakskandeloj profunde
+klinigxis, sed tuj denove ekflamis.
+
+La ventego enblovis denove -- pli forte ol antauxe kaj estingis
+tri, kvar kandelojn...
+
+La salono iom mallumigxis. La monahxino staras ankoraux kvazaux
+rigidigxinta... En tiu momento la turnanta fluo de la ventego
+la trian fojon enpenetris la salonon kaj estingis la ceterajn
+kandelojn -- la salono tute mallumigxis.
+
+La uragano furiozas kun cxiam kreskanta furiozeco -- sole
+la flamoj periode lumigas la salonon. En tiuj momentoj cxio
+eklumigita de la fulmoj havas aspekton preskaux terurigan.
+Frosta fluo de la ventego turnas sin en la salono kaj movigas
+la rubandojn kaj la florkronojn -- sole la fratino Magdaleno
+staras senmove.
+
+Subite forte ekfulmis kaj tuj poste sekvis la surdiganta
+ektondro.
+
+La fratino Magdaleno rekonsciigxis el la agonia rigideco. En la
+momento de l' blindiganta ekfulmo sxajnis al sxi, kvazaux la
+kadavro estus duone levigxinta en la cxerko...
+
+La monahxino dolore ekgxemis kaj preninte la kapon per la ambaux
+manoj sxi cedis sxancelirante de la cxerko.
+
+Tuj poste denove falis al sxi la manoj -- sxi staras firme,
+sed ia neesprimebla timemo kunpremis sxian animon. Malvarma
+sxvito aperis sur la frunto kaj la vangoj de la bedauxrinda
+monahxino -- sxia tuta korpo tremas -- sed sxiaj piedoj estas
+kvazaux alforgxitaj.
+
+Jen ekstere trakuris nova fulmo kaj denove sxajnas al la
+monahxino, kvazaux la kadavro estus levigxanta.
+
+Tiun cxi fojon sxi ekkriis kaj kuragxigxinte penas forkuri kun
+la strecxado de cxiuj fortoj.
+
+Sxanceligxante en la mallumo sxi fine sukcesis atingi la pordon;
+sed la pordo estas sxlosita.
+
+Sxi pugnobatas gxin; sxi krias, petege krias -- vane! Timo kaj
+teruro skuas sxian korpon; ekkrioj sole eligxas stertore el sxia
+ondigxanta brusto --
+
+Jen nova fulmo -- al la monahxino sxajnas, kvazaux la kadavro
+estus tute levigxinta en la cxerko.
+
+Kun la korsxiranta ekkrio sxi kuras al la fenestroj; sed
+faletinte en la tuta mallumo sxi kapbatis la muron kaj falis sur
+la plankon --
+
+Ankoraux la tutan horon furiozis la uragano. La fulmoj terurige
+lumigadis la funebran salonon, la frosta vento turnis sin
+cxirkaux la cxerko kaj cxirkauxblovadis la febre rugxigitajn
+vangojn de l' sveninta monahxino...
+
+La fratino Magdaleno restis sen konscio -- sxi restis sveninta
+dum kelke da horoj.
+
+Nur matene, kiam la uragano jam longe antauxe cxesis furiozi,
+kiam la ventego silentigxis kaj cxesis la pluvo, nur kiam la
+suno jam longe estis levigxinta super la horizonto -- la
+monahxino rekonsciigxis.
+
+Sxi rekonsciigxis gxustatempe.
+
+En la antauxcxambro estis auxdataj pasxoj kaj vocxoj...
+
+Pene, kun la strecxado de cxiuj restintaj fortoj trenis sin la
+fratino Magdaleno al la pregxbenketo --
+
+Kaj kiam pli poste tiuj samaj virinoj, kiujn sxi estis vidinta
+vespere, mallauxte malfermis la pordon kaj sxteleniris, ili
+vidis la monahxinon genui kiel vespere...
+
+Sed kiam sxi fine levigxis por foriri en la monahxejon, sxi
+eksxanceligxis kaj falis... Oni devis venigi la veturilon --
+
+Kiom sxi estis suferinta, neniu sciigxis, neniu ecx supozis --
+
+
+
+
+                       MODERNA MAGDALENO.
+
+       Rimarko: En la rakonto »Moderna Magdaleno« mi uzis
+    cxie la pronomon »ci«, kie gxin uzis la auxtoro, por ke
+         la traduko perfekte konsentu kun la originalo.
+
+       Kelke da scenoj el la silenta angulo de l' arbaro.
+
+
+Minace kiel la neniigata pasio mallevigxas la peza auxgusta
+vespero super la arbaroricxa, monta pejzagxo en Sumava.[6]
+
+La firmamento jam preskaux la tutan horon estas kovrata de la
+pezaj, malbonportantaj nuboj, el kiuj tuj post la subiro de la
+suno elsaltadis senbrilaj fulmoj, akompanataj de la murmuranta
+tondrado.
+
+Estas nenia dubo, ke plej baldaux falos sur la jam tute
+mallumigxintan valon unu el tiuj dauxraj uraganoj, kiuj iafoje
+furiozas la tutan nokton...
+
+El la fenestroj de la cxasdomo la sole logxata konstruajxo en la
+tuta cxirkauxajxo vibras tra la vespera mallumo ia flaveta lumo,
+lumiganta la cxambron originalan kaj interesan.
+
+Gxi estas kvarangula kaj vasta cxambro kun ligna plafono,
+dividita parte per la breta muro en du partojn.
+
+La malantauxo -- la agrabla angulo kun du fenestroj plenaj de
+floroj -- estas la dormocxambro kaj de l' antauxo gxi estas
+dividita per la nigrobrunaj, duone disigitaj pordokurtenoj.
+
+Unuavide oni ekkonas, ke cxi tie regis ankoraux antaux nelonge
+la zorgema mano de l' amanta, belgusta virino. La meblaro estas
+simpla, sed cxie oni povas vidi multe da elegantaj ornamajxoj
+kaj la virinaj bagateloj.
+
+Malgraux la videbla malordo, laux cxio kauxzita de la longa
+forestado de la mastrino kaj de tiutempa mastrumado de l' viroj
+ne tre ordemaj, la agrabla malantauxo posedas ian allogantan
+fresxecon, ekstreme kontrastanta la malgxojan, malnovmodan
+antauxon.
+
+Sur la konvenaj kaj nekonvenaj lokoj de la muroj estas
+pendigitaj cervaj kornoj, pafiloj, cxasponardoj kaj diversaj
+cxasiloj.
+
+En la angulo dekstre staras granda kahela forno; antauxe estas
+pordo kondukanta al la koridoro, el kiu la forno estas hejtata
+kaj el kiu oni iras per la sxtuparo en la unuan etagxon aux
+tra la cxefa pordo en la korton, cxirkauxatan de l' alta
+stangobarilo.
+
+Sur la muro inter la forno kaj la nomita pordo pendas ligna
+horlogxo kun la kukolo. Apud la horlogxo en la direkto al la
+pordo oni vidas grandan portreton de juna viro kun melankolia
+mieno, vestita kiel arbaristo. Sub la portreto pendas orita
+kadro kun la fotografajxo de juna sinjorino en baltualeto; kaj
+sub gxi -- revolvero.
+
+En la muro kontraux la portretoj estas granda fenestro de bizara
+formo.
+
+Kiam ajn ekfulmas pli forte, oni vidas tra tiu cxi fenestro la
+lumigitan korton kaj malproksiman nebulan silueton de tri krucoj
+starantaj sur nealta roko, al kiu kondukas tordolinia vojeto kaj
+kiu supreniras gxin gxis la krucoj.
+
+Antaux la fenestro staras negranda tablo kaj, tute
+antauxe -- kontraux la jam nomita pordo -- trovigxas ankoraux alia
+pordo, kondukanta al la korto. Proksime staras segxo, sur kiu
+estas jxetita malnova cxevaltuko.
+
+Krom du sxrankoj kun libroj lauxlonge la muro maldekstre kaj
+alia necesa meblaro estas meze de l' unua cxambro granda tablo
+el kverka ligno kun krucitaj piedoj -- apud la tablo staras
+apogsegxo, en kiu jxus sidas viro en arbarista vesto kun la kapo
+apogita sur la ambaux manoj, kaj kelke da ordinaraj segxoj.
+
+Sur la tablo brulas granda petrola lampo kaj apud gxi kusxas ia
+malfermita libro.
+
+Cxio estas simpla, malnovmoda kaj malafabla kiel en la logxejoj
+de maljunaj frauxloj aux pli agxaj vidvoj, al kiuj la cxarmo de
+la proksima cxirkauxajxo, en kiu ili malofte pasxigas la tempon,
+estas tute seninteresa.
+
+Malgraux tio oni povas ankaux cxi tie ekvidi aldonojn
+renovigantaj la iaman virinan mastrumadon.
+
+En la momento, kiam ni enkondukas la leganton en la cxambron,
+oni povas vidi ankoraux unu diferencon de l' kutimaj
+cirkonstancoj.
+
+En la malantauxa cxambro duone post la paravento oni vidas
+infanan liton, kiu estas sxovita tiamaniere de la muro, ke gxi
+ne estas vidata de la pordo kondukanta al la korto. Apud la lito
+staras tablo kaj sur gxi botelo da akvo kaj malgrandaj teleroj,
+pokalo kaj kulero.
+
+La nokta trankvilo estas interrompata en la cxambro sole de
+l' unutona iro de la horlogxo kaj periode de la mugxo de
+l' vento, kiu iafoje modere tintigas la fenestrojn. Ekstere
+fulmas ankoraux post longaj pauxzoj, kaj sole la murmuranta
+tondrado estas cxiam pli klara.
+
+La viro en la apogsegxo apud la tablo sidas senmove kiel statuo.
+
+Nur kiam la horlogxo ekkrakis kaj la kukolo kantis la dekan, li
+levis la kapon kaj rigardinte dormeme cxirkaux si, fiksis la
+rigardon sur la horlogxon.
+
+"Kio estas?" deglitis malafable de liaj lipoj; sed tuj poste,
+kvazaux li estus tute rekonsciigxinta, li diris silente,
+preskaux dolore:
+
+"Ah, tiel! Post la sendorme pasigita nokto venkis min la laceco.
+Mi ekdormis..."
+
+Turninte poste la kapon al la infana lito en la malantauxo li
+levigxis singarde kaj senbrue.
+
+Li estas viro cxirkauxe sesdekjara de l' alta, ostoforta talio,
+nuba mieno, sunbrunigita vizagxo, kovrita de grizigxinta,
+antauxe nigra plenbarbo kaj kun iom malafablaj, sed bonanimaj
+trajtoj.
+
+La sola rektigxo malkovris, ke li posedas ankoraux plenan forton
+de l' viro, ke li estas pasiema kaj ne estas bone inciti lin
+aux liajn pasiojn. La rekteco, kuragxo kaj kategorieco vidigxas
+en cxiu trajto de la vizagxo, kies brilaj nigraj okuloj sub la
+grizigxintaj brovoj sxajnas preskaux piki.
+
+Levigxinte li staris momenton, poste sur la pintoj kaj plej
+singarde li sxteliris al la infanlito en la malantauxon.
+
+Momenton li fikse rigardis la liton, vidigante doloran eksciton,
+poste same singarde sxtelforiris en la antauxon, kie li haltis.
+
+"Bedauxrinda infano!" li ekgxemis kun la dolora rezignacio. "Ci
+suferas -- ci suferas -- sen la propra kulpo..."
+
+"Ah, Dio, Dio!" li ekplendis, silentinte momenton, en la tono de
+l' kompata riprocxo. "Kial -- suferas tiu bedauxrinda kreitajxo
+tiel nemezureble? Kial? Al kiu kaj kiamaniere gxi faris ion
+malbonan?... Ankoraux antauxhieraux gxi kuradis kaj petoladis,
+fresxa kiel cervino, gaja kaj plena de vivo... Kaj hodiaux gxi
+kusxas la tutan tagon kvazaux duonmortinta -- kaj sole la
+perioda sufoka tusado vekas gxin el la agonia duonkonscio..."
+
+Jen eksonis la stertora ektuso de la lito el la malantauxo kaj
+tuj poste timeme ekkriis la siblanta infana vocxo:
+
+"Mami -- mami!"[7]
+
+"Denove gxi vokas la patrinon!" ekpensis la viro en la antauxo
+kaj turninte sin kun rapida servemo alpasxis al la lito, de kiu
+levigxis al li du infanaj manoj kaj la infana vocxo siblante
+balbutis:
+
+"Avcxjo, avcxjo! Kie estas mami?"
+
+Sed la viro, alparolita tiel simple kaj tamen insiste ne
+respondis rekte tiun demandon.
+
+Laux cxio el diversaj motivoj li penis turni la pensojn de
+l' malsana infano al aliaj objektoj. Li komencis gxin amplene
+kaj iafoje ecx infane dorloti, parolante parte al la infano,
+parte -- esplorante dume gxian staton -- al si:
+
+"Ci ne dormas, karuleto? Mi pensis, ke ci dormas kiel
+zizeleto[8] Kaj ci kontrauxe rigardas kiel strigeto."
+
+Cxe tiuj vortoj li klinigxis al la infano.
+
+"Kaj cxu io doloras cin -- cxu doloras? Kaj kie, karuleto, kie?
+Cxu sub la mentoneto -- en la gorgxeto, kiel ci montras? Ah,
+gxi estas pasonta, karuleto -- ci vidos!..."
+
+Poste palpante la frunton de l' infano, la vangojn kaj la
+korpon, li dauxrigis en tiu sama tono:
+
+"Ci havas ja la frunteton tute malvarman -- kaj ankaux la
+vangetojn kaj la tutan korpeton!"
+
+Cxe tiuj vortoj trakuris lian animon la esperplena penso, ke la
+infano, ne havante la febron -- pri kiu li konjektis, ke gxi
+akompanas cxiun gravan kaj dangxeran malsanon -- tamen ne estas
+malsana tiel grave kaj senespere, kiel sxajnas.
+
+"Kaj cxu ci deziras ion, karuleto -- nenion? Cxu ci volas
+trinki -- ne?... Almenaux mi ordigos al ci la kuseneton sub
+la kapeto. Ci kusxas ja cxi tie kiel perfekta friponeto. La
+litkovrilo estas dejxetita -- kunvolvita..."
+
+Ordigante al la infano la kuseneton kaj la kovrilon, kun
+eldevigita petolemo li aldonis:
+
+"Cxi tie estis kiel en la vulpejo... Tiel, tiel! Nun ci kusxos
+denove kiel princido -- cxu ne?... Nu, ci vidas -- mi ankaux
+scias fari -- cxion, cxion... Kaj nun ci ne tusas tiel
+konvulsie, kiel matene kaj la tutan posttagmezon. Kredeble tio
+estas bona signo. Lulu vin denove angxeleto, por ke la dolcxa
+dormo cin refresxigu, refortigu, resanigu..."
+
+En tiu momento li ekvidis, ke la infano fermis la okulojn kaj
+opiniante, ke gxi jam estas dormanta, li rektigxis.
+
+Momenton kun dolora rezignacio li rigardis la infanon, kaj
+poste sxtelirante de la lito kaj medite konsiderante li diris
+mallauxte:
+
+"Cxu fine tio estas sveno, antauxiranta la finan agonion?"
+
+Tiu penso haltigis lin.
+
+Volante konvinkigxi li elpasxis ekstreme brue; sed la infano ne
+auxdas kaj ne vekigxas, simile kiel gxi ne vekigxis la tutan
+vesperon dum kia ajn alia bruo.
+
+Li bruigis poste la segxon kaj kelkafoje piedbatis, fikse
+rigardante la infanon; sed en la vizagxo de l' infano ne
+ektremis ecx unu muskolo.
+
+"Do tamen -- la svenoj?... Ah, Dio, Dio!" li dolore ekgxemis,
+poste sengxene elpasxis kaj trairinte lauxlargxe la cxambron
+rigardis la korton tra la fenestro.
+
+Post momento li sin turnis.
+
+Lia rigardo fiksis hazarde sur la portreto de l' melankolia juna
+viro sur la kontrauxa muro kaj lia vizagxo vidigis maldolcxon,.
+Kiam laux la kutimo de l' homojizoluloj li komencis, duonlauxte
+kaj fragmente paroli al la bildo:
+
+"Nu, jen ci vidas, knabo, jen ci vidas!... Preskaux mi gxojas
+en tiuj maldolcxaj momentoj, cxar ci ne estas atestanto de cxio
+cxi -- cxar ci ne vidas cian infanon suferi kaj eble jam morti!
+
+Kaj kiel severe, kiel riprocxe ci rigardas min -- kvazaux ci
+volus diri, ke mi -- cia patro estas kulpa je cia tuta doloro
+kaj malfelicxo!...
+
+Vere -- mi devis alie eduki cin, ol kiel mi cin edukis! Mi
+faris eraron, cxar mi allasis, ke ci pasigu cian tutan vivon en
+la arbara solejo, ekskluzive en la societo de l' maljunigxanta
+patro.
+
+Mi devis, lauxbezone devige aux perforte, se ecx por iom da
+tempo, forpeli cin en la mondon, por ke ci ekkonu la homan
+hipokritecon kaj spite la gxusteco de cia auxtopsio pri la
+mondo ne estu tiel mola, tiel sentema...
+
+Jes, jes -- mi devis doni al ci okazon rigardi pli profunde en
+la vivoturnon, en la homajn korojn!... Mi faris eraron, cxar mi
+ne devigis cin, ke ci akiru spertojn pri la gento virina, ke ci
+ekkonu, ke nenio estas tiel sxangxema, nenio tiel perfida, kiel
+la koro de l' virino!...
+
+Se estus tiel okazinta, certe tio, kio cin trafis, ne surprizus
+cin -- kaj ne enpremus al ci la mortigan ilon en la manon...
+
+Pardonu, knabo, pardonu al la pentofaranta patro la gravan,
+nepardoneblan kulpon -- gxuste eraron! Gxin ne kauxzis la
+malbona volo, sed la patra -- eble ankaux infana amo, kiu
+ne volis kaj ne povis malhelpi kian ajn cian emon. Mi edukis
+cin viro -- en la plena senco de l' vorto -- viro sxatanta
+honoron, viro, kies honoro ne estis hximero...
+
+Kaj ke la senmezura animdoloro faligis cin antauxtempe en la
+tombon, ke la trompita amo, la abomena perfido de l' malfidela
+edzino... Ne, ne! Laux cia karaktero ci ne povis fari alimaniere.
+Estante en cia situacio mi sendube farus tion saman. Unu premo
+de risorto de l' revolvero -- kaj en la momento la netolerebla
+sufero estus finita..."
+
+Post tiuj cxi vortoj li ekrigardis timeme la armilojn
+pendigitajn sur la muro. Poste li aliris al la muro, deprenis la
+revolveron, pendantan sub la fotografajxo de l' sinjorino en la
+orita kadro kaj momenton rigardis gxin kvazaux relikvon.
+
+Lia vizagxo vidigas mienon cxiam pli doloran. Subite li sin
+turnis kaj rigardinte al la lito en la malantauxo li diris
+mallauxte kaj mole:
+
+"Ah -- la infano -- infano!..."
+
+Alpasxinte kun la revolvero en mano al la tablo, li metis gxin
+sur la tablon -- kaj kvazaux li estus nun rememoriginta sin pri
+la grava afero, li ekmurmuris:
+
+"Sed kion faras la kuracisto? Kial li ne venas? La deka jam
+pasis kaj la kuracisto ne estas ankoraux tie cxi..."
+
+Sur lia dolore kuntirigxinta vizagxo aperis turmenta nedecideco.
+
+Fine li decidis.
+
+Rapide li alpasxis al la pordo dekstre, malfermis gxin kaj
+enirinte la malluman koridoron ekfajfis per la fingroj,
+Reveninte poste en la cxambron li auxskultis tra la duone
+malfermita pordo de l' koridoro.
+
+Post la momento, vidigante malpaciencon, li ektiris forte du
+fojojn la tenilon de l' sonorilo apud la pordo kaj cedinte kelke
+da pasxoj li denove auxskultis.
+
+En la koridoro eksonis malagrabla sono de lada sonorilo. Tuj
+poste estis auxdataj pasxoj de l' nudaj piedoj, malsuprenirantaj
+la sxtuparon en la koridoron.
+
+Post kelke da sekundoj aperis antaux la pordo en la koridoro
+cxirkauxe deksesjara knabacxo kun la fizionomio, rememoriganta
+pri la bonkoraj idiotoj. Li havis sole cxemizon kaj pantalonon
+pendantan sur unu sxelko kaj liaj nudaj piedoj levigxadis unu
+post la alia, kvazaux li starus sur la brulanta karbo.
+
+"Ci dormacxis, Kicxjo!"[9] brue bonvenis la maljuna viro
+alvokinta lin.
+
+"Ne -- ne -- mi ne dormacxis!" senkulpigas sin la alparolito,
+penante kovri sian dormemon. "Mi kusxis sole..."
+
+Kaj kun flatema servemo li aldonis:
+
+"Cxu vi ordonas ion, sinjoro patro?"[10]
+
+"Mi ordonis ja, ke ci ne kusxigxu antaux la alveno kaj foriro de
+l' kuracisto," intermetis severe la »sinjoro patro«, sed tuj
+li demandis en la tono pli modera:
+
+"Kion diris sinjoro doktoro, kiam li alveturos?"
+
+Duone dormanta Kicxjo, ne povante tuj rememorigi sin pri tio,
+balbutis rememoreme:
+
+"Kion diris sinjoro doktoro, sinjoro patro?"
+
+"Nu, eniru!" invitas lin la sinjoro patro.
+
+Kicxjo lamante timeme eniris kaj malferminte post si la pordon
+haltis malkuragxe antaux gxi.
+
+"Kion diris sinjoro doktoro -- vi diras, sinjoro patro?"
+ripetis palpebrumante la sxtipforma kaj gxibigxinta knabacxo,
+kies inflamitaj palpebroj ankoraux duone fermigxadis, kaj poste
+aldonis decide:
+
+"Mi ne scias. Mi ne estis ja en la urbo por la sinjoro
+doktoro..."
+
+"Ah, mi scias, mi scias!" intermetis malpacience la sinjoro
+patro. "Sed ci cxeestis, kiam sinjoro Floriano revenis
+posttagmeze el la urbo kaj rakontis, kiel li sukcesis cxe
+la kuracisto. Mi volas scii, cxu li diris, ke la kuracisto
+alveturos je la deka aux je la dekunua?"
+
+"Je la deka, sinjoro patro!" gxoje diris Kicxjo, ke li povas
+servi iom la kolerantan sinjoron patron. "Li diris, ke plej
+poste cxirkaux la deka li estos cxe ni..."
+
+"Sed la deka jam pasis!" rimarkigis la sinjoro patro.
+
+Kicxjo, rigardinte laux la ekzemplo de l' sinjoro patro, sed
+preskaux idiote, la horlogxon, dauxrigis:
+
+"Sinjoro Floriano diris, ke la sinjoro doktoro povas forveturi
+el la urbo je la kvina posttagmeze. Kaj cxar oni bezonas kvin
+horojn por atingi nin per la veturilo, do je la deka tute
+certe..."
+
+"Mi scias, mi scias!" intermetis malpacience la sinjoro patro.
+"Kaj mi sendis jam antaux duonhoro la sinjoron Florianon sur la
+senarban deklivon al la tri krucoj, por ke li rigardu, cxu la
+doktoro jam alveturas. Sed la sinjoro Floriano longe ne revenas.
+Kaj tial," li aldonis en la kategoria tono, "iru por vidi, kion
+li faras?"
+
+"Mi?" ekbalbutis Kicxjo vidigante subitan konsternigxon.
+
+"Nu, kiu alia?" rimarkigis bonanime la sinjoro patro. "Mi ne
+povas ja foriri de la infano. Kaj krom ni du estas neniu en la
+domo."
+
+"Mi -- mi -- sinjoro patro --?" ekbalbutis Kicxjo denove, kaj
+poste pli kuragxe aldonis: "Mi ne povas..."
+
+"Kial ci ne povas?"
+
+"Mi, mi, mi ne vidas malproksimen..." senkulpigis sin Kicxjo
+mallerte.
+
+"Ne estas bezone, ke ci vidu. Sinjoro Floriano havas falkajn
+okulojn, kaj de la tri krucoj, kiam ekfulmas, oni vidas sur la
+sxoseo en la malproksimon je unu horo. Li jam diros al ci..."
+
+"Sed mi -- mi, sinjoro patro..." komencis Kicxjo en la tono
+cxiam pli timema kaj kunmetinte la manojn li finis konsternite:
+
+"Pro Dio mi petas vin -- ne sendu min tien!"
+
+"Al la diabloj, knabo, kio okazas kun ci?" kriis la sinjoro
+patro kun la kolera ekmiro. "Cxu ci frenezigxis?"
+
+Kaj kun severa kategorieco li ordonis:
+
+"En la momento estu post la pordo!"
+
+"Pro la kompato de Dio, sinjoro patro," dolore ekgxemis
+Kicxjo, falinte sur la genuojn antaux li, "ne sendu min!
+Mi -- mi -- timas."
+
+"Malsagxulo," respondis kolere la sinjoro patro. "Dum kvin jaroj
+li trakuras tage kaj nokte la arbarojn, cxirkaux la cxasdomo
+kaj nun subite li timas kuri al la tri krucoj al la sinjoro
+Floriano!... Levigxu! Kaj -- kuru! Aux mi cin..."
+
+Kaj dume li etendis la manon, kvazaux li volus devigi icxjon per
+Kla vangofrapo.
+
+Morte timigita Kicxjo provas levigxi; sed lia konsternigxo estas
+tiel forta, ke li tuj denove falas sur la genuojn kaj kun la
+mieno kaj gestoj de l' turmentito li balbutas:
+
+"Pro la kompato de Dio -- sinjoro patro -- mi -- mi timas..."
+
+"Kion?" intermetis la sinjoro patro, mallauxtigante senvole la
+ridon, "Cxu eble proksimigxas la uragano? Ankoraux ne falis ecx
+unu guto. Kaj antaux ol komencigxos pluveti aux ventegi -- ci
+estos denove hejme. Aux cxu ci timas fulmon -- tondron?"
+
+"Ne, ne! Tion mi ne timas..." respondas Kicxjo pli memkonscie.
+
+"Kion do? Parolu!"
+
+"Mi -- mi ne povas!" sonas la tremeganta respondo. "Kiel? Cxu
+ci ne povas paroli?"
+
+"Jes!" certigas Kicxjo. "Mi ne povas paroli -- mi ne devas..."
+
+"Ci ne devas paroli? Kial ci ne devas?"
+
+"Vi mem, sinjoro patro, malpermesis tion al mi...," respondis
+nun Kicxjo malpli konsternita.
+
+"Ah, tiu sensencajxo?" deglitis al la sinjoro patro de la lipoj,
+kiu jxus rememorigis sin, ke oni jam unufoje parolis pri tio.
+
+"Oh! sinjoro patro, tio ne estis sensencajxo!" oponis Kicxjo.
+"La unuan fojon -- eble... Sed mi -- mi..."
+
+Jen li haltis por la momento kaj poste aldonis decide:
+
+"Antaux mi la nigra sinjorino aperis jam tri fojojn!"
+
+"Ne balbutu!" ekkriis la sinjoro patro interrompante lin.
+
+"Ne, ne, sinjoro patro!" jxuris Kicxjo. "La vivanta Dio en la
+cxielo min vidas kaj auxdas, ke..."
+
+"Estas jam suficxe!" ekriis la sinjoro patro kaj akre ordonis:
+"Levigxu!"
+
+Kicxjo obeis malkuragxe kaj timeme cxirkauxrigardis.
+
+"Kaj parolu!" ordonas plie la sinjoro patro.
+
+"Kiel mi volis al vi, sinjoro patro," komencis malrapide Kicxjo,
+"jam antauxhieraux rakonti..."
+
+"Kaj mi interrompis cin post la unuaj vortoj, ke ci ne
+parolacxu!" intermetis la sinjoro patro.
+
+"Mi eliris," dauxrigis Kicxjo cxiam pli kuragxe, "antauxvespere
+kun malgranda Emacxjo[11] -- kiam li estis ankoraux sana kiel
+fisxo -- al la kaplo apud la fonto, post la unua senarbajxo..."
+
+"Kaj tie vi petolis, cxu ne vere?"
+
+"Jes, sinjoro patro, ni petolis!" konfesis sincere Kicxjo.
+
+"Mi faris tiel (dume li montris per gestoj, ke li estis cxevalo
+kaj Emacxjo la rajdanto) kaj -- poste ni kaptadis papilietojn
+por li..."
+
+"Kaj Emacxjo kuradis kun ci!" intermetis la sinjoro patro en la
+tono de l' maldolcxa riprocxo.
+
+"Ho ne, sinjoro patro!" certigis Kicxjo. "Emacxjo ne kuris.
+Li sidis en la herbo antaux la kaplo kiel kokideto kaj sekvis
+min sole per sia rigardo, kiel mi kaptas la papiliojn. Sed li
+rigardis iel malgaje -- eble cxi tiel (dume Kicxjo mallevis
+la kapon kaj imitis la malgajan mienon de l' fizionomio de
+Emacxjo) -- ke mi kompatis lin... La papilietoj ne gxojigis
+lin kiel alifoje, gxis mi kaptis al li la papilion kun la
+mortkapo... Kaj kiam mi montras gxin al Emacxjo, Emacxjo gxoje
+eksaltis... Sed jen -- mi ne scias, kiel kaj kial -- li
+montris per la maneto malantauxen... Kiam mi turnis min -- hu!
+frosto trakuris mian dorson kaj la papilio elglitis al mi el la
+mano... En la densajxo post la senarbajxo -- proksimume du cent
+pasxojn de ni -- staris nigra sinjorino kaj cxi tiel (dume li
+imitis la misterajn signojn) sxi vokis nin per la signoj. Sed en
+tiu cxi momento en nia cxasdomo komencis la hundoj boji, kaj la
+nigra sinjorino malaperis..."
+
+"Sed cxi tion ci volis rakonti al mi jam antauxhieraux!"
+rimarkigis la sinjoro patro, kiu auxskultis pacience.
+
+"Sed vi, sinjoro patro, malafable krie interrompis min, ke mi
+havis halucinacion -- aux ke la sentoj min trompis -- aux kio
+do... Kiam mi poste la samon rakontis al sinjoro Floriano, li
+mokis min. Li diris, ke tio estis neniu nigra sinjorino, sed iu
+virinacxo kolektanta sekajn brancxojn aux fungojn aux fragojn...
+Sed tio ne povas esti! En la cxirkauxajxo de nia cxasdomo mi
+neniam vidis iun virinacxon... Kiam mi diris tion al sinjoro
+Floriano, li rediris, ke mi povas konvinkigxi, Li diris,
+ke -- ironte denove en la arbaron -- mi prenu kun mi iun
+hundon..."
+
+"Kaj cxu ci konvinkigxis?" intermetis la sinjoro patro preskaux
+scivole.
+
+"Jes, mi konvinkigxis, mi konvinkigxis!" certigis la knabacxo
+kun la mistera teruro.
+
+"Kaj kiamaniere -- mi petas cin?" demandis sarkasme la sinjoro
+patro.
+
+"Cxi tiel, sinjoro patro!" ekparolis Kicxjo pli kuragxe.
+"Hieraux vespere, kiam vi sendis min al la vulpkavo, mi fajfe
+alvokis Dianon. Kaj ni kuradis tra la arbaro. Sed jen subite,
+mi ne scias kiamaniere, aperis la nigra sinjorino la duan fojon
+antaux mi... Kaj denove la frosto trakuris mian dorson -- mi
+tremis, kvazaux mi havus febron. Sed tamen mi jam ne ektimis
+tiel, kiel antauxhieraux kaj mi instigis Dianon kontraux la
+nigra sinjorino..."
+
+"Nu -- kaj Diano?"
+
+"Gxi ekbojis kaj kvazaux furioza kuris al la densajxo...
+Sed antaux ol gxi atingis la lokon, kie staris la nigra
+sinjorino kaj vokis min per la signoj, la nigra sinjorino denove
+malaperis..."
+
+"Sed Diano? Kion faris Diano, kiam malaperis la nigra
+sinjorino?" demandis pli scivole la sinjoro patro.
+
+"Vi ecx ne kredus, sinjoro patro!" respondis Kicxjo kun la
+netrompebla certeco. "De la loko, kie malaperis la nigra
+sinjorino en la densajxo, mi staris proksimume cent kaj duonon
+pasxojn kaj mi vidis tute bone tra la arboj kaj la densajxo, ke
+Diano gxoje saltas kaj kuras cxirkaux io. Post la momento gxi
+revenis al mi kaj flatis min, kvazaux gxi estus trovinta iun
+konaton en la arbaro."
+
+"Aux neniun!" rimarkigis la sinjoro patro, kiu kvankam
+auxskultante atente tamen ne kredis. "Videble ankaux hieraux ci
+havis halucinacion, kiel antauxhieraux."
+
+"Ho, ne, ne! sinjoro patro -- eterna Dio min auxdas kaj vidas,
+ke mi parolas veron!" jxuris Kicxjo.
+
+"Ne jxuru!" admonis lin la sinjoro patro. "Malsagxulo, kial ci
+prenis kun ci en la arbaron la bonan Dianon, kiu sencxese vagas
+libere kaj bojas preskaux neniun. Kial ci ne sencxenigis la
+furiozan Neron? Tiu certe ne saltadus gxoje cxirkaux la nekonata
+persono, se tiu estus efektive en la densajxo."
+
+Sed ecx tiu cxi kontrauxdiro ne embarasigis Kicxjon.
+
+"Eble, eble!" rimarkigis tiu cxi sxanceligxe, sed tuj poste li
+aldonis decide:
+
+"Sed kredu, sinjoro patro, ke ecx la furioza Nero ne farus
+malbonon al la nigra sinjorino."
+
+"Cxu efektive?" ekmiris la sinjoro patro ne kredante. "Kial do?"
+
+Tiun cxi fojon Kicxjo ne respondis la demandon rekte, sed iel
+malrekte, dirante:
+
+"En la pasinta nokto la nigra sinjorino aperis antaux mi la
+trian fojon."
+
+"Sed laux kio ci jugxas, ke ecx la furioza Nero ne difektus
+sxin?" insistis la sinjoro patro.
+
+"Nu -- mi ne scias tion!" respondis la demandito, vidigante
+videblajn embarasojn. "Sed en la pasinta nokto... Eble vi
+memoras, sinjoro patro, ke hodiaux en la nokto cxiuj tri hundoj
+furioze bojis?... Ili vekis min... Mi levigxis, por rigardi,
+kio okazas... Kaj kiam mi staras apud la fenestro kaj
+rigardas la korton -- la luno estis post la nuboj -- mi vidas
+en la duonlumo, ke sur la tordolinia roka vojeto de la tri
+krucoj -- sur la senarba deklivo kuras iu ombro... Post la
+momento sxtelproksimigxis tiu ombro al la posta pordeto en
+la barilo, kaj mi ekvidis la nigran sinjorinon -- la trian
+fojon... La frosto trakuris mian dorson. Mi volis ekkrii, sed
+mi ne povis. Kaj mi staris tiel kvazaux sxtonigxinta kaj rigardis
+la korton... La bojado de l' hundoj cxesis -- ankaux Nero, kiu
+antauxe minacis dissxiri la cxenon -- silentigxis... Poste mi
+vidis, ke la nigra sinjorino sxtelproksimigxis gxis tien
+cxi -- al tiu cxi fenestro (dume montris Kicxjo la grandan
+fenestron rigardanta la korton, tra kiu oni povis vidi el la
+cxambro gxis la tri krucoj sur la senarba deklivo) kaj rigardis
+internen..."
+
+La sinjoro patro estis konvinkita, ke estas tute neeble, ke
+fremdulo povu en la nokto sxtelproksimigxi en la korton kaj al
+la fenestro -- cxar en la korto tute libere kuras du hundoj kaj
+la tria, plej furioza, estas ligita al la cxeno apud la pordo,
+tra kiu, laux la rakonto de Kicxjo, la nigra sinjorino eniris la
+korton. Sed malgraux tio tamen li demandis ankoraux Kicxjon:
+
+"Kaj kion ci vidis plie? Kiel kondutis la nigra sinjorino?"
+
+"Nu -- sxi malaperis," respondis la demandito kun la konvinka
+certeco, "same, kiel sxi estis aperinta -- kiel ombro..."
+
+Nur post tiu cxi lasta eldiro la sinjoro patro tute
+konvinkigxis, ke cxi tie estis ia optika trompo; aux ke Kicxjo
+havis ian halucinacion.
+
+"Jen ci vidas, ci havis ja denove halucinacion!" li rimarkigis
+bonkore, "aux la hazarda bojado de l' hundoj vekis cin el la
+profunda dormo kaj en la dormemo sxajnis al ci, kvazaux ci estus
+vidanta --"
+
+"Ho, ne, ne, sinjoro patro -- eterna Dio vidas kaj auxdas
+min, ke mi parolas la veron!" intermetis Kicxjo kaj ripetis
+la certigon: "La nigra sinjorino aperis antaux mi jam trian
+fojon -- trian fojon --"
+
+"Eh, sensencajxoj!" grimacis la sinjoro patro, kiun jam lacigis
+la babilado de l' knabacxo pri la optika trompo.
+
+"Sed nun estas nenia helpo!" li aldonis kategorie. "Ci devas iri
+por vidi, kion faras sinjoro Floriano."
+
+Kicxjo, kiu rekonsciigxis iom dum la interparolo, post tiu cxi
+ordono denove konsternigxis.
+
+"Pro la kompato de Dio -- sinjoro patro!..." li ekgxemis,
+kunmetante denove la manojn.
+
+"Timemulo! Rigardu!" diris la sinjoro patro admone kaj
+preninte la knabacxon je la mano, trenis lin al la fenestro,
+rigardanta la korton. "Rigardu! Kiam ajn ekfulmas, oni vidas de
+tie cxi gxis la tri krucoj sur la senarba deklivo. Kaj se ci
+prenos kun ci la hundon, gxi flarsentos la homon kaj -- se ci
+volas -- ankaux la nigran sinjorinon je kvin cent pasxoj..."
+
+"Dianon kaj Vulkanon havas sinjoro Floriano!" kontrauxdiris
+sxanceligxe Kicxjo esperante, ke la sinjoro patro tamen
+moligxos.
+
+"Sencxenigu Neron!" ordonis la sinjoro patro.
+
+"Ne, ne, sinjoro patro!" ekgxemis konsternita Kicxjo.
+"Mi -- mi..."
+
+Sed li ne finis la balbuton. Lia natura kaj tamen tiel ridinda
+timo fine indignis la sinjoron patron.
+
+"Suficxe," li kriis kun tiel kategoria severeco, ke estis neeble
+plu kontrauxstari. "En la momento estu post la pordo!"
+
+Kicxjo, tremante per la tuta korpo kaj vidigante mortan timon,
+sxteliris timeme al la pordo.
+
+"Kaj tie cxi -- prenu cxi tiun cxevaltukon!" diris la sinjoro
+patro. "Se pluvegus... Mi pensas, ke jam gutas."
+
+Kicxjo sxtelirante revenis, prenis la cxevaltukon, jxetitan sur
+la apogilo de la proksima segxo, metis gxin sur la kapon kaj
+sxtelirinte al la pordo, malfermis gxin kaj klakante per la
+dentoj eliris en la korton.
+
+Sinjoro patro, kiu nube silentante rigardis la konduton de
+Kicxjo, aliris al la sojlo de l' malfermita pordo por vidi, kion
+faras la knabacxo.
+
+Sed pro la tuta mallumo li vidis nenion. Post la momento li
+ekauxdis la ektinton de la cxeno, poste la gxojan ekbojon kaj
+fine la furiozan bojadon de granda hundo.
+
+Jugxante laux tio, ke Kicxjo plenumis lian ordonon, li kriis en
+la mallumon:
+
+"Tiel, Kicxjo, tiel!"
+
+Kiam ekfulmis poste, kaj la sinjoro patro vidis, ke Kicxjo jam
+foriris kun la hundo, li kriis ankoraux unufoje:
+
+"Kicxjo! Kicxjo! Ne iru sur la vojo por la veturiloj! Iru
+renkonte al sinjoro Floriano sur la roka vojeto!"
+
+Kaj vidante cxe la plej proksima ekfulmo, ke Kicxjo plenumis
+ankaux tiun cxi ordonon, li cedis, fermis la pordon kaj
+enprofundigxinte en la pensojn li aliris al la tablo kaj apogis
+la manon sur unu gxia ekstremajxo...
+
+               *       *       *       *       *
+
+La duonridinda sceno, dum kiu la sinjoro patro por kelke da
+minutoj estis forgesinta la staton de l' aferoj en la domo,
+preskaux subite cxesis interesi lin.
+
+Momenton li staris sendecide, fikse rigardante la plankon rekte
+antaux si. Subite, levinte la kapon, li turnis gxin al la
+horlogxo.
+
+"Kiel limake trenas sin tiu tempo! Cxiu sekundo farigxas
+minuto!" trakuris en lia cerbo.
+
+En tiu momento ekstere la ventego surde ekbruis, kvazaux de
+malproksime estus alveturanta veturilo.
+
+La sinjoro patro momenton strecxe auxskultis kaj konvinkigxinte,
+ke la vento sole ekgxemegis, denove enprofundigxis en la
+pensojn.
+
+Sur la vizagxo de l' maljuna viro denove aperis la maltrankvila
+zorgemo.
+
+"Bedauxrinda, bedauxrindega infano!" li diris mallauxte. "Gxi
+kusxas senmove -- kvazaux gxi dormus trankvile... Kaj dume...
+Oh, kia pena levigxado de la brusteto kaj kia malfacila,
+fajfanta spirado!... -- Ah, Dio, Dio -- preskaux sxajnas al
+mi, ke gxi kusxas jam mortanta -- en ridigeco..."
+
+En tiu momento post la pordo de l' koridoro, el kiu antaux kelka
+tempo estis sxanceligxe alveninta la dormema Kicxjo, eksonis
+surda sono, kvazaux iu en la mallumo singarde palpanta homo
+estus kunpusxigxinta kun io.
+
+La sinjoro patro klinita super la tablo, rektigxis kaj
+ekrigardis al la nomita pordo.
+
+Sen embarasoj li aliris al la pordo, malfermis gxin kaj demandis
+en la mallumon:
+
+"Kiu estas cxi tie? Sinjoro Floriano, cxu vi estas cxi tie?"
+
+Anstataux respondo eksonis la pene mallauxtigata ekgxemo el la
+malluma koridoro.
+
+"Kio okazis? Kial vi malrapidas?" demandis rapide kaj kun la
+modera ekmiro la sinjoro patro, rekoninte Florianon laux la
+ekgxemo.
+
+Kaj ne atendante la respondon li alpasxis al la tablo, prenis de
+gxi la lampon kaj eklumigis la koridoron.
+
+"Kio okazis?" li ekmurmuris surprizite. "Sinjoro Floriano sur la
+tero?"
+
+Starigante la lampon sur la segxon apud la pordo, li diris
+mallauxte:
+
+"Atendu, atendu! Mi helpos vin!"
+
+Poste li eniris la koridoron, sed tuj denove revenis en la
+cxambron; dume el la koridoro eksonis tremeganta malagrabla vira
+vocxo, akcentiganta pene kelkajn
+silabojn:
+
+"Ah -- mi dankas, sinjoro patro -- estas jam bone... En
+la mallumo iel mi sole eksxanceligxis..."
+
+Dume, kiam la sinjoro patro, preninte la lampon de
+l' segxo apud la pordo starigis gxin denove sur la
+tablon -- eniris -- gxuste sxanceleniris -- el la koridoro
+en la cxambron viro cxirkauxe kvardekjara, malgracia, de
+nesimpatia fizionomio, havanta sur si simplan veston de
+l' arbara adjunkto.
+
+Lia dekstra vango kaj la ambaux manoj estis sangmakulitaj; la
+vesto kaj la cxapelo malpurigitaj de la koto, kvazaux ili estus
+rulintaj en gxi.
+
+Se oni ne vidus laux lia mieno, ke li kasxas doloron per cxiuj
+fortoj, oni povus jugxi, ke la homo estas tute ebria.
+
+Kiam la viro eniris, ekparolis la sinjoro patro ankoraux duone
+turnita de li:
+
+"Antaux la momento mi sendis Kicxjon, sinjoro Floriano, al la
+tri krucoj. Sed dume vi estas jam tie cxi!"
+
+Turninte sin al la alveninto kaj rimarkinte lian bedauxrindan
+situacion, li ekmiregis:
+
+"Pro Dio, kio okazis? Cxu vi..."
+
+"Nenio, tute nenio!" respondis murmurante la sinjoro Floriano,
+kies maldekstra vango estis turnita al la sinjoro patro.
+"Sinjoro doktoro -- jam alveturas..."
+
+"Efektive?" rimarkigis kontente la sinjoro patro kaj kun la
+zorgema ekmiro demandis:
+
+"Sed kio okazis al vi?"
+
+"Nenio, tute nenio, sinjoro arbaristo!" senkulpigas sin
+Floriano, poste interrompe kaj tremegante li raportas:
+
+"Post kelke da minutoj la sinjoro doktoro estos cxi tie. De la
+roka balkono -- cxirkauxe tri cent pasxojn de la tri krucoj -- mi
+ekvidis -- tri fojojn, kiam ekfulmis, la proksimigxantan
+veturilon..."
+
+"Mi dankas vin, sinjoro Floriano! Sed kio okazis al vi?"
+
+"Nenio, tute nenio!" ripetas la demandito, unutone akcentigante
+kelkajn silabojn, kvazaux por la klara el parolado mankus al li
+la suficxa nombro da antauxaj dentoj.
+
+Samtempe li volis ekiri; sed li sole eksxanceligxis.
+
+"Vi sxanceliras! Kio okazis al vi?" insistis zorgeme la
+arbaristo.
+
+"Nenio, tute nenio!" murmuris kun la laciga unutoneco la sinjoro
+Floriano kaj volis aldoni ion; sed li diris sole kelke da
+vortoj:
+
+"Sinjoro doktoro sendube..."
+
+Cxe tiuj cxi vortoj li turnis sin al la arbaristo tiamaniere, ke
+tiu cxi ekvidis lian sangmakulitan vizagxon kaj interrompis lian
+parolon per la vortoj:
+
+"Vi estas ja ne sole malpurigita de la koto, sed ankaux
+sangmakulita..."
+
+"Jes, mi estas sangmakulita..." ripetis apatie la sinjoro
+Floriano, rigardante siajn sangmakulitajn manojn.
+
+"Cxu vi faletis?" demandis kompate la arbaristo.
+
+"Ne, ne!"
+
+"Kio do okazis? Parolu!"
+
+"Mi falis de la roka balkono!" konfesis fine kun la vira honto
+la sinjoro Floriano.
+
+"Sed tio tamen estas ne klarigebla!" kontrauxdiris la arbaristo.
+"Dum la momentoj, kiam ekfulmas, estas ekstere preskaux tiel
+lume, kiel dum la tago. Kaj vi, viro tiel singarda, lerta, kiu
+ankaux en la tuta mallumo..."
+
+Tiel parolante li proponis per gesto al li la segxon, mem
+starante.
+
+"Kaj tamen tiel okazis!" ekmurmuris la sinjoro
+Floriano, sidigxante pene sur la segxon.
+
+"Sed kiel -- kiel tio povis okazi? Klarigu al mi tion!"
+
+"Mi ektimis!" sincere konfesis la sinjoro Floriano.
+
+"Kiel? Vi, viro tiel forta, kuragxa --"
+
+"De l' teruro kaj konsternigxo mi perdis por la momento
+la konscion!" konfesis la sxajne kuragxa arbara
+adjunkto.
+
+"De l' teruro kaj konsternigxo?" ekmiris la arbaristo,
+nekredante la propran auxdsenton.
+
+"Jes, sinjoro patro... Kial mi ne dirus la veron?..."
+
+"Kaj kia estas la kauxzo?" demandis subite la arbaristo kun la
+akra severeco. "La tuja perdo de l' sentoj -- la teruro kaj la
+konsternigxo -- cxio tamen devis havi ian kauxzon."
+
+"Kompreneble!" respondis firme la sinjoro Floriano. "La sango
+rigidigxis cxe tio al mi..."
+
+Poste kvazaux konsiderante, cxu konfesi cxion aux ne li aldonis:
+
+"Antaux mi, sinjoro arbaristo -- kial mi ne dirus
+tion -- simile kiel antaux Kicxjo -- aperis la nigra
+sinjorino..."
+
+La efiko de tiuj cxi vortoj estis tiel eksterordinara, ke
+la arbaristo rigidigxis, kvazaux oni estus komunikinta al li
+raporton tute neatenditan.
+
+"Cxu ankaux vi, sinjoro Floriano?" li ekriis kun la malafabla
+severeco kaj maldolcxa riprocxo. "La viro, kiu kun mia mortinta
+filo dum pli ol dudek jaroj tage kaj nokte trairadis cxiujn
+cxirkauxajn arbarojn, profundajxojn kaj intermontojn -- cxu
+ankaux vi kredas tian malsagxan fabelon, kiel la malsagxa
+Kicxjo?"
+
+Sed ecx tiu cxi akra riprocxo ne detimigis la arbaran adjunkton.
+
+"Mi ne kredas, sinjoro patro!" li respondis serioze kaj en la
+tono tute konvinka. "Sed estas malfacile ne kredi, kiam la homo
+per siaj propraj sentoj -- konvinkigxis."
+
+"Kaj cxu vi konvinkigxis?" intermetis grimace la arbaristo. "Kaj
+kiamaniere, mi petas vin -- kiamaniere?"
+
+"Mi cxion rakontos simple kaj sincere!" komencis la konfeson
+la sinjoro Floriano. "Kiam starante sur la sxtona balkono mi
+ekvidis en la malproksimo la alvenantan veturilon, mi volis
+konvinkigxi ankoraux la trian fojon. Tenante la manplatojn super
+la okuloj mi fikse rigardis la lokon, kie gxi jxus povus esti,
+kaj mi atendis la ekfulmon. Post la momento efektive ekfulmis,
+du fojojn. Unue mi ekvidis la veturilon kaj la alian fojon,
+hazarde rigardinte al la tri krucoj, mi vidis en la interspaco
+de du cent pasxoj tute klare, ke apud la meza kruco levigxis
+nigra staturo de l' virino kaj -- kiu etendis la manojn..."
+
+"Halucinacio, simpla halucinacio!" kontrauxstaras la arbaristo
+kun la glacia trankvilo. "Cxu vi ne havis hundojn?"
+
+"Mi havis Dianon kaj Vulkanon -- ambaux ligitajn al unu rimeno.
+Kaj mi konfesas -- la ambaux hundoj jam antaux la momento
+flarsentis ion..."
+
+"Kaj cxu vi instigis ilin kontraux la teruriga fantomo por
+konvinkigxi, cxu tio ne estas simpla halucinacio?"
+
+"Mi ne instigis ilin..."
+
+"Nu, jen vi vidas!" intermetis kun la kontentigxo la arbaristo.
+
+Sed la sinjoro Floriano ekskuis la kapon, dirante:
+
+"La hundoj elsxiris sin el mia mano..."
+
+"Nu, kio okazis?"
+
+"Kaj furioze bojante ili kvazaux vetkuris al la tri krucoj..."
+
+"Kaj kio poste?"
+
+"Cxirkauxe regis tuta mallumo!" komencis la sinjoro Floriano
+konfesi la cxefan kauxzon de sia konsternigxo. "Mi auxdis sole
+la bruadon de l' vento kaj la bojadon de l' hundoj. Subite la
+bojado moderigxis kaj post la momento tute cxesis. Kaj kiam
+poste denove ekfulmis post kelke da sekundoj, mi ekvidis apud la
+meza kruco duone levigxintan, malluman staturon de l' virino kaj
+apud sxiaj piedoj sur la ventroj rampantajn ambaux hundojn. Kaj
+nur en tiu cxi momento tiel atakis min la teruro, ke forgesinte,
+kie mi staras, senvole mi cedis kaj falis en la densajxon en la
+profundajxo sub la roko."
+
+"Kaj kion faris la hundoj? Cxu ili restis apud la tri krucoj?"
+demandis la arbaristo nekredante ankoraux, kiam la sinjoro
+Floriano finis sian simplan rakonton.
+
+"Kiam post pli longa tempo mi rekonsciigxis," respondis la
+adjunkto, "mi auxdis ilin vagi cxirkaux mi. Mi ekfajfis -- kaj
+ambaux alkuris al mi..."
+
+"Kaj cxu vi ne iris poste al la tri krucoj?"
+
+"Mi ecx ne ekpensis pri tio!" konfesis la sinjoro Floriano. "De
+la teruro mi estis preskaux sen konscio kaj tiel vundita falinte
+de la roko, ke neniigante la doloron sole kun peno mi atingis la
+cxasdomon kaj falis ankoraux en la malluma koridoro."
+
+"Nu, tiel, kara sinjoro Floriano!" konvinke kaj bonkore
+respondis la arbaristo. "Fine ni alvenis felicxe -- al io
+sagxa."
+
+"Kion vi pensas, sinjoro patro?"
+
+"Se vi tuj sekvus la ambaux hundojn al la tri krucoj, vi
+konvinkigxus tute certe, ke tio -- kio sxajnis al vi malluma
+staturo virina -- estis sole simpla halucinacio. Kion vi
+pensas?"
+
+Tiuj vortoj estis parolataj kun tiel serioza konvinko, ke fine
+la sinjoro Floriano mem komencis dubi pri la mistera fantomo.
+
+"Estas eble!" estis cxio, kion li diris en la tono de l' homo
+duone konvinkita.
+
+"Nu tiel!" diris kontente la arbaristo, kaj poste aldonis
+zorgeme:
+
+"Sed nun, kara sinjoro Floriano, rapidu lavi vin kaj
+kusxigxu! -- Mi ne bezonas plu viajn servojn. Kicxjo, kiam li
+ne trafos vin apud la tri krucoj, revenos post la momento
+kaj faros, kio estos necesa."
+
+La arbaristo preninte de la tablo la lampon, lumigis al
+li la koridoron kaj post la momento diris al li en la tono
+de l' bonkora intimeco:
+
+"Se vi bezonos ion, sinjoro Floriano, komuniku tion al mi!"
+
+               *       *       *       *       *
+
+La arbaristo ferminte la pordon post sia foririnta adjunkto,
+alproksimigxis sxtelirante al la tablo kaj stariginte sur gxin
+la lampon, enprofundigxis en la pensojn.
+
+En lia cerbo turnis sin pensoj, kiuj estis en la plej granda
+rilato kun la alveturo de la kuracisto.
+
+Unue li ekpensis, ke fine proksimigxas la decida momento,
+kiam li sciigxos pri la malsano de l' infano, cxu gxi estas
+resanigebla aux ne.
+
+Kaj mirinde.
+
+Antaux la momento li deziris ankoraux, ke la kuracisto estu jam
+cxi tie kaj diru pri la malsano sian sinceran opinion -- sed
+nun kiam la kuracisto estas jam sole kelkcenton da pasxoj de la
+domo, sxajnas al li, la turmentato de la zorgoj, ke alveturas ne
+la konsolanto, sed la demono, kiu sxangxos la doloran, sed tamen
+ankoraux esperdonan, kvankam sxajne, malcertecon per unu vorto,
+per unu gesto en la neniigeblan senesperon.
+
+Dume preskaux senvole li sxteleniris en la malantauxon kaj de la
+interspaco de kelke da pasxoj rigardis la infanon kusxantan sur
+la lito kaj kvazaux jam mortantan.
+
+"Sed kial -- kial mi estas tiel alligita al tiu cxi kreitajxo?"
+li ekpensis. "Kio estas por mi tiu cxi bedauxrinda, apenaux
+kvinjara vermeto kun la malpreciza spirita fizionomio anstataux
+la matura filo, kiun mi edukis mem, kun kiu mi vivis sub unu
+tegmento pli longe ol kvardek jarojn, kiu dum tiu longa tempo
+estis ne sole bonega filo, sed ankaux mia bonega amiko -- kaj
+super kies sangmakulita kadavro tamen mi ne ellasis ecx unu
+larmon?...
+
+Kiel klarigi, ke mia koro ne kunpremigxis ecx unufoje cxe la
+plej terura katastrofo, kiu povas trafi la patron; ke mi staris
+kun la nuba obstino kaj la maldolcxe dolora rezignacio apud la
+kadavro de mia filo kaj apud lia tombo, kaj kontrauxe ke cxe la
+simpla ekpenso pri la suferanta nepo sxajnas al mi, kvazaux jam
+jam la larmo enigxas en mian okulon?..."
+
+Li turnis sin rapide de la lito kaj sxtelirante denove al la
+tablo en la antauxo li meditis:
+
+"Sed tiaj estas preskaux cxiuj homoj," li ekpensis. "Nian
+spiritan staton aux la humoron ni scias kompreni almenaux
+malklare, sed la cxefa kaj propra kauxzo tamen restas por
+ni enigmo... Sen la bonega filo, kun kiu dum longaj tempoj
+mi kune gxuis cxiujn plezurojn kaj dolorojn de la vivo, mi
+vivas kaj povas vivi, kvankam en la rememoroj plej doloraj.
+Sed se la kruda sorto forrabus al mi tiun cxi lastan
+kreitajxeton, vere -- mi ne scias..."
+
+En tiu momento li estis interrompita en siaj meditadoj.
+
+Ekstere, aux en la korto aux antaux la korto, eksonis ekkrio,
+kvazaux iu terurigite kaj konsternite krius helpon.
+
+La arbaristo strecxe auxskultis kaj kiam post kelke da sekundoj
+la ekkrio ripetigxis, li ekpensis, ke eble Kicxjo krias.
+
+Rapide li alpasxis al la fenestro kaj rigardis la mallumon.
+
+Kaj ankaux kiam ekfulmis post ne longe, li rimarkis neniajn
+postesignojn de Kicxjo.
+
+Sed jen subite malfermigxis la pordo, kaj en la cxambron enkuris
+Kicxjo -- kun la malseka cxevaltuko sur la kapo kaj la mieno de
+nesuperebla teruro.
+
+Tremante per la tuta korpo li rigardis cxirkaux si.
+
+"Kio estas?" alparolis lin trankvile kaj kun la akra akcento la
+arbaristo.
+
+"Pro la kompato de Dio, sinjoro patro -- sinjoro patro..."
+tremante parolis Kicxjo; sed li tuj haltis vidigante mortan
+timemon.
+
+"Kio okazis?" demandis pli severe la arbaristo, proksimigxinte
+je kelke da pasxoj al la knabacxo.
+
+"Ah, sinjoro patro --" balbutis Kicxjo tremante, "apud la tri
+krucoj -- mi -- mi -- bedauxrinda Nero -- oh!"
+
+Post cxi tiuj vortoj li falis kvazaux senkonscie teren; sed tuj
+poste li denove levigxis kaj rigide rigardis tra la pordo, kiun
+li ne estis ferminta, en la mallumon.
+
+En tiu momento ekfulmis kaj samtempe de malproksime estis
+auxdata la ekbojo de l' hundo.
+
+"Nero estas proksimume cent pasxojn de la cxasdomo. Mi rekonas
+gxin laux la ekbojo!" rimarkigis la arbaristo. "Kion ci do
+balbutas?"
+
+Kaj imperative li aldonis:
+
+"Almenaux fermu la pordon!"
+
+"Fermu -- fermu!" balbutis Kicxjo, klakante per la dentoj kaj
+cxirkauxrigardante, kvazaux li ne estus kompreninta.
+
+La arbaristo alpasxis mem al la pordo kaj kolere ferminte gxin
+ekrigardis kun la nuba severeco Kicxjon, kiu etendante la manojn
+balbutis ian sensencajxon.
+
+Poste svinginte kolere la manon, mallauxtigite sed kategorie li
+ordonis:
+
+"Nun parolu! Aux --"
+
+Kicxjo cedis kaj eligis la okulojn.
+
+"Cxu denove -- la nigra sinjorino?" moke rimarkigis la
+arbaristo.
+
+Kicxjo -- klakante per la dentoj -- senparole jesis per la
+kapo; kaj poste pli kompreneble komencis:
+
+"Oh, sinjoro patro -- se vi estus -- vidinta..."
+
+"Nu, kion?"
+
+"Kiam mi estis proksimume cent pasxojn de la tri krucoj,"
+dauxrigis Kicxjo, "ekfulmis neatendite kaj -- la nigra
+sinjorino aperis -- jxus apud la meza kruco --"
+
+"Kaj kion faris Nero?" demandis insiste la arbaristo. "Per
+kelkaj saltoj gxi atingis la nigran sinjorinon kaj komencis
+flati sxin" -- raportis Kicxjo kaj tremante aldonis
+
+"Oh, sinjoro patro -- se vi estus -- vidinta..."
+
+"Kaj cxu ci forkuris?" ekridis la arbaristo.
+
+Kicxjo jesis sincere kaj senembarase, sed poste kun la mieno de
+l' konsternigxo aldonis:
+
+"Kaj kiam mi min turnis preskaux apud la cxasdomo, mi vidis, ke
+la nigra sinjorino iras sur la vojeto post mi..."
+
+"Cxu vi frenezigxis ambaux? Ci kaj la sinjoro Floriano --"
+rimarkigis kolere la arbaristo.
+
+"Cxu sinjoro Floriano -- ankaux --?" demandis Kicxjo mirigite.
+
+En tiu momento estis auxdata de ekstere la malklara bruo de
+l' proksimigxanta veturilo, kio igis la arbariston fari la
+konforman ordonon.
+
+"Estas jam suficxe da balbuto. Nun iru kaj zorgu pri la hundoj;
+por ke ili ne boju, kiam la kuracisto enveturos en la korton --."
+
+Kicxjo denove vidigante la konsternigxon haltis kvazaux
+konfuzita.
+
+"En la momento estu post la pordo!" komandis la arbaristo kun
+plej granda severeco, sed tuj aldonis pli modere:
+
+"La pordon lasu malfermita!"
+
+Nur poste Kicxjo malrapide obeis kaj malaperis en la mallumo en
+la korto.
+
+La arbaristo poste alpasxis al la sojlo de l' malfermita pordo
+kaj rigardante la mallumon li demandis:
+
+"Nu, kio? Cxu estas iu tie cxi?"
+
+"Nenie -- neniu!" respondis Kicxjo per timigita vocxo el la
+mallumo.
+
+"Nu, ci vidas -- ke tio estis denove simpla halucinacio!"
+trankviligis Kicxjon la arbaristo. "Cxu ci ne auxdas, ke Nero
+vagas ie apud la pordo?"
+
+Kicxjo ekfajfis, kaj poste estis auxdataj la kurado kaj la
+tintado de l' cxeno.
+
+"Sed nek fermu, nek alligu Neron. Restu kun gxi, gxis kiam la
+sinjoro doktoro estos enirinta en la cxambron. Poste lasu Neron
+vagi denove libere kaj revenu cxi tien -- cxu ci komprenas?"
+
+"Mi komprenas, sinjoro patro!" respondis Kicxjo duonlauxte,
+okupante sin ekstere per Nero.
+
+Preskaux en la sama momento silentigxis ankaux la malklara bruo
+de l' alveturanta veturilo. Laux cxio la avizita kalesxo kun la
+kuracisto enveturis en la korton kaj haltis...
+
+               *       *       *       *       *
+
+La arbaristo ne ferminte la pordon, kondukantan al la korto,
+aliris al la tablo, prenis la lampon kaj rapide foriris en la
+koridoron renkonte al la kuracisto.
+
+Post kelke da sekundoj en la koridoro aperis la kuracisto,
+akompanata de la kocxero en malseka mantelo.
+
+"Bonan vesperon, sinjoro arbaristo -- se mi memoras, sinjoro
+Podhradský[12]..." diris la kuracisto enirante.
+
+"Via servanto, sinjoro doktoro!" respondis la arbaristo
+starigante sur tablon la lampon, per kiu li lumigis la
+koridoron antaux la alveninto.
+
+"Tiel, Marteno!" turnis sin la kuracisto al la kocxero. "Ne
+maljungu la cxevalojn -- sendube ni tuj denove forveturos."
+
+"Estos plej bone," rimarkigis la arbaristo, "se vi enveturos
+en la veturilejon antaux la cxasdomo, por ke la cxevaloj estu
+sxirmitaj kontraux la pluvo."
+
+La kocxero metis la mankofreton, kiun li portis, sur la segxon
+kaj malproksimigxis senparole.
+
+Antaux lia foriro alvokis la arbaristo Kicxjon, kiu laux cxio
+spionis la alvokon apud la malfermita pordo. Li englitis kiel
+angilo en la cxambron, fermis la pordon, riverencis antaux la
+kuracisto laux la signo de l' arbaristo kaj foriris post la
+kocxero.
+
+La kuracisto, forta, meztalia sesdekjarulo kaj kun la serioza,
+preskaux malgxoja mieno, staris dum kelke da momentoj sen kia
+ajn intereso.
+
+"Volu pardoni, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, kiam li
+estis sola kun la kuracisto, "cxar en tiel maloportuna tempo kaj
+dum tiel malbela vetero --"
+
+"La devo estas plej grava!" rediris la doktoro. "Ni kuracistoj
+estas kutimintaj al pli malbonaj malagrablajxoj. Unue mi devas
+peti pardonon de vi, sinjoro Podhradský, cxar mi ne forveturis
+tuj al vi. Por iom da tempo detenis min la neprokrastebla kaj
+samtempe dangxera operacio, per kiu estis savita la vivo --"
+
+Sed li ne finis la parolon kaj interrompis sin mem per la
+demando:
+
+"Sed kie estas la paciento?"
+
+Alpasxinte poste al la infanlito li rimarkigis kun la glacia
+trankvilo:
+
+"Sendube la difterito..."
+
+"Sed sen la febro, sinjoro doktoro --" aldonis la arbaristo,
+sxtelirante maltrankvile post la kuracisto.
+
+"Jes -- sen la febro!" ripetis la kuracisto unutone. "Eble
+ankaux angxino... Nu, ni vidos!"
+
+"Vi ecx ne kredus, sinjoro Podhradský, kiel mi estis mirigita
+de via sendito," aldonis pli vigle la kuracisto.
+
+"Kiamaniere, mi petas?"
+
+"Kiam li eniris kaj elbalbutis kelke da vortoj, mi konjektis, ke
+mi havas antaux mi iun sentauxgulon..."
+
+"Kompreneble -- tian impreson faras cxiam la sinjoro Floriano
+en la unuaj momentoj."
+
+"Sed en kelke da minutoj mi konvinkigxis," dauxrigis la
+kuracisto, "ke li estas viro inteligenta. Li komunikis al mi la
+simptomojn de l' malsano kun tiel detala gxusteco, ke mi tuj
+rekonis difteriton aux angxinon."
+
+"Volu ne miri, sinjoro doktoro!" klarigis Podhradský. "En la
+solejoj, kia estas la nia, estas libro la plej fidela amiko.
+La sinjoro Floriano estas en la liberaj horoj, precipe dum la
+longaj vintraj vesperoj preskaux tia diligenta, persistema kaj
+pasia leganto, kia estis mia filo."
+
+"Nu, ni vidos, cxu via diagnozo estis gxusta!" rimarkigis
+malvarme la kuracisto, alpasxis poste al la infanlito, rigardis
+esplore la infanon, ekzamenis la pulson kaj klinigxinte super
+gxi esplore auxskultis.
+
+"La diagnozo estis gxusta," li raportis post la mallonga pauxzo.
+"La tuta faringo estas brulumita -- la spiro interrompe
+fajfanta -- la pulso malforta --"
+
+"Kaj cxu oni povas esperi -- sinjoro doktoro --?" demandis la
+arbaristo kun la plej dolora mieno.
+
+La kuracisto denove levis la sxultrojn.
+
+"Vi estas viro inteligenta, sinjoro arbaristo," ekparolis
+poste la kuracisto, "mi ne havas la kauxzon kasxi antaux vi la
+eblan katastrofon; la infano estas jam preskaux sencxese sen
+konscio..."
+
+"Pro la kompato de Dio!" ekgxemis Podhradský atakata de la
+doloro.
+
+"Sed tamen oni povas esperi, gxis la spiro ne cxesos tute,"
+rimarkigis trankviligante la kuracisto. "Ni provos nun la lastan
+medikamenton -- la plej fortan!"
+
+La arbaristo, vidigante la dispremitecon, eksvingis senparole la
+manojn.
+
+"Ni ne devas plu prokrasti ecx unu momenton!" rimarkigis la
+kuracisto, poste rapide aliris al la segxo en la antauxon,
+sur kiun la kocxero estis metinta la mankofreton, malfermis
+gxin, elprenis botelon kun medikamento kaj denove revenis al la
+infanlito.
+
+Doninte la medikamenton al la infano, rimarkigis la kuracisto:
+
+"Se ni ne sukcesos en la plej mallonga tempo per la gxenerala
+incito de jam senfortigita organismo liberigi la trahxeon de la
+sufokanta muko, tiam restos sole -- la operacio..."
+
+"Operacio?" ripetis Podhradský malklare, kvazaux li ne estus
+kompreninta la sencon de l' vorto.
+
+"Por tiu celo la infano devus esti transportota en la urban
+malsanulejon --" aldonis la kuracisto.
+
+"Ol permesi la infanon kripligi por cxiam --" intermetis la
+arbaristo kaj kun la pasia forteco aldonis: "Ne, ne -- neniam!"
+
+La kuracisto levis la sxultrojn.
+
+"Cetere, sinjoro Podhradský," li ekparolis, "mi diros al vi
+sincere la veron -- la stato de l' infano estas plenmezure
+kriza. La infano estas jam tiel senfortigita, ke ankaux la lasta
+rimedo sxajnas al mi tute vana. La infano povus facile morti al
+ni sub la trancxilo."
+
+"Kion do fari?" ekgxemis malespere la maljunulo.
+
+"Cxar la naturo ofte faras miraklojn, kiujn neniu atendis,"
+ekparolis denove la kuracisto, "kaj la ebleco de l' subita
+sxangxo estas cxiam atendebla, restas nenio alia, ol -- atendi
+trankvile kaj konfidante la resanigantan forton de l' naturo.
+Lasu, sinjoro arbaristo, la infanon nun al gxia neniigebla sorto
+kaj samtempe kiel viro preparu vin ankaux al la katastrofo!..."
+
+"Oh!" ekgxemis la arbaristo kun la plej dolora mieno kaj
+eksxanceligxis.
+
+La doktoro rigardis lin momenton kun trankvila kompato; poste li
+diris:
+
+"Se vi permesos, sinjoro arbaristo, mi atendos tie cxi ankoraux
+kelkan tempon, por ke mi konvinkigxu pri la efiko de la lasta
+medikamento. Se la efiko ne venos aux se ne aperos almenaux
+gxiaj simptomoj post la duonhoro, tiam kia ajn helpo estos tute
+vana."
+
+Dume la ambaux interparolantaj viroj ne rimarkis, ke ekstere la
+uragano farigxas cxiam pli furioza.
+
+Fulmoj kaj tondrado alternis cxiam pli rapide kaj pli forte.
+Iafoje ankaux la forta ventego alpremigxis al la fenestroj kaj
+la forta pluvego vipis ilin kvazaux hajlo.
+
+Post la lastaj vortoj de l' kuracisto vidigis la arbaristo
+fortan animan eksciton kaj samtempe la penon neniigi gxin.
+
+Kaj meditante, kvankam kun la akcento treege dolora li diris:
+
+"Kontraux la sensenta naturo estas nenia rimedo -- kaj
+plej malmulte imponas al la naturo la doloro, ecx la plej
+malespera... Ni cxiuj estas sub gxia potenco --"
+
+"Jes, kompreneble -- cxiuj!" intermetis maldolcxe la doktoro.
+"Kvankam mi mem ne estis indulgita de similaj katastrofoj..."
+
+"Cxu ankaux vi, sinjoro doktoro!" demandis kompate la arbaristo.
+
+Dume la kuracisto sidigxis en la apogsegxon, turninte la dorson
+al la pordo, kondukanta al la koridoro kaj rigardante la grandan
+fenestron al la korto.
+
+Ankaux la arbaristo ekiris senparole, sed sxanceligxe al la
+tablo kaj sidigxis en la segxon rekte kontraux la doktoro tiel,
+ke per sia korpo kovris al li parton de l' fenestro.
+
+Momenton dauxris la turmenta silentado.
+
+Fine la kuracisto, dezirante interparoli, komencis paroli:
+
+"La cxirkauxajxo estas cxarmoricxa. Mi estis ankoraux neniam cxi
+tie. Sed kiam mi alveturadis kaj al apartaj, kvankam nesuficxe
+fortaj fulmoj lumigis iafoje la pejzagxon, mi devis konfesi, ke
+mia filo estis prava priskribante iam al mi la pejzagxon kiel
+veran paradizon..."
+
+"Sinjoro filo?" rediris la arbaristo sen kia ajn intereso, fikse
+rigardante la pordon kondukantan al la koridoro.
+
+"Jes," respondis la kuracisto. "En la pasinta auxtuno li estis
+cxi tie -- invitita al la cxaso -- kaj li rakontis --"
+
+Dum cxi tiu parolo aperis Kicxjo, kiun la arbaristo jam
+antauxe alvokis, tute silente sur la sojlo post la dorso de
+l' kuracisto.
+
+Podhradský levigxinte faris simplan signon per la mano, kaj
+la knabacxo denove malaperis. Auxdinte parton de la parolo de
+l' kuracisto, la arbaristo poste parolis mem, komence preskaux
+senpense:
+
+"Jes -- la cxasoj!..."
+
+Kaj nur post mallonga pauxzo, enprofundigxinte malrapide en la
+plej karan elementon, li dauxrigis cxiam pli vigle:
+
+"Iam -- antaux proksimume dudek aux ankoraux pli multe da
+jaroj, oni arangxis cxasojn cxi tie preskaux cxiujare. Sed de
+tiu tempo, kiam preter nia urbo estis konstruita la fervojo,
+nia solejo estis cxiam pli forgesata. La nova komunikilo turnis
+la atenton de l' grandsinjoroj al alia direkto. Jam la mortinta
+sinjoro princo volis simple nuligi tiun cxi nian cxasdomon...
+La arbarkulturo pro la malfaciligita kaj plikarigita transporto
+donas cxi tie preskaux nenian profiton... Sed konsiderinte, ke
+la cxasdomo estas kvazaux hereda, en kiu mia avo kaj la patro
+dum longaj jaroj fidele servis al la grandsinjoroj kaj kie
+ankaux mi vivas pli longe ol sesdek jarojn, li ordonis en sia
+testamento, ke nia cxasdomo restu al ni gxis la tuta elmorto.
+Kompreneble oni plu ne pensis pri la cxasoj en nia cxirkauxajxo
+preskaux dum dudek jaroj gxis la pasinta jaro, kiam jam la juna
+sinjoro princo invitis cxi tien kelkajn gastojn por kelke da
+tagoj, kiuj cxiutage alveturadis al ni. Sed tio malplacxis kaj
+tiel lacigis ilin, ke la pasintaj cxasoj de niaj grandsinjoroj
+en nia arbardistrikto estas sendube la lastaj..."
+
+En tiu momento eniris Kicxjo, alportante glasojn kaj du botelojn
+da vino.
+
+"Bone, Kicxjo," rimarkigis la arbaristo, "restu malsupre -- cxu
+ci komprenas? Se ni bezonus ion --"
+
+Kicxjo malaperis denove kiel ombro. Podhradský plenigis la
+glasojn per vino, kaj la kuracisto trinkis.
+
+"Sed krom la cxirkauxajxo, la pejzagxo," li komencis, "vi
+havas cxi tie, sinjoro arbaristo," -- kaj li kontente
+cxirkauxrigardis -- "ankaux aliajn enviindajn angulojn..."
+
+"Ah, ne, sinjoro doktoro!" intermetis melankolie la
+arbaristo. "Cxio, kion vi vidas cxi tie, estas preskaux
+sensxangxe tia, kia gxi estis dum la ses, jxus pasintaj jaroj,
+sed la spirito de l' paco, plezuro kaj felicxo --," dume lia
+vocxo dolore ektremis -- "subite elmigris de tie cxi."
+
+"Cxu antauxe ne estis tiel?" intermetis la doktoro.
+
+"Tute ne!" respondis la arbaristo. "Mi naskigxis cxi tie.
+Perdinte baldaux la patrinon, mi estis edukata preskaux en la
+plena disigxo de la mondo. Mi kutimis al la izoleco. Vi do ne
+miros, ke mi eksopiris la sxangxon kaj la mondon nek tiam,
+kiam mi edzigxis, nek tiam, kiam al mi naskigxis la filo. Kaj
+ankoraux malpli, kiam post ne longe mortis al mi la edzino. Mi
+restis tute sola kun la kelkmonata infano..."
+
+"Kaj gxisvivis," rimarkigis la doktoro, kiam la arbaristo
+eksilentis, "ne sole la plezurojn de l' patro, sed ankaux tiujn
+de l' avo. Cxar la malsana knabo estas sendube la infano --"
+
+"De la filo!" aldonis malklare la arbaristo kaj post mallonga
+pauxzo li diris:
+
+"Sed kredu, sinjoro doktoro, ke ecx la propra infano ne estis
+por mi en la infaneco tio, kio farigxis por mi la nepo."
+
+La kuracisto, kiu dum siaj lastaj vortoj ekrigardis al la
+kontrauxa granda fenestro kaj antaux gxi ekvidis ion, kio
+mirigis lin, sxangxis subite la interparolon.
+
+"Permesu, sinjoro arbaristo -- cxu estas iu en la korto?" li
+demandis vigle.
+
+"Estas neeble!" respondis la demandito kun la kategorieco
+allasanta nenian dubon. "Du el niaj tri grandaj hundoj estas
+laux cxio cxe sinjoro Floriano, kun kiu ili faris antaux
+kvaronhoro ekskurson al la senarba deklivo; sed la tria hundo,
+la plej furioza, kiu estas sencxese alligita, estas jxus
+sencxenigita kaj kusxas aux en la budo aux kuras en la korto...
+Kaj ankaux, se gxi ne estus sencxenigita..."
+
+"Kredeble mi eraris!" intermetis la doktoro. "Kiam ekfulmis,
+sxajnis al mi, kvazaux mi estus ekvidinta momente homan vizagxon
+en la maldekstra angulo de l' fenestro."
+
+Post pli longa, preskaux turmenta silentado penis la doktoro
+rekomenci la interparolon.
+
+"Laux cxio, pri kio vi jxus parolis, sinjoro Podhradský," li
+diris, "sxajnas al mi, ke ankaux en via vivo kelkaj momentoj
+estis tamen maldolcxaj kaj eble doloraj."
+
+"Jes, kompreneble!" jesis la arbaristo. "Sed de la morto de
+l' edzino, do pli longe ol kvardek jarojn, mi vivis en plena
+trankvilo kaj paco. Mi havis nenian alian deziron, ol eduki
+mian infanon je viro en la plena senco de l' vorto."
+
+Eksilentinte momenton li aldonis en la maldolcxa ekscito:
+
+"Kaj tamen je mia propra infano mi faris nepardoneblan pekon..."
+
+"Kiamaniere tio okazis?" demandis la kuracisto kun ne malgranda
+intereso.
+
+"Mi edukis gxin mem..." dauxrigis la arbaristo. "Gxi estis
+edukita sen la patrino kaj entute sen la virina zorgo kaj sen
+la virina societo. Estas vere -- gxi farigxis viro, cxe kiu
+oni povis nenion kritiki -- la viro sincera, honesta, suficxe
+klera -- la viro posedanta profundan kaj perfektan senton
+por la rajto kaj la justeco... Sed tamen li estis viro -- en
+unu rilato simila al mi: -- la viro, ne amanta la mondon kaj
+kontenta en la solejo, en kiu krom la malgranda pauxzo, kiam li
+vizitis la lernejon por la arbarkulturo, li pasigis sian tutan
+vivon..."
+
+"Cxio cxi ne estas tamen eraro kaj oni povas kulpigi vin je
+nenio!" kontrauxdiris la kuracisto.
+
+"Mi mem jugxis ankaux tiel, gxis alvenis la momento, kiam mi
+konvinkigxis firme, kiel malnature kaj malbone mi estis edukinta
+mian propran infanon... Kaj kredu, sinjoro doktoro, kiam mi
+ekpensas kaj konsideras, ke tiu sama aux simila sorto, kiu
+trafis mian filon, atendas ankaux mian bedauxrindan nepon..."
+
+"Kia sorto, mi vin petas?"
+
+"Ke gxi estos kaj devos esti," aldonis maldolcxe la arbaristo,
+"edukita kiel mia filo -- sen la patrino..."
+
+"Gxi estas orfo?"
+
+"Jes -- la orfo --," certigis Podhradský kun la mistera
+akcento kaj eksilentis.
+
+"Sed cxio cxe vi atestas, ke ankoraux antaux ne longe regis cxi
+tie la zorgema mastrino...," rimarkigis la kuracisto.
+
+"Jes -- antaux ne longe...," certigis la arbaristo vidigante
+tiun specon de l' embarasoj, kiam la homo sincere dirus la veron
+kaj eksentas preskaux la honton. "Sed por mi kaj por la infano
+sxi estas malviva -- por cxiam..."
+
+"Sxi do ne mortis?" demandis la kuracisto.
+
+"Sxi ne mortis!" ripetis malklare kaj unutone la arbaristo,
+kvazaux li parolus el la tombo. "Subite kaj sen kia ajn kauxzo
+sxi forlasis la edzon kaj la infanon --"
+
+Poste li haltis momenton, sed tuj eksplodis en la melankolia
+ekscito:
+
+"Ah, sinjoro doktoro! En cxi tiu solejo mi vivas de la plej
+frua infaneco pli longe ol sesdek jarojn. Estas nature, ke la
+cxarme romantika pejzagxo, kiu ravas cxiun, kiu unuafoje alvenas
+cxi tien, farigxis por mi tute ordinara. Entute la trankvila
+kaj kontenta vivo nia havas cetere ankaux siajn ombrojn: la
+senekzemplan unutonecon kaj iafoje, precipe dum longaj vintraj
+vesperoj kaj noktoj, tute teruran enuon. Kaj tamen mi kaj mia
+filo ne eksopiris la mondon kaj gxian vivoturnon. Ni kutimis al
+la malgxojoj de la solejo kaj -- kredu -- ni ekpensis neniam,
+ke la situacio iafoje povus esti alia, ol kia jxus gxi estas...
+Sed antaux kelke da jaroj okaze konatigxis mia filo en Praha,
+kiam li traktis tie aferojn tusxantaj la arbardistrikton, kun
+la knabino, kiun unuafoje mi ekvidis nur post unu jaro, kiam
+mia filo enkondukis sxin en la cxasdomon kiel sian edzinon. Mia
+rigardo kun la ekmiro fiksis sur sxi. Mi estis konvinkita, ke
+mia filo ne povis pli bone elekti --"
+
+"Kaj tamen, kiel oni vidas, vi eraris!" rimarkigis la doktoro.
+
+"Ah, ne, sinjoro doktoro," kontrauxdiris la arbaristo kun la
+konvinka kategorieco. "Evelino estis kaj restis estajxo tute
+angxela... En kelke da tagoj sxangxigxis la trankvila, malgxoja
+kaj iafoje ecx senviviganta angulo nia en veran paradizon de
+l' silenta, dolcxa plezuro... Malgraux sia juneco Evelino egalis
+al la damoj kleraj en la vera senco de l' vorto. Sxi sciis
+fari tion, pri kio antauxe en nia solejo ni ecx ne songxis.
+Sxia edukiteco estis ekzempla kaj neniel sxangxigxis. La libro
+estis sxia kara kaj sincera amiko. Jes, Evelino konis ankaux la
+mondon... Sxi faris ja kun sia patrino oftajn kaj multekostajn
+vojagxojn tra Euxropo; unuvorte --"
+
+"Laux cxio sxajnas al mi," atentigis la doktoro, "ke fine en via
+solejo tamen sxi eksopiris..."
+
+"Unue mi mem opiniis," ekparolis la arbaristo, "ke la virino,
+floranta en la fresxa forto de la vivo kaj kutiminta al la
+ekscitanta vivoturno grandurba, pli aux malpli frue eksopiros
+tamen la atmosferon, en kiu sxi estis pasiginta sian junecon.
+Sed dum cxiuj ses jaroj mi ne rimarkis ecx unu simptomon de tiu
+speco. Evelino gxis la momento, kiam mi vidis sxin en la lasta
+tago de l' pasintaj cxasoj antauxvespere lastan fojon foriri
+malrapide al la tri krucoj sur la senarba deklivo, estis fresxa,
+senzorga kaj gaja, entute tia, kia sxi aperis unuan fojon en nia
+solejo..."
+
+"Eble okazis ia malpaco kun la edzo --"
+
+La arbaristo kontrauxdiris:
+
+"La filo estus almenaux skizinta al mi sian konjekton -- ecx
+ankaux tiam, se li estus konvinkita, ke estos bone aux necese
+sekretigi la esencon de l' afero. Sed ankaux por li mem cxio
+restis nesolvebla enigmo... Evelino estis kaj restis gxis la
+lasta momento, kiun sxi pasigis en nia solejo sub nia tegmento
+kaj en nia societo, tia bonega bofilino, kia sxi estis bonega
+edzino kaj patrino. Sxi amis siajn edzon kaj infanon varme kaj
+arde --"
+
+"En tiu okazo," intermetis la kuracisto, "sxajnas al mi, ke via
+bofilino nur sxajnis bonega edzino kaj patrino, sed efektive sxi
+sciis bonege hipokriti..."
+
+"Hipokriti?" ekkriis la arbaristo preskaux pasie. "Evelino
+hipokriti? Ne, ne, sinjoro doktoro --"
+
+Poste li starigxis rapide, alpasxis al la muro, sur kiu pendis
+granda portreto de la filo kaj sub gxi fotografajxo de la
+sinjorino en baltualeto. Preninte la fotografajxon de la muro li
+revenis al la tablo kaj donante la fotografajxon al la doktoro
+li parolis kun la entuziasmo de l' junulo:
+
+"Mi petas, rigardu, sinjoro doktoro, tiun cxi vizagxon kaj diru
+mem -- cxu la vizagxo estus kapabla hipokriti?!"
+
+La doktoro prenis la fotografajxon kaj nerigardinte gxin
+ankoraux, li rimarkigis:
+
+"La homa vizagxo kaj precipe la fotografajxo de l' homa vizagxo
+ne estas ja la fidela kaj la netrompebla rebrilo, tiom malpli
+la spegulo de l' animo kaj gxiaj kapabloj kaj ecoj. La fama
+fizionomiko de Lavater estas jam longe kondamnita kiel la simpla
+eraro de la scienco."
+
+"Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo. "Ankaux mi mem
+nenion deduktas el tiu cxi pseuxdoscienco. Sed se post tio, kion
+laux la vero mi rakontis al vi pri Evelino, vi ekrigardos sxian
+portreton, vi devos konfesi, ke sxia mieno estas en la absoluta
+harmonio kun la gxenerala karakterizajxo. Cxi tie do la teorio
+de l' pseuxdoscienco de Lavater valoras iel escepte."
+
+"Cxu vi pensas tiel?" kontrauxdiris la doktoro nekredante.
+
+Nur poste li ekrigardis la fotografajxon, tenante gxin
+malproksime de l' okuloj, kiel faras la homoj malproksimvidaj.
+
+"Efektive -- tio estas cxarma vizagxo -- plena de sorcxo,
+mildo kaj delikateco...," li diris post la momento en la tono de
+l' modere surprizita nekredemulo. "Vere -- preskaux mi estas
+konvinkita pri la vereco de viaj vortoj."
+
+Sed subite, kvazaux li estus rememoriginta sin pri io grava, li
+rapide demandis:
+
+"Permesu, mi petas! Antaux kiom da jaroj estis farita, tiu cxi
+fotografajxo?"
+
+"Mi pensas, antaux sep, ok jaroj!" respondis la arbaristo.
+
+"Vere, gxi estas jam iom senkolorigxinta!" konsentas la
+kuracisto. "Sed strange! La talio kaj ankaux la vizagxo sxajnas
+al mi konataj..."
+
+"Eble, ke iam antaux kelke da jaroj ie vi vidis sxin!" allasis
+la arbaristo. "Eble en Praha, kie sxi vivis de sia plej frua
+infaneco. Sxia nasknomo, vere barbara, estis Brandstruper...
+Sxia patro mortis antaux dek jaroj, kiel altranga oficisto en
+pensio; la patrino mortis antaux unu jaro... Estas eble, ke --"
+
+"Ne, ne!" kontrauxstaris vigle la kuracisto, rigardante fikse
+la fotografajxon kaj dume rememorante. "Mi ne vidis sxin antaux
+kelke da jaroj. Sxiajn patron kaj patrinon mi ne konis persone
+kaj ankaux mi ne memoras sxian nasknomon. Unuvorte... via
+sinjorino bofilino, kiel sxi estas figurita cxi tie, estas al mi
+tute nekonata. Sed kiam mi rigardas sxian portreton, sxajnas al
+mi, pli gxuste, mi estas preskaux konvinkita, kvazaux antaux ne
+longe mi estus vidinta sinjorinon ekstreme similan al sxi..."
+
+"Sed kie, mi petas, sinjoro doktoro -- kie?" demandis ekstreme
+scivole la arbaristo.
+
+"Mi ne povas rememorigi min pri tio!" respondis la demandito,
+levinte la sxultrojn kaj metante la fotografajxon sur la
+tablon. "Eble, ke mi vidis sxin en Praha antaux kelke da tagoj,
+kiam mi estis devigita pro la urgxa kaj samtempe tiel dolora
+afero veturi tien, ke spite mia tuta harditeco, spite mia tuta
+maldolcxa rezignacio mi havis atenton preskaux por nenio."
+
+"Cxu ankaux vin, sinjoro doktoro, trafis dolora katastrofo?
+Kaj antaux ne longe -- antaux kelke da tagoj -- vi diras?"
+demandis kompate la arbaristo, kiu ne preterlasis, ke la vocxo
+de l' kuracisto ektremis de la kortusxo dum la lastaj vortoj.
+
+"Mi petas vin, kiu en sia vivo estis indulgita de la sorto?"
+ekparolis la kuracisto, penante ekregi sin. "La sorto iafoje
+neatendite sxangxas niajn planojn de l' vivo tiel brutale kaj
+sensente, ke la sango rigidigxas ankaux al la plej malvarmsangaj
+el ni..."
+
+Sed subite la doktoro salte levigxis kaj per la tute sxangxita
+vocxo, allasanta nenian kontrauxstaron, diris:
+
+"Sed tiun cxi fojon, sinjoro arbaristo, mi ne eraris! Iu estas
+en la korto kaj rigardis tra la fenestro..."
+
+Dume li montris la fenestron post la dorso de Podhradský.
+
+"Cxi tie, sinjoro arbaristo --" dume li montris la maldekstran
+angulon de la fenestro -- "aperis la homa vizagxo kaj gxi tuj
+malaperis..."
+
+Podhradský, kiu ankaux levigxis kaj proksimigxis malrapide al
+la fenestro, nee balancis la kapon, dirante:
+
+"Mi ripetas, sinjoro doktoro, ke tio ne estas ebla.
+Cetere -- ni povas ja konvinkigxi -- tute konvinkigxi!" li
+aldonis, estante iom incitita de l' obstina malcedemo de
+la kuracisto kaj rapide direktigxis al la pordo kondukanta
+al la koridoro.
+
+Malferminte iom la pordon li ekkriis:
+
+"Kicxjo!"
+
+"Tuj, tuj, sinjoro patro!" eksonis el la koridoro la ne tre
+agrabla soprano de Kicxjo.
+
+"Restu tie, kie ci estas!" ordonis la sinjoro patro. "Kie estas
+Nero?"
+
+"En la korto, alligita, kiel vi ordonis!" eksonis respondo el la
+koridoro.
+
+"Kaj kie estas Diano kaj Vulkano?"
+
+"Ili estis kun la sinjoro Floriano apud la tri krucoj kaj poste
+cxe li en la cxambro!" respondis Kicxjo. "Poste mi prenis ilin
+al mi kaj nun ili estas cxe mi."
+
+"Tuj enlasu ilin en la korton, cxu ci komprenas?" ordonis
+Podhradský kaj faris kelke da pasxoj de l' malfermita pordo.
+
+"Tuj, tuj!" eksonis la respondo el la koridoro kaj post mallonga
+pauxzo ekkriis Kicxjo: "Estas farite! Ambaux estas jam en la
+korto."
+
+Tuj poste aperis Kicxjo antaux la sojlo de la pordo.
+
+"Cxu vi ankoraux ion deziras, sinjoro patro?"
+
+"Nenion, nenion!" rediris la arbaristo; sed rememoriginte sin
+pri sia adjunkto, li aldonis:
+
+"Kaj tamen! Rapidu al sinjoro Floriano, kiel li fartas kaj cxu
+li deziras ion! Tiel -- kaj fermu!"
+
+La arbaristo avide auxskultis dum kelke da momentoj kaj poste
+turnis sin al la doktoro:
+
+"Cxu vi auxdas?"
+
+"Kion mi auxdu?" demandis la doktoro, ne komprenante, kion celas
+Podhradský per sia demando.
+
+"Simplan bruadon de l' uragano... Se estus iu en la korto,
+precipe iu fremdulo -- la ambaux ellasitaj hundoj tuj bonvenus
+lin per furioza bojado."
+
+"Strange!" diris la doktoro duone konvinkita.
+
+"Cetere -- ni povas konvinkigxi ankoraux alimaniere..." aldonis
+la arbaristo.
+
+Rapide li alpasxis al la pordo, kondukanta al la korto, preninte
+skurgxon de la hoko kaj duone malferminte la pordon, kies anson
+li tenis, por ke la ventego ne eligu gxin.
+
+Modera trablovo turnis sin en la cxambro: la pordo en la mano de
+Podhradský ekskuigxis.
+
+"Ah, mi petas, sinjoro arbaristo, volu ne peni!" petis la
+doktoro.
+
+En tiu momento forta ventego eligis la pordon kaj en la cxambro
+turnis sin malvarma spiro de la vento.
+
+Podhradský eliris el la pordo, kie penetre ekfajfinte eksvingis
+la skurgxon kaj poste ekkriis per mallauxtigata vocxo:
+
+"Nero!"
+
+Cedinte rapide en la cxambron li brue fermis la pordon, dirante
+al la doktoro:
+
+"Nero jam kuras!"
+
+Kaj efektive preskaux en la sama momento estis auxdata post la
+pordo la flaranta ekbojo de la hundo:
+
+"Efektive, sinjoro arbaristo, nun mi estas tute konvinkita!"
+rimarkigis la kuracisto, sidigxante sur la saman lokon, kie li
+estis sidinta...
+
+Podhradský sekvis lian ekzemplon kaj proponis al li vinon.
+
+Ambaux trinkis kaj poste silentis kelkan tempon. Fine ekparolis
+la arbaristo, volante denove rekomenci la interparolon:
+
+"Cxu vi ne aludis, sinjoro doktoro -- en via parolo iun
+malfelicxon, kiu vin trafis?"
+
+Tiu demando preskaux dolore tusxis la doktoron.
+
+"Ah, sinjoro arbaristo -- estas pli bone ne rememori!" li
+diris venkante la subitan kortusxon. "Ni kuracistoj, kiuj estas
+preskaux cxiutage atestantoj de l' homa senpotenco kontraux la
+neniigeblaj legxoj de l' naturo, ni ordinare ne diskutas kun la
+brutala naturo. Ni akceptas cxiun gxian baton, kiun gxi donas al
+ni, kun pli aux malpli granda rezignacio kaj ni uzas, se estas
+eble, sole unu rimedon -- ni evitas la rememorojn."
+
+"Sed kion fari, kiam la rememoroj estas tiel potencaj,"
+kontrauxdiris la arbaristo, "ke la homo kiel mi, vidas la homon,
+kiun li amis kaj perdis por cxiam, preskaux sencxese antaux
+si. Kiam homon skuas la bedauxro, doloro, honto kaj kolero;
+kiam cxiumomente ekflamas la pasio tiel, ke la homo sufokus
+aux per unu bato de l' pugno faligus teren la iniciatinton aux
+iniciatintinon de sia malfelicxo -- se ili aperus antaux li?"
+
+La pasia akcento, kun kiu la vortoj estis diritaj, atentigis la
+doktoron, ke li sidas kontraux la viro pasiema, kiun ne estas
+konsilinde inciti.
+
+Li diris do iel rezerve:
+
+"Sed permesu! Post cxio, kion vi diris al mi pri via sinjorino
+bofilino, mi vere ne komprenas, kiamaniere povis okazi, ke vi
+farigxis tiel kolera kontraux sxi, kiel vi jxus diras, kaj
+kiamaniere rajte farigxis kolera kontraux sxi eble ankaux sxia
+edzo, via filo..."
+
+"Vi konjektas," intermetis maldolcxe la arbaristo, "ke mia
+spirita stato ne estas rajtigita...?"
+
+"Ne nerajtigita, sed iom nenatura," respondis la gasto. "La
+familiaj katastrofoj de tiu speco, kiu okazis cxe vi, estas en
+la mondo kaj estis ankaux aliloke neniam maloftaj. La geedzoj
+koleras -- iafoje pro la simpla vorto, ekmovo aux ekrigardo -- kaj
+se iliaj karakteroj estas flamigxemaj aux fine pasiemaj, estas
+aux la tempa disigxo aux la dauxra disiro tute naturaj. Sed
+kiam la ondigxinta sango silentigxas kaj ekregas la malvarma
+prudento, sekvas en nauxdek okazoj el cent la repacigxo."
+
+"Sed mia filo ne povas plu repacigxi!" kontrauxdiris la
+arbaristo kun la dolora maldolcxo.
+
+"Kial li ne povas?" rediris la kuracisto. "Se ne tuj, do
+almenaux pli malfrue. La espero pri la repacigxo estas cxiam
+ebla. Se via sinjoro filo, kiun vi mem edukis, estas viro simila
+al vi almenaux en la cxefaj principoj de l' karaktero, estas ne
+eble, ke li siatempe ne pardonu --"
+
+"Mia filo havis sole unu pasion!" rimarkigis Podhradský. "Li
+amis Evelinon preskaux freneze."
+
+"Tiom pli ebla estas la espero pri la repacigxo!" opinias la
+doktoro. "Cxar ami en la vera senco de l' vorto estas gxuste
+nenio alia, ol cxion forgesi, cxion pardoni..."
+
+"Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo meditante; sed tuj
+kun la senmezura maldolcxo li aldonis:
+
+"Sed mia filo povas jam pardoni tute nenion... Mia filo estas
+mortinta!"
+
+"Mortinta?" rediris subite en la sxangxita tono la kuracisto.
+
+"Li penis kiel viro neniigi siajn malgxojon, bedauxron kaj
+senmezuran doloron!" dauxrigis la malfelicxa patro. "Dum tri
+monatoj li suferis terurajn animajn turmentojn, kaj ecx ne
+plendis per unu vorto. Gxis fine -- en la lasta kristnaska
+antauxvespero, ornaminte al la infano la kristnaskan
+abieton -- per unu ekpafo de la revolvero..."
+
+Post tiuj cxi vortoj la arbaristo salte levigxis, trairis
+la cxambron kaj haltinte apud la tablo antaux la fenestro
+rigardanta la korton, li dauxrigis:
+
+"Kiam ni finis la vespermangxon kaj la infano ekdormis, sidigxis
+mia filo cxi tien apud tiu cxi tablo kaj longe, longe rigardis
+senparole tra la fenestro... La luno lumis belege, kaj oni povis
+vidi gxis la tri krucoj sur la senarba deklivo. Subite la filo
+iomete ekmovigxis kaj la ekpafo de la revolvero ektondris. Lia
+kapo falis sur ambaux manojn, sur la tablon kaj en kelke da
+momentoj disfluis la sango sur la tablo..."
+
+"Nur nun mi komprenas la kuneligon de cxio," rimarkigis la
+doktoro kompate. "Kaj kredu --"
+
+Li ne finis la parolon.
+
+Podhradský, rekonsciigxinte iom, sed estante ankoraux dolore
+kortusxita, interrompis lin:
+
+"Kaj pripensu, sinjoro doktoro! La infano ecx ne vekigxis post
+la ekpafo -- kaj la sango, la sango restis cxi tie... Mi ne
+permesis, ke gxi estu forlavita... Tiu sango --" la ceterajn
+vortojn li parolis kun pasia doloro -- "tiu sango rememorigu
+min gxis la lasta momento de mia vivo pri la cxarma furio, kiu
+kauxzis la memvolan morton de mia filo!..."
+
+"Bedauxrinda patro!" diris kompate la doktoro, vidigante mem la
+plej doloran kortusxon.
+
+"Pardonu," li aldonis, "cxar mi havas nek por vi, nek por
+mi vortojn de konsolo. En tiaj teruraj momentoj oni estas
+frakasita... Kaj se io povas malgrandigi vian doloron, sciu
+do, ke ankaux mi mem --"
+
+"Cxu vi ankaux --?" intermetis kompate la arbaristo. "Via filo,
+sinjoro arbaristo, mortis antaux duonjaro," respondis interrompe
+la gasto, "kaj mia filo antaux kelke da tagoj... Mia filo,
+legxosciencisto kaj leuxtenanto en la rezervo, knabo sanega,
+ankaux memmortigis sin. Li sin venenis."
+
+"Kaj la kauxzo -- la motivo?" insistis la arbaristo kun la
+kompata intereso.
+
+La doktoro, levinte la sxultrojn, respondis: "Se via filo
+estis edukita en la solejo kaj sen la zorgo patrina, sen la
+societo virina, mia filo estis edukita de la klera, afabla kaj
+entute bonega patrino en la societo de kelkaj siaj pli agxaj
+fratinoj en la urbo, do en la atmosfero plena de l' impresoj.
+Li farigxis viro plena de l' junula forto de l' vivo. Malofte
+iu sopiris tiel varme, tiel arde ecx pasie, eluzi la vivon en
+cxiuj eblaj direktoj kiel li. Kaj tio okazis ne sole en la
+plezuro kaj volupto, sed ankaux en la serioza, konscienca kaj
+pena laboro..."
+
+"Laux tio," rimarkigis demande la arbaristo, "estis cxe via filo
+neniaj gravaj motivoj al la disrevigxo je la vivo?"
+
+"Gxenerale dirite -- estis neniaj motivoj..."
+
+"Kaj tamen li malesperis."
+
+"Ah, sinjoro arbaristo," rediris la doktoro, "ni maljunuloj,
+kiuj jam klinigxas al la tombo, ni ordinare amas la vivon
+pli forte, ol la pasiema junularo. La tuta, se ankaux la
+plej longa pasintajxo nia sxajnas al ni cxiuj sole songxo de
+kelkaj semajnoj. Kontrauxe la junularo; precipe la nuna juna
+generacio --"
+
+"Vi opinias," intermetis la arbaristo, "ke la nuna juna
+generacio esence diferencas de l' juna generacio, al kiu ni
+apartenis antaux la jaroj?"
+
+"Kompreneble kaj el la motivoj tute naturaj!" komencis klarigi
+la doktoro. "La modernaj eltrovoj en la sciencoj de cxiuj
+fakoj kaj de ili mireginde sxangxita la gxenerala vivo edukis
+generacion tute novan, kies esencon ni maljunuloj tute ne
+komprenas, nek scias klarigi cxiujn simptomojn, motivojn kaj
+celojn.
+
+Dum nia juneco la tute ne antauxsentitaj progresoj en la
+nemultaj fakoj jxus en la pasintaj du aux tri dekjaroj havigas
+al la juna kaj la plej juna generacioj tute novajn, pli klarajn
+kaj pli profundajn perspektivojn de la vivo, ol kiaj vidigxis
+antaux la duoncentjaro al ni...
+
+Kaj cxar la pli maljuna kaj la plej maljuna generacioj ne
+iras -- kaj estas nature, ne povas iri -- kun la gxenerala
+progreso egale rapide, rezultas el tio la malkontenteco de
+cxiu, antaux kies spirita rigardo vidigxas la perspektivo pli
+klara kaj pli profunda.
+
+Ni maljunuloj, kiuj dum la tuta duoncentjaro kaj multaj el ni
+ankoraux pli longe, kontentigxis kun la perspektivo neproporcie
+pli malklara kaj pli malprofunda, kompreneble ne estas tiel
+ekscitataj de l' diversaj disonancoj kiel la vivemaj kaj la
+agemon sopirantaj generacioj pli junaj...
+
+Kaj sole cxi tiuj disonancoj estas laux mia opinio la cxefa
+fonto de l' febra, por ni maljunuloj malvarmigxantaj, aux jam
+malvarmigxintaj, tute nekomprenebla malkontentigxo de l' juna
+generacio.
+
+La spirita horizonto de tiu generacio estas nature pli
+largxa kaj pli klara, ol estis la nia. Sed tamen la gxisnuna
+senpotenco en la realigo de l' planoj de la vivo ekscitas
+la junajn spiritojn je la mistere dolora malkontentemo, kiu
+kvankam similas la dolcxe turmentantan pesimismon de l' pli
+malnova tempo, sed diferencas de gxi per la netrankviligebla
+maldolcxo..."
+
+"Sed pardonu," cxesigis la doktoro mem sian klarigon, "cxio
+estas sole la laciga subjektiva meditado..."
+
+"Sed gxi ne lacigas la homon," intermetis vigle la arbaristo,
+kiu auxskultis kun ne malgranda intereso, "kiu sian tutan
+vivon pasigis en la solejo kaj kiu kiel malproksima observanto
+havas sole malklaran ideon pri la nuna vivoturno. Do mi petas,
+dauxrigu!"
+
+La doktoro plenumis lian peton.
+
+"La junan kaj la plej junan generaciojn ekscitas la varma
+sopiro solvi la nekalkuleblajn problemojn, kiujn la pli maljuna
+generacio herede restigis nesolvitaj al ili. Sed jxus pro tio,
+ke la solvo estas ankaux nun plejparte sensukcesa, penas la juna
+kaj la plej juna generacioj trovi la elirejon el la mistera
+labirinto.
+
+Ili penas esprimi sian opinion pli klare, pli precize aux
+almenaux pli kolore kaj pli plastike; ili ekzamenas enigmojn
+laux malnovaj kaj novaj metodoj; ili analizas, eksperimentas kaj
+ofte enfalas en la novajn enigmojn, kiuj estas pli misteraj kaj
+pli mistikaj ol la problemo, kiu devas esti solvita...
+
+La kulturo kaj la ideoj pri la mondo, kiujn la pli maljuna
+generacio restigis al la generacioj juna kaj la plej justa, ne
+kontentigas plu. La junaj kaj la plej junaj spiritoj sopiras
+la spiritan regeneracion, la moralan, etikan, eventuale ankaux
+la religian regeneracion -- la sociajn, politikajn kaj artajn
+reformojn...
+
+Unuvorte, la malnova mondo kun siaj ideoj, eraroj kaj
+antauxjugxoj naskas antipation, kontrauxstaron kaj varman
+netrankviligeblan sopiron, faligi senkompate cxiujn idolistajn
+pregxejojn, kiujn aux la spirita miopeco aux la malvirta krimeco
+de l' malnova mondo estis konstruintaj por la idoloj de dubebla
+valoro...
+
+Kaj mia filo, sinjoro arbaristo, estis membro de cxi tiu pli
+juna generacio. Li estis unu el tiuj obstinaj, malcedemaj
+kaj nevenkeblaj pioniroj de l' nova kulturo, kiuj en la
+kontrauxstaro kaj la principa batalo kontraux la malrapide
+elmortanta mondo malnova konsumigxas de l' netrankviligebla
+malkontenteco kaj trovas en gxi plezuron, kiun ecx en la
+situacio plej brila ne donus al ili la konsento kun la heredajxo
+de l' malnova mondo."
+
+La doktoro eksilentis.
+
+"Laux tio, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, "en via
+filo vi perdis viron tute netakseblan. Sed kio, mi petas, estas
+laux via opinio la kauxzo de lia memvola morto?"
+
+"Estas malfacile, gxuste neeble diri!" respondis la doktoro
+levinte la sxultrojn. "La morto de mia filo estas kaj sendube
+restos enigmo por cxiam kaj gxia kauxzo restos mistero. Unue mi
+konjektis, ke la krizo okazis cxe li sekve de l' priskribita
+lia moderna malsano kaj ke li finis sian vivon en la atako de
+l' subita senkonscio. Sed kiam mi venis en Praha'n kauxze de
+lia enterigo kaj sciigxis kelkajn detalojn pri la lastaj tagoj
+de lia vivo, tuj mian cerbon trakuris la konjekto, ke -- lian
+morton kauxzis sendube -- la virino..."
+
+"La virino?" ekkriis mallauxtigite la arbaristo.
+
+"Jes -- la amatino..." aldonis la doktoro. "Cetere pri la
+interrilatoj de mia filo kaj lia amatino mi scias nenion
+gravan kaj neniun mi demandis iam pri tio.
+
+Mi scias sole, ke ili varme amis unu la alian jam antaux
+proksimume dek jaroj, ke ili denove kuniris okaze antaux netuta
+jaro kaj jxus en kelke da pasintaj monatoj vivis kune kvazaux la
+geedzoj en Praha...
+
+Cxi tio kompreneble ne faras ilian amrilaton plej bela; sed
+mi, kiu neniam malhelpis la filon en kio ajn, jxus pro cxi tiu
+fidela amo lia ne ekdeziris malkovri la dolcxan misteron de la
+filo.
+
+Pri lia amatino mi scias sole, ke sxia nomo estas Milena[13] kaj
+ke sxi amis lin kun la tuta ardo de sia varma animo... Kaj gxis
+hodiaux mi ne parolis kun Milena ecx unu vorton.
+
+En la momento, kiam dispremite mi staris apud la malfermita
+tombo de la filo en la tombejo de Volsany[14], kaj Milena en
+la malgxoja cxarmo de l' sanktulino alvenis sxanceligxe kaj en
+la neespritnebla doloro haltis rekte kontraux mi, mi ekrigardis
+sxin sole unufoje kaj sekrete, por ne malhonori ecx per la
+rigardo sxian silentan doloron..."
+
+"Via delikateco, sinjoro doktoro, kontraux la estajxo tiel
+milda," komencis paroli la arbaristo, "estas kompreneble
+rajtigita. Sed Evelino, kiu sen kauxzoj kaj sen motivoj forlasis
+sensente sian propran infanon kaj la legxan edzon, kiuj faris al
+sxi nenion malbonan nek per unu vorto, nek per unu rigardo, tiu
+cxi furio sxtonkora meritas nenion alian, ol..."
+
+Jen li subite haltis, sed tuj poste en la plej pasia tono
+aldonis:
+
+"Ah, ne, ne, sinjoro doktoro! Se tiu virino en cxi tiu momento
+aperus cxi tie -- kredu -- ke per unu bato de la pugno mi --"
+
+Sed lia kolero denove moderigxis tiel subite, kiel gxi ekflamis.
+
+En tiu cxi momento auxdigis sin Kicxjo.
+
+Jam cxe la lastaj vortoj de l' arbaristo li estis malferminta
+senbrue la pordon de la koridoro kaj haltinta sendecide kaj
+malkuragxe antaux la sojlo. -- Nun li ektusis senvole.
+
+Podhradský, ekvidinte Kicxjon nur nun, akre demandis lin:
+
+"Kio estas, Kicxjo?"
+
+La knabacxo ne respondis, sed vidigante mienon, kvazaux li havus
+ion gravan por diri kaj gxenus en la cxeesto de l' doktoro.
+
+La arbaristo do levigxis kaj proksimigxis al la pordo.
+
+"Kio okazis?" li demandis kolere.
+
+Kicxjo aliris kaj diris mistere:
+
+"Sinjoro Floriano -- ah, Dio, sinjoro patro -- tre plendas...!
+Kaj li petas -- ke la sinjoro doktoro -- por mallonga momento --"
+
+"Cxu iu bezonas helpon de kuracisto?" ekparolis la doktoro
+levigxante.
+
+La arbaristo mallonge klarigis al li la malfelicxon de Floriano.
+
+"Nu, ni vidos!" diris la doktoro. "Sed antauxe ni devas dedicxi
+ankoraux momenton al la infano..."
+
+Turninte sin post cxi tiuj vortoj li proksimigxis al la
+infanlito en la malantauxon, serioze esplorante la infanon.
+Podhradský farinte signon per la mano, ke Kicxjo foriru,
+atendis, gxis Kicxjo malaperis. Sxtelirinte poste al la doktoro
+kaj haltinte proksimume tri pasxojn antaux la lito, senparole,
+sed kun la mieno de la plej maltrankvila scivolo sekvis la
+konduton de l' kuracisto.
+
+"Kion vi opinias -- sinjoro doktoro -- nun?" demandis
+interrompe kaj mallauxtigite per la tremanta vocxo la arbaristo.
+
+"Preskaux mi timas doni la duonan porcion da medikamento...,"
+respondis la doktoro kun la glacia trankvilo. "La infano estas
+tute senfortigita -- gxi ne tusas ja plu... La gxenerala stato
+de la malsano estas tiel kriza, ke cxiumomente oni povas atendi
+la agonion..."
+
+"Agonion?" ekgxemis malespere la arbaristo.
+
+"Kuragxigxu, sinjoro arbaristo!" diris la doktoro: "Kaj se estas
+eble, mi petas, montru al mi afable, kie mi povus al la sinjoro
+adjunkto --"
+
+La arbaristo rapide aliris al la tablo en la antauxo kaj prenis
+la lampon.
+
+"Kaj se la infano estus atakata de la tuso," diris la doktoro
+kun la akcento, "sciigu min tuj pri tio!"
+
+La arbaristo jese ekmovis la kapon.
+
+Poste rapide li alpasxis kun la lampo al la pordo de l' koridoro,
+malfermis gxin kaj per la tremanta vocxo ekkriis en la koridoron:
+
+"Kicxjo! Rapide lumigu la sxtuparon! Sinjoro doktoro!..."
+
+Senparole eniris la kuracisto en la koridoron, el kiu eksonis la
+mallauxtigite rebruanta sono de liaj malproksimigxantaj pasxoj.
+
+               *       *       *       *       *
+
+En la momento, kiam la arbaristo, staranta sur la sojlo de
+l' pordo kondukanta al la koridoro kaj turnita dorse al la cxambro,
+volis sin turni kaj reveni en la cxambron, malfermis iu staturo
+en malseka nigra vesto la pordon, kondukantan el la korto al la
+cxambro.
+
+Forta malvarma trablovo turnis sin en la cxambro kaj momenton
+estis auxdata la forta pluvego pli klare, ol kiam la pordo estis
+fermita.
+
+La staturo, englitinte tra la pordo, kiu en gxia mano knare
+ekbruis, pene gxin fermis kaj haltis apud gxi senmove, kvazaux
+konsiderante, cxu antauxeniri aux ne...
+
+La arbaristo eksentinte la glacian trablovon, kiu tuj estingis
+al li la lampon en la mano, rapide sin turnis kaj brue fermis la
+pordon.
+
+"Kio okazis? Kial tiu trablovo?" li murmuris, fikse rigardante
+la mallumon en la cxambro.
+
+Alirinte singarde en la mallumo gxis la tablo kaj stariginte
+sur gxin la estingitan lampon, li iris singarde en la mallumo
+de l' tablo al la forno, kie sur la breto kusxis la alumetoj.
+
+La alumeto en la mano de l' arbaristo ekflamis sole momenton,
+sed tamen cxe tiu mallonga ekflamo ekvidis Podhradský malklaran
+silueton de l' homa staturo apud la pordo.
+
+"Kio estas tio? Iu estas cxi tie?" deglitis al li de l' lipoj
+kun la modera ekmiro, sed sentime.
+
+Momenton li strecxe auxskultis, sed kiam neniu respondis, li
+ekkriis:
+
+"Kiu estas cxi tie?"
+
+Sed kiam denove neniu respondis, alpasxis la arbaristo al
+la tablo, ekbruligis alumeton kaj ne levinte ecx la kapon
+ekbruligis la lampon, starantan sur la tablo.
+
+Nur poste li ekrigardis al la pordo.
+
+Efektive li ekvidis tie starantan staturon kaj mirigite, sed
+tamen sentime, li cedis unu pasxon.
+
+Samtempe mallevigxis lia dekstra mano al la maldekstra kokso,
+kvazaux li volus ekkapti la cxasponardon kaj la maldekstran
+manon li metis por momento super la okulojn, por vidi pli bone.
+Sed tuj poste denove li elpasxis kaj preninte la revolveron,
+kusxantan sur la tablo, li tondre ekkriis:
+
+"Kiu estas cxi tie? Kion vi volas?"
+
+Nur nun li ekvidis, ke apud la pordo staras virino de meza
+kresko, havanta sur la kapo transjxetitan tute malsekan nigran
+mantelon, en kiu sxi estas tiel envolvita, ke oni vidas sole
+parton de la vizagxo kaj brilantajn nigrabluajn okulojn...
+
+En tiu momento la virino, subite, kvazaux tamen sxi estus fine
+decidinta, dejxetis la mantelon kaj rektigxinte staris kiel
+statuo kun la kunmetitaj manoj kaj la mieno de l' kortusxanta,
+muta petego.
+
+Podhradský, rekoninte sxin, cedis mirigite kaj kun la mieno de
+l' kolero kaj malamo surde ekkriis:
+
+"Evelino!"
+
+"Jes -- Evelino...," mallauxte kaj mole diris la virino per la
+tremanta vocxo.
+
+La arbaristo, al kiu la apero de l' edzino de lia filo tuj
+klarigis cxiujn supozitajn halucinaciojn de liaj homoj, sed
+ankaux tiujn de l' doktoro, staris momenton senmove en la muta
+ekmiro, vidigante en la vizagxo fortan animan batalon.
+
+Sed la delikata, petanta rigardo de l' virino iom post iom tamen
+komencis lin senarmigi.
+
+La mieno de l' kolero kaj malamo, kiun vidigis lia vizagxo, kiam
+li rekonis Evelinon, cedis malrapide al la mieno de l' kompato.
+
+"Pardonu, sinjoro patro!..." eksonis post kelka tempo malkuragxe
+kaj timeme la dolore tremanta vocxo de Evelino.
+
+"Pardoni?" rediris duonkompate la arbaristo. "Mi ne scias, kion
+pardoni..."
+
+"Pardonu!" sxi ripetis sxanceligxe kun la plej kortusxanta
+akcento de l' peto. "Kie estas -- Václav[15]?"
+
+"Mia filo?" demandis surde la arbaristo.
+
+"Mia --?" aldonis Evelino, sed ne sxi finis, cxar la arbaristo
+malafable interrompis sxin:
+
+"Li ne estas cxi tie!"
+
+"Tio estas tute neebla!" kontrauxdiris Evelino. "Dum tri tagoj
+kaj preskaux tri noktoj mi vagas en la arbaroj cxirkaux la
+cxasdomo, por kuniri kun Václav. Václav laux cxio dum la tri
+tagoj ne forlasis la cxasdomon, Václav estas cxi tie..."
+
+La arbaristo respondis decide:
+
+"Kaj se ecx li estus cxi tie -- laux kia rajto ci kuragxas
+transpasxi la sojlon de tiu cxi domo?"
+
+"Pardonu!" ekgxemis dolore la edzino de Václav. "Mi alvenas kun
+la dispremita koro, malfelicxa, pentofaranta Magdaleno, por ke
+mi sur genuoj petu de Václav pardonon de mia peko..."
+
+"Malfelicxulino!" ekkriis pasie la arbaristo; sed tuj li aldonis
+en la dolora tono:
+
+"Kun Václav ci kuniros plu neniam!"
+
+"Pro cxio, kio estis iam kara al vi, mi petas vin," insiste
+petegis Evelino, "venigu al mi Václav-on!... Aux almenaux diru
+al li, ke mi estas cxi tie -- ke mi revenas --."
+
+"Mi ne povas."
+
+"Cxu li estas malsana?"
+
+"Ne estas. Sed la infano -- la infano malsanas --"
+
+"Pro la kompato de Dio -- mia infano?" ekkriis Evelino
+malespere kaj sxia rigardo rondiris sovagxe en la cxambro.
+
+Sed cxar de la loko, kie sxi jxus staris, sxi ne povis vidi en
+la malantauxo la infanliton, kiun kovris la paravento kaj la
+duone disigita pordokurteno, sxi denove tuj rekonsciigxis.
+
+"Mi vidis ja gxin antauxhieraux de malproksime kelkajn fojojn.
+Gxi estis sana kaj fresxa..."
+
+"Kaj tamen la infano malsanas," aldonis malgxoje la arbaristo.
+
+Evelino ekgxemis dolore:
+
+"Ah, Dio, Dio -- do mia antauxsento tamen ne trompis min...
+Kiam proksimume antaux duonhoro mi ekvidis de la tri krucoj
+sur la senarba deklivo kalesxon alveturantan de l' urbo al la
+cxasdomo, mi ekpensis tuj, ke en tiel malfrua tempo nokta gxi
+povas esti sole kalesxo de l' kuracisto. Kaj kiam mi rememorigis
+min, ke Václav dum tri tagoj ne forlasis la cxasdomon, ekregis
+min terura antauxsento, ke estas li, kiu malsanas. Kaj kiel jam
+hieraux en la nokto, mi sxteleniris ankaux hodiaux -- antaux
+momento kun la morta timemo, ke iu hundo perfidos min per la
+bojado aux alimaniere, en la korton gxis la fenestro por tute
+konvinkigxi, se estos eble. Sed kiam el nenio, kion mi povis
+sekrete vidi tra la fenestro, mi povis konvinkigxi pri la vero,
+mi kuragxis fine --"
+
+Evelino falis sur la genuojn kaj kunmetinte la manojn rigardis
+kun la mieno de plej kortusxanta muta peto la okulojn de
+l' arbaristo, kiuj subite ekbrilis de la kolero.
+
+Ekkolerigxinta Podhradský por momento estis en embarasoj.
+
+La muta peto de l' cxarma pentofarantino, kiel sxajnis, tamen
+senarmigis lin.
+
+La mieno de l' pasiemo, kiun vidigis lia brune rugxigxinta
+vizagxo, jam jam transigxis en la mienon de l' eldevigita
+kompato.
+
+Senvole li cedis rapide, sed tuj poste, sxajne senkauxze, denove
+ekflamis lia kolero.
+
+Li elpasxis rapide kaj haltinte senpere apud Evelino, levis la
+dekstran manon por bati...
+
+"Batu! Batu!" ekgxemis Evelino kun la senmezura sindoneco.
+
+La pasiigxinta arbaristo, kvazaux embarasite denove cedis, kaj
+lia levita mano falis.
+
+"Batu -- piedbatu min!" singultis Evelino en la plej forta
+animdoloro. "Faligu min kiel hundon kaj mallongigu tiamaniere
+miajn terurajn animturmentojn. Sed antauxe diru al mi, kie estas
+mia edzo?..."
+
+"Plenumigxu cia peto!" respondis subite la arbaristo, preskaux
+kun la malvarma kategorieco. Kaj post la momento akre kaj severe
+li ordonis:
+
+"Levigxu!"
+
+Poste li trairis lauxlargxe la cxambron, kaj iom pli trankvile
+komencis la parolon, dirante:
+
+"Se ci estus alveninta, Evelino, antauxhieraux aux hieraux aux
+almenaux hodiaux antauxvespere, eble -- pro la infano -- mi
+estus pardoninta cin... Sed nun -- nun la infano ne bezonas plu
+la patrinon..."
+
+"Oh!" sxi ekgxemis malespere.
+
+"Sed mi ne volas esti pli kruela, ol estis ci mem kontraux mia
+filo kaj la propra infano!" dauxrigis la arbaristo. "Mi ne
+volas jugxi cin sen la esploro. Mi volas doni al ci okazon, por
+senkulpigi cin."
+
+Evelino, penante esti pli trankvila, diris mallauxte, duone por
+si:
+
+"Evelino mensogis neniam..."
+
+"Estas vere!" respondis la arbaristo, kiu tamen ekauxdis la
+vortojn. "Gxis nun oni ne kaptis sxin mensoganta. Sed tiun
+cxi fojon la sincera konfeso estos tamen malfacila al sxi...
+Parolu!"
+
+Evelino pene sxanceliris al la segxo kaj falinte sur gxin,
+kovris la vizagxon per la ambaux manoj.
+
+"Auxdu, Evelino," ekparolis li post kelke da sekundoj pli
+pacigxeme. "Cxiu, kiu nun vidus cin tiel dispremita, apenaux
+rezistus kompaton. Sed mi estas kaj restos koncerne cin la
+severa kaj justa jugxanto."
+
+"Mi ne scias -- mankas al mi la vortoj...," komencis
+Evelino reveme. "Sed se mi devas la cxefan kauxzon de mia
+foriro almenaux montri, do mi ne trovas alian vorton,
+ol -- dankemon..."
+
+"Dankemon?" rediris surprizite la arbaristo. "Jes,
+patro -- dankemon, aux se vi volas, subitan ekflamon de
+l' stranga, nekomprenebla, neesplorebla kaj samtempe
+nerezistebla sento, kiu ekregis mian tutan estajxon kaj
+kiu ne estis malsimila al la sento de l' dankemo..."
+
+"Ci parolas enigmojn!" intermetis la arbaristo, ne povante
+rezisti ian malklaran impreson.
+
+"Dankemon, senfinan dankemon al la homo, al kiu mi sxuldas mian
+spiritan regeneracion," dauxrigis Evelino; "al la homo, kiun mi
+antauxe amis pasie kaj kies memoro estos cxiam sankta al mi;
+al la homo kun la sendifekta karaktero, malofta talento kaj
+profunda sento, kiu faris el mi tion, kio mi jxus estas: virinon
+kun la senantauxjugxa auxtopsio pri la mondo, virinon, kiun vi,
+patro, antauxe amis tiel arde."
+
+"Cxesu!" intermetis la arbaristo severe. "Cxu ci volas fari
+lauxdindan virton el la plej peka faro, kiun oni povas pensi pri
+la edzino kaj patrino?"
+
+"Ne, patro! Sed diru mem -- cxu vi trovis cxe mi dum tiu tuta
+tempo, dum kiu mi vivis kun vi sub unu tegmento, almenaux unu
+solan eraron, pro kiu vi povus min almenaux nur patre admoni?
+
+Cxu mi ne estis sincera kaj varme amanta edzino de via filo?
+
+Cxu mi ne estis afabla kaj bona patrino de mia infano?
+
+Cxu mi ne estis, patro, tiu bofilino, al kiu antauxe vi mem
+konfesis multajn fojojn, ke sxi kreis paradizon el via malgaja
+solejo kaj malgxoja hejmo?"
+
+"Estas vere; mi ne povas kontrauxstari ciajn vortojn!" jesis la
+arbaristo iom surprizite. "Sed tamen ci perfidis senhonte edzon
+kaj cian infanon."
+
+"Ne, patro! Mi ne perfidis ilin! Via filo sciis pri la senmezura
+ofero, kiun mi faris pro dankemo..."
+
+"Ne, ne, tio ne estas ebla!"
+
+"Kaj tamen estas tiel!" dauxrigis Evelino. "Via filo ne estis
+kaj ne estas viro antauxjugxa. Nia reciproka interrilato estis
+tiel pura, tiel natura, ke inter ni ne estis ecx la ombro de
+l' mensogo kaj malsincereco. Kaj kiel mi konis vian filon kaj
+lian pasintajxon, tiel ankaux li konis la mian kaj min mem gxis
+la plej sekretaj anguloj de l' animo.
+
+Kaj pro tio li sole povas kaj scias taksi senantauxjugxe la
+faron, kiu laux la jugxo de l' mondo estas nepardonebla peko;
+sed laux lia propra jugxo gxi ne estas kaj ne povas esti io
+alia, ol la tute natura kaj pro tio la necesa sekvo de mia
+estajxo kaj gxia pasintajxo -- aux, se li tamen malgraux tio
+volus jugxi laux la ekzemplo de l' mondo, sole la negrava
+eraro."
+
+"Kredu," rimarkigis malice la arbaristo, kiam Evelino eksilentis
+por momento, "ke la pli bonan senkulpigon de l' peko ecx la
+diablo ne scius elpensi!"
+
+"Kaj tamen, patro, cxio estas tiel simpla kaj natura!" dauxrigis
+Evelino. "Certe vi memoras ja ankoraux, ke mi rakontis ankaux al
+vi sentrompe vere kaj sincere mian pasintajxon. Mi estis, kiel
+vi scias, filino de tiel nomata pli altranga familio oficista,
+ricevinta la kutiman tradician edukon. En la deksesa jaro estis
+al mi la tasko de l' homo kaj sekve ankaux tiu de l' edzino kaj
+patrino la plej sekreta mistero -- gxis subite, tute okaze, mi
+renkontis junan homon... Kaj en mia animo komencis tagigxi..."
+
+"Mi scias, mi scias!" jesis la arbaristo.
+
+"Vi scias, patro, ke unuavide li sxajnis studento kiel cent
+aliaj, sed lia karaktero estis tiel neriprocxinda, lia koro tiel
+pura kaj lia spirito tiel milde pripensema -- unuvorte, li
+estis viro, kiun mi amis kun la tuta ardo de mia animo kaj kiu
+ripetis ankaux mian amon...
+
+Kaj cxion cxi sciis kaj scias, patro, ankaux via filo.
+
+Kiam mi konatigxis kun li, mi konfesis al li tute sincere mian
+pasintajxon. Mi diris al li ankaux, ke nin disigis la situacio
+sociala.
+
+Kaj kiam poste via filo, kiun mi arde ekamis, proponis al
+mi la manon, mi ne kasxis antaux li la eblan krizon: nome,
+se la objekto de mia unua amo, kvankam post la jaroj,
+aperus denove antaux mi, ke sendube malfacile mi rezistus
+la ekflamon de la plej forta, plej varma sento, aux la
+ekflamon de l' peka pasio --"
+
+"Kaj kiam fine tio okazis," intermetis denove pli riprocxe kaj
+pasie la arbaristo, "ci neniigis ciajn sanktajn devojn de
+l' edzino kaj patrino kaj forkuris kun la amatacxo! En la brakoj
+de l' amato ci plenmezure trinkis la pokalon da peka volupto --"
+
+"Ne, patro, ne!" kontrauxstaris Evelino. "Mi ne disigxis kun via
+solejo kaj kun vi cxiuj sensente, sed post la kruela, senmezura
+batalo inter du devoj: inter la simpla devo de l' edzino kaj
+patrino kaj la mistere nerezistebla devo ne farigxi maldanka
+al la viro iam tiel freneze amata kaj nun tiel senmezure
+malfelicxa..."
+
+"En la pasinta auxtuno, dum la lastaj cxasoj," konfesis plie
+sincere Evelino, "li estis inter la invititoj. Unuan fojon
+kaj denove okaze mi renkontis lin sola apud tri krucoj sur la
+senarba deklivo kaj mi konfesas, ke tiu cxi unua renkonto naskis
+en mi multe pli malfortan eksciton de l' sento, ol mi timis.
+
+Sed post la intersxangxo de kelkaj vortoj ekregis min febra
+maltrankvilo. En mia iama amato mi rekonis viron sxajne tute
+sanan korpe, sed malsanan anime.
+
+La iam plej malcedema, plej batalema spirito, kiu ne timis
+provojn, solvi problemojn plej enigmajn, vidigis turmentan,
+senfortigan premitecon kaj bedauxrindan lacecon.
+
+Anstataux homo, iam sopiranta la lumon plej brilan, la veron
+plej senantauxjugxan, staris antaux mi homo vundita en la
+interno de l' animo, homo, kies tuta estajxo estis rompita, unu
+el tiuj bedauxrindaj, en la konvulsioj de l' prudento kaj sento,
+dolore kurbigxantaj animoj, kiuj en la labirinto de l' enigmoj
+trovas nenian elirejon, kiuj trovas savon en nenio, ol en la
+eterna trankvilo, kiun donas al ili sole -- la tombo...
+
+Kaj kiam mi rememorigis min, kiel malofta kaj promesplena
+talento de tiu bedauxrinda viro estis jam preskaux tute
+neniigita de la malfavoro de l' cirkonstancoj; kiam mi
+rememorigis min, kion mi sxuldas al tiu homo kaj kiam mi
+ekkonis, ke li ankoraux nun amas min kiel min amis antauxe,
+tiam elsaltis el la hxaoso de l' sentoj, kiuj ekregis min,
+la sento de l' senmezura kompato...
+
+Kaj pli frue, ol mi atendis, trakuris mian animon la
+nerezistebla penso: ke estas mia devo, provi, se estos eble,
+la animan resanigon de l' homo, tiel talenta kaj samtempe tiel
+bedauxrinda...
+
+Tiel kaj neniel alie, patro," finis Evelino sian konfeson,
+"okazis --"
+
+"Ke ci forkuris el la hejmo," intermetis moke la arbaristo,
+"kaj provis... Kaj cia provo," li aldonis en la tono pli moka,
+"sendube sukcesis -- cxu ne vere?"
+
+Evelino turnis malgxoje la kapon.
+
+"Kaj cxu ci volas per cxi tiu nekredebla fablo sankcii cian
+teruran kulpon kiel la plej puran virton?" dauxrigis la
+arbaristo, kiu la lastajn vortojn auxskultis sxajne trankvile
+kun la krucitaj manoj.
+
+"Vi agas maljuste kontraux mi, patro, se vi konjektas, ke mi
+volas kiel ajn senkulpigi mian faron," senkulpigis sin Evelino
+per la tono kaj la motivoj cxiam pli konvinkaj. "Mi scias kaj
+konfesas, ke en la nerezistebla atako de l' sento de l' dankemo
+kaj la unua amo subite denove ekflaminta mi pekis kontraux miaj
+devoj de l' edzino kaj patrino.
+
+Sed krom la devoj, kiuj devenas de la firmaj rilatoj socialaj,
+ni virinoj havas ankoraux naturajn devojn de l' spirito kaj la
+koro, kiujn rezisti estas tiel malfacile ofte ankaux neeble,
+kiel batali kontraux la nesxangxeblaj legxoj de l' naturo.
+
+Estas vere -- ke ekzistas ankaux virinoj, kiuj rezistis en la
+plej delogaj situacioj, kion unuj nomas virto, la aliaj heroeco.
+Sed ili ne estas pravaj.
+
+La devoj de l' spirito kaj la koro estis cxe la edzinoj kaj
+patrinoj, kiuj sukcesis tion fari, jam de longe dispremitaj
+de la devoj konveniencaj[16]. Ilia iama amo estis jam longe
+estingigxinta, aux gxian lokon estis okupinta -- la malamo.
+Tiuj do povas facile rezisti...
+
+Sed cxe mi, patro, estis tute male. Mi amis la viron de mia unua
+amo kaj ankaux estante edzino de via filo amas lin kun la tuta
+ardo de mia koro --"
+
+"Kaj pro tio ci oferis," intermetis moke la arbaristo,
+"la legxan edzon kaj cian propran infanon, por ke ci povu
+trankviligi cian voluptemon --?"
+
+"Ah, patro, patro -- ne sxiru mian dispremitan koron per la
+moka ironio de sensenteco!" petegis Evelino cxiam pli pasie.
+"La senmezura doloro, kiu mordas mian koron kaj ne cxesos gxin
+mordi gxis la fino de la vivo, estas pli ol la plej kruela
+puno pro tio, ke mi ne rezistis la plej fortan kaj la plej
+nerezisteblan devon, kiu ordonis al mi, ke mi oferu min...
+Mi faris tiun oferon esperante, ke mi savos tiun viron de la
+pereo, kaj dume --"
+
+"Kiam la amatacxo forpusxis kaj forjxetis cin," intermetis la
+arbaristo kun la mallauxtigata moka rido, "ci alvenas, por
+denove ruze ensxteligxi en la koron de l' trompita, perfidita
+edzo --"
+
+"Ne, ne, patro!" defendis sin Evelino cxiom pli pasie kaj tamen
+kun la kortusxanta konvinko. "Mi alvenas, por fari sinceran
+konfeson al mia edzo, por peti sur la genuoj pardonon de mia
+granda peko kaj ankaux permeson, ke mi povu denove farigxi
+patrino de lia kaj mia ido... Kaj kredu, patro, se anstataux vi
+auxskultus min via filo Václav --"
+
+"Václav ne povas cin pardoni!" respondis serioze la arbaristo
+kaj kun la dolora ekscito li aldonis: "Václav estas -- mortinta!"
+
+"Mortinta?" ripetis Evelino apatie, kvazaux sxi ne komprenus la
+sencon de l' vorto.
+
+"Kaj cxu ci ecx ne ektremos?" ekparolis Podhradský severe.
+
+"Mia Václav -- vi diras, patro -- mia Václav, estas -- mortinta?"
+demandis Evelino ne kredante kaj tamen kvazaux sxi estus jam
+almenaux duone kompreninta.
+
+"En la tombejo de Doubrava[17] ci trovos lian tombon..." eksonis
+la respondo en la tono eliranta kvazaux el la tombo.
+
+"Oh," ekgxemis Evelino malespere kaj levigxinte sxi rigardis
+cxirkauxe, kvazaux antauxsentante teruran katastrofon.
+
+"Pro la kompato de Dio -- patro!" sxi ekriis en la plej forta
+atako de l' doloro, starante rektigxinte kaj senmove kvazaux
+rigida.
+
+"Jes, cxi tie per la kuglo de tiu cxi revolvero li traboris
+al si la kapon," finis la arbaristo per la simplaj vortoj la
+priskribon de l' terura katastrofo. "Kaj lia sango gxis nun ne
+estas forigita de la tablo... Rigardu!"
+
+"Li estas mortinta!" ekriis Evelino per la vocxo tiel sovagxa,
+ke ankaux la arbaristo eksentis froston.
+
+Sxia vizagxo vidigis senmezuran malesperon. Sxi falis kvazaux
+senfortigita sur la segxon, sed post la momento sxi denove
+levigxis kaj kun la forta, sed dolora pasiemo demandis:
+
+"Kaj la infano? Kie estas mia infano?"
+
+La arbaristo sxanceligxis ankoraux momenton rekte respondi, sed
+kiam la mieno de Evelino vidigis la doloron plej grandan, li
+montris per la mano la malantauxon kaj surde aldonis:
+
+"Gxi mortas."
+
+Kun terura ekkrio sxi levigxis kiel morte vundita leonino kaj
+volis kuri en la malantauxon.
+
+"Halt'! Nek unu pasxon!" tondre ekkriis brutale la arbaristo,
+barinte al sxi la vojon.
+
+"Kompaton! Kompaton!" sxi petegis kun la plenda malespero
+etendante la manojn. "Pro cxio, kio estis al vi, patro, iam plej
+kara...," sxi balbutis kaj volis denove kuri en la malantauxon.
+
+Sed la arbaristo brutale forpusxis sxin kaj preninte la
+revolveron de la tablo apud la fenestro direktis gxin al
+Evelino.
+
+"Nek unu pasxon," li tondre ekriis kun la plej maldelikata
+brutaleco, "se ci ne volas, ke ankaux mi faru mortigon..."
+
+En muta malespero sxi sxanceliris returne. "Por ci la infano
+estas -- mortinta!" li aldonis surde mallevinte la manon kun
+la revolvero.
+
+En tiu momento en la koridoro eksonis bruo de personoj,
+malsuprenirantaj la sxtuparon kaj mallauxtigataj vocxoj.
+
+Post la pordo eksonis la vocxo de Kicxjo:
+
+"Cxi tien, sinjoro doktoro -- mi petas... cxi tien -- dekstren!"
+
+"Ah, la doktoro revenas!" ekparolis la arbaristo kaj rapide
+turnis sin al Evelino.
+
+"Alvenas fremda homo," li diris kun la akcento sur la vorto
+»fremda« kaj kun la patosa imperativo aldonis:
+
+"Kaj tial -- silentu!... Cxu ci komprenas?"
+
+Podhradský volis iri renkonte al la revenanta doktoro, sed
+apenaux li faris unu pasxon, malfermigxis la pordo kaj Kicxjo,
+enlasinte la doktoron, portantan sian mankonfreton, en la
+cxambron, senparole fermis denove la pordon.
+
+Nur nun ekiris ankaux Podhradský.
+
+La kuracisto, ne rigardinte cxirkauxe, metis la kofreton sur la
+lokon, kie gxi antauxe staris kaj tuj raportis:
+
+"La vundo de l' sinjoro adjunkto ne estas dangxera. Sole
+malgranda degrato de la hauxto, sed tamen suficxe dolora..."
+
+Sed kiam fine li ekrigardis la arbariston, li ne povis nerimarki
+lian nenormalan staton.
+
+"Kio estas, sinjoro arbaristo?" li demandis kun modera nuanco
+de l' zorgemo ekrigardinte al la malantauxo.
+
+"Cxu nia malgranda paciento --?"
+
+Kaj kiam li faris unu pasxon al la malantauxo, li ekvidis la
+virinon post la arbaristo.
+
+"Pardonu, sinjoro arbaristo!" li diris senkulpigante sin. "Ni
+ne estas solaj... Vi havas ja viziton..."
+
+"Jes, viziton --," ripetis la arbaristo kvazaux en embarasoj.
+
+En tiu momento Evelino mallevis la manojn, per kiuj sxi estis
+kovrinta la vizagxon.
+
+"Milena!"[18] ekkriis mallauxtigite la kuracisto kaj rapide
+aliris al sxi.
+
+"Cxu vi konas Evelinon?" demandis mirigite la arbaristo.
+
+"Evelinon? Ne!" respondis la doktoro. "Sxi estas Milena de mia
+filo..."
+
+"De via filo?" ripetis la arbaristo estante treege surprizita
+kaj ne povante ekregi sin li turnis sin kun pasia severeco al
+Evelino:
+
+"Malfelicxulino! Cxu ci kauxzis ankaux la morton de filo de la
+doktoro? Parolu!"
+
+Evelino, levigxinte kun la strecxo de cxiuj siaj fortoj, per la
+malklara kaj tamen tremanta vocxo respondis unue al la doktoro:
+
+"Mia nomo ne estas Milena, sinjoro doktoro, sed Evelino... Sole
+via filo min nomis Milena..."
+
+"Jes, jes!" konsentis la doktoro.
+
+"Kaj mi," aldonis Evelino kun la malkuragxa senespero, "ne
+kauxzis -- la morton de via filo --"
+
+"Mi scias, mi scias --" diris la doktoro. "Kaj -- mi scias
+ankaux, kion vi faris por li... Kaj pro tio," li aldonis kun la
+kortusxanta dankemo, "akceptu por la senekzempla ofero, kiun
+vi faris por li en la lastaj tagoj de lia vivo, almenaux nun,
+kiam ni neatendite renkontas unu la alian, mian plej sinceran
+dankon!..."
+
+Poste li premis sxian manon.
+
+Podhradský kolere rigardis tiun neantauxviditan scenon. Kiam
+la doktoro finis la parolon kaj premis la manon de Evelino, la
+arbaristo ekregante sin cedis unu pasxon.
+
+La kuracisto turnis sin al li.
+
+"La severa mosxto -- la morto -- sinjoro arbaristo," li diris
+kun la akcento de l' kortusxanta peto, "pacigas ankaux la
+malamikojn nepacigeblajn. Kaj tial mi esperas, ke ankaux vi, en
+tiu cxi fatala momento jam pro la infano --"
+
+"Neniam!" tondre ekkriis obstine la arbaristo ne atendinte, gxis
+la kuracisto finos la parolon. "La infano estas kaj restos por
+sxi mortinta..."
+
+Evelino ekgxemis malespere kaj dispremite falis denove sur la
+segxon.
+
+En tiu cxi momento la infano sur la lito en la malantauxo
+konvulsie ektusis.
+
+"Ah, la paciento!" rememorigis sin la kuracisto pri sia devo kaj
+rapidis en la malantauxon.
+
+Samtempe levigxis ankaux Evelino kaj elpasxis post la kuracisto.
+
+"Halt'! Nek unu pasxon!" tondre ekkriis la arbaristo kaj en la
+atako de plej forta kolero per la pugno faligis sxin teren.
+
+Evelino falis, kaj la arbaristo rapidis en la malantauxon,
+kie la doktoro starante apud la infanlito rigardis esplore la
+infanon.
+
+"Cxu eble mi povus, sinjoro doktoro?" demandis la arbaristo kun
+la servemo de frenezulo:
+
+"Ne, ne!" respondis la kuracisto kun la imperativa kategorieco.
+"Tio ne estas por laikoj! Vi faros pli bone," li aldonis
+mallauxtigite, "se vi kunigos la pordokurtenojn, por ke la
+patrino ne vidu la lastan teruran batalon..."
+
+"La teruran batalon?... Do tamen la lastan batalon!" trakuris la
+animon de l' arbaristo, kiam li mekanike plenumis la ordonon de
+l' kuracisto.
+
+Poste li staris momenton kvazaux subite dispremita post la
+kunigitaj pordokurtenoj, poste li rapide sin turnis kaj
+sxanceligxe trairinte la cxambron lauxlargxe li haltis antaux
+Evelino, kiu dume levigxis de la tero kaj senatente rigardis,
+kio okazas antaux sxi.
+
+Dum kelke da minutoj neniu ekparolis.
+
+La turmenta silento estis interrompata sole de plenda bruo de
+l' ventego el ekstere, kie la uragano jam videble lacigxis, kaj
+de sufoke konvulsia tusado de l' infano el la malantauxo post
+la pordokurtenoj.
+
+Evelino, starante en la muta malespero antaux la arbaristo,
+havis atenton por nenio cxirkaux si.
+
+Subite sxi denove rekonsciigxis.
+
+Kunmetinte la manojn sxi ekgxemis:
+
+"Pro la kompato de Dio, patro, lasu min iri al la infano!"
+
+"Neniam!" respondis la arbaristo surde, sed kun la kategoria
+severeco.
+
+"Kompaton -- kompaton!" balbutis malespere Evelino post
+mallonga pauxzo.
+
+En tiu momento la doktoro disigis la pordokurtenojn kaj eliris.
+
+Podhradský alproksimigxis rapide kaj kun la timema avideco
+demandis:
+
+"La infano?!"
+
+"La lasta medikamento efikis!" raportis mallauxtigite la
+kuracisto. "La forta, intence kauxzita atako de konvulsia tuso
+liberigis la trahxeon de la sufokanta muko kaj la spiro estas
+libera... La infano pasigis felicxe la krizon kaj nun estas la
+espero -- ."
+
+"Vi do opinias, sinjoro doktoro --?" demandis la arbaristo
+nekredante ankoraux.
+
+"Ke mi esperas la resanigxon!" intermetis la kuracisto. "Mia
+tasko estas finita; sed nun, sinjoro arbaristo, la plua zorgo
+pri la infano apartenu al la patrino..."
+
+"Al la patrino?" rediris surde la arbaristo konsiderante, sed
+tuj poste li aldonis kategorie:
+
+"Ne, ne -- neniam!"
+
+"Gxi ne estas mortinta! Gxi resanigxas!" ekgxojegis Evelino en
+la subita gxojigxo.
+
+"Mami -- mami!" ekkriis sible la infano en la lito kvazaux gxi
+estus rekoninta la vocxon de l' patrino kaj post la momento,
+kiam neniu respondis, gxi vokis plue:
+
+"Avcxjo! Mi auxdis mami..."
+
+"Cxu vi auxdas? La infano vokas la patrinon!" turnis sin la
+kuracisto al la arbaristo.
+
+"Kie estas mia mami?" vokis denove la infano en la lito.
+"Avcxjo, avcxjo! Venigu al mi mami!"
+
+Evelino, kiu momenton staris rektigxinte kaj senmove, kvazaux
+sxi ne komprenus, kio okazas, falis denove sur la genuojn
+kaj kunmetinte la manojn por ia muta peto fiksis la rigardon
+nebuligitan de la larmoj sur la arbariston.
+
+Sed ankaux nun la arbaristo restis nedecidigebla.
+
+La kuracisto provis ankoraux unufoje rompi lian obstinon.
+"Pardonu," li diris, "almenaux pro la memoro de l' malfelicxa
+viro, kiu certe mem pardonus en tiel kriza momento -- pardonu
+pro la memoro de via filo!..."
+
+"De mia filo?" ripetis la arbaristo subite per la kortusxanta
+mola vocxo kaj post la momenta animbatalo kovrinte al si la
+vizagxon per la mano, li aldonis kun la eldevigita pacigxemo:
+
+"Mi pardonas!"
+
+Evelino salte levigxis kaj kun la gxojega ekkrio kuris en la
+malantauxon... Apud la infanlito sxi falis, sed tuj denove
+levigxis kaj kun la mieno de senmezura felicxo klinigxis super
+la lito...
+
+La doktoro, kiu kun la kompata intereso rigardis tiun scenon,
+turnis sin al la arbaristo:
+
+"Tian neantauxviditan sxangxon, kredu, mi mem ne atendis... Sed
+la perfekta felicxo, kiun alportis iam al vi tiu cxi virino,
+revenos neniam plu al vi en la cxasdomon..."
+
+"Jes, gxi ne revenos!" rimarkigis maldolcxe la arbaristo,
+mallevinte la manon de l' vizagxo...
+
+"Sed kredu," aldonis la doktoro, "ke tiu cxi pentofaranta
+Magdaleno farigxos tia patrino al la infano, kia sxi antauxe
+laux sia karaktero neniam farigxus sen la terura kulpo, je kiu
+sxi pentofaras --"
+
+
+
+
+
+               *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                           PIEDNOTOJ
+
+[En la libro mem, la piednotoj trovigxas plejparte cxe la piedoj de
+la koncernaj pagxoj. Por ne interrompi la fluon de la rakonto en tiu
+cxi unupagxa versio preparita por Projekto Gutenberg, la piednotoj
+estas kolektitaj cxi tie, cxe la fino de la unu (longa!) pagxo.]
+
+[1]  Kvartalo de Praha.
+
+[2]  Germane Partitur, angle partition, france partiton,
+     itale spartito.
+
+[3]  Parko de Wien.
+
+[4]  Montetoj apud Praha. (Rimarko de l' tradukinto).
+
+[5]  En slavaj landoj la monahxinoj estas nomataj »fratinoj«.
+     (Rim. de trad.)
+
+[6]  Sumava (legu Sxumava) = montaro en suda Bohemujo.
+
+[7]  "Mami" aux "mama" nomas la slavaj infanoj la patrinon.
+     (Rim. de l' trad.)
+
+[8]  Bohema proverbo. (Rim. de l' trad.)
+
+[9]  Diminutivo de "Kiliano". (Rim. de l' trad.)
+
+[10] Cxe kelkaj gentoj slavaj la mastro estas nomata
+     "sinjoro patro". (Rim. de l' trad.)
+
+[11] Diminutivo de Emanuelo. (Rim. de l' trad.)
+
+[12] Legu Podhracki, kun la akcento sur la unua silabo.
+     (Rim. de l' trad.)
+
+[13] Milena estas slava nomo (Rim. de l' trad.)
+
+[14] Volsany (legu Volsxani) = antauxurbo de Praha.
+     (Rim. de l' trad.)
+
+[15] Václav estas slava nomo; legu Vaclav, kun la akcento
+     sur la unua silabo. (Rim. de l' trad.)
+
+[16] Konvenienco = slusnost, Konvenienz, convénience,
+     convenance, convenienza.
+
+[17] Nomo de proksima vilagxo. (Rim. de l' trad.)
+
+[18] Milena estas slava baptnomo virina. (Rim. de l' trad.)
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Rakontoj, by Jakub Arbes
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RAKONTOJ ***
+
+***** This file should be named 18178-8.txt or 18178-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/1/7/18178/
+
+Produced by William Walter Patterson, Miroslav Malovec
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.