initial commit of ebook 18178HEADmain

9 files changed, 21452 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/18178-0.txt b/18178-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..aa8cf5d
--- /dev/null
+++ b/18178-0.txt
@@ -0,0 +1,6095 @@
+The Project Gutenberg EBook of Rakontoj, by Jakub Arbes
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Rakontoj
+
+Author: Jakub Arbes
+
+Translator: Josef Grna
+
+Release Date: April 14, 2006 [EBook #18178]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RAKONTOJ ***
+
+
+
+
+Produced by William Walter Patterson, Miroslav Malovec
+
+
+
+
+
+
+
+
+             ESPERANTA BIBLIOTEKO DE ĈEĤAJ AŬTOROJ
+
+
+                            Volumo I
+
+                            J. ARBES
+
+
+
+
+                            RAKONTOJ
+
+
+
+
+      KUN LA PERMESO DE L' AŬTORO TRADUKIS EL ĈEĤA LINGVO
+                           JOS. GRŇA
+
+
+                 Eldonis FERD. BOHÁČEK, Jevíčko
+                        Moravio, Aŭstrio
+
+                              1908
+
+
+            Presejo Družstvo knihtiskárny, Hranice.
+
+
+
+
+Eldonante tiun ĉi unuan libron de esperantaj tradukoj el la
+ĉeĥa literaturo mi varme deziras, ke la libro disflugu baldaŭ
+tra la mondo esperantista kaj helpu vastigi inter la samideanoj
+la konojn pri la ĉeĥa literaturo, ĝis nun ankoraŭ malmulte
+konata ekster la limoj de mia patrujo.
+
+Al sinjoroj _H. Bouška_ en Praha, Th. _Čejka_ en Bystřice-Hostýn
+kaj _Edm. Kolkop_ en Jevíčko mi esprimas mian sinceran dankon
+por la korekto de tiu ĉi libro
+
+                                                _La tradukinto._
+
+
+
+
+               *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                             ENHAVO
+                                                                Paĝo
+
+J. Arbes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
+El la vivo de Mozart . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
+La blanka edziniĝa vesto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  24
+La unua nokto ĉe la mortinto . . . . . . . . . . . . . . . . . .  36
+Moderna Magdaleno  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  69
+
+
+
+
+               *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                           J. ARBES.
+
+
+Jakub Arbes, unu el la plej gloraj verkistoj ĉeĥaj, naskiĝis
+en Smíchov[1] (legu: Smiĥov) 12an de Junio 1840. Fininte la
+studadon en la teknika lernejo de Praha, li fariĝis redaktoro
+de ĉefaj ĵurnaloj ĉeĥaj (1866 ĝis 1877). De l' jaro 1879 li
+vivas sole por la literaturo.
+
+De tiu tempo li verkis serion da romanoj, romanedoj, noveloj kaj
+rakontoj, krom diversaj tradukoj kaj artikoloj por la politikaj
+ĵurnaloj. Tiujn verkojn nuntempe eldonas la firmo J. Otto en
+Praha. La nombro da eldonitaj volumoj atingis jam la numeron 25.
+Suferinte mizeron en sia junaĝo, J. Arbes havis ĉiam la koron
+malfermitan por la suferoj kaj mizeroj de l' popolo. Pro tio en
+siaj verkoj li solvas problemojn socialajn kaj batalas kontraŭ
+la persekutantoj kaj premantoj de l' malriĉuloj, kontraŭ la
+neniigantoj de l' spirito kaj la korpo.
+
+Arbes skribis ĉiam pri la vivo reala kaj ankaŭ tie, kie la
+romano aŭ rakonto estas fonditaj sur scenoj ŝajne misteraj
+kaj fantaziaj, oni povas ĉion nature klarigi per la trankvila
+prudento. En siaj verkoj Arbes kunigas filozofon kun la
+filantropo kaj batalanto por la rajtoj de l' homaro.
+
+Sed la ĉefa merito de Arbes restos por ĉiam tiu fakto, ke
+krom la sociala romano li kreis ankaŭ tute originalan specon
+de l' bela literaturo — siajn karakterizajn _romanedojn_,
+kiuj rezervis al li la unuan lokon inter la ĉeĥaj verkistoj.
+La romanedoj: _Newtonův mozek_ (La cerbo de Newton), _Svatý
+Xaverius_ (Sankta Ksaverio), _Zázračná madonna_ (Mirakla
+madono), _Prvni noc u mrtvoly_ (La unua nokto ĉe la mortinto),
+_Akrobati_ (Akrobatoj), _Sivooký démon_ (Grizokula demono),
+_Poslední dnové lidstva_ (La lastaj tagoj de l' homaro),
+_Vymírající hřbitov_ (Elmortanta tombejo), _Kandidáti
+existence_ (Kandidatoj de l' ekzisto) estas verkoj vere
+klasikaj, vera kaj daŭra monumento por la tuta estonteco.
+
+La ĉeĥa akademio por la arto kaj scienco nomis lin honora
+membro; sed la plej bona rekompenco de Arbes estas la ĝenerala
+estimo kaj amo, kiujn li ĝuas ĉe la tuta ĉeĥa publiko ne
+sole pro siaj meritoj literaturaj, sed ankaŭ pro siaj personaj
+ecoj, noblaj penso kaj koro, liberpensa freŝa spirito kaj
+rekta, sincera karaktero.
+
+
+
+
+                     EL LA VIVO DE MOZART.
+
+
+                               I.
+
+                         EN BERTRAMKA.
+
+
+Silenta somera vespero...
+
+Sufoka, sed bonodora aero penetras tra malfermitaj fenestroj
+en teretaĝan ĉambron, en kiu apud la fortepiano sidas pli ol
+tridekjara viro de malgranda, pli multe ŝvelinta, ol korpulenta
+talio.
+
+Dum du tagoj kaj du noktoj li ne estas elirinta el sia
+laborĉambro. Laŭ sia kutimo li estas laborinta kun streĉo de
+ĉiuj siaj fortoj.
+
+Vane klopodis la dommastro ellogi lin sub la liberan ĉielon en
+la freŝan, sanigan aeron en la ombroplenan ĝardenon, kuŝantan
+laŭlonge la vinberejo Bertramka antaŭ la fortikaĵpordego de
+Oujezd en la silenta valeto inter la okcidenta deklivo de
+l' altaĵo Mrázovka kaj la orienta deklivo de l' monteto super
+la tombejo de Malá Stranal.
+
+Tiam — en la antaŭlasta dekjaro de la dekoka jarcento — tiuj
+lokoj estis romantike dezertaj. Sur la Mrázovka, nun parte
+kovrita de l' amfiteatre dismetitaj dometoj de laboristoj,
+vastiĝis tiam kampoj; sur ĝia norda deklivo estis vinberejo,
+brikfarejo kaj kelke da barakoj, konataj jam de longe sub la
+nomo »Poslovina«.
+
+La orienta deklivo kaj la malsupro de l' altaĵo super la
+tombejo estis tute kovritaj de l' arboj kaj arbetoj, parte
+fruktaj, parte arbaraj. Ĉi tie estis pli ombre, pli bonodore,
+pli romantike ol nun; unuvorte la vinberejo Bertramka kaj la
+ĝardeno, vastiĝanta parte en la valeto sur la malsupro de
+l' altaĵo, parte sur la altaĵo mem ĝis ĝia supro, estis ĉarma
+angulo, en kiu flanke de l' ekscitanta bruo kaj muĝo grandurbaj
+oni povis en kvieta izoleco trankvile vivi, revi kaj post
+turmentoj kaj laciga laboro ripozi...
+
+Sed la viro, kiun la tiama posedanto de l' Bertramka estis
+invitinta, por ke li ripozu en la ĉarma angulo, ne konis
+ripozon.
+
+Lia spirito eĉ tie ĉi, kie ŝajne estis nenia impulso al la
+spirita laboro, febre laboris; li laboris ja kun streĉado de
+ĉiuj fortoj ĝis la tuta senfortiĝo.
+
+Li klopodis pri la afero treege grava, pri finigo de l' nova
+opero, kiun li ĵus kun granda entuziasmo komencis komponi. La
+genia spirito havis komprenon por nenio, sole por melodioj de
+siaj herooj — ĉio cetera — eĉ la plej kara amuzo, ludo sur
+bilardo, cedis tute en malproksimon...
+
+Kaj dum du tagoj kaj du noktoj li ne moviĝis el sia
+laborĉambro.
+
+La dommastro kaj la amikoj de la gasto, kiuj venis viziti la
+eminentan gaston, trovis la pordon de l' ĉambro fermita kaj ne
+kuraĝis interrompi la komponiston...
+
+Sed la neatingeblaj geniuloj estas tamen ankaŭ malfortaj
+homoj. Ilia organismo estas venkata de samaj influoj kiel tiu
+de l' homoj tute ordinaraj — ili ankaŭ malsaniĝas kaj
+laciĝas, en ilia vivo ankaŭ okazas momentoj de l' tuta laceco,
+animpremiteco kaj senespero.
+
+Kaj simile ankaŭ Mozart, kiam loĝante vizite ĉe sia amiko en
+Bertramka, verkis sian genian operon »Don Juan«.
+
+Lia senekzempla, senfortiganta laboreco estis jam multafoje
+avertita de l' modera laceco en la kreado; sed tio okazis neniam
+tiel ekstreme kiel tiun ĉi fojon, kiam antaŭe senĉese freŝa,
+neelĉerpebla fonto de l' fantazio ŝajnis kvazaŭ subite
+elĉerpita, dezerta, senfrukta...
+
+Mozart estis morte malĝoja. Lia spirito ŝajnis vagi en la
+nebuloj, la koron plenigis neesprimebla premiteco.
+
+Kiel volonte ankoraŭ nun li laborus plue! Sed ĉio kuniĝadis
+en ĥaoson. Ĉiuj, iam tiel libere kaj vigle el la animo
+fluantaj melodioj kuniĝadis en malprecizan, malklaran
+ĥaoson — en tutan disonancon...
+
+Vane li klopodis aŭdigi el la fortepiano sonojn interligitajn,
+harmoniajn; liaj fingroj zigzage kuradis sur la klavoj
+aŭdigante sole izolitajn tonojn — ne interligitajn...
+
+Kaj longe, longe li sidis poste kvazaŭ rigidiĝinta kun
+mallevita kapo al la brusto.
+
+Subite eksonis de malproksime unuaj akordoj de l' kanto de
+najtingalo... Nenio plu ol kelke da tonoj — poste denove
+silento.
+
+Mozart levis la kapon kaj ekrigardis tra la malfermita fenestro
+en la ombroplenan ĝardenon.
+
+La suno ĵus subiris; sanga, sed jam paliĝanta sunradiaro
+superverŝadis per magia lumo la arbojn kaj arbetojn, herbejojn
+kaj vojetojn, kurbiĝantajn supren sur la kruta deklivo...
+
+Ĉirkaŭe regis profunda silento. Mozart, kiu post la unuaj
+tonoj de l' kanto najtingala momenton aŭskultis, malrapide
+stariĝis kaj alproksimiĝinte al la malfermita fenestro,
+rigardis senpense en la ruĝetan malplenon.
+
+Poste li turnis sin malrapide — senpense malfermis la pordon,
+senpense malsupreniris en la ĝardenon kaj iris malrapide unue
+sur la vojetoj surŝutitaj de la flava sablo, poste sur la
+vojetoj ĉiam malpli ireblaj kaj ĉiam pli tordolinie irantaj
+supren...
+
+Kiu renkontus lin, tiu nepre devus pensi, ke li vidas vivantan
+kadavron, havanta atenton por nenio ĉirkaŭ si.
+
+Malrapide, ŝanceliĝante, kun la mallevitaj okuloj al la tero,
+li iris sur la neireblaj vojetoj ĉiam pli supren, ĝis li
+atingis preskaŭ la supron de l' altaĵo, de kiu vidiĝis belega
+panoramo de unu parto de Praha.
+
+Ĉi tie li haltis, nevole levis la kapon kaj ekrigardis la
+ĉarman pentraĵon de Praha dronanta en la ruĝeta, sed ĉiam
+pli paliĝanta lumo.
+
+Dum kelke da momentoj li rigardis senpense la pentraĵon.
+
+Sed subite lian animon trakuris penso malvarma kaj akrega kiel
+ŝtalo — penso neniiganta...
+
+En tiu animpremiteco kaj laceco li ekpensis, ke »Don Juan«,
+kiun li ĵus komponis, estas destinita por la prezentado en
+Praha — en la ĉarmoriĉa, antikva kaj glorplena urbo plena
+de spertaj muzikaj specialistoj — en la urbo, kiu en la
+paliĝantaj rebriloj de l' subirinta suno ĵus ensorĉis lin...
+
+Kaj unuafoje en lia vivo trakuris lian animon la penso, ke li
+kuraĝas ion neatingeblan, volante sian plej novan verkon, dum
+kies efektivigado ĉiuj liaj spiritaj fortoj preskaŭ tute
+laciĝis, prezenti por la prijuĝo antaŭ ĉio al Praha. Ŝajnis
+al li — kaj tio okazas ofte al ĉiu juste kreanta geniulo — ke
+lia verko estas malforta, nesufiĉe arta fuŝverko — ke ĝia
+kreinto ne kompreninte la muzikan spiriton de l' ĉeĥa popolo
+ne povas kaj ne devas prezenti sian verkon al la specialistoj
+kun tiel perfekta arta gusto, pro kiu la tiamaj Praha'anoj
+estis tutmonde konataj...
+
+Kaj li sentis sin premita, neeldireble premita kaj malĝoja.
+
+De l' antaŭa spirita penado la malfortigita rigardo vagis
+sencele de loko al loko, liaj piedoj komencis tremi kaj li
+devis sidiĝi en la herbon.
+
+Apoginte la kapon per la manplato, li sidis longe en turmenta,
+dolora enprofundiĝo... En lia kapo kruciĝis miloj da pensaj
+fulmoj kaj la senespero enigis siajn akrajn ungegojn en lian
+animon...
+
+Dume jam krepuskiĝis; ĉirkaŭe regis profunda silento.
+
+Subite el malluma densaĵo de l' malsupra parto de l' ĝardeno
+profunde sub Mozart eksonis kanto de l' najtingalo.
+
+Mozart levinte la kapon aŭskultis.
+
+Sed la sorĉplena kanto de la plej glora plumoportanto dolore
+kaj turmente influis lian ekscititan animon. Ŝajnis al li,
+ke ĝi grimacas la malfortajn klopodojn homajn, la kuraĝajn
+klopodojn de ĉiuj, kiuj kuraĝas deziri pli multe, ol kion
+sopiras kaj penas la homa mezeco...
+
+Sed, kio ĝi estas?
+
+Krom la kanto de l' najtingalo subite eksonis tra la vespera
+silento aliaj tonoj... Ili eksonis de l' alia flanko — de la
+plej alta supro de l' altaĵo post Mozart...
+
+Mozart aŭskultas dum kelke da momentoj. La kanto de
+l' najtingalo iras de malsupre — la tonoj de l' homa voĉo
+de supre...
+
+Unue la tonoj de l' ambaŭ kuniĝas — momenton sonas
+kanto de l' najtingalo, poste nur la puraj, klaraj tonoj
+homaj — arĝenta, dolĉa voĉo knabina...
+
+Mozart salte leviĝinte rigardas ĉirkaŭ si. Sur la plej alta
+supro li vidas malklaran silueton de l' knabina staturo kaj laŭ
+la konturoj li rekonas simplan knabinon vilaĝan, iranta sur la
+supro kaj — kantanta —...
+
+Li aŭskultas pli atente.
+
+La knabino kantas kortuŝantan, impresplenan kanton popolan...
+La sonoj de l' arĝenta voĉo ondiĝas tra la silenta aero kiel
+seriozaj demonetoj disportantaj kortuŝon, doloron kaj malĝojon
+en la homajn korojn...
+
+La najtingalo malsupre kantas ĉiam pli pasie. Periode superas
+ĝian kanton la kanto knabina; kelkaj tonoj de ĝia voĉo
+eksonas ĝojege — sed tiu kanto ne logas plu la atenton de
+Mozart...
+
+Li vidas sole malklaran, ĉiam pli malproksimiĝantan silueton
+de l' nekonata knabino. Li aŭdas sole ŝian voĉon, sole la
+sorĉoplenajn tonojn de simpla sed tamen tiel poezia kanto
+popola...
+
+Subite ŝanĝiĝis la kortuŝanta, dolĉe elegia tono de
+l' kanto en tonon petolan kaj la sonoj de l' arĝenta
+sonoranta voĉo tremetas en silenta aero vespera kiel
+petolemaj demonetoj disportantaj tra la mondo bravan
+gajecon en la homajn korojn...
+
+Mozart staras kvazaŭ en sonĝo.
+
+En lia animo komencas tagiĝi — la kanto knabina efikas
+kvazaŭ sorĉo...
+
+Silueto de l' knabino malproksimiĝas pli kaj pli, ŝia kanto
+malaperas, ĝis fine mortas...
+
+Mozart staras ankoraŭ sur la sama loko senmove kiel statuo. Sed
+en lia animo estas lume — la animpremiteco, la senespero estas
+tute forpelitaj.
+
+Antaŭ lia spirita rigardo vidiĝas klara, ĝojiga perspektivo;
+ĉar kie simplaj knabinoj kantas tiajn kantojn, kian li ĵus
+aŭdis, tie oni devas havi komprenon por natura muziko, pri kiu
+li ĉiam revas — tie estas neeble, ke lia verko —
+
+Li ne finis la penson.
+
+Refreŝigita kiel neniam antaŭe li malsupreniris la altaĵon
+kaj pasiginte gajan vesperon en la rondo de l' amikoj, la duan
+tagon matene li denove daŭrigis sian laboron...
+
+La sufoka laceco estis pasinta. Freŝa, kiel en tagoj de
+la plej flua kaj libera kreado, laboris nun Mozart kun
+la konfido je siaj fortoj, ĝis li finis »Don Juanon«,
+la verkon — senmortan...
+
+
+
+
+                              II.
+
+                         LASTAJ TAGOJ.
+
+
+Unuaj radioj de l' somera suno disflugis tra dezertaj ankoraŭ
+stratoj de Wien.
+
+Antaŭ unu malnova domo haltis malrapida, en tiu tempo — oni
+skribis 1791 — sufiĉe oportuna vojaĝveturilo.
+
+La koĉero ne opiniis dece desalti de sia sidloko: kelkafoje li
+sole kraketigis la vipon, donante tiamaniere signon al iu en la
+domo, ke li jam alveturis kaj, atendas.
+
+Post nelonga tempo malfermiĝis la dompordo kaj dika kuiristino
+komencis elportadi el la domo, ŝarĝadi sur la veturilon kaj
+post ĝin kaj alligadi ĉion, kio estis necesa por la granda
+vojaĝo — en Praha'n — nome: kofrojn, valizojn, skatolojn,
+tukojn kaj entute ĉiujn eblajn rekvizitojn por la vojaĝo, je
+kiuj ĉiu, kiu antaŭ cent jaroj volis almenaŭ iom oportune
+vojaĝi, nepre devis esti provizita.
+
+La preparoj daŭris preskaŭ la tutan horon. Kiam ĉio estis
+finita, eliris el la domo viro ĉirkaŭe tridek kvinjara
+kondukanta ĉe la brako sinjorinon de la sama aĝo.
+
+La viro estas de korpulenta, pli malgranda ol meza talio,
+vestita en oportuna vojaĝvesto de malhele cinama koloro, kia en
+tiu tempo estis en modo.
+
+Iam bela vizaĝo lia estas ekstreme ŝvelinta kaj vidigas
+lacecon. La haŭtkoloro estas flaveta, la okulo senbrila kiel
+post forta, longedaŭra spirita penado kaj ekscitado, la lipoj
+bluetaj — estas videble, ke tiu viro malsanas jam de longa
+tempo, sed ĝis nun penas rezisti la malsanon kun la streĉo de
+ĉiuj siaj fortoj.
+
+La sinjorino ĉe lia flanko estas vestita laŭ la malnova modo
+en la vesto ne tre eleganta. Ŝi havas sur si longan mantelon,
+sur la kapo pajlan de la frunto kaj de la vizaĝo supreniĝantan
+ĉapelon kun diverskoloraj rubandoj kaj floroj.
+
+Ŝia vizaĝo posedas ankoraŭ postesignojn de l' freŝa ĉarmo.
+La vangoj estas brune ruĝaj, la molaj lipoj ridetantaj, la
+brilaj okuloj bonanimaj kaj petoleme gajaj.
+
+La viro kaj la sinjorino alpaŝis malrapide al la veturilo. La
+viro per senbrila rigardo trakuris la objektojn sur la veturilo
+kaj post ĝi, poste singarde kaj kun videbla penado helpata de
+la sinjorino eniris en la veturilon.
+
+La sinjorino volis sekvi lian ekzemplon; sed apenaŭ ŝi metis
+unu piedon sur la ŝtupon de la veturilo, ŝi sentis, ke iu
+ektiris malantaŭe ŝian jupon.
+
+Turninte sin ŝi ekvidis stari post si nekonatan viron de
+maldika talio en nigra vesto kaj kun senhara, pli malafabla ol
+simpatia vizaĝo.
+
+"Ĉu vi deziras ion, sinjoro?" demandis ŝi afable, sed tamen
+iel eldevige, nepovante kaŝi sian ekmiron pro la nekutima kaj
+samtempe negalanta maniero, per kiu la nekonato turnis al si
+ŝian atenton.
+
+"Mi petas pardonon, estimata sinjorino," diris la nekonato
+humile klinante. "La kaŭzo de mia alveno estas la mendita
+rekviemo..."
+
+La viro en la veturilo aŭdinte la vorton "rekviemo" diritan per
+konata voĉo elrigardis el la veturilo.
+
+"Mi tre petas, sinjoro Mozart — kio okazos kun la rekviemo?"
+turnis sin la nigre vestita nekonato al la glora komponisto.
+
+"Ah — pardonu!" respondis Mozart. "Ĝis nun malgraŭ plej bona
+volo estis al mi tute neeble plenumi la promeson."
+
+"Sed vi forveturas nun en Praha'n," intermetis kun modera
+riproĉo la nekonato, "kaj neniu scias, kiam vi revenos. Ĉu
+estas neeble prokrasti la vojaĝon je tempo pli malfrua, ĝis la
+rekviemo estos finita?"
+
+"Ne, ne, estas neeble," senkulpigas sin Mozart.."La glora bohema
+nobelaro honoris min per la mendo, kiun mi povas nek rifuzi,
+nek prokrasti. Oni postulis min, ke mi verku por la festo de
+l' kronado de l' imperiestro Leopoldo seriozan operon »La Clemenza
+di Tito«. Vi mem devas konfesi, ke la mendon tiel honoran kiel
+profitan estas neeble rifuzi nek prokrasti. Kaj tial mi petas,
+diru al via sinjoro nekonata al mi kaj grandanima favoranto de
+l' arto, ke li senkulpigu min. Kiam mi estos reveninta el Praha,
+mi senprokraste komencos la verkon, se volas kaj povas via nobla
+sinjoro tiel longe atendi."
+
+La nekonata sendito de l' nekonata mendinto estis tute kontenta
+je tiu certigo; li promesis, ke li bone komunikos ĉion kaj
+aldonis, ke lia sinjoro atendos pacience, ĝis Mozart revenos el
+Praha kaj povos komenci la promesitan laboron.
+
+Per tio la necesega afero estis por momento finita.
+
+La sendito foriĝis.
+
+La edzino de Mozart eniris en la veturilon kaj sidiĝis kontraŭ
+sia edzo. Post kelkaj momentoj ekmovis sin la veturilo celante
+la centron de l' urbo por trapasi la urbon, deflankiĝi en la
+strato de Leopoldo en la straton de Tábor kaj plue iri al
+Praha.
+
+Tuj post la unua ekskuo de la veturilo ekparolis la edzino de
+Mozart, dirante:
+
+"Domaĝe, kara Wolfgang, ke pro amasiĝo de neprokrasteblaj
+laboroj estis al vi neeble komponi la menditan rekviemon. La
+honorario estas vere granda kaj la mendinto eble mendus ankoraŭ
+novan verkon..."
+
+"Nenio okazis, kara Konstancio," intermetas Mozart; "mi penos ja
+baldaŭ plenumi la promeson kaj ni vidos poste, kio okazos..."
+
+"Sed kredu al mi," daŭrigis la edzino, "ke ĝis hodiaŭ nenio
+tiel longe okupis mian penson, kiel la mistere mendita rekviemo.
+Tuj, kiam vi antaŭ nelonge sciigis min, ke per pero de
+l' nekonata sendito vi ricevis anoniman leteron, ke vi komponu
+funebran meson por nekonata favoranto de l' arto kaj kiam vi
+difinis, kiam ĝi estos finita kaj kian honorarion vi deziras
+por ĝi, mi estis konvinkita, ke la mendinto ne povas esti
+tute simpla entuziasmulo, sed nobla, potenca persono, kiu
+interesiĝas pri vi kaj precipe pri via arto kaj estas preta
+helpi nin en nia malfavora, malĝoja situacio. Kaj tial mi
+konsilis al vi, ke vi akceptu la proponon kaj kiel eble plej
+baldaŭ komencu labori..."
+
+"Kaj mi obeis, karulineto, vian konsilon," respondis Mozart.
+"Mi skribis al la nekonata favoranto, ke mi volonte faros la
+laboron por tiu kaj tiu honorario, sed ke mi ne povas precize
+difini, kiam mi estos fininta ĝin kaj ke tial mi petas, ke li
+afable komuniku al mi, kien mi sendu la rekviemon, kiam ĝi
+estos finita. Post nelonge, kiel vi scias, alvenis denove la
+nekonata sendito, alportis postulitan honorarion kaj samtempe
+promesis alporti ankoraŭ sufiĉe grandan aldonon, kiam la verko
+estos finita, ĉar, oni diris, mi estis postulinta honorarion
+neproporcie malgrandan. Cetere la nekonata mendinto tute lasis
+al mi, kiam mi volas fini la verkon; li diris, ke mi laboru tute
+senĝene kaj laŭ mia kutimo, kaj faru al mi nenian perforton,
+kiel decas al la vera artisto..."
+
+"Kaj tial kredu al mi, kara Wolfgang," interrompis lin
+la edzino, "mi bedaŭras, ke parte pro la amasiĝo de
+neprokrasteblaj laboroj, parte pro via malsano estis al vi
+tute neeble komenci senprokraste la menditan verkon. Mi havas
+strangan antaŭsenton. Senĉese mi pensas, okazos grava ŝanĝo
+en nia vivo. Mi timas sole tion, ke vi ne laciĝu en via fervoro
+al la entreprenota laboro..."
+
+"Ah, pri tio, karulineto, estu tute senzorga! Kun aparta plezuro
+mi ĉiam studadis pli altan stilon de la religia muziko kaj en
+la lasta tempo ofte mi eksentis bezonon provi tion ankoraŭ
+unufoje. Tial estas tute neeble, ke mi laciĝus. Cetere mi
+pensas sufiĉe ofte pri la mendita verko kaj ke mi ankoraŭ ne
+komencis ĝin, okazis, kiel vi scias, nur tial, ĉar mi devas
+ĉiujn miajn pensojn koncentrigi al la komponado de la »Tito«
+kaj la »Sorĉa fluto« kaj ĉar pro la malsano mi ne laboras
+de ia tempo laŭ mia kutimo — sufiĉe rapide. Sed tuj, kiam
+mi revenos el Praha kaj almenaŭ iom resaniĝos, antaŭ ĉio la
+mendita rekviemo venos sur mian tablon. Cetere — mi esperas,
+ke dum la vojaĝo kaj en Praha mi povos labori pri la rekviemo
+kaj eble ĝi estos finita pli frue, ol mi pensas en ĉi tiu
+momento..."
+
+"Estus dezirinde," respondis la zorgema edzino; "ĉar mi dubas,
+ke denove prezentos sin tiel profita mendo kiel tiu ĉi. Kaj
+kredu al mi, la vojaĝo en Praha'n ne estas al mi tre kara..."
+
+"Al mi ĝi venas ĝustatempe," komencis rakonti Mozart. "De la
+momento, kiam mi ricevis la inviton de l' glora bohema nobelaro,
+mi ĝojas kiel infano je la vojaĝo en Praha'n. Mi eksopiris ja
+kvankam ne multajn, sed karajn amikojn en muzikamanta Praha, kie
+mi laboris, kiel vi scias, ankaŭ pri mia »Don Juan« kaj kie
+oni juste ŝatas min, kion mi povas diri pri nemultaj lokoj. La
+centtura Praha estas al mi pli kara ol kiu ajn alia urbo — tie
+oni scias kompreni kaj ŝati la veran arton... Cetere mi sentas,
+ke mi nepre bezonas kelktagan ripozon. Mi estas laca; mi bezonos
+refreŝigon kaj kredu, ke nenie mi resaniĝus tiel rapide kiel
+en la rondo de miaj amikoj kaj adorantoj de l' arto en Praha..."
+
+Tiamaniere amuzis Mozart kun sia edzino, kiam la balanciĝema
+vojaĝveturilo bruis sur la stratoj de Wien.
+
+Poste ili interparolis pri alia temo; sed ĉiam denove ili
+revenadis dum la interparolo al la mistera mendo de l' funebra
+meso interŝanĝante siajn pensojn pri la mistera mendinto...
+
+               *       *       *       *       *
+
+Mozart, kiel oni scias, estis unu el plej pasiemaj laborantoj.
+Miloj da pensoj senĉese bolis en lia animo; li mem ne konis la
+ripozon. Muziko kaj laboro estis al li ĉio; li laboradis dum
+tagoj kaj noktoj kaj ofte oni perforte devis forkonduki lin de
+la fortepiano, lia plej kara instrumento.
+
+Nelonge antaŭ la entreprenita vojaĝo en Praha'n li laboris
+longan tempon kun superhoma penado kaj oni ne miru, ke lia korpa
+organismo de la senĉesa spirita streĉado estis grave ekskuita.
+
+Mozart atendis, ke la vojaĝo en Praha'n refreŝigos lin; sed al
+la senĉesa laboro lia kutiminta spirito laboris ankaŭ dum la
+vojaĝo. La nova opero »La Clemenza di Tito«, kiu ĵus okupis
+lin, maturiĝis tiel dum tiu tempo, ke post dek ok tagoj ĝi
+estis finita.
+
+En Praha estis Mozart akceptita de siaj amikoj kaj adorantoj kun
+granda entuziasmo.
+
+La plimulto de liaj amikoj tuj ekkonis, ke li danĝere malsanas.
+Lia senbrila rigardo, la laceco, eĉ premiteco vidiĝanta sur
+lia ŝvelinta vizaĝo, devis frapi eĉ la observanton plej
+supraĵan. Sed neniu ekpensis, ke tio estas komenco de la fino
+kaj ke la malsano tiel baldaŭ malaperigos la gloran majstron.
+
+Mozart neniam plendis. Li kuniĝadis kiel alifoje kun siaj
+amikoj vizitante la plej karajn el ili kaj akceptante vizitojn.
+Li laboris, vizitis koncertojn, estris ekzamenojn, amuzis kaj
+sole al la plej intimaj amikoj konfesis, ke koncerne sian sanon
+li devas periode konsiliĝi kun la kuracisto.
+
+Vesperojn pasigis Mozart ordinare en la kafejo, kie li amuzis
+kun siaj amikoj ludante bilardon, kiun ludon li tre ŝatis.
+
+Sed eĉ dum la ludo lia kreema spirito ne mallaboris; ĝi
+laboris ja kiel ordinare.
+
+Iam, kiam Mozart estis ŝajne tute enprofundiĝinta en la
+ludo, aŭdis lin liaj amikoj murmuri ian melodion per »hm,
+hm, hm«. Tiun murmuron li ripetis kelkfoje kaj kiam ludis lia
+kontraŭulo, elprenis Mozart el la poŝo pecon da papero, notis
+ion kaj ludis plue, dume murmurante senĉese sian »hm, hm,
+hm«.
+
+Al granda miro de siaj amikoj kondutis Mozart tiel dum tri
+tagoj; poste invitis ilin al si, sidiĝis al la fortepiano
+kaj ludis la ĉarman kvinludon el la unua akto de l' »Sorĉa
+fluto«, kiun li komponis ludante bilardon kaj kiu, kiel oni
+scias, komenciĝas per la nomitaj interjekcioj »hm, hm, hm«,
+ĉar Papageno havas seruron sur buŝo.
+
+Sed Mozart komponis en Praha ne nur la »Sorĉan fluton«, kiel
+estis jam dirite, sed ankaŭ la »Titon«. Krom tio ofte li
+rememorigis sin pri la mendita rekviemo, en unu vorto li laboris
+febre, kvazaŭ li sentus, ke li devas rapidi, se li volas fini
+ankoraŭ siajn du ĉefajn verkojn.
+
+Post la kelksemajna loĝado en Praha li adiaŭis siajn amikojn
+kaj unuafoje en sia vivo ĉe la simila okazo — li ploris. Sed
+nek li, nek kiu ajn el liaj amikoj ekpensis, ke Mozart lastan
+fojon adiaŭas la karan Praha'n kaj revenas Wien'on, por ke li
+vidu ankoraŭ unufoje sian gloron kaj sciiĝinte, ke post la
+multjara atendado kaj klopodado li ricevis monan
+rekompencon — li mortu.
+
+Reveninte Wien'on li finis la »Sorĉan fluton«. La uverturo
+kaj la marŝo de l' pastroj je la komenco de la dua akto estis,
+se ne komponataj, do almenaŭ skribataj du tagojn antaŭ la
+prezentado de la opero.
+
+»Tito« estis finita antaŭ la »Sorĉa fluto« kaj prezentata
+6an de Septembro; »Sorĉa fluto« estis unuafoje prezentata
+30an de Septembro.
+
+De tiu tago havis Mozart neniun pli gravan laboron kaj nun la
+mendita rekviemo ekskluzive okupis lin.
+
+La laboro tiel interesis lin, kvazaŭ nenio alia ekzistus por
+li. Laŭ sia kutimo li laboris denove dum tagoj kaj noktoj kun
+la streĉo de ĉiuj fortoj malgraŭ tio, ke li sentis laciĝi la
+fortojn. Jam dum la skribado de l' partituro[2] de l' »Sorĉa
+fluto« periode lin atakantaj svenoj komencis alvenadi pli ofte;
+sed Mozart laboris, streĉante ĉiam pli siajn fortojn, sen
+ripozo, ne obeante konsilojn de l' kuracisto, ke li ripozu kaj
+formetu la laboron, ĝis li almenaŭ iom resaniĝos.
+
+Mozart videble malfortiĝadis, lia spirito mallumiĝadis.
+Animpremiteco kaj timemo vidiĝis sur lia malsane flaveta
+vizaĝo, precipe en la senbrila, periode febre brilanta okulo.
+Ĝis tiam li mem opiniis, ke la malsano estas pasonta; sed nun,
+kiam li fariĝis por ĉio, kio antaŭe amuzis lin, apatia kaj
+indiferenta, nun; kiam la kreemo komencis laciĝi kaj la spirita
+laboro postulis ĉiam pli grandan streĉadon de l' fortoj,
+kiuj mankis al li kaj malkreskis ĉiam pli kaj pli, nun li
+ekamikiĝis kun la penso de l' fina, nedeturnebla morto.
+
+La fidela kaj zorgema edzino vane klopodis dispeli la malĝojajn
+pensojn; la melankolio kaj animpremiteco de Mozart ne estis
+simpla simptomo, sed natura sekvo de l' danĝera malsano.
+
+Li pensis plu pri nenio nur pri la morto kaj la rekviemo, kiun
+li ĉiam komponadis malgraŭ ĉiuj avertoj de l' amikoj kaj la
+kuracisto.
+
+"Kredu min," li diris en unu bela posttagmezo aŭtuna, kiam li
+veturis en kaleŝo kun sia edzino Prateron[3], "kredu min, kara
+Konstancio, ke mi verkas la rekviemon por mi."
+
+Ĉe tiuj vortoj larmoj elsaltis el liaj okuloj kaj dolore
+plorante li aldonis:
+
+"Ne, ne — tio ne povas longe daŭri: oni venenis min!"
+
+Tiuj vortoj kaj precipe la stranga maniero, per kiu ili estis
+diritaj, tre konsternis la edzinon de Mozart.
+
+Ŝi penis konsoli sian edzon kaj konvinki lin, ke ĉio estas
+sole la sekvo de l' malsane ekscitita fantazio kaj ke ĉiuj
+ĉi kaj similaj pensoj denove forlasos lin, kiam li almenaŭ
+iom resaniĝos; sed Mozart ploris maldolĉe kaj parolis kelke
+da tute deliraj frazoj, kiuj atentigis lian edzinon pri la
+minacanta danĝero.
+
+Reveninte kun la edzo hejmen ŝi senprokraste venigis la
+kuraciston, kiu konstatis simptomojn de l' grava malsano. Tiun
+ĉi fojon la kuracisto ne nur konsilis, ke Mozart ĉesu por iom
+da tempo en la spirita laboro, sed li nepre malpermesis al li,
+ke li okupu sin per kia ajn laboro kaj forlasu la ĉambron.
+
+Mozart obeis.
+
+Li sentis, ke per tiu ofero li ne plibonigos daŭre sian staton,
+sed la ordono de la kuracisto estis severa kaj ankaŭ motivita,
+tial oni povis neniel protesti kontraŭ ĝi.
+
+Sed tiamaniere la melankolio kaj la animpremiteco de Mozart
+ne estis neniigitaj. La deviga restado en la fermita ĉambro
+sen kia ajn spirita okupo premis Mozart-on ankoraŭ pli multe
+kaŭzante en lia animo doloran antaŭsenton.
+
+Dume ricevadis Mozart ĝojigajn raportojn pri la brila sukceso,
+kun kiu estis akceptata ĉiu prezentado de la »Sorĉa fluto«.
+
+La opero atingis sukceson neniam aŭdeblan. Ĝi estis prezentata
+senĉese en la tute disvendita teatro kaj ĉiu pli grava loko
+estis brue aplaŭdata.
+
+Sed Mozart ne povis persone ĉeesti la festadon de sia plej
+brila triumfo. Li estis sola en sia laborĉambro, okupante sin
+sole en la spirito per la pasado de l' prezentado.
+
+Sed kion neniu atendis ne esceptante Mozart-on, tio okazis.
+
+La kelktaga deviga ripozo redonis al Mozart almenaŭ iom da
+fortoj. La 15an de Novembro li sentis sin tiel freŝa, ke li
+povis denove labori. Li verkis malgrandan kanton: »Laŭdo de
+l' amikeco« por la loĝio framasona, kies ano li estis kaj la
+favora akcepto de la verketo tre ĝojis lin.
+
+Nerezisteble li sopiris denove labori.
+
+Li insiste petis sian edzinon, ke ŝi redonu al li la partituron
+de la formetita rekviemo kaj la edzino opiniante, ke la danĝero
+pasis, plenumis lian peton. Sed apenaŭ Mozart komencis denove
+labori, apenaŭ li denove enprofundiĝis en la laboron kaj en
+la pensojn tiel seriozajn, verajn kaj malĝojajn, kiaj sekvas
+la komponadon de la rekviemo, atakis lin denove la animaj kaj
+korpaj doloroj kun duobla forteco.
+
+Tiun ĉi fojon, rakontas la biografiisto de Mozart, kies laboro
+donis materialon por tiu ĉi skizo, la batalo ne daŭris longe.
+En kvin tagoj falis Mozart en la liton, ne leviĝis plu de ĝi
+kaj senĉese estis okupata de la preparoj al sia enterigo.
+
+Dume, kiam Mozart kun ŝvelintaj manoj kaj piedoj, nepovante
+sin movi, kuŝis en la morta lito, oni raportis al li, ke li
+estas elektita kapelestro ĉe la katedrala preĝejo de la
+sankta Stefano en Wien. Tiun oficon, kun kiu jam de longe estis
+kunigita granda salajro kaj samtempe ankoraŭ tiel grandaj
+flankaj enspezoj, donis al li la magistrato de Wien.
+
+Baldaŭ direktoroj de l' multaj teatroj, al kiuj la brila
+akcepto de la »Sorĉa fluto« malfermis la okulojn, komencis
+aspiri la favoron de la glora komponisto konkurante inter si kaj
+proponante sumojn, kiujn Mozart mem postulus por siaj laboroj.
+Samtempe ricevis Mozart el Breslau kaj Amsterdam skribajn
+proponojn, ke li faru por granda honorario periodajn verkojn de
+diversaj specoj.
+
+Tiu ĉi neatendita turno al pli bona stato instigis Mozart-on al
+la memorinda kaj samtempe karakteriza eldiro.
+
+"Ĵus nun," li diris, kiam oni komunikis al li unu el plej
+ĝojigaj novaĵoj, "ĵus nun mi devas foriri, kiam mi povus
+trankvile vivi. Nun mi devas forlasi mian arton, kiam ne estante
+plu sklavo de la modo kaj kaptaĵo de la spekulaciistoj mi povus
+labori tute laŭ mia inklino, laŭ la dikto de mia sento, kiam
+mi povus verki libere kaj sendepende tion, kion inspiros al mi
+mia koro. Mi devas forlasi la familion kaj miajn bedaŭrindajn
+infanojn en la momento, kiam mi povus pli bone zorgi pri ilia
+farto. Ĉu mi ne antaŭdiris, ke mi verkas la rekviemon por mi?"
+
+La malsano de Mozart malpliboniĝis; la kuracistoj konstatis
+brulumon de la cerbo.
+
+Mozart suferis grandegajn dolorojn. Malgraŭ tio li toleris
+ilin pacience; bonkorecon kaj afablecon de sia karaktero li ne
+malkonfesis eĉ en la momentoj plej doloraj.
+
+Pri la lastaj momentoj de Mozart konserviĝis multekosta
+dokumento devenanta de la plumo ne tre sperta — de lia
+bofratino Sofio Haibel, kiu estis kiel juna knabino apud la
+lito de Mozart, kiam li batalis kun la morto.
+
+Sofio loĝis kun sia patrino en la distrikto Wieden ne
+malproksime de la domo, kie loĝis Mozart kaj ofte vizitis lin
+mem aŭ kune kun sia patrino.
+
+En la nomita letero ŝi skribas:
+
+"Kiam Mozart malsaniĝis, ni kudris al li noktan kamizolon, kiun
+li povis de l' antaŭe preni sur sin, ĉar pro la ŝvelo li ne
+povis sin turni. Kaj ĉar ni ne sciis, ke li estas danĝere
+malsana, ni kudris ankaŭ al li longan vatitan hejmsurtuton
+(ŝtofon kaj ĉion necesan donis al ni lia bona edzino, mia plej
+kara fratino), por ke li resaniĝinte estu bone provizita.
+
+Ni ofte vizitadis lin kaj li havis grandan ĝojon je la nova
+surtuto.
+
+Mi vizitadis lin ĉiutage.
+
+Iam mi vizitis lin sabate kaj li diris al mi: »Nu, kara Sofio,
+diru al via panjo, ke mi fartas hodiaŭ sufiĉe bone kaj ke jam
+post ok tagoj mi alvenos gratuli ŝin okaze de ŝia nomtago.«
+
+Kiu povus havi pli grandan ĝojon ol mia patrino, kiam mi povis
+alporti al ŝi tiel ĝojan sciigon; ŝi neniam atendis ion
+similan. Tial mi rapidis hejmen kaj ankaŭ pro tio, ĉar ŝajnis
+al mi, ke Mozart estas gaja kaj vidiĝas bone.
+
+La sekvantan tagon estis dimanĉo.
+
+Mi estis juna kaj mi konfesas, ke ankaŭ vanta — kaj mi tre
+amis ornami min. Sed bele vestita mi ne amis piediri de
+l' antaŭurbo en la urbon kaj por la veturigado mi ne volis
+elspezi monon.
+
+Tial mi diris al mi bona patrino:
+
+»Kara panjo! Hodiaŭ mi ne iros al Mozart. Li vidiĝis hieraŭ
+tre bone, certe hodiaŭ li fartas ankoraŭ pli bone kaj pro
+tio ne estos malbone, se mi venos unu tagon pli frue aŭ pli
+malfrue.«
+
+»Se estas tiel,« respondis la patrino, »preparu tason da kafo
+kaj poste mi diros al vi, kion vi faru.«
+
+La patrino konsentis lasi min hejme; ŝi sciis ja, ke mi devis
+ĉiam longan tempon pasigi ĉe Mozart.
+
+Mi foriris en la kuirejon. Ĉar estis mallume, mi devis
+ekbruligi la kandelon kaj ekhejti la fornon.
+
+Sed mi tute ne povis forgesi Mozart-on. La kafo estis preparita
+kaj la fajro ankoraŭ brulis.
+
+Nun mi nur rimarkis, kiel mi estis malŝparema, ĉar la kandelo
+brulis ankoraŭ. Mi rigardas fikse ĝian lumon kaj pensas ĉe
+mi, ke mi ĝoje scius, kion faras Mozart.
+
+Kaj dum mi pensas kaj rigardas la lumon, la kandelo estingiĝis,
+kvazaŭ ĝi estus brulinta neniam; sur la longa meĉo restis
+neniu fajrero. Kaj tamen la aero ne moviĝis — mi povas ĵuri
+tion.
+
+Mi ektremis de la teruro, kuris al la patrino kaj rakontis ĉion
+al ŝi.
+
+»Vestu vin rapide,« diris la patrino, »rapidu al ili kaj tuj
+revenu kun la raporto, kiel li fartas; sed ne restu tie longe.«
+
+Mi rapidis per ĉiuj fortoj; Dio, kiel mi ektimis, kiam mia
+fratino duone malespera sed tamen kun tiel trankvila mieno
+venis al mi renkonte kaj diris:
+
+»Dank' al Dio, kara Sofio, ke vi estas ĉi tie. Hodiaŭ en la
+nokto li fartis tiel malbone, ke mi pensis, ke li ne ĝisvivos
+la hodiaŭan tagon. Restu hodiaŭ ĉe ni; ĉar se li denove
+fartos tiel, li mortos en ĉi tiu nokto. Iru tamen al li, kion
+li faras«. Mi penis ekregi min kaj iris al lia lito. Ekvidinte
+min li ekkriis:
+
+»Ah bone, kara Sofio, ke vi estas ĉi tie. Vi devas ĉi tiun
+nokton pasigi ĉe ni; vi devas vidi min morti.«
+
+Mi penis resti trankvila kaj senkredigi tion al li; sed li
+respondis je ĉio:
+
+»Mi sentas jam morton sur la lango — kaj kiu helpos poste
+mian karan Konstancion, se vi ne restos ĉi tie?«
+
+»Sed, kara Mozart,« respondis mi, »mi devas iri ankoraŭ al
+mia patrino kaj sciigi al ŝi vian deziron, ke mi restu hodiaŭ
+ĉe vi — ŝi povus ja pensi, ke okazis al mi ia malfeliĉo.«
+
+»Jes, faru tiel,« diris Mozart, »sed revenu baldaŭ!«
+
+Dio, kion mi sentis en tiu momento! La bedaŭrinda fratino
+eliris kun mi kaj pro Dio petis min, ke mi haltu en la paroĥejo
+ĉe la sankta Petro kaj petu, ke iu el la pastroj kvazaŭ okaze
+alvenu al ili.
+
+Mi faris tiel, sed la pastro rifuzis kaj nur post longaj
+klopodoj mi sukcesis konvinki lin, ke li iru —
+
+Poste mi kuris al la patrino, kiu maltrankvile atendis min.
+
+Estis jam mallume.
+
+Ŝi tre ektimis! Mi diris al ŝi, ke ŝi faros plej bone, se ŝi
+pasigos la nokton ĉe la plej maljuna filino — kaj ŝi obeis.
+
+Poste denove per ĉiuj fortoj mi rapidis returne al mia
+bedaŭrinda fratino. Apud la lito de Mozart estis Süssmayer
+(unu el la lernantoj de Mozart), sur la litotuko kuŝis la
+konata rekviemo kaj Mozart klarigis al Süssmayer, kiel li
+deziras havi la rekviemon finita post sia morto. Plie ordonis
+Mozart al sia edzino, ke ŝi sekretigu lian morton ĝis tiam,
+kiam ŝi estos sciiginta pri tio Albregtsberger-on, »ĉar tiu
+servo al li apartenas antaŭ Dio kaj mondo«.
+
+La kuracisto Glosset estis longe serĉata kaj fine trovita
+en la teatro. Sed li devis atendi, ĝis la prezentado estos
+finita; poste li alvenis kaj ordonis, ke oni ĉirkaŭvolvu la
+febre varman kapon de Mozart per malvarmaj ĉirkaŭvindoj, kiuj
+tiel ekscitis lin, ke li sveninte ne rekonsciiĝis plu, ĝis li
+mortis.
+
+Lastafoje li volis ankoraŭ imiti per la buŝo la tamburojn en
+sia rekviemo; mi aŭdas tion ĝis hodiaŭ...
+
+Poste venis Müller el la artista kabineto kaj enpresis en
+gipson lian palan, malvivan vizaĝon.
+
+Lia fidela edzino treege suferis. Ŝi ĵetis sin sur la genuojn
+kaj petis ĉiopovan Dion pri la helpo. Kvankam mi insiste petis
+ŝin, mi ne povis disigi ŝin de li.
+
+Ŝia doloro estis ankoraŭ pli grandigita dum la sekvanta tago,
+ĉar la homoj amase preterirantaj laŭte ploris kaj kriis pro
+li.
+
+Dum mia tuta vivo mi ne vidis Mozart-on incitita, des malpli
+kolera.«"
+
+Ĉi tie finas la simpla, karakteriza letero, kvankam skribita de
+plumo primitiva kaj enhavanta en la originalo aron da sintaksaj,
+gramatikaj kaj ortografiaj eraroj, sed tamen pro sia simpleco
+pli kara, pli elokventa.
+
+Pli kredindaj dokumentoj pri la lastaj momentoj de Mozart ne
+ekzistas.
+
+
+
+
+                   LA BLANKA EDZINIĜA VESTO.
+
+                           Arabesko.
+
+
+Ankoraŭ unu fojon ŝi ekrigardis atente la grandan starantan
+spegulon, en kiu de l' kapo ĝis la kalkano rebrilis ŝia gracia
+talio...
+
+Per la dekstra maneto ŝi ordigis kelke da molaj blondaj bukloj,
+kiuj perfide eliĝis el sub la mirta florkroneto, per la dekstra
+mano iom levis la neĝoblankan elegantan veston kun la longa
+trenaĵo — kaj poste malrapide sin turnis...
+
+Ŝi rigardis la vizaĝon de l' fidela kunulino, multejara
+amikino, kiu helpis al ŝi ordigi la tualeton.
+
+La oraj radioj de l' matena suno somera, traiĝante tra la
+densaj kurtenoj de l' eleganta buduaro, superverŝas per la
+delikata lumo la belkreskan talion de l' bluokula blondulino.
+
+La freŝa, ridema vizaĝeto kun la rozkoloraj vangetoj, purpuraj
+lipetoj, hela, bele elstaranta frunteto, greka nazo kaj ĉaste
+mallevitaj okuloj kun la longaj okulharoj kaj densaj brovoj en
+tiu momento vidigas tiun specon de l' neesprimebla feliĉo, kiu
+tiel volonte ĝojege eksplodus, kaj tamen neniiĝas timeme,
+kvazaŭ estus nepardonebla peko voli esti nesupereble feliĉa...
+
+Ami kaj esti amata!
+
+Senti, ke la plej dolĉaj revoj fine efektiviĝas — scii,
+ke post kelke da momentoj ni estos por ĉiam kunigitaj kun la
+estaĵo, kiu estis nia idolo!
+
+Kies koro ne estus emociita? Sur kies vizaĝo ne vidiĝus la
+rebrilo de l' malofta sento de l' nesuperebla feliĉo?...
+
+"Kiel vi estas bela, kara Emilio!" ekkriis la fidela kunulino,
+rigardante la vizaĝon de l' ĉarma amikino.
+
+"Kaj kiel mi estas feliĉa, Rozalio, mia kara, kara!" diris
+silente Emilio, kvazaŭ ŝi timus, ke neniu krom la fidela
+kunulino aŭdu tiujn vortojn.
+
+Kaj ŝia ĉaste mallevita rigardo leviĝis.
+
+La rigardoj de l' ambaŭ sin renkontis... En la klaraj, bluaj
+okuloj de Emilio ekbrilis du larmoj kaj ruliĝis sur la
+rozkoloraj vangetoj al la ĉebrusto...
+
+"Kiel mi envias al vi tiujn larmojn!" diris post la momento la
+amikino.
+
+"Oh, ne, kara Rozalio!" respondis rapide Emilio. "Mi scias, ke
+vi ne envias min, vi ne povas min envii!"
+
+"Kaj tamen mi envias!..."
+
+"Estas ne eble! Vi estis ja antaŭ du jaroj simile feliĉa kiel
+mi! Kaj ĉu vi ne estas feliĉa ĝis nun?"
+
+"La feliĉo estas ŝanĝema..."
+
+"Kaj pro tio, ĉar la feliĉo estas ŝanĝema, ĉu vi povas — al
+iu envii la larmojn de l' ĝojo?"
+
+"Mi ne envias la larmojn de l' ĝojo, sed la larmojn entute.
+Mi neniam ploris de ĝojo kaj mi timas — se iam la feliĉo
+deturnos sin de mi, ke mi ne povos plori, ke mi ne trovos
+konsolon en la larmoj..."
+
+"Ĉu eble turmentas vin ia sensenca antaŭsento?"
+
+"Kontraŭe! Al mi ŝajnas, ke mi eĉ ne povas esti
+malfeliĉa!... Sed la malfeliĉo ne demandas, ĉu iu volas esti
+plue feliĉa; ĝi venas multafoje neatendite kaj poste estas
+necese..."
+
+"Ke la homo ploru, ĉu ne vere?" intermetis Emilio. "Kaj ĉu vi
+konjektas, ke mi scios poste plori, ke mi malgrandigos per la
+larmoj mian doloron?..."
+
+"Kiel nun senvole vi ellasis larmojn de l' ĝojo, ĵus tiel
+siatempe la fluo de larmoj malgrandigos vian doloron, sed mi
+bedaŭrinda..."
+
+Ŝi ne finis. Ŝia nigra okulo eksterordinare ekbrilis, kvazaŭ
+kiam la subita doloro konvulsie kunpremas la koron.
+
+"Ah, vi estas ja malsaĝeta, kara Ronjo," diris Emilio post
+mallonga paŭzo. "Sed diru, kio alkondukas vin al tiuj ĉi
+pensoj?!"
+
+"Via faldoriĉa, neĝoblanka vesto edziniĝa..."
+
+"Mi ne komprenas!"
+
+"Ankaŭ mi havis similan, ankaŭ mi dum la jaroj ŝparis por ĝi
+krejceron post krejcero, ankaŭ mi mem ĝin kudris, sed ankaŭ
+mi ĝin, kiel vi, gutetis per mia sango..."
+
+"Per la sango? Per via sango?" ripetis Emilio surprizite
+trarigardante sian veston; sed tuj poste ŝi ekkriis rapide kaj
+ĝoje:
+
+"Ĉu vi eble pensas tiun ĉi malgrandegan makuleton ĉi tie,
+kiun mi kretis tiel perfekte, ke oni eĉ de proksime ne povas
+ĝin rimarki?"
+
+Dume ŝi montris per la ruĝeta fingreto la malgrandan, apenaŭ
+rimarkeblan makuleton sub sia koro.
+
+Rozalio malĝoje jesis per la kapo.
+
+Emilio silentis momenton fikse rigardante la vizaĝon de
+l' amikino, kiu en tiu momento vidigis videblan seriozecon.
+
+"Sed mi ne konmprenas," ŝi diris poste trankvile kaj serioze,
+"en kia rilato povas esti simila makuleto kun mia aŭ via
+estonta feliĉo!"
+
+"Ĉu vi ankoraŭ ne aŭdis, kio atendas fianĉinon, kiu kudrante
+sian edziniĝan veston, makuletas ĝin per sia sango?" demandis
+Rozalio en la tono serioze mistera.
+
+"Neniam! Sed mi ja ne makulis ĝin! Mi nur pikis min iom per la
+kudrilo en la fingron kaj unu sola guto da sango falis sur la
+veston..."
+
+"Kaj tiu ĉi sola guto estos por vi tiel fatala kiel por mi,
+kara Emilio," ekparolis Rozalio. "Ankaŭ mi per unu sola guto da
+mia sango makulis mian edziniĝan veston. Min kaj ankaŭ vin pli
+aŭ malpli frue atendas malfeliĉo... Sed vi trovos konsolon en
+larmoj, sed mi bedaŭrinda..."
+
+Denove ŝi ne finis; ŝajnis, kvazaŭ ia turmenta antaŭsento
+estus interrompinta subite ŝian parolon.
+
+Emilio ne povis rezisti ian ekstran senton de l' maltrankvileco.
+
+"Tio ne povas esti vera, animo kara!" ŝi diris post mallonga
+pripenso. "Vi estas tamen malsaĝeta, ĉar vi kredas similajn
+superstiĉojn kaj antaŭjuĝojn..."
+
+Rozalio nee ekskuis iom la kapon kaj levinte la ŝultrojn
+respondis en la tono tute serioza:
+
+"Strange! Mi scias, ke tio estas simpla superstiĉo kaj tamen
+mi ne povas liberigi min de l' turmenta antaŭsento. Mi konas
+tiun ĉi superstiĉon de mia plej frua infaneco, kaj pro tio
+kudrante mian edziniĝan veston mi kudris ĝin singarde kiel
+neniam antaŭe... Kaj tamen mi pikis min, kiel vi, kara Emilio,
+tamen unu guto falis sur la veston... En tiu momento ekregis min
+timemo senmezura kaj —"
+
+"Sencela!" aldonis Emilio kun la pripenso kaj certeco. "Ĉar
+ĉio tio povas esti nenio alia ol sekvo de l' ekflamiĝinta
+fantazio..."
+
+"Tio povas esti," daŭrigis Rozalio; "sed tiu timemo atakas min
+ĉiam, kiam mi rememorigas min pri tiu fatala malfeliĉo —"
+
+Estas certe, ke ambaŭ amikinoj daŭrigus la naivan, okazan kaj
+sencelan interparolon — sed iu subite mallaŭte ekfrapis la
+pordon.
+
+"Li alvenas, li alvenas!" ekĝojegis silente Emilio per la
+tremanta voĉo.
+
+"Volu eniri!" diris Rozalio.
+
+La pordo malfermiĝis, kaj sur la sojlo aperis juna, ĉarma viro
+en eleganta bala vesto.
+
+Emilio ĵetis sin en lian ĉirkaŭprenon...
+
+Kio sekvis, estas pli simpla, ol kion ni ĵus rakontis;
+proksimume post duonhoro genuis Emilio ĉe lia flanko antaŭ la
+altaro...
+
+               *       *       *       *       *
+
+Feliĉo!
+
+Stranga, tre stranga vorto! Kion la homoj atendas de ĝi!...
+
+Kaj tamen ĝi esence signifas ne pli ol kontentecon. Ĉio cetera
+estas sole pasontaĵo...
+
+Emilio estis kontenta — do nesupereble feliĉa.
+
+Ŝi deziris nenion alian, ol ke ĉio restu tia, kia ĝi ĵus
+estas: simpla, trankvila, agrabla sen animaj uraganoj, sen
+doloroj kaj turmentoj...
+
+Post la unua jaro la feliĉa edzinjo fariĝis neesprimeble
+feliĉa patrino.
+
+Kaj denove ŝi deziris nenion plu, ol ke ĉio restu tia, kia
+ĵus estis...
+
+Sed la feliĉo estas ŝanĝema. Ŝi ne dependas de la homo, nek
+de lia volo aŭ deziro —
+
+Subite — malfeliĉa okazo renversis ĉion en malon. En la fino
+de tria jaro la amata, eĉ adorata edzo mortis.
+
+Li pereis kiel miloj da aliaj homoj de l' ofta eĉ plej ofta
+malfeliĉo.
+
+Revenante hejmen unu fojon posttagmeze el la kontoro, kie li
+estis tiel diligenta kaj konscienca laboranto, kiel bonega
+kolego, li deglitis sur la glata pavimo kaj rompis al si la
+piedon.
+
+Komence la malfeliĉa okazo ŝanĝiĝis poste en malfeliĉon.
+
+Dum kelke da tagoj li malsanetis. Sed subite la malsano
+ŝanĝiĝis danĝere kaj en tri tagoj finiĝis lia vivo.
+
+La juna vidvino preskaŭ malesperis.
+
+Unuan fojon en sia vivo ŝi ekkonis la veran malĝojon kaj tuj
+poste la malĝojon de la plej terura, plej malespera speco.
+
+Ŝi ploris, ŝi ploregis — ŝi ŝiris al si la harojn...
+Sed nenio helpis! La naturo ĉe siaj plej oftaj faroj estas
+nedepetebla, sensenta...
+
+En la unua tempo ŝajnis al ŝi, ke la senmezura doloro estos
+netolerebla, ke ŝi estos dispremita de ĝi... Sed la plej kara
+heredaĵo de la edzo, la dujara blondhara anĝeleto — estis
+ŝia apogo en la momentoj de plej maldolĉa, plej brula doloro.
+
+Havante pri la grandega malfeliĉo familia eĉ nenian
+antaŭsenton, la infano restis ne tuŝita de l' terura bato de
+la sorto. Ĝia ridema vizaĝeto, kiam ĝi ekrigardis la patrinon
+konvulsie ploregantan, mallumiĝis senvole por momento, sed
+tuj en la proksima momento ludis jam sur la rozkoloraj lipetoj
+la neesprimeble dolĉa ekrido de l' senzorgemo kaj en la helaj
+bluaj okuletoj brilis fajreroj de l' petolemo.
+
+Unue al la patrino estis neeldireble malĝoje kaj dolore. Ne
+komprenante la aferon plej naturan ŝi rigardis sian sole
+naskiton kun la mieno de l' maldolĉo. Estis al ŝi, kvazaŭ la
+propra infano mokus ŝian doloron — kaj ŝia koro konvulsie
+kunpremiĝis...
+
+Subite la ekkompreno trakuris ŝian animon.
+
+Rapide ŝi alpremis la infanon al sia ondiĝanta brusto kaj
+pasie kisis ĝin...
+
+Ŝi ekkomprenis, ke ŝi ne devas malesperi — ke ŝi devas vivi
+por sia infano...
+
+Kaj de tiu ĉi momento estis al ŝi pli libere...
+
+Ŝi vivis — ĝuste ŝi mizervivis, kiel scias mizervivi sole
+la vidvinoj.
+
+La negranda ŝparaĵo kaj la malgranda heredaĵo de l' gepatroj,
+kiuj mortis dum ŝia frua infaneco, komence ebligis al ŝi
+la vivon almenaŭ proporcie elteneblan. Sed la profito de
+l' manlaboro, per kiu ŝi nutris sin, ne sufiĉis — la ŝparaĵo
+malgrandiĝis kaj post la paso de du jaroj la mizero ekfrapis
+la pordon de l' malriĉa loĝejo...
+
+Ĉio tiel simpla — tiel ordinara —
+
+Ankaŭ nun kiel antaŭe ŝi streĉis ĉiujn siajn fortojn;
+laborante dum tagoj kaj dum noktoj kun la diligenteco
+nelacigebla, ŝi sukcesis almenaŭ defendi sin kontraŭ la
+morto de malsato —
+
+Oni ne miru pro tio, ke ŝi iom post iom vendis ĉion, kio
+restis al ŝi el la tempo de l' feliĉo: jen iun malgrandan
+juvelon, jen iun pli bonan veston aŭ parton de l' meblaro,
+ĝis fine preskaŭ ĉio plej bona kaj plej valora estis
+vendita...
+
+Kaj strange! Emilio malfaris tion, kion eble farus ĉiu alia
+virino estante en simila situacio. La blanka atlasa edziniĝa
+vesto, kiun ĉiu alia vidvino unue vendus estante en malfavora
+situacio, restis bone kaŝita en la kofro.
+
+La bedaŭrindulino ofte rememorigis sin pri ĝi kaj ofte,
+precipe en la unua tempo de malfacilaĵoj de l' vivo ŝi
+ekpensis, ke ŝi povus ĝin pli bone vendi ol kiun ajn alian
+oran aŭ arĝentan bagatelon, sed kiam ajn ŝi malfermis la
+kofron kaj ekrigardis la zorge falditan veston, estis al ŝi
+neesprimeble malĝoje kaj dolore.
+
+Ŝajnis al ŝi, ke entute estas neeble disiĝi de tiu ĉi
+memoraĵo. Ŝi malofte uzis tiun veston eĉ dum la tempo de
+sia feliĉo; ŝi prenis ĝin sur sin kelkafoje — je la okazo
+de kelke da maloftaj vizitoj, de kelke da baloj, kiujn ŝi
+ĉeestis kun sia edzo. De tiu tempo ĝi kuŝis netuŝite en la
+kofro — Fine, kiam nenio plu estis vendebla, ankaŭ la vendo
+de tiu memoraĵo necesiĝis.
+
+Estis belega somera mateno, kiam la bedaŭrinda vidvino ne
+havante rimedojn por prepari malriĉan tagmanĝon, rememorigis
+sin pri la lasta memoraĵo de l' antaŭa feliĉo.
+
+Ŝanceliĝe ŝi genuis apud la kofro, malfermis ĝin kaj per la
+tremanta mano elprenis la veston. Dismetinte ĝin sur la tablo
+antaŭ si, ŝi ekrigardis enpensite antaŭ sin —
+
+Ŝi estis sola en la malriĉa ĉambreto.
+
+La infano, ŝia karuleto, sidis ekstere en la korteto lante kun
+la plenmano da sablo kaj kelke da ŝtonetoj.
+
+La patrino povis ĝin vidi tra la fenestro; sed ŝi ne vidis — ŝi
+rigardis fikse antaŭ sin, enprofundiĝante en rememorojn.
+
+Longe ŝi staris senmove. Ŝian malĝojigitan animon kuradis
+rememoroj; unue maldolĉaj, doloraj, pli poste ĉiam pli klaraj
+kaj karaj, ĝis ŝi rememorigis sin pri la momentoj plej
+feliĉaj...
+
+Kaj ŝajnis al ŝi, ke denove ŝi estas tiel feliĉa kiel tiam,
+kiam ŝi kudris al si sian edziniĝan veston, ŝajnis al ŝi, ke
+denove la dolĉa sopiro tremigas ŝian animon kaj neesprimeble
+feliĉa timemo kunpremas ŝian koron... Senvole ŝi prenis la
+veston de l' tablo.
+
+Momenton ŝi tenis ĝin en la mano — poste, videble ne sciante
+kial — komencis vesti sin per ĝi.
+
+Kvankam ŝi kondutis dum tio iom mallerte, sed tamen vestis sin
+sufiĉe rapide kaj lerte.
+
+Kaj denove ŝi restis nedecidite kaj enprofundiĝinta la pensoj
+senmove stari, fikse rigardante la senfinan malplenon.
+
+La feliĉaj kaj dolĉaj rememoroj, kiuj antaŭ la momento
+trakuradis ŝian animon, donis la lokon al la rememoroj pli
+malĝojaj kaj maldolĉaj, eĉ doloraj. Ŝia pala, zorgoplena,
+sed ĝis nun ankoraŭ ĉarma vizaĝo vidigis melankolion.
+
+Subite ŝi estis interrompita en la enprofundiĝo.
+
+En la korto eksonis malafabla, malagrabla voĉo de
+l' antikvaĵisto — kaj tiu sono naskis en la animo de
+l' bedaŭrinda vidvino la plej maldolĉan resonon.
+
+Rapide ŝi alpaŝis al la fenestro kaj faris signon al la
+antikvaĵisto. Ŝia rigardo ekflugis ankaŭ al la infano kaj
+du larmoj ekbrilis en ŝiaj belaj okuloj.
+
+Rapide ŝi deviŝis ilin — la antikvaĵisto ĵus eniris. Kaj
+denove ĉio tiel simpla, tiel ordinara — Per la tremanta
+voĉo ŝi proponis al la antikvaĵisto, ke li aĉetu la
+veston. Li volonte konsentis aĉeti ĝin — trarigardis la
+veston — ĉirkaŭiris la virinon...
+
+En tiu momento li ekvidis apud la koro malhelan, antaŭe
+kretitan makulon.
+
+"Aj! Kio estas ĉi tio?" li ekkriis montrante al la koro. "La
+makulo..."
+
+La juna vidvino ektremis...
+
+Tiu fatala vorto nur nun rememorigis ŝin — post tiom da
+jaroj — pri la stranga profetaĵo de l' amikino, kiu jam
+de du jaroj estis mortinta — kaj tiu rememoro havis efikon
+kvazaŭ senkonsciigan.
+
+Senvole ŝi metis la manon al la koro kaj kun la ekkrio de
+l' konsterniĝo ekŝanceliĝis.
+
+La antikvaĵisto rapidis helpi ŝin.
+
+"Mi petas, morgaŭ — se estos eble al vi, morgaŭ haltu ĉi
+tie aŭ hodiaŭ posttagmeze!" ŝi balbutis interrompe, ne
+sciante, kion fari...
+
+Ŝia vizaĝo brulis, la koro rapide batis, la brusto forte
+ondiĝis.
+
+La maljuna antikvaĵisto ŝanceliĝis — eĉ pli, li proponas
+rapidi por helpo — iri por kuracisto, por najbarino.
+
+"Ne, ne — mi dankas!" balbutas interrompe la virino. "Mi
+petas nur morgaŭ — nenion plu — venu morgaŭ!"
+
+Ŝanceliĝe la antikvaĵisto foriras.
+
+Apenaŭ la antikvaĵisto fermis post si la pordon, falas la
+bedaŭrinda virino kvazaŭ senkonscie sur la seĝon.
+
+La oraj radioj de l' matena suno per rozkolora lumo superverŝas
+la gracian talion de l' bluokula blondulino en la neĝoblanka,
+hazarde iom levita vesto kun la longa trenaĵo.
+
+Ankoraŭ antaŭ la momento la pala vizaĝo estas ruĝa, la lipoj
+kvazaŭ brulaj, la okulo — tiu profunda blua okulo radias
+nepriskribeblan fajron el sub la longaj densaj okulharoj.
+
+En tiu momento ŝi estas tiel ĉarma kaj delogema, kiel tiam,
+kiam ŝi unuafoje prenis sur sin sian edziniĝan veston — sed
+ŝia animo estas emociita, la koro kvazaŭ frakasita...
+
+Kaj longe, longe ŝi sidas kvazaŭ senkonscie kun la kapo
+mallevita al la brusto — sole la brulaj lipoj periode
+ektremas, kvazaŭ ŝi volus ion diri kaj la vorto mortus al ŝi
+sur la lipoj...
+
+En tiu momento iu mallaŭte ekfrapis la pordon. Ŝi ne
+aŭdis — ŝi ne ekparolis.
+
+La frapado estis ripetata — kaj kiam eĉ nun ŝi ne ekparolis,
+la pordo malrapide malfermiĝis, kaj sur la sojlo aperis
+ĉirkaŭe tridekjara, elegante vestita viro de agrabla aspekto.
+
+Lia rigardo ekrondis en la malriĉa, mizera ĉambreto kaj fiksis
+sur la blondulino, sidanta en luksa balvesto meze de plej mizera
+meblaro plej sorĉe lumigita.
+
+La impreso de tiu hazarda bildo ĉe la juna viro estis tiel
+forta, ke li senvole cedis... Sed post la momento li faris
+ankoraŭ unufoje paŝon antaŭen kaj en la humila tono ekdiris
+ion.
+
+Nur nun la juna vidvino levis la kapon.
+
+La rigardoj de l' ambaŭ sin renkontis.
+
+La vidvino leviĝis kun la streĉo de ĉiuj fortoj. Levinte
+iom la faldoriĉan veston ŝi volis ekiri al la pordo, sed
+ekŝanceliĝis kaj ekkaptinte la apogilon de l' seĝo haltis.
+
+La nekonato ripetis sian demandon.
+
+Nur nun ŝi ekkomprenis, ke li demandas, ĉu iu loĝas en la
+domo...
+
+Ŝi pene respondis: "Ne, ne — li ne loĝas ĉi tie," kaj ŝia
+voĉo tremis de neesprimebla sorĉo.
+
+La nekonato foriris.
+
+La bedaŭrinda vidvino falis denove sur la seĝon — kaj longe,
+longe ŝi restis en plej turmenta, plej dolora enpensiĝo...
+
+Nur kiam ŝia infano, ŝia karuleto revenis — denove heliĝis
+ŝia vizaĝo...
+
+Ŝi deprenis sian edziniĝan veston, metis ĝin denove en la
+kofron — kaj estis denove bedaŭrinda, malriĉa vidvino...
+
+Ankoraŭ tiun saman posttagmezon ŝi ricevis leteron kun la plej
+ordinara enhavo.
+
+Ĝi estis jena:
+
+"Estimata sinjorino!
+
+Pardonu, mi petas, ke mi kuraĝas fari la skriban klarigon.
+
+Serĉante hodiaŭ en la domo, en kiu vi loĝas, mian iaman
+amikon, okaze mi renkontis vin kaj — mi konfesas sincere al
+vi, ke la impreso de tiu renkonto estas neniigebla.
+
+Sed pardonu ankaŭ mian sincerecon, se mi aldonos, ke demandinte
+tuj pri via situacio kaj sciiĝinte almenaŭ tion plej gravan,
+mi kuraĝas peti vin pri la afabla respondo — ĉu estus ebla
+ia proksimiĝo inter ni..."
+
+Kun la plej granda ekmiro ŝi tralegis la leteron. Unue ŝajnis
+al ŝi, ke iu ŝercas kun ŝi — sed pli poste —
+
+Ŝi prokrastis la respondon.
+
+Kiam en la sekvanta tago alvenis la antikvaĵisto — ŝi
+ĝentile rifuzis lian proponon kaj fine — post kelke da tagoj
+ŝi skribis je la letero respondon — ne rifuzantan...
+
+Kaj post kelke da semajnoj ŝi genuis en tiu sama neĝoblanka
+vesto antaŭ la altaro ĉe la flanko de l' viro, kiu fariĝis
+ŝia amata edzo kaj ekzempla patro de ŝia infano...
+
+
+
+
+                 LA UNUA NOKTO ĈE LA MORTINTO.
+
+                           Nokturno.
+
+
+La aŭgusta suno ĵus subiris...
+
+La ĉielo super Petřín kaj Hradčany[4] ekbrulis je plej
+varmaj sangaj rozoj, kiam — ŝtelirante, kun la manoj krucitaj
+sur la brusto kaj kun la okuloj ĉaste mallevitaj al la tero ŝi
+forlasis la pordon de l' monaĥejo.
+
+Monaĥina robo de »kompatemaj fratinoj« kovras la korpon,
+densa vualo ĉirkaŭvolvas la vizaĝon. Sed la ŝtelirantaj
+paŝoj tamen vidigas elastecon; kvankam la kapo estas mallevita
+al la brusto, tamen la rekta teniĝo de l' gracia talio kaj
+periode iu pli elasta ekmovo atestas, ke la monaĥino estas
+juna.
+
+Kun modera rapideco ŝi trairis dezertan straton en la
+senpera proksimo de la monaĥejo kaj trairinte poste kelke
+da mallarĝaj, tordoliniaj, sed dum la vespero vivoplenaj
+stratetoj, ŝi deflankis en la ĉefan straton.
+
+El la personoj, kiuj renkontas ŝin, unuj sin turnas post ŝi,
+aliaj eĉ haltas; sed la monaĥino atentante neniun kaj nenion
+rapidas pluen — kaj pensas sole pri la celo de sia vojiro.
+
+Antaŭ kvarono da horo la abatino simple kaj seke komunikis al
+ŝi, ke en tiu kaj tiu domo, en la unua etaĝo, unua pordo — iu
+mortis, kaj ke la parencoj deziras, ke iu el la monaĥinoj
+pasigu preĝante la nokton ĉe la mortinto.
+
+Humile ekmovis la monaĥino jese la kapon, vestis sin, kovris
+la vizaĝon per la vualo kaj konante la straton kaj la domon
+ŝi ekiris.
+
+Post dudek minutoj ŝi estis antaŭ la celo — en dezerta
+flanka strato antaŭ ekstremaĵa, malluma domo kun alta,
+kurbiĝanta tegmento. Per la fero surforĝita pordego kun
+antikva fera martelo estas tute malfermita; sed la malgranda,
+mallarĝa korto ĉirkaŭata de la altaj apudaj konstruaĵoj
+estas dezerta, malafabla kaj en la ruĝeta vespera duonlumo
+preskaŭ fantoma.
+
+Malrapide ŝi trairis la pordon.
+
+En la korto ŝi ekrigardis ĉirkaŭ si kaj ekvidinte dekstre
+lignan, kadukan ŝtuparon ŝi komencis malrapide supreniri ĝin.
+Post kelke da sekundoj ŝi aperis sur malnova ligna balkono
+antaŭ la unua pordo.
+
+Momenton ŝi haltis, kvazaŭ ŝi volus ekspiri. Sed tuj poste
+ŝi ekprenis la anson — la pordo estis ŝlosita... Ŝi
+do ekfrapis — mallaŭte kaj singarde, kvazaŭ ŝi timus
+interrompi iun.
+
+Post la momento ekbruetis interne la riglilo, la pordo
+malfermiĝis kaj post ĝi aperis dekdujara blondhara knabino.
+Ekvidinte la monaĥinon ŝi ekmurmuris ion kvazaŭ saluton kaj
+cedis; la monaĥino eniris poste malkuraĝe kaj senbrue kiel
+timema ombro...
+
+Ŝi estis en malplena vestiblo kaj trapasinte ĝin ŝi eniris
+post la knabino en antaŭĉambron, kiu estis preskaŭ senmebla.
+
+Proksime de la fenestro rigardanta la korton staras ronda
+nekovrita tablo; sur ĝi brulas simpla petrola lampo. Apud
+la tablo sidas tri virinoj.
+
+Unu, sinjorino ĉirkaŭe kvindekjara kun akraj, sed tamen ne
+malagrablaj vizaĝtrajtoj, havas okulojn sange ruĝajn de la
+plorado; ŝia vizaĝo vidigas malĝojon. Sur la vizaĝoj de
+du aliaj vidiĝas tiu speco de l' kompato kaj malĝojo, kiu
+ĉiumomente povas cedi al la indiferenteco.
+
+Kiam eniris la monaĥino, ĉiuj tri kvazaŭ post la komando
+leviĝis. La sinjorino kun la ruĝaj okuloj iris senparole kelke
+da paŝoj renkonte al la monaĥino, kiu haltis apud la pordo.
+
+Preskaŭ neaŭdeble defluis de la lipoj de l' monaĥino la
+kutima saluto: "Estu laŭdata Jesuo Kristo!" La virinoj
+resalutis. Tiuj du diris la saluton kun akcento akra, la
+sinjorino kun la ruĝaj okuloj resalutis interrompe kaj poste
+komencis singulte plori.
+
+La monaĥino staras sendecide apud la pordo kun la okuloj
+mallevitaj al la tero kaj kun la manoj krucitaj sur la brusto.
+
+Post mallonga momento la ĝemanta sinjorino sin turnis, aliris
+al la kontraŭa pordo kondukanta al la apuda ĉambro kaj
+malferminte ĝin cedis iom flanken, por ke la monaĥino povu
+oportune eniri.
+
+Senparole la monaĥino antaŭeniris kaj transpaŝinte la sojlon
+ŝi eniris.
+
+La pordo senbrue fermiĝis post ŝi.
+
+Senvole ŝi restis stari apud la pordo kun la mallevitaj okuloj.
+Ekventumis ŝin la tute nepriskribebla odoro de brulanta vakso,
+rezina ligno, freŝa rosmareno kaj diversaj aliaj floroj, kiu
+preskaŭ narkotizas...
+
+Ŝi estis en vasta, funebre ornamita salono kun tri fenestroj,
+tra kiuj oni povas vidi trans la straton kaj la nealtan muron
+en la najbaran ĝardenon, kie ĵus oni vidas sole mallumajn
+konturojn de larĝbranĉaj arboj.
+
+Meze de la salono estas katafalko, sur ĝi malfermita ĉerko kaj
+en ĝi la kadavro en blanka virina vesto.
+
+Ambaŭflanke de la ĉerko antaŭe malsupren pendinta neĝoblanka
+longa gazo estas metita sur la kadavro; tial de malproksime
+ŝajnas, kvazaŭ ĝi estus kovrita per maldika tavolo de ĵus
+falinta neĝo.
+
+Antaŭ la ĉerko estas grupo da ekzotikaj floroj kun granda
+krucifikso en la mezo; sur ambaŭ flankoj brulas po ses grandaj
+vakskandeloj kun blankaj rubandoj, starantaj sur altaj bronzaj
+kandelingoj kun piramidformaj piedestaloj; sub la kandelingoj
+kuŝas dismetite multe da pli kaj malpli grandaj florkronoj kun
+blankaj rubandoj, antaŭe staras nigre tegita preĝbenketo kun
+la apogpupitro — ĉio estas tiel simpla, eĉ ordinara, kiel
+ĉiam en la funebraj salonoj de pli riĉaj familioj.
+
+Sed al ĉio ĉi la monaĥino dediĉis preskaŭ nenian atenton.
+
+Ŝia rigardo el sub la densa vualo rondiris momenton timeme
+en la salono, poste haltis fikse sur unu hazarda punkto de la
+pargeta planko.
+
+En la ĵus reganta flaveta duonlumo, kiam la krepusko estas
+venkata de modere flagranta lumo de l' vakskandeloj, ĉio en
+la salono posedas ian monaĥeje poezian aspekton — funebre
+malĝojan, malafablan, preskaŭ frostosentigan.
+
+Post momento la monaĥino levis la kapon, kvazaŭ ia neatendita
+penso estus trakurinta ŝian animon kaj per unu ekmovo de la
+dekstra mano levis la densan vualon de la vizaĝo.
+
+Ŝi estas knabino ĉirkaŭe dudek kvinjara kun neesprimebla
+mieno de silenta rezignacio en la paleta, regule bela, preskaŭ
+infane agrabla kaj simpatia vizaĝo.
+
+La densa nigra hararo estas glate kombita malantaŭen, pro tio
+la bele eliĝanta alabastra frunteto iel pli energie elstaras;
+la glataj vangoj apenaŭ tuŝitaj de facila nuanco de l' ruĝo;
+la mallarĝaj pli maldolĉe kaj dolore ol severe kunpremitaj,
+sed ĝis nun freŝaj lipoj, la greka nazo, la ronda, sed tamen
+iel rezistema mentono kaj antaŭ ĉio la ekstreme densaj kaj
+longaj okulharoj, sub kiuj kvazaŭ tra la densa vualo lumas
+brilantaj pupiloj de nigraj, profundaj okuloj — ĉio havas
+ĵus aspekton de rigideco.
+
+En tiu ĉarma kaj simpatia vizaĝo ne moviĝis eĉ unu muskolo
+dum kelke da sekundoj; ŝajnis, kvazaŭ estus staranta ĉi tie
+statuo el karara marmoro.
+
+Sed post momento ŝi denove eksvingis la dekstran manon kaj
+denove mallevinte la vualon ŝi faris kelke da paŝoj antaŭen
+ĝis la preĝbenketo antaŭ la katafalko, kie ŝi haltis.
+
+Momenton ŝi staris senmove, kvazaŭ en embarasoj, kion fari.
+
+Ŝia rigardo kelkafoje leviĝis kaj transflugis timeme la
+malfermitan ĉerkon; sed povante rekoni nenion krom simplaj
+konturoj de la kadavro, ĝi ĉiam haltis fikse sur unu hazarda
+punkto de la pupitro.
+
+Post kelke da minutoj la monaĥino fine moviĝis. Apoginte la
+dekstran manon sur la pupitro, ŝi levis per la maldekstra mano
+la jupon kaj genuis en la preĝbenketo, poste ŝi faris la
+signon de l' kruco, kunmetis la manojn sur la pupitro kaj denove
+restis sen movo kiel statuo...
+
+En la salono regas profunda, preskaŭ sankta silento. Sole
+periode ekkraketas iu vakskandelo, sed tiel senbrue, kvazaŭ
+estus diskrevinta aerbulo.
+
+La monaĥino estas enprofundiĝinta en la preĝo.
+
+Unue ŝi preĝis mallaŭte, ŝiaj lipoj movadis sin apenaŭ
+rimarkeble; sed poste la lipoj restis sen movo ŝi preĝas en la
+animo...
+
+Dume ekstere preskaŭ tute noktiĝis; la funebra salono en la
+flaveta lumo de l' vakskandeloj havas aspekton malpli frostigan,
+sed tiom pli malĝojan. Sed la monaĥino ne rimarkis tiun
+ŝanĝon, Kun la rigardo fiksita sur unu punkto de l' pupitro
+ŝi daŭrigas la preĝojn kun la tuta ardo de l' kredanta animo,
+rifuĝanta en la pensoj ĉe la nekonata nesuperebla estaĵo kun
+la sincera kaj humila peto pri la paco kaj la savo de l' animo,
+kiu ĵus estas forlasinta ĉi tiun mondon.
+
+Ŝi preĝas la preĝon por la mortintoj. Ŝi preĝas ĝin
+unuafoje, duafoje, triafoje — ŝi preĝas en la tomba
+silento kvaronon da horo — duonon da horo — tri kvaronojn
+da horo — Subite ŝi estas interrompita.
+
+La tomba silento estas ĉesigita de modera ekbruo en la
+antaŭĉambro, tra kiu ŝi estis enirinta ĉi tien, kvazaŭ
+iu estus malferminta la pordon de la vestiblo kaj kvazaŭ la
+personoj en la antaŭĉambro estus bonvenintaj iun. Tuj poste
+eksonis el la antaŭĉambro mallaŭtigata, singulta plorado,
+interrompata sole de izolitaj pli laŭte parolataj vortoj.
+
+La monaĥino estis interrompita en la preĝado sole dum kelke
+da sekundoj. Mallevinte la kapon pli malsupren al la brusto ŝi
+daŭrigis duonlaŭte la preĝadon; sed malgraŭ tio ŝi ekaŭdis
+ne sole izolitajn, pli laŭte parolatajn vortojn, sed ankaŭ
+tutajn, kompreneble sole fragmentajn frazojn.
+
+"— Ah, bedaŭrinda infano!" estis aŭdata klara, sed iel pene
+mallaŭtigata soprano. "Kiu ekpensus tion?; Ankoraŭ hieraŭ
+matene mi — oh, tio estas terura, terura —"
+
+"— Nu, mi antaŭvidis tion" — intermetis post la momento
+alia voĉo, ankaŭ klara, sed iom pli malalta. "Mi diris ja,
+ke —"
+
+Paŭzo — plorado kaj ĝemado iom pli mallaŭta; sed la
+interparolo estas ankoraŭ pli mallaŭtigata, oni aŭdas sole
+izolitajn vortojn:
+
+"Ah, tial, tial — malfeliĉo — kiu povas antaŭvidi tion — kaj
+tiel neatendite —"
+
+Kaj denove pli longa paŭzo — la plorado ŝanĝiĝas en
+plendan, ŝiratan ĝemadon.
+
+Estas nenia dubo, ke la interparolo rilatas la mortinton, antaŭ
+kiu ĵus preĝas la genuanta monaĥino. La monaĥino komprenas
+tion kaj senvole, eĉ kontraŭ ŝia volo altrudas al ŝi la
+demandoj: "Kiu mortis? Kiamaniere? Ĉu li estis juna, maljuna,
+malfeliĉa?"...
+
+Sed ŝi mem ne respondas tiujn demandojn, ŝia animo estante
+de neniu vorto interrompata dum kelke da minutoj denove
+enprofundiĝas ankoraŭ pli en la preĝon.
+
+Subite estis aŭdataj el la apuda salono denove vortoj kaj tutaj
+frazoj: tiun ĉi fojon parolas la ĝema voĉo, kredeble tiu, kiu
+antaŭ la momento ĝeme ploris...
+
+"— Ah, mi restos ĉiam — sinjorino — danka al vi... Mi ne
+povas, mi ne devas ĉi tie — Kien mi rifuĝus? — Ĉi tie
+mia koro — pro la doloro — Ne, ne — mil dankojn — ke mi
+povos ĉe vi la nokton — Oh, mia koro — kvazaŭ la ponardo
+ĝin —"
+
+Kaj la voĉo enhavas tiom da impresplena kortuŝo, ke ankaŭ
+la monaĥino, ĝis nun pli malvarma ol ekscitita, eksentas en
+la animo ian simpation al la homoj tute nekonataj al ŝi, kiuj
+estas trafitaj de la malfeliĉo.
+
+Senvole en ŝia animo aperas pensoj, kiuj estas en nenia rilato
+kun la preĝo kaj transiĝas al la objekto, por kiu ŝi preĝas.
+Estas al ŝi mole, preskaŭ elegie.
+
+Ŝajnas al ŝi, kvazaŭ ŝia koro komencus degeli — kaj
+kontraŭ ŝia volo altrudas sin al ŝi la pensoj tute mondaj...
+
+Ŝi preĝas ankoraŭ; ŝiaj lipoj sin movas kaj mallaŭte
+parolataj vortoj estas vortoj de la preĝo; sed ŝia spirito
+rondas jam, kompreneble ankoraŭ malproksime kaj alte, super la
+objekto de la preĝo.
+
+Jen ŝi ekpensas, ke ŝi genuas antaŭ la kadavro de juna
+knabino, jen denove, ke antaŭ la kadavro de maljuna sinjorino,
+kiu mortis de la marasmo; sed tuj denove laŭ la aŭditaj
+fragmentoj ŝi opinias, ke ĝi estas virino en la plena, viva
+forto, kiun trafis ia granda malfeliĉo...
+
+Foje ŝi eĉ levis la rigardon kvazaŭ alforĝitan al unu punkto
+de la pupitro por rigardi en la ĉerkon; sed la ĉerko estis tro
+alte sur la katafalko — ŝi vidas nenion krom la antaŭo de
+la ĉerko: oritajn lignajn »ungegojn« kaj sur ambaŭ flankoj
+arĝentajn rondojn — kaj ŝia rigardo fiksas denove sur la
+sama punkto, sur kiu ĝi estis antaŭe fiksita...
+
+Dum kelke da minutoj alvenas al la oreloj de l' monaĥino
+sole zumanta muĝo, el kiu sole periode pli laŭte eksonas
+iu pli akre akcentigita silabo; precipe la interjekcioj
+»ah«, »oh«... En la antaŭĉambro oni interparolas pli
+seninterrompe ol antaŭe kaj ankaŭ kun la doloro almenaŭ
+proporcie moderigita.
+
+Sed ĵus tiu ĉi muĝanta, mallaŭtigata interparolo per
+siaj akcentigitaj silaboj logas ankoraŭ pli la atenton de
+l' monaĥino.
+
+Senvole ŝi aŭskultas pli atente, ni dirus pli scivole, se tiu
+nomo ĝuste esprimus ŝian spiritan staton...
+
+Ŝi preĝas ankoraŭ; ŝiaj lipoj sin movas kaj la mallaŭte
+parolataj vortoj de la preĝo estas aŭdeblaj: tamen ŝia orelo
+estas streĉita. Nun ĉiu klara frazo, eble ankaŭ ĉiu vorto
+naskus en ŝia animo resonon kaj eble ankaŭ imagon havanta
+nenion komunan kun la preĝo, kiun ŝi ĵus diras.
+
+Tamen en la antaŭĉambro oni faras kaj parolas nenion
+rimarkindan; la unutona muĝo fine lacigas kaj la monaĥino
+denove enprofundiĝas kun la tuta pieco en sian preĝon.
+
+Subite eksonis el la antaŭĉambro tiu ekstra, konata ekbruo,
+kiam kelke da personoj stariĝas de la tablo kaj pretiĝas por
+foriri.
+
+Izolitaj frazoj estas parolataj pli laŭte; oni aŭdas
+la vortojn: "Estas nenia helpo, ni devas... La nokto
+proksimiĝas —"
+
+Iu prenis jam la anson de la pordo kondukanta al la salono
+kaj premis ĝin; sed la anso sole ekbruetis kaj la pordo iom
+malfermiĝis.
+
+La monaĥino aŭdis nun la parolon tute klare.
+
+"Mi devas, mi devas ankoraŭ unufoje vidi ŝin," parolis la
+klara soprano. "Mi tiel amis ŝin kaj ŝi — ah, ŝi estis
+eksterordinara estaĵo... Ŝi sole ridis! Ankaŭ ŝia frunto kaj
+la mentoneto ridadis, kiam eksonis ŝia sonoranta voĉo... Ŝi
+estis vera koboldo —"
+
+"Sed tamen ŝi estis periode tiel malĝoja, tiel melankolia!"
+intermetis la pli malmola voĉo iel admone. "Ŝia konduto
+ŝajnis al mi ĉiam stranga. Tiuj subitaj ŝanĝoj de l' gajeco
+en la melankolion aŭ de l' silentemo en la ĝojantan petolemon
+antaŭdiradis nenion bonan. Mi estis preskaŭ konvinkita, ke
+tiun bonan animon turmentas io, kion ŝi kaŝas antaŭ la tuta
+mondo... Ĝis fine —"
+
+"Oh, tiu bona, dolĉa animo!" ekĝemis la plenda voĉo
+neniiganta eksplodon de la ploro.
+
+"Kaj hieraŭ, kiam ŝi alveturis kaj ĵetinte sin al mia kolo
+kisadis min kun la dolora ploro, tiam kunpremiĝis mia koro
+de nekomprenebla kompato... ,Ah, kara, karega onklinjo!"
+ŝi ĝemis karesante miajn vangojn. "Ne koleru pro tio, ke
+mi alveturas — mi alveturas lastafoje! Mi plu ne tedos
+vin — neniam! — Ĉu vi komprenas?... Postmorgaŭ matene
+alveturos la patro kaj la patrino kaj posttagmeze ĉio laŭ
+la deziro de l' gepatroj estos finita —"
+
+La monaĥino aŭskultis ĉiam pli atente. De tiuj kuneligitaj
+kaj klare parolataj vortoj ŝi estis tute interrompita en
+la preĝado. Senvole ŝi turnis iom la kapon al la pordo;
+sed vidante tie neniun ŝi denove fiksis la rigardon sur la
+pupitron.
+
+Dume la plenda voĉo en la antaŭĉambro daŭrigis: "Kompreneble
+mi konjektis, ke ŝi parolas pri sia edziniĝo kaj pro tio mi
+ridis. Mi eĉ ne sonĝis pri tio, ke ŝi okupas sin pri tiel
+terura penso — kaj dume — Oh! Tio estis terura momento,
+kiam mi eniris hodiaŭ matene en la salonon... Ŝi sidis sur
+la kanapo vestita en sia blanka edziniĝa vesto, kiun ŝi
+estis alportinta... Ŝi sidis apogante la kapon per unu mano,
+la dua estis premita al la koro. Ŝajnis al mi, ke ŝi rigardas
+min — iel fikse, per kvazaŭ eligitaj okuloj... »Pro Dio, vi
+estas jam vestita!?« mi ekkriis de la pordo. Ŝi ne respondis.
+Mi aliris rapide kelke da paŝoj pli proksimen kaj restis
+rigida. La eligitaj okuloj estis kvazaŭ vitraj — la vesto
+sangmakulita sur unu flanko... Mi ekkriis kaj alsaltinte al
+ŝi mi metis la manon sur ŝian frunton... Ĝi estis jam malvarma
+kiel la glacio..."
+
+Kaj denove eksonis el la antaŭĉambro la ĝema, poste daŭra
+ploro...
+
+Dum kelke da minutoj la monaĥino aŭdis nenion krom tiu ĉi
+stranga, perforte mallaŭtigata ploro... Antaŭ ŝia spirita
+rigardo iom post iom elsaltis, dank' al la vortoj, kiujn ŝi
+ĵus aŭdis, bildo ĉiam pli klara, kvazaŭ elstaranta el la
+nebulo.
+
+Nur nun ŝi komprenis, por kiu ŝi venis preĝi: por
+bedaŭrinda, treege bedaŭrinda estaĵo, kiu memmortigis
+sin — por la junulino, ĝuste por la fianĉino, kiu el la
+nekonataj kaŭzoj sole kelke da horoj antaŭ sia edziniĝo
+perforte finis sian vivon...
+
+Kaj ŝi vidis en la spirito gracian kaj majestan talion kun
+la mieno de neesprimebla maldolĉo en la pala, bela vizaĝo.
+Ŝi vidis la nigrokulan, nigraharan fianĉinon kun nigraj
+okulharoj kaj glataj vangoj, alabastra frunto, greka nazo kaj
+molaj ĉerizaj lipoj... Ŝi vidis staturon kaj vizaĝon tute
+nekonatajn — bildon tute hazardan...
+
+Ŝi ektremis, profunde en sia animo.
+
+La frosto trakuris ŝiajn membrojn; sed tuj poste ŝi sentis, ke
+la sango ruĝigas ŝiajn vangojn...
+
+Ŝi sentis sin premita kaj malĝoja — kaj eble ankaŭ la
+larmo enŝteliĝis en ŝian okulon, se ŝi povus daŭrigi sian
+meditadon.
+
+Sed tio ne okazis; post la momento eksonis el la antaŭĉambro
+la sama perforte mallaŭtigata, ĝema voĉo, kiu rakontis
+antaŭe tiel simple kaj tamen tiel kortuŝe.
+
+"Kaj morgaŭ matene alveturos la patro kaj la patrino!
+Oh — kiamaniere mi komunikos tion al ili! La patro havas
+malmolan koron, la patro restos malvarma... Sed la patrino
+ŝiros siajn harojn, la patrino amis ja ŝin kiel pupilon de
+sia okulo; la patrino malesperos..."
+
+"Sed kiu estas kulpa je ĉio ĉi?" intermetis poste tiu
+klara soprano, kiun la monaĥino estis unue aŭdinta el la
+antaŭĉambro.
+
+"La fianĉo devenas ja de riĉa kaj ordema familio kaj entute
+estas ĉarma kaj brava junulo..."
+
+"Vere, vere," ekĝemis respondante la plenda voĉo kaj mallaŭte
+aldonis ion, kion la monaĥino ne aŭdis.
+
+Poste la personoj en la antaŭĉambro restis silente dum kelke
+da minutoj kvazaŭ en embarasoj, kion fari. Subite eksonis
+mallaŭta muĝo kaj tuj poste estis aŭdata mallaŭtigata voĉo,
+kiu ĝis nun ankoraŭ ne parolis:
+
+"Ah — ni ne interrompos la estimindan fratinon![5] Volu do
+eniri!"
+
+Kaj la mano, kiu videble jam kelkan tempon estis metita sur la
+anso, malfermis tute la pordon. Kaj malrapide, ŝtelirante,
+kvazaŭ timante malpacigi per la plej malgranda ekbruo, eniris
+la virinoj kaj la knabino, kiun la monaĥino estis jam vidinta,
+akompanataj de la sinjorino en plej bona aĝo.
+
+La monaĥino, kiu aŭskultis atente kaj kun levita kapo antaŭ
+la malfermo de la pordo, aŭdinte la ekknaron la pordo rapide
+mallevis la kapon kaj volis denove preĝi.
+
+Sed estis neeble preĝi. Mallaŭte la vortoj fluadis de ŝiaj
+lipoj, sed la animo estis ekscitita...
+
+Tra la kapo kuras strangaj imagoj kaj de l' stranga maltrankvilo
+la koro kunpremiĝas kaj denove larĝiĝas...
+
+Malrapide, silente, sur la pintoj alproksimiĝis la irintaj
+virinoj al la ĉerko kaj unu el ili duone demetis blankan gazon,
+per kiu la vizaĝo de la kadavro estis kovrita.
+
+La monaĥino tamen ne levis siajn okulojn; sed ŝi sentis, kio
+ĵus okazas...
+
+Kaj tiu sama vizaĝo, kiun ŝi havis antaŭ la momento en sia
+penso, elsaltis nun tiel klare kaj plastike antaŭ ŝia spirita
+rigardo, kvazaŭ ŝi efektive rigardus en la ĉerkon.
+
+Ŝajnis al ŝi, ke ŝi vidas ĉiun bluan vejneton en la pala
+vizaĝo, ke ŝi vidas ankaŭ sub la longaj okulharoj malforte
+brilantan pupilon...
+
+Dum kelke da sekundoj regis en la salono profunda silento.
+Neniu moviĝis, neniu ekparolis; ankaŭ la sinjorino, kiu
+antaŭe senĉese ĝemis, restis senmove, kvazaŭ ŝia nemezurebla
+doloro subite estus ŝtoniĝinta.
+
+"Kvazaŭ viva, kvazaŭ viva!" mallaŭte diris fine apenaŭ
+aŭdeble la klara soprano. "Ah jes, jes, kvazaŭ viva — kaj
+tamen malviva!" ripetis kaj aldonis la ĝema voĉo, denove
+ekploranta.
+
+Kaj post la momento daŭrigis tiu voĉo:
+
+"Kaj tien ĉi — sur la vundon en la koro — mi metis laŭ
+ŝia deziro ŝian lastan leteron, en kiu ŝi adiaŭas la
+patrinon, la patron, min kaj la tutan mondon — la leteron, en
+kiu ŝi petas de ni ĉiuj pardonon kaj deziras, ke ni metu ŝin
+en la ĉerkon en tiu sama edziniĝa vesto, en kiu ŝi mortis kaj
+sur la vundon en la koro ke ni metu la lastan leteron, en kiu
+ŝi adiaŭas nin..."
+
+La monaĥino ĉesiginte la preĝadon aŭskultas atente, eĉ
+avide.
+
+Ĉiu el la lastaj simplaj kaj tamen tiel gravaj vortoj efikas
+ŝin froste kaj tamen varmegigante ŝin. Ŝi ektremis kaj tuj
+poste ŝi sentas, ke ŝia sango kuras pli rapide el la kapo al
+la koro kaj returne...
+
+La paletaj vangoj sub la densa vualo iomete ruĝiĝis, la okuloj
+fiksitaj sur la hazarda punkto de l' pupitro malsekiĝas...
+Senvole ŝi levas iom la kapon...
+
+En tiu momento unu el la virinoj apud la ĉerko ekĝemis:
+
+"Ah, Dio, Dio! Tio estas terura!"
+
+Kaj la alia ankaŭ mallaŭte aldonis:
+
+"Kaj tamen estas nenia helpo — nenia, nenia helpo!" Kaj
+denove ekregis la tomba silento, sole periode interrompata de
+l' singulta ĝemado de la sinjorino, kiu antaŭe pli longe
+rakontis.
+
+"Kion fari!" ekparolis post la momento la sinjorino en plej bona
+aĝo, kiun la monaĥino ĝis nun ne estis vidinta. "Ni devas
+forlasi ŝin — ni devas lasi ŝin sola ĉi tie!"
+
+La singlute ĝemanta sinjorino denove daŭre kaj konvulsie
+ekploris...
+
+"Adiaŭ, adiaŭ — dormu dolĉe — animo kara — plej kara!"
+ŝi ĝemis. Poste ŝi kliniĝis super la ĉerko, dum kelke
+da sekundoj fikse rigardis la vizaĝon de l' kadavro, kaj
+kliniĝinte ankoraŭ pli ŝi kisis ĝin sur la glacimalvarman
+frunton...
+
+Rektiĝinte, ankoraŭ momenton ŝi rigardis la kadavron.
+
+La ceteraj — laŭvice — alproksimiĝinte al la ĉerko, faris
+signon de la kruco sur la frunto, la lipoj kaj la brusto de la
+kadavro.
+
+La monaĥino, havante la kapon iom levitan, povis vidi, kio ĵus
+okazis, sed ŝi vidis nenion — ŝiaj malsekaj okuloj estis
+nedeturneble fiksitaj sur la antaŭo de la ĉerko.
+
+La singulte ĝemanta sinjorino, kiu staris momenton kvazaŭ
+ŝtoniĝinta apud la ĉerko, subite kliniĝis kaj ĵetinte la
+blankan gazon sur la vizaĝon de la kadavro, deturnis sin de la
+ĉerko.
+
+Vidinte tion la ceteraj sekvis ŝin. La jupoj frote
+ekbruetis — kaj la virinoj denove tiel mallaŭte, kiel
+ili estis enirintaj, forlasis la salonon.
+
+La monaĥino restis sola.
+
+En la unua momento ŝajnis al ŝi, kvazaŭ ia ŝarĝo estus
+defalinta de ŝia brusto. Ŝi ekrigardis al la pordo kaj
+vídante, ke ĝi estas fermita, levis la kapon ankoraŭ pli
+alte ol antaŭ la momento. Ŝia rigardo timeme kaj malkuraĝe
+rondiris en la funebra salono.
+
+Ĉio estis ĉi tie ĵus tia kiel antaŭe, antaŭ ol la virinoj
+eniris, sole kun tia diferenco, ke dume ekstere tute noktiĝis,
+kaj pro tio ĉio en la salono en la flaveta lumo de l' modere
+flagrantaj vakskandeloj havis aspekton pli klaran kaj
+samtempe malpli malĝojan ol antaŭe, kiam la vespera duonlumo
+enpenetradis ankoraŭ en la salonon.
+
+El la antaŭĉambro eksonis ankoraŭ kelkafoje ĉi tien la
+rapidaj, sed mallaŭtigataj malgrandaj paŝoj, akompanataj de
+ĥaosa muĝo kaj bruo, kiam kelke da personoj pretiĝas por
+foriri. Periode estis ankaŭ aŭdata iu, ankaŭ mallaŭtigata
+vorto aŭ fragmenta frazo; sed ĉio kuniĝadis en ĥaoson de
+muĝe krakantaj kaj frapantaj sonoj.
+
+Subite la mallaŭtigata bruo kaj muĝo silentiĝis; sed tuj
+poste estis aŭdataj paŝoj de kelke da personoj, poste ekknaro
+de la pordo kondukanta el la antaŭĉambro al la vestiblo — fine
+la muĝo malproksimiĝas ĉiam pli kaj pli. Sed antaŭ ol ĝi tute
+ĉesis, ankoraŭ unufoje estis aŭdataj la proksimiĝantaj paŝoj...
+Apud la pordo de la salono ili haltis kaj iu metinte unu manon
+sur la anson turnis grince la ŝlosilon en la seruro.
+
+La trapenetranta ekgrinco trakuris la animon de l' monaĥino
+kvazaŭ maldolĉa riproĉo; sed malgraŭ tio ŝi ne moviĝis,
+sed avide aŭskultis...
+
+Post la ekgrinco de la ŝlosilo estis aŭdataj rapide
+malproksimiĝantaj paŝoj, poste pli mallaŭta fermo de alia
+pordo kaj denove, sed jam apenaŭ aŭdebla ekgrinco de la
+ŝlosilo, poste ekregis silento —
+
+Ĉion ĉi, kion ni ĵus mallonge estis skizintaj, aŭskultis la
+monaĥino kun la eksterordinara atento. Ŝi ne preterlasis eĉ
+la plej malfortan, sole iom pli klaran memstaran sonon — ŝia
+aŭdsento estis streĉita kaj pro tio ŝia atento iom deturnita
+de la objekto, kiu antaŭe ekscitis ŝin.
+
+La sekvo estis natura. En tiuj kelkaj minutoj, dum kiuj ŝi
+atentis la muĝon kaj bruon en la antaŭĉambro, preskaŭ tute
+ŝi akiris denove sian animan trankvilon. La vangoj havis la
+antaŭan palecon kaj la malsekiĝintaj okuloj la antaŭan arde
+pian trankvilon.
+
+Dum kelke da minutoj ŝi restis senmove, kaj samtempe ankaŭ
+sen pensoj kaj rememoroj. Ŝajnis al ŝi, kvazaŭ ŝi estus
+preĝinta en la preĝejo la lastan preĝon kaj ankoraŭ
+genuas — estante en embarasoj, ĉu leviĝi aŭ ankoraŭ preĝi.
+
+Ĉirkaŭe regis profunda silento, sole periode interrompata de
+modera, apenaŭ aŭdebla ekkrako de iu vakskandelo.
+
+Sed tiu silento ŝajnas nenial stranga al la monaĥino. Turninte
+la kapon ŝi mallevis ĝin kaj denove fikse rigardis la pupitron
+antaŭ si kaj havante ankoraŭ la manojn kunmetitajn — ŝi
+denove komencis preĝi.
+
+Ŝi preĝas en la animo la preĝon por la mortintoj — la
+preĝon plej konatan. Sed ŝi preĝas iel mekanike, ŝi pensas
+pri la parolataj vortoj, sed la animo estas iel indiferenta...
+
+Sed malrapide revenas la antaŭa ardo kaj fervoro. Ŝia tuta
+animo preĝas...
+
+Ŝi preĝas kvaronon da horo, duonon da horo, tri kvaronojn da
+horo, ne ĉesante preĝi eĉ unu momenton kaj ne malstreĉante
+almenaŭ iomete siajn pensojn... Subite ŝi estis interrompita
+en la preĝado. De proksime, kredeble de la proksima preĝejturo
+eksonis surda sono de la horloĝo.
+
+La monaĥino ĉesinte en la preĝado levis iom la kapon kaj
+kalkulas en la animo la surdajn unutonajn ekbatojn.
+
+Ekbatis la dekunua.
+
+La lasta sono estis treme soninta kaj ĉirkaŭe ekregis denove
+profunda silento.
+
+La interrompita monaĥino vane penas enprofundiĝi denove en la
+preĝon. Mallaŭte ŝi parolas la vortojn de la preĝo; sed dume
+ŝia animo meditas, ĝis fine la meditado tute venkas.
+
+Ŝi meditas pri la lastaj aferoj de la homo — pri la morto,
+la mistera, ĝis nun de neniu solvita enigmo — pri la vivo
+postmorta: pri la feliĉo de l' bonuloj kaj piuloj, pri la
+torturoj de l' malbonuloj kaj malpiuloj...
+
+Ŝi meditas momenton pri la aferoj superteraj kaj denove revenas
+al la »larma valo« — al la turmentoj kaj doloroj teraj,
+al la stranga, tre stranga miksaĵo de ĝojaj, malĝojaj kaj
+doloraj momentoj, kiuj estas nomataj »vivo«.
+
+Unue la meditado havas karakteron pli malpli maldolĉan — kvazaŭ
+kiam la fremdaj pensoj kaj fremdaj aŭtopsioj falas en la
+animon... Antaŭ la spirita rigardo de l' meditanta monaĥino
+tremetas kvazaŭ en la nebulo diversaj staturoj; jen pala virino
+en la ĉifonoj kaj kun la okuloj sange ruĝaj de ploro, jen
+kaduka maljunulo ŝanceliranta laŭlonge la muro, jen denove
+iu ĉarma staturo en la reĝa vesto kaj tuj denove io, kvazaŭ
+kripligita monstro rampanta en la polvo kiel vermo...
+
+Post la momento la atmosfero ŝanĝiĝas.
+
+La nebulo, en kiu tremetis la staturoj, komencas heliĝi,
+kvazaŭ kiam ĝi forkuras antaŭ la eliranta suno. La krepusko
+fariĝas malrapide ruĝeto... La ruĝeta nebulo disiĝas kaj
+antaŭ la spirita rigardo de l' meditanta, ĝuste reveme
+profundiĝanta monaĥino staras tute klara kaj plastika
+ĉarmoplena bildo.
+
+Lazura ĉielo arkiĝas super la ĉarmoplena, paradiza ĝardeno,
+plena de diversaj nekonataj floroj kaj ankaŭ tiaj plejparte
+palmaj arboj.
+
+Dekstre kaj maldekstre estas vidataj rokoj kaj post ili altaĵoj
+kovritaj de l' arbaroj. Tie ĉi kaj tie de la rokoj saltas
+torentoj — sub la rokoj larĝiĝas verdaj herbejoj, tra kiuj
+serpentumas flavaj vojetoj.
+
+Ĉio estas tiel simpla kaj tamen pro siaj trankvilo kaj paco
+tiel kara, tiel agrabla, tiel alloganta...
+
+Dum kelke da sekundoj la ĝardeno estas senhoma, senbesta...
+Subite ĝi viviĝas... La homoj kaj la bestoj ĉiuspecaj
+promenas trankvile sur la vojetoj aŭ ripozas sur la herbejoj.
+
+Jen juna ĉarma virino staras apud la tigro, tie leono ripozas
+apud la piedoj de l' blondhara bubeto; ĉi tie la cervo, urso,
+kato kaj hundo sekvas unu la alian sur la sabla vojo kaj super
+ili rondflugas aglo super la amaso da neĝoblankaj kolomboj.
+
+En kelke da minutoj kelkafoje ŝanĝis la kara kaj alloganta
+bildo sian fizionomion. La stafaĝo restis tiu sama, sole la aro
+da homoj kaj bestoj senĉese ŝanĝiĝis.
+
+Kaj mirinde — la homaj mienoj estis tiel agrable trankvilaj,
+kvazaŭ la paco ŝtoniĝus sur iliaj vizaĝoj...
+
+Ĉiu, ĉu la maljunulo aŭ la junulo, ĉu la viro aŭ la virino
+en la tuta forto de la vivo, ĉu la infano apenaŭ elirinta el
+la lulilo — ĉiu ŝajnas nemezureble feliĉa kaj kontenta...
+
+Estas nenia dubo, ke la monaĥino anime enprofundiĝis en la
+paradizajn ĝojojn de la vivo en la nekonata, mistera postmorto;
+sed ŝia modera, malelasta fantazio sciis elsorĉi al ŝi sole
+la bildon plej simplan, plej primitivan...
+
+Estis al ŝi ĝoje kaj agrable; sed tamen ŝi sentis ian
+premitecon, ian moderan malkontenton kaj ankaŭ ian trompiĝon.
+Ŝi ne komprenis la kialon; ia dolĉa melankolio ekregis ŝin
+simile kiel la feliĉan homon, kies animon trakuras la penso,
+ke li ne estas izolita kun sia ĝojo kaj feliĉo...
+
+Subite ŝajnas al ŝi, ke en la malantaŭo de la belega
+ĝardeno vidiĝas ĉiam pli granda perspektivo — kaj plej
+malproksime — ŝi vidis konatan, tre konatan pejzaĝon:
+simplan vilaĝon kun ia simpla preĝejeto kaj ne malproksime
+belan bienon.
+
+Senvole ŝi eksvingis la dekstran manon kaj levis la vualon.
+Ŝia vizaĝo vidigas la nepriskribeblan ekridon de la
+kontentiĝo — antaŭ ŝia spirita rigardo elsaltas la bildo de
+l' naska vilaĝo...
+
+Ŝi vidas la patron, la sanegan, rideman, ruĝvangan viron — ŝi
+vidas la patrinon, trankvilan, seriozan virinon kun la mieno
+de l' delikata boneco — ŝi konjektas vidi ankaŭ sin mem unue
+kiel infanon kaj tuj poste kiel virgulinon...
+
+Kaj antaŭ ŝia spirita rigardo rapidege sekvas unu bildo la
+alian. Jen ŝi vidas la patron sur la kampo kaj tuj poste apud
+la tablo kun la patrino — jen ŝi mem sidas sur la genuoj de
+la patrino, karesas kaj kisas ŝin kaj tuj poste ŝi kuŝas
+en sia infana lito aŭskultante, kion la patro kaj la patrino
+rakontas.
+
+Ŝi rememorigas sin pri la servistoj kaj servistinoj, ŝi
+rememorigas sin pri la kunulinoj el sia plej frua infaneco kaj
+el la aĝo pli posta, ŝi rememorigas sin pri la lernejo kaj la
+kunlernantinoj, pri la maljuna instruisto kaj la multo, multego
+da personoj kaj momentoj — entute simplaj, preskaŭ ordinaraj,
+sed tamen karaj.
+
+Subite elsaltis antaŭ ŝi la bildo treege alloganta, kiam ŝi
+en la vilaĝa veturilo kiel maturiĝanta knabino proksimiĝis
+kun la patrino al Praha por tie ĉi eniri en la edukinstituton
+kaj la veturilo haltis sur la monteto, de kiu estis vidata
+Praha, ĵus dronanta en la ruĝa brilo de l' subiranta suno...
+
+Sed tiu bildo rapide cedas antaŭ la bildo alia: ŝi vidas sin
+mem en la pensiono — ŝi vidas siajn novajn kunulinojn — ŝi
+vidas ankaŭ tiun, kiun pli poste ŝia koro tiel amis kaj
+kiu fariĝis ŝia plej fidela amikino; la gracian, rideman
+blondulinon kun la profundaj, amplenaj, bluaj okuloj kaj kun
+glataj ruĝaj vangoj, varmaj lipoj kaj kun tiu enviinda,
+senzorga penso, kiu facile transportas la homon trans ĉiujn
+eblajn rifojn de la vivo.
+
+Ŝi vidas ŝin kvazaŭ staranta antaŭ si — tiel klare, tiel
+plastike...
+
+Oni ne povas imagi al si, kian inklinon ŝi sentis al ŝi,
+kiel ŝi amis ŝin. La plej varma amo fratina ne povas esti
+pli varma. Dum tri jaroj ili vivis preskaŭ senĉese sub unu
+tegmento, en unu ĉambro kaj tre malofte ili disiĝis sole por
+kelke da momentoj. Unu sen la alia tute ne povis vivi, unu
+antaŭ la alia havis nenian sekreton, unuvorte, ili estis unu
+animo.
+
+Kiel ekstra, kiel poezia estis tiu tempo, kiam ili tiel vivis
+kaj revis interŝanĝante ĉiutage siajn revojn kaj dezirojn,
+ĝojante je la estonteco kun la plej ĉarmaj esperoj...
+
+Multo, multego da tiuj ĉarmoplenaj revoj de l' juneco trakuris
+nun la animon de l' monaĥino —
+
+Subite ŝanĝiĝas ŝia mieno — la rideto de l' kontentiĝo
+en la momento ŝanĝiĝis en la malgajecon, preskaŭ en la
+maldolĉon: ŝi konjektas vidi sian kunulinon feliĉa...
+
+Ŝi vidas ŝin sidanta apud la lulilo de l' propra infano —
+
+Sed tuj poste denove ŝanĝiĝas la mieno de l' monaĥino:
+la mieno de l' maldolĉo transiĝas en la mienon de
+l' rezignacio — sed tuj poste ŝia vizaĝo vidigas la
+mienon neesprimeble maldolĉe doloran...
+
+Antaŭ ŝia spirita rigardo ekaperis kvazaŭ timema ombro la
+staturo de l' pala, serioza studento —
+
+Tiu imago sufiĉis, por ke la panoramo de la bildoj elsorĉitaj
+de la fantazio haltu...
+
+La monaĥino ne povis rezisti ian strangan senton de
+l' ekfrosto. Ŝi eksvingis rapide la manon kaj mallevinte
+la vualon komencis laŭte preĝi, kvazaŭ ŝi volus forpeli
+la teruran ombron, kiu ĵus estis trakurinta ŝian animon,
+la ombron fatalan, kiu estis la ĉefa kaŭzo, kial ŝi por
+ĉiam adiaŭis la mondon kaj ĝiajn plezurojn, eĉ tiujn
+dolĉajn revojn, kiuj tiel feliĉigis ŝin ankoraŭ antaŭ ne
+multaj jaroj...
+
+Ŝi perforte devigas sin al la preĝo.
+
+La vortoj defluas de la lipoj; sed la ardo, kun kiu ŝi ĉiam
+antaŭe enprofundiĝadis en la meditadon pri la mistera estaĵo,
+tute mankas al ŝi... Kaj la malhela ombro, la nebula silueto,
+preteriras antaŭ ŝi ĉiumomente ŝanĝante sian formon kaj
+vidiĝante jen pli klare, jen; pli nebule, sed dume senĉese
+terurigante ŝian animon.
+
+Ŝi preĝas kvin minutojn, dek minutojn, kvaronon da horo...
+
+Sed nenio helpas! La imago de l' nebula silueto estas pli
+potenca ol la preĝo.
+
+Malrapide fariĝas la imago pli klara, pli preciza, ĝis fine
+denove staras antaŭ ŝia animo tiu sama pala, serioza, juna
+viro, kiu estis interrompinta ŝin en la revema enprofundiĝo...
+
+Ankoraŭ momenton ŝi provas preĝi; sed la pensoj kaj rememoroj
+ĉirkaŭflirtantaj la palan studenton ĉiam batalas por sia
+rajto... Post ne longe la monaĥina kontraŭ sia volo ĉesas
+preĝi — la rememoroj denove okupas ŝian animon...
+
+Ŝi rememorigas sin pri la momento dum la belega maja
+posttagmezo, kiam ŝi, revenante kun sia nedisigebla kunulino
+el la preĝejo de sankta Vito, unuafoje ekvidis lin antaŭ la
+preĝeja pordo...
+
+Ŝi rememorigas sin pri tio, ke estis al ŝi tiam iel
+strange — ke li senĉese okupis ŝian penson, ke pli poste ŝi
+sonĝis pri li, unuvorte, ŝi rememorigas sin pri ĉiuj dolĉaj
+kaj konataj detalaĵoj, en kiuj manifestas la naskiĝanta unua
+amo.
+
+Dum kelke da momentoj ŝajnas al ŝi, kvazaŭ ŝi denove sentus
+emon al la vivo — kvazaŭ ĝis nun ŝi vivus tiel, kiel ĉi
+tiam...
+
+Subite aperas en ŝia penso bildo alia.
+
+Ŝi sidas mano en mano kun sia kunulino sub larĝbranĉa
+kaŝtano en la ĝardeno de l' pensiono... Estas aŭtuna
+vespero — la luno preskaŭ plena — ĉirkaŭe sankta silento...
+
+Ili rakontas, pli ĝuste ili parolas silente, sed ĉiumomente
+unu aŭ la alia eksilentas... Dum la tuta horo ili ne ekridis
+eĉ unu fojon, ili ne ekŝercis eĉ unu fojon — ambaŭ estas
+ĉiam pli silentemaj, ĝis fine ambaŭ kelkan tempon silentas...
+
+Subite la kunulino stariĝis kaj ĉirkaŭpreninte ŝian nukon
+fikse ekrigardis ŝiajn okulojn...
+
+"Berto!" ŝi diris mallaŭte per la tremanta voĉo.
+
+"Kion vi deziras, kara Henjo?" rediris Berto ankaŭ mallaŭte.
+
+Henjo silentis ankoraŭ momenton kaj poste per la premita,
+interrompata voĉo komencis konfesi...
+
+Per simplaj kaj tamen varmaj vortoj ŝi rakontis, kiam kaj
+kiamaniere komencis ĝermi la amo en ŝia koro — poste ŝi
+komunikis la tutan serion da detalaĵoj, kiuj klare pruvis, ke
+ŝia amo trovis eĥon en la animo varme, arde amata.
+
+Berto, estinte interrompita en la revema enprofundiĝo,
+aŭskultis komence kvazaŭ apatie; sed baldaŭ la rakonto de
+l' kunulino ekinteresis ŝin.
+
+Ŝajnis al ŝi, kvazaŭ ŝi estus aŭskultanta sian propran
+animon: Henjo pentris similajn maltrankvilojn, similajn dolĉan
+premitecon kaj suferojn, kiuj jam de kelke da monatoj ĉesigis
+la trankvilon de Berto. Ŝi sentis tiel neesprimeble dolĉan
+doloron, tian freŝan esperon, kvazaŭ atendante, ke la plenumo
+de ŝia plej varma deziro estas tute certa.
+
+Fine Henjo nomis la objekton de sia amo...
+
+La spiro de Berto haltis, ŝia brusto konvulsie kunpremiĝis,
+la koro komencis forte, konvulsie bati, la sango leviĝis al la
+kapo. Perforte ŝi kunpremis la lipojn por neniigi la ekĝemon
+aŭ la ekkrion...
+
+Henjo amis kaj estis amata de tiu sama pala studento, kiu estis
+kvazaŭ idolo de Berto...
+
+La simpla kaj en la vivo tial ofta fakto, preter kiu la homoj en
+la pli malfrua aĝo kompate ridetante transiras al la tagordo,
+tute dispremis Berton...
+
+Vane kun la streĉado de ĉiuj siaj fortoj ŝi penis neniigi
+sian maltrankvilon, ĝuste la plej fortan animan uraganon, kiu
+tiel subite atakis ŝin.
+
+Ŝi aŭskultis ankoraŭ momenton, poste eksaltis kun la
+mallaŭtigata ekkrio, ekŝanceliĝis kaj denove falinte sur la
+benketon ŝi kovris la vizaĝon per la ambaŭ manoj kaj daŭre
+ekploris — Henjo penis trankviligi ŝin. Ŝi demandas la
+kaŭzon, insistas, petas — ĉio estas vana...
+
+Berto silentas kiel tombo; ŝi ne malkovris la dolĉan sekreton
+de sia koro...
+
+De tiu momento ŝi suferis nemezureble kiel ĉiu, kiu ne volas
+aŭ ne povas konfesi siajn dolorojn al alia homo — kaj ŝi ne
+povis, ne devis ilin konfesi...
+
+Melankolio ekregis ŝian tutan animon. La mondo estis
+indiferenta al ŝi; ĉio, kion ŝi ekvidis, fariĝis malagrabla
+al ŝi — ŝi vivis sole por siaj malĝojaj revoj kaj ankaŭ
+por tiaj rememoroj.
+
+En la unua tempo iafoje ŝi havis okazon vidi la nemezureblan
+feliĉon de sia amikino...
+
+Ofte ŝi aŭdis ŝin rakonti pri li, ofte ŝi vidis ŝin kun li,
+iafoje ŝi eĉ parolis kun li kelke da ordinaraj, sensignifaj
+vortoj...
+
+Sed ŝi treege suferis en tiuj ĉi kelkaj momentoj; kaj tio
+estis la kaŭzo, ke ŝi fine serĉis la rimedon kontraŭ sia
+anima malsano kaj forlasinte la pensionon revenis kun la
+rompita koro al la gepatroj en la naskan vilaĝon.
+
+Ĉi tie ŝi vivis preskaŭ en la tuta izoleco for de la mondo
+kaj ĝiaj plezuroj. La izoleco kaj la meditema enprofundiĝo
+en la rememoroj estis al ŝi la plej karaj; ŝi vivis kiel
+»sanktulino«...
+
+En la unua tempo ŝi interkorespondadis kun la feliĉa amikino.
+
+La leteroj de Henjo, skribitaj kvazaŭ per la sango de la koro,
+disŝiradis la koron de Berto; sed la silenta suferantino
+respondadis ilin ĉiam kun la senekzempla abnegacio...
+
+Henjo pentris ofte sian feliĉon per tiel vivaj koloroj, ke
+la okulo de Berto pleniĝis per la larmoj dum la legado kaj
+multafoje ŝi devis ĉesigi la legadon, antaŭ ol ŝi venis al
+la fino de la letero.
+
+Sed tamen — kiel ofte okazas en la vivo — ambaŭ amikinoj
+en la unua tempo interkorespondadis sufiĉe ofte; pli poste ili
+iom laciĝis en la korespondado kaj post tri aŭ kvar jaroj tute
+ĉesigis ĝin.
+
+La bedaŭrinda, malfeliĉa Berto restis tute sola kun sia
+doloro. Kvankam la gepatroj kaj la aliaj homoj klopodis per
+ĉiuj fortoj revenigi la knabinon, iam tiel freŝan kaj
+sopirantan je la vivo, denove al la vivo, tamen ilia penado
+estis vana. Ŝi aŭskultis trankvile ĉiun kaj ĉiam maldolĉe
+ridetante nee ekskuis la kapon...
+
+Kaj malrapide, sed tiom pli firme maturiĝis en ŝia animo la
+intenco tute disiĝi de la mondo.
+
+Kaj kiam ĝi estis maturiĝinta, ĝi estis ankaŭ efektivigita:
+Berto eniris en la monaĥejon de l' »kompatemaj fratinoj« kaj
+post unu jaro fariĝis »fratino« Magdaleno —
+
+La asketa vivo monaĥeja, kunigita kun la helpado al la
+mizeruloj, estis preskaŭ tute neniiginta ĉiujn pensojn
+pri la mondo ekstermonaĥeja; sed tamen ne povis la fratino
+Magdaleno rezisti la strangajn sentojn kaj pensojn, ŝin
+periode atakantajn.
+
+Precipe dum la silentaj noktoj aŭtunaj, kiam la animo tiel
+volonte revas kaj meditas, kiam ŝi lacigita de la preĝado
+senvole enprofundiĝis en la rememorojn, kiam ŝi rememorigis
+sin pri la feliĉa amikino — en tiaj momentoj ŝi eksentis
+ĉiam neesprimeblan dezerton en la animo, doloran premitecon,
+multafoje eĉ trakuron de la frosto kaj tuj poste denove febran
+ektremon —
+
+Kaj tio okazis ankaŭ nun, kiam ŝi, genuante unuafoje en
+sia vivo antaŭ la kadavro dum la silenta nokto aŭtuna,
+enprofundiĝis senvole en la rememorojn tiel, ke ŝi tute
+forgesis, kial kaj kie ŝi troviĝas.
+
+Bildo sekvas bildon antaŭ ŝia spirita rigardo — jen ĝi
+estas klara kaj plastika, jen nebula kaj malklara, jen en
+la formo de simpla silueto...
+
+Subite ekstere leviĝis la vento kaj forte ekskuis la
+fenestrojn. Tiu ekbruo interrompis la fratinon Magdalenon en
+ŝiaj meditemaj rememoroj.
+
+Levinte la kapon ŝi timeme rigardis ĉirkaŭ si kaj nur post
+kelke da sekundoj ŝi tute rekonsciiĝis, kial kaj kie ŝi
+troviĝas...
+
+Sed ŝi treege konsterniĝis rekoninte, ke ŝi ne trovas sin
+genuanta kaj ne havas plu la manojn kunmetitajn sur la pupitro
+por preĝi, sed ke ŝi sidas sur la ŝtupo, sur kiu ŝi antaŭe
+genuis, ke ŝi havas la manojn preskaŭ konvulsie kunpremitajn
+sur la genuoj kaj ke ŝi havis antaŭ la momento la kapon
+profunde mallevitan al la brusto...
+
+Rekonsciiĝinte ŝi stariĝis kaj denove genuis, kiel autaŭe;
+ŝi denove kunmetis la manojn kaj komencis preĝi.
+
+Dum kelke da momentoj regis profunda silento, interrompata sole
+periode de modera ekkrako de iu vakskandelo. Subite la vento
+ekstere denove leviĝis kaj ekfajfinte, kvazaŭ ie proksime
+la muŝo estus ekpepinta, longe kaj surde ekbruis, kiel en la
+malproksimo perdiĝas la ekblekego de l' sovaĝa besto...
+
+Tiu stranga kaj preskaŭ teruriganta sono ekscitis momenton la
+preĝantan monaĥinon.
+
+Ŝi turnis malrapide la kapon al la fenestroj — ŝajnis al
+ŝi, ke tra la fenestroj ŝi vidas la stelojn brili sur la
+firmamento; sed la ruĝeta lumo de l' vakskandeloj rebrilanta
+de la vitro fenestra malhelpis la rigardon.
+
+Momenton rigardas la monaĥino al la fenestroj. Jen ŝajnas al
+ŝi, kvazaŭ ia flava lumo estus trakurinta antaŭ la fenestroj,
+simile kvazaŭ iu estus subite elirinta kun la lumo el la
+mallumo kaj tuj estinginta ĝin...
+
+Kaj samtempe kun la trakuro de la flaveta lumo leviĝis ekstere
+la ventego pli sovaĝe ol autaŭe kaj ekskuinte forte la
+fenestrojn, ĝis ili ektintis, malfermis unu el ili.
+
+Malvarma, preskaŭ glacia vento turnis sin en la salono
+kaj ĉirkaŭblovis ankaŭ la fratinon Magdalenon. La kandeloj
+ekflagris, iliaj flamoj jen kuntiriĝis, jen denove
+eksaltis — la salono jen mallumiĝis, jen denove heliĝis...
+
+La monaĥino mekanike stariĝis, levis la vualon kaj
+ŝteliralite alproksimiĝis al la fenestro, malfermita de la
+vento, por fermi ĝin.
+
+En tiu momento la fulmo denove trakuris la firmamenton.
+
+La monaĥino farinte signon de la kruco iom cedis kaj deturnis
+la vizaĝon de la fenestro, tra kiu la surde bruanta vento kuris
+en la ĉambron.
+
+Ŝia rigardo fiksis unue sur la flagrantaj vakskandeloj, poste
+sur la ĉerko kaj la blankaj, de la vento modere ondigataj
+rubandoj de la florkronoj.
+
+En la unua momento ŝajnis al ŝi, kvazaŭ ĉio ĉirkaŭ la
+ĉerko viviĝadus, eĉ — kvazaŭ la kadavro en la ĉerko
+kovrita per la blanka gazo ekmoviĝus.
+
+Malgraŭ tio ŝi ne perdis la trankvilon, kun kiu ŝi antaŭe
+alpaŝis al la fenestro. Turninte sin al la fenestro ŝi fermis
+ĝin kaj denove malrapide revenas al la pupitro. En tiu momento
+ekstere trakuris la fulmo pli forta. La monaĥino haltinte
+denove ekrigardis al la fenestroj — post la momento ŝi
+ekaŭdis surdan bruon de malproksima ektondro...
+
+Kelkan tempon ŝi staris kvazaŭ en embarasoj, poste turnis
+sin kaj ŝia rigardo fiksis sur la ĉerko. La vento estis iom
+levinta la blankan gazon. Estis vidataj du manoj, kruce metitaj
+sur la brusto —
+
+Nenion plu ŝi vidis ol du blankajn, kvazaŭ vaksajn manojn
+virinajn kaj malgrandan nigran krucon, sed tiuj manoj
+kvazaŭ mistere efikas la monaĥinon: ŝia rigardo, kvazaŭ
+rigidiĝinta, estas fiksita sur ili.
+
+Momenton staras la fratino Magdaleno kiel statuo. En ŝia animo
+reviviĝas la imagoj, kiujn al ŝi elsorĉis ŝia fantazio dank'
+al tio, kion ŝi aŭdis rakonti, sed la imagoj nun ankoraŭ
+kreskas, eĉ — en ŝia animo naskiĝas novaj bildoj...
+
+En la salono regas tamen profunda silento; ekstere la vento
+silentiĝis kaj la vakskandeloj brulas rekte kiel antaŭe.
+
+Sed jen denove ekfulmo kaj tuj poste jam bruanta ekkrako de
+la fulmotondro. La fratino Magdaleno cedis, poste malrapide
+proksimiĝas al la pupitro kaj jam volas genui, kiam la tomba
+silento denove estas interrompita.
+
+Rekte antaŭ la monaĥino eksonis modera ekkrako — kredeble la
+ĉerko...
+
+La monaĥino ektremis.
+
+Tuj poste eksiblis ekstere la vento kaj la frapantaj sonoj
+interrompas la daŭran bruon... Komencis forta pluvego...
+
+La monaĥino momenton staras senmove; poste ŝia mano senvole
+apogas sin sur la pupitro — kaj la okulo estas denove fiksita
+sur la blankaj, kruce metitaj manoj de la kadavro.
+
+Ekstere la vento fajfas kaj bruas ĉiam pli daŭre. Periode
+atakas la pluvo tiel forte la fenestrojn, ke la gutoj tamburas,
+kvazaŭ ili faladus sur la tintantan plataĵon horizontalan.
+Fulmo ĉiam pli rapide sekvas la fulmon, la krakado de la tondro
+estas ĉiam pli brua.
+
+Ŝajnas, ke la monaĥino havas nenian atenton por la furiozantaj
+elementoj.
+
+Ŝiaj okuloj estas rigide fiksitaj sur la blankaj manoj kun la
+nigra kruceto, en ŝia animo naskiĝas io kvazaŭ peka scivolo.
+
+"Kiu vi estas kaj kial — kial vi tiel subite disŝiris la
+fadenon de la vivo?" ŝi pensas. "Oni diris, ke vi estis juna,
+gaja kaj ĉarma — kaj sur la rando de la tera feliĉo... kaj
+tamen, tamen — Oh, se mi almenaŭ povus legi la respondon
+sur via vizaĝo — sur viaj senbrilaj okuloj — sur via
+glacimalvarma mano!... Eble vi amis — arde, flame, pasie,
+freneze... Ah — jes, jes! Preskaŭ ŝajnas al mi, kvazaŭ mi
+envius vin... Morti, kiam vi estis eltrinkinta la pokalon da amo
+ĝis la fundo — morti en kelke da momentoj kaj mallonge post
+tiam, kiam vi estis elturninta sin el la ĉirkaŭpreno de la
+plej amata viro — oh, kiel enviinda estas tiu sorto rilate la
+sorton, kiam la vivo treniĝas en la turmentoj animaj, kiam la
+korpa forto malrapide mortas, ĝis fine la homo pereas — de
+senfortiĝo..."
+
+Subite ŝi mem interrompis sin en la pekaj pensoj. Ŝi ekpensis
+pri la postmorto. Senvole ŝi ektremis kaj cedis...
+
+Ŝiaj okuloj estas ankoraŭ fiksitaj sur la blankaj manoj
+de la kadavro. Post la momento, ne sciante la kialon, ŝi
+malproksimiĝas de la pupitro mallaŭte sur la pintoj kaj
+post kelke da minutoj staras apud la ĉerko.
+
+Ŝi staras dum kelke da minutoj fikse rigardante blankajn, kruce
+metitajn manojn sur la brusto. Ŝi vidas sur ili bluajn vejnojn
+kaj sur unu fingro oran ringon...
+
+En tiu momento falis ŝia rigardo sur la pli malhelan lokon
+sur la blanka vesto proksime de la koro — ŝi rekonis sangan
+makulon.
+
+Denove ŝi cedis unu paŝon — ŝian animon trakuris la
+rememoro pri la lasta letero, en kiu la mortinta knabino estis
+adiaŭinta la siajn kaj kiu laŭ ŝia deziro estis metita sur la
+koron.
+
+Sed ĵus sur la brusto estas ĝis nun metita la blanka gazo.
+
+La fratino Magdaleno estas momenton en embarasoj. Subite ŝi
+decidis. Farinte unu paŝon al la ĉerko ŝi levis iom tremantan
+manon al la gazo kaj forigis ĝin.
+
+La gazo sur unu flanko de la ĉerko falis — sed la vizaĝo
+de la kadavro estas ankoraŭ kovrita per la blanka gazo — la
+letero kuŝas sur la koro...
+
+Estas videble, ke la vesto ĉirkaŭ la koro estis forte
+sangmakulita; — sed la monaĥino rimarkis sole kelke da
+malgrandaj makuloj ĉirkaŭ la letero metita sur la koro — aŭ
+pro tio, ke la makuloj estis kretitaj aŭ pro tio, ke la vesto
+estis en la ĉerko lerte faldita, por ke la makuloj ne estu
+videblaj.
+
+Kaj denove ŝi staris momenton senmove, kvazaŭ en embarasoj,
+ĉu forigi ankaŭ la gazon de la vizaĝo aŭ preni la leteron.
+
+Fine ŝi decidis. Per firma mano ŝi levis la leteron, sub kiu
+aperis granda sanga makulo...
+
+La monaĥino ektremis. Dum kelke da momentoj ŝi tenis la
+leteron nedecidite en la mano, poste malrapide per la tremanta
+mano malfaldis ĝin kaj komencis legi.
+
+Ĝi estis skribita de lerta mano, sed tremanta dum la
+skribado, ĉar kelkaj vortoj, eĉ tutaj frazoj estis preskaŭ
+nelegeblaj...
+
+Ekstere furiozis la uragano ĉiam pli sovaĝe — dume la
+monaĥino pene legis la jenon:
+
+"Kara patrino — kaj vi, patro — kaj vi, bona onklinjo!
+
+Pro ĉio, kio estas kara al vi, pardonu min! —
+
+Mi ne povis fari alimaniere!
+
+Mi adiaŭas vin sen maldolĉo kaj sen riproĉoj. Mi ne riproĉas
+eĉ la patron, kiu laŭ sia opinio zorgante sole pri mia bono
+kaj feliĉo, estis destininta al mi la fianĉon, kiun mi tre
+ŝatas kaj estimas, sed kiun mi malgraŭ tio ne povas ami.
+
+Mi estus nur ŝarĝo por li, — malvarma, glacia ŝarĝo, kiu
+nepre devus maldolĉigi al li la vivon kaj dum la tempo fari
+ĝin tute netolerebla. Petu lin, ke ankaŭ li pardonu min.
+
+Mi amis, kiel vi scias — varme, sincere, mi amis arde, flame,
+pasie, eĉ freneze...
+
+Kaj li, kiu dum la tuta vico da jaroj estis mia idolo, mia dio,
+ĵus en la tago, kiam mi decidis, ke mi ne povas, ne devas
+fariĝi edzino de alia viro, kiam mi decidis, ke mi forkuros
+kun li kaj suferos kune kun li la mizerojn de l' perdita
+ekzisto — li, kiu estis falinta tiel, ke li ne indas nomi
+sin homo, li — en la ĝusta senco de l' vorto forĵetis min de
+si — kiam mi falis sur la genuojn antaŭ li...
+
+Ne malbenu min, ne kulpigu min je la peka faro kaj pardonu min!
+Mi ne povis fari alimaniere!
+
+Kaj mi petas — insiste petas vin: Ĉio, kion mi konfesis al
+vi, restu por ĉiam sekreto!
+
+Metu min, mi petas, en la ĉerkon en la sama vesto, kiun mi
+estus prenonta ĉe mia edziniĝa festo kaj kiu en kisos min
+anĝelo de la morto — kaj tiun ĉi leteron, en kiu mi ĉion
+konfesis al vi, metu sur la vundon de mia dispremita koro!
+
+Kaj se iam iu el vi renkontos mian estintan kunulinon, kiu
+antaŭ kelke da jaroj estis mia fidela amikino kaj kiu lin, kiun
+mi estis adorinta, ankaŭ vidadis ĝoje — mi konjektas — eĉ
+amis — se vi rekontos Berton — komuniku al ŝi —"
+
+Fratino Magdaleno ne povis legi plu.
+
+Jam dum la lego de l' unua parto de la letero tremis al ŝi la
+manoj, dum la lego de la dua parto ŝiaj okuloj pleniĝis per la
+larmoj tiel, ke ŝi legis kvazaŭ tra la nebulo, dum la lego de
+la lastaj linioj la letero elfalis el ŝia mano.
+
+Freneza, malespera ekkrio eliĝis el ŝia brusto. Ŝi
+ŝanceliĝis; sed tuj poste kvazaŭ rekonsciiĝinte ŝi levis la
+tremantan manon kaj forigis la gazon, per kiu la vizaĝo de la
+kadavro estis kovrita.
+
+Ŝi konvinkiĝis tute.
+
+Ŝi ekvidis malvivan vizaĝon de sia estinta plej kara
+kunulino — ŝi ekvidis la belan blondharulinon kun la revemaj,
+sed nun rigide eligitaj, kvazaŭ vitraj okuloj...
+
+Ŝia spiro haltis, la brusto pene laboris; ŝia koro konvulsie
+kunpremiĝis de la neesprimeblaj kompato kaj doloro. Ŝiaj
+okuloj pleniĝis per la larmoj...
+
+Dum pli longa tempo ŝi ne vidis, nek aŭdis — ŝi staris apud
+la ĉerko kvazaŭ rigidiĝinta...
+
+Ekstere furiozis la uragano kun neŝanĝita forteco.
+Blindigantaj fulmoj kruciĝas sur la firmamento, la bruegado de
+la fulmotondro ne ĉesas. La ventego fajfas, bruas kaj blekegas
+kvazaŭ furiozanta maro — la fenestroj tremante tintas,
+la gutoj de la pluvo terurige tamburas — sed la fratino
+Magdaleno, kiel estis jam dirite, ne vidas, ne aŭdas.
+
+Ŝiaj vangoj brulas, de la larmoj superverŝitaj okuloj febre
+brilas, la lipoj estas konvulsie kunpremitaj...
+
+Subite ekstere leviĝis la vento kun la triobla forteco.
+Ekĝeminte dolore, kvazaŭ la koro estus diskrevinta, ĝi
+ekbruis profunde, poste alpremiĝis al la fenestroj, ektintigis
+ilin kaj malfermis tiun saman kiel antaŭe. Forta glacimalvarma
+aerfluo enpenetris tra la fenestro en la salonon kaj turnis
+sin ĉirkaŭ la ĉerko. La flamoj de la vakskandeloj profunde
+kliniĝis, sed tuj denove ekflamis.
+
+La ventego enblovis denove — pli forte ol antaŭe kaj estingis
+tri, kvar kandelojn...
+
+La salono iom mallumiĝis. La monaĥino staras ankoraŭ kvazaŭ
+rigidiĝinta... En tiu momento la turnanta fluo de la ventego
+la trian fojon enpenetris la salonon kaj estingis la ceterajn
+kandelojn — la salono tute mallumiĝis.
+
+La uragano furiozas kun ĉiam kreskanta furiozeco — sole
+la flamoj periode lumigas la salonon. En tiuj momentoj ĉio
+eklumigita de la fulmoj havas aspekton preskaŭ terurigan.
+Frosta fluo de la ventego turnas sin en la salono kaj movigas
+la rubandojn kaj la florkronojn — sole la fratino Magdaleno
+staras senmove.
+
+Subite forte ekfulmis kaj tuj poste sekvis la surdiganta
+ektondro.
+
+La fratino Magdaleno rekonsciiĝis el la agonia rigideco. En la
+momento de l' blindiganta ekfulmo ŝajnis al ŝi, kvazaŭ la
+kadavro estus duone leviĝinta en la ĉerko...
+
+La monaĥino dolore ekĝemis kaj preninte la kapon per la ambaŭ
+manoj ŝi cedis ŝancelirante de la ĉerko.
+
+Tuj poste denove falis al ŝi la manoj — ŝi staras firme,
+sed ia neesprimebla timemo kunpremis ŝian animon. Malvarma
+ŝvito aperis sur la frunto kaj la vangoj de la bedaŭrinda
+monaĥino — ŝia tuta korpo tremas — sed ŝiaj piedoj estas
+kvazaŭ alforĝitaj.
+
+Jen ekstere trakuris nova fulmo kaj denove ŝajnas al la
+monaĥino, kvazaŭ la kadavro estus leviĝanta.
+
+Tiun ĉi fojon ŝi ekkriis kaj kuraĝiĝinte penas forkuri kun
+la streĉado de ĉiuj fortoj.
+
+Ŝanceliĝante en la mallumo ŝi fine sukcesis atingi la pordon;
+sed la pordo estas ŝlosita.
+
+Ŝi pugnobatas ĝin; ŝi krias, petege krias — vane! Timo kaj
+teruro skuas ŝian korpon; ekkrioj sole eliĝas stertore el ŝia
+ondiĝanta brusto —
+
+Jen nova fulmo — al la monaĥino ŝajnas, kvazaŭ la kadavro
+estus tute leviĝinta en la ĉerko.
+
+Kun la korŝiranta ekkrio ŝi kuras al la fenestroj; sed
+faletinte en la tuta mallumo ŝi kapbatis la muron kaj falis sur
+la plankon —
+
+Ankoraŭ la tutan horon furiozis la uragano. La fulmoj terurige
+lumigadis la funebran salonon, la frosta vento turnis sin
+ĉirkaŭ la ĉerko kaj ĉirkaŭblovadis la febre ruĝigitajn
+vangojn de l' sveninta monaĥino...
+
+La fratino Magdaleno restis sen konscio — ŝi restis sveninta
+dum kelke da horoj.
+
+Nur matene, kiam la uragano jam longe antaŭe ĉesis furiozi,
+kiam la ventego silentiĝis kaj ĉesis la pluvo, nur kiam la
+suno jam longe estis leviĝinta super la horizonto — la
+monaĥino rekonsciiĝis.
+
+Ŝi rekonsciiĝis ĝustatempe.
+
+En la antaŭĉambro estis aŭdataj paŝoj kaj voĉoj...
+
+Pene, kun la streĉado de ĉiuj restintaj fortoj trenis sin la
+fratino Magdaleno al la preĝbenketo —
+
+Kaj kiam pli poste tiuj samaj virinoj, kiujn ŝi estis vidinta
+vespere, mallaŭte malfermis la pordon kaj ŝteleniris, ili
+vidis la monaĥinon genui kiel vespere...
+
+Sed kiam ŝi fine leviĝis por foriri en la monaĥejon, ŝi
+ekŝanceliĝis kaj falis... Oni devis venigi la veturilon —
+
+Kiom ŝi estis suferinta, neniu sciiĝis, neniu eĉ supozis —
+
+
+
+
+                       MODERNA MAGDALENO.
+
+       Rimarko: En la rakonto »Moderna Magdaleno« mi uzis
+      ĉie la pronomon »ci«, kie ĝin uzis la aŭtoro, por ke
+         la traduko perfekte konsentu kun la originalo.
+
+       Kelke da scenoj el la silenta angulo de l' arbaro.
+
+
+Minace kiel la neniigata pasio malleviĝas la peza aŭgusta
+vespero super la arbaroriĉa, monta pejzaĝo en Šumava.[6]
+
+La firmamento jam preskaŭ la tutan horon estas kovrata de la
+pezaj, malbonportantaj nuboj, el kiuj tuj post la subiro de la
+suno elsaltadis senbrilaj fulmoj, akompanataj de la murmuranta
+tondrado.
+
+Estas nenia dubo, ke plej baldaŭ falos sur la jam tute
+mallumiĝintan valon unu el tiuj daŭraj uraganoj, kiuj iafoje
+furiozas la tutan nokton...
+
+El la fenestroj de la ĉasdomo la sole loĝata konstruaĵo en la
+tuta ĉirkaŭaĵo vibras tra la vespera mallumo ia flaveta lumo,
+lumiganta la ĉambron originalan kaj interesan.
+
+Ĝi estas kvarangula kaj vasta ĉambro kun ligna plafono,
+dividita parte per la breta muro en du partojn.
+
+La malantaŭo — la agrabla angulo kun du fenestroj plenaj de
+floroj — estas la dormoĉambro kaj de l' antaŭo ĝi estas
+dividita per la nigrobrunaj, duone disigitaj pordokurtenoj.
+
+Unuavide oni ekkonas, ke ĉi tie regis ankoraŭ antaŭ nelonge
+la zorgema mano de l' amanta, belgusta virino. La meblaro estas
+simpla, sed ĉie oni povas vidi multe da elegantaj ornamaĵoj
+kaj la virinaj bagateloj.
+
+Malgraŭ la videbla malordo, laŭ ĉio kaŭzita de la longa
+forestado de la mastrino kaj de tiutempa mastrumado de l' viroj
+ne tre ordemaj, la agrabla malantaŭo posedas ian allogantan
+freŝecon, ekstreme kontrastanta la malĝojan, malnovmodan
+antaŭon.
+
+Sur la konvenaj kaj nekonvenaj lokoj de la muroj estas
+pendigitaj cervaj kornoj, pafiloj, ĉasponardoj kaj diversaj
+ĉasiloj.
+
+En la angulo dekstre staras granda kahela forno; antaŭe estas
+pordo kondukanta al la koridoro, el kiu la forno estas hejtata
+kaj el kiu oni iras per la ŝtuparo en la unuan etaĝon aŭ
+tra la ĉefa pordo en la korton, ĉirkaŭatan de l' alta
+stangobarilo.
+
+Sur la muro inter la forno kaj la nomita pordo pendas ligna
+horloĝo kun la kukolo. Apud la horloĝo en la direkto al la
+pordo oni vidas grandan portreton de juna viro kun melankolia
+mieno, vestita kiel arbaristo. Sub la portreto pendas orita
+kadro kun la fotografaĵo de juna sinjorino en baltualeto; kaj
+sub ĝi — revolvero.
+
+En la muro kontraŭ la portretoj estas granda fenestro de bizara
+formo.
+
+Kiam ajn ekfulmas pli forte, oni vidas tra tiu ĉi fenestro la
+lumigitan korton kaj malproksiman nebulan silueton de tri krucoj
+starantaj sur nealta roko, al kiu kondukas tordolinia vojeto kaj
+kiu supreniras ĝin ĝis la krucoj.
+
+Antaŭ la fenestro staras negranda tablo kaj, tute
+antaŭe — kontraŭ la jam nomita pordo — troviĝas ankoraŭ alia
+pordo, kondukanta al la korto. Proksime staras seĝo, sur kiu
+estas ĵetita malnova ĉevaltuko.
+
+Krom du ŝrankoj kun libroj laŭlonge la muro maldekstre kaj
+alia necesa meblaro estas meze de l' unua ĉambro granda tablo
+el kverka ligno kun krucitaj piedoj — apud la tablo staras
+apogseĝo, en kiu ĵus sidas viro en arbarista vesto kun la kapo
+apogita sur la ambaŭ manoj, kaj kelke da ordinaraj seĝoj.
+
+Sur la tablo brulas granda petrola lampo kaj apud ĝi kuŝas ia
+malfermita libro.
+
+Ĉio estas simpla, malnovmoda kaj malafabla kiel en la loĝejoj
+de maljunaj fraŭloj aŭ pli aĝaj vidvoj, al kiuj la ĉarmo de
+la proksima ĉirkaŭaĵo, en kiu ili malofte paŝigas la tempon,
+estas tute seninteresa.
+
+Malgraŭ tio oni povas ankaŭ ĉi tie ekvidi aldonojn
+renovigantaj la iaman virinan mastrumadon.
+
+En la momento, kiam ni enkondukas la leganton en la ĉambron,
+oni povas vidi ankoraŭ unu diferencon de l' kutimaj
+cirkonstancoj.
+
+En la malantaŭa ĉambro duone post la paravento oni vidas
+infanan liton, kiu estas ŝovita tiamaniere de la muro, ke ĝi
+ne estas vidata de la pordo kondukanta al la korto. Apud la lito
+staras tablo kaj sur ĝi botelo da akvo kaj malgrandaj teleroj,
+pokalo kaj kulero.
+
+La nokta trankvilo estas interrompata en la ĉambro sole de
+l' unutona iro de la horloĝo kaj periode de la muĝo de
+l' vento, kiu iafoje modere tintigas la fenestrojn. Ekstere
+fulmas ankoraŭ post longaj paŭzoj, kaj sole la murmuranta
+tondrado estas ĉiam pli klara.
+
+La viro en la apogseĝo apud la tablo sidas senmove kiel statuo.
+
+Nur kiam la horloĝo ekkrakis kaj la kukolo kantis la dekan, li
+levis la kapon kaj rigardinte dormeme ĉirkaŭ si, fiksis la
+rigardon sur la horloĝon.
+
+"Kio estas?" deglitis malafable de liaj lipoj; sed tuj poste,
+kvazaŭ li estus tute rekonsciiĝinta, li diris silente,
+preskaŭ dolore:
+
+"Ah, tiel! Post la sendorme pasigita nokto venkis min la laceco.
+Mi ekdormis..."
+
+Turninte poste la kapon al la infana lito en la malantaŭo li
+leviĝis singarde kaj senbrue.
+
+Li estas viro ĉirkaŭe sesdekjara de l' alta, ostoforta talio,
+nuba mieno, sunbrunigita vizaĝo, kovrita de griziĝinta,
+antaŭe nigra plenbarbo kaj kun iom malafablaj, sed bonanimaj
+trajtoj.
+
+La sola rektiĝo malkovris, ke li posedas ankoraŭ plenan forton
+de l' viro, ke li estas pasiema kaj ne estas bone inciti lin
+aŭ liajn pasiojn. La rekteco, kuraĝo kaj kategorieco vidiĝas
+en ĉiu trajto de la vizaĝo, kies brilaj nigraj okuloj sub la
+griziĝintaj brovoj ŝajnas preskaŭ piki.
+
+Leviĝinte li staris momenton, poste sur la pintoj kaj plej
+singarde li ŝteliris al la infanlito en la malantaŭon.
+
+Momenton li fikse rigardis la liton, vidigante doloran eksciton,
+poste same singarde ŝtelforiris en la antaŭon, kie li haltis.
+
+"Bedaŭrinda infano!" li ekĝemis kun la dolora rezignacio. "Ci
+suferas — ci suferas — sen la propra kulpo..."
+
+"Ah, Dio, Dio!" li ekplendis, silentinte momenton, en la tono de
+l' kompata riproĉo. "Kial — suferas tiu bedaŭrinda kreitaĵo
+tiel nemezureble? Kial? Al kiu kaj kiamaniere ĝi faris ion
+malbonan?... Ankoraŭ antaŭhieraŭ ĝi kuradis kaj petoladis,
+freŝa kiel cervino, gaja kaj plena de vivo... Kaj hodiaŭ ĝi
+kuŝas la tutan tagon kvazaŭ duonmortinta — kaj sole la
+perioda sufoka tusado vekas ĝin el la agonia duonkonscio..."
+
+Jen eksonis la stertora ektuso de la lito el la malantaŭo kaj
+tuj poste timeme ekkriis la siblanta infana voĉo:
+
+"Mami — mami!"[7]
+
+"Denove ĝi vokas la patrinon!" ekpensis la viro en la antaŭo
+kaj turninte sin kun rapida servemo alpaŝis al la lito, de kiu
+leviĝis al li du infanaj manoj kaj la infana voĉo siblante
+balbutis:
+
+"Avĉjo, avĉjo! Kie estas mami?"
+
+Sed la viro, alparolita tiel simple kaj tamen insiste ne
+respondis rekte tiun demandon.
+
+Laŭ ĉio el diversaj motivoj li penis turni la pensojn de
+l' malsana infano al aliaj objektoj. Li komencis ĝin amplene
+kaj iafoje eĉ infane dorloti, parolante parte al la infano,
+parte — esplorante dume ĝian staton — al si:
+
+"Ci ne dormas, karuleto? Mi pensis, ke ci dormas kiel
+zizeleto[8] Kaj ci kontraŭe rigardas kiel strigeto."
+
+Ĉe tiuj vortoj li kliniĝis al la infano.
+
+"Kaj ĉu io doloras cin — ĉu doloras? Kaj kie, karuleto, kie?
+Ĉu sub la mentoneto — en la gorĝeto, kiel ci montras? Ah,
+ĝi estas pasonta, karuleto — ci vidos!..."
+
+Poste palpante la frunton de l' infano, la vangojn kaj la
+korpon, li daŭrigis en tiu sama tono:
+
+"Ci havas ja la frunteton tute malvarman — kaj ankaŭ la
+vangetojn kaj la tutan korpeton!"
+
+Ĉe tiuj vortoj trakuris lian animon la esperplena penso, ke la
+infano, ne havante la febron — pri kiu li konjektis, ke ĝi
+akompanas ĉiun gravan kaj danĝeran malsanon — tamen ne estas
+malsana tiel grave kaj senespere, kiel ŝajnas.
+
+"Kaj ĉu ci deziras ion, karuleto — nenion? Ĉu ci volas
+trinki — ne?... Almenaŭ mi ordigos al ci la kuseneton sub
+la kapeto. Ci kuŝas ja ĉi tie kiel perfekta friponeto. La
+litkovrilo estas deĵetita — kunvolvita..."
+
+Ordigante al la infano la kuseneton kaj la kovrilon, kun
+eldevigita petolemo li aldonis:
+
+"Ĉi tie estis kiel en la vulpejo... Tiel, tiel! Nun ci kuŝos
+denove kiel princido — ĉu ne?... Nu, ci vidas — mi ankaŭ
+scias fari — ĉion, ĉion... Kaj nun ci ne tusas tiel
+konvulsie, kiel matene kaj la tutan posttagmezon. Kredeble tio
+estas bona signo. Lulu vin denove anĝeleto, por ke la dolĉa
+dormo cin refreŝigu, refortigu, resanigu..."
+
+En tiu momento li ekvidis, ke la infano fermis la okulojn kaj
+opiniante, ke ĝi jam estas dormanta, li rektiĝis.
+
+Momenton kun dolora rezignacio li rigardis la infanon, kaj
+poste ŝtelirante de la lito kaj medite konsiderante li diris
+mallaŭte:
+
+"Ĉu fine tio estas sveno, antaŭiranta la finan agonion?"
+
+Tiu penso haltigis lin.
+
+Volante konvinkiĝi li elpaŝis ekstreme brue; sed la infano ne
+aŭdas kaj ne vekiĝas, simile kiel ĝi ne vekiĝis la tutan
+vesperon dum kia ajn alia bruo.
+
+Li bruigis poste la seĝon kaj kelkafoje piedbatis, fikse
+rigardante la infanon; sed en la vizaĝo de l' infano ne
+ektremis eĉ unu muskolo.
+
+"Do tamen — la svenoj?... Ah, Dio, Dio!" li dolore ekĝemis,
+poste senĝene elpaŝis kaj trairinte laŭlarĝe la ĉambron
+rigardis la korton tra la fenestro.
+
+Post momento li sin turnis.
+
+Lia rigardo fiksis hazarde sur la portreto de l' melankolia juna
+viro sur la kontraŭa muro kaj lia vizaĝo vidigis maldolĉon,.
+Kiam laŭ la kutimo de l' homojizoluloj li komencis, duonlaŭte
+kaj fragmente paroli al la bildo:
+
+"Nu, jen ci vidas, knabo, jen ci vidas!... Preskaŭ mi ĝojas
+en tiuj maldolĉaj momentoj, ĉar ci ne estas atestanto de ĉio
+ĉi — ĉar ci ne vidas cian infanon suferi kaj eble jam morti!
+
+Kaj kiel severe, kiel riproĉe ci rigardas min — kvazaŭ ci
+volus diri, ke mi — cia patro estas kulpa je cia tuta doloro
+kaj malfeliĉo!...
+
+Vere — mi devis alie eduki cin, ol kiel mi cin edukis! Mi
+faris eraron, ĉar mi allasis, ke ci pasigu cian tutan vivon en
+la arbara solejo, ekskluzive en la societo de l' maljuniĝanta
+patro.
+
+Mi devis, laŭbezone devige aŭ perforte, se eĉ por iom da
+tempo, forpeli cin en la mondon, por ke ci ekkonu la homan
+hipokritecon kaj spite la ĝusteco de cia aŭtopsio pri la
+mondo ne estu tiel mola, tiel sentema...
+
+Jes, jes — mi devis doni al ci okazon rigardi pli profunde en
+la vivoturnon, en la homajn korojn!... Mi faris eraron, ĉar mi
+ne devigis cin, ke ci akiru spertojn pri la gento virina, ke ci
+ekkonu, ke nenio estas tiel ŝanĝema, nenio tiel perfida, kiel
+la koro de l' virino!...
+
+Se estus tiel okazinta, certe tio, kio cin trafis, ne surprizus
+cin — kaj ne enpremus al ci la mortigan ilon en la manon...
+
+Pardonu, knabo, pardonu al la pentofaranta patro la gravan,
+nepardoneblan kulpon — ĝuste eraron! Ĝin ne kaŭzis la
+malbona volo, sed la patra — eble ankaŭ infana amo, kiu
+ne volis kaj ne povis malhelpi kian ajn cian emon. Mi edukis
+cin viro — en la plena senco de l' vorto — viro ŝatanta
+honoron, viro, kies honoro ne estis ĥimero...
+
+Kaj ke la senmezura animdoloro faligis cin antaŭtempe en la
+tombon, ke la trompita amo, la abomena perfido de l' malfidela
+edzino... Ne, ne! Laŭ cia karaktero ci ne povis fari alimaniere.
+Estante en cia situacio mi sendube farus tion saman. Unu premo
+de risorto de l' revolvero — kaj en la momento la netolerebla
+sufero estus finita..."
+
+Post tiuj ĉi vortoj li ekrigardis timeme la armilojn
+pendigitajn sur la muro. Poste li aliris al la muro, deprenis la
+revolveron, pendantan sub la fotografaĵo de l' sinjorino en la
+orita kadro kaj momenton rigardis ĝin kvazaŭ relikvon.
+
+Lia vizaĝo vidigas mienon ĉiam pli doloran. Subite li sin
+turnis kaj rigardinte al la lito en la malantaŭo li diris
+mallaŭte kaj mole:
+
+"Ah — la infano — infano!..."
+
+Alpaŝinte kun la revolvero en mano al la tablo, li metis ĝin
+sur la tablon — kaj kvazaŭ li estus nun rememoriginta sin pri
+la grava afero, li ekmurmuris:
+
+"Sed kion faras la kuracisto? Kial li ne venas? La deka jam
+pasis kaj la kuracisto ne estas ankoraŭ tie ĉi..."
+
+Sur lia dolore kuntiriĝinta vizaĝo aperis turmenta nedecideco.
+
+Fine li decidis.
+
+Rapide li alpaŝis al la pordo dekstre, malfermis ĝin kaj
+enirinte la malluman koridoron ekfajfis per la fingroj,
+Reveninte poste en la ĉambron li aŭskultis tra la duone
+malfermita pordo de l' koridoro.
+
+Post la momento, vidigante malpaciencon, li ektiris forte du
+fojojn la tenilon de l' sonorilo apud la pordo kaj cedinte kelke
+da paŝoj li denove aŭskultis.
+
+En la koridoro eksonis malagrabla sono de lada sonorilo. Tuj
+poste estis aŭdataj paŝoj de l' nudaj piedoj, malsuprenirantaj
+la ŝtuparon en la koridoron.
+
+Post kelke da sekundoj aperis antaŭ la pordo en la koridoro
+ĉirkaŭe deksesjara knabaĉo kun la fizionomio, rememoriganta
+pri la bonkoraj idiotoj. Li havis sole ĉemizon kaj pantalonon
+pendantan sur unu ŝelko kaj liaj nudaj piedoj leviĝadis unu
+post la alia, kvazaŭ li starus sur la brulanta karbo.
+
+"Ci dormaĉis, Kiĉjo!"[9] brue bonvenis la maljuna viro
+alvokinta lin.
+
+"Ne — ne — mi ne dormaĉis!" senkulpigas sin la alparolito,
+penante kovri sian dormemon. "Mi kuŝis sole..."
+
+Kaj kun flatema servemo li aldonis:
+
+"Ĉu vi ordonas ion, sinjoro patro?"[10]
+
+"Mi ordonis ja, ke ci ne kuŝiĝu antaŭ la alveno kaj foriro de
+l' kuracisto," intermetis severe la »sinjoro patro«, sed tuj
+li demandis en la tono pli modera:
+
+"Kion diris sinjoro doktoro, kiam li alveturos?"
+
+Duone dormanta Kiĉjo, ne povante tuj rememorigi sin pri tio,
+balbutis rememoreme:
+
+"Kion diris sinjoro doktoro, sinjoro patro?"
+
+"Nu, eniru!" invitas lin la sinjoro patro.
+
+Kiĉjo lamante timeme eniris kaj malferminte post si la pordon
+haltis malkuraĝe antaŭ ĝi.
+
+"Kion diris sinjoro doktoro — vi diras, sinjoro patro?"
+ripetis palpebrumante la ŝtipforma kaj ĝibiĝinta knabaĉo,
+kies inflamitaj palpebroj ankoraŭ duone fermiĝadis, kaj poste
+aldonis decide:
+
+"Mi ne scias. Mi ne estis ja en la urbo por la sinjoro
+doktoro..."
+
+"Ah, mi scias, mi scias!" intermetis malpacience la sinjoro
+patro. "Sed ci ĉeestis, kiam sinjoro Floriano revenis
+posttagmeze el la urbo kaj rakontis, kiel li sukcesis ĉe
+la kuracisto. Mi volas scii, ĉu li diris, ke la kuracisto
+alveturos je la deka aŭ je la dekunua?"
+
+"Je la deka, sinjoro patro!" ĝoje diris Kiĉjo, ke li povas
+servi iom la kolerantan sinjoron patron. "Li diris, ke plej
+poste ĉirkaŭ la deka li estos ĉe ni..."
+
+"Sed la deka jam pasis!" rimarkigis la sinjoro patro.
+
+Kiĉjo, rigardinte laŭ la ekzemplo de l' sinjoro patro, sed
+preskaŭ idiote, la horloĝon, daŭrigis:
+
+"Sinjoro Floriano diris, ke la sinjoro doktoro povas forveturi
+el la urbo je la kvina posttagmeze. Kaj ĉar oni bezonas kvin
+horojn por atingi nin per la veturilo, do je la deka tute
+certe..."
+
+"Mi scias, mi scias!" intermetis malpacience la sinjoro patro.
+"Kaj mi sendis jam antaŭ duonhoro la sinjoron Florianon sur la
+senarban deklivon al la tri krucoj, por ke li rigardu, ĉu la
+doktoro jam alveturas. Sed la sinjoro Floriano longe ne revenas.
+Kaj tial," li aldonis en la kategoria tono, "iru por vidi, kion
+li faras?"
+
+"Mi?" ekbalbutis Kiĉjo vidigante subitan konsterniĝon.
+
+"Nu, kiu alia?" rimarkigis bonanime la sinjoro patro. "Mi ne
+povas ja foriri de la infano. Kaj krom ni du estas neniu en la
+domo."
+
+"Mi — mi — sinjoro patro —?" ekbalbutis Kiĉjo denove, kaj
+poste pli kuraĝe aldonis: "Mi ne povas..."
+
+"Kial ci ne povas?"
+
+"Mi, mi, mi ne vidas malproksimen..." senkulpigis sin Kiĉjo
+mallerte.
+
+"Ne estas bezone, ke ci vidu. Sinjoro Floriano havas falkajn
+okulojn, kaj de la tri krucoj, kiam ekfulmas, oni vidas sur la
+ŝoseo en la malproksimon je unu horo. Li jam diros al ci..."
+
+"Sed mi — mi, sinjoro patro..." komencis Kiĉjo en la tono
+ĉiam pli timema kaj kunmetinte la manojn li finis konsternite:
+
+"Pro Dio mi petas vin — ne sendu min tien!"
+
+"Al la diabloj, knabo, kio okazas kun ci?" kriis la sinjoro
+patro kun la kolera ekmiro. "Ĉu ci freneziĝis?"
+
+Kaj kun severa kategorieco li ordonis:
+
+"En la momento estu post la pordo!"
+
+"Pro la kompato de Dio, sinjoro patro," dolore ekĝemis
+Kiĉjo, falinte sur la genuojn antaŭ li, "ne sendu min!
+Mi — mi — timas."
+
+"Malsaĝulo," respondis kolere la sinjoro patro. "Dum kvin jaroj
+li trakuras tage kaj nokte la arbarojn, ĉirkaŭ la ĉasdomo
+kaj nun subite li timas kuri al la tri krucoj al la sinjoro
+Floriano!... Leviĝu! Kaj — kuru! Aŭ mi cin..."
+
+Kaj dume li etendis la manon, kvazaŭ li volus devigi iĉjon per
+Kla vangofrapo.
+
+Morte timigita Kiĉjo provas leviĝi; sed lia konsterniĝo estas
+tiel forta, ke li tuj denove falas sur la genuojn kaj kun la
+mieno kaj gestoj de l' turmentito li balbutas:
+
+"Pro la kompato de Dio — sinjoro patro — mi — mi timas..."
+
+"Kion?" intermetis la sinjoro patro, mallaŭtigante senvole la
+ridon, "Ĉu eble proksimiĝas la uragano? Ankoraŭ ne falis eĉ
+unu guto. Kaj antaŭ ol komenciĝos pluveti aŭ ventegi — ci
+estos denove hejme. Aŭ ĉu ci timas fulmon — tondron?"
+
+"Ne, ne! Tion mi ne timas..." respondas Kiĉjo pli memkonscie.
+
+"Kion do? Parolu!"
+
+"Mi — mi ne povas!" sonas la tremeganta respondo. "Kiel? Ĉu
+ci ne povas paroli?"
+
+"Jes!" certigas Kiĉjo. "Mi ne povas paroli — mi ne devas..."
+
+"Ci ne devas paroli? Kial ci ne devas?"
+
+"Vi mem, sinjoro patro, malpermesis tion al mi...," respondis
+nun Kiĉjo malpli konsternita.
+
+"Ah, tiu sensencaĵo?" deglitis al la sinjoro patro de la lipoj,
+kiu ĵus rememorigis sin, ke oni jam unufoje parolis pri tio.
+
+"Oh! sinjoro patro, tio ne estis sensencaĵo!" oponis Kiĉjo.
+"La unuan fojon — eble... Sed mi — mi..."
+
+Jen li haltis por la momento kaj poste aldonis decide:
+
+"Antaŭ mi la nigra sinjorino aperis jam tri fojojn!"
+
+"Ne balbutu!" ekkriis la sinjoro patro interrompante lin.
+
+"Ne, ne, sinjoro patro!" ĵuris Kiĉjo. "La vivanta Dio en la
+ĉielo min vidas kaj aŭdas, ke..."
+
+"Estas jam sufiĉe!" ekriis la sinjoro patro kaj akre ordonis:
+"Leviĝu!"
+
+Kiĉjo obeis malkuraĝe kaj timeme ĉirkaŭrigardis.
+
+"Kaj parolu!" ordonas plie la sinjoro patro.
+
+"Kiel mi volis al vi, sinjoro patro," komencis malrapide Kiĉjo,
+"jam antaŭhieraŭ rakonti..."
+
+"Kaj mi interrompis cin post la unuaj vortoj, ke ci ne
+parolaĉu!" intermetis la sinjoro patro.
+
+"Mi eliris," daŭrigis Kiĉjo ĉiam pli kuraĝe, "antaŭvespere
+kun malgranda Emaĉjo[11] — kiam li estis ankoraŭ sana kiel
+fiŝo — al la kaplo apud la fonto, post la unua senarbaĵo..."
+
+"Kaj tie vi petolis, ĉu ne vere?"
+
+"Jes, sinjoro patro, ni petolis!" konfesis sincere Kiĉjo.
+
+"Mi faris tiel (dume li montris per gestoj, ke li estis ĉevalo
+kaj Emaĉjo la rajdanto) kaj — poste ni kaptadis papilietojn
+por li..."
+
+"Kaj Emaĉjo kuradis kun ci!" intermetis la sinjoro patro en la
+tono de l' maldolĉa riproĉo.
+
+"Ho ne, sinjoro patro!" certigis Kiĉjo. "Emaĉjo ne kuris.
+Li sidis en la herbo antaŭ la kaplo kiel kokideto kaj sekvis
+min sole per sia rigardo, kiel mi kaptas la papiliojn. Sed li
+rigardis iel malgaje — eble ĉi tiel (dume Kiĉjo mallevis
+la kapon kaj imitis la malgajan mienon de l' fizionomio de
+Emaĉjo) — ke mi kompatis lin... La papilietoj ne ĝojigis
+lin kiel alifoje, ĝis mi kaptis al li la papilion kun la
+mortkapo... Kaj kiam mi montras ĝin al Emaĉjo, Emaĉjo ĝoje
+eksaltis... Sed jen — mi ne scias, kiel kaj kial — li
+montris per la maneto malantaŭen... Kiam mi turnis min — hu!
+frosto trakuris mian dorson kaj la papilio elglitis al mi el la
+mano... En la densaĵo post la senarbaĵo — proksimume du cent
+paŝojn de ni — staris nigra sinjorino kaj ĉi tiel (dume li
+imitis la misterajn signojn) ŝi vokis nin per la signoj. Sed en
+tiu ĉi momento en nia ĉasdomo komencis la hundoj boji, kaj la
+nigra sinjorino malaperis..."
+
+"Sed ĉi tion ci volis rakonti al mi jam antaŭhieraŭ!"
+rimarkigis la sinjoro patro, kiu aŭskultis pacience.
+
+"Sed vi, sinjoro patro, malafable krie interrompis min, ke mi
+havis halucinacion — aŭ ke la sentoj min trompis — aŭ kio
+do... Kiam mi poste la samon rakontis al sinjoro Floriano, li
+mokis min. Li diris, ke tio estis neniu nigra sinjorino, sed iu
+virinaĉo kolektanta sekajn branĉojn aŭ fungojn aŭ fragojn...
+Sed tio ne povas esti! En la ĉirkaŭaĵo de nia ĉasdomo mi
+neniam vidis iun virinaĉon... Kiam mi diris tion al sinjoro
+Floriano, li rediris, ke mi povas konvinkiĝi, Li diris,
+ke — ironte denove en la arbaron — mi prenu kun mi iun
+hundon..."
+
+"Kaj ĉu ci konvinkiĝis?" intermetis la sinjoro patro preskaŭ
+scivole.
+
+"Jes, mi konvinkiĝis, mi konvinkiĝis!" certigis la knabaĉo
+kun la mistera teruro.
+
+"Kaj kiamaniere — mi petas cin?" demandis sarkasme la sinjoro
+patro.
+
+"Ĉi tiel, sinjoro patro!" ekparolis Kiĉjo pli kuraĝe.
+"Hieraŭ vespere, kiam vi sendis min al la vulpkavo, mi fajfe
+alvokis Dianon. Kaj ni kuradis tra la arbaro. Sed jen subite,
+mi ne scias kiamaniere, aperis la nigra sinjorino la duan fojon
+antaŭ mi... Kaj denove la frosto trakuris mian dorson — mi
+tremis, kvazaŭ mi havus febron. Sed tamen mi jam ne ektimis
+tiel, kiel antaŭhieraŭ kaj mi instigis Dianon kontraŭ la
+nigra sinjorino..."
+
+"Nu — kaj Diano?"
+
+"Ĝi ekbojis kaj kvazaŭ furioza kuris al la densaĵo...
+Sed antaŭ ol ĝi atingis la lokon, kie staris la nigra
+sinjorino kaj vokis min per la signoj, la nigra sinjorino denove
+malaperis..."
+
+"Sed Diano? Kion faris Diano, kiam malaperis la nigra
+sinjorino?" demandis pli scivole la sinjoro patro.
+
+"Vi eĉ ne kredus, sinjoro patro!" respondis Kiĉjo kun la
+netrompebla certeco. "De la loko, kie malaperis la nigra
+sinjorino en la densaĵo, mi staris proksimume cent kaj duonon
+paŝojn kaj mi vidis tute bone tra la arboj kaj la densaĵo, ke
+Diano ĝoje saltas kaj kuras ĉirkaŭ io. Post la momento ĝi
+revenis al mi kaj flatis min, kvazaŭ ĝi estus trovinta iun
+konaton en la arbaro."
+
+"Aŭ neniun!" rimarkigis la sinjoro patro, kiu kvankam
+aŭskultante atente tamen ne kredis. "Videble ankaŭ hieraŭ ci
+havis halucinacion, kiel antaŭhieraŭ."
+
+"Ho, ne, ne! sinjoro patro — eterna Dio min aŭdas kaj vidas,
+ke mi parolas veron!" ĵuris Kiĉjo.
+
+"Ne ĵuru!" admonis lin la sinjoro patro. "Malsaĝulo, kial ci
+prenis kun ci en la arbaron la bonan Dianon, kiu senĉese vagas
+libere kaj bojas preskaŭ neniun. Kial ci ne senĉenigis la
+furiozan Neron? Tiu certe ne saltadus ĝoje ĉirkaŭ la nekonata
+persono, se tiu estus efektive en la densaĵo."
+
+Sed eĉ tiu ĉi kontraŭdiro ne embarasigis Kiĉjon.
+
+"Eble, eble!" rimarkigis tiu ĉi ŝanceliĝe, sed tuj poste li
+aldonis decide:
+
+"Sed kredu, sinjoro patro, ke eĉ la furioza Nero ne farus
+malbonon al la nigra sinjorino."
+
+"Ĉu efektive?" ekmiris la sinjoro patro ne kredante. "Kial do?"
+
+Tiun ĉi fojon Kiĉjo ne respondis la demandon rekte, sed iel
+malrekte, dirante:
+
+"En la pasinta nokto la nigra sinjorino aperis antaŭ mi la
+trian fojon."
+
+"Sed laŭ kio ci juĝas, ke eĉ la furioza Nero ne difektus
+ŝin?" insistis la sinjoro patro.
+
+"Nu — mi ne scias tion!" respondis la demandito, vidigante
+videblajn embarasojn. "Sed en la pasinta nokto... Eble vi
+memoras, sinjoro patro, ke hodiaŭ en la nokto ĉiuj tri hundoj
+furioze bojis?... Ili vekis min... Mi leviĝis, por rigardi,
+kio okazas... Kaj kiam mi staras apud la fenestro kaj
+rigardas la korton — la luno estis post la nuboj — mi vidas
+en la duonlumo, ke sur la tordolinia roka vojeto de la tri
+krucoj — sur la senarba deklivo kuras iu ombro... Post la
+momento ŝtelproksimiĝis tiu ombro al la posta pordeto en
+la barilo, kaj mi ekvidis la nigran sinjorinon — la trian
+fojon... La frosto trakuris mian dorson. Mi volis ekkrii, sed
+mi ne povis. Kaj mi staris tiel kvazaŭ ŝtoniĝinta kaj rigardis
+la korton... La bojado de l' hundoj ĉesis — ankaŭ Nero, kiu
+antaŭe minacis disŝiri la ĉenon — silentiĝis... Poste mi
+vidis, ke la nigra sinjorino ŝtelproksimiĝis ĝis tien
+ĉi — al tiu ĉi fenestro (dume montris Kiĉjo la grandan
+fenestron rigardanta la korton, tra kiu oni povis vidi el la
+ĉambro ĝis la tri krucoj sur la senarba deklivo) kaj rigardis
+internen..."
+
+La sinjoro patro estis konvinkita, ke estas tute neeble, ke
+fremdulo povu en la nokto ŝtelproksimiĝi en la korton kaj al
+la fenestro — ĉar en la korto tute libere kuras du hundoj kaj
+la tria, plej furioza, estas ligita al la ĉeno apud la pordo,
+tra kiu, laŭ la rakonto de Kiĉjo, la nigra sinjorino eniris la
+korton. Sed malgraŭ tio tamen li demandis ankoraŭ Kiĉjon:
+
+"Kaj kion ci vidis plie? Kiel kondutis la nigra sinjorino?"
+
+"Nu — ŝi malaperis," respondis la demandito kun la konvinka
+certeco, "same, kiel ŝi estis aperinta — kiel ombro..."
+
+Nur post tiu ĉi lasta eldiro la sinjoro patro tute
+konvinkiĝis, ke ĉi tie estis ia optika trompo; aŭ ke Kiĉjo
+havis ian halucinacion.
+
+"Jen ci vidas, ci havis ja denove halucinacion!" li rimarkigis
+bonkore, "aŭ la hazarda bojado de l' hundoj vekis cin el la
+profunda dormo kaj en la dormemo ŝajnis al ci, kvazaŭ ci estus
+vidanta —"
+
+"Ho, ne, ne, sinjoro patro — eterna Dio vidas kaj aŭdas
+min, ke mi parolas la veron!" intermetis Kiĉjo kaj ripetis
+la certigon: "La nigra sinjorino aperis antaŭ mi jam trian
+fojon — trian fojon —"
+
+"Eh, sensencaĵoj!" grimacis la sinjoro patro, kiun jam lacigis
+la babilado de l' knabaĉo pri la optika trompo.
+
+"Sed nun estas nenia helpo!" li aldonis kategorie. "Ci devas iri
+por vidi, kion faras sinjoro Floriano."
+
+Kiĉjo, kiu rekonsciiĝis iom dum la interparolo, post tiu ĉi
+ordono denove konsterniĝis.
+
+"Pro la kompato de Dio — sinjoro patro!..." li ekĝemis,
+kunmetante denove la manojn.
+
+"Timemulo! Rigardu!" diris la sinjoro patro admone kaj
+preninte la knabaĉon je la mano, trenis lin al la fenestro,
+rigardanta la korton. "Rigardu! Kiam ajn ekfulmas, oni vidas de
+tie ĉi ĝis la tri krucoj sur la senarba deklivo. Kaj se ci
+prenos kun ci la hundon, ĝi flarsentos la homon kaj — se ci
+volas — ankaŭ la nigran sinjorinon je kvin cent paŝoj..."
+
+"Dianon kaj Vulkanon havas sinjoro Floriano!" kontraŭdiris
+ŝanceliĝe Kiĉjo esperante, ke la sinjoro patro tamen
+moliĝos.
+
+"Senĉenigu Neron!" ordonis la sinjoro patro.
+
+"Ne, ne, sinjoro patro!" ekĝemis konsternita Kiĉjo.
+"Mi — mi..."
+
+Sed li ne finis la balbuton. Lia natura kaj tamen tiel ridinda
+timo fine indignis la sinjoron patron.
+
+"Sufiĉe," li kriis kun tiel kategoria severeco, ke estis neeble
+plu kontraŭstari. "En la momento estu post la pordo!"
+
+Kiĉjo, tremante per la tuta korpo kaj vidigante mortan timon,
+ŝteliris timeme al la pordo.
+
+"Kaj tie ĉi — prenu ĉi tiun ĉevaltukon!" diris la sinjoro
+patro. "Se pluvegus... Mi pensas, ke jam gutas."
+
+Kiĉjo ŝtelirante revenis, prenis la ĉevaltukon, ĵetitan sur
+la apogilo de la proksima seĝo, metis ĝin sur la kapon kaj
+ŝtelirinte al la pordo, malfermis ĝin kaj klakante per la
+dentoj eliris en la korton.
+
+Sinjoro patro, kiu nube silentante rigardis la konduton de
+Kiĉjo, aliris al la sojlo de l' malfermita pordo por vidi, kion
+faras la knabaĉo.
+
+Sed pro la tuta mallumo li vidis nenion. Post la momento li
+ekaŭdis la ektinton de la ĉeno, poste la ĝojan ekbojon kaj
+fine la furiozan bojadon de granda hundo.
+
+Juĝante laŭ tio, ke Kiĉjo plenumis lian ordonon, li kriis en
+la mallumon:
+
+"Tiel, Kiĉjo, tiel!"
+
+Kiam ekfulmis poste, kaj la sinjoro patro vidis, ke Kiĉjo jam
+foriris kun la hundo, li kriis ankoraŭ unufoje:
+
+"Kiĉjo! Kiĉjo! Ne iru sur la vojo por la veturiloj! Iru
+renkonte al sinjoro Floriano sur la roka vojeto!"
+
+Kaj vidante ĉe la plej proksima ekfulmo, ke Kiĉjo plenumis
+ankaŭ tiun ĉi ordonon, li cedis, fermis la pordon kaj
+enprofundiĝinte en la pensojn li aliris al la tablo kaj apogis
+la manon sur unu ĝia ekstremaĵo...
+
+               *       *       *       *       *
+
+La duonridinda sceno, dum kiu la sinjoro patro por kelke da
+minutoj estis forgesinta la staton de l' aferoj en la domo,
+preskaŭ subite ĉesis interesi lin.
+
+Momenton li staris sendecide, fikse rigardante la plankon rekte
+antaŭ si. Subite, levinte la kapon, li turnis ĝin al la
+horloĝo.
+
+"Kiel limake trenas sin tiu tempo! Ĉiu sekundo fariĝas
+minuto!" trakuris en lia cerbo.
+
+En tiu momento ekstere la ventego surde ekbruis, kvazaŭ de
+malproksime estus alveturanta veturilo.
+
+La sinjoro patro momenton streĉe aŭskultis kaj konvinkiĝinte,
+ke la vento sole ekĝemegis, denove enprofundiĝis en la
+pensojn.
+
+Sur la vizaĝo de l' maljuna viro denove aperis la maltrankvila
+zorgemo.
+
+"Bedaŭrinda, bedaŭrindega infano!" li diris mallaŭte. "Ĝi
+kuŝas senmove — kvazaŭ ĝi dormus trankvile... Kaj dume...
+Oh, kia pena leviĝado de la brusteto kaj kia malfacila,
+fajfanta spirado!... — Ah, Dio, Dio — preskaŭ ŝajnas al
+mi, ke ĝi kuŝas jam mortanta — en ridigeco..."
+
+En tiu momento post la pordo de l' koridoro, el kiu antaŭ kelka
+tempo estis ŝanceliĝe alveninta la dormema Kiĉjo, eksonis
+surda sono, kvazaŭ iu en la mallumo singarde palpanta homo
+estus kunpuŝiĝinta kun io.
+
+La sinjoro patro klinita super la tablo, rektiĝis kaj
+ekrigardis al la nomita pordo.
+
+Sen embarasoj li aliris al la pordo, malfermis ĝin kaj demandis
+en la mallumon:
+
+"Kiu estas ĉi tie? Sinjoro Floriano, ĉu vi estas ĉi tie?"
+
+Anstataŭ respondo eksonis la pene mallaŭtigata ekĝemo el la
+malluma koridoro.
+
+"Kio okazis? Kial vi malrapidas?" demandis rapide kaj kun la
+modera ekmiro la sinjoro patro, rekoninte Florianon laŭ la
+ekĝemo.
+
+Kaj ne atendante la respondon li alpaŝis al la tablo, prenis de
+ĝi la lampon kaj eklumigis la koridoron.
+
+"Kio okazis?" li ekmurmuris surprizite. "Sinjoro Floriano sur la
+tero?"
+
+Starigante la lampon sur la seĝon apud la pordo, li diris
+mallaŭte:
+
+"Atendu, atendu! Mi helpos vin!"
+
+Poste li eniris la koridoron, sed tuj denove revenis en la
+ĉambron; dume el la koridoro eksonis tremeganta malagrabla vira
+voĉo, akcentiganta pene kelkajn
+silabojn:
+
+"Ah — mi dankas, sinjoro patro — estas jam bone... En
+la mallumo iel mi sole ekŝanceliĝis..."
+
+Dume, kiam la sinjoro patro, preninte la lampon de
+l' seĝo apud la pordo starigis ĝin denove sur la
+tablon — eniris — ĝuste ŝanceleniris — el la koridoro
+en la ĉambron viro ĉirkaŭe kvardekjara, malgracia, de
+nesimpatia fizionomio, havanta sur si simplan veston de
+l' arbara adjunkto.
+
+Lia dekstra vango kaj la ambaŭ manoj estis sangmakulitaj; la
+vesto kaj la ĉapelo malpurigitaj de la koto, kvazaŭ ili estus
+rulintaj en ĝi.
+
+Se oni ne vidus laŭ lia mieno, ke li kaŝas doloron per ĉiuj
+fortoj, oni povus juĝi, ke la homo estas tute ebria.
+
+Kiam la viro eniris, ekparolis la sinjoro patro ankoraŭ duone
+turnita de li:
+
+"Antaŭ la momento mi sendis Kiĉjon, sinjoro Floriano, al la
+tri krucoj. Sed dume vi estas jam tie ĉi!"
+
+Turninte sin al la alveninto kaj rimarkinte lian bedaŭrindan
+situacion, li ekmiregis:
+
+"Pro Dio, kio okazis? Ĉu vi..."
+
+"Nenio, tute nenio!" respondis murmurante la sinjoro Floriano,
+kies maldekstra vango estis turnita al la sinjoro patro.
+"Sinjoro doktoro — jam alveturas..."
+
+"Efektive?" rimarkigis kontente la sinjoro patro kaj kun la
+zorgema ekmiro demandis:
+
+"Sed kio okazis al vi?"
+
+"Nenio, tute nenio, sinjoro arbaristo!" senkulpigas sin
+Floriano, poste interrompe kaj tremegante li raportas:
+
+"Post kelke da minutoj la sinjoro doktoro estos ĉi tie. De la
+roka balkono — ĉirkaŭe tri cent paŝojn de la tri krucoj — mi
+ekvidis — tri fojojn, kiam ekfulmis, la proksimiĝantan
+veturilon..."
+
+"Mi dankas vin, sinjoro Floriano! Sed kio okazis al vi?"
+
+"Nenio, tute nenio!" ripetas la demandito, unutone akcentigante
+kelkajn silabojn, kvazaŭ por la klara el parolado mankus al li
+la sufiĉa nombro da antaŭaj dentoj.
+
+Samtempe li volis ekiri; sed li sole ekŝanceliĝis.
+
+"Vi ŝanceliras! Kio okazis al vi?" insistis zorgeme la
+arbaristo.
+
+"Nenio, tute nenio!" murmuris kun la laciga unutoneco la sinjoro
+Floriano kaj volis aldoni ion; sed li diris sole kelke da
+vortoj:
+
+"Sinjoro doktoro sendube..."
+
+Ĉe tiuj ĉi vortoj li turnis sin al la arbaristo tiamaniere, ke
+tiu ĉi ekvidis lian sangmakulitan vizaĝon kaj interrompis lian
+parolon per la vortoj:
+
+"Vi estas ja ne sole malpurigita de la koto, sed ankaŭ
+sangmakulita..."
+
+"Jes, mi estas sangmakulita..." ripetis apatie la sinjoro
+Floriano, rigardante siajn sangmakulitajn manojn.
+
+"Ĉu vi faletis?" demandis kompate la arbaristo.
+
+"Ne, ne!"
+
+"Kio do okazis? Parolu!"
+
+"Mi falis de la roka balkono!" konfesis fine kun la vira honto
+la sinjoro Floriano.
+
+"Sed tio tamen estas ne klarigebla!" kontraŭdiris la arbaristo.
+"Dum la momentoj, kiam ekfulmas, estas ekstere preskaŭ tiel
+lume, kiel dum la tago. Kaj vi, viro tiel singarda, lerta, kiu
+ankaŭ en la tuta mallumo..."
+
+Tiel parolante li proponis per gesto al li la seĝon, mem
+starante.
+
+"Kaj tamen tiel okazis!" ekmurmuris la sinjoro
+Floriano, sidiĝante pene sur la seĝon.
+
+"Sed kiel — kiel tio povis okazi? Klarigu al mi tion!"
+
+"Mi ektimis!" sincere konfesis la sinjoro Floriano.
+
+"Kiel? Vi, viro tiel forta, kuraĝa —"
+
+"De l' teruro kaj konsterniĝo mi perdis por la momento
+la konscion!" konfesis la ŝajne kuraĝa arbara
+adjunkto.
+
+"De l' teruro kaj konsterniĝo?" ekmiris la arbaristo,
+nekredante la propran aŭdsenton.
+
+"Jes, sinjoro patro... Kial mi ne dirus la veron?..."
+
+"Kaj kia estas la kaŭzo?" demandis subite la arbaristo kun la
+akra severeco. "La tuja perdo de l' sentoj — la teruro kaj la
+konsterniĝo — ĉio tamen devis havi ian kaŭzon."
+
+"Kompreneble!" respondis firme la sinjoro Floriano. "La sango
+rigidiĝis ĉe tio al mi..."
+
+Poste kvazaŭ konsiderante, ĉu konfesi ĉion aŭ ne li aldonis:
+
+"Antaŭ mi, sinjoro arbaristo — kial mi ne dirus
+tion — simile kiel antaŭ Kiĉjo — aperis la nigra
+sinjorino..."
+
+La efiko de tiuj ĉi vortoj estis tiel eksterordinara, ke
+la arbaristo rigidiĝis, kvazaŭ oni estus komunikinta al li
+raporton tute neatenditan.
+
+"Ĉu ankaŭ vi, sinjoro Floriano?" li ekriis kun la malafabla
+severeco kaj maldolĉa riproĉo. "La viro, kiu kun mia mortinta
+filo dum pli ol dudek jaroj tage kaj nokte trairadis ĉiujn
+ĉirkaŭajn arbarojn, profundaĵojn kaj intermontojn — ĉu
+ankaŭ vi kredas tian malsaĝan fabelon, kiel la malsaĝa
+Kiĉjo?"
+
+Sed eĉ tiu ĉi akra riproĉo ne detimigis la arbaran adjunkton.
+
+"Mi ne kredas, sinjoro patro!" li respondis serioze kaj en la
+tono tute konvinka. "Sed estas malfacile ne kredi, kiam la homo
+per siaj propraj sentoj — konvinkiĝis."
+
+"Kaj ĉu vi konvinkiĝis?" intermetis grimace la arbaristo. "Kaj
+kiamaniere, mi petas vin — kiamaniere?"
+
+"Mi ĉion rakontos simple kaj sincere!" komencis la konfeson
+la sinjoro Floriano. "Kiam starante sur la ŝtona balkono mi
+ekvidis en la malproksimo la alvenantan veturilon, mi volis
+konvinkiĝi ankoraŭ la trian fojon. Tenante la manplatojn super
+la okuloj mi fikse rigardis la lokon, kie ĝi ĵus povus esti,
+kaj mi atendis la ekfulmon. Post la momento efektive ekfulmis,
+du fojojn. Unue mi ekvidis la veturilon kaj la alian fojon,
+hazarde rigardinte al la tri krucoj, mi vidis en la interspaco
+de du cent paŝoj tute klare, ke apud la meza kruco leviĝis
+nigra staturo de l' virino kaj — kiu etendis la manojn..."
+
+"Halucinacio, simpla halucinacio!" kontraŭstaras la arbaristo
+kun la glacia trankvilo. "Ĉu vi ne havis hundojn?"
+
+"Mi havis Dianon kaj Vulkanon — ambaŭ ligitajn al unu rimeno.
+Kaj mi konfesas — la ambaŭ hundoj jam antaŭ la momento
+flarsentis ion..."
+
+"Kaj ĉu vi instigis ilin kontraŭ la teruriga fantomo por
+konvinkiĝi, ĉu tio ne estas simpla halucinacio?"
+
+"Mi ne instigis ilin..."
+
+"Nu, jen vi vidas!" intermetis kun la kontentiĝo la arbaristo.
+
+Sed la sinjoro Floriano ekskuis la kapon, dirante:
+
+"La hundoj elŝiris sin el mia mano..."
+
+"Nu, kio okazis?"
+
+"Kaj furioze bojante ili kvazaŭ vetkuris al la tri krucoj..."
+
+"Kaj kio poste?"
+
+"Ĉirkaŭe regis tuta mallumo!" komencis la sinjoro Floriano
+konfesi la ĉefan kaŭzon de sia konsterniĝo. "Mi aŭdis sole
+la bruadon de l' vento kaj la bojadon de l' hundoj. Subite la
+bojado moderiĝis kaj post la momento tute ĉesis. Kaj kiam
+poste denove ekfulmis post kelke da sekundoj, mi ekvidis apud la
+meza kruco duone leviĝintan, malluman staturon de l' virino kaj
+apud ŝiaj piedoj sur la ventroj rampantajn ambaŭ hundojn. Kaj
+nur en tiu ĉi momento tiel atakis min la teruro, ke forgesinte,
+kie mi staras, senvole mi cedis kaj falis en la densaĵon en la
+profundaĵo sub la roko."
+
+"Kaj kion faris la hundoj? Ĉu ili restis apud la tri krucoj?"
+demandis la arbaristo nekredante ankoraŭ, kiam la sinjoro
+Floriano finis sian simplan rakonton.
+
+"Kiam post pli longa tempo mi rekonsciiĝis," respondis la
+adjunkto, "mi aŭdis ilin vagi ĉirkaŭ mi. Mi ekfajfis — kaj
+ambaŭ alkuris al mi..."
+
+"Kaj ĉu vi ne iris poste al la tri krucoj?"
+
+"Mi eĉ ne ekpensis pri tio!" konfesis la sinjoro Floriano. "De
+la teruro mi estis preskaŭ sen konscio kaj tiel vundita falinte
+de la roko, ke neniigante la doloron sole kun peno mi atingis la
+ĉasdomon kaj falis ankoraŭ en la malluma koridoro."
+
+"Nu, tiel, kara sinjoro Floriano!" konvinke kaj bonkore
+respondis la arbaristo. "Fine ni alvenis feliĉe — al io
+saĝa."
+
+"Kion vi pensas, sinjoro patro?"
+
+"Se vi tuj sekvus la ambaŭ hundojn al la tri krucoj, vi
+konvinkiĝus tute certe, ke tio — kio ŝajnis al vi malluma
+staturo virina — estis sole simpla halucinacio. Kion vi
+pensas?"
+
+Tiuj vortoj estis parolataj kun tiel serioza konvinko, ke fine
+la sinjoro Floriano mem komencis dubi pri la mistera fantomo.
+
+"Estas eble!" estis ĉio, kion li diris en la tono de l' homo
+duone konvinkita.
+
+"Nu tiel!" diris kontente la arbaristo, kaj poste aldonis
+zorgeme:
+
+"Sed nun, kara sinjoro Floriano, rapidu lavi vin kaj
+kuŝiĝu! — Mi ne bezonas plu viajn servojn. Kiĉjo, kiam li
+ne trafos vin apud la tri krucoj, revenos post la momento
+kaj faros, kio estos necesa."
+
+La arbaristo preninte de la tablo la lampon, lumigis al
+li la koridoron kaj post la momento diris al li en la tono
+de l' bonkora intimeco:
+
+"Se vi bezonos ion, sinjoro Floriano, komuniku tion al mi!"
+
+               *       *       *       *       *
+
+La arbaristo ferminte la pordon post sia foririnta adjunkto,
+alproksimiĝis ŝtelirante al la tablo kaj stariginte sur ĝin
+la lampon, enprofundiĝis en la pensojn.
+
+En lia cerbo turnis sin pensoj, kiuj estis en la plej granda
+rilato kun la alveturo de la kuracisto.
+
+Unue li ekpensis, ke fine proksimiĝas la decida momento,
+kiam li sciiĝos pri la malsano de l' infano, ĉu ĝi estas
+resanigebla aŭ ne.
+
+Kaj mirinde.
+
+Antaŭ la momento li deziris ankoraŭ, ke la kuracisto estu jam
+ĉi tie kaj diru pri la malsano sian sinceran opinion — sed
+nun kiam la kuracisto estas jam sole kelkcenton da paŝoj de la
+domo, ŝajnas al li, la turmentato de la zorgoj, ke alveturas ne
+la konsolanto, sed la demono, kiu ŝanĝos la doloran, sed tamen
+ankoraŭ esperdonan, kvankam ŝajne, malcertecon per unu vorto,
+per unu gesto en la neniigeblan senesperon.
+
+Dume preskaŭ senvole li ŝteleniris en la malantaŭon kaj de la
+interspaco de kelke da paŝoj rigardis la infanon kuŝantan sur
+la lito kaj kvazaŭ jam mortantan.
+
+"Sed kial — kial mi estas tiel alligita al tiu ĉi kreitaĵo?"
+li ekpensis. "Kio estas por mi tiu ĉi bedaŭrinda, apenaŭ
+kvinjara vermeto kun la malpreciza spirita fizionomio anstataŭ
+la matura filo, kiun mi edukis mem, kun kiu mi vivis sub unu
+tegmento pli longe ol kvardek jarojn, kiu dum tiu longa tempo
+estis ne sole bonega filo, sed ankaŭ mia bonega amiko — kaj
+super kies sangmakulita kadavro tamen mi ne ellasis eĉ unu
+larmon?...
+
+Kiel klarigi, ke mia koro ne kunpremiĝis eĉ unufoje ĉe la
+plej terura katastrofo, kiu povas trafi la patron; ke mi staris
+kun la nuba obstino kaj la maldolĉe dolora rezignacio apud la
+kadavro de mia filo kaj apud lia tombo, kaj kontraŭe ke ĉe la
+simpla ekpenso pri la suferanta nepo ŝajnas al mi, kvazaŭ jam
+jam la larmo eniĝas en mian okulon?..."
+
+Li turnis sin rapide de la lito kaj ŝtelirante denove al la
+tablo en la antaŭo li meditis:
+
+"Sed tiaj estas preskaŭ ĉiuj homoj," li ekpensis. "Nian
+spiritan staton aŭ la humoron ni scias kompreni almenaŭ
+malklare, sed la ĉefa kaj propra kaŭzo tamen restas por
+ni enigmo... Sen la bonega filo, kun kiu dum longaj tempoj
+mi kune ĝuis ĉiujn plezurojn kaj dolorojn de la vivo, mi
+vivas kaj povas vivi, kvankam en la rememoroj plej doloraj.
+Sed se la kruda sorto forrabus al mi tiun ĉi lastan
+kreitaĵeton, vere — mi ne scias..."
+
+En tiu momento li estis interrompita en siaj meditadoj.
+
+Ekstere, aŭ en la korto aŭ antaŭ la korto, eksonis ekkrio,
+kvazaŭ iu terurigite kaj konsternite krius helpon.
+
+La arbaristo streĉe aŭskultis kaj kiam post kelke da sekundoj
+la ekkrio ripetiĝis, li ekpensis, ke eble Kiĉjo krias.
+
+Rapide li alpaŝis al la fenestro kaj rigardis la mallumon.
+
+Kaj ankaŭ kiam ekfulmis post ne longe, li rimarkis neniajn
+postesignojn de Kiĉjo.
+
+Sed jen subite malfermiĝis la pordo, kaj en la ĉambron enkuris
+Kiĉjo — kun la malseka ĉevaltuko sur la kapo kaj la mieno de
+nesuperebla teruro.
+
+Tremante per la tuta korpo li rigardis ĉirkaŭ si.
+
+"Kio estas?" alparolis lin trankvile kaj kun la akra akcento la
+arbaristo.
+
+"Pro la kompato de Dio, sinjoro patro — sinjoro patro..."
+tremante parolis Kiĉjo; sed li tuj haltis vidigante mortan
+timemon.
+
+"Kio okazis?" demandis pli severe la arbaristo, proksimiĝinte
+je kelke da paŝoj al la knabaĉo.
+
+"Ah, sinjoro patro —" balbutis Kiĉjo tremante, "apud la tri
+krucoj — mi — mi — bedaŭrinda Nero — oh!"
+
+Post ĉi tiuj vortoj li falis kvazaŭ senkonscie teren; sed tuj
+poste li denove leviĝis kaj rigide rigardis tra la pordo, kiun
+li ne estis ferminta, en la mallumon.
+
+En tiu momento ekfulmis kaj samtempe de malproksime estis
+aŭdata la ekbojo de l' hundo.
+
+"Nero estas proksimume cent paŝojn de la ĉasdomo. Mi rekonas
+ĝin laŭ la ekbojo!" rimarkigis la arbaristo. "Kion ci do
+balbutas?"
+
+Kaj imperative li aldonis:
+
+"Almenaŭ fermu la pordon!"
+
+"Fermu — fermu!" balbutis Kiĉjo, klakante per la dentoj kaj
+ĉirkaŭrigardante, kvazaŭ li ne estus kompreninta.
+
+La arbaristo alpaŝis mem al la pordo kaj kolere ferminte ĝin
+ekrigardis kun la nuba severeco Kiĉjon, kiu etendante la manojn
+balbutis ian sensencaĵon.
+
+Poste svinginte kolere la manon, mallaŭtigite sed kategorie li
+ordonis:
+
+"Nun parolu! Aŭ —"
+
+Kiĉjo cedis kaj eligis la okulojn.
+
+"Ĉu denove — la nigra sinjorino?" moke rimarkigis la
+arbaristo.
+
+Kiĉjo — klakante per la dentoj — senparole jesis per la
+kapo; kaj poste pli kompreneble komencis:
+
+"Oh, sinjoro patro — se vi estus — vidinta..."
+
+"Nu, kion?"
+
+"Kiam mi estis proksimume cent paŝojn de la tri krucoj,"
+daŭrigis Kiĉjo, "ekfulmis neatendite kaj — la nigra
+sinjorino aperis — ĵus apud la meza kruco —"
+
+"Kaj kion faris Nero?" demandis insiste la arbaristo. "Per
+kelkaj saltoj ĝi atingis la nigran sinjorinon kaj komencis
+flati ŝin" — raportis Kiĉjo kaj tremante aldonis
+
+"Oh, sinjoro patro — se vi estus — vidinta..."
+
+"Kaj ĉu ci forkuris?" ekridis la arbaristo.
+
+Kiĉjo jesis sincere kaj senembarase, sed poste kun la mieno de
+l' konsterniĝo aldonis:
+
+"Kaj kiam mi min turnis preskaŭ apud la ĉasdomo, mi vidis, ke
+la nigra sinjorino iras sur la vojeto post mi..."
+
+"Ĉu vi freneziĝis ambaŭ? Ci kaj la sinjoro Floriano —"
+rimarkigis kolere la arbaristo.
+
+"Ĉu sinjoro Floriano — ankaŭ —?" demandis Kiĉjo mirigite.
+
+En tiu momento estis aŭdata de ekstere la malklara bruo de
+l' proksimiĝanta veturilo, kio igis la arbariston fari la
+konforman ordonon.
+
+"Estas jam sufiĉe da balbuto. Nun iru kaj zorgu pri la hundoj;
+por ke ili ne boju, kiam la kuracisto enveturos en la korton —."
+
+Kiĉjo denove vidigante la konsterniĝon haltis kvazaŭ
+konfuzita.
+
+"En la momento estu post la pordo!" komandis la arbaristo kun
+plej granda severeco, sed tuj aldonis pli modere:
+
+"La pordon lasu malfermita!"
+
+Nur poste Kiĉjo malrapide obeis kaj malaperis en la mallumo en
+la korto.
+
+La arbaristo poste alpaŝis al la sojlo de l' malfermita pordo
+kaj rigardante la mallumon li demandis:
+
+"Nu, kio? Ĉu estas iu tie ĉi?"
+
+"Nenie — neniu!" respondis Kiĉjo per timigita voĉo el la
+mallumo.
+
+"Nu, ci vidas — ke tio estis denove simpla halucinacio!"
+trankviligis Kiĉjon la arbaristo. "Ĉu ci ne aŭdas, ke Nero
+vagas ie apud la pordo?"
+
+Kiĉjo ekfajfis, kaj poste estis aŭdataj la kurado kaj la
+tintado de l' ĉeno.
+
+"Sed nek fermu, nek alligu Neron. Restu kun ĝi, ĝis kiam la
+sinjoro doktoro estos enirinta en la ĉambron. Poste lasu Neron
+vagi denove libere kaj revenu ĉi tien — ĉu ci komprenas?"
+
+"Mi komprenas, sinjoro patro!" respondis Kiĉjo duonlaŭte,
+okupante sin ekstere per Nero.
+
+Preskaŭ en la sama momento silentiĝis ankaŭ la malklara bruo
+de l' alveturanta veturilo. Laŭ ĉio la avizita kaleŝo kun la
+kuracisto enveturis en la korton kaj haltis...
+
+               *       *       *       *       *
+
+La arbaristo ne ferminte la pordon, kondukantan al la korto,
+aliris al la tablo, prenis la lampon kaj rapide foriris en la
+koridoron renkonte al la kuracisto.
+
+Post kelke da sekundoj en la koridoro aperis la kuracisto,
+akompanata de la koĉero en malseka mantelo.
+
+"Bonan vesperon, sinjoro arbaristo — se mi memoras, sinjoro
+Podhradský[12]..." diris la kuracisto enirante.
+
+"Via servanto, sinjoro doktoro!" respondis la arbaristo
+starigante sur tablon la lampon, per kiu li lumigis la
+koridoron antaŭ la alveninto.
+
+"Tiel, Marteno!" turnis sin la kuracisto al la koĉero. "Ne
+maljungu la ĉevalojn — sendube ni tuj denove forveturos."
+
+"Estos plej bone," rimarkigis la arbaristo, "se vi enveturos
+en la veturilejon antaŭ la ĉasdomo, por ke la ĉevaloj estu
+ŝirmitaj kontraŭ la pluvo."
+
+La koĉero metis la mankofreton, kiun li portis, sur la seĝon
+kaj malproksimiĝis senparole.
+
+Antaŭ lia foriro alvokis la arbaristo Kiĉjon, kiu laŭ ĉio
+spionis la alvokon apud la malfermita pordo. Li englitis kiel
+angilo en la ĉambron, fermis la pordon, riverencis antaŭ la
+kuracisto laŭ la signo de l' arbaristo kaj foriris post la
+koĉero.
+
+La kuracisto, forta, meztalia sesdekjarulo kaj kun la serioza,
+preskaŭ malĝoja mieno, staris dum kelke da momentoj sen kia
+ajn intereso.
+
+"Volu pardoni, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, kiam li
+estis sola kun la kuracisto, "ĉar en tiel maloportuna tempo kaj
+dum tiel malbela vetero —"
+
+"La devo estas plej grava!" rediris la doktoro. "Ni kuracistoj
+estas kutimintaj al pli malbonaj malagrablaĵoj. Unue mi devas
+peti pardonon de vi, sinjoro Podhradský, ĉar mi ne forveturis
+tuj al vi. Por iom da tempo detenis min la neprokrastebla kaj
+samtempe danĝera operacio, per kiu estis savita la vivo —"
+
+Sed li ne finis la parolon kaj interrompis sin mem per la
+demando:
+
+"Sed kie estas la paciento?"
+
+Alpaŝinte poste al la infanlito li rimarkigis kun la glacia
+trankvilo:
+
+"Sendube la difterito..."
+
+"Sed sen la febro, sinjoro doktoro —" aldonis la arbaristo,
+ŝtelirante maltrankvile post la kuracisto.
+
+"Jes — sen la febro!" ripetis la kuracisto unutone. "Eble
+ankaŭ anĝino... Nu, ni vidos!"
+
+"Vi eĉ ne kredus, sinjoro Podhradský, kiel mi estis mirigita
+de via sendito," aldonis pli vigle la kuracisto.
+
+"Kiamaniere, mi petas?"
+
+"Kiam li eniris kaj elbalbutis kelke da vortoj, mi konjektis, ke
+mi havas antaŭ mi iun sentaŭgulon..."
+
+"Kompreneble — tian impreson faras ĉiam la sinjoro Floriano
+en la unuaj momentoj."
+
+"Sed en kelke da minutoj mi konvinkiĝis," daŭrigis la
+kuracisto, "ke li estas viro inteligenta. Li komunikis al mi la
+simptomojn de l' malsano kun tiel detala ĝusteco, ke mi tuj
+rekonis difteriton aŭ anĝinon."
+
+"Volu ne miri, sinjoro doktoro!" klarigis Podhradský. "En la
+solejoj, kia estas la nia, estas libro la plej fidela amiko.
+La sinjoro Floriano estas en la liberaj horoj, precipe dum la
+longaj vintraj vesperoj preskaŭ tia diligenta, persistema kaj
+pasia leganto, kia estis mia filo."
+
+"Nu, ni vidos, ĉu via diagnozo estis ĝusta!" rimarkigis
+malvarme la kuracisto, alpaŝis poste al la infanlito, rigardis
+esplore la infanon, ekzamenis la pulson kaj kliniĝinte super
+ĝi esplore aŭskultis.
+
+"La diagnozo estis ĝusta," li raportis post la mallonga paŭzo.
+"La tuta faringo estas brulumita — la spiro interrompe
+fajfanta — la pulso malforta —"
+
+"Kaj ĉu oni povas esperi — sinjoro doktoro —?" demandis la
+arbaristo kun la plej dolora mieno.
+
+La kuracisto denove levis la ŝultrojn.
+
+"Vi estas viro inteligenta, sinjoro arbaristo," ekparolis
+poste la kuracisto, "mi ne havas la kaŭzon kaŝi antaŭ vi la
+eblan katastrofon; la infano estas jam preskaŭ senĉese sen
+konscio..."
+
+"Pro la kompato de Dio!" ekĝemis Podhradský atakata de la
+doloro.
+
+"Sed tamen oni povas esperi, ĝis la spiro ne ĉesos tute,"
+rimarkigis trankviligante la kuracisto. "Ni provos nun la lastan
+medikamenton — la plej fortan!"
+
+La arbaristo, vidigante la dispremitecon, eksvingis senparole la
+manojn.
+
+"Ni ne devas plu prokrasti eĉ unu momenton!" rimarkigis la
+kuracisto, poste rapide aliris al la seĝo en la antaŭon,
+sur kiun la koĉero estis metinta la mankofreton, malfermis
+ĝin, elprenis botelon kun medikamento kaj denove revenis al la
+infanlito.
+
+Doninte la medikamenton al la infano, rimarkigis la kuracisto:
+
+"Se ni ne sukcesos en la plej mallonga tempo per la ĝenerala
+incito de jam senfortigita organismo liberigi la traĥeon de la
+sufokanta muko, tiam restos sole — la operacio..."
+
+"Operacio?" ripetis Podhradský malklare, kvazaŭ li ne estus
+kompreninta la sencon de l' vorto.
+
+"Por tiu celo la infano devus esti transportota en la urban
+malsanulejon —" aldonis la kuracisto.
+
+"Ol permesi la infanon kripligi por ĉiam —" intermetis la
+arbaristo kaj kun la pasia forteco aldonis: "Ne, ne — neniam!"
+
+La kuracisto levis la ŝultrojn.
+
+"Cetere, sinjoro Podhradský," li ekparolis, "mi diros al vi
+sincere la veron — la stato de l' infano estas plenmezure
+kriza. La infano estas jam tiel senfortigita, ke ankaŭ la lasta
+rimedo ŝajnas al mi tute vana. La infano povus facile morti al
+ni sub la tranĉilo."
+
+"Kion do fari?" ekĝemis malespere la maljunulo.
+
+"Ĉar la naturo ofte faras miraklojn, kiujn neniu atendis,"
+ekparolis denove la kuracisto, "kaj la ebleco de l' subita
+ŝanĝo estas ĉiam atendebla, restas nenio alia, ol — atendi
+trankvile kaj konfidante la resanigantan forton de l' naturo.
+Lasu, sinjoro arbaristo, la infanon nun al ĝia neniigebla sorto
+kaj samtempe kiel viro preparu vin ankaŭ al la katastrofo!..."
+
+"Oh!" ekĝemis la arbaristo kun la plej dolora mieno kaj
+ekŝanceliĝis.
+
+La doktoro rigardis lin momenton kun trankvila kompato; poste li
+diris:
+
+"Se vi permesos, sinjoro arbaristo, mi atendos tie ĉi ankoraŭ
+kelkan tempon, por ke mi konvinkiĝu pri la efiko de la lasta
+medikamento. Se la efiko ne venos aŭ se ne aperos almenaŭ
+ĝiaj simptomoj post la duonhoro, tiam kia ajn helpo estos tute
+vana."
+
+Dume la ambaŭ interparolantaj viroj ne rimarkis, ke ekstere la
+uragano fariĝas ĉiam pli furioza.
+
+Fulmoj kaj tondrado alternis ĉiam pli rapide kaj pli forte.
+Iafoje ankaŭ la forta ventego alpremiĝis al la fenestroj kaj
+la forta pluvego vipis ilin kvazaŭ hajlo.
+
+Post la lastaj vortoj de l' kuracisto vidigis la arbaristo
+fortan animan eksciton kaj samtempe la penon neniigi ĝin.
+
+Kaj meditante, kvankam kun la akcento treege dolora li diris:
+
+"Kontraŭ la sensenta naturo estas nenia rimedo — kaj
+plej malmulte imponas al la naturo la doloro, eĉ la plej
+malespera... Ni ĉiuj estas sub ĝia potenco —"
+
+"Jes, kompreneble — ĉiuj!" intermetis maldolĉe la doktoro.
+"Kvankam mi mem ne estis indulgita de similaj katastrofoj..."
+
+"Ĉu ankaŭ vi, sinjoro doktoro!" demandis kompate la arbaristo.
+
+Dume la kuracisto sidiĝis en la apogseĝon, turninte la dorson
+al la pordo, kondukanta al la koridoro kaj rigardante la grandan
+fenestron al la korto.
+
+Ankaŭ la arbaristo ekiris senparole, sed ŝanceliĝe al la
+tablo kaj sidiĝis en la seĝon rekte kontraŭ la doktoro tiel,
+ke per sia korpo kovris al li parton de l' fenestro.
+
+Momenton daŭris la turmenta silentado.
+
+Fine la kuracisto, dezirante interparoli, komencis paroli:
+
+"La ĉirkaŭaĵo estas ĉarmoriĉa. Mi estis ankoraŭ neniam ĉi
+tie. Sed kiam mi alveturadis kaj al apartaj, kvankam nesufiĉe
+fortaj fulmoj lumigis iafoje la pejzaĝon, mi devis konfesi, ke
+mia filo estis prava priskribante iam al mi la pejzaĝon kiel
+veran paradizon..."
+
+"Sinjoro filo?" rediris la arbaristo sen kia ajn intereso, fikse
+rigardante la pordon kondukantan al la koridoro.
+
+"Jes," respondis la kuracisto. "En la pasinta aŭtuno li estis
+ĉi tie — invitita al la ĉaso — kaj li rakontis —"
+
+Dum ĉi tiu parolo aperis Kiĉjo, kiun la arbaristo jam
+antaŭe alvokis, tute silente sur la sojlo post la dorso de
+l' kuracisto.
+
+Podhradský leviĝinte faris simplan signon per la mano, kaj
+la knabaĉo denove malaperis. Aŭdinte parton de la parolo de
+l' kuracisto, la arbaristo poste parolis mem, komence preskaŭ
+senpense:
+
+"Jes — la ĉasoj!..."
+
+Kaj nur post mallonga paŭzo, enprofundiĝinte malrapide en la
+plej karan elementon, li daŭrigis ĉiam pli vigle:
+
+"Iam — antaŭ proksimume dudek aŭ ankoraŭ pli multe da
+jaroj, oni aranĝis ĉasojn ĉi tie preskaŭ ĉiujare. Sed de
+tiu tempo, kiam preter nia urbo estis konstruita la fervojo,
+nia solejo estis ĉiam pli forgesata. La nova komunikilo turnis
+la atenton de l' grandsinjoroj al alia direkto. Jam la mortinta
+sinjoro princo volis simple nuligi tiun ĉi nian ĉasdomon...
+La arbarkulturo pro la malfaciligita kaj plikarigita transporto
+donas ĉi tie preskaŭ nenian profiton... Sed konsiderinte, ke
+la ĉasdomo estas kvazaŭ hereda, en kiu mia avo kaj la patro
+dum longaj jaroj fidele servis al la grandsinjoroj kaj kie
+ankaŭ mi vivas pli longe ol sesdek jarojn, li ordonis en sia
+testamento, ke nia ĉasdomo restu al ni ĝis la tuta elmorto.
+Kompreneble oni plu ne pensis pri la ĉasoj en nia ĉirkaŭaĵo
+preskaŭ dum dudek jaroj ĝis la pasinta jaro, kiam jam la juna
+sinjoro princo invitis ĉi tien kelkajn gastojn por kelke da
+tagoj, kiuj ĉiutage alveturadis al ni. Sed tio malplaĉis kaj
+tiel lacigis ilin, ke la pasintaj ĉasoj de niaj grandsinjoroj
+en nia arbardistrikto estas sendube la lastaj..."
+
+En tiu momento eniris Kiĉjo, alportante glasojn kaj du botelojn
+da vino.
+
+"Bone, Kiĉjo," rimarkigis la arbaristo, "restu malsupre — ĉu
+ci komprenas? Se ni bezonus ion —"
+
+Kiĉjo malaperis denove kiel ombro. Podhradský plenigis la
+glasojn per vino, kaj la kuracisto trinkis.
+
+"Sed krom la ĉirkaŭaĵo, la pejzaĝo," li komencis, "vi
+havas ĉi tie, sinjoro arbaristo," — kaj li kontente
+ĉirkaŭrigardis — "ankaŭ aliajn enviindajn angulojn..."
+
+"Ah, ne, sinjoro doktoro!" intermetis melankolie la
+arbaristo. "Ĉio, kion vi vidas ĉi tie, estas preskaŭ
+senŝanĝe tia, kia ĝi estis dum la ses, ĵus pasintaj jaroj,
+sed la spirito de l' paco, plezuro kaj feliĉo —," dume lia
+voĉo dolore ektremis — "subite elmigris de tie ĉi."
+
+"Ĉu antaŭe ne estis tiel?" intermetis la doktoro.
+
+"Tute ne!" respondis la arbaristo. "Mi naskiĝis ĉi tie.
+Perdinte baldaŭ la patrinon, mi estis edukata preskaŭ en la
+plena disiĝo de la mondo. Mi kutimis al la izoleco. Vi do ne
+miros, ke mi eksopiris la ŝanĝon kaj la mondon nek tiam,
+kiam mi edziĝis, nek tiam, kiam al mi naskiĝis la filo. Kaj
+ankoraŭ malpli, kiam post ne longe mortis al mi la edzino. Mi
+restis tute sola kun la kelkmonata infano..."
+
+"Kaj ĝisvivis," rimarkigis la doktoro, kiam la arbaristo
+eksilentis, "ne sole la plezurojn de l' patro, sed ankaŭ tiujn
+de l' avo. Ĉar la malsana knabo estas sendube la infano —"
+
+"De la filo!" aldonis malklare la arbaristo kaj post mallonga
+paŭzo li diris:
+
+"Sed kredu, sinjoro doktoro, ke eĉ la propra infano ne estis
+por mi en la infaneco tio, kio fariĝis por mi la nepo."
+
+La kuracisto, kiu dum siaj lastaj vortoj ekrigardis al la
+kontraŭa granda fenestro kaj antaŭ ĝi ekvidis ion, kio
+mirigis lin, ŝanĝis subite la interparolon.
+
+"Permesu, sinjoro arbaristo — ĉu estas iu en la korto?" li
+demandis vigle.
+
+"Estas neeble!" respondis la demandito kun la kategorieco
+allasanta nenian dubon. "Du el niaj tri grandaj hundoj estas
+laŭ ĉio ĉe sinjoro Floriano, kun kiu ili faris antaŭ
+kvaronhoro ekskurson al la senarba deklivo; sed la tria hundo,
+la plej furioza, kiu estas senĉese alligita, estas ĵus
+senĉenigita kaj kuŝas aŭ en la budo aŭ kuras en la korto...
+Kaj ankaŭ, se ĝi ne estus senĉenigita..."
+
+"Kredeble mi eraris!" intermetis la doktoro. "Kiam ekfulmis,
+ŝajnis al mi, kvazaŭ mi estus ekvidinta momente homan vizaĝon
+en la maldekstra angulo de l' fenestro."
+
+Post pli longa, preskaŭ turmenta silentado penis la doktoro
+rekomenci la interparolon.
+
+"Laŭ ĉio, pri kio vi ĵus parolis, sinjoro Podhradský," li
+diris, "ŝajnas al mi, ke ankaŭ en via vivo kelkaj momentoj
+estis tamen maldolĉaj kaj eble doloraj."
+
+"Jes, kompreneble!" jesis la arbaristo. "Sed de la morto de
+l' edzino, do pli longe ol kvardek jarojn, mi vivis en plena
+trankvilo kaj paco. Mi havis nenian alian deziron, ol eduki
+mian infanon je viro en la plena senco de l' vorto."
+
+Eksilentinte momenton li aldonis en la maldolĉa ekscito:
+
+"Kaj tamen je mia propra infano mi faris nepardoneblan pekon..."
+
+"Kiamaniere tio okazis?" demandis la kuracisto kun ne malgranda
+intereso.
+
+"Mi edukis ĝin mem..." daŭrigis la arbaristo. "Ĝi estis
+edukita sen la patrino kaj entute sen la virina zorgo kaj sen
+la virina societo. Estas vere — ĝi fariĝis viro, ĉe kiu
+oni povis nenion kritiki — la viro sincera, honesta, sufiĉe
+klera — la viro posedanta profundan kaj perfektan senton
+por la rajto kaj la justeco... Sed tamen li estis viro — en
+unu rilato simila al mi: — la viro, ne amanta la mondon kaj
+kontenta en la solejo, en kiu krom la malgranda paŭzo, kiam li
+vizitis la lernejon por la arbarkulturo, li pasigis sian tutan
+vivon..."
+
+"Ĉio ĉi ne estas tamen eraro kaj oni povas kulpigi vin je
+nenio!" kontraŭdiris la kuracisto.
+
+"Mi mem juĝis ankaŭ tiel, ĝis alvenis la momento, kiam mi
+konvinkiĝis firme, kiel malnature kaj malbone mi estis edukinta
+mian propran infanon... Kaj kredu, sinjoro doktoro, kiam mi
+ekpensas kaj konsideras, ke tiu sama aŭ simila sorto, kiu
+trafis mian filon, atendas ankaŭ mian bedaŭrindan nepon..."
+
+"Kia sorto, mi vin petas?"
+
+"Ke ĝi estos kaj devos esti," aldonis maldolĉe la arbaristo,
+"edukita kiel mia filo — sen la patrino..."
+
+"Ĝi estas orfo?"
+
+"Jes — la orfo —," certigis Podhradský kun la mistera
+akcento kaj eksilentis.
+
+"Sed ĉio ĉe vi atestas, ke ankoraŭ antaŭ ne longe regis ĉi
+tie la zorgema mastrino...," rimarkigis la kuracisto.
+
+"Jes — antaŭ ne longe...," certigis la arbaristo vidigante
+tiun specon de l' embarasoj, kiam la homo sincere dirus la veron
+kaj eksentas preskaŭ la honton. "Sed por mi kaj por la infano
+ŝi estas malviva — por ĉiam..."
+
+"Ŝi do ne mortis?" demandis la kuracisto.
+
+"Ŝi ne mortis!" ripetis malklare kaj unutone la arbaristo,
+kvazaŭ li parolus el la tombo. "Subite kaj sen kia ajn kaŭzo
+ŝi forlasis la edzon kaj la infanon —"
+
+Poste li haltis momenton, sed tuj eksplodis en la melankolia
+ekscito:
+
+"Ah, sinjoro doktoro! En ĉi tiu solejo mi vivas de la plej
+frua infaneco pli longe ol sesdek jarojn. Estas nature, ke la
+ĉarme romantika pejzaĝo, kiu ravas ĉiun, kiu unuafoje alvenas
+ĉi tien, fariĝis por mi tute ordinara. Entute la trankvila
+kaj kontenta vivo nia havas cetere ankaŭ siajn ombrojn: la
+senekzemplan unutonecon kaj iafoje, precipe dum longaj vintraj
+vesperoj kaj noktoj, tute teruran enuon. Kaj tamen mi kaj mia
+filo ne eksopiris la mondon kaj ĝian vivoturnon. Ni kutimis al
+la malĝojoj de la solejo kaj — kredu — ni ekpensis neniam,
+ke la situacio iafoje povus esti alia, ol kia ĵus ĝi estas...
+Sed antaŭ kelke da jaroj okaze konatiĝis mia filo en Praha,
+kiam li traktis tie aferojn tuŝantaj la arbardistrikton, kun
+la knabino, kiun unuafoje mi ekvidis nur post unu jaro, kiam
+mia filo enkondukis ŝin en la ĉasdomon kiel sian edzinon. Mia
+rigardo kun la ekmiro fiksis sur ŝi. Mi estis konvinkita, ke
+mia filo ne povis pli bone elekti —"
+
+"Kaj tamen, kiel oni vidas, vi eraris!" rimarkigis la doktoro.
+
+"Ah, ne, sinjoro doktoro," kontraŭdiris la arbaristo kun la
+konvinka kategorieco. "Evelino estis kaj restis estaĵo tute
+anĝela... En kelke da tagoj ŝanĝiĝis la trankvila, malĝoja
+kaj iafoje eĉ senviviganta angulo nia en veran paradizon de
+l' silenta, dolĉa plezuro... Malgraŭ sia juneco Evelino egalis
+al la damoj kleraj en la vera senco de l' vorto. Ŝi sciis
+fari tion, pri kio antaŭe en nia solejo ni eĉ ne sonĝis.
+Ŝia edukiteco estis ekzempla kaj neniel ŝanĝiĝis. La libro
+estis ŝia kara kaj sincera amiko. Jes, Evelino konis ankaŭ la
+mondon... Ŝi faris ja kun sia patrino oftajn kaj multekostajn
+vojaĝojn tra Eŭropo; unuvorte —"
+
+"Laŭ ĉio ŝajnas al mi," atentigis la doktoro, "ke fine en via
+solejo tamen ŝi eksopiris..."
+
+"Unue mi mem opiniis," ekparolis la arbaristo, "ke la virino,
+floranta en la freŝa forto de la vivo kaj kutiminta al la
+ekscitanta vivoturno grandurba, pli aŭ malpli frue eksopiros
+tamen la atmosferon, en kiu ŝi estis pasiginta sian junecon.
+Sed dum ĉiuj ses jaroj mi ne rimarkis eĉ unu simptomon de tiu
+speco. Evelino ĝis la momento, kiam mi vidis ŝin en la lasta
+tago de l' pasintaj ĉasoj antaŭvespere lastan fojon foriri
+malrapide al la tri krucoj sur la senarba deklivo, estis freŝa,
+senzorga kaj gaja, entute tia, kia ŝi aperis unuan fojon en nia
+solejo..."
+
+"Eble okazis ia malpaco kun la edzo —"
+
+La arbaristo kontraŭdiris:
+
+"La filo estus almenaŭ skizinta al mi sian konjekton — eĉ
+ankaŭ tiam, se li estus konvinkita, ke estos bone aŭ necese
+sekretigi la esencon de l' afero. Sed ankaŭ por li mem ĉio
+restis nesolvebla enigmo... Evelino estis kaj restis ĝis la
+lasta momento, kiun ŝi pasigis en nia solejo sub nia tegmento
+kaj en nia societo, tia bonega bofilino, kia ŝi estis bonega
+edzino kaj patrino. Ŝi amis siajn edzon kaj infanon varme kaj
+arde —"
+
+"En tiu okazo," intermetis la kuracisto, "ŝajnas al mi, ke via
+bofilino nur ŝajnis bonega edzino kaj patrino, sed efektive ŝi
+sciis bonege hipokriti..."
+
+"Hipokriti?" ekkriis la arbaristo preskaŭ pasie. "Evelino
+hipokriti? Ne, ne, sinjoro doktoro —"
+
+Poste li stariĝis rapide, alpaŝis al la muro, sur kiu pendis
+granda portreto de la filo kaj sub ĝi fotografaĵo de la
+sinjorino en baltualeto. Preninte la fotografaĵon de la muro li
+revenis al la tablo kaj donante la fotografaĵon al la doktoro
+li parolis kun la entuziasmo de l' junulo:
+
+"Mi petas, rigardu, sinjoro doktoro, tiun ĉi vizaĝon kaj diru
+mem — ĉu la vizaĝo estus kapabla hipokriti?!"
+
+La doktoro prenis la fotografaĵon kaj nerigardinte ĝin
+ankoraŭ, li rimarkigis:
+
+"La homa vizaĝo kaj precipe la fotografaĵo de l' homa vizaĝo
+ne estas ja la fidela kaj la netrompebla rebrilo, tiom malpli
+la spegulo de l' animo kaj ĝiaj kapabloj kaj ecoj. La fama
+fizionomiko de Lavater estas jam longe kondamnita kiel la simpla
+eraro de la scienco."
+
+"Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo. "Ankaŭ mi mem
+nenion deduktas el tiu ĉi pseŭdoscienco. Sed se post tio, kion
+laŭ la vero mi rakontis al vi pri Evelino, vi ekrigardos ŝian
+portreton, vi devos konfesi, ke ŝia mieno estas en la absoluta
+harmonio kun la ĝenerala karakterizaĵo. Ĉi tie do la teorio
+de l' pseŭdoscienco de Lavater valoras iel escepte."
+
+"Ĉu vi pensas tiel?" kontraŭdiris la doktoro nekredante.
+
+Nur poste li ekrigardis la fotografaĵon, tenante ĝin
+malproksime de l' okuloj, kiel faras la homoj malproksimvidaj.
+
+"Efektive — tio estas ĉarma vizaĝo — plena de sorĉo,
+mildo kaj delikateco...," li diris post la momento en la tono de
+l' modere surprizita nekredemulo. "Vere — preskaŭ mi estas
+konvinkita pri la vereco de viaj vortoj."
+
+Sed subite, kvazaŭ li estus rememoriginta sin pri io grava, li
+rapide demandis:
+
+"Permesu, mi petas! Antaŭ kiom da jaroj estis farita, tiu ĉi
+fotografaĵo?"
+
+"Mi pensas, antaŭ sep, ok jaroj!" respondis la arbaristo.
+
+"Vere, ĝi estas jam iom senkoloriĝinta!" konsentas la
+kuracisto. "Sed strange! La talio kaj ankaŭ la vizaĝo ŝajnas
+al mi konataj..."
+
+"Eble, ke iam antaŭ kelke da jaroj ie vi vidis ŝin!" allasis
+la arbaristo. "Eble en Praha, kie ŝi vivis de sia plej frua
+infaneco. Ŝia nasknomo, vere barbara, estis Brandstruper...
+Ŝia patro mortis antaŭ dek jaroj, kiel altranga oficisto en
+pensio; la patrino mortis antaŭ unu jaro... Estas eble, ke —"
+
+"Ne, ne!" kontraŭstaris vigle la kuracisto, rigardante fikse
+la fotografaĵon kaj dume rememorante. "Mi ne vidis ŝin antaŭ
+kelke da jaroj. Ŝiajn patron kaj patrinon mi ne konis persone
+kaj ankaŭ mi ne memoras ŝian nasknomon. Unuvorte... via
+sinjorino bofilino, kiel ŝi estas figurita ĉi tie, estas al mi
+tute nekonata. Sed kiam mi rigardas ŝian portreton, ŝajnas al
+mi, pli ĝuste, mi estas preskaŭ konvinkita, kvazaŭ antaŭ ne
+longe mi estus vidinta sinjorinon ekstreme similan al ŝi..."
+
+"Sed kie, mi petas, sinjoro doktoro — kie?" demandis ekstreme
+scivole la arbaristo.
+
+"Mi ne povas rememorigi min pri tio!" respondis la demandito,
+levinte la ŝultrojn kaj metante la fotografaĵon sur la
+tablon. "Eble, ke mi vidis ŝin en Praha antaŭ kelke da tagoj,
+kiam mi estis devigita pro la urĝa kaj samtempe tiel dolora
+afero veturi tien, ke spite mia tuta harditeco, spite mia tuta
+maldolĉa rezignacio mi havis atenton preskaŭ por nenio."
+
+"Ĉu ankaŭ vin, sinjoro doktoro, trafis dolora katastrofo?
+Kaj antaŭ ne longe — antaŭ kelke da tagoj — vi diras?"
+demandis kompate la arbaristo, kiu ne preterlasis, ke la voĉo
+de l' kuracisto ektremis de la kortuŝo dum la lastaj vortoj.
+
+"Mi petas vin, kiu en sia vivo estis indulgita de la sorto?"
+ekparolis la kuracisto, penante ekregi sin. "La sorto iafoje
+neatendite ŝanĝas niajn planojn de l' vivo tiel brutale kaj
+sensente, ke la sango rigidiĝas ankaŭ al la plej malvarmsangaj
+el ni..."
+
+Sed subite la doktoro salte leviĝis kaj per la tute ŝanĝita
+voĉo, allasanta nenian kontraŭstaron, diris:
+
+"Sed tiun ĉi fojon, sinjoro arbaristo, mi ne eraris! Iu estas
+en la korto kaj rigardis tra la fenestro..."
+
+Dume li montris la fenestron post la dorso de Podhradský.
+
+"Ĉi tie, sinjoro arbaristo —" dume li montris la maldekstran
+angulon de la fenestro — "aperis la homa vizaĝo kaj ĝi tuj
+malaperis..."
+
+Podhradský, kiu ankaŭ leviĝis kaj proksimiĝis malrapide al
+la fenestro, nee balancis la kapon, dirante:
+
+"Mi ripetas, sinjoro doktoro, ke tio ne estas ebla.
+Cetere — ni povas ja konvinkiĝi — tute konvinkiĝi!" li
+aldonis, estante iom incitita de l' obstina malcedemo de
+la kuracisto kaj rapide direktiĝis al la pordo kondukanta
+al la koridoro.
+
+Malferminte iom la pordon li ekkriis:
+
+"Kiĉjo!"
+
+"Tuj, tuj, sinjoro patro!" eksonis el la koridoro la ne tre
+agrabla soprano de Kiĉjo.
+
+"Restu tie, kie ci estas!" ordonis la sinjoro patro. "Kie estas
+Nero?"
+
+"En la korto, alligita, kiel vi ordonis!" eksonis respondo el la
+koridoro.
+
+"Kaj kie estas Diano kaj Vulkano?"
+
+"Ili estis kun la sinjoro Floriano apud la tri krucoj kaj poste
+ĉe li en la ĉambro!" respondis Kiĉjo. "Poste mi prenis ilin
+al mi kaj nun ili estas ĉe mi."
+
+"Tuj enlasu ilin en la korton, ĉu ci komprenas?" ordonis
+Podhradský kaj faris kelke da paŝoj de l' malfermita pordo.
+
+"Tuj, tuj!" eksonis la respondo el la koridoro kaj post mallonga
+paŭzo ekkriis Kiĉjo: "Estas farite! Ambaŭ estas jam en la
+korto."
+
+Tuj poste aperis Kiĉjo antaŭ la sojlo de la pordo.
+
+"Ĉu vi ankoraŭ ion deziras, sinjoro patro?"
+
+"Nenion, nenion!" rediris la arbaristo; sed rememoriginte sin
+pri sia adjunkto, li aldonis:
+
+"Kaj tamen! Rapidu al sinjoro Floriano, kiel li fartas kaj ĉu
+li deziras ion! Tiel — kaj fermu!"
+
+La arbaristo avide aŭskultis dum kelke da momentoj kaj poste
+turnis sin al la doktoro:
+
+"Ĉu vi aŭdas?"
+
+"Kion mi aŭdu?" demandis la doktoro, ne komprenante, kion celas
+Podhradský per sia demando.
+
+"Simplan bruadon de l' uragano... Se estus iu en la korto,
+precipe iu fremdulo — la ambaŭ ellasitaj hundoj tuj bonvenus
+lin per furioza bojado."
+
+"Strange!" diris la doktoro duone konvinkita.
+
+"Cetere — ni povas konvinkiĝi ankoraŭ alimaniere..." aldonis
+la arbaristo.
+
+Rapide li alpaŝis al la pordo, kondukanta al la korto, preninte
+skurĝon de la hoko kaj duone malferminte la pordon, kies anson
+li tenis, por ke la ventego ne eligu ĝin.
+
+Modera trablovo turnis sin en la ĉambro: la pordo en la mano de
+Podhradský ekskuiĝis.
+
+"Ah, mi petas, sinjoro arbaristo, volu ne peni!" petis la
+doktoro.
+
+En tiu momento forta ventego eligis la pordon kaj en la ĉambro
+turnis sin malvarma spiro de la vento.
+
+Podhradský eliris el la pordo, kie penetre ekfajfinte eksvingis
+la skurĝon kaj poste ekkriis per mallaŭtigata voĉo:
+
+"Nero!"
+
+Cedinte rapide en la ĉambron li brue fermis la pordon, dirante
+al la doktoro:
+
+"Nero jam kuras!"
+
+Kaj efektive preskaŭ en la sama momento estis aŭdata post la
+pordo la flaranta ekbojo de la hundo:
+
+"Efektive, sinjoro arbaristo, nun mi estas tute konvinkita!"
+rimarkigis la kuracisto, sidiĝante sur la saman lokon, kie li
+estis sidinta...
+
+Podhradský sekvis lian ekzemplon kaj proponis al li vinon.
+
+Ambaŭ trinkis kaj poste silentis kelkan tempon. Fine ekparolis
+la arbaristo, volante denove rekomenci la interparolon:
+
+"Ĉu vi ne aludis, sinjoro doktoro — en via parolo iun
+malfeliĉon, kiu vin trafis?"
+
+Tiu demando preskaŭ dolore tuŝis la doktoron.
+
+"Ah, sinjoro arbaristo — estas pli bone ne rememori!" li
+diris venkante la subitan kortuŝon. "Ni kuracistoj, kiuj estas
+preskaŭ ĉiutage atestantoj de l' homa senpotenco kontraŭ la
+neniigeblaj leĝoj de l' naturo, ni ordinare ne diskutas kun la
+brutala naturo. Ni akceptas ĉiun ĝian baton, kiun ĝi donas al
+ni, kun pli aŭ malpli granda rezignacio kaj ni uzas, se estas
+eble, sole unu rimedon — ni evitas la rememorojn."
+
+"Sed kion fari, kiam la rememoroj estas tiel potencaj,"
+kontraŭdiris la arbaristo, "ke la homo kiel mi, vidas la homon,
+kiun li amis kaj perdis por ĉiam, preskaŭ senĉese antaŭ
+si. Kiam homon skuas la bedaŭro, doloro, honto kaj kolero;
+kiam ĉiumomente ekflamas la pasio tiel, ke la homo sufokus
+aŭ per unu bato de l' pugno faligus teren la iniciatinton aŭ
+iniciatintinon de sia malfeliĉo — se ili aperus antaŭ li?"
+
+La pasia akcento, kun kiu la vortoj estis diritaj, atentigis la
+doktoron, ke li sidas kontraŭ la viro pasiema, kiun ne estas
+konsilinde inciti.
+
+Li diris do iel rezerve:
+
+"Sed permesu! Post ĉio, kion vi diris al mi pri via sinjorino
+bofilino, mi vere ne komprenas, kiamaniere povis okazi, ke vi
+fariĝis tiel kolera kontraŭ ŝi, kiel vi ĵus diras, kaj
+kiamaniere rajte fariĝis kolera kontraŭ ŝi eble ankaŭ ŝia
+edzo, via filo..."
+
+"Vi konjektas," intermetis maldolĉe la arbaristo, "ke mia
+spirita stato ne estas rajtigita...?"
+
+"Ne nerajtigita, sed iom nenatura," respondis la gasto. "La
+familiaj katastrofoj de tiu speco, kiu okazis ĉe vi, estas en
+la mondo kaj estis ankaŭ aliloke neniam maloftaj. La geedzoj
+koleras — iafoje pro la simpla vorto, ekmovo aŭ ekrigardo — kaj
+se iliaj karakteroj estas flamiĝemaj aŭ fine pasiemaj, estas
+aŭ la tempa disiĝo aŭ la daŭra disiro tute naturaj. Sed
+kiam la ondiĝinta sango silentiĝas kaj ekregas la malvarma
+prudento, sekvas en naŭdek okazoj el cent la repaciĝo."
+
+"Sed mia filo ne povas plu repaciĝi!" kontraŭdiris la
+arbaristo kun la dolora maldolĉo.
+
+"Kial li ne povas?" rediris la kuracisto. "Se ne tuj, do
+almenaŭ pli malfrue. La espero pri la repaciĝo estas ĉiam
+ebla. Se via sinjoro filo, kiun vi mem edukis, estas viro simila
+al vi almenaŭ en la ĉefaj principoj de l' karaktero, estas ne
+eble, ke li siatempe ne pardonu —"
+
+"Mia filo havis sole unu pasion!" rimarkigis Podhradský. "Li
+amis Evelinon preskaŭ freneze."
+
+"Tiom pli ebla estas la espero pri la repaciĝo!" opinias la
+doktoro. "Ĉar ami en la vera senco de l' vorto estas ĝuste
+nenio alia, ol ĉion forgesi, ĉion pardoni..."
+
+"Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo meditante; sed tuj
+kun la senmezura maldolĉo li aldonis:
+
+"Sed mia filo povas jam pardoni tute nenion... Mia filo estas
+mortinta!"
+
+"Mortinta?" rediris subite en la ŝanĝita tono la kuracisto.
+
+"Li penis kiel viro neniigi siajn malĝojon, bedaŭron kaj
+senmezuran doloron!" daŭrigis la malfeliĉa patro. "Dum tri
+monatoj li suferis terurajn animajn turmentojn, kaj eĉ ne
+plendis per unu vorto. Ĝis fine — en la lasta kristnaska
+antaŭvespero, ornaminte al la infano la kristnaskan
+abieton — per unu ekpafo de la revolvero..."
+
+Post tiuj ĉi vortoj la arbaristo salte leviĝis, trairis
+la ĉambron kaj haltinte apud la tablo antaŭ la fenestro
+rigardanta la korton, li daŭrigis:
+
+"Kiam ni finis la vespermanĝon kaj la infano ekdormis, sidiĝis
+mia filo ĉi tien apud tiu ĉi tablo kaj longe, longe rigardis
+senparole tra la fenestro... La luno lumis belege, kaj oni povis
+vidi ĝis la tri krucoj sur la senarba deklivo. Subite la filo
+iomete ekmoviĝis kaj la ekpafo de la revolvero ektondris. Lia
+kapo falis sur ambaŭ manojn, sur la tablon kaj en kelke da
+momentoj disfluis la sango sur la tablo..."
+
+"Nur nun mi komprenas la kuneligon de ĉio," rimarkigis la
+doktoro kompate. "Kaj kredu —"
+
+Li ne finis la parolon.
+
+Podhradský, rekonsciiĝinte iom, sed estante ankoraŭ dolore
+kortuŝita, interrompis lin:
+
+"Kaj pripensu, sinjoro doktoro! La infano eĉ ne vekiĝis post
+la ekpafo — kaj la sango, la sango restis ĉi tie... Mi ne
+permesis, ke ĝi estu forlavita... Tiu sango —" la ceterajn
+vortojn li parolis kun pasia doloro — "tiu sango rememorigu
+min ĝis la lasta momento de mia vivo pri la ĉarma furio, kiu
+kaŭzis la memvolan morton de mia filo!..."
+
+"Bedaŭrinda patro!" diris kompate la doktoro, vidigante mem la
+plej doloran kortuŝon.
+
+"Pardonu," li aldonis, "ĉar mi havas nek por vi, nek por
+mi vortojn de konsolo. En tiaj teruraj momentoj oni estas
+frakasita... Kaj se io povas malgrandigi vian doloron, sciu
+do, ke ankaŭ mi mem —"
+
+"Ĉu vi ankaŭ —?" intermetis kompate la arbaristo. "Via filo,
+sinjoro arbaristo, mortis antaŭ duonjaro," respondis interrompe
+la gasto, "kaj mia filo antaŭ kelke da tagoj... Mia filo,
+leĝosciencisto kaj leŭtenanto en la rezervo, knabo sanega,
+ankaŭ memmortigis sin. Li sin venenis."
+
+"Kaj la kaŭzo — la motivo?" insistis la arbaristo kun la
+kompata intereso.
+
+La doktoro, levinte la ŝultrojn, respondis: "Se via filo
+estis edukita en la solejo kaj sen la zorgo patrina, sen la
+societo virina, mia filo estis edukita de la klera, afabla kaj
+entute bonega patrino en la societo de kelkaj siaj pli aĝaj
+fratinoj en la urbo, do en la atmosfero plena de l' impresoj.
+Li fariĝis viro plena de l' junula forto de l' vivo. Malofte
+iu sopiris tiel varme, tiel arde eĉ pasie, eluzi la vivon en
+ĉiuj eblaj direktoj kiel li. Kaj tio okazis ne sole en la
+plezuro kaj volupto, sed ankaŭ en la serioza, konscienca kaj
+pena laboro..."
+
+"Laŭ tio," rimarkigis demande la arbaristo, "estis ĉe via filo
+neniaj gravaj motivoj al la disreviĝo je la vivo?"
+
+"Ĝenerale dirite — estis neniaj motivoj..."
+
+"Kaj tamen li malesperis."
+
+"Ah, sinjoro arbaristo," rediris la doktoro, "ni maljunuloj,
+kiuj jam kliniĝas al la tombo, ni ordinare amas la vivon
+pli forte, ol la pasiema junularo. La tuta, se ankaŭ la
+plej longa pasintaĵo nia ŝajnas al ni ĉiuj sole sonĝo de
+kelkaj semajnoj. Kontraŭe la junularo; precipe la nuna juna
+generacio —"
+
+"Vi opinias," intermetis la arbaristo, "ke la nuna juna
+generacio esence diferencas de l' juna generacio, al kiu ni
+apartenis antaŭ la jaroj?"
+
+"Kompreneble kaj el la motivoj tute naturaj!" komencis klarigi
+la doktoro. "La modernaj eltrovoj en la sciencoj de ĉiuj
+fakoj kaj de ili mireginde ŝanĝita la ĝenerala vivo edukis
+generacion tute novan, kies esencon ni maljunuloj tute ne
+komprenas, nek scias klarigi ĉiujn simptomojn, motivojn kaj
+celojn.
+
+Dum nia juneco la tute ne antaŭsentitaj progresoj en la
+nemultaj fakoj ĵus en la pasintaj du aŭ tri dekjaroj havigas
+al la juna kaj la plej juna generacioj tute novajn, pli klarajn
+kaj pli profundajn perspektivojn de la vivo, ol kiaj vidiĝis
+antaŭ la duoncentjaro al ni...
+
+Kaj ĉar la pli maljuna kaj la plej maljuna generacioj ne
+iras — kaj estas nature, ne povas iri — kun la ĝenerala
+progreso egale rapide, rezultas el tio la malkontenteco de
+ĉiu, antaŭ kies spirita rigardo vidiĝas la perspektivo pli
+klara kaj pli profunda.
+
+Ni maljunuloj, kiuj dum la tuta duoncentjaro kaj multaj el ni
+ankoraŭ pli longe, kontentiĝis kun la perspektivo neproporcie
+pli malklara kaj pli malprofunda, kompreneble ne estas tiel
+ekscitataj de l' diversaj disonancoj kiel la vivemaj kaj la
+agemon sopirantaj generacioj pli junaj...
+
+Kaj sole ĉi tiuj disonancoj estas laŭ mia opinio la ĉefa
+fonto de l' febra, por ni maljunuloj malvarmiĝantaj, aŭ jam
+malvarmiĝintaj, tute nekomprenebla malkontentiĝo de l' juna
+generacio.
+
+La spirita horizonto de tiu generacio estas nature pli
+larĝa kaj pli klara, ol estis la nia. Sed tamen la ĝisnuna
+senpotenco en la realigo de l' planoj de la vivo ekscitas
+la junajn spiritojn je la mistere dolora malkontentemo, kiu
+kvankam similas la dolĉe turmentantan pesimismon de l' pli
+malnova tempo, sed diferencas de ĝi per la netrankviligebla
+maldolĉo..."
+
+"Sed pardonu," ĉesigis la doktoro mem sian klarigon, "ĉio
+estas sole la laciga subjektiva meditado..."
+
+"Sed ĝi ne lacigas la homon," intermetis vigle la arbaristo,
+kiu aŭskultis kun ne malgranda intereso, "kiu sian tutan
+vivon pasigis en la solejo kaj kiu kiel malproksima observanto
+havas sole malklaran ideon pri la nuna vivoturno. Do mi petas,
+daŭrigu!"
+
+La doktoro plenumis lian peton.
+
+"La junan kaj la plej junan generaciojn ekscitas la varma
+sopiro solvi la nekalkuleblajn problemojn, kiujn la pli maljuna
+generacio herede restigis nesolvitaj al ili. Sed ĵus pro tio,
+ke la solvo estas ankaŭ nun plejparte sensukcesa, penas la juna
+kaj la plej juna generacioj trovi la elirejon el la mistera
+labirinto.
+
+Ili penas esprimi sian opinion pli klare, pli precize aŭ
+almenaŭ pli kolore kaj pli plastike; ili ekzamenas enigmojn
+laŭ malnovaj kaj novaj metodoj; ili analizas, eksperimentas kaj
+ofte enfalas en la novajn enigmojn, kiuj estas pli misteraj kaj
+pli mistikaj ol la problemo, kiu devas esti solvita...
+
+La kulturo kaj la ideoj pri la mondo, kiujn la pli maljuna
+generacio restigis al la generacioj juna kaj la plej justa, ne
+kontentigas plu. La junaj kaj la plej junaj spiritoj sopiras
+la spiritan regeneracion, la moralan, etikan, eventuale ankaŭ
+la religian regeneracion — la sociajn, politikajn kaj artajn
+reformojn...
+
+Unuvorte, la malnova mondo kun siaj ideoj, eraroj kaj
+antaŭjuĝoj naskas antipation, kontraŭstaron kaj varman
+netrankviligeblan sopiron, faligi senkompate ĉiujn idolistajn
+preĝejojn, kiujn aŭ la spirita miopeco aŭ la malvirta krimeco
+de l' malnova mondo estis konstruintaj por la idoloj de dubebla
+valoro...
+
+Kaj mia filo, sinjoro arbaristo, estis membro de ĉi tiu pli
+juna generacio. Li estis unu el tiuj obstinaj, malcedemaj
+kaj nevenkeblaj pioniroj de l' nova kulturo, kiuj en la
+kontraŭstaro kaj la principa batalo kontraŭ la malrapide
+elmortanta mondo malnova konsumiĝas de l' netrankviligebla
+malkontenteco kaj trovas en ĝi plezuron, kiun eĉ en la
+situacio plej brila ne donus al ili la konsento kun la heredaĵo
+de l' malnova mondo."
+
+La doktoro eksilentis.
+
+"Laŭ tio, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, "en via
+filo vi perdis viron tute netakseblan. Sed kio, mi petas, estas
+laŭ via opinio la kaŭzo de lia memvola morto?"
+
+"Estas malfacile, ĝuste neeble diri!" respondis la doktoro
+levinte la ŝultrojn. "La morto de mia filo estas kaj sendube
+restos enigmo por ĉiam kaj ĝia kaŭzo restos mistero. Unue mi
+konjektis, ke la krizo okazis ĉe li sekve de l' priskribita
+lia moderna malsano kaj ke li finis sian vivon en la atako de
+l' subita senkonscio. Sed kiam mi venis en Praha'n kaŭze de
+lia enterigo kaj sciiĝis kelkajn detalojn pri la lastaj tagoj
+de lia vivo, tuj mian cerbon trakuris la konjekto, ke — lian
+morton kaŭzis sendube — la virino..."
+
+"La virino?" ekkriis mallaŭtigite la arbaristo.
+
+"Jes — la amatino..." aldonis la doktoro. "Cetere pri la
+interrilatoj de mia filo kaj lia amatino mi scias nenion
+gravan kaj neniun mi demandis iam pri tio.
+
+Mi scias sole, ke ili varme amis unu la alian jam antaŭ
+proksimume dek jaroj, ke ili denove kuniris okaze antaŭ netuta
+jaro kaj ĵus en kelke da pasintaj monatoj vivis kune kvazaŭ la
+geedzoj en Praha...
+
+Ĉi tio kompreneble ne faras ilian amrilaton plej bela; sed
+mi, kiu neniam malhelpis la filon en kio ajn, ĵus pro ĉi tiu
+fidela amo lia ne ekdeziris malkovri la dolĉan misteron de la
+filo.
+
+Pri lia amatino mi scias sole, ke ŝia nomo estas Milena[13] kaj
+ke ŝi amis lin kun la tuta ardo de sia varma animo... Kaj ĝis
+hodiaŭ mi ne parolis kun Milena eĉ unu vorton.
+
+En la momento, kiam dispremite mi staris apud la malfermita
+tombo de la filo en la tombejo de Volšany[14], kaj Milena en
+la malĝoja ĉarmo de l' sanktulino alvenis ŝanceliĝe kaj en
+la neespritnebla doloro haltis rekte kontraŭ mi, mi ekrigardis
+ŝin sole unufoje kaj sekrete, por ne malhonori eĉ per la
+rigardo ŝian silentan doloron..."
+
+"Via delikateco, sinjoro doktoro, kontraŭ la estaĵo tiel
+milda," komencis paroli la arbaristo, "estas kompreneble
+rajtigita. Sed Evelino, kiu sen kaŭzoj kaj sen motivoj forlasis
+sensente sian propran infanon kaj la leĝan edzon, kiuj faris al
+ŝi nenion malbonan nek per unu vorto, nek per unu rigardo, tiu
+ĉi furio ŝtonkora meritas nenion alian, ol..."
+
+Jen li subite haltis, sed tuj poste en la plej pasia tono
+aldonis:
+
+"Ah, ne, ne, sinjoro doktoro! Se tiu virino en ĉi tiu momento
+aperus ĉi tie — kredu — ke per unu bato de la pugno mi —"
+
+Sed lia kolero denove moderiĝis tiel subite, kiel ĝi ekflamis.
+
+En tiu ĉi momento aŭdigis sin Kiĉjo.
+
+Jam ĉe la lastaj vortoj de l' arbaristo li estis malferminta
+senbrue la pordon de la koridoro kaj haltinta sendecide kaj
+malkuraĝe antaŭ la sojlo. — Nun li ektusis senvole.
+
+Podhradský, ekvidinte Kiĉjon nur nun, akre demandis lin:
+
+"Kio estas, Kiĉjo?"
+
+La knabaĉo ne respondis, sed vidigante mienon, kvazaŭ li havus
+ion gravan por diri kaj ĝenus en la ĉeesto de l' doktoro.
+
+La arbaristo do leviĝis kaj proksimiĝis al la pordo.
+
+"Kio okazis?" li demandis kolere.
+
+Kiĉjo aliris kaj diris mistere:
+
+"Sinjoro Floriano — ah, Dio, sinjoro patro — tre plendas...!
+Kaj li petas — ke la sinjoro doktoro — por mallonga momento —"
+
+"Ĉu iu bezonas helpon de kuracisto?" ekparolis la doktoro
+leviĝante.
+
+La arbaristo mallonge klarigis al li la malfeliĉon de Floriano.
+
+"Nu, ni vidos!" diris la doktoro. "Sed antaŭe ni devas dediĉi
+ankoraŭ momenton al la infano..."
+
+Turninte sin post ĉi tiuj vortoj li proksimiĝis al la
+infanlito en la malantaŭon, serioze esplorante la infanon.
+Podhradský farinte signon per la mano, ke Kiĉjo foriru,
+atendis, ĝis Kiĉjo malaperis. Ŝtelirinte poste al la doktoro
+kaj haltinte proksimume tri paŝojn antaŭ la lito, senparole,
+sed kun la mieno de la plej maltrankvila scivolo sekvis la
+konduton de l' kuracisto.
+
+"Kion vi opinias — sinjoro doktoro — nun?" demandis
+interrompe kaj mallaŭtigite per la tremanta voĉo la arbaristo.
+
+"Preskaŭ mi timas doni la duonan porcion da medikamento...,"
+respondis la doktoro kun la glacia trankvilo. "La infano estas
+tute senfortigita — ĝi ne tusas ja plu... La ĝenerala stato
+de la malsano estas tiel kriza, ke ĉiumomente oni povas atendi
+la agonion..."
+
+"Agonion?" ekĝemis malespere la arbaristo.
+
+"Kuraĝiĝu, sinjoro arbaristo!" diris la doktoro: "Kaj se estas
+eble, mi petas, montru al mi afable, kie mi povus al la sinjoro
+adjunkto —"
+
+La arbaristo rapide aliris al la tablo en la antaŭo kaj prenis
+la lampon.
+
+"Kaj se la infano estus atakata de la tuso," diris la doktoro
+kun la akcento, "sciigu min tuj pri tio!"
+
+La arbaristo jese ekmovis la kapon.
+
+Poste rapide li alpaŝis kun la lampo al la pordo de l' koridoro,
+malfermis ĝin kaj per la tremanta voĉo ekkriis en la koridoron:
+
+"Kiĉjo! Rapide lumigu la ŝtuparon! Sinjoro doktoro!..."
+
+Senparole eniris la kuracisto en la koridoron, el kiu eksonis la
+mallaŭtigite rebruanta sono de liaj malproksimiĝantaj paŝoj.
+
+               *       *       *       *       *
+
+En la momento, kiam la arbaristo, staranta sur la sojlo de
+l' pordo kondukanta al la koridoro kaj turnita dorse al la ĉambro,
+volis sin turni kaj reveni en la ĉambron, malfermis iu staturo
+en malseka nigra vesto la pordon, kondukantan el la korto al la
+ĉambro.
+
+Forta malvarma trablovo turnis sin en la ĉambro kaj momenton
+estis aŭdata la forta pluvego pli klare, ol kiam la pordo estis
+fermita.
+
+La staturo, englitinte tra la pordo, kiu en ĝia mano knare
+ekbruis, pene ĝin fermis kaj haltis apud ĝi senmove, kvazaŭ
+konsiderante, ĉu antaŭeniri aŭ ne...
+
+La arbaristo eksentinte la glacian trablovon, kiu tuj estingis
+al li la lampon en la mano, rapide sin turnis kaj brue fermis la
+pordon.
+
+"Kio okazis? Kial tiu trablovo?" li murmuris, fikse rigardante
+la mallumon en la ĉambro.
+
+Alirinte singarde en la mallumo ĝis la tablo kaj stariginte
+sur ĝin la estingitan lampon, li iris singarde en la mallumo
+de l' tablo al la forno, kie sur la breto kuŝis la alumetoj.
+
+La alumeto en la mano de l' arbaristo ekflamis sole momenton,
+sed tamen ĉe tiu mallonga ekflamo ekvidis Podhradský malklaran
+silueton de l' homa staturo apud la pordo.
+
+"Kio estas tio? Iu estas ĉi tie?" deglitis al li de l' lipoj
+kun la modera ekmiro, sed sentime.
+
+Momenton li streĉe aŭskultis, sed kiam neniu respondis, li
+ekkriis:
+
+"Kiu estas ĉi tie?"
+
+Sed kiam denove neniu respondis, alpaŝis la arbaristo al
+la tablo, ekbruligis alumeton kaj ne levinte eĉ la kapon
+ekbruligis la lampon, starantan sur la tablo.
+
+Nur poste li ekrigardis al la pordo.
+
+Efektive li ekvidis tie starantan staturon kaj mirigite, sed
+tamen sentime, li cedis unu paŝon.
+
+Samtempe malleviĝis lia dekstra mano al la maldekstra kokso,
+kvazaŭ li volus ekkapti la ĉasponardon kaj la maldekstran
+manon li metis por momento super la okulojn, por vidi pli bone.
+Sed tuj poste denove li elpaŝis kaj preninte la revolveron,
+kuŝantan sur la tablo, li tondre ekkriis:
+
+"Kiu estas ĉi tie? Kion vi volas?"
+
+Nur nun li ekvidis, ke apud la pordo staras virino de meza
+kresko, havanta sur la kapo transĵetitan tute malsekan nigran
+mantelon, en kiu ŝi estas tiel envolvita, ke oni vidas sole
+parton de la vizaĝo kaj brilantajn nigrabluajn okulojn...
+
+En tiu momento la virino, subite, kvazaŭ tamen ŝi estus fine
+decidinta, deĵetis la mantelon kaj rektiĝinte staris kiel
+statuo kun la kunmetitaj manoj kaj la mieno de l' kortuŝanta,
+muta petego.
+
+Podhradský, rekoninte ŝin, cedis mirigite kaj kun la mieno de
+l' kolero kaj malamo surde ekkriis:
+
+"Evelino!"
+
+"Jes — Evelino...," mallaŭte kaj mole diris la virino per la
+tremanta voĉo.
+
+La arbaristo, al kiu la apero de l' edzino de lia filo tuj
+klarigis ĉiujn supozitajn halucinaciojn de liaj homoj, sed
+ankaŭ tiujn de l' doktoro, staris momenton senmove en la muta
+ekmiro, vidigante en la vizaĝo fortan animan batalon.
+
+Sed la delikata, petanta rigardo de l' virino iom post iom tamen
+komencis lin senarmigi.
+
+La mieno de l' kolero kaj malamo, kiun vidigis lia vizaĝo, kiam
+li rekonis Evelinon, cedis malrapide al la mieno de l' kompato.
+
+"Pardonu, sinjoro patro!..." eksonis post kelka tempo malkuraĝe
+kaj timeme la dolore tremanta voĉo de Evelino.
+
+"Pardoni?" rediris duonkompate la arbaristo. "Mi ne scias, kion
+pardoni..."
+
+"Pardonu!" ŝi ripetis ŝanceliĝe kun la plej kortuŝanta
+akcento de l' peto. "Kie estas — Václav[15]?"
+
+"Mia filo?" demandis surde la arbaristo.
+
+"Mia —?" aldonis Evelino, sed ne ŝi finis, ĉar la arbaristo
+malafable interrompis ŝin:
+
+"Li ne estas ĉi tie!"
+
+"Tio estas tute neebla!" kontraŭdiris Evelino. "Dum tri tagoj
+kaj preskaŭ tri noktoj mi vagas en la arbaroj ĉirkaŭ la
+ĉasdomo, por kuniri kun Václav. Václav laŭ ĉio dum la tri
+tagoj ne forlasis la ĉasdomon, Václav estas ĉi tie..."
+
+La arbaristo respondis decide:
+
+"Kaj se eĉ li estus ĉi tie — laŭ kia rajto ci kuraĝas
+transpaŝi la sojlon de tiu ĉi domo?"
+
+"Pardonu!" ekĝemis dolore la edzino de Václav. "Mi alvenas kun
+la dispremita koro, malfeliĉa, pentofaranta Magdaleno, por ke
+mi sur genuoj petu de Václav pardonon de mia peko..."
+
+"Malfeliĉulino!" ekkriis pasie la arbaristo; sed tuj li aldonis
+en la dolora tono:
+
+"Kun Václav ci kuniros plu neniam!"
+
+"Pro ĉio, kio estis iam kara al vi, mi petas vin," insiste
+petegis Evelino, "venigu al mi Václav-on!... Aŭ almenaŭ diru
+al li, ke mi estas ĉi tie — ke mi revenas —."
+
+"Mi ne povas."
+
+"Ĉu li estas malsana?"
+
+"Ne estas. Sed la infano — la infano malsanas —"
+
+"Pro la kompato de Dio — mia infano?" ekkriis Evelino
+malespere kaj ŝia rigardo rondiris sovaĝe en la ĉambro.
+
+Sed ĉar de la loko, kie ŝi ĵus staris, ŝi ne povis vidi en
+la malantaŭo la infanliton, kiun kovris la paravento kaj la
+duone disigita pordokurteno, ŝi denove tuj rekonsciiĝis.
+
+"Mi vidis ja ĝin antaŭhieraŭ de malproksime kelkajn fojojn.
+Ĝi estis sana kaj freŝa..."
+
+"Kaj tamen la infano malsanas," aldonis malĝoje la arbaristo.
+
+Evelino ekĝemis dolore:
+
+"Ah, Dio, Dio — do mia antaŭsento tamen ne trompis min...
+Kiam proksimume antaŭ duonhoro mi ekvidis de la tri krucoj
+sur la senarba deklivo kaleŝon alveturantan de l' urbo al la
+ĉasdomo, mi ekpensis tuj, ke en tiel malfrua tempo nokta ĝi
+povas esti sole kaleŝo de l' kuracisto. Kaj kiam mi rememorigis
+min, ke Václav dum tri tagoj ne forlasis la ĉasdomon, ekregis
+min terura antaŭsento, ke estas li, kiu malsanas. Kaj kiel jam
+hieraŭ en la nokto, mi ŝteleniris ankaŭ hodiaŭ — antaŭ
+momento kun la morta timemo, ke iu hundo perfidos min per la
+bojado aŭ alimaniere, en la korton ĝis la fenestro por tute
+konvinkiĝi, se estos eble. Sed kiam el nenio, kion mi povis
+sekrete vidi tra la fenestro, mi povis konvinkiĝi pri la vero,
+mi kuraĝis fine —"
+
+Evelino falis sur la genuojn kaj kunmetinte la manojn rigardis
+kun la mieno de plej kortuŝanta muta peto la okulojn de
+l' arbaristo, kiuj subite ekbrilis de la kolero.
+
+Ekkoleriĝinta Podhradský por momento estis en embarasoj.
+
+La muta peto de l' ĉarma pentofarantino, kiel ŝajnis, tamen
+senarmigis lin.
+
+La mieno de l' pasiemo, kiun vidigis lia brune ruĝiĝinta
+vizaĝo, jam jam transiĝis en la mienon de l' eldevigita
+kompato.
+
+Senvole li cedis rapide, sed tuj poste, ŝajne senkaŭze, denove
+ekflamis lia kolero.
+
+Li elpaŝis rapide kaj haltinte senpere apud Evelino, levis la
+dekstran manon por bati...
+
+"Batu! Batu!" ekĝemis Evelino kun la senmezura sindoneco.
+
+La pasiiĝinta arbaristo, kvazaŭ embarasite denove cedis, kaj
+lia levita mano falis.
+
+"Batu — piedbatu min!" singultis Evelino en la plej forta
+animdoloro. "Faligu min kiel hundon kaj mallongigu tiamaniere
+miajn terurajn animturmentojn. Sed antaŭe diru al mi, kie estas
+mia edzo?..."
+
+"Plenumiĝu cia peto!" respondis subite la arbaristo, preskaŭ
+kun la malvarma kategorieco. Kaj post la momento akre kaj severe
+li ordonis:
+
+"Leviĝu!"
+
+Poste li trairis laŭlarĝe la ĉambron, kaj iom pli trankvile
+komencis la parolon, dirante:
+
+"Se ci estus alveninta, Evelino, antaŭhieraŭ aŭ hieraŭ aŭ
+almenaŭ hodiaŭ antaŭvespere, eble — pro la infano — mi
+estus pardoninta cin... Sed nun — nun la infano ne bezonas plu
+la patrinon..."
+
+"Oh!" ŝi ekĝemis malespere.
+
+"Sed mi ne volas esti pli kruela, ol estis ci mem kontraŭ mia
+filo kaj la propra infano!" daŭrigis la arbaristo. "Mi ne
+volas juĝi cin sen la esploro. Mi volas doni al ci okazon, por
+senkulpigi cin."
+
+Evelino, penante esti pli trankvila, diris mallaŭte, duone por
+si:
+
+"Evelino mensogis neniam..."
+
+"Estas vere!" respondis la arbaristo, kiu tamen ekaŭdis la
+vortojn. "Ĝis nun oni ne kaptis ŝin mensoganta. Sed tiun
+ĉi fojon la sincera konfeso estos tamen malfacila al ŝi...
+Parolu!"
+
+Evelino pene ŝanceliris al la seĝo kaj falinte sur ĝin,
+kovris la vizaĝon per la ambaŭ manoj.
+
+"Aŭdu, Evelino," ekparolis li post kelke da sekundoj pli
+paciĝeme. "Ĉiu, kiu nun vidus cin tiel dispremita, apenaŭ
+rezistus kompaton. Sed mi estas kaj restos koncerne cin la
+severa kaj justa juĝanto."
+
+"Mi ne scias — mankas al mi la vortoj...," komencis
+Evelino reveme. "Sed se mi devas la ĉefan kaŭzon de mia
+foriro almenaŭ montri, do mi ne trovas alian vorton,
+ol — dankemon..."
+
+"Dankemon?" rediris surprizite la arbaristo. "Jes,
+patro — dankemon, aŭ se vi volas, subitan ekflamon de
+l' stranga, nekomprenebla, neesplorebla kaj samtempe
+nerezistebla sento, kiu ekregis mian tutan estaĵon kaj
+kiu ne estis malsimila al la sento de l' dankemo..."
+
+"Ci parolas enigmojn!" intermetis la arbaristo, ne povante
+rezisti ian malklaran impreson.
+
+"Dankemon, senfinan dankemon al la homo, al kiu mi ŝuldas mian
+spiritan regeneracion," daŭrigis Evelino; "al la homo, kiun mi
+antaŭe amis pasie kaj kies memoro estos ĉiam sankta al mi;
+al la homo kun la sendifekta karaktero, malofta talento kaj
+profunda sento, kiu faris el mi tion, kio mi ĵus estas: virinon
+kun la senantaŭjuĝa aŭtopsio pri la mondo, virinon, kiun vi,
+patro, antaŭe amis tiel arde."
+
+"Ĉesu!" intermetis la arbaristo severe. "Ĉu ci volas fari
+laŭdindan virton el la plej peka faro, kiun oni povas pensi pri
+la edzino kaj patrino?"
+
+"Ne, patro! Sed diru mem — ĉu vi trovis ĉe mi dum tiu tuta
+tempo, dum kiu mi vivis kun vi sub unu tegmento, almenaŭ unu
+solan eraron, pro kiu vi povus min almenaŭ nur patre admoni?
+
+Ĉu mi ne estis sincera kaj varme amanta edzino de via filo?
+
+Ĉu mi ne estis afabla kaj bona patrino de mia infano?
+
+Ĉu mi ne estis, patro, tiu bofilino, al kiu antaŭe vi mem
+konfesis multajn fojojn, ke ŝi kreis paradizon el via malgaja
+solejo kaj malĝoja hejmo?"
+
+"Estas vere; mi ne povas kontraŭstari ciajn vortojn!" jesis la
+arbaristo iom surprizite. "Sed tamen ci perfidis senhonte edzon
+kaj cian infanon."
+
+"Ne, patro! Mi ne perfidis ilin! Via filo sciis pri la senmezura
+ofero, kiun mi faris pro dankemo..."
+
+"Ne, ne, tio ne estas ebla!"
+
+"Kaj tamen estas tiel!" daŭrigis Evelino. "Via filo ne estis
+kaj ne estas viro antaŭjuĝa. Nia reciproka interrilato estis
+tiel pura, tiel natura, ke inter ni ne estis eĉ la ombro de
+l' mensogo kaj malsincereco. Kaj kiel mi konis vian filon kaj
+lian pasintaĵon, tiel ankaŭ li konis la mian kaj min mem ĝis
+la plej sekretaj anguloj de l' animo.
+
+Kaj pro tio li sole povas kaj scias taksi senantaŭjuĝe la
+faron, kiu laŭ la juĝo de l' mondo estas nepardonebla peko;
+sed laŭ lia propra juĝo ĝi ne estas kaj ne povas esti io
+alia, ol la tute natura kaj pro tio la necesa sekvo de mia
+estaĵo kaj ĝia pasintaĵo — aŭ, se li tamen malgraŭ tio
+volus juĝi laŭ la ekzemplo de l' mondo, sole la negrava
+eraro."
+
+"Kredu," rimarkigis malice la arbaristo, kiam Evelino eksilentis
+por momento, "ke la pli bonan senkulpigon de l' peko eĉ la
+diablo ne scius elpensi!"
+
+"Kaj tamen, patro, ĉio estas tiel simpla kaj natura!" daŭrigis
+Evelino. "Certe vi memoras ja ankoraŭ, ke mi rakontis ankaŭ al
+vi sentrompe vere kaj sincere mian pasintaĵon. Mi estis, kiel
+vi scias, filino de tiel nomata pli altranga familio oficista,
+ricevinta la kutiman tradician edukon. En la deksesa jaro estis
+al mi la tasko de l' homo kaj sekve ankaŭ tiu de l' edzino kaj
+patrino la plej sekreta mistero — ĝis subite, tute okaze, mi
+renkontis junan homon... Kaj en mia animo komencis tagiĝi..."
+
+"Mi scias, mi scias!" jesis la arbaristo.
+
+"Vi scias, patro, ke unuavide li ŝajnis studento kiel cent
+aliaj, sed lia karaktero estis tiel neriproĉinda, lia koro tiel
+pura kaj lia spirito tiel milde pripensema — unuvorte, li
+estis viro, kiun mi amis kun la tuta ardo de mia animo kaj kiu
+ripetis ankaŭ mian amon...
+
+Kaj ĉion ĉi sciis kaj scias, patro, ankaŭ via filo.
+
+Kiam mi konatiĝis kun li, mi konfesis al li tute sincere mian
+pasintaĵon. Mi diris al li ankaŭ, ke nin disigis la situacio
+sociala.
+
+Kaj kiam poste via filo, kiun mi arde ekamis, proponis al
+mi la manon, mi ne kaŝis antaŭ li la eblan krizon: nome,
+se la objekto de mia unua amo, kvankam post la jaroj,
+aperus denove antaŭ mi, ke sendube malfacile mi rezistus
+la ekflamon de la plej forta, plej varma sento, aŭ la
+ekflamon de l' peka pasio —"
+
+"Kaj kiam fine tio okazis," intermetis denove pli riproĉe kaj
+pasie la arbaristo, "ci neniigis ciajn sanktajn devojn de
+l' edzino kaj patrino kaj forkuris kun la amataĉo! En la brakoj
+de l' amato ci plenmezure trinkis la pokalon da peka volupto —"
+
+"Ne, patro, ne!" kontraŭstaris Evelino. "Mi ne disiĝis kun via
+solejo kaj kun vi ĉiuj sensente, sed post la kruela, senmezura
+batalo inter du devoj: inter la simpla devo de l' edzino kaj
+patrino kaj la mistere nerezistebla devo ne fariĝi maldanka
+al la viro iam tiel freneze amata kaj nun tiel senmezure
+malfeliĉa..."
+
+"En la pasinta aŭtuno, dum la lastaj ĉasoj," konfesis plie
+sincere Evelino, "li estis inter la invititoj. Unuan fojon
+kaj denove okaze mi renkontis lin sola apud tri krucoj sur la
+senarba deklivo kaj mi konfesas, ke tiu ĉi unua renkonto naskis
+en mi multe pli malfortan eksciton de l' sento, ol mi timis.
+
+Sed post la interŝanĝo de kelkaj vortoj ekregis min febra
+maltrankvilo. En mia iama amato mi rekonis viron ŝajne tute
+sanan korpe, sed malsanan anime.
+
+La iam plej malcedema, plej batalema spirito, kiu ne timis
+provojn, solvi problemojn plej enigmajn, vidigis turmentan,
+senfortigan premitecon kaj bedaŭrindan lacecon.
+
+Anstataŭ homo, iam sopiranta la lumon plej brilan, la veron
+plej senantaŭjuĝan, staris antaŭ mi homo vundita en la
+interno de l' animo, homo, kies tuta estaĵo estis rompita, unu
+el tiuj bedaŭrindaj, en la konvulsioj de l' prudento kaj sento,
+dolore kurbiĝantaj animoj, kiuj en la labirinto de l' enigmoj
+trovas nenian elirejon, kiuj trovas savon en nenio, ol en la
+eterna trankvilo, kiun donas al ili sole — la tombo...
+
+Kaj kiam mi rememorigis min, kiel malofta kaj promesplena
+talento de tiu bedaŭrinda viro estis jam preskaŭ tute
+neniigita de la malfavoro de l' cirkonstancoj; kiam mi
+rememorigis min, kion mi ŝuldas al tiu homo kaj kiam mi
+ekkonis, ke li ankoraŭ nun amas min kiel min amis antaŭe,
+tiam elsaltis el la ĥaoso de l' sentoj, kiuj ekregis min,
+la sento de l' senmezura kompato...
+
+Kaj pli frue, ol mi atendis, trakuris mian animon la
+nerezistebla penso: ke estas mia devo, provi, se estos eble,
+la animan resanigon de l' homo, tiel talenta kaj samtempe tiel
+bedaŭrinda...
+
+Tiel kaj neniel alie, patro," finis Evelino sian konfeson,
+"okazis —"
+
+"Ke ci forkuris el la hejmo," intermetis moke la arbaristo,
+"kaj provis... Kaj cia provo," li aldonis en la tono pli moka,
+"sendube sukcesis — ĉu ne vere?"
+
+Evelino turnis malĝoje la kapon.
+
+"Kaj ĉu ci volas per ĉi tiu nekredebla fablo sankcii cian
+teruran kulpon kiel la plej puran virton?" daŭrigis la
+arbaristo, kiu la lastajn vortojn aŭskultis ŝajne trankvile
+kun la krucitaj manoj.
+
+"Vi agas maljuste kontraŭ mi, patro, se vi konjektas, ke mi
+volas kiel ajn senkulpigi mian faron," senkulpigis sin Evelino
+per la tono kaj la motivoj ĉiam pli konvinkaj. "Mi scias kaj
+konfesas, ke en la nerezistebla atako de l' sento de l' dankemo
+kaj la unua amo subite denove ekflaminta mi pekis kontraŭ miaj
+devoj de l' edzino kaj patrino.
+
+Sed krom la devoj, kiuj devenas de la firmaj rilatoj socialaj,
+ni virinoj havas ankoraŭ naturajn devojn de l' spirito kaj la
+koro, kiujn rezisti estas tiel malfacile ofte ankaŭ neeble,
+kiel batali kontraŭ la neŝanĝeblaj leĝoj de l' naturo.
+
+Estas vere — ke ekzistas ankaŭ virinoj, kiuj rezistis en la
+plej delogaj situacioj, kion unuj nomas virto, la aliaj heroeco.
+Sed ili ne estas pravaj.
+
+La devoj de l' spirito kaj la koro estis ĉe la edzinoj kaj
+patrinoj, kiuj sukcesis tion fari, jam de longe dispremitaj
+de la devoj konveniencaj[16]. Ilia iama amo estis jam longe
+estingiĝinta, aŭ ĝian lokon estis okupinta — la malamo.
+Tiuj do povas facile rezisti...
+
+Sed ĉe mi, patro, estis tute male. Mi amis la viron de mia unua
+amo kaj ankaŭ estante edzino de via filo amas lin kun la tuta
+ardo de mia koro —"
+
+"Kaj pro tio ci oferis," intermetis moke la arbaristo,
+"la leĝan edzon kaj cian propran infanon, por ke ci povu
+trankviligi cian voluptemon —?"
+
+"Ah, patro, patro — ne ŝiru mian dispremitan koron per la
+moka ironio de sensenteco!" petegis Evelino ĉiam pli pasie.
+"La senmezura doloro, kiu mordas mian koron kaj ne ĉesos ĝin
+mordi ĝis la fino de la vivo, estas pli ol la plej kruela
+puno pro tio, ke mi ne rezistis la plej fortan kaj la plej
+nerezisteblan devon, kiu ordonis al mi, ke mi oferu min...
+Mi faris tiun oferon esperante, ke mi savos tiun viron de la
+pereo, kaj dume —"
+
+"Kiam la amataĉo forpuŝis kaj forĵetis cin," intermetis la
+arbaristo kun la mallaŭtigata moka rido, "ci alvenas, por
+denove ruze enŝteliĝi en la koron de l' trompita, perfidita
+edzo —"
+
+"Ne, ne, patro!" defendis sin Evelino ĉiom pli pasie kaj tamen
+kun la kortuŝanta konvinko. "Mi alvenas, por fari sinceran
+konfeson al mia edzo, por peti sur la genuoj pardonon de mia
+granda peko kaj ankaŭ permeson, ke mi povu denove fariĝi
+patrino de lia kaj mia ido... Kaj kredu, patro, se anstataŭ vi
+aŭskultus min via filo Václav —"
+
+"Václav ne povas cin pardoni!" respondis serioze la arbaristo
+kaj kun la dolora ekscito li aldonis: "Václav estas — mortinta!"
+
+"Mortinta?" ripetis Evelino apatie, kvazaŭ ŝi ne komprenus la
+sencon de l' vorto.
+
+"Kaj ĉu ci eĉ ne ektremos?" ekparolis Podhradský severe.
+
+"Mia Václav — vi diras, patro — mia Václav, estas — mortinta?"
+demandis Evelino ne kredante kaj tamen kvazaŭ ŝi estus jam
+almenaŭ duone kompreninta.
+
+"En la tombejo de Doubrava[17] ci trovos lian tombon..." eksonis
+la respondo en la tono eliranta kvazaŭ el la tombo.
+
+"Oh," ekĝemis Evelino malespere kaj leviĝinte ŝi rigardis
+ĉirkaŭe, kvazaŭ antaŭsentante teruran katastrofon.
+
+"Pro la kompato de Dio — patro!" ŝi ekriis en la plej forta
+atako de l' doloro, starante rektiĝinte kaj senmove kvazaŭ
+rigida.
+
+"Jes, ĉi tie per la kuglo de tiu ĉi revolvero li traboris
+al si la kapon," finis la arbaristo per la simplaj vortoj la
+priskribon de l' terura katastrofo. "Kaj lia sango ĝis nun ne
+estas forigita de la tablo... Rigardu!"
+
+"Li estas mortinta!" ekriis Evelino per la voĉo tiel sovaĝa,
+ke ankaŭ la arbaristo eksentis froston.
+
+Ŝia vizaĝo vidigis senmezuran malesperon. Ŝi falis kvazaŭ
+senfortigita sur la seĝon, sed post la momento ŝi denove
+leviĝis kaj kun la forta, sed dolora pasiemo demandis:
+
+"Kaj la infano? Kie estas mia infano?"
+
+La arbaristo ŝanceliĝis ankoraŭ momenton rekte respondi, sed
+kiam la mieno de Evelino vidigis la doloron plej grandan, li
+montris per la mano la malantaŭon kaj surde aldonis:
+
+"Ĝi mortas."
+
+Kun terura ekkrio ŝi leviĝis kiel morte vundita leonino kaj
+volis kuri en la malantaŭon.
+
+"Halt'! Nek unu paŝon!" tondre ekkriis brutale la arbaristo,
+barinte al ŝi la vojon.
+
+"Kompaton! Kompaton!" ŝi petegis kun la plenda malespero
+etendante la manojn. "Pro ĉio, kio estis al vi, patro, iam plej
+kara...," ŝi balbutis kaj volis denove kuri en la malantaŭon.
+
+Sed la arbaristo brutale forpuŝis ŝin kaj preninte la
+revolveron de la tablo apud la fenestro direktis ĝin al
+Evelino.
+
+"Nek unu paŝon," li tondre ekriis kun la plej maldelikata
+brutaleco, "se ci ne volas, ke ankaŭ mi faru mortigon..."
+
+En muta malespero ŝi ŝanceliris returne. "Por ci la infano
+estas — mortinta!" li aldonis surde mallevinte la manon kun
+la revolvero.
+
+En tiu momento en la koridoro eksonis bruo de personoj,
+malsuprenirantaj la ŝtuparon kaj mallaŭtigataj voĉoj.
+
+Post la pordo eksonis la voĉo de Kiĉjo:
+
+"Ĉi tien, sinjoro doktoro — mi petas... ĉi tien — dekstren!"
+
+"Ah, la doktoro revenas!" ekparolis la arbaristo kaj rapide
+turnis sin al Evelino.
+
+"Alvenas fremda homo," li diris kun la akcento sur la vorto
+»fremda« kaj kun la patosa imperativo aldonis:
+
+"Kaj tial — silentu!... Ĉu ci komprenas?"
+
+Podhradský volis iri renkonte al la revenanta doktoro, sed
+apenaŭ li faris unu paŝon, malfermiĝis la pordo kaj Kiĉjo,
+enlasinte la doktoron, portantan sian mankonfreton, en la
+ĉambron, senparole fermis denove la pordon.
+
+Nur nun ekiris ankaŭ Podhradský.
+
+La kuracisto, ne rigardinte ĉirkaŭe, metis la kofreton sur la
+lokon, kie ĝi antaŭe staris kaj tuj raportis:
+
+"La vundo de l' sinjoro adjunkto ne estas danĝera. Sole
+malgranda degrato de la haŭto, sed tamen sufiĉe dolora..."
+
+Sed kiam fine li ekrigardis la arbariston, li ne povis nerimarki
+lian nenormalan staton.
+
+"Kio estas, sinjoro arbaristo?" li demandis kun modera nuanco
+de l' zorgemo ekrigardinte al la malantaŭo.
+
+"Ĉu nia malgranda paciento —?"
+
+Kaj kiam li faris unu paŝon al la malantaŭo, li ekvidis la
+virinon post la arbaristo.
+
+"Pardonu, sinjoro arbaristo!" li diris senkulpigante sin. "Ni
+ne estas solaj... Vi havas ja viziton..."
+
+"Jes, viziton —," ripetis la arbaristo kvazaŭ en embarasoj.
+
+En tiu momento Evelino mallevis la manojn, per kiuj ŝi estis
+kovrinta la vizaĝon.
+
+"Milena!"[18] ekkriis mallaŭtigite la kuracisto kaj rapide
+aliris al ŝi.
+
+"Ĉu vi konas Evelinon?" demandis mirigite la arbaristo.
+
+"Evelinon? Ne!" respondis la doktoro. "Ŝi estas Milena de mia
+filo..."
+
+"De via filo?" ripetis la arbaristo estante treege surprizita
+kaj ne povante ekregi sin li turnis sin kun pasia severeco al
+Evelino:
+
+"Malfeliĉulino! Ĉu ci kaŭzis ankaŭ la morton de filo de la
+doktoro? Parolu!"
+
+Evelino, leviĝinte kun la streĉo de ĉiuj siaj fortoj, per la
+malklara kaj tamen tremanta voĉo respondis unue al la doktoro:
+
+"Mia nomo ne estas Milena, sinjoro doktoro, sed Evelino... Sole
+via filo min nomis Milena..."
+
+"Jes, jes!" konsentis la doktoro.
+
+"Kaj mi," aldonis Evelino kun la malkuraĝa senespero, "ne
+kaŭzis — la morton de via filo —"
+
+"Mi scias, mi scias —" diris la doktoro. "Kaj — mi scias
+ankaŭ, kion vi faris por li... Kaj pro tio," li aldonis kun la
+kortuŝanta dankemo, "akceptu por la senekzempla ofero, kiun
+vi faris por li en la lastaj tagoj de lia vivo, almenaŭ nun,
+kiam ni neatendite renkontas unu la alian, mian plej sinceran
+dankon!..."
+
+Poste li premis ŝian manon.
+
+Podhradský kolere rigardis tiun neantaŭviditan scenon. Kiam
+la doktoro finis la parolon kaj premis la manon de Evelino, la
+arbaristo ekregante sin cedis unu paŝon.
+
+La kuracisto turnis sin al li.
+
+"La severa moŝto — la morto — sinjoro arbaristo," li diris
+kun la akcento de l' kortuŝanta peto, "pacigas ankaŭ la
+malamikojn nepacigeblajn. Kaj tial mi esperas, ke ankaŭ vi, en
+tiu ĉi fatala momento jam pro la infano —"
+
+"Neniam!" tondre ekkriis obstine la arbaristo ne atendinte, ĝis
+la kuracisto finos la parolon. "La infano estas kaj restos por
+ŝi mortinta..."
+
+Evelino ekĝemis malespere kaj dispremite falis denove sur la
+seĝon.
+
+En tiu ĉi momento la infano sur la lito en la malantaŭo
+konvulsie ektusis.
+
+"Ah, la paciento!" rememorigis sin la kuracisto pri sia devo kaj
+rapidis en la malantaŭon.
+
+Samtempe leviĝis ankaŭ Evelino kaj elpaŝis post la kuracisto.
+
+"Halt'! Nek unu paŝon!" tondre ekkriis la arbaristo kaj en la
+atako de plej forta kolero per la pugno faligis ŝin teren.
+
+Evelino falis, kaj la arbaristo rapidis en la malantaŭon,
+kie la doktoro starante apud la infanlito rigardis esplore la
+infanon.
+
+"Ĉu eble mi povus, sinjoro doktoro?" demandis la arbaristo kun
+la servemo de frenezulo:
+
+"Ne, ne!" respondis la kuracisto kun la imperativa kategorieco.
+"Tio ne estas por laikoj! Vi faros pli bone," li aldonis
+mallaŭtigite, "se vi kunigos la pordokurtenojn, por ke la
+patrino ne vidu la lastan teruran batalon..."
+
+"La teruran batalon?... Do tamen la lastan batalon!" trakuris la
+animon de l' arbaristo, kiam li mekanike plenumis la ordonon de
+l' kuracisto.
+
+Poste li staris momenton kvazaŭ subite dispremita post la
+kunigitaj pordokurtenoj, poste li rapide sin turnis kaj
+ŝanceliĝe trairinte la ĉambron laŭlarĝe li haltis antaŭ
+Evelino, kiu dume leviĝis de la tero kaj senatente rigardis,
+kio okazas antaŭ ŝi.
+
+Dum kelke da minutoj neniu ekparolis.
+
+La turmenta silento estis interrompata sole de plenda bruo de
+l' ventego el ekstere, kie la uragano jam videble laciĝis, kaj
+de sufoke konvulsia tusado de l' infano el la malantaŭo post
+la pordokurtenoj.
+
+Evelino, starante en la muta malespero antaŭ la arbaristo,
+havis atenton por nenio ĉirkaŭ si.
+
+Subite ŝi denove rekonsciiĝis.
+
+Kunmetinte la manojn ŝi ekĝemis:
+
+"Pro la kompato de Dio, patro, lasu min iri al la infano!"
+
+"Neniam!" respondis la arbaristo surde, sed kun la kategoria
+severeco.
+
+"Kompaton — kompaton!" balbutis malespere Evelino post
+mallonga paŭzo.
+
+En tiu momento la doktoro disigis la pordokurtenojn kaj eliris.
+
+Podhradský alproksimiĝis rapide kaj kun la timema avideco
+demandis:
+
+"La infano?!"
+
+"La lasta medikamento efikis!" raportis mallaŭtigite la
+kuracisto. "La forta, intence kaŭzita atako de konvulsia tuso
+liberigis la traĥeon de la sufokanta muko kaj la spiro estas
+libera... La infano pasigis feliĉe la krizon kaj nun estas la
+espero — ."
+
+"Vi do opinias, sinjoro doktoro —?" demandis la arbaristo
+nekredante ankoraŭ.
+
+"Ke mi esperas la resaniĝon!" intermetis la kuracisto. "Mia
+tasko estas finita; sed nun, sinjoro arbaristo, la plua zorgo
+pri la infano apartenu al la patrino..."
+
+"Al la patrino?" rediris surde la arbaristo konsiderante, sed
+tuj poste li aldonis kategorie:
+
+"Ne, ne — neniam!"
+
+"Ĝi ne estas mortinta! Ĝi resaniĝas!" ekĝojegis Evelino en
+la subita ĝojiĝo.
+
+"Mami — mami!" ekkriis sible la infano en la lito kvazaŭ ĝi
+estus rekoninta la voĉon de l' patrino kaj post la momento,
+kiam neniu respondis, ĝi vokis plue:
+
+"Avĉjo! Mi aŭdis mami..."
+
+"Ĉu vi aŭdas? La infano vokas la patrinon!" turnis sin la
+kuracisto al la arbaristo.
+
+"Kie estas mia mami?" vokis denove la infano en la lito.
+"Avĉjo, avĉjo! Venigu al mi mami!"
+
+Evelino, kiu momenton staris rektiĝinte kaj senmove, kvazaŭ
+ŝi ne komprenus, kio okazas, falis denove sur la genuojn
+kaj kunmetinte la manojn por ia muta peto fiksis la rigardon
+nebuligitan de la larmoj sur la arbariston.
+
+Sed ankaŭ nun la arbaristo restis nedecidigebla.
+
+La kuracisto provis ankoraŭ unufoje rompi lian obstinon.
+"Pardonu," li diris, "almenaŭ pro la memoro de l' malfeliĉa
+viro, kiu certe mem pardonus en tiel kriza momento — pardonu
+pro la memoro de via filo!..."
+
+"De mia filo?" ripetis la arbaristo subite per la kortuŝanta
+mola voĉo kaj post la momenta animbatalo kovrinte al si la
+vizaĝon per la mano, li aldonis kun la eldevigita paciĝemo:
+
+"Mi pardonas!"
+
+Evelino salte leviĝis kaj kun la ĝojega ekkrio kuris en la
+malantaŭon... Apud la infanlito ŝi falis, sed tuj denove
+leviĝis kaj kun la mieno de senmezura feliĉo kliniĝis super
+la lito...
+
+La doktoro, kiu kun la kompata intereso rigardis tiun scenon,
+turnis sin al la arbaristo:
+
+"Tian neantaŭviditan ŝanĝon, kredu, mi mem ne atendis... Sed
+la perfekta feliĉo, kiun alportis iam al vi tiu ĉi virino,
+revenos neniam plu al vi en la ĉasdomon..."
+
+"Jes, ĝi ne revenos!" rimarkigis maldolĉe la arbaristo,
+mallevinte la manon de l' vizaĝo...
+
+"Sed kredu," aldonis la doktoro, "ke tiu ĉi pentofaranta
+Magdaleno fariĝos tia patrino al la infano, kia ŝi antaŭe
+laŭ sia karaktero neniam fariĝus sen la terura kulpo, je kiu
+ŝi pentofaras —"
+
+
+
+
+
+               *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                           PIEDNOTOJ
+
+[En la libro mem, la piednotoj troviĝas plejparte ĉe la piedoj de la
+koncernaj paĝoj. Por ne interrompi la fluon de la rakonto en tiu ĉi
+unupaĝa versio preparita por Projekto Gutenberg, la piednotoj estas
+kolektitaj ĉi tie, ĉe la fino de la unu (longa!) paĝo.]
+
+[1]  Kvartalo de Praha.
+
+[2]  Germane Partitur, angle partition, france partiton,
+     itale spartito.
+
+[3]  Parko de Wien.
+
+[4]  Montetoj apud Praha. (Rimarko de l' tradukinto).
+
+[5]  En slavaj landoj la monaĥinoj estas nomataj »fratinoj«.
+     (Rim. de trad.)
+
+[6]  Šumava (legu Ŝumava) = montaro en suda Bohemujo.
+
+[7]  "Mami" aŭ "mama" nomas la slavaj infanoj la patrinon.
+     (Rim. de l' trad.)
+
+[8]  Bohema proverbo. (Rim. de l' trad.)
+
+[9]  Diminutivo de "Kiliano". (Rim. de l' trad.)
+
+[10] Ĉe kelkaj gentoj slavaj la mastro estas nomata
+     "sinjoro patro". (Rim. de l' trad.)
+
+[11] Diminutivo de Emanuelo. (Rim. de l' trad.)
+
+[12] Legu Podhracki, kun la akcento sur la unua silabo.
+     (Rim. de l' trad.)
+
+[13] Milena estas slava nomo (Rim. de l' trad.)
+
+[14] Volšany (legu Volŝani) = antaŭurbo de Praha.
+     (Rim. de l' trad.)
+
+[15] Václav estas slava nomo; legu Vaclav, kun la akcento
+     sur la unua silabo. (Rim. de l' trad.)
+
+[16] Konvenienco = slušnost, Konvenienz, convénience,
+     convenance, convenienza.
+
+[17] Nomo de proksima vilaĝo. (Rim. de l' trad.)
+
+[18] Milena estas slava baptnomo virina. (Rim. de l' trad.)
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Rakontoj, by Jakub Arbes
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RAKONTOJ ***
+
+***** This file should be named 18178-0.txt or 18178-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/1/7/18178/
+
+Produced by William Walter Patterson, Miroslav Malovec
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/18178-0.zip b/18178-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..ed2be8e
--- /dev/null
+++ b/18178-0.zip
diff --git a/18178-8.txt b/18178-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..231b9c0
--- /dev/null
+++ b/18178-8.txt
@@ -0,0 +1,6095 @@
+The Project Gutenberg EBook of Rakontoj, by Jakub Arbes
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Rakontoj
+
+Author: Jakub Arbes
+
+Translator: Josef Grna
+
+Release Date: April 14, 2006 [EBook #18178]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RAKONTOJ ***
+
+
+
+
+Produced by William Walter Patterson, Miroslav Malovec
+
+
+
+
+
+
+
+
+            ESPERANTA BIBLIOTEKO DE CXEHXAJ AUXTOROJ
+
+
+                            Volumo I
+
+                            J. ARBES
+
+
+
+
+                            RAKONTOJ
+
+
+
+
+     KUN LA PERMESO DE L' AUXTORO TRADUKIS EL CXEHXA LINGVO
+                           JOS. GRNA
+
+
+                 Eldonis FERD. BOH�CEK, Jev�cko
+                        Moravio, Auxstrio
+
+                              1908
+
+
+            Presejo Druzstvo knihtisk�rny, Hranice.
+
+
+
+
+Eldonante tiun cxi unuan libron de esperantaj tradukoj el la
+cxehxa literaturo mi varme deziras, ke la libro disflugu baldaux
+tra la mondo esperantista kaj helpu vastigi inter la samideanoj
+la konojn pri la cxehxa literaturo, gxis nun ankoraux malmulte
+konata ekster la limoj de mia patrujo.
+
+Al sinjoroj _H. Bouska_ en Praha, Th. _Cejka_ en Bystrice-Host�n
+kaj _Edm. Kolkop_ en Jev�cko mi esprimas mian sinceran dankon
+por la korekto de tiu cxi libro
+
+                                                _La tradukinto._
+
+
+
+
+               *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                             ENHAVO
+                                                               Pagxo
+
+J. Arbes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
+El la vivo de Mozart . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
+La blanka edzinigxa vesto  . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  24
+La unua nokto cxe la mortinto  . . . . . . . . . . . . . . . . .  36
+Moderna Magdaleno  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  69
+
+
+
+
+               *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                           J. ARBES.
+
+
+Jakub Arbes, unu el la plej gloraj verkistoj cxehxaj, naskigxis
+en Sm�chov[1] (legu: Smihxov) 12an de Junio 1840. Fininte la
+studadon en la teknika lernejo de Praha, li farigxis redaktoro
+de cxefaj jxurnaloj cxehxaj (1866 gxis 1877). De l' jaro 1879 li
+vivas sole por la literaturo.
+
+De tiu tempo li verkis serion da romanoj, romanedoj, noveloj kaj
+rakontoj, krom diversaj tradukoj kaj artikoloj por la politikaj
+jxurnaloj. Tiujn verkojn nuntempe eldonas la firmo J. Otto en
+Praha. La nombro da eldonitaj volumoj atingis jam la numeron 25.
+Suferinte mizeron en sia junagxo, J. Arbes havis cxiam la koron
+malfermitan por la suferoj kaj mizeroj de l' popolo. Pro tio en
+siaj verkoj li solvas problemojn socialajn kaj batalas kontraux
+la persekutantoj kaj premantoj de l' malricxuloj, kontraux la
+neniigantoj de l' spirito kaj la korpo.
+
+Arbes skribis cxiam pri la vivo reala kaj ankaux tie, kie la
+romano aux rakonto estas fonditaj sur scenoj sxajne misteraj
+kaj fantaziaj, oni povas cxion nature klarigi per la trankvila
+prudento. En siaj verkoj Arbes kunigas filozofon kun la
+filantropo kaj batalanto por la rajtoj de l' homaro.
+
+Sed la cxefa merito de Arbes restos por cxiam tiu fakto, ke
+krom la sociala romano li kreis ankaux tute originalan specon
+de l' bela literaturo -- siajn karakterizajn _romanedojn_,
+kiuj rezervis al li la unuan lokon inter la cxehxaj verkistoj.
+La romanedoj: _Newtonuv mozek_ (La cerbo de Newton), _Svat�
+Xaverius_ (Sankta Ksaverio), _Z�zracn� madonna_ (Mirakla
+madono), _Prvni noc u mrtvoly_ (La unua nokto cxe la mortinto),
+_Akrobati_ (Akrobatoj), _Sivook� d�mon_ (Grizokula demono),
+_Posledn� dnov� lidstva_ (La lastaj tagoj de l' homaro),
+_Vym�raj�c� hrbitov_ (Elmortanta tombejo), _Kandid�ti
+existence_ (Kandidatoj de l' ekzisto) estas verkoj vere
+klasikaj, vera kaj dauxra monumento por la tuta estonteco.
+
+La cxehxa akademio por la arto kaj scienco nomis lin honora
+membro; sed la plej bona rekompenco de Arbes estas la gxenerala
+estimo kaj amo, kiujn li gxuas cxe la tuta cxehxa publiko ne
+sole pro siaj meritoj literaturaj, sed ankaux pro siaj personaj
+ecoj, noblaj penso kaj koro, liberpensa fresxa spirito kaj
+rekta, sincera karaktero.
+
+
+
+
+                     EL LA VIVO DE MOZART.
+
+
+                               I.
+
+                         EN BERTRAMKA.
+
+
+Silenta somera vespero...
+
+Sufoka, sed bonodora aero penetras tra malfermitaj fenestroj
+en teretagxan cxambron, en kiu apud la fortepiano sidas pli ol
+tridekjara viro de malgranda, pli multe sxvelinta, ol korpulenta
+talio.
+
+Dum du tagoj kaj du noktoj li ne estas elirinta el sia
+laborcxambro. Laux sia kutimo li estas laborinta kun strecxo de
+cxiuj siaj fortoj.
+
+Vane klopodis la dommastro ellogi lin sub la liberan cxielon en
+la fresxan, sanigan aeron en la ombroplenan gxardenon, kusxantan
+lauxlonge la vinberejo Bertramka antaux la fortikajxpordego de
+Oujezd en la silenta valeto inter la okcidenta deklivo de
+l' altajxo Mr�zovka kaj la orienta deklivo de l' monteto super
+la tombejo de Mal� Stranal.
+
+Tiam -- en la antauxlasta dekjaro de la dekoka jarcento -- tiuj
+lokoj estis romantike dezertaj. Sur la Mr�zovka, nun parte
+kovrita de l' amfiteatre dismetitaj dometoj de laboristoj,
+vastigxis tiam kampoj; sur gxia norda deklivo estis vinberejo,
+brikfarejo kaj kelke da barakoj, konataj jam de longe sub la
+nomo �Poslovina�.
+
+La orienta deklivo kaj la malsupro de l' altajxo super la
+tombejo estis tute kovritaj de l' arboj kaj arbetoj, parte
+fruktaj, parte arbaraj. Cxi tie estis pli ombre, pli bonodore,
+pli romantike ol nun; unuvorte la vinberejo Bertramka kaj la
+gxardeno, vastigxanta parte en la valeto sur la malsupro de
+l' altajxo, parte sur la altajxo mem gxis gxia supro, estis cxarma
+angulo, en kiu flanke de l' ekscitanta bruo kaj mugxo grandurbaj
+oni povis en kvieta izoleco trankvile vivi, revi kaj post
+turmentoj kaj laciga laboro ripozi...
+
+Sed la viro, kiun la tiama posedanto de l' Bertramka estis
+invitinta, por ke li ripozu en la cxarma angulo, ne konis
+ripozon.
+
+Lia spirito ecx tie cxi, kie sxajne estis nenia impulso al la
+spirita laboro, febre laboris; li laboris ja kun strecxado de
+cxiuj fortoj gxis la tuta senfortigxo.
+
+Li klopodis pri la afero treege grava, pri finigo de l' nova
+opero, kiun li jxus kun granda entuziasmo komencis komponi. La
+genia spirito havis komprenon por nenio, sole por melodioj de
+siaj herooj -- cxio cetera -- ecx la plej kara amuzo, ludo sur
+bilardo, cedis tute en malproksimon...
+
+Kaj dum du tagoj kaj du noktoj li ne movigxis el sia
+laborcxambro.
+
+La dommastro kaj la amikoj de la gasto, kiuj venis viziti la
+eminentan gaston, trovis la pordon de l' cxambro fermita kaj ne
+kuragxis interrompi la komponiston...
+
+Sed la neatingeblaj geniuloj estas tamen ankaux malfortaj
+homoj. Ilia organismo estas venkata de samaj influoj kiel tiu
+de l' homoj tute ordinaraj -- ili ankaux malsanigxas kaj
+lacigxas, en ilia vivo ankaux okazas momentoj de l' tuta laceco,
+animpremiteco kaj senespero.
+
+Kaj simile ankaux Mozart, kiam logxante vizite cxe sia amiko en
+Bertramka, verkis sian genian operon �Don Juan�.
+
+Lia senekzempla, senfortiganta laboreco estis jam multafoje
+avertita de l' modera laceco en la kreado; sed tio okazis neniam
+tiel ekstreme kiel tiun cxi fojon, kiam antauxe sencxese fresxa,
+neelcxerpebla fonto de l' fantazio sxajnis kvazaux subite
+elcxerpita, dezerta, senfrukta...
+
+Mozart estis morte malgxoja. Lia spirito sxajnis vagi en la
+nebuloj, la koron plenigis neesprimebla premiteco.
+
+Kiel volonte ankoraux nun li laborus plue! Sed cxio kunigxadis
+en hxaoson. Cxiuj, iam tiel libere kaj vigle el la animo
+fluantaj melodioj kunigxadis en malprecizan, malklaran
+hxaoson -- en tutan disonancon...
+
+Vane li klopodis auxdigi el la fortepiano sonojn interligitajn,
+harmoniajn; liaj fingroj zigzage kuradis sur la klavoj
+auxdigante sole izolitajn tonojn -- ne interligitajn...
+
+Kaj longe, longe li sidis poste kvazaux rigidigxinta kun
+mallevita kapo al la brusto.
+
+Subite eksonis de malproksime unuaj akordoj de l' kanto de
+najtingalo... Nenio plu ol kelke da tonoj -- poste denove
+silento.
+
+Mozart levis la kapon kaj ekrigardis tra la malfermita fenestro
+en la ombroplenan gxardenon.
+
+La suno jxus subiris; sanga, sed jam paligxanta sunradiaro
+superversxadis per magia lumo la arbojn kaj arbetojn, herbejojn
+kaj vojetojn, kurbigxantajn supren sur la kruta deklivo...
+
+Cxirkauxe regis profunda silento. Mozart, kiu post la unuaj
+tonoj de l' kanto najtingala momenton auxskultis, malrapide
+starigxis kaj alproksimigxinte al la malfermita fenestro,
+rigardis senpense en la rugxetan malplenon.
+
+Poste li turnis sin malrapide -- senpense malfermis la pordon,
+senpense malsupreniris en la gxardenon kaj iris malrapide unue
+sur la vojetoj sursxutitaj de la flava sablo, poste sur la
+vojetoj cxiam malpli ireblaj kaj cxiam pli tordolinie irantaj
+supren...
+
+Kiu renkontus lin, tiu nepre devus pensi, ke li vidas vivantan
+kadavron, havanta atenton por nenio cxirkaux si.
+
+Malrapide, sxanceligxante, kun la mallevitaj okuloj al la tero,
+li iris sur la neireblaj vojetoj cxiam pli supren, gxis li
+atingis preskaux la supron de l' altajxo, de kiu vidigxis belega
+panoramo de unu parto de Praha.
+
+Cxi tie li haltis, nevole levis la kapon kaj ekrigardis la
+cxarman pentrajxon de Praha dronanta en la rugxeta, sed cxiam
+pli paligxanta lumo.
+
+Dum kelke da momentoj li rigardis senpense la pentrajxon.
+
+Sed subite lian animon trakuris penso malvarma kaj akrega kiel
+sxtalo -- penso neniiganta...
+
+En tiu animpremiteco kaj laceco li ekpensis, ke �Don Juan�,
+kiun li jxus komponis, estas destinita por la prezentado en
+Praha -- en la cxarmoricxa, antikva kaj glorplena urbo plena
+de spertaj muzikaj specialistoj -- en la urbo, kiu en la
+paligxantaj rebriloj de l' subirinta suno jxus ensorcxis lin...
+
+Kaj unuafoje en lia vivo trakuris lian animon la penso, ke li
+kuragxas ion neatingeblan, volante sian plej novan verkon, dum
+kies efektivigado cxiuj liaj spiritaj fortoj preskaux tute
+lacigxis, prezenti por la prijugxo antaux cxio al Praha. Sxajnis
+al li -- kaj tio okazas ofte al cxiu juste kreanta geniulo -- ke
+lia verko estas malforta, nesuficxe arta fusxverko -- ke gxia
+kreinto ne kompreninte la muzikan spiriton de l' cxehxa popolo
+ne povas kaj ne devas prezenti sian verkon al la specialistoj
+kun tiel perfekta arta gusto, pro kiu la tiamaj Praha'anoj
+estis tutmonde konataj...
+
+Kaj li sentis sin premita, neeldireble premita kaj malgxoja.
+
+De l' antauxa spirita penado la malfortigita rigardo vagis
+sencele de loko al loko, liaj piedoj komencis tremi kaj li
+devis sidigxi en la herbon.
+
+Apoginte la kapon per la manplato, li sidis longe en turmenta,
+dolora enprofundigxo... En lia kapo krucigxis miloj da pensaj
+fulmoj kaj la senespero enigis siajn akrajn ungegojn en lian
+animon...
+
+Dume jam krepuskigxis; cxirkauxe regis profunda silento.
+
+Subite el malluma densajxo de l' malsupra parto de l' gxardeno
+profunde sub Mozart eksonis kanto de l' najtingalo.
+
+Mozart levinte la kapon auxskultis.
+
+Sed la sorcxplena kanto de la plej glora plumoportanto dolore
+kaj turmente influis lian ekscititan animon. Sxajnis al li,
+ke gxi grimacas la malfortajn klopodojn homajn, la kuragxajn
+klopodojn de cxiuj, kiuj kuragxas deziri pli multe, ol kion
+sopiras kaj penas la homa mezeco...
+
+Sed, kio gxi estas?
+
+Krom la kanto de l' najtingalo subite eksonis tra la vespera
+silento aliaj tonoj... Ili eksonis de l' alia flanko -- de la
+plej alta supro de l' altajxo post Mozart...
+
+Mozart auxskultas dum kelke da momentoj. La kanto de
+l' najtingalo iras de malsupre -- la tonoj de l' homa vocxo
+de supre...
+
+Unue la tonoj de l' ambaux kunigxas -- momenton sonas
+kanto de l' najtingalo, poste nur la puraj, klaraj tonoj
+homaj -- argxenta, dolcxa vocxo knabina...
+
+Mozart salte levigxinte rigardas cxirkaux si. Sur la plej alta
+supro li vidas malklaran silueton de l' knabina staturo kaj laux
+la konturoj li rekonas simplan knabinon vilagxan, iranta sur la
+supro kaj -- kantanta --...
+
+Li auxskultas pli atente.
+
+La knabino kantas kortusxantan, impresplenan kanton popolan...
+La sonoj de l' argxenta vocxo ondigxas tra la silenta aero kiel
+seriozaj demonetoj disportantaj kortusxon, doloron kaj malgxojon
+en la homajn korojn...
+
+La najtingalo malsupre kantas cxiam pli pasie. Periode superas
+gxian kanton la kanto knabina; kelkaj tonoj de gxia vocxo
+eksonas gxojege -- sed tiu kanto ne logas plu la atenton de
+Mozart...
+
+Li vidas sole malklaran, cxiam pli malproksimigxantan silueton
+de l' nekonata knabino. Li auxdas sole sxian vocxon, sole la
+sorcxoplenajn tonojn de simpla sed tamen tiel poezia kanto
+popola...
+
+Subite sxangxigxis la kortusxanta, dolcxe elegia tono de
+l' kanto en tonon petolan kaj la sonoj de l' argxenta
+sonoranta vocxo tremetas en silenta aero vespera kiel
+petolemaj demonetoj disportantaj tra la mondo bravan
+gajecon en la homajn korojn...
+
+Mozart staras kvazaux en songxo.
+
+En lia animo komencas tagigxi -- la kanto knabina efikas
+kvazaux sorcxo...
+
+Silueto de l' knabino malproksimigxas pli kaj pli, sxia kanto
+malaperas, gxis fine mortas...
+
+Mozart staras ankoraux sur la sama loko senmove kiel statuo. Sed
+en lia animo estas lume -- la animpremiteco, la senespero estas
+tute forpelitaj.
+
+Antaux lia spirita rigardo vidigxas klara, gxojiga perspektivo;
+cxar kie simplaj knabinoj kantas tiajn kantojn, kian li jxus
+auxdis, tie oni devas havi komprenon por natura muziko, pri kiu
+li cxiam revas -- tie estas neeble, ke lia verko --
+
+Li ne finis la penson.
+
+Refresxigita kiel neniam antauxe li malsupreniris la altajxon
+kaj pasiginte gajan vesperon en la rondo de l' amikoj, la duan
+tagon matene li denove dauxrigis sian laboron...
+
+La sufoka laceco estis pasinta. Fresxa, kiel en tagoj de
+la plej flua kaj libera kreado, laboris nun Mozart kun
+la konfido je siaj fortoj, gxis li finis �Don Juanon�,
+la verkon -- senmortan...
+
+
+
+
+                              II.
+
+                         LASTAJ TAGOJ.
+
+
+Unuaj radioj de l' somera suno disflugis tra dezertaj ankoraux
+stratoj de Wien.
+
+Antaux unu malnova domo haltis malrapida, en tiu tempo -- oni
+skribis 1791 -- suficxe oportuna vojagxveturilo.
+
+La kocxero ne opiniis dece desalti de sia sidloko: kelkafoje li
+sole kraketigis la vipon, donante tiamaniere signon al iu en la
+domo, ke li jam alveturis kaj, atendas.
+
+Post nelonga tempo malfermigxis la dompordo kaj dika kuiristino
+komencis elportadi el la domo, sxargxadi sur la veturilon kaj
+post gxin kaj alligadi cxion, kio estis necesa por la granda
+vojagxo -- en Praha'n -- nome: kofrojn, valizojn, skatolojn,
+tukojn kaj entute cxiujn eblajn rekvizitojn por la vojagxo, je
+kiuj cxiu, kiu antaux cent jaroj volis almenaux iom oportune
+vojagxi, nepre devis esti provizita.
+
+La preparoj dauxris preskaux la tutan horon. Kiam cxio estis
+finita, eliris el la domo viro cxirkauxe tridek kvinjara
+kondukanta cxe la brako sinjorinon de la sama agxo.
+
+La viro estas de korpulenta, pli malgranda ol meza talio,
+vestita en oportuna vojagxvesto de malhele cinama koloro, kia en
+tiu tempo estis en modo.
+
+Iam bela vizagxo lia estas ekstreme sxvelinta kaj vidigas
+lacecon. La hauxtkoloro estas flaveta, la okulo senbrila kiel
+post forta, longedauxra spirita penado kaj ekscitado, la lipoj
+bluetaj -- estas videble, ke tiu viro malsanas jam de longa
+tempo, sed gxis nun penas rezisti la malsanon kun la strecxo de
+cxiuj siaj fortoj.
+
+La sinjorino cxe lia flanko estas vestita laux la malnova modo
+en la vesto ne tre eleganta. Sxi havas sur si longan mantelon,
+sur la kapo pajlan de la frunto kaj de la vizagxo suprenigxantan
+cxapelon kun diverskoloraj rubandoj kaj floroj.
+
+Sxia vizagxo posedas ankoraux postesignojn de l' fresxa cxarmo.
+La vangoj estas brune rugxaj, la molaj lipoj ridetantaj, la
+brilaj okuloj bonanimaj kaj petoleme gajaj.
+
+La viro kaj la sinjorino alpasxis malrapide al la veturilo. La
+viro per senbrila rigardo trakuris la objektojn sur la veturilo
+kaj post gxi, poste singarde kaj kun videbla penado helpata de
+la sinjorino eniris en la veturilon.
+
+La sinjorino volis sekvi lian ekzemplon; sed apenaux sxi metis
+unu piedon sur la sxtupon de la veturilo, sxi sentis, ke iu
+ektiris malantauxe sxian jupon.
+
+Turninte sin sxi ekvidis stari post si nekonatan viron de
+maldika talio en nigra vesto kaj kun senhara, pli malafabla ol
+simpatia vizagxo.
+
+"Cxu vi deziras ion, sinjoro?" demandis sxi afable, sed tamen
+iel eldevige, nepovante kasxi sian ekmiron pro la nekutima kaj
+samtempe negalanta maniero, per kiu la nekonato turnis al si
+sxian atenton.
+
+"Mi petas pardonon, estimata sinjorino," diris la nekonato
+humile klinante. "La kauxzo de mia alveno estas la mendita
+rekviemo..."
+
+La viro en la veturilo auxdinte la vorton "rekviemo" diritan per
+konata vocxo elrigardis el la veturilo.
+
+"Mi tre petas, sinjoro Mozart -- kio okazos kun la rekviemo?"
+turnis sin la nigre vestita nekonato al la glora komponisto.
+
+"Ah -- pardonu!" respondis Mozart. "Gxis nun malgraux plej bona
+volo estis al mi tute neeble plenumi la promeson."
+
+"Sed vi forveturas nun en Praha'n," intermetis kun modera
+riprocxo la nekonato, "kaj neniu scias, kiam vi revenos. Cxu
+estas neeble prokrasti la vojagxon je tempo pli malfrua, gxis la
+rekviemo estos finita?"
+
+"Ne, ne, estas neeble," senkulpigas sin Mozart.."La glora bohema
+nobelaro honoris min per la mendo, kiun mi povas nek rifuzi,
+nek prokrasti. Oni postulis min, ke mi verku por la festo de
+l' kronado de l' imperiestro Leopoldo seriozan operon �La Clemenza
+di Tito�. Vi mem devas konfesi, ke la mendon tiel honoran kiel
+profitan estas neeble rifuzi nek prokrasti. Kaj tial mi petas,
+diru al via sinjoro nekonata al mi kaj grandanima favoranto de
+l' arto, ke li senkulpigu min. Kiam mi estos reveninta el Praha,
+mi senprokraste komencos la verkon, se volas kaj povas via nobla
+sinjoro tiel longe atendi."
+
+La nekonata sendito de l' nekonata mendinto estis tute kontenta
+je tiu certigo; li promesis, ke li bone komunikos cxion kaj
+aldonis, ke lia sinjoro atendos pacience, gxis Mozart revenos el
+Praha kaj povos komenci la promesitan laboron.
+
+Per tio la necesega afero estis por momento finita.
+
+La sendito forigxis.
+
+La edzino de Mozart eniris en la veturilon kaj sidigxis kontraux
+sia edzo. Post kelkaj momentoj ekmovis sin la veturilo celante
+la centron de l' urbo por trapasi la urbon, deflankigxi en la
+strato de Leopoldo en la straton de T�bor kaj plue iri al
+Praha.
+
+Tuj post la unua ekskuo de la veturilo ekparolis la edzino de
+Mozart, dirante:
+
+"Domagxe, kara Wolfgang, ke pro amasigxo de neprokrasteblaj
+laboroj estis al vi neeble komponi la menditan rekviemon. La
+honorario estas vere granda kaj la mendinto eble mendus ankoraux
+novan verkon..."
+
+"Nenio okazis, kara Konstancio," intermetas Mozart; "mi penos ja
+baldaux plenumi la promeson kaj ni vidos poste, kio okazos..."
+
+"Sed kredu al mi," dauxrigis la edzino, "ke gxis hodiaux nenio
+tiel longe okupis mian penson, kiel la mistere mendita rekviemo.
+Tuj, kiam vi antaux nelonge sciigis min, ke per pero de
+l' nekonata sendito vi ricevis anoniman leteron, ke vi komponu
+funebran meson por nekonata favoranto de l' arto kaj kiam vi
+difinis, kiam gxi estos finita kaj kian honorarion vi deziras
+por gxi, mi estis konvinkita, ke la mendinto ne povas esti
+tute simpla entuziasmulo, sed nobla, potenca persono, kiu
+interesigxas pri vi kaj precipe pri via arto kaj estas preta
+helpi nin en nia malfavora, malgxoja situacio. Kaj tial mi
+konsilis al vi, ke vi akceptu la proponon kaj kiel eble plej
+baldaux komencu labori..."
+
+"Kaj mi obeis, karulineto, vian konsilon," respondis Mozart.
+"Mi skribis al la nekonata favoranto, ke mi volonte faros la
+laboron por tiu kaj tiu honorario, sed ke mi ne povas precize
+difini, kiam mi estos fininta gxin kaj ke tial mi petas, ke li
+afable komuniku al mi, kien mi sendu la rekviemon, kiam gxi
+estos finita. Post nelonge, kiel vi scias, alvenis denove la
+nekonata sendito, alportis postulitan honorarion kaj samtempe
+promesis alporti ankoraux suficxe grandan aldonon, kiam la verko
+estos finita, cxar, oni diris, mi estis postulinta honorarion
+neproporcie malgrandan. Cetere la nekonata mendinto tute lasis
+al mi, kiam mi volas fini la verkon; li diris, ke mi laboru tute
+sengxene kaj laux mia kutimo, kaj faru al mi nenian perforton,
+kiel decas al la vera artisto..."
+
+"Kaj tial kredu al mi, kara Wolfgang," interrompis lin
+la edzino, "mi bedauxras, ke parte pro la amasigxo de
+neprokrasteblaj laboroj, parte pro via malsano estis al vi
+tute neeble komenci senprokraste la menditan verkon. Mi havas
+strangan antauxsenton. Sencxese mi pensas, okazos grava sxangxo
+en nia vivo. Mi timas sole tion, ke vi ne lacigxu en via fervoro
+al la entreprenota laboro..."
+
+"Ah, pri tio, karulineto, estu tute senzorga! Kun aparta plezuro
+mi cxiam studadis pli altan stilon de la religia muziko kaj en
+la lasta tempo ofte mi eksentis bezonon provi tion ankoraux
+unufoje. Tial estas tute neeble, ke mi lacigxus. Cetere mi
+pensas suficxe ofte pri la mendita verko kaj ke mi ankoraux ne
+komencis gxin, okazis, kiel vi scias, nur tial, cxar mi devas
+cxiujn miajn pensojn koncentrigi al la komponado de la �Tito�
+kaj la �Sorcxa fluto� kaj cxar pro la malsano mi ne laboras
+de ia tempo laux mia kutimo -- suficxe rapide. Sed tuj, kiam
+mi revenos el Praha kaj almenaux iom resanigxos, antaux cxio la
+mendita rekviemo venos sur mian tablon. Cetere -- mi esperas,
+ke dum la vojagxo kaj en Praha mi povos labori pri la rekviemo
+kaj eble gxi estos finita pli frue, ol mi pensas en cxi tiu
+momento..."
+
+"Estus dezirinde," respondis la zorgema edzino; "cxar mi dubas,
+ke denove prezentos sin tiel profita mendo kiel tiu cxi. Kaj
+kredu al mi, la vojagxo en Praha'n ne estas al mi tre kara..."
+
+"Al mi gxi venas gxustatempe," komencis rakonti Mozart. "De la
+momento, kiam mi ricevis la inviton de l' glora bohema nobelaro,
+mi gxojas kiel infano je la vojagxo en Praha'n. Mi eksopiris ja
+kvankam ne multajn, sed karajn amikojn en muzikamanta Praha, kie
+mi laboris, kiel vi scias, ankaux pri mia �Don Juan� kaj kie
+oni juste sxatas min, kion mi povas diri pri nemultaj lokoj. La
+centtura Praha estas al mi pli kara ol kiu ajn alia urbo -- tie
+oni scias kompreni kaj sxati la veran arton... Cetere mi sentas,
+ke mi nepre bezonas kelktagan ripozon. Mi estas laca; mi bezonos
+refresxigon kaj kredu, ke nenie mi resanigxus tiel rapide kiel
+en la rondo de miaj amikoj kaj adorantoj de l' arto en Praha..."
+
+Tiamaniere amuzis Mozart kun sia edzino, kiam la balancigxema
+vojagxveturilo bruis sur la stratoj de Wien.
+
+Poste ili interparolis pri alia temo; sed cxiam denove ili
+revenadis dum la interparolo al la mistera mendo de l' funebra
+meso intersxangxante siajn pensojn pri la mistera mendinto...
+
+               *       *       *       *       *
+
+Mozart, kiel oni scias, estis unu el plej pasiemaj laborantoj.
+Miloj da pensoj sencxese bolis en lia animo; li mem ne konis la
+ripozon. Muziko kaj laboro estis al li cxio; li laboradis dum
+tagoj kaj noktoj kaj ofte oni perforte devis forkonduki lin de
+la fortepiano, lia plej kara instrumento.
+
+Nelonge antaux la entreprenita vojagxo en Praha'n li laboris
+longan tempon kun superhoma penado kaj oni ne miru, ke lia korpa
+organismo de la sencxesa spirita strecxado estis grave ekskuita.
+
+Mozart atendis, ke la vojagxo en Praha'n refresxigos lin; sed al
+la sencxesa laboro lia kutiminta spirito laboris ankaux dum la
+vojagxo. La nova opero �La Clemenza di Tito�, kiu jxus okupis
+lin, maturigxis tiel dum tiu tempo, ke post dek ok tagoj gxi
+estis finita.
+
+En Praha estis Mozart akceptita de siaj amikoj kaj adorantoj kun
+granda entuziasmo.
+
+La plimulto de liaj amikoj tuj ekkonis, ke li dangxere malsanas.
+Lia senbrila rigardo, la laceco, ecx premiteco vidigxanta sur
+lia sxvelinta vizagxo, devis frapi ecx la observanton plej
+suprajxan. Sed neniu ekpensis, ke tio estas komenco de la fino
+kaj ke la malsano tiel baldaux malaperigos la gloran majstron.
+
+Mozart neniam plendis. Li kunigxadis kiel alifoje kun siaj
+amikoj vizitante la plej karajn el ili kaj akceptante vizitojn.
+Li laboris, vizitis koncertojn, estris ekzamenojn, amuzis kaj
+sole al la plej intimaj amikoj konfesis, ke koncerne sian sanon
+li devas periode konsiligxi kun la kuracisto.
+
+Vesperojn pasigis Mozart ordinare en la kafejo, kie li amuzis
+kun siaj amikoj ludante bilardon, kiun ludon li tre sxatis.
+
+Sed ecx dum la ludo lia kreema spirito ne mallaboris; gxi
+laboris ja kiel ordinare.
+
+Iam, kiam Mozart estis sxajne tute enprofundigxinta en la
+ludo, auxdis lin liaj amikoj murmuri ian melodion per �hm,
+hm, hm�. Tiun murmuron li ripetis kelkfoje kaj kiam ludis lia
+kontrauxulo, elprenis Mozart el la posxo pecon da papero, notis
+ion kaj ludis plue, dume murmurante sencxese sian �hm, hm,
+hm�.
+
+Al granda miro de siaj amikoj kondutis Mozart tiel dum tri
+tagoj; poste invitis ilin al si, sidigxis al la fortepiano
+kaj ludis la cxarman kvinludon el la unua akto de l' �Sorcxa
+fluto�, kiun li komponis ludante bilardon kaj kiu, kiel oni
+scias, komencigxas per la nomitaj interjekcioj �hm, hm, hm�,
+cxar Papageno havas seruron sur busxo.
+
+Sed Mozart komponis en Praha ne nur la �Sorcxan fluton�, kiel
+estis jam dirite, sed ankaux la �Titon�. Krom tio ofte li
+rememorigis sin pri la mendita rekviemo, en unu vorto li laboris
+febre, kvazaux li sentus, ke li devas rapidi, se li volas fini
+ankoraux siajn du cxefajn verkojn.
+
+Post la kelksemajna logxado en Praha li adiauxis siajn amikojn
+kaj unuafoje en sia vivo cxe la simila okazo -- li ploris. Sed
+nek li, nek kiu ajn el liaj amikoj ekpensis, ke Mozart lastan
+fojon adiauxas la karan Praha'n kaj revenas Wien'on, por ke li
+vidu ankoraux unufoje sian gloron kaj sciigxinte, ke post la
+multjara atendado kaj klopodado li ricevis monan
+rekompencon -- li mortu.
+
+Reveninte Wien'on li finis la �Sorcxan fluton�. La uverturo
+kaj la marsxo de l' pastroj je la komenco de la dua akto estis,
+se ne komponataj, do almenaux skribataj du tagojn antaux la
+prezentado de la opero.
+
+�Tito� estis finita antaux la �Sorcxa fluto� kaj prezentata
+6an de Septembro; �Sorcxa fluto� estis unuafoje prezentata
+30an de Septembro.
+
+De tiu tago havis Mozart neniun pli gravan laboron kaj nun la
+mendita rekviemo ekskluzive okupis lin.
+
+La laboro tiel interesis lin, kvazaux nenio alia ekzistus por
+li. Laux sia kutimo li laboris denove dum tagoj kaj noktoj kun
+la strecxo de cxiuj fortoj malgraux tio, ke li sentis lacigxi la
+fortojn. Jam dum la skribado de l' partituro[2] de l' �Sorcxa
+fluto� periode lin atakantaj svenoj komencis alvenadi pli ofte;
+sed Mozart laboris, strecxante cxiam pli siajn fortojn, sen
+ripozo, ne obeante konsilojn de l' kuracisto, ke li ripozu kaj
+formetu la laboron, gxis li almenaux iom resanigxos.
+
+Mozart videble malfortigxadis, lia spirito mallumigxadis.
+Animpremiteco kaj timemo vidigxis sur lia malsane flaveta
+vizagxo, precipe en la senbrila, periode febre brilanta okulo.
+Gxis tiam li mem opiniis, ke la malsano estas pasonta; sed nun,
+kiam li farigxis por cxio, kio antauxe amuzis lin, apatia kaj
+indiferenta, nun; kiam la kreemo komencis lacigxi kaj la spirita
+laboro postulis cxiam pli grandan strecxadon de l' fortoj,
+kiuj mankis al li kaj malkreskis cxiam pli kaj pli, nun li
+ekamikigxis kun la penso de l' fina, nedeturnebla morto.
+
+La fidela kaj zorgema edzino vane klopodis dispeli la malgxojajn
+pensojn; la melankolio kaj animpremiteco de Mozart ne estis
+simpla simptomo, sed natura sekvo de l' dangxera malsano.
+
+Li pensis plu pri nenio nur pri la morto kaj la rekviemo, kiun
+li cxiam komponadis malgraux cxiuj avertoj de l' amikoj kaj la
+kuracisto.
+
+"Kredu min," li diris en unu bela posttagmezo auxtuna, kiam li
+veturis en kalesxo kun sia edzino Prateron[3], "kredu min, kara
+Konstancio, ke mi verkas la rekviemon por mi."
+
+Cxe tiuj vortoj larmoj elsaltis el liaj okuloj kaj dolore
+plorante li aldonis:
+
+"Ne, ne -- tio ne povas longe dauxri: oni venenis min!"
+
+Tiuj vortoj kaj precipe la stranga maniero, per kiu ili estis
+diritaj, tre konsternis la edzinon de Mozart.
+
+Sxi penis konsoli sian edzon kaj konvinki lin, ke cxio estas
+sole la sekvo de l' malsane ekscitita fantazio kaj ke cxiuj
+cxi kaj similaj pensoj denove forlasos lin, kiam li almenaux
+iom resanigxos; sed Mozart ploris maldolcxe kaj parolis kelke
+da tute deliraj frazoj, kiuj atentigis lian edzinon pri la
+minacanta dangxero.
+
+Reveninte kun la edzo hejmen sxi senprokraste venigis la
+kuraciston, kiu konstatis simptomojn de l' grava malsano. Tiun
+cxi fojon la kuracisto ne nur konsilis, ke Mozart cxesu por iom
+da tempo en la spirita laboro, sed li nepre malpermesis al li,
+ke li okupu sin per kia ajn laboro kaj forlasu la cxambron.
+
+Mozart obeis.
+
+Li sentis, ke per tiu ofero li ne plibonigos dauxre sian staton,
+sed la ordono de la kuracisto estis severa kaj ankaux motivita,
+tial oni povis neniel protesti kontraux gxi.
+
+Sed tiamaniere la melankolio kaj la animpremiteco de Mozart
+ne estis neniigitaj. La deviga restado en la fermita cxambro
+sen kia ajn spirita okupo premis Mozart-on ankoraux pli multe
+kauxzante en lia animo doloran antauxsenton.
+
+Dume ricevadis Mozart gxojigajn raportojn pri la brila sukceso,
+kun kiu estis akceptata cxiu prezentado de la �Sorcxa fluto�.
+
+La opero atingis sukceson neniam auxdeblan. Gxi estis prezentata
+sencxese en la tute disvendita teatro kaj cxiu pli grava loko
+estis brue aplauxdata.
+
+Sed Mozart ne povis persone cxeesti la festadon de sia plej
+brila triumfo. Li estis sola en sia laborcxambro, okupante sin
+sole en la spirito per la pasado de l' prezentado.
+
+Sed kion neniu atendis ne esceptante Mozart-on, tio okazis.
+
+La kelktaga deviga ripozo redonis al Mozart almenaux iom da
+fortoj. La 15an de Novembro li sentis sin tiel fresxa, ke li
+povis denove labori. Li verkis malgrandan kanton: �Lauxdo de
+l' amikeco� por la logxio framasona, kies ano li estis kaj la
+favora akcepto de la verketo tre gxojis lin.
+
+Nerezisteble li sopiris denove labori.
+
+Li insiste petis sian edzinon, ke sxi redonu al li la partituron
+de la formetita rekviemo kaj la edzino opiniante, ke la dangxero
+pasis, plenumis lian peton. Sed apenaux Mozart komencis denove
+labori, apenaux li denove enprofundigxis en la laboron kaj en
+la pensojn tiel seriozajn, verajn kaj malgxojajn, kiaj sekvas
+la komponadon de la rekviemo, atakis lin denove la animaj kaj
+korpaj doloroj kun duobla forteco.
+
+Tiun cxi fojon, rakontas la biografiisto de Mozart, kies laboro
+donis materialon por tiu cxi skizo, la batalo ne dauxris longe.
+En kvin tagoj falis Mozart en la liton, ne levigxis plu de gxi
+kaj sencxese estis okupata de la preparoj al sia enterigo.
+
+Dume, kiam Mozart kun sxvelintaj manoj kaj piedoj, nepovante
+sin movi, kusxis en la morta lito, oni raportis al li, ke li
+estas elektita kapelestro cxe la katedrala pregxejo de la
+sankta Stefano en Wien. Tiun oficon, kun kiu jam de longe estis
+kunigita granda salajro kaj samtempe ankoraux tiel grandaj
+flankaj enspezoj, donis al li la magistrato de Wien.
+
+Baldaux direktoroj de l' multaj teatroj, al kiuj la brila
+akcepto de la �Sorcxa fluto� malfermis la okulojn, komencis
+aspiri la favoron de la glora komponisto konkurante inter si kaj
+proponante sumojn, kiujn Mozart mem postulus por siaj laboroj.
+Samtempe ricevis Mozart el Breslau kaj Amsterdam skribajn
+proponojn, ke li faru por granda honorario periodajn verkojn de
+diversaj specoj.
+
+Tiu cxi neatendita turno al pli bona stato instigis Mozart-on al
+la memorinda kaj samtempe karakteriza eldiro.
+
+"Jxus nun," li diris, kiam oni komunikis al li unu el plej
+gxojigaj novajxoj, "jxus nun mi devas foriri, kiam mi povus
+trankvile vivi. Nun mi devas forlasi mian arton, kiam ne estante
+plu sklavo de la modo kaj kaptajxo de la spekulaciistoj mi povus
+labori tute laux mia inklino, laux la dikto de mia sento, kiam
+mi povus verki libere kaj sendepende tion, kion inspiros al mi
+mia koro. Mi devas forlasi la familion kaj miajn bedauxrindajn
+infanojn en la momento, kiam mi povus pli bone zorgi pri ilia
+farto. Cxu mi ne antauxdiris, ke mi verkas la rekviemon por mi?"
+
+La malsano de Mozart malplibonigxis; la kuracistoj konstatis
+brulumon de la cerbo.
+
+Mozart suferis grandegajn dolorojn. Malgraux tio li toleris
+ilin pacience; bonkorecon kaj afablecon de sia karaktero li ne
+malkonfesis ecx en la momentoj plej doloraj.
+
+Pri la lastaj momentoj de Mozart konservigxis multekosta
+dokumento devenanta de la plumo ne tre sperta -- de lia
+bofratino Sofio Haibel, kiu estis kiel juna knabino apud la
+lito de Mozart, kiam li batalis kun la morto.
+
+Sofio logxis kun sia patrino en la distrikto Wieden ne
+malproksime de la domo, kie logxis Mozart kaj ofte vizitis lin
+mem aux kune kun sia patrino.
+
+En la nomita letero sxi skribas:
+
+"Kiam Mozart malsanigxis, ni kudris al li noktan kamizolon, kiun
+li povis de l' antauxe preni sur sin, cxar pro la sxvelo li ne
+povis sin turni. Kaj cxar ni ne sciis, ke li estas dangxere
+malsana, ni kudris ankaux al li longan vatitan hejmsurtuton
+(sxtofon kaj cxion necesan donis al ni lia bona edzino, mia plej
+kara fratino), por ke li resanigxinte estu bone provizita.
+
+Ni ofte vizitadis lin kaj li havis grandan gxojon je la nova
+surtuto.
+
+Mi vizitadis lin cxiutage.
+
+Iam mi vizitis lin sabate kaj li diris al mi: �Nu, kara Sofio,
+diru al via panjo, ke mi fartas hodiaux suficxe bone kaj ke jam
+post ok tagoj mi alvenos gratuli sxin okaze de sxia nomtago.�
+
+Kiu povus havi pli grandan gxojon ol mia patrino, kiam mi povis
+alporti al sxi tiel gxojan sciigon; sxi neniam atendis ion
+similan. Tial mi rapidis hejmen kaj ankaux pro tio, cxar sxajnis
+al mi, ke Mozart estas gaja kaj vidigxas bone.
+
+La sekvantan tagon estis dimancxo.
+
+Mi estis juna kaj mi konfesas, ke ankaux vanta -- kaj mi tre
+amis ornami min. Sed bele vestita mi ne amis piediri de
+l' antauxurbo en la urbon kaj por la veturigado mi ne volis
+elspezi monon.
+
+Tial mi diris al mi bona patrino:
+
+�Kara panjo! Hodiaux mi ne iros al Mozart. Li vidigxis hieraux
+tre bone, certe hodiaux li fartas ankoraux pli bone kaj pro
+tio ne estos malbone, se mi venos unu tagon pli frue aux pli
+malfrue.�
+
+�Se estas tiel,� respondis la patrino, �preparu tason da kafo
+kaj poste mi diros al vi, kion vi faru.�
+
+La patrino konsentis lasi min hejme; sxi sciis ja, ke mi devis
+cxiam longan tempon pasigi cxe Mozart.
+
+Mi foriris en la kuirejon. Cxar estis mallume, mi devis
+ekbruligi la kandelon kaj ekhejti la fornon.
+
+Sed mi tute ne povis forgesi Mozart-on. La kafo estis preparita
+kaj la fajro ankoraux brulis.
+
+Nun mi nur rimarkis, kiel mi estis malsxparema, cxar la kandelo
+brulis ankoraux. Mi rigardas fikse gxian lumon kaj pensas cxe
+mi, ke mi gxoje scius, kion faras Mozart.
+
+Kaj dum mi pensas kaj rigardas la lumon, la kandelo estingigxis,
+kvazaux gxi estus brulinta neniam; sur la longa mecxo restis
+neniu fajrero. Kaj tamen la aero ne movigxis -- mi povas jxuri
+tion.
+
+Mi ektremis de la teruro, kuris al la patrino kaj rakontis cxion
+al sxi.
+
+�Vestu vin rapide,� diris la patrino, �rapidu al ili kaj tuj
+revenu kun la raporto, kiel li fartas; sed ne restu tie longe.�
+
+Mi rapidis per cxiuj fortoj; Dio, kiel mi ektimis, kiam mia
+fratino duone malespera sed tamen kun tiel trankvila mieno
+venis al mi renkonte kaj diris:
+
+�Dank' al Dio, kara Sofio, ke vi estas cxi tie. Hodiaux en la
+nokto li fartis tiel malbone, ke mi pensis, ke li ne gxisvivos
+la hodiauxan tagon. Restu hodiaux cxe ni; cxar se li denove
+fartos tiel, li mortos en cxi tiu nokto. Iru tamen al li, kion
+li faras�. Mi penis ekregi min kaj iris al lia lito. Ekvidinte
+min li ekkriis:
+
+�Ah bone, kara Sofio, ke vi estas cxi tie. Vi devas cxi tiun
+nokton pasigi cxe ni; vi devas vidi min morti.�
+
+Mi penis resti trankvila kaj senkredigi tion al li; sed li
+respondis je cxio:
+
+�Mi sentas jam morton sur la lango -- kaj kiu helpos poste
+mian karan Konstancion, se vi ne restos cxi tie?�
+
+�Sed, kara Mozart,� respondis mi, �mi devas iri ankoraux al
+mia patrino kaj sciigi al sxi vian deziron, ke mi restu hodiaux
+cxe vi -- sxi povus ja pensi, ke okazis al mi ia malfelicxo.�
+
+�Jes, faru tiel,� diris Mozart, �sed revenu baldaux!�
+
+Dio, kion mi sentis en tiu momento! La bedauxrinda fratino
+eliris kun mi kaj pro Dio petis min, ke mi haltu en la parohxejo
+cxe la sankta Petro kaj petu, ke iu el la pastroj kvazaux okaze
+alvenu al ili.
+
+Mi faris tiel, sed la pastro rifuzis kaj nur post longaj
+klopodoj mi sukcesis konvinki lin, ke li iru --
+
+Poste mi kuris al la patrino, kiu maltrankvile atendis min.
+
+Estis jam mallume.
+
+Sxi tre ektimis! Mi diris al sxi, ke sxi faros plej bone, se sxi
+pasigos la nokton cxe la plej maljuna filino -- kaj sxi obeis.
+
+Poste denove per cxiuj fortoj mi rapidis returne al mia
+bedauxrinda fratino. Apud la lito de Mozart estis S�ssmayer
+(unu el la lernantoj de Mozart), sur la litotuko kusxis la
+konata rekviemo kaj Mozart klarigis al S�ssmayer, kiel li
+deziras havi la rekviemon finita post sia morto. Plie ordonis
+Mozart al sia edzino, ke sxi sekretigu lian morton gxis tiam,
+kiam sxi estos sciiginta pri tio Albregtsberger-on, �cxar tiu
+servo al li apartenas antaux Dio kaj mondo�.
+
+La kuracisto Glosset estis longe sercxata kaj fine trovita
+en la teatro. Sed li devis atendi, gxis la prezentado estos
+finita; poste li alvenis kaj ordonis, ke oni cxirkauxvolvu la
+febre varman kapon de Mozart per malvarmaj cxirkauxvindoj, kiuj
+tiel ekscitis lin, ke li sveninte ne rekonsciigxis plu, gxis li
+mortis.
+
+Lastafoje li volis ankoraux imiti per la busxo la tamburojn en
+sia rekviemo; mi auxdas tion gxis hodiaux...
+
+Poste venis M�ller el la artista kabineto kaj enpresis en
+gipson lian palan, malvivan vizagxon.
+
+Lia fidela edzino treege suferis. Sxi jxetis sin sur la genuojn
+kaj petis cxiopovan Dion pri la helpo. Kvankam mi insiste petis
+sxin, mi ne povis disigi sxin de li.
+
+Sxia doloro estis ankoraux pli grandigita dum la sekvanta tago,
+cxar la homoj amase preterirantaj lauxte ploris kaj kriis pro
+li.
+
+Dum mia tuta vivo mi ne vidis Mozart-on incitita, des malpli
+kolera.�"
+
+Cxi tie finas la simpla, karakteriza letero, kvankam skribita de
+plumo primitiva kaj enhavanta en la originalo aron da sintaksaj,
+gramatikaj kaj ortografiaj eraroj, sed tamen pro sia simpleco
+pli kara, pli elokventa.
+
+Pli kredindaj dokumentoj pri la lastaj momentoj de Mozart ne
+ekzistas.
+
+
+
+
+                   LA BLANKA EDZINIGXA VESTO.
+
+                           Arabesko.
+
+
+Ankoraux unu fojon sxi ekrigardis atente la grandan starantan
+spegulon, en kiu de l' kapo gxis la kalkano rebrilis sxia gracia
+talio...
+
+Per la dekstra maneto sxi ordigis kelke da molaj blondaj bukloj,
+kiuj perfide eligxis el sub la mirta florkroneto, per la dekstra
+mano iom levis la negxoblankan elegantan veston kun la longa
+trenajxo -- kaj poste malrapide sin turnis...
+
+Sxi rigardis la vizagxon de l' fidela kunulino, multejara
+amikino, kiu helpis al sxi ordigi la tualeton.
+
+La oraj radioj de l' matena suno somera, traigxante tra la
+densaj kurtenoj de l' eleganta buduaro, superversxas per la
+delikata lumo la belkreskan talion de l' bluokula blondulino.
+
+La fresxa, ridema vizagxeto kun la rozkoloraj vangetoj, purpuraj
+lipetoj, hela, bele elstaranta frunteto, greka nazo kaj cxaste
+mallevitaj okuloj kun la longaj okulharoj kaj densaj brovoj en
+tiu momento vidigas tiun specon de l' neesprimebla felicxo, kiu
+tiel volonte gxojege eksplodus, kaj tamen neniigxas timeme,
+kvazaux estus nepardonebla peko voli esti nesupereble felicxa...
+
+Ami kaj esti amata!
+
+Senti, ke la plej dolcxaj revoj fine efektivigxas -- scii,
+ke post kelke da momentoj ni estos por cxiam kunigitaj kun la
+estajxo, kiu estis nia idolo!
+
+Kies koro ne estus emociita? Sur kies vizagxo ne vidigxus la
+rebrilo de l' malofta sento de l' nesuperebla felicxo?...
+
+"Kiel vi estas bela, kara Emilio!" ekkriis la fidela kunulino,
+rigardante la vizagxon de l' cxarma amikino.
+
+"Kaj kiel mi estas felicxa, Rozalio, mia kara, kara!" diris
+silente Emilio, kvazaux sxi timus, ke neniu krom la fidela
+kunulino auxdu tiujn vortojn.
+
+Kaj sxia cxaste mallevita rigardo levigxis.
+
+La rigardoj de l' ambaux sin renkontis... En la klaraj, bluaj
+okuloj de Emilio ekbrilis du larmoj kaj ruligxis sur la
+rozkoloraj vangetoj al la cxebrusto...
+
+"Kiel mi envias al vi tiujn larmojn!" diris post la momento la
+amikino.
+
+"Oh, ne, kara Rozalio!" respondis rapide Emilio. "Mi scias, ke
+vi ne envias min, vi ne povas min envii!"
+
+"Kaj tamen mi envias!..."
+
+"Estas ne eble! Vi estis ja antaux du jaroj simile felicxa kiel
+mi! Kaj cxu vi ne estas felicxa gxis nun?"
+
+"La felicxo estas sxangxema..."
+
+"Kaj pro tio, cxar la felicxo estas sxangxema, cxu vi povas -- al
+iu envii la larmojn de l' gxojo?"
+
+"Mi ne envias la larmojn de l' gxojo, sed la larmojn entute.
+Mi neniam ploris de gxojo kaj mi timas -- se iam la felicxo
+deturnos sin de mi, ke mi ne povos plori, ke mi ne trovos
+konsolon en la larmoj..."
+
+"Cxu eble turmentas vin ia sensenca antauxsento?"
+
+"Kontrauxe! Al mi sxajnas, ke mi ecx ne povas esti
+malfelicxa!... Sed la malfelicxo ne demandas, cxu iu volas esti
+plue felicxa; gxi venas multafoje neatendite kaj poste estas
+necese..."
+
+"Ke la homo ploru, cxu ne vere?" intermetis Emilio. "Kaj cxu vi
+konjektas, ke mi scios poste plori, ke mi malgrandigos per la
+larmoj mian doloron?..."
+
+"Kiel nun senvole vi ellasis larmojn de l' gxojo, jxus tiel
+siatempe la fluo de larmoj malgrandigos vian doloron, sed mi
+bedauxrinda..."
+
+Sxi ne finis. Sxia nigra okulo eksterordinare ekbrilis, kvazaux
+kiam la subita doloro konvulsie kunpremas la koron.
+
+"Ah, vi estas ja malsagxeta, kara Ronjo," diris Emilio post
+mallonga pauxzo. "Sed diru, kio alkondukas vin al tiuj cxi
+pensoj?!"
+
+"Via faldoricxa, negxoblanka vesto edzinigxa..."
+
+"Mi ne komprenas!"
+
+"Ankaux mi havis similan, ankaux mi dum la jaroj sxparis por gxi
+krejceron post krejcero, ankaux mi mem gxin kudris, sed ankaux
+mi gxin, kiel vi, gutetis per mia sango..."
+
+"Per la sango? Per via sango?" ripetis Emilio surprizite
+trarigardante sian veston; sed tuj poste sxi ekkriis rapide kaj
+gxoje:
+
+"Cxu vi eble pensas tiun cxi malgrandegan makuleton cxi tie,
+kiun mi kretis tiel perfekte, ke oni ecx de proksime ne povas
+gxin rimarki?"
+
+Dume sxi montris per la rugxeta fingreto la malgrandan, apenaux
+rimarkeblan makuleton sub sia koro.
+
+Rozalio malgxoje jesis per la kapo.
+
+Emilio silentis momenton fikse rigardante la vizagxon de
+l' amikino, kiu en tiu momento vidigis videblan seriozecon.
+
+"Sed mi ne konmprenas," sxi diris poste trankvile kaj serioze,
+"en kia rilato povas esti simila makuleto kun mia aux via
+estonta felicxo!"
+
+"Cxu vi ankoraux ne auxdis, kio atendas fiancxinon, kiu kudrante
+sian edzinigxan veston, makuletas gxin per sia sango?" demandis
+Rozalio en la tono serioze mistera.
+
+"Neniam! Sed mi ja ne makulis gxin! Mi nur pikis min iom per la
+kudrilo en la fingron kaj unu sola guto da sango falis sur la
+veston..."
+
+"Kaj tiu cxi sola guto estos por vi tiel fatala kiel por mi,
+kara Emilio," ekparolis Rozalio. "Ankaux mi per unu sola guto da
+mia sango makulis mian edzinigxan veston. Min kaj ankaux vin pli
+aux malpli frue atendas malfelicxo... Sed vi trovos konsolon en
+larmoj, sed mi bedauxrinda..."
+
+Denove sxi ne finis; sxajnis, kvazaux ia turmenta antauxsento
+estus interrompinta subite sxian parolon.
+
+Emilio ne povis rezisti ian ekstran senton de l' maltrankvileco.
+
+"Tio ne povas esti vera, animo kara!" sxi diris post mallonga
+pripenso. "Vi estas tamen malsagxeta, cxar vi kredas similajn
+supersticxojn kaj antauxjugxojn..."
+
+Rozalio nee ekskuis iom la kapon kaj levinte la sxultrojn
+respondis en la tono tute serioza:
+
+"Strange! Mi scias, ke tio estas simpla supersticxo kaj tamen
+mi ne povas liberigi min de l' turmenta antauxsento. Mi konas
+tiun cxi supersticxon de mia plej frua infaneco, kaj pro tio
+kudrante mian edzinigxan veston mi kudris gxin singarde kiel
+neniam antauxe... Kaj tamen mi pikis min, kiel vi, kara Emilio,
+tamen unu guto falis sur la veston... En tiu momento ekregis min
+timemo senmezura kaj --"
+
+"Sencela!" aldonis Emilio kun la pripenso kaj certeco. "Cxar
+cxio tio povas esti nenio alia ol sekvo de l' ekflamigxinta
+fantazio..."
+
+"Tio povas esti," dauxrigis Rozalio; "sed tiu timemo atakas min
+cxiam, kiam mi rememorigas min pri tiu fatala malfelicxo --"
+
+Estas certe, ke ambaux amikinoj dauxrigus la naivan, okazan kaj
+sencelan interparolon -- sed iu subite mallauxte ekfrapis la
+pordon.
+
+"Li alvenas, li alvenas!" ekgxojegis silente Emilio per la
+tremanta vocxo.
+
+"Volu eniri!" diris Rozalio.
+
+La pordo malfermigxis, kaj sur la sojlo aperis juna, cxarma viro
+en eleganta bala vesto.
+
+Emilio jxetis sin en lian cxirkauxprenon...
+
+Kio sekvis, estas pli simpla, ol kion ni jxus rakontis;
+proksimume post duonhoro genuis Emilio cxe lia flanko antaux la
+altaro...
+
+               *       *       *       *       *
+
+Felicxo!
+
+Stranga, tre stranga vorto! Kion la homoj atendas de gxi!...
+
+Kaj tamen gxi esence signifas ne pli ol kontentecon. Cxio cetera
+estas sole pasontajxo...
+
+Emilio estis kontenta -- do nesupereble felicxa.
+
+Sxi deziris nenion alian, ol ke cxio restu tia, kia gxi jxus
+estas: simpla, trankvila, agrabla sen animaj uraganoj, sen
+doloroj kaj turmentoj...
+
+Post la unua jaro la felicxa edzinjo farigxis neesprimeble
+felicxa patrino.
+
+Kaj denove sxi deziris nenion plu, ol ke cxio restu tia, kia
+jxus estis...
+
+Sed la felicxo estas sxangxema. Sxi ne dependas de la homo, nek
+de lia volo aux deziro --
+
+Subite -- malfelicxa okazo renversis cxion en malon. En la fino
+de tria jaro la amata, ecx adorata edzo mortis.
+
+Li pereis kiel miloj da aliaj homoj de l' ofta ecx plej ofta
+malfelicxo.
+
+Revenante hejmen unu fojon posttagmeze el la kontoro, kie li
+estis tiel diligenta kaj konscienca laboranto, kiel bonega
+kolego, li deglitis sur la glata pavimo kaj rompis al si la
+piedon.
+
+Komence la malfelicxa okazo sxangxigxis poste en malfelicxon.
+
+Dum kelke da tagoj li malsanetis. Sed subite la malsano
+sxangxigxis dangxere kaj en tri tagoj finigxis lia vivo.
+
+La juna vidvino preskaux malesperis.
+
+Unuan fojon en sia vivo sxi ekkonis la veran malgxojon kaj tuj
+poste la malgxojon de la plej terura, plej malespera speco.
+
+Sxi ploris, sxi ploregis -- sxi sxiris al si la harojn...
+Sed nenio helpis! La naturo cxe siaj plej oftaj faroj estas
+nedepetebla, sensenta...
+
+En la unua tempo sxajnis al sxi, ke la senmezura doloro estos
+netolerebla, ke sxi estos dispremita de gxi... Sed la plej kara
+heredajxo de la edzo, la dujara blondhara angxeleto -- estis
+sxia apogo en la momentoj de plej maldolcxa, plej brula doloro.
+
+Havante pri la grandega malfelicxo familia ecx nenian
+antauxsenton, la infano restis ne tusxita de l' terura bato de
+la sorto. Gxia ridema vizagxeto, kiam gxi ekrigardis la patrinon
+konvulsie ploregantan, mallumigxis senvole por momento, sed
+tuj en la proksima momento ludis jam sur la rozkoloraj lipetoj
+la neesprimeble dolcxa ekrido de l' senzorgemo kaj en la helaj
+bluaj okuletoj brilis fajreroj de l' petolemo.
+
+Unue al la patrino estis neeldireble malgxoje kaj dolore. Ne
+komprenante la aferon plej naturan sxi rigardis sian sole
+naskiton kun la mieno de l' maldolcxo. Estis al sxi, kvazaux la
+propra infano mokus sxian doloron -- kaj sxia koro konvulsie
+kunpremigxis...
+
+Subite la ekkompreno trakuris sxian animon.
+
+Rapide sxi alpremis la infanon al sia ondigxanta brusto kaj
+pasie kisis gxin...
+
+Sxi ekkomprenis, ke sxi ne devas malesperi -- ke sxi devas vivi
+por sia infano...
+
+Kaj de tiu cxi momento estis al sxi pli libere...
+
+Sxi vivis -- gxuste sxi mizervivis, kiel scias mizervivi sole
+la vidvinoj.
+
+La negranda sxparajxo kaj la malgranda heredajxo de l' gepatroj,
+kiuj mortis dum sxia frua infaneco, komence ebligis al sxi
+la vivon almenaux proporcie elteneblan. Sed la profito de
+l' manlaboro, per kiu sxi nutris sin, ne suficxis -- la sxparajxo
+malgrandigxis kaj post la paso de du jaroj la mizero ekfrapis
+la pordon de l' malricxa logxejo...
+
+Cxio tiel simpla -- tiel ordinara --
+
+Ankaux nun kiel antauxe sxi strecxis cxiujn siajn fortojn;
+laborante dum tagoj kaj dum noktoj kun la diligenteco
+nelacigebla, sxi sukcesis almenaux defendi sin kontraux la
+morto de malsato --
+
+Oni ne miru pro tio, ke sxi iom post iom vendis cxion, kio
+restis al sxi el la tempo de l' felicxo: jen iun malgrandan
+juvelon, jen iun pli bonan veston aux parton de l' meblaro,
+gxis fine preskaux cxio plej bona kaj plej valora estis
+vendita...
+
+Kaj strange! Emilio malfaris tion, kion eble farus cxiu alia
+virino estante en simila situacio. La blanka atlasa edzinigxa
+vesto, kiun cxiu alia vidvino unue vendus estante en malfavora
+situacio, restis bone kasxita en la kofro.
+
+La bedauxrindulino ofte rememorigis sin pri gxi kaj ofte,
+precipe en la unua tempo de malfacilajxoj de l' vivo sxi
+ekpensis, ke sxi povus gxin pli bone vendi ol kiun ajn alian
+oran aux argxentan bagatelon, sed kiam ajn sxi malfermis la
+kofron kaj ekrigardis la zorge falditan veston, estis al sxi
+neesprimeble malgxoje kaj dolore.
+
+Sxajnis al sxi, ke entute estas neeble disigxi de tiu cxi
+memorajxo. Sxi malofte uzis tiun veston ecx dum la tempo de
+sia felicxo; sxi prenis gxin sur sin kelkafoje -- je la okazo
+de kelke da maloftaj vizitoj, de kelke da baloj, kiujn sxi
+cxeestis kun sia edzo. De tiu tempo gxi kusxis netusxite en la
+kofro -- Fine, kiam nenio plu estis vendebla, ankaux la vendo
+de tiu memorajxo necesigxis.
+
+Estis belega somera mateno, kiam la bedauxrinda vidvino ne
+havante rimedojn por prepari malricxan tagmangxon, rememorigis
+sin pri la lasta memorajxo de l' antauxa felicxo.
+
+Sxanceligxe sxi genuis apud la kofro, malfermis gxin kaj per la
+tremanta mano elprenis la veston. Dismetinte gxin sur la tablo
+antaux si, sxi ekrigardis enpensite antaux sin --
+
+Sxi estis sola en la malricxa cxambreto.
+
+La infano, sxia karuleto, sidis ekstere en la korteto lante kun
+la plenmano da sablo kaj kelke da sxtonetoj.
+
+La patrino povis gxin vidi tra la fenestro; sed sxi ne vidis -- sxi
+rigardis fikse antaux sin, enprofundigxante en rememorojn.
+
+Longe sxi staris senmove. Sxian malgxojigitan animon kuradis
+rememoroj; unue maldolcxaj, doloraj, pli poste cxiam pli klaraj
+kaj karaj, gxis sxi rememorigis sin pri la momentoj plej
+felicxaj...
+
+Kaj sxajnis al sxi, ke denove sxi estas tiel felicxa kiel tiam,
+kiam sxi kudris al si sian edzinigxan veston, sxajnis al sxi, ke
+denove la dolcxa sopiro tremigas sxian animon kaj neesprimeble
+felicxa timemo kunpremas sxian koron... Senvole sxi prenis la
+veston de l' tablo.
+
+Momenton sxi tenis gxin en la mano -- poste, videble ne sciante
+kial -- komencis vesti sin per gxi.
+
+Kvankam sxi kondutis dum tio iom mallerte, sed tamen vestis sin
+suficxe rapide kaj lerte.
+
+Kaj denove sxi restis nedecidite kaj enprofundigxinta la pensoj
+senmove stari, fikse rigardante la senfinan malplenon.
+
+La felicxaj kaj dolcxaj rememoroj, kiuj antaux la momento
+trakuradis sxian animon, donis la lokon al la rememoroj pli
+malgxojaj kaj maldolcxaj, ecx doloraj. Sxia pala, zorgoplena,
+sed gxis nun ankoraux cxarma vizagxo vidigis melankolion.
+
+Subite sxi estis interrompita en la enprofundigxo.
+
+En la korto eksonis malafabla, malagrabla vocxo de
+l' antikvajxisto -- kaj tiu sono naskis en la animo de
+l' bedauxrinda vidvino la plej maldolcxan resonon.
+
+Rapide sxi alpasxis al la fenestro kaj faris signon al la
+antikvajxisto. Sxia rigardo ekflugis ankaux al la infano kaj
+du larmoj ekbrilis en sxiaj belaj okuloj.
+
+Rapide sxi devisxis ilin -- la antikvajxisto jxus eniris. Kaj
+denove cxio tiel simpla, tiel ordinara -- Per la tremanta
+vocxo sxi proponis al la antikvajxisto, ke li acxetu la
+veston. Li volonte konsentis acxeti gxin -- trarigardis la
+veston -- cxirkauxiris la virinon...
+
+En tiu momento li ekvidis apud la koro malhelan, antauxe
+kretitan makulon.
+
+"Aj! Kio estas cxi tio?" li ekkriis montrante al la koro. "La
+makulo..."
+
+La juna vidvino ektremis...
+
+Tiu fatala vorto nur nun rememorigis sxin -- post tiom da
+jaroj -- pri la stranga profetajxo de l' amikino, kiu jam
+de du jaroj estis mortinta -- kaj tiu rememoro havis efikon
+kvazaux senkonsciigan.
+
+Senvole sxi metis la manon al la koro kaj kun la ekkrio de
+l' konsternigxo eksxanceligxis.
+
+La antikvajxisto rapidis helpi sxin.
+
+"Mi petas, morgaux -- se estos eble al vi, morgaux haltu cxi
+tie aux hodiaux posttagmeze!" sxi balbutis interrompe, ne
+sciante, kion fari...
+
+Sxia vizagxo brulis, la koro rapide batis, la brusto forte
+ondigxis.
+
+La maljuna antikvajxisto sxanceligxis -- ecx pli, li proponas
+rapidi por helpo -- iri por kuracisto, por najbarino.
+
+"Ne, ne -- mi dankas!" balbutas interrompe la virino. "Mi
+petas nur morgaux -- nenion plu -- venu morgaux!"
+
+Sxanceligxe la antikvajxisto foriras.
+
+Apenaux la antikvajxisto fermis post si la pordon, falas la
+bedauxrinda virino kvazaux senkonscie sur la segxon.
+
+La oraj radioj de l' matena suno per rozkolora lumo superversxas
+la gracian talion de l' bluokula blondulino en la negxoblanka,
+hazarde iom levita vesto kun la longa trenajxo.
+
+Ankoraux antaux la momento la pala vizagxo estas rugxa, la lipoj
+kvazaux brulaj, la okulo -- tiu profunda blua okulo radias
+nepriskribeblan fajron el sub la longaj densaj okulharoj.
+
+En tiu momento sxi estas tiel cxarma kaj delogema, kiel tiam,
+kiam sxi unuafoje prenis sur sin sian edzinigxan veston -- sed
+sxia animo estas emociita, la koro kvazaux frakasita...
+
+Kaj longe, longe sxi sidas kvazaux senkonscie kun la kapo
+mallevita al la brusto -- sole la brulaj lipoj periode
+ektremas, kvazaux sxi volus ion diri kaj la vorto mortus al sxi
+sur la lipoj...
+
+En tiu momento iu mallauxte ekfrapis la pordon. Sxi ne
+auxdis -- sxi ne ekparolis.
+
+La frapado estis ripetata -- kaj kiam ecx nun sxi ne ekparolis,
+la pordo malrapide malfermigxis, kaj sur la sojlo aperis
+cxirkauxe tridekjara, elegante vestita viro de agrabla aspekto.
+
+Lia rigardo ekrondis en la malricxa, mizera cxambreto kaj fiksis
+sur la blondulino, sidanta en luksa balvesto meze de plej mizera
+meblaro plej sorcxe lumigita.
+
+La impreso de tiu hazarda bildo cxe la juna viro estis tiel
+forta, ke li senvole cedis... Sed post la momento li faris
+ankoraux unufoje pasxon antauxen kaj en la humila tono ekdiris
+ion.
+
+Nur nun la juna vidvino levis la kapon.
+
+La rigardoj de l' ambaux sin renkontis.
+
+La vidvino levigxis kun la strecxo de cxiuj fortoj. Levinte
+iom la faldoricxan veston sxi volis ekiri al la pordo, sed
+eksxanceligxis kaj ekkaptinte la apogilon de l' segxo haltis.
+
+La nekonato ripetis sian demandon.
+
+Nur nun sxi ekkomprenis, ke li demandas, cxu iu logxas en la
+domo...
+
+Sxi pene respondis: "Ne, ne -- li ne logxas cxi tie," kaj sxia
+vocxo tremis de neesprimebla sorcxo.
+
+La nekonato foriris.
+
+La bedauxrinda vidvino falis denove sur la segxon -- kaj longe,
+longe sxi restis en plej turmenta, plej dolora enpensigxo...
+
+Nur kiam sxia infano, sxia karuleto revenis -- denove heligxis
+sxia vizagxo...
+
+Sxi deprenis sian edzinigxan veston, metis gxin denove en la
+kofron -- kaj estis denove bedauxrinda, malricxa vidvino...
+
+Ankoraux tiun saman posttagmezon sxi ricevis leteron kun la plej
+ordinara enhavo.
+
+Gxi estis jena:
+
+"Estimata sinjorino!
+
+Pardonu, mi petas, ke mi kuragxas fari la skriban klarigon.
+
+Sercxante hodiaux en la domo, en kiu vi logxas, mian iaman
+amikon, okaze mi renkontis vin kaj -- mi konfesas sincere al
+vi, ke la impreso de tiu renkonto estas neniigebla.
+
+Sed pardonu ankaux mian sincerecon, se mi aldonos, ke demandinte
+tuj pri via situacio kaj sciigxinte almenaux tion plej gravan,
+mi kuragxas peti vin pri la afabla respondo -- cxu estus ebla
+ia proksimigxo inter ni..."
+
+Kun la plej granda ekmiro sxi tralegis la leteron. Unue sxajnis
+al sxi, ke iu sxercas kun sxi -- sed pli poste --
+
+Sxi prokrastis la respondon.
+
+Kiam en la sekvanta tago alvenis la antikvajxisto -- sxi
+gxentile rifuzis lian proponon kaj fine -- post kelke da tagoj
+sxi skribis je la letero respondon -- ne rifuzantan...
+
+Kaj post kelke da semajnoj sxi genuis en tiu sama negxoblanka
+vesto antaux la altaro cxe la flanko de l' viro, kiu farigxis
+sxia amata edzo kaj ekzempla patro de sxia infano...
+
+
+
+
+                 LA UNUA NOKTO CXE LA MORTINTO.
+
+                           Nokturno.
+
+
+La auxgusta suno jxus subiris...
+
+La cxielo super Petr�n kaj Hradcany[4] ekbrulis je plej
+varmaj sangaj rozoj, kiam -- sxtelirante, kun la manoj krucitaj
+sur la brusto kaj kun la okuloj cxaste mallevitaj al la tero sxi
+forlasis la pordon de l' monahxejo.
+
+Monahxina robo de �kompatemaj fratinoj� kovras la korpon,
+densa vualo cxirkauxvolvas la vizagxon. Sed la sxtelirantaj
+pasxoj tamen vidigas elastecon; kvankam la kapo estas mallevita
+al la brusto, tamen la rekta tenigxo de l' gracia talio kaj
+periode iu pli elasta ekmovo atestas, ke la monahxino estas
+juna.
+
+Kun modera rapideco sxi trairis dezertan straton en la
+senpera proksimo de la monahxejo kaj trairinte poste kelke
+da mallargxaj, tordoliniaj, sed dum la vespero vivoplenaj
+stratetoj, sxi deflankis en la cxefan straton.
+
+El la personoj, kiuj renkontas sxin, unuj sin turnas post sxi,
+aliaj ecx haltas; sed la monahxino atentante neniun kaj nenion
+rapidas pluen -- kaj pensas sole pri la celo de sia vojiro.
+
+Antaux kvarono da horo la abatino simple kaj seke komunikis al
+sxi, ke en tiu kaj tiu domo, en la unua etagxo, unua pordo -- iu
+mortis, kaj ke la parencoj deziras, ke iu el la monahxinoj
+pasigu pregxante la nokton cxe la mortinto.
+
+Humile ekmovis la monahxino jese la kapon, vestis sin, kovris
+la vizagxon per la vualo kaj konante la straton kaj la domon
+sxi ekiris.
+
+Post dudek minutoj sxi estis antaux la celo -- en dezerta
+flanka strato antaux ekstremajxa, malluma domo kun alta,
+kurbigxanta tegmento. Per la fero surforgxita pordego kun
+antikva fera martelo estas tute malfermita; sed la malgranda,
+mallargxa korto cxirkauxata de la altaj apudaj konstruajxoj
+estas dezerta, malafabla kaj en la rugxeta vespera duonlumo
+preskaux fantoma.
+
+Malrapide sxi trairis la pordon.
+
+En la korto sxi ekrigardis cxirkaux si kaj ekvidinte dekstre
+lignan, kadukan sxtuparon sxi komencis malrapide supreniri gxin.
+Post kelke da sekundoj sxi aperis sur malnova ligna balkono
+antaux la unua pordo.
+
+Momenton sxi haltis, kvazaux sxi volus ekspiri. Sed tuj poste
+sxi ekprenis la anson -- la pordo estis sxlosita... Sxi
+do ekfrapis -- mallauxte kaj singarde, kvazaux sxi timus
+interrompi iun.
+
+Post la momento ekbruetis interne la riglilo, la pordo
+malfermigxis kaj post gxi aperis dekdujara blondhara knabino.
+Ekvidinte la monahxinon sxi ekmurmuris ion kvazaux saluton kaj
+cedis; la monahxino eniris poste malkuragxe kaj senbrue kiel
+timema ombro...
+
+Sxi estis en malplena vestiblo kaj trapasinte gxin sxi eniris
+post la knabino en antauxcxambron, kiu estis preskaux senmebla.
+
+Proksime de la fenestro rigardanta la korton staras ronda
+nekovrita tablo; sur gxi brulas simpla petrola lampo. Apud
+la tablo sidas tri virinoj.
+
+Unu, sinjorino cxirkauxe kvindekjara kun akraj, sed tamen ne
+malagrablaj vizagxtrajtoj, havas okulojn sange rugxajn de la
+plorado; sxia vizagxo vidigas malgxojon. Sur la vizagxoj de
+du aliaj vidigxas tiu speco de l' kompato kaj malgxojo, kiu
+cxiumomente povas cedi al la indiferenteco.
+
+Kiam eniris la monahxino, cxiuj tri kvazaux post la komando
+levigxis. La sinjorino kun la rugxaj okuloj iris senparole kelke
+da pasxoj renkonte al la monahxino, kiu haltis apud la pordo.
+
+Preskaux neauxdeble defluis de la lipoj de l' monahxino la
+kutima saluto: "Estu lauxdata Jesuo Kristo!" La virinoj
+resalutis. Tiuj du diris la saluton kun akcento akra, la
+sinjorino kun la rugxaj okuloj resalutis interrompe kaj poste
+komencis singulte plori.
+
+La monahxino staras sendecide apud la pordo kun la okuloj
+mallevitaj al la tero kaj kun la manoj krucitaj sur la brusto.
+
+Post mallonga momento la gxemanta sinjorino sin turnis, aliris
+al la kontrauxa pordo kondukanta al la apuda cxambro kaj
+malferminte gxin cedis iom flanken, por ke la monahxino povu
+oportune eniri.
+
+Senparole la monahxino antauxeniris kaj transpasxinte la sojlon
+sxi eniris.
+
+La pordo senbrue fermigxis post sxi.
+
+Senvole sxi restis stari apud la pordo kun la mallevitaj okuloj.
+Ekventumis sxin la tute nepriskribebla odoro de brulanta vakso,
+rezina ligno, fresxa rosmareno kaj diversaj aliaj floroj, kiu
+preskaux narkotizas...
+
+Sxi estis en vasta, funebre ornamita salono kun tri fenestroj,
+tra kiuj oni povas vidi trans la straton kaj la nealtan muron
+en la najbaran gxardenon, kie jxus oni vidas sole mallumajn
+konturojn de largxbrancxaj arboj.
+
+Meze de la salono estas katafalko, sur gxi malfermita cxerko kaj
+en gxi la kadavro en blanka virina vesto.
+
+Ambauxflanke de la cxerko antauxe malsupren pendinta negxoblanka
+longa gazo estas metita sur la kadavro; tial de malproksime
+sxajnas, kvazaux gxi estus kovrita per maldika tavolo de jxus
+falinta negxo.
+
+Antaux la cxerko estas grupo da ekzotikaj floroj kun granda
+krucifikso en la mezo; sur ambaux flankoj brulas po ses grandaj
+vakskandeloj kun blankaj rubandoj, starantaj sur altaj bronzaj
+kandelingoj kun piramidformaj piedestaloj; sub la kandelingoj
+kusxas dismetite multe da pli kaj malpli grandaj florkronoj kun
+blankaj rubandoj, antauxe staras nigre tegita pregxbenketo kun
+la apogpupitro -- cxio estas tiel simpla, ecx ordinara, kiel
+cxiam en la funebraj salonoj de pli ricxaj familioj.
+
+Sed al cxio cxi la monahxino dedicxis preskaux nenian atenton.
+
+Sxia rigardo el sub la densa vualo rondiris momenton timeme
+en la salono, poste haltis fikse sur unu hazarda punkto de la
+pargeta planko.
+
+En la jxus reganta flaveta duonlumo, kiam la krepusko estas
+venkata de modere flagranta lumo de l' vakskandeloj, cxio en
+la salono posedas ian monahxeje poezian aspekton -- funebre
+malgxojan, malafablan, preskaux frostosentigan.
+
+Post momento la monahxino levis la kapon, kvazaux ia neatendita
+penso estus trakurinta sxian animon kaj per unu ekmovo de la
+dekstra mano levis la densan vualon de la vizagxo.
+
+Sxi estas knabino cxirkauxe dudek kvinjara kun neesprimebla
+mieno de silenta rezignacio en la paleta, regule bela, preskaux
+infane agrabla kaj simpatia vizagxo.
+
+La densa nigra hararo estas glate kombita malantauxen, pro tio
+la bele eligxanta alabastra frunteto iel pli energie elstaras;
+la glataj vangoj apenaux tusxitaj de facila nuanco de l' rugxo;
+la mallargxaj pli maldolcxe kaj dolore ol severe kunpremitaj,
+sed gxis nun fresxaj lipoj, la greka nazo, la ronda, sed tamen
+iel rezistema mentono kaj antaux cxio la ekstreme densaj kaj
+longaj okulharoj, sub kiuj kvazaux tra la densa vualo lumas
+brilantaj pupiloj de nigraj, profundaj okuloj -- cxio havas
+jxus aspekton de rigideco.
+
+En tiu cxarma kaj simpatia vizagxo ne movigxis ecx unu muskolo
+dum kelke da sekundoj; sxajnis, kvazaux estus staranta cxi tie
+statuo el karara marmoro.
+
+Sed post momento sxi denove eksvingis la dekstran manon kaj
+denove mallevinte la vualon sxi faris kelke da pasxoj antauxen
+gxis la pregxbenketo antaux la katafalko, kie sxi haltis.
+
+Momenton sxi staris senmove, kvazaux en embarasoj, kion fari.
+
+Sxia rigardo kelkafoje levigxis kaj transflugis timeme la
+malfermitan cxerkon; sed povante rekoni nenion krom simplaj
+konturoj de la kadavro, gxi cxiam haltis fikse sur unu hazarda
+punkto de la pupitro.
+
+Post kelke da minutoj la monahxino fine movigxis. Apoginte la
+dekstran manon sur la pupitro, sxi levis per la maldekstra mano
+la jupon kaj genuis en la pregxbenketo, poste sxi faris la
+signon de l' kruco, kunmetis la manojn sur la pupitro kaj denove
+restis sen movo kiel statuo...
+
+En la salono regas profunda, preskaux sankta silento. Sole
+periode ekkraketas iu vakskandelo, sed tiel senbrue, kvazaux
+estus diskrevinta aerbulo.
+
+La monahxino estas enprofundigxinta en la pregxo.
+
+Unue sxi pregxis mallauxte, sxiaj lipoj movadis sin apenaux
+rimarkeble; sed poste la lipoj restis sen movo sxi pregxas en la
+animo...
+
+Dume ekstere preskaux tute noktigxis; la funebra salono en la
+flaveta lumo de l' vakskandeloj havas aspekton malpli frostigan,
+sed tiom pli malgxojan. Sed la monahxino ne rimarkis tiun
+sxangxon, Kun la rigardo fiksita sur unu punkto de l' pupitro
+sxi dauxrigas la pregxojn kun la tuta ardo de l' kredanta animo,
+rifugxanta en la pensoj cxe la nekonata nesuperebla estajxo kun
+la sincera kaj humila peto pri la paco kaj la savo de l' animo,
+kiu jxus estas forlasinta cxi tiun mondon.
+
+Sxi pregxas la pregxon por la mortintoj. Sxi pregxas gxin
+unuafoje, duafoje, triafoje -- sxi pregxas en la tomba
+silento kvaronon da horo -- duonon da horo -- tri kvaronojn
+da horo -- Subite sxi estas interrompita.
+
+La tomba silento estas cxesigita de modera ekbruo en la
+antauxcxambro, tra kiu sxi estis enirinta cxi tien, kvazaux
+iu estus malferminta la pordon de la vestiblo kaj kvazaux la
+personoj en la antauxcxambro estus bonvenintaj iun. Tuj poste
+eksonis el la antauxcxambro mallauxtigata, singulta plorado,
+interrompata sole de izolitaj pli lauxte parolataj vortoj.
+
+La monahxino estis interrompita en la pregxado sole dum kelke
+da sekundoj. Mallevinte la kapon pli malsupren al la brusto sxi
+dauxrigis duonlauxte la pregxadon; sed malgraux tio sxi ekauxdis
+ne sole izolitajn, pli lauxte parolatajn vortojn, sed ankaux
+tutajn, kompreneble sole fragmentajn frazojn.
+
+"-- Ah, bedauxrinda infano!" estis auxdata klara, sed iel pene
+mallauxtigata soprano. "Kiu ekpensus tion?; Ankoraux hieraux
+matene mi -- oh, tio estas terura, terura --"
+
+"-- Nu, mi antauxvidis tion" -- intermetis post la momento
+alia vocxo, ankaux klara, sed iom pli malalta. "Mi diris ja,
+ke --"
+
+Pauxzo -- plorado kaj gxemado iom pli mallauxta; sed la
+interparolo estas ankoraux pli mallauxtigata, oni auxdas sole
+izolitajn vortojn:
+
+"Ah, tial, tial -- malfelicxo -- kiu povas antauxvidi tion -- kaj
+tiel neatendite --"
+
+Kaj denove pli longa pauxzo -- la plorado sxangxigxas en
+plendan, sxiratan gxemadon.
+
+Estas nenia dubo, ke la interparolo rilatas la mortinton, antaux
+kiu jxus pregxas la genuanta monahxino. La monahxino komprenas
+tion kaj senvole, ecx kontraux sxia volo altrudas al sxi la
+demandoj: "Kiu mortis? Kiamaniere? Cxu li estis juna, maljuna,
+malfelicxa?"...
+
+Sed sxi mem ne respondas tiujn demandojn, sxia animo estante
+de neniu vorto interrompata dum kelke da minutoj denove
+enprofundigxas ankoraux pli en la pregxon.
+
+Subite estis auxdataj el la apuda salono denove vortoj kaj tutaj
+frazoj: tiun cxi fojon parolas la gxema vocxo, kredeble tiu, kiu
+antaux la momento gxeme ploris...
+
+"-- Ah, mi restos cxiam -- sinjorino -- danka al vi... Mi ne
+povas, mi ne devas cxi tie -- Kien mi rifugxus? -- Cxi tie
+mia koro -- pro la doloro -- Ne, ne -- mil dankojn -- ke mi
+povos cxe vi la nokton -- Oh, mia koro -- kvazaux la ponardo
+gxin --"
+
+Kaj la vocxo enhavas tiom da impresplena kortusxo, ke ankaux
+la monahxino, gxis nun pli malvarma ol ekscitita, eksentas en
+la animo ian simpation al la homoj tute nekonataj al sxi, kiuj
+estas trafitaj de la malfelicxo.
+
+Senvole en sxia animo aperas pensoj, kiuj estas en nenia rilato
+kun la pregxo kaj transigxas al la objekto, por kiu sxi pregxas.
+Estas al sxi mole, preskaux elegie.
+
+Sxajnas al sxi, kvazaux sxia koro komencus degeli -- kaj
+kontraux sxia volo altrudas sin al sxi la pensoj tute mondaj...
+
+Sxi pregxas ankoraux; sxiaj lipoj sin movas kaj mallauxte
+parolataj vortoj estas vortoj de la pregxo; sed sxia spirito
+rondas jam, kompreneble ankoraux malproksime kaj alte, super la
+objekto de la pregxo.
+
+Jen sxi ekpensas, ke sxi genuas antaux la kadavro de juna
+knabino, jen denove, ke antaux la kadavro de maljuna sinjorino,
+kiu mortis de la marasmo; sed tuj denove laux la auxditaj
+fragmentoj sxi opinias, ke gxi estas virino en la plena, viva
+forto, kiun trafis ia granda malfelicxo...
+
+Foje sxi ecx levis la rigardon kvazaux alforgxitan al unu punkto
+de la pupitro por rigardi en la cxerkon; sed la cxerko estis tro
+alte sur la katafalko -- sxi vidas nenion krom la antauxo de
+la cxerko: oritajn lignajn �ungegojn� kaj sur ambaux flankoj
+argxentajn rondojn -- kaj sxia rigardo fiksas denove sur la
+sama punkto, sur kiu gxi estis antauxe fiksita...
+
+Dum kelke da minutoj alvenas al la oreloj de l' monahxino
+sole zumanta mugxo, el kiu sole periode pli lauxte eksonas
+iu pli akre akcentigita silabo; precipe la interjekcioj
+�ah�, �oh�... En la antauxcxambro oni interparolas pli
+seninterrompe ol antauxe kaj ankaux kun la doloro almenaux
+proporcie moderigita.
+
+Sed jxus tiu cxi mugxanta, mallauxtigata interparolo per
+siaj akcentigitaj silaboj logas ankoraux pli la atenton de
+l' monahxino.
+
+Senvole sxi auxskultas pli atente, ni dirus pli scivole, se tiu
+nomo gxuste esprimus sxian spiritan staton...
+
+Sxi pregxas ankoraux; sxiaj lipoj sin movas kaj la mallauxte
+parolataj vortoj de la pregxo estas auxdeblaj: tamen sxia orelo
+estas strecxita. Nun cxiu klara frazo, eble ankaux cxiu vorto
+naskus en sxia animo resonon kaj eble ankaux imagon havanta
+nenion komunan kun la pregxo, kiun sxi jxus diras.
+
+Tamen en la antauxcxambro oni faras kaj parolas nenion
+rimarkindan; la unutona mugxo fine lacigas kaj la monahxino
+denove enprofundigxas kun la tuta pieco en sian pregxon.
+
+Subite eksonis el la antauxcxambro tiu ekstra, konata ekbruo,
+kiam kelke da personoj starigxas de la tablo kaj pretigxas por
+foriri.
+
+Izolitaj frazoj estas parolataj pli lauxte; oni auxdas
+la vortojn: "Estas nenia helpo, ni devas... La nokto
+proksimigxas --"
+
+Iu prenis jam la anson de la pordo kondukanta al la salono
+kaj premis gxin; sed la anso sole ekbruetis kaj la pordo iom
+malfermigxis.
+
+La monahxino auxdis nun la parolon tute klare.
+
+"Mi devas, mi devas ankoraux unufoje vidi sxin," parolis la
+klara soprano. "Mi tiel amis sxin kaj sxi -- ah, sxi estis
+eksterordinara estajxo... Sxi sole ridis! Ankaux sxia frunto kaj
+la mentoneto ridadis, kiam eksonis sxia sonoranta vocxo... Sxi
+estis vera koboldo --"
+
+"Sed tamen sxi estis periode tiel malgxoja, tiel melankolia!"
+intermetis la pli malmola vocxo iel admone. "Sxia konduto
+sxajnis al mi cxiam stranga. Tiuj subitaj sxangxoj de l' gajeco
+en la melankolion aux de l' silentemo en la gxojantan petolemon
+antauxdiradis nenion bonan. Mi estis preskaux konvinkita, ke
+tiun bonan animon turmentas io, kion sxi kasxas antaux la tuta
+mondo... Gxis fine --"
+
+"Oh, tiu bona, dolcxa animo!" ekgxemis la plenda vocxo
+neniiganta eksplodon de la ploro.
+
+"Kaj hieraux, kiam sxi alveturis kaj jxetinte sin al mia kolo
+kisadis min kun la dolora ploro, tiam kunpremigxis mia koro
+de nekomprenebla kompato... ,Ah, kara, karega onklinjo!"
+sxi gxemis karesante miajn vangojn. "Ne koleru pro tio, ke
+mi alveturas -- mi alveturas lastafoje! Mi plu ne tedos
+vin -- neniam! -- Cxu vi komprenas?... Postmorgaux matene
+alveturos la patro kaj la patrino kaj posttagmeze cxio laux
+la deziro de l' gepatroj estos finita --"
+
+La monahxino auxskultis cxiam pli atente. De tiuj kuneligitaj
+kaj klare parolataj vortoj sxi estis tute interrompita en
+la pregxado. Senvole sxi turnis iom la kapon al la pordo;
+sed vidante tie neniun sxi denove fiksis la rigardon sur la
+pupitron.
+
+Dume la plenda vocxo en la antauxcxambro dauxrigis: "Kompreneble
+mi konjektis, ke sxi parolas pri sia edzinigxo kaj pro tio mi
+ridis. Mi ecx ne songxis pri tio, ke sxi okupas sin pri tiel
+terura penso -- kaj dume -- Oh! Tio estis terura momento,
+kiam mi eniris hodiaux matene en la salonon... Sxi sidis sur
+la kanapo vestita en sia blanka edzinigxa vesto, kiun sxi
+estis alportinta... Sxi sidis apogante la kapon per unu mano,
+la dua estis premita al la koro. Sxajnis al mi, ke sxi rigardas
+min -- iel fikse, per kvazaux eligitaj okuloj... �Pro Dio, vi
+estas jam vestita!?� mi ekkriis de la pordo. Sxi ne respondis.
+Mi aliris rapide kelke da pasxoj pli proksimen kaj restis
+rigida. La eligitaj okuloj estis kvazaux vitraj -- la vesto
+sangmakulita sur unu flanko... Mi ekkriis kaj alsaltinte al
+sxi mi metis la manon sur sxian frunton... Gxi estis jam malvarma
+kiel la glacio..."
+
+Kaj denove eksonis el la antauxcxambro la gxema, poste dauxra
+ploro...
+
+Dum kelke da minutoj la monahxino auxdis nenion krom tiu cxi
+stranga, perforte mallauxtigata ploro... Antaux sxia spirita
+rigardo iom post iom elsaltis, dank' al la vortoj, kiujn sxi
+jxus auxdis, bildo cxiam pli klara, kvazaux elstaranta el la
+nebulo.
+
+Nur nun sxi komprenis, por kiu sxi venis pregxi: por
+bedauxrinda, treege bedauxrinda estajxo, kiu memmortigis
+sin -- por la junulino, gxuste por la fiancxino, kiu el la
+nekonataj kauxzoj sole kelke da horoj antaux sia edzinigxo
+perforte finis sian vivon...
+
+Kaj sxi vidis en la spirito gracian kaj majestan talion kun
+la mieno de neesprimebla maldolcxo en la pala, bela vizagxo.
+Sxi vidis la nigrokulan, nigraharan fiancxinon kun nigraj
+okulharoj kaj glataj vangoj, alabastra frunto, greka nazo kaj
+molaj cxerizaj lipoj... Sxi vidis staturon kaj vizagxon tute
+nekonatajn -- bildon tute hazardan...
+
+Sxi ektremis, profunde en sia animo.
+
+La frosto trakuris sxiajn membrojn; sed tuj poste sxi sentis, ke
+la sango rugxigas sxiajn vangojn...
+
+Sxi sentis sin premita kaj malgxoja -- kaj eble ankaux la
+larmo ensxteligxis en sxian okulon, se sxi povus dauxrigi sian
+meditadon.
+
+Sed tio ne okazis; post la momento eksonis el la antauxcxambro
+la sama perforte mallauxtigata, gxema vocxo, kiu rakontis
+antauxe tiel simple kaj tamen tiel kortusxe.
+
+"Kaj morgaux matene alveturos la patro kaj la patrino!
+Oh -- kiamaniere mi komunikos tion al ili! La patro havas
+malmolan koron, la patro restos malvarma... Sed la patrino
+sxiros siajn harojn, la patrino amis ja sxin kiel pupilon de
+sia okulo; la patrino malesperos..."
+
+"Sed kiu estas kulpa je cxio cxi?" intermetis poste tiu
+klara soprano, kiun la monahxino estis unue auxdinta el la
+antauxcxambro.
+
+"La fiancxo devenas ja de ricxa kaj ordema familio kaj entute
+estas cxarma kaj brava junulo..."
+
+"Vere, vere," ekgxemis respondante la plenda vocxo kaj mallauxte
+aldonis ion, kion la monahxino ne auxdis.
+
+Poste la personoj en la antauxcxambro restis silente dum kelke
+da minutoj kvazaux en embarasoj, kion fari. Subite eksonis
+mallauxta mugxo kaj tuj poste estis auxdata mallauxtigata vocxo,
+kiu gxis nun ankoraux ne parolis:
+
+"Ah -- ni ne interrompos la estimindan fratinon![5] Volu do
+eniri!"
+
+Kaj la mano, kiu videble jam kelkan tempon estis metita sur la
+anso, malfermis tute la pordon. Kaj malrapide, sxtelirante,
+kvazaux timante malpacigi per la plej malgranda ekbruo, eniris
+la virinoj kaj la knabino, kiun la monahxino estis jam vidinta,
+akompanataj de la sinjorino en plej bona agxo.
+
+La monahxino, kiu auxskultis atente kaj kun levita kapo antaux
+la malfermo de la pordo, auxdinte la ekknaron la pordo rapide
+mallevis la kapon kaj volis denove pregxi.
+
+Sed estis neeble pregxi. Mallauxte la vortoj fluadis de sxiaj
+lipoj, sed la animo estis ekscitita...
+
+Tra la kapo kuras strangaj imagoj kaj de l' stranga maltrankvilo
+la koro kunpremigxas kaj denove largxigxas...
+
+Malrapide, silente, sur la pintoj alproksimigxis la irintaj
+virinoj al la cxerko kaj unu el ili duone demetis blankan gazon,
+per kiu la vizagxo de la kadavro estis kovrita.
+
+La monahxino tamen ne levis siajn okulojn; sed sxi sentis, kio
+jxus okazas...
+
+Kaj tiu sama vizagxo, kiun sxi havis antaux la momento en sia
+penso, elsaltis nun tiel klare kaj plastike antaux sxia spirita
+rigardo, kvazaux sxi efektive rigardus en la cxerkon.
+
+Sxajnis al sxi, ke sxi vidas cxiun bluan vejneton en la pala
+vizagxo, ke sxi vidas ankaux sub la longaj okulharoj malforte
+brilantan pupilon...
+
+Dum kelke da sekundoj regis en la salono profunda silento.
+Neniu movigxis, neniu ekparolis; ankaux la sinjorino, kiu
+antauxe sencxese gxemis, restis senmove, kvazaux sxia nemezurebla
+doloro subite estus sxtonigxinta.
+
+"Kvazaux viva, kvazaux viva!" mallauxte diris fine apenaux
+auxdeble la klara soprano. "Ah jes, jes, kvazaux viva -- kaj
+tamen malviva!" ripetis kaj aldonis la gxema vocxo, denove
+ekploranta.
+
+Kaj post la momento dauxrigis tiu vocxo:
+
+"Kaj tien cxi -- sur la vundon en la koro -- mi metis laux
+sxia deziro sxian lastan leteron, en kiu sxi adiauxas la
+patrinon, la patron, min kaj la tutan mondon -- la leteron, en
+kiu sxi petas de ni cxiuj pardonon kaj deziras, ke ni metu sxin
+en la cxerkon en tiu sama edzinigxa vesto, en kiu sxi mortis kaj
+sur la vundon en la koro ke ni metu la lastan leteron, en kiu
+sxi adiauxas nin..."
+
+La monahxino cxesiginte la pregxadon auxskultas atente, ecx
+avide.
+
+Cxiu el la lastaj simplaj kaj tamen tiel gravaj vortoj efikas
+sxin froste kaj tamen varmegigante sxin. Sxi ektremis kaj tuj
+poste sxi sentas, ke sxia sango kuras pli rapide el la kapo al
+la koro kaj returne...
+
+La paletaj vangoj sub la densa vualo iomete rugxigxis, la okuloj
+fiksitaj sur la hazarda punkto de l' pupitro malsekigxas...
+Senvole sxi levas iom la kapon...
+
+En tiu momento unu el la virinoj apud la cxerko ekgxemis:
+
+"Ah, Dio, Dio! Tio estas terura!"
+
+Kaj la alia ankaux mallauxte aldonis:
+
+"Kaj tamen estas nenia helpo -- nenia, nenia helpo!" Kaj
+denove ekregis la tomba silento, sole periode interrompata de
+l' singulta gxemado de la sinjorino, kiu antauxe pli longe
+rakontis.
+
+"Kion fari!" ekparolis post la momento la sinjorino en plej bona
+agxo, kiun la monahxino gxis nun ne estis vidinta. "Ni devas
+forlasi sxin -- ni devas lasi sxin sola cxi tie!"
+
+La singlute gxemanta sinjorino denove dauxre kaj konvulsie
+ekploris...
+
+"Adiaux, adiaux -- dormu dolcxe -- animo kara -- plej kara!"
+sxi gxemis. Poste sxi klinigxis super la cxerko, dum kelke
+da sekundoj fikse rigardis la vizagxon de l' kadavro, kaj
+klinigxinte ankoraux pli sxi kisis gxin sur la glacimalvarman
+frunton...
+
+Rektigxinte, ankoraux momenton sxi rigardis la kadavron.
+
+La ceteraj -- lauxvice -- alproksimigxinte al la cxerko, faris
+signon de la kruco sur la frunto, la lipoj kaj la brusto de la
+kadavro.
+
+La monahxino, havante la kapon iom levitan, povis vidi, kio jxus
+okazis, sed sxi vidis nenion -- sxiaj malsekaj okuloj estis
+nedeturneble fiksitaj sur la antauxo de la cxerko.
+
+La singulte gxemanta sinjorino, kiu staris momenton kvazaux
+sxtonigxinta apud la cxerko, subite klinigxis kaj jxetinte la
+blankan gazon sur la vizagxon de la kadavro, deturnis sin de la
+cxerko.
+
+Vidinte tion la ceteraj sekvis sxin. La jupoj frote
+ekbruetis -- kaj la virinoj denove tiel mallauxte, kiel
+ili estis enirintaj, forlasis la salonon.
+
+La monahxino restis sola.
+
+En la unua momento sxajnis al sxi, kvazaux ia sxargxo estus
+defalinta de sxia brusto. Sxi ekrigardis al la pordo kaj
+v�dante, ke gxi estas fermita, levis la kapon ankoraux pli
+alte ol antaux la momento. Sxia rigardo timeme kaj malkuragxe
+rondiris en la funebra salono.
+
+Cxio estis cxi tie jxus tia kiel antauxe, antaux ol la virinoj
+eniris, sole kun tia diferenco, ke dume ekstere tute noktigxis,
+kaj pro tio cxio en la salono en la flaveta lumo de l' modere
+flagrantaj vakskandeloj havis aspekton pli klaran kaj
+samtempe malpli malgxojan ol antauxe, kiam la vespera duonlumo
+enpenetradis ankoraux en la salonon.
+
+El la antauxcxambro eksonis ankoraux kelkafoje cxi tien la
+rapidaj, sed mallauxtigataj malgrandaj pasxoj, akompanataj de
+hxaosa mugxo kaj bruo, kiam kelke da personoj pretigxas por
+foriri. Periode estis ankaux auxdata iu, ankaux mallauxtigata
+vorto aux fragmenta frazo; sed cxio kunigxadis en hxaoson de
+mugxe krakantaj kaj frapantaj sonoj.
+
+Subite la mallauxtigata bruo kaj mugxo silentigxis; sed tuj
+poste estis auxdataj pasxoj de kelke da personoj, poste ekknaro
+de la pordo kondukanta el la antauxcxambro al la vestiblo -- fine
+la mugxo malproksimigxas cxiam pli kaj pli. Sed antaux ol gxi tute
+cxesis, ankoraux unufoje estis auxdataj la proksimigxantaj pasxoj...
+Apud la pordo de la salono ili haltis kaj iu metinte unu manon
+sur la anson turnis grince la sxlosilon en la seruro.
+
+La trapenetranta ekgrinco trakuris la animon de l' monahxino
+kvazaux maldolcxa riprocxo; sed malgraux tio sxi ne movigxis,
+sed avide auxskultis...
+
+Post la ekgrinco de la sxlosilo estis auxdataj rapide
+malproksimigxantaj pasxoj, poste pli mallauxta fermo de alia
+pordo kaj denove, sed jam apenaux auxdebla ekgrinco de la
+sxlosilo, poste ekregis silento --
+
+Cxion cxi, kion ni jxus mallonge estis skizintaj, auxskultis la
+monahxino kun la eksterordinara atento. Sxi ne preterlasis ecx
+la plej malfortan, sole iom pli klaran memstaran sonon -- sxia
+auxdsento estis strecxita kaj pro tio sxia atento iom deturnita
+de la objekto, kiu antauxe ekscitis sxin.
+
+La sekvo estis natura. En tiuj kelkaj minutoj, dum kiuj sxi
+atentis la mugxon kaj bruon en la antauxcxambro, preskaux tute
+sxi akiris denove sian animan trankvilon. La vangoj havis la
+antauxan palecon kaj la malsekigxintaj okuloj la antauxan arde
+pian trankvilon.
+
+Dum kelke da minutoj sxi restis senmove, kaj samtempe ankaux
+sen pensoj kaj rememoroj. Sxajnis al sxi, kvazaux sxi estus
+pregxinta en la pregxejo la lastan pregxon kaj ankoraux
+genuas -- estante en embarasoj, cxu levigxi aux ankoraux pregxi.
+
+Cxirkauxe regis profunda silento, sole periode interrompata de
+modera, apenaux auxdebla ekkrako de iu vakskandelo.
+
+Sed tiu silento sxajnas nenial stranga al la monahxino. Turninte
+la kapon sxi mallevis gxin kaj denove fikse rigardis la pupitron
+antaux si kaj havante ankoraux la manojn kunmetitajn -- sxi
+denove komencis pregxi.
+
+Sxi pregxas en la animo la pregxon por la mortintoj -- la
+pregxon plej konatan. Sed sxi pregxas iel mekanike, sxi pensas
+pri la parolataj vortoj, sed la animo estas iel indiferenta...
+
+Sed malrapide revenas la antauxa ardo kaj fervoro. Sxia tuta
+animo pregxas...
+
+Sxi pregxas kvaronon da horo, duonon da horo, tri kvaronojn da
+horo, ne cxesante pregxi ecx unu momenton kaj ne malstrecxante
+almenaux iomete siajn pensojn... Subite sxi estis interrompita
+en la pregxado. De proksime, kredeble de la proksima pregxejturo
+eksonis surda sono de la horlogxo.
+
+La monahxino cxesinte en la pregxado levis iom la kapon kaj
+kalkulas en la animo la surdajn unutonajn ekbatojn.
+
+Ekbatis la dekunua.
+
+La lasta sono estis treme soninta kaj cxirkauxe ekregis denove
+profunda silento.
+
+La interrompita monahxino vane penas enprofundigxi denove en la
+pregxon. Mallauxte sxi parolas la vortojn de la pregxo; sed dume
+sxia animo meditas, gxis fine la meditado tute venkas.
+
+Sxi meditas pri la lastaj aferoj de la homo -- pri la morto,
+la mistera, gxis nun de neniu solvita enigmo -- pri la vivo
+postmorta: pri la felicxo de l' bonuloj kaj piuloj, pri la
+torturoj de l' malbonuloj kaj malpiuloj...
+
+Sxi meditas momenton pri la aferoj superteraj kaj denove revenas
+al la �larma valo� -- al la turmentoj kaj doloroj teraj,
+al la stranga, tre stranga miksajxo de gxojaj, malgxojaj kaj
+doloraj momentoj, kiuj estas nomataj �vivo�.
+
+Unue la meditado havas karakteron pli malpli maldolcxan -- kvazaux
+kiam la fremdaj pensoj kaj fremdaj auxtopsioj falas en la
+animon... Antaux la spirita rigardo de l' meditanta monahxino
+tremetas kvazaux en la nebulo diversaj staturoj; jen pala virino
+en la cxifonoj kaj kun la okuloj sange rugxaj de ploro, jen
+kaduka maljunulo sxanceliranta lauxlonge la muro, jen denove
+iu cxarma staturo en la regxa vesto kaj tuj denove io, kvazaux
+kripligita monstro rampanta en la polvo kiel vermo...
+
+Post la momento la atmosfero sxangxigxas.
+
+La nebulo, en kiu tremetis la staturoj, komencas heligxi,
+kvazaux kiam gxi forkuras antaux la eliranta suno. La krepusko
+farigxas malrapide rugxeto... La rugxeta nebulo disigxas kaj
+antaux la spirita rigardo de l' meditanta, gxuste reveme
+profundigxanta monahxino staras tute klara kaj plastika
+cxarmoplena bildo.
+
+Lazura cxielo arkigxas super la cxarmoplena, paradiza gxardeno,
+plena de diversaj nekonataj floroj kaj ankaux tiaj plejparte
+palmaj arboj.
+
+Dekstre kaj maldekstre estas vidataj rokoj kaj post ili altajxoj
+kovritaj de l' arbaroj. Tie cxi kaj tie de la rokoj saltas
+torentoj -- sub la rokoj largxigxas verdaj herbejoj, tra kiuj
+serpentumas flavaj vojetoj.
+
+Cxio estas tiel simpla kaj tamen pro siaj trankvilo kaj paco
+tiel kara, tiel agrabla, tiel alloganta...
+
+Dum kelke da sekundoj la gxardeno estas senhoma, senbesta...
+Subite gxi vivigxas... La homoj kaj la bestoj cxiuspecaj
+promenas trankvile sur la vojetoj aux ripozas sur la herbejoj.
+
+Jen juna cxarma virino staras apud la tigro, tie leono ripozas
+apud la piedoj de l' blondhara bubeto; cxi tie la cervo, urso,
+kato kaj hundo sekvas unu la alian sur la sabla vojo kaj super
+ili rondflugas aglo super la amaso da negxoblankaj kolomboj.
+
+En kelke da minutoj kelkafoje sxangxis la kara kaj alloganta
+bildo sian fizionomion. La stafagxo restis tiu sama, sole la aro
+da homoj kaj bestoj sencxese sxangxigxis.
+
+Kaj mirinde -- la homaj mienoj estis tiel agrable trankvilaj,
+kvazaux la paco sxtonigxus sur iliaj vizagxoj...
+
+Cxiu, cxu la maljunulo aux la junulo, cxu la viro aux la virino
+en la tuta forto de la vivo, cxu la infano apenaux elirinta el
+la lulilo -- cxiu sxajnas nemezureble felicxa kaj kontenta...
+
+Estas nenia dubo, ke la monahxino anime enprofundigxis en la
+paradizajn gxojojn de la vivo en la nekonata, mistera postmorto;
+sed sxia modera, malelasta fantazio sciis elsorcxi al sxi sole
+la bildon plej simplan, plej primitivan...
+
+Estis al sxi gxoje kaj agrable; sed tamen sxi sentis ian
+premitecon, ian moderan malkontenton kaj ankaux ian trompigxon.
+Sxi ne komprenis la kialon; ia dolcxa melankolio ekregis sxin
+simile kiel la felicxan homon, kies animon trakuras la penso,
+ke li ne estas izolita kun sia gxojo kaj felicxo...
+
+Subite sxajnas al sxi, ke en la malantauxo de la belega
+gxardeno vidigxas cxiam pli granda perspektivo -- kaj plej
+malproksime -- sxi vidis konatan, tre konatan pejzagxon:
+simplan vilagxon kun ia simpla pregxejeto kaj ne malproksime
+belan bienon.
+
+Senvole sxi eksvingis la dekstran manon kaj levis la vualon.
+Sxia vizagxo vidigas la nepriskribeblan ekridon de la
+kontentigxo -- antaux sxia spirita rigardo elsaltas la bildo de
+l' naska vilagxo...
+
+Sxi vidas la patron, la sanegan, rideman, rugxvangan viron -- sxi
+vidas la patrinon, trankvilan, seriozan virinon kun la mieno
+de l' delikata boneco -- sxi konjektas vidi ankaux sin mem unue
+kiel infanon kaj tuj poste kiel virgulinon...
+
+Kaj antaux sxia spirita rigardo rapidege sekvas unu bildo la
+alian. Jen sxi vidas la patron sur la kampo kaj tuj poste apud
+la tablo kun la patrino -- jen sxi mem sidas sur la genuoj de
+la patrino, karesas kaj kisas sxin kaj tuj poste sxi kusxas
+en sia infana lito auxskultante, kion la patro kaj la patrino
+rakontas.
+
+Sxi rememorigas sin pri la servistoj kaj servistinoj, sxi
+rememorigas sin pri la kunulinoj el sia plej frua infaneco kaj
+el la agxo pli posta, sxi rememorigas sin pri la lernejo kaj la
+kunlernantinoj, pri la maljuna instruisto kaj la multo, multego
+da personoj kaj momentoj -- entute simplaj, preskaux ordinaraj,
+sed tamen karaj.
+
+Subite elsaltis antaux sxi la bildo treege alloganta, kiam sxi
+en la vilagxa veturilo kiel maturigxanta knabino proksimigxis
+kun la patrino al Praha por tie cxi eniri en la edukinstituton
+kaj la veturilo haltis sur la monteto, de kiu estis vidata
+Praha, jxus dronanta en la rugxa brilo de l' subiranta suno...
+
+Sed tiu bildo rapide cedas antaux la bildo alia: sxi vidas sin
+mem en la pensiono -- sxi vidas siajn novajn kunulinojn -- sxi
+vidas ankaux tiun, kiun pli poste sxia koro tiel amis kaj
+kiu farigxis sxia plej fidela amikino; la gracian, rideman
+blondulinon kun la profundaj, amplenaj, bluaj okuloj kaj kun
+glataj rugxaj vangoj, varmaj lipoj kaj kun tiu enviinda,
+senzorga penso, kiu facile transportas la homon trans cxiujn
+eblajn rifojn de la vivo.
+
+Sxi vidas sxin kvazaux staranta antaux si -- tiel klare, tiel
+plastike...
+
+Oni ne povas imagi al si, kian inklinon sxi sentis al sxi,
+kiel sxi amis sxin. La plej varma amo fratina ne povas esti
+pli varma. Dum tri jaroj ili vivis preskaux sencxese sub unu
+tegmento, en unu cxambro kaj tre malofte ili disigxis sole por
+kelke da momentoj. Unu sen la alia tute ne povis vivi, unu
+antaux la alia havis nenian sekreton, unuvorte, ili estis unu
+animo.
+
+Kiel ekstra, kiel poezia estis tiu tempo, kiam ili tiel vivis
+kaj revis intersxangxante cxiutage siajn revojn kaj dezirojn,
+gxojante je la estonteco kun la plej cxarmaj esperoj...
+
+Multo, multego da tiuj cxarmoplenaj revoj de l' juneco trakuris
+nun la animon de l' monahxino --
+
+Subite sxangxigxas sxia mieno -- la rideto de l' kontentigxo
+en la momento sxangxigxis en la malgajecon, preskaux en la
+maldolcxon: sxi konjektas vidi sian kunulinon felicxa...
+
+Sxi vidas sxin sidanta apud la lulilo de l' propra infano --
+
+Sed tuj poste denove sxangxigxas la mieno de l' monahxino:
+la mieno de l' maldolcxo transigxas en la mienon de
+l' rezignacio -- sed tuj poste sxia vizagxo vidigas la
+mienon neesprimeble maldolcxe doloran...
+
+Antaux sxia spirita rigardo ekaperis kvazaux timema ombro la
+staturo de l' pala, serioza studento --
+
+Tiu imago suficxis, por ke la panoramo de la bildoj elsorcxitaj
+de la fantazio haltu...
+
+La monahxino ne povis rezisti ian strangan senton de
+l' ekfrosto. Sxi eksvingis rapide la manon kaj mallevinte
+la vualon komencis lauxte pregxi, kvazaux sxi volus forpeli
+la teruran ombron, kiu jxus estis trakurinta sxian animon,
+la ombron fatalan, kiu estis la cxefa kauxzo, kial sxi por
+cxiam adiauxis la mondon kaj gxiajn plezurojn, ecx tiujn
+dolcxajn revojn, kiuj tiel felicxigis sxin ankoraux antaux ne
+multaj jaroj...
+
+Sxi perforte devigas sin al la pregxo.
+
+La vortoj defluas de la lipoj; sed la ardo, kun kiu sxi cxiam
+antauxe enprofundigxadis en la meditadon pri la mistera estajxo,
+tute mankas al sxi... Kaj la malhela ombro, la nebula silueto,
+preteriras antaux sxi cxiumomente sxangxante sian formon kaj
+vidigxante jen pli klare, jen; pli nebule, sed dume sencxese
+terurigante sxian animon.
+
+Sxi pregxas kvin minutojn, dek minutojn, kvaronon da horo...
+
+Sed nenio helpas! La imago de l' nebula silueto estas pli
+potenca ol la pregxo.
+
+Malrapide farigxas la imago pli klara, pli preciza, gxis fine
+denove staras antaux sxia animo tiu sama pala, serioza, juna
+viro, kiu estis interrompinta sxin en la revema enprofundigxo...
+
+Ankoraux momenton sxi provas pregxi; sed la pensoj kaj rememoroj
+cxirkauxflirtantaj la palan studenton cxiam batalas por sia
+rajto... Post ne longe la monahxina kontraux sia volo cxesas
+pregxi -- la rememoroj denove okupas sxian animon...
+
+Sxi rememorigas sin pri la momento dum la belega maja
+posttagmezo, kiam sxi, revenante kun sia nedisigebla kunulino
+el la pregxejo de sankta Vito, unuafoje ekvidis lin antaux la
+pregxeja pordo...
+
+Sxi rememorigas sin pri tio, ke estis al sxi tiam iel
+strange -- ke li sencxese okupis sxian penson, ke pli poste sxi
+songxis pri li, unuvorte, sxi rememorigas sin pri cxiuj dolcxaj
+kaj konataj detalajxoj, en kiuj manifestas la naskigxanta unua
+amo.
+
+Dum kelke da momentoj sxajnas al sxi, kvazaux sxi denove sentus
+emon al la vivo -- kvazaux gxis nun sxi vivus tiel, kiel cxi
+tiam...
+
+Subite aperas en sxia penso bildo alia.
+
+Sxi sidas mano en mano kun sia kunulino sub largxbrancxa
+kasxtano en la gxardeno de l' pensiono... Estas auxtuna
+vespero -- la luno preskaux plena -- cxirkauxe sankta silento...
+
+Ili rakontas, pli gxuste ili parolas silente, sed cxiumomente
+unu aux la alia eksilentas... Dum la tuta horo ili ne ekridis
+ecx unu fojon, ili ne eksxercis ecx unu fojon -- ambaux estas
+cxiam pli silentemaj, gxis fine ambaux kelkan tempon silentas...
+
+Subite la kunulino starigxis kaj cxirkauxpreninte sxian nukon
+fikse ekrigardis sxiajn okulojn...
+
+"Berto!" sxi diris mallauxte per la tremanta vocxo.
+
+"Kion vi deziras, kara Henjo?" rediris Berto ankaux mallauxte.
+
+Henjo silentis ankoraux momenton kaj poste per la premita,
+interrompata vocxo komencis konfesi...
+
+Per simplaj kaj tamen varmaj vortoj sxi rakontis, kiam kaj
+kiamaniere komencis gxermi la amo en sxia koro -- poste sxi
+komunikis la tutan serion da detalajxoj, kiuj klare pruvis, ke
+sxia amo trovis ehxon en la animo varme, arde amata.
+
+Berto, estinte interrompita en la revema enprofundigxo,
+auxskultis komence kvazaux apatie; sed baldaux la rakonto de
+l' kunulino ekinteresis sxin.
+
+Sxajnis al sxi, kvazaux sxi estus auxskultanta sian propran
+animon: Henjo pentris similajn maltrankvilojn, similajn dolcxan
+premitecon kaj suferojn, kiuj jam de kelke da monatoj cxesigis
+la trankvilon de Berto. Sxi sentis tiel neesprimeble dolcxan
+doloron, tian fresxan esperon, kvazaux atendante, ke la plenumo
+de sxia plej varma deziro estas tute certa.
+
+Fine Henjo nomis la objekton de sia amo...
+
+La spiro de Berto haltis, sxia brusto konvulsie kunpremigxis,
+la koro komencis forte, konvulsie bati, la sango levigxis al la
+kapo. Perforte sxi kunpremis la lipojn por neniigi la ekgxemon
+aux la ekkrion...
+
+Henjo amis kaj estis amata de tiu sama pala studento, kiu estis
+kvazaux idolo de Berto...
+
+La simpla kaj en la vivo tial ofta fakto, preter kiu la homoj en
+la pli malfrua agxo kompate ridetante transiras al la tagordo,
+tute dispremis Berton...
+
+Vane kun la strecxado de cxiuj siaj fortoj sxi penis neniigi
+sian maltrankvilon, gxuste la plej fortan animan uraganon, kiu
+tiel subite atakis sxin.
+
+Sxi auxskultis ankoraux momenton, poste eksaltis kun la
+mallauxtigata ekkrio, eksxanceligxis kaj denove falinte sur la
+benketon sxi kovris la vizagxon per la ambaux manoj kaj dauxre
+ekploris -- Henjo penis trankviligi sxin. Sxi demandas la
+kauxzon, insistas, petas -- cxio estas vana...
+
+Berto silentas kiel tombo; sxi ne malkovris la dolcxan sekreton
+de sia koro...
+
+De tiu momento sxi suferis nemezureble kiel cxiu, kiu ne volas
+aux ne povas konfesi siajn dolorojn al alia homo -- kaj sxi ne
+povis, ne devis ilin konfesi...
+
+Melankolio ekregis sxian tutan animon. La mondo estis
+indiferenta al sxi; cxio, kion sxi ekvidis, farigxis malagrabla
+al sxi -- sxi vivis sole por siaj malgxojaj revoj kaj ankaux
+por tiaj rememoroj.
+
+En la unua tempo iafoje sxi havis okazon vidi la nemezureblan
+felicxon de sia amikino...
+
+Ofte sxi auxdis sxin rakonti pri li, ofte sxi vidis sxin kun li,
+iafoje sxi ecx parolis kun li kelke da ordinaraj, sensignifaj
+vortoj...
+
+Sed sxi treege suferis en tiuj cxi kelkaj momentoj; kaj tio
+estis la kauxzo, ke sxi fine sercxis la rimedon kontraux sia
+anima malsano kaj forlasinte la pensionon revenis kun la
+rompita koro al la gepatroj en la naskan vilagxon.
+
+Cxi tie sxi vivis preskaux en la tuta izoleco for de la mondo
+kaj gxiaj plezuroj. La izoleco kaj la meditema enprofundigxo
+en la rememoroj estis al sxi la plej karaj; sxi vivis kiel
+�sanktulino�...
+
+En la unua tempo sxi interkorespondadis kun la felicxa amikino.
+
+La leteroj de Henjo, skribitaj kvazaux per la sango de la koro,
+dissxiradis la koron de Berto; sed la silenta suferantino
+respondadis ilin cxiam kun la senekzempla abnegacio...
+
+Henjo pentris ofte sian felicxon per tiel vivaj koloroj, ke
+la okulo de Berto plenigxis per la larmoj dum la legado kaj
+multafoje sxi devis cxesigi la legadon, antaux ol sxi venis al
+la fino de la letero.
+
+Sed tamen -- kiel ofte okazas en la vivo -- ambaux amikinoj
+en la unua tempo interkorespondadis suficxe ofte; pli poste ili
+iom lacigxis en la korespondado kaj post tri aux kvar jaroj tute
+cxesigis gxin.
+
+La bedauxrinda, malfelicxa Berto restis tute sola kun sia
+doloro. Kvankam la gepatroj kaj la aliaj homoj klopodis per
+cxiuj fortoj revenigi la knabinon, iam tiel fresxan kaj
+sopirantan je la vivo, denove al la vivo, tamen ilia penado
+estis vana. Sxi auxskultis trankvile cxiun kaj cxiam maldolcxe
+ridetante nee ekskuis la kapon...
+
+Kaj malrapide, sed tiom pli firme maturigxis en sxia animo la
+intenco tute disigxi de la mondo.
+
+Kaj kiam gxi estis maturigxinta, gxi estis ankaux efektivigita:
+Berto eniris en la monahxejon de l' �kompatemaj fratinoj� kaj
+post unu jaro farigxis �fratino� Magdaleno --
+
+La asketa vivo monahxeja, kunigita kun la helpado al la
+mizeruloj, estis preskaux tute neniiginta cxiujn pensojn
+pri la mondo ekstermonahxeja; sed tamen ne povis la fratino
+Magdaleno rezisti la strangajn sentojn kaj pensojn, sxin
+periode atakantajn.
+
+Precipe dum la silentaj noktoj auxtunaj, kiam la animo tiel
+volonte revas kaj meditas, kiam sxi lacigita de la pregxado
+senvole enprofundigxis en la rememorojn, kiam sxi rememorigis
+sin pri la felicxa amikino -- en tiaj momentoj sxi eksentis
+cxiam neesprimeblan dezerton en la animo, doloran premitecon,
+multafoje ecx trakuron de la frosto kaj tuj poste denove febran
+ektremon --
+
+Kaj tio okazis ankaux nun, kiam sxi, genuante unuafoje en
+sia vivo antaux la kadavro dum la silenta nokto auxtuna,
+enprofundigxis senvole en la rememorojn tiel, ke sxi tute
+forgesis, kial kaj kie sxi trovigxas.
+
+Bildo sekvas bildon antaux sxia spirita rigardo -- jen gxi
+estas klara kaj plastika, jen nebula kaj malklara, jen en
+la formo de simpla silueto...
+
+Subite ekstere levigxis la vento kaj forte ekskuis la
+fenestrojn. Tiu ekbruo interrompis la fratinon Magdalenon en
+sxiaj meditemaj rememoroj.
+
+Levinte la kapon sxi timeme rigardis cxirkaux si kaj nur post
+kelke da sekundoj sxi tute rekonsciigxis, kial kaj kie sxi
+trovigxas...
+
+Sed sxi treege konsternigxis rekoninte, ke sxi ne trovas sin
+genuanta kaj ne havas plu la manojn kunmetitajn sur la pupitro
+por pregxi, sed ke sxi sidas sur la sxtupo, sur kiu sxi antauxe
+genuis, ke sxi havas la manojn preskaux konvulsie kunpremitajn
+sur la genuoj kaj ke sxi havis antaux la momento la kapon
+profunde mallevitan al la brusto...
+
+Rekonsciigxinte sxi starigxis kaj denove genuis, kiel autauxe;
+sxi denove kunmetis la manojn kaj komencis pregxi.
+
+Dum kelke da momentoj regis profunda silento, interrompata sole
+periode de modera ekkrako de iu vakskandelo. Subite la vento
+ekstere denove levigxis kaj ekfajfinte, kvazaux ie proksime
+la musxo estus ekpepinta, longe kaj surde ekbruis, kiel en la
+malproksimo perdigxas la ekblekego de l' sovagxa besto...
+
+Tiu stranga kaj preskaux teruriganta sono ekscitis momenton la
+pregxantan monahxinon.
+
+Sxi turnis malrapide la kapon al la fenestroj -- sxajnis al
+sxi, ke tra la fenestroj sxi vidas la stelojn brili sur la
+firmamento; sed la rugxeta lumo de l' vakskandeloj rebrilanta
+de la vitro fenestra malhelpis la rigardon.
+
+Momenton rigardas la monahxino al la fenestroj. Jen sxajnas al
+sxi, kvazaux ia flava lumo estus trakurinta antaux la fenestroj,
+simile kvazaux iu estus subite elirinta kun la lumo el la
+mallumo kaj tuj estinginta gxin...
+
+Kaj samtempe kun la trakuro de la flaveta lumo levigxis ekstere
+la ventego pli sovagxe ol autauxe kaj ekskuinte forte la
+fenestrojn, gxis ili ektintis, malfermis unu el ili.
+
+Malvarma, preskaux glacia vento turnis sin en la salono
+kaj cxirkauxblovis ankaux la fratinon Magdalenon. La kandeloj
+ekflagris, iliaj flamoj jen kuntirigxis, jen denove
+eksaltis -- la salono jen mallumigxis, jen denove heligxis...
+
+La monahxino mekanike starigxis, levis la vualon kaj
+sxteliralite alproksimigxis al la fenestro, malfermita de la
+vento, por fermi gxin.
+
+En tiu momento la fulmo denove trakuris la firmamenton.
+
+La monahxino farinte signon de la kruco iom cedis kaj deturnis
+la vizagxon de la fenestro, tra kiu la surde bruanta vento kuris
+en la cxambron.
+
+Sxia rigardo fiksis unue sur la flagrantaj vakskandeloj, poste
+sur la cxerko kaj la blankaj, de la vento modere ondigataj
+rubandoj de la florkronoj.
+
+En la unua momento sxajnis al sxi, kvazaux cxio cxirkaux la
+cxerko vivigxadus, ecx -- kvazaux la kadavro en la cxerko
+kovrita per la blanka gazo ekmovigxus.
+
+Malgraux tio sxi ne perdis la trankvilon, kun kiu sxi antauxe
+alpasxis al la fenestro. Turninte sin al la fenestro sxi fermis
+gxin kaj denove malrapide revenas al la pupitro. En tiu momento
+ekstere trakuris la fulmo pli forta. La monahxino haltinte
+denove ekrigardis al la fenestroj -- post la momento sxi
+ekauxdis surdan bruon de malproksima ektondro...
+
+Kelkan tempon sxi staris kvazaux en embarasoj, poste turnis
+sin kaj sxia rigardo fiksis sur la cxerko. La vento estis iom
+levinta la blankan gazon. Estis vidataj du manoj, kruce metitaj
+sur la brusto --
+
+Nenion plu sxi vidis ol du blankajn, kvazaux vaksajn manojn
+virinajn kaj malgrandan nigran krucon, sed tiuj manoj
+kvazaux mistere efikas la monahxinon: sxia rigardo, kvazaux
+rigidigxinta, estas fiksita sur ili.
+
+Momenton staras la fratino Magdaleno kiel statuo. En sxia animo
+revivigxas la imagoj, kiujn al sxi elsorcxis sxia fantazio dank'
+al tio, kion sxi auxdis rakonti, sed la imagoj nun ankoraux
+kreskas, ecx -- en sxia animo naskigxas novaj bildoj...
+
+En la salono regas tamen profunda silento; ekstere la vento
+silentigxis kaj la vakskandeloj brulas rekte kiel antauxe.
+
+Sed jen denove ekfulmo kaj tuj poste jam bruanta ekkrako de
+la fulmotondro. La fratino Magdaleno cedis, poste malrapide
+proksimigxas al la pupitro kaj jam volas genui, kiam la tomba
+silento denove estas interrompita.
+
+Rekte antaux la monahxino eksonis modera ekkrako -- kredeble la
+cxerko...
+
+La monahxino ektremis.
+
+Tuj poste eksiblis ekstere la vento kaj la frapantaj sonoj
+interrompas la dauxran bruon... Komencis forta pluvego...
+
+La monahxino momenton staras senmove; poste sxia mano senvole
+apogas sin sur la pupitro -- kaj la okulo estas denove fiksita
+sur la blankaj, kruce metitaj manoj de la kadavro.
+
+Ekstere la vento fajfas kaj bruas cxiam pli dauxre. Periode
+atakas la pluvo tiel forte la fenestrojn, ke la gutoj tamburas,
+kvazaux ili faladus sur la tintantan platajxon horizontalan.
+Fulmo cxiam pli rapide sekvas la fulmon, la krakado de la tondro
+estas cxiam pli brua.
+
+Sxajnas, ke la monahxino havas nenian atenton por la furiozantaj
+elementoj.
+
+Sxiaj okuloj estas rigide fiksitaj sur la blankaj manoj kun la
+nigra kruceto, en sxia animo naskigxas io kvazaux peka scivolo.
+
+"Kiu vi estas kaj kial -- kial vi tiel subite dissxiris la
+fadenon de la vivo?" sxi pensas. "Oni diris, ke vi estis juna,
+gaja kaj cxarma -- kaj sur la rando de la tera felicxo... kaj
+tamen, tamen -- Oh, se mi almenaux povus legi la respondon
+sur via vizagxo -- sur viaj senbrilaj okuloj -- sur via
+glacimalvarma mano!... Eble vi amis -- arde, flame, pasie,
+freneze... Ah -- jes, jes! Preskaux sxajnas al mi, kvazaux mi
+envius vin... Morti, kiam vi estis eltrinkinta la pokalon da amo
+gxis la fundo -- morti en kelke da momentoj kaj mallonge post
+tiam, kiam vi estis elturninta sin el la cxirkauxpreno de la
+plej amata viro -- oh, kiel enviinda estas tiu sorto rilate la
+sorton, kiam la vivo trenigxas en la turmentoj animaj, kiam la
+korpa forto malrapide mortas, gxis fine la homo pereas -- de
+senfortigxo..."
+
+Subite sxi mem interrompis sin en la pekaj pensoj. Sxi ekpensis
+pri la postmorto. Senvole sxi ektremis kaj cedis...
+
+Sxiaj okuloj estas ankoraux fiksitaj sur la blankaj manoj
+de la kadavro. Post la momento, ne sciante la kialon, sxi
+malproksimigxas de la pupitro mallauxte sur la pintoj kaj
+post kelke da minutoj staras apud la cxerko.
+
+Sxi staras dum kelke da minutoj fikse rigardante blankajn, kruce
+metitajn manojn sur la brusto. Sxi vidas sur ili bluajn vejnojn
+kaj sur unu fingro oran ringon...
+
+En tiu momento falis sxia rigardo sur la pli malhelan lokon
+sur la blanka vesto proksime de la koro -- sxi rekonis sangan
+makulon.
+
+Denove sxi cedis unu pasxon -- sxian animon trakuris la
+rememoro pri la lasta letero, en kiu la mortinta knabino estis
+adiauxinta la siajn kaj kiu laux sxia deziro estis metita sur la
+koron.
+
+Sed jxus sur la brusto estas gxis nun metita la blanka gazo.
+
+La fratino Magdaleno estas momenton en embarasoj. Subite sxi
+decidis. Farinte unu pasxon al la cxerko sxi levis iom tremantan
+manon al la gazo kaj forigis gxin.
+
+La gazo sur unu flanko de la cxerko falis -- sed la vizagxo
+de la kadavro estas ankoraux kovrita per la blanka gazo -- la
+letero kusxas sur la koro...
+
+Estas videble, ke la vesto cxirkaux la koro estis forte
+sangmakulita; -- sed la monahxino rimarkis sole kelke da
+malgrandaj makuloj cxirkaux la letero metita sur la koro -- aux
+pro tio, ke la makuloj estis kretitaj aux pro tio, ke la vesto
+estis en la cxerko lerte faldita, por ke la makuloj ne estu
+videblaj.
+
+Kaj denove sxi staris momenton senmove, kvazaux en embarasoj,
+cxu forigi ankaux la gazon de la vizagxo aux preni la leteron.
+
+Fine sxi decidis. Per firma mano sxi levis la leteron, sub kiu
+aperis granda sanga makulo...
+
+La monahxino ektremis. Dum kelke da momentoj sxi tenis la
+leteron nedecidite en la mano, poste malrapide per la tremanta
+mano malfaldis gxin kaj komencis legi.
+
+Gxi estis skribita de lerta mano, sed tremanta dum la
+skribado, cxar kelkaj vortoj, ecx tutaj frazoj estis preskaux
+nelegeblaj...
+
+Ekstere furiozis la uragano cxiam pli sovagxe -- dume la
+monahxino pene legis la jenon:
+
+"Kara patrino -- kaj vi, patro -- kaj vi, bona onklinjo!
+
+Pro cxio, kio estas kara al vi, pardonu min! --
+
+Mi ne povis fari alimaniere!
+
+Mi adiauxas vin sen maldolcxo kaj sen riprocxoj. Mi ne riprocxas
+ecx la patron, kiu laux sia opinio zorgante sole pri mia bono
+kaj felicxo, estis destininta al mi la fiancxon, kiun mi tre
+sxatas kaj estimas, sed kiun mi malgraux tio ne povas ami.
+
+Mi estus nur sxargxo por li, -- malvarma, glacia sxargxo, kiu
+nepre devus maldolcxigi al li la vivon kaj dum la tempo fari
+gxin tute netolerebla. Petu lin, ke ankaux li pardonu min.
+
+Mi amis, kiel vi scias -- varme, sincere, mi amis arde, flame,
+pasie, ecx freneze...
+
+Kaj li, kiu dum la tuta vico da jaroj estis mia idolo, mia dio,
+jxus en la tago, kiam mi decidis, ke mi ne povas, ne devas
+farigxi edzino de alia viro, kiam mi decidis, ke mi forkuros
+kun li kaj suferos kune kun li la mizerojn de l' perdita
+ekzisto -- li, kiu estis falinta tiel, ke li ne indas nomi
+sin homo, li -- en la gxusta senco de l' vorto forjxetis min de
+si -- kiam mi falis sur la genuojn antaux li...
+
+Ne malbenu min, ne kulpigu min je la peka faro kaj pardonu min!
+Mi ne povis fari alimaniere!
+
+Kaj mi petas -- insiste petas vin: Cxio, kion mi konfesis al
+vi, restu por cxiam sekreto!
+
+Metu min, mi petas, en la cxerkon en la sama vesto, kiun mi
+estus prenonta cxe mia edzinigxa festo kaj kiu en kisos min
+angxelo de la morto -- kaj tiun cxi leteron, en kiu mi cxion
+konfesis al vi, metu sur la vundon de mia dispremita koro!
+
+Kaj se iam iu el vi renkontos mian estintan kunulinon, kiu
+antaux kelke da jaroj estis mia fidela amikino kaj kiu lin, kiun
+mi estis adorinta, ankaux vidadis gxoje -- mi konjektas -- ecx
+amis -- se vi rekontos Berton -- komuniku al sxi --"
+
+Fratino Magdaleno ne povis legi plu.
+
+Jam dum la lego de l' unua parto de la letero tremis al sxi la
+manoj, dum la lego de la dua parto sxiaj okuloj plenigxis per la
+larmoj tiel, ke sxi legis kvazaux tra la nebulo, dum la lego de
+la lastaj linioj la letero elfalis el sxia mano.
+
+Freneza, malespera ekkrio eligxis el sxia brusto. Sxi
+sxanceligxis; sed tuj poste kvazaux rekonsciigxinte sxi levis la
+tremantan manon kaj forigis la gazon, per kiu la vizagxo de la
+kadavro estis kovrita.
+
+Sxi konvinkigxis tute.
+
+Sxi ekvidis malvivan vizagxon de sia estinta plej kara
+kunulino -- sxi ekvidis la belan blondharulinon kun la revemaj,
+sed nun rigide eligitaj, kvazaux vitraj okuloj...
+
+Sxia spiro haltis, la brusto pene laboris; sxia koro konvulsie
+kunpremigxis de la neesprimeblaj kompato kaj doloro. Sxiaj
+okuloj plenigxis per la larmoj...
+
+Dum pli longa tempo sxi ne vidis, nek auxdis -- sxi staris apud
+la cxerko kvazaux rigidigxinta...
+
+Ekstere furiozis la uragano kun nesxangxita forteco.
+Blindigantaj fulmoj krucigxas sur la firmamento, la bruegado de
+la fulmotondro ne cxesas. La ventego fajfas, bruas kaj blekegas
+kvazaux furiozanta maro -- la fenestroj tremante tintas,
+la gutoj de la pluvo terurige tamburas -- sed la fratino
+Magdaleno, kiel estis jam dirite, ne vidas, ne auxdas.
+
+Sxiaj vangoj brulas, de la larmoj superversxitaj okuloj febre
+brilas, la lipoj estas konvulsie kunpremitaj...
+
+Subite ekstere levigxis la vento kun la triobla forteco.
+Ekgxeminte dolore, kvazaux la koro estus diskrevinta, gxi
+ekbruis profunde, poste alpremigxis al la fenestroj, ektintigis
+ilin kaj malfermis tiun saman kiel antauxe. Forta glacimalvarma
+aerfluo enpenetris tra la fenestro en la salonon kaj turnis
+sin cxirkaux la cxerko. La flamoj de la vakskandeloj profunde
+klinigxis, sed tuj denove ekflamis.
+
+La ventego enblovis denove -- pli forte ol antauxe kaj estingis
+tri, kvar kandelojn...
+
+La salono iom mallumigxis. La monahxino staras ankoraux kvazaux
+rigidigxinta... En tiu momento la turnanta fluo de la ventego
+la trian fojon enpenetris la salonon kaj estingis la ceterajn
+kandelojn -- la salono tute mallumigxis.
+
+La uragano furiozas kun cxiam kreskanta furiozeco -- sole
+la flamoj periode lumigas la salonon. En tiuj momentoj cxio
+eklumigita de la fulmoj havas aspekton preskaux terurigan.
+Frosta fluo de la ventego turnas sin en la salono kaj movigas
+la rubandojn kaj la florkronojn -- sole la fratino Magdaleno
+staras senmove.
+
+Subite forte ekfulmis kaj tuj poste sekvis la surdiganta
+ektondro.
+
+La fratino Magdaleno rekonsciigxis el la agonia rigideco. En la
+momento de l' blindiganta ekfulmo sxajnis al sxi, kvazaux la
+kadavro estus duone levigxinta en la cxerko...
+
+La monahxino dolore ekgxemis kaj preninte la kapon per la ambaux
+manoj sxi cedis sxancelirante de la cxerko.
+
+Tuj poste denove falis al sxi la manoj -- sxi staras firme,
+sed ia neesprimebla timemo kunpremis sxian animon. Malvarma
+sxvito aperis sur la frunto kaj la vangoj de la bedauxrinda
+monahxino -- sxia tuta korpo tremas -- sed sxiaj piedoj estas
+kvazaux alforgxitaj.
+
+Jen ekstere trakuris nova fulmo kaj denove sxajnas al la
+monahxino, kvazaux la kadavro estus levigxanta.
+
+Tiun cxi fojon sxi ekkriis kaj kuragxigxinte penas forkuri kun
+la strecxado de cxiuj fortoj.
+
+Sxanceligxante en la mallumo sxi fine sukcesis atingi la pordon;
+sed la pordo estas sxlosita.
+
+Sxi pugnobatas gxin; sxi krias, petege krias -- vane! Timo kaj
+teruro skuas sxian korpon; ekkrioj sole eligxas stertore el sxia
+ondigxanta brusto --
+
+Jen nova fulmo -- al la monahxino sxajnas, kvazaux la kadavro
+estus tute levigxinta en la cxerko.
+
+Kun la korsxiranta ekkrio sxi kuras al la fenestroj; sed
+faletinte en la tuta mallumo sxi kapbatis la muron kaj falis sur
+la plankon --
+
+Ankoraux la tutan horon furiozis la uragano. La fulmoj terurige
+lumigadis la funebran salonon, la frosta vento turnis sin
+cxirkaux la cxerko kaj cxirkauxblovadis la febre rugxigitajn
+vangojn de l' sveninta monahxino...
+
+La fratino Magdaleno restis sen konscio -- sxi restis sveninta
+dum kelke da horoj.
+
+Nur matene, kiam la uragano jam longe antauxe cxesis furiozi,
+kiam la ventego silentigxis kaj cxesis la pluvo, nur kiam la
+suno jam longe estis levigxinta super la horizonto -- la
+monahxino rekonsciigxis.
+
+Sxi rekonsciigxis gxustatempe.
+
+En la antauxcxambro estis auxdataj pasxoj kaj vocxoj...
+
+Pene, kun la strecxado de cxiuj restintaj fortoj trenis sin la
+fratino Magdaleno al la pregxbenketo --
+
+Kaj kiam pli poste tiuj samaj virinoj, kiujn sxi estis vidinta
+vespere, mallauxte malfermis la pordon kaj sxteleniris, ili
+vidis la monahxinon genui kiel vespere...
+
+Sed kiam sxi fine levigxis por foriri en la monahxejon, sxi
+eksxanceligxis kaj falis... Oni devis venigi la veturilon --
+
+Kiom sxi estis suferinta, neniu sciigxis, neniu ecx supozis --
+
+
+
+
+                       MODERNA MAGDALENO.
+
+       Rimarko: En la rakonto �Moderna Magdaleno� mi uzis
+    cxie la pronomon �ci�, kie gxin uzis la auxtoro, por ke
+         la traduko perfekte konsentu kun la originalo.
+
+       Kelke da scenoj el la silenta angulo de l' arbaro.
+
+
+Minace kiel la neniigata pasio mallevigxas la peza auxgusta
+vespero super la arbaroricxa, monta pejzagxo en Sumava.[6]
+
+La firmamento jam preskaux la tutan horon estas kovrata de la
+pezaj, malbonportantaj nuboj, el kiuj tuj post la subiro de la
+suno elsaltadis senbrilaj fulmoj, akompanataj de la murmuranta
+tondrado.
+
+Estas nenia dubo, ke plej baldaux falos sur la jam tute
+mallumigxintan valon unu el tiuj dauxraj uraganoj, kiuj iafoje
+furiozas la tutan nokton...
+
+El la fenestroj de la cxasdomo la sole logxata konstruajxo en la
+tuta cxirkauxajxo vibras tra la vespera mallumo ia flaveta lumo,
+lumiganta la cxambron originalan kaj interesan.
+
+Gxi estas kvarangula kaj vasta cxambro kun ligna plafono,
+dividita parte per la breta muro en du partojn.
+
+La malantauxo -- la agrabla angulo kun du fenestroj plenaj de
+floroj -- estas la dormocxambro kaj de l' antauxo gxi estas
+dividita per la nigrobrunaj, duone disigitaj pordokurtenoj.
+
+Unuavide oni ekkonas, ke cxi tie regis ankoraux antaux nelonge
+la zorgema mano de l' amanta, belgusta virino. La meblaro estas
+simpla, sed cxie oni povas vidi multe da elegantaj ornamajxoj
+kaj la virinaj bagateloj.
+
+Malgraux la videbla malordo, laux cxio kauxzita de la longa
+forestado de la mastrino kaj de tiutempa mastrumado de l' viroj
+ne tre ordemaj, la agrabla malantauxo posedas ian allogantan
+fresxecon, ekstreme kontrastanta la malgxojan, malnovmodan
+antauxon.
+
+Sur la konvenaj kaj nekonvenaj lokoj de la muroj estas
+pendigitaj cervaj kornoj, pafiloj, cxasponardoj kaj diversaj
+cxasiloj.
+
+En la angulo dekstre staras granda kahela forno; antauxe estas
+pordo kondukanta al la koridoro, el kiu la forno estas hejtata
+kaj el kiu oni iras per la sxtuparo en la unuan etagxon aux
+tra la cxefa pordo en la korton, cxirkauxatan de l' alta
+stangobarilo.
+
+Sur la muro inter la forno kaj la nomita pordo pendas ligna
+horlogxo kun la kukolo. Apud la horlogxo en la direkto al la
+pordo oni vidas grandan portreton de juna viro kun melankolia
+mieno, vestita kiel arbaristo. Sub la portreto pendas orita
+kadro kun la fotografajxo de juna sinjorino en baltualeto; kaj
+sub gxi -- revolvero.
+
+En la muro kontraux la portretoj estas granda fenestro de bizara
+formo.
+
+Kiam ajn ekfulmas pli forte, oni vidas tra tiu cxi fenestro la
+lumigitan korton kaj malproksiman nebulan silueton de tri krucoj
+starantaj sur nealta roko, al kiu kondukas tordolinia vojeto kaj
+kiu supreniras gxin gxis la krucoj.
+
+Antaux la fenestro staras negranda tablo kaj, tute
+antauxe -- kontraux la jam nomita pordo -- trovigxas ankoraux alia
+pordo, kondukanta al la korto. Proksime staras segxo, sur kiu
+estas jxetita malnova cxevaltuko.
+
+Krom du sxrankoj kun libroj lauxlonge la muro maldekstre kaj
+alia necesa meblaro estas meze de l' unua cxambro granda tablo
+el kverka ligno kun krucitaj piedoj -- apud la tablo staras
+apogsegxo, en kiu jxus sidas viro en arbarista vesto kun la kapo
+apogita sur la ambaux manoj, kaj kelke da ordinaraj segxoj.
+
+Sur la tablo brulas granda petrola lampo kaj apud gxi kusxas ia
+malfermita libro.
+
+Cxio estas simpla, malnovmoda kaj malafabla kiel en la logxejoj
+de maljunaj frauxloj aux pli agxaj vidvoj, al kiuj la cxarmo de
+la proksima cxirkauxajxo, en kiu ili malofte pasxigas la tempon,
+estas tute seninteresa.
+
+Malgraux tio oni povas ankaux cxi tie ekvidi aldonojn
+renovigantaj la iaman virinan mastrumadon.
+
+En la momento, kiam ni enkondukas la leganton en la cxambron,
+oni povas vidi ankoraux unu diferencon de l' kutimaj
+cirkonstancoj.
+
+En la malantauxa cxambro duone post la paravento oni vidas
+infanan liton, kiu estas sxovita tiamaniere de la muro, ke gxi
+ne estas vidata de la pordo kondukanta al la korto. Apud la lito
+staras tablo kaj sur gxi botelo da akvo kaj malgrandaj teleroj,
+pokalo kaj kulero.
+
+La nokta trankvilo estas interrompata en la cxambro sole de
+l' unutona iro de la horlogxo kaj periode de la mugxo de
+l' vento, kiu iafoje modere tintigas la fenestrojn. Ekstere
+fulmas ankoraux post longaj pauxzoj, kaj sole la murmuranta
+tondrado estas cxiam pli klara.
+
+La viro en la apogsegxo apud la tablo sidas senmove kiel statuo.
+
+Nur kiam la horlogxo ekkrakis kaj la kukolo kantis la dekan, li
+levis la kapon kaj rigardinte dormeme cxirkaux si, fiksis la
+rigardon sur la horlogxon.
+
+"Kio estas?" deglitis malafable de liaj lipoj; sed tuj poste,
+kvazaux li estus tute rekonsciigxinta, li diris silente,
+preskaux dolore:
+
+"Ah, tiel! Post la sendorme pasigita nokto venkis min la laceco.
+Mi ekdormis..."
+
+Turninte poste la kapon al la infana lito en la malantauxo li
+levigxis singarde kaj senbrue.
+
+Li estas viro cxirkauxe sesdekjara de l' alta, ostoforta talio,
+nuba mieno, sunbrunigita vizagxo, kovrita de grizigxinta,
+antauxe nigra plenbarbo kaj kun iom malafablaj, sed bonanimaj
+trajtoj.
+
+La sola rektigxo malkovris, ke li posedas ankoraux plenan forton
+de l' viro, ke li estas pasiema kaj ne estas bone inciti lin
+aux liajn pasiojn. La rekteco, kuragxo kaj kategorieco vidigxas
+en cxiu trajto de la vizagxo, kies brilaj nigraj okuloj sub la
+grizigxintaj brovoj sxajnas preskaux piki.
+
+Levigxinte li staris momenton, poste sur la pintoj kaj plej
+singarde li sxteliris al la infanlito en la malantauxon.
+
+Momenton li fikse rigardis la liton, vidigante doloran eksciton,
+poste same singarde sxtelforiris en la antauxon, kie li haltis.
+
+"Bedauxrinda infano!" li ekgxemis kun la dolora rezignacio. "Ci
+suferas -- ci suferas -- sen la propra kulpo..."
+
+"Ah, Dio, Dio!" li ekplendis, silentinte momenton, en la tono de
+l' kompata riprocxo. "Kial -- suferas tiu bedauxrinda kreitajxo
+tiel nemezureble? Kial? Al kiu kaj kiamaniere gxi faris ion
+malbonan?... Ankoraux antauxhieraux gxi kuradis kaj petoladis,
+fresxa kiel cervino, gaja kaj plena de vivo... Kaj hodiaux gxi
+kusxas la tutan tagon kvazaux duonmortinta -- kaj sole la
+perioda sufoka tusado vekas gxin el la agonia duonkonscio..."
+
+Jen eksonis la stertora ektuso de la lito el la malantauxo kaj
+tuj poste timeme ekkriis la siblanta infana vocxo:
+
+"Mami -- mami!"[7]
+
+"Denove gxi vokas la patrinon!" ekpensis la viro en la antauxo
+kaj turninte sin kun rapida servemo alpasxis al la lito, de kiu
+levigxis al li du infanaj manoj kaj la infana vocxo siblante
+balbutis:
+
+"Avcxjo, avcxjo! Kie estas mami?"
+
+Sed la viro, alparolita tiel simple kaj tamen insiste ne
+respondis rekte tiun demandon.
+
+Laux cxio el diversaj motivoj li penis turni la pensojn de
+l' malsana infano al aliaj objektoj. Li komencis gxin amplene
+kaj iafoje ecx infane dorloti, parolante parte al la infano,
+parte -- esplorante dume gxian staton -- al si:
+
+"Ci ne dormas, karuleto? Mi pensis, ke ci dormas kiel
+zizeleto[8] Kaj ci kontrauxe rigardas kiel strigeto."
+
+Cxe tiuj vortoj li klinigxis al la infano.
+
+"Kaj cxu io doloras cin -- cxu doloras? Kaj kie, karuleto, kie?
+Cxu sub la mentoneto -- en la gorgxeto, kiel ci montras? Ah,
+gxi estas pasonta, karuleto -- ci vidos!..."
+
+Poste palpante la frunton de l' infano, la vangojn kaj la
+korpon, li dauxrigis en tiu sama tono:
+
+"Ci havas ja la frunteton tute malvarman -- kaj ankaux la
+vangetojn kaj la tutan korpeton!"
+
+Cxe tiuj vortoj trakuris lian animon la esperplena penso, ke la
+infano, ne havante la febron -- pri kiu li konjektis, ke gxi
+akompanas cxiun gravan kaj dangxeran malsanon -- tamen ne estas
+malsana tiel grave kaj senespere, kiel sxajnas.
+
+"Kaj cxu ci deziras ion, karuleto -- nenion? Cxu ci volas
+trinki -- ne?... Almenaux mi ordigos al ci la kuseneton sub
+la kapeto. Ci kusxas ja cxi tie kiel perfekta friponeto. La
+litkovrilo estas dejxetita -- kunvolvita..."
+
+Ordigante al la infano la kuseneton kaj la kovrilon, kun
+eldevigita petolemo li aldonis:
+
+"Cxi tie estis kiel en la vulpejo... Tiel, tiel! Nun ci kusxos
+denove kiel princido -- cxu ne?... Nu, ci vidas -- mi ankaux
+scias fari -- cxion, cxion... Kaj nun ci ne tusas tiel
+konvulsie, kiel matene kaj la tutan posttagmezon. Kredeble tio
+estas bona signo. Lulu vin denove angxeleto, por ke la dolcxa
+dormo cin refresxigu, refortigu, resanigu..."
+
+En tiu momento li ekvidis, ke la infano fermis la okulojn kaj
+opiniante, ke gxi jam estas dormanta, li rektigxis.
+
+Momenton kun dolora rezignacio li rigardis la infanon, kaj
+poste sxtelirante de la lito kaj medite konsiderante li diris
+mallauxte:
+
+"Cxu fine tio estas sveno, antauxiranta la finan agonion?"
+
+Tiu penso haltigis lin.
+
+Volante konvinkigxi li elpasxis ekstreme brue; sed la infano ne
+auxdas kaj ne vekigxas, simile kiel gxi ne vekigxis la tutan
+vesperon dum kia ajn alia bruo.
+
+Li bruigis poste la segxon kaj kelkafoje piedbatis, fikse
+rigardante la infanon; sed en la vizagxo de l' infano ne
+ektremis ecx unu muskolo.
+
+"Do tamen -- la svenoj?... Ah, Dio, Dio!" li dolore ekgxemis,
+poste sengxene elpasxis kaj trairinte lauxlargxe la cxambron
+rigardis la korton tra la fenestro.
+
+Post momento li sin turnis.
+
+Lia rigardo fiksis hazarde sur la portreto de l' melankolia juna
+viro sur la kontrauxa muro kaj lia vizagxo vidigis maldolcxon,.
+Kiam laux la kutimo de l' homojizoluloj li komencis, duonlauxte
+kaj fragmente paroli al la bildo:
+
+"Nu, jen ci vidas, knabo, jen ci vidas!... Preskaux mi gxojas
+en tiuj maldolcxaj momentoj, cxar ci ne estas atestanto de cxio
+cxi -- cxar ci ne vidas cian infanon suferi kaj eble jam morti!
+
+Kaj kiel severe, kiel riprocxe ci rigardas min -- kvazaux ci
+volus diri, ke mi -- cia patro estas kulpa je cia tuta doloro
+kaj malfelicxo!...
+
+Vere -- mi devis alie eduki cin, ol kiel mi cin edukis! Mi
+faris eraron, cxar mi allasis, ke ci pasigu cian tutan vivon en
+la arbara solejo, ekskluzive en la societo de l' maljunigxanta
+patro.
+
+Mi devis, lauxbezone devige aux perforte, se ecx por iom da
+tempo, forpeli cin en la mondon, por ke ci ekkonu la homan
+hipokritecon kaj spite la gxusteco de cia auxtopsio pri la
+mondo ne estu tiel mola, tiel sentema...
+
+Jes, jes -- mi devis doni al ci okazon rigardi pli profunde en
+la vivoturnon, en la homajn korojn!... Mi faris eraron, cxar mi
+ne devigis cin, ke ci akiru spertojn pri la gento virina, ke ci
+ekkonu, ke nenio estas tiel sxangxema, nenio tiel perfida, kiel
+la koro de l' virino!...
+
+Se estus tiel okazinta, certe tio, kio cin trafis, ne surprizus
+cin -- kaj ne enpremus al ci la mortigan ilon en la manon...
+
+Pardonu, knabo, pardonu al la pentofaranta patro la gravan,
+nepardoneblan kulpon -- gxuste eraron! Gxin ne kauxzis la
+malbona volo, sed la patra -- eble ankaux infana amo, kiu
+ne volis kaj ne povis malhelpi kian ajn cian emon. Mi edukis
+cin viro -- en la plena senco de l' vorto -- viro sxatanta
+honoron, viro, kies honoro ne estis hximero...
+
+Kaj ke la senmezura animdoloro faligis cin antauxtempe en la
+tombon, ke la trompita amo, la abomena perfido de l' malfidela
+edzino... Ne, ne! Laux cia karaktero ci ne povis fari alimaniere.
+Estante en cia situacio mi sendube farus tion saman. Unu premo
+de risorto de l' revolvero -- kaj en la momento la netolerebla
+sufero estus finita..."
+
+Post tiuj cxi vortoj li ekrigardis timeme la armilojn
+pendigitajn sur la muro. Poste li aliris al la muro, deprenis la
+revolveron, pendantan sub la fotografajxo de l' sinjorino en la
+orita kadro kaj momenton rigardis gxin kvazaux relikvon.
+
+Lia vizagxo vidigas mienon cxiam pli doloran. Subite li sin
+turnis kaj rigardinte al la lito en la malantauxo li diris
+mallauxte kaj mole:
+
+"Ah -- la infano -- infano!..."
+
+Alpasxinte kun la revolvero en mano al la tablo, li metis gxin
+sur la tablon -- kaj kvazaux li estus nun rememoriginta sin pri
+la grava afero, li ekmurmuris:
+
+"Sed kion faras la kuracisto? Kial li ne venas? La deka jam
+pasis kaj la kuracisto ne estas ankoraux tie cxi..."
+
+Sur lia dolore kuntirigxinta vizagxo aperis turmenta nedecideco.
+
+Fine li decidis.
+
+Rapide li alpasxis al la pordo dekstre, malfermis gxin kaj
+enirinte la malluman koridoron ekfajfis per la fingroj,
+Reveninte poste en la cxambron li auxskultis tra la duone
+malfermita pordo de l' koridoro.
+
+Post la momento, vidigante malpaciencon, li ektiris forte du
+fojojn la tenilon de l' sonorilo apud la pordo kaj cedinte kelke
+da pasxoj li denove auxskultis.
+
+En la koridoro eksonis malagrabla sono de lada sonorilo. Tuj
+poste estis auxdataj pasxoj de l' nudaj piedoj, malsuprenirantaj
+la sxtuparon en la koridoron.
+
+Post kelke da sekundoj aperis antaux la pordo en la koridoro
+cxirkauxe deksesjara knabacxo kun la fizionomio, rememoriganta
+pri la bonkoraj idiotoj. Li havis sole cxemizon kaj pantalonon
+pendantan sur unu sxelko kaj liaj nudaj piedoj levigxadis unu
+post la alia, kvazaux li starus sur la brulanta karbo.
+
+"Ci dormacxis, Kicxjo!"[9] brue bonvenis la maljuna viro
+alvokinta lin.
+
+"Ne -- ne -- mi ne dormacxis!" senkulpigas sin la alparolito,
+penante kovri sian dormemon. "Mi kusxis sole..."
+
+Kaj kun flatema servemo li aldonis:
+
+"Cxu vi ordonas ion, sinjoro patro?"[10]
+
+"Mi ordonis ja, ke ci ne kusxigxu antaux la alveno kaj foriro de
+l' kuracisto," intermetis severe la �sinjoro patro�, sed tuj
+li demandis en la tono pli modera:
+
+"Kion diris sinjoro doktoro, kiam li alveturos?"
+
+Duone dormanta Kicxjo, ne povante tuj rememorigi sin pri tio,
+balbutis rememoreme:
+
+"Kion diris sinjoro doktoro, sinjoro patro?"
+
+"Nu, eniru!" invitas lin la sinjoro patro.
+
+Kicxjo lamante timeme eniris kaj malferminte post si la pordon
+haltis malkuragxe antaux gxi.
+
+"Kion diris sinjoro doktoro -- vi diras, sinjoro patro?"
+ripetis palpebrumante la sxtipforma kaj gxibigxinta knabacxo,
+kies inflamitaj palpebroj ankoraux duone fermigxadis, kaj poste
+aldonis decide:
+
+"Mi ne scias. Mi ne estis ja en la urbo por la sinjoro
+doktoro..."
+
+"Ah, mi scias, mi scias!" intermetis malpacience la sinjoro
+patro. "Sed ci cxeestis, kiam sinjoro Floriano revenis
+posttagmeze el la urbo kaj rakontis, kiel li sukcesis cxe
+la kuracisto. Mi volas scii, cxu li diris, ke la kuracisto
+alveturos je la deka aux je la dekunua?"
+
+"Je la deka, sinjoro patro!" gxoje diris Kicxjo, ke li povas
+servi iom la kolerantan sinjoron patron. "Li diris, ke plej
+poste cxirkaux la deka li estos cxe ni..."
+
+"Sed la deka jam pasis!" rimarkigis la sinjoro patro.
+
+Kicxjo, rigardinte laux la ekzemplo de l' sinjoro patro, sed
+preskaux idiote, la horlogxon, dauxrigis:
+
+"Sinjoro Floriano diris, ke la sinjoro doktoro povas forveturi
+el la urbo je la kvina posttagmeze. Kaj cxar oni bezonas kvin
+horojn por atingi nin per la veturilo, do je la deka tute
+certe..."
+
+"Mi scias, mi scias!" intermetis malpacience la sinjoro patro.
+"Kaj mi sendis jam antaux duonhoro la sinjoron Florianon sur la
+senarban deklivon al la tri krucoj, por ke li rigardu, cxu la
+doktoro jam alveturas. Sed la sinjoro Floriano longe ne revenas.
+Kaj tial," li aldonis en la kategoria tono, "iru por vidi, kion
+li faras?"
+
+"Mi?" ekbalbutis Kicxjo vidigante subitan konsternigxon.
+
+"Nu, kiu alia?" rimarkigis bonanime la sinjoro patro. "Mi ne
+povas ja foriri de la infano. Kaj krom ni du estas neniu en la
+domo."
+
+"Mi -- mi -- sinjoro patro --?" ekbalbutis Kicxjo denove, kaj
+poste pli kuragxe aldonis: "Mi ne povas..."
+
+"Kial ci ne povas?"
+
+"Mi, mi, mi ne vidas malproksimen..." senkulpigis sin Kicxjo
+mallerte.
+
+"Ne estas bezone, ke ci vidu. Sinjoro Floriano havas falkajn
+okulojn, kaj de la tri krucoj, kiam ekfulmas, oni vidas sur la
+sxoseo en la malproksimon je unu horo. Li jam diros al ci..."
+
+"Sed mi -- mi, sinjoro patro..." komencis Kicxjo en la tono
+cxiam pli timema kaj kunmetinte la manojn li finis konsternite:
+
+"Pro Dio mi petas vin -- ne sendu min tien!"
+
+"Al la diabloj, knabo, kio okazas kun ci?" kriis la sinjoro
+patro kun la kolera ekmiro. "Cxu ci frenezigxis?"
+
+Kaj kun severa kategorieco li ordonis:
+
+"En la momento estu post la pordo!"
+
+"Pro la kompato de Dio, sinjoro patro," dolore ekgxemis
+Kicxjo, falinte sur la genuojn antaux li, "ne sendu min!
+Mi -- mi -- timas."
+
+"Malsagxulo," respondis kolere la sinjoro patro. "Dum kvin jaroj
+li trakuras tage kaj nokte la arbarojn, cxirkaux la cxasdomo
+kaj nun subite li timas kuri al la tri krucoj al la sinjoro
+Floriano!... Levigxu! Kaj -- kuru! Aux mi cin..."
+
+Kaj dume li etendis la manon, kvazaux li volus devigi icxjon per
+Kla vangofrapo.
+
+Morte timigita Kicxjo provas levigxi; sed lia konsternigxo estas
+tiel forta, ke li tuj denove falas sur la genuojn kaj kun la
+mieno kaj gestoj de l' turmentito li balbutas:
+
+"Pro la kompato de Dio -- sinjoro patro -- mi -- mi timas..."
+
+"Kion?" intermetis la sinjoro patro, mallauxtigante senvole la
+ridon, "Cxu eble proksimigxas la uragano? Ankoraux ne falis ecx
+unu guto. Kaj antaux ol komencigxos pluveti aux ventegi -- ci
+estos denove hejme. Aux cxu ci timas fulmon -- tondron?"
+
+"Ne, ne! Tion mi ne timas..." respondas Kicxjo pli memkonscie.
+
+"Kion do? Parolu!"
+
+"Mi -- mi ne povas!" sonas la tremeganta respondo. "Kiel? Cxu
+ci ne povas paroli?"
+
+"Jes!" certigas Kicxjo. "Mi ne povas paroli -- mi ne devas..."
+
+"Ci ne devas paroli? Kial ci ne devas?"
+
+"Vi mem, sinjoro patro, malpermesis tion al mi...," respondis
+nun Kicxjo malpli konsternita.
+
+"Ah, tiu sensencajxo?" deglitis al la sinjoro patro de la lipoj,
+kiu jxus rememorigis sin, ke oni jam unufoje parolis pri tio.
+
+"Oh! sinjoro patro, tio ne estis sensencajxo!" oponis Kicxjo.
+"La unuan fojon -- eble... Sed mi -- mi..."
+
+Jen li haltis por la momento kaj poste aldonis decide:
+
+"Antaux mi la nigra sinjorino aperis jam tri fojojn!"
+
+"Ne balbutu!" ekkriis la sinjoro patro interrompante lin.
+
+"Ne, ne, sinjoro patro!" jxuris Kicxjo. "La vivanta Dio en la
+cxielo min vidas kaj auxdas, ke..."
+
+"Estas jam suficxe!" ekriis la sinjoro patro kaj akre ordonis:
+"Levigxu!"
+
+Kicxjo obeis malkuragxe kaj timeme cxirkauxrigardis.
+
+"Kaj parolu!" ordonas plie la sinjoro patro.
+
+"Kiel mi volis al vi, sinjoro patro," komencis malrapide Kicxjo,
+"jam antauxhieraux rakonti..."
+
+"Kaj mi interrompis cin post la unuaj vortoj, ke ci ne
+parolacxu!" intermetis la sinjoro patro.
+
+"Mi eliris," dauxrigis Kicxjo cxiam pli kuragxe, "antauxvespere
+kun malgranda Emacxjo[11] -- kiam li estis ankoraux sana kiel
+fisxo -- al la kaplo apud la fonto, post la unua senarbajxo..."
+
+"Kaj tie vi petolis, cxu ne vere?"
+
+"Jes, sinjoro patro, ni petolis!" konfesis sincere Kicxjo.
+
+"Mi faris tiel (dume li montris per gestoj, ke li estis cxevalo
+kaj Emacxjo la rajdanto) kaj -- poste ni kaptadis papilietojn
+por li..."
+
+"Kaj Emacxjo kuradis kun ci!" intermetis la sinjoro patro en la
+tono de l' maldolcxa riprocxo.
+
+"Ho ne, sinjoro patro!" certigis Kicxjo. "Emacxjo ne kuris.
+Li sidis en la herbo antaux la kaplo kiel kokideto kaj sekvis
+min sole per sia rigardo, kiel mi kaptas la papiliojn. Sed li
+rigardis iel malgaje -- eble cxi tiel (dume Kicxjo mallevis
+la kapon kaj imitis la malgajan mienon de l' fizionomio de
+Emacxjo) -- ke mi kompatis lin... La papilietoj ne gxojigis
+lin kiel alifoje, gxis mi kaptis al li la papilion kun la
+mortkapo... Kaj kiam mi montras gxin al Emacxjo, Emacxjo gxoje
+eksaltis... Sed jen -- mi ne scias, kiel kaj kial -- li
+montris per la maneto malantauxen... Kiam mi turnis min -- hu!
+frosto trakuris mian dorson kaj la papilio elglitis al mi el la
+mano... En la densajxo post la senarbajxo -- proksimume du cent
+pasxojn de ni -- staris nigra sinjorino kaj cxi tiel (dume li
+imitis la misterajn signojn) sxi vokis nin per la signoj. Sed en
+tiu cxi momento en nia cxasdomo komencis la hundoj boji, kaj la
+nigra sinjorino malaperis..."
+
+"Sed cxi tion ci volis rakonti al mi jam antauxhieraux!"
+rimarkigis la sinjoro patro, kiu auxskultis pacience.
+
+"Sed vi, sinjoro patro, malafable krie interrompis min, ke mi
+havis halucinacion -- aux ke la sentoj min trompis -- aux kio
+do... Kiam mi poste la samon rakontis al sinjoro Floriano, li
+mokis min. Li diris, ke tio estis neniu nigra sinjorino, sed iu
+virinacxo kolektanta sekajn brancxojn aux fungojn aux fragojn...
+Sed tio ne povas esti! En la cxirkauxajxo de nia cxasdomo mi
+neniam vidis iun virinacxon... Kiam mi diris tion al sinjoro
+Floriano, li rediris, ke mi povas konvinkigxi, Li diris,
+ke -- ironte denove en la arbaron -- mi prenu kun mi iun
+hundon..."
+
+"Kaj cxu ci konvinkigxis?" intermetis la sinjoro patro preskaux
+scivole.
+
+"Jes, mi konvinkigxis, mi konvinkigxis!" certigis la knabacxo
+kun la mistera teruro.
+
+"Kaj kiamaniere -- mi petas cin?" demandis sarkasme la sinjoro
+patro.
+
+"Cxi tiel, sinjoro patro!" ekparolis Kicxjo pli kuragxe.
+"Hieraux vespere, kiam vi sendis min al la vulpkavo, mi fajfe
+alvokis Dianon. Kaj ni kuradis tra la arbaro. Sed jen subite,
+mi ne scias kiamaniere, aperis la nigra sinjorino la duan fojon
+antaux mi... Kaj denove la frosto trakuris mian dorson -- mi
+tremis, kvazaux mi havus febron. Sed tamen mi jam ne ektimis
+tiel, kiel antauxhieraux kaj mi instigis Dianon kontraux la
+nigra sinjorino..."
+
+"Nu -- kaj Diano?"
+
+"Gxi ekbojis kaj kvazaux furioza kuris al la densajxo...
+Sed antaux ol gxi atingis la lokon, kie staris la nigra
+sinjorino kaj vokis min per la signoj, la nigra sinjorino denove
+malaperis..."
+
+"Sed Diano? Kion faris Diano, kiam malaperis la nigra
+sinjorino?" demandis pli scivole la sinjoro patro.
+
+"Vi ecx ne kredus, sinjoro patro!" respondis Kicxjo kun la
+netrompebla certeco. "De la loko, kie malaperis la nigra
+sinjorino en la densajxo, mi staris proksimume cent kaj duonon
+pasxojn kaj mi vidis tute bone tra la arboj kaj la densajxo, ke
+Diano gxoje saltas kaj kuras cxirkaux io. Post la momento gxi
+revenis al mi kaj flatis min, kvazaux gxi estus trovinta iun
+konaton en la arbaro."
+
+"Aux neniun!" rimarkigis la sinjoro patro, kiu kvankam
+auxskultante atente tamen ne kredis. "Videble ankaux hieraux ci
+havis halucinacion, kiel antauxhieraux."
+
+"Ho, ne, ne! sinjoro patro -- eterna Dio min auxdas kaj vidas,
+ke mi parolas veron!" jxuris Kicxjo.
+
+"Ne jxuru!" admonis lin la sinjoro patro. "Malsagxulo, kial ci
+prenis kun ci en la arbaron la bonan Dianon, kiu sencxese vagas
+libere kaj bojas preskaux neniun. Kial ci ne sencxenigis la
+furiozan Neron? Tiu certe ne saltadus gxoje cxirkaux la nekonata
+persono, se tiu estus efektive en la densajxo."
+
+Sed ecx tiu cxi kontrauxdiro ne embarasigis Kicxjon.
+
+"Eble, eble!" rimarkigis tiu cxi sxanceligxe, sed tuj poste li
+aldonis decide:
+
+"Sed kredu, sinjoro patro, ke ecx la furioza Nero ne farus
+malbonon al la nigra sinjorino."
+
+"Cxu efektive?" ekmiris la sinjoro patro ne kredante. "Kial do?"
+
+Tiun cxi fojon Kicxjo ne respondis la demandon rekte, sed iel
+malrekte, dirante:
+
+"En la pasinta nokto la nigra sinjorino aperis antaux mi la
+trian fojon."
+
+"Sed laux kio ci jugxas, ke ecx la furioza Nero ne difektus
+sxin?" insistis la sinjoro patro.
+
+"Nu -- mi ne scias tion!" respondis la demandito, vidigante
+videblajn embarasojn. "Sed en la pasinta nokto... Eble vi
+memoras, sinjoro patro, ke hodiaux en la nokto cxiuj tri hundoj
+furioze bojis?... Ili vekis min... Mi levigxis, por rigardi,
+kio okazas... Kaj kiam mi staras apud la fenestro kaj
+rigardas la korton -- la luno estis post la nuboj -- mi vidas
+en la duonlumo, ke sur la tordolinia roka vojeto de la tri
+krucoj -- sur la senarba deklivo kuras iu ombro... Post la
+momento sxtelproksimigxis tiu ombro al la posta pordeto en
+la barilo, kaj mi ekvidis la nigran sinjorinon -- la trian
+fojon... La frosto trakuris mian dorson. Mi volis ekkrii, sed
+mi ne povis. Kaj mi staris tiel kvazaux sxtonigxinta kaj rigardis
+la korton... La bojado de l' hundoj cxesis -- ankaux Nero, kiu
+antauxe minacis dissxiri la cxenon -- silentigxis... Poste mi
+vidis, ke la nigra sinjorino sxtelproksimigxis gxis tien
+cxi -- al tiu cxi fenestro (dume montris Kicxjo la grandan
+fenestron rigardanta la korton, tra kiu oni povis vidi el la
+cxambro gxis la tri krucoj sur la senarba deklivo) kaj rigardis
+internen..."
+
+La sinjoro patro estis konvinkita, ke estas tute neeble, ke
+fremdulo povu en la nokto sxtelproksimigxi en la korton kaj al
+la fenestro -- cxar en la korto tute libere kuras du hundoj kaj
+la tria, plej furioza, estas ligita al la cxeno apud la pordo,
+tra kiu, laux la rakonto de Kicxjo, la nigra sinjorino eniris la
+korton. Sed malgraux tio tamen li demandis ankoraux Kicxjon:
+
+"Kaj kion ci vidis plie? Kiel kondutis la nigra sinjorino?"
+
+"Nu -- sxi malaperis," respondis la demandito kun la konvinka
+certeco, "same, kiel sxi estis aperinta -- kiel ombro..."
+
+Nur post tiu cxi lasta eldiro la sinjoro patro tute
+konvinkigxis, ke cxi tie estis ia optika trompo; aux ke Kicxjo
+havis ian halucinacion.
+
+"Jen ci vidas, ci havis ja denove halucinacion!" li rimarkigis
+bonkore, "aux la hazarda bojado de l' hundoj vekis cin el la
+profunda dormo kaj en la dormemo sxajnis al ci, kvazaux ci estus
+vidanta --"
+
+"Ho, ne, ne, sinjoro patro -- eterna Dio vidas kaj auxdas
+min, ke mi parolas la veron!" intermetis Kicxjo kaj ripetis
+la certigon: "La nigra sinjorino aperis antaux mi jam trian
+fojon -- trian fojon --"
+
+"Eh, sensencajxoj!" grimacis la sinjoro patro, kiun jam lacigis
+la babilado de l' knabacxo pri la optika trompo.
+
+"Sed nun estas nenia helpo!" li aldonis kategorie. "Ci devas iri
+por vidi, kion faras sinjoro Floriano."
+
+Kicxjo, kiu rekonsciigxis iom dum la interparolo, post tiu cxi
+ordono denove konsternigxis.
+
+"Pro la kompato de Dio -- sinjoro patro!..." li ekgxemis,
+kunmetante denove la manojn.
+
+"Timemulo! Rigardu!" diris la sinjoro patro admone kaj
+preninte la knabacxon je la mano, trenis lin al la fenestro,
+rigardanta la korton. "Rigardu! Kiam ajn ekfulmas, oni vidas de
+tie cxi gxis la tri krucoj sur la senarba deklivo. Kaj se ci
+prenos kun ci la hundon, gxi flarsentos la homon kaj -- se ci
+volas -- ankaux la nigran sinjorinon je kvin cent pasxoj..."
+
+"Dianon kaj Vulkanon havas sinjoro Floriano!" kontrauxdiris
+sxanceligxe Kicxjo esperante, ke la sinjoro patro tamen
+moligxos.
+
+"Sencxenigu Neron!" ordonis la sinjoro patro.
+
+"Ne, ne, sinjoro patro!" ekgxemis konsternita Kicxjo.
+"Mi -- mi..."
+
+Sed li ne finis la balbuton. Lia natura kaj tamen tiel ridinda
+timo fine indignis la sinjoron patron.
+
+"Suficxe," li kriis kun tiel kategoria severeco, ke estis neeble
+plu kontrauxstari. "En la momento estu post la pordo!"
+
+Kicxjo, tremante per la tuta korpo kaj vidigante mortan timon,
+sxteliris timeme al la pordo.
+
+"Kaj tie cxi -- prenu cxi tiun cxevaltukon!" diris la sinjoro
+patro. "Se pluvegus... Mi pensas, ke jam gutas."
+
+Kicxjo sxtelirante revenis, prenis la cxevaltukon, jxetitan sur
+la apogilo de la proksima segxo, metis gxin sur la kapon kaj
+sxtelirinte al la pordo, malfermis gxin kaj klakante per la
+dentoj eliris en la korton.
+
+Sinjoro patro, kiu nube silentante rigardis la konduton de
+Kicxjo, aliris al la sojlo de l' malfermita pordo por vidi, kion
+faras la knabacxo.
+
+Sed pro la tuta mallumo li vidis nenion. Post la momento li
+ekauxdis la ektinton de la cxeno, poste la gxojan ekbojon kaj
+fine la furiozan bojadon de granda hundo.
+
+Jugxante laux tio, ke Kicxjo plenumis lian ordonon, li kriis en
+la mallumon:
+
+"Tiel, Kicxjo, tiel!"
+
+Kiam ekfulmis poste, kaj la sinjoro patro vidis, ke Kicxjo jam
+foriris kun la hundo, li kriis ankoraux unufoje:
+
+"Kicxjo! Kicxjo! Ne iru sur la vojo por la veturiloj! Iru
+renkonte al sinjoro Floriano sur la roka vojeto!"
+
+Kaj vidante cxe la plej proksima ekfulmo, ke Kicxjo plenumis
+ankaux tiun cxi ordonon, li cedis, fermis la pordon kaj
+enprofundigxinte en la pensojn li aliris al la tablo kaj apogis
+la manon sur unu gxia ekstremajxo...
+
+               *       *       *       *       *
+
+La duonridinda sceno, dum kiu la sinjoro patro por kelke da
+minutoj estis forgesinta la staton de l' aferoj en la domo,
+preskaux subite cxesis interesi lin.
+
+Momenton li staris sendecide, fikse rigardante la plankon rekte
+antaux si. Subite, levinte la kapon, li turnis gxin al la
+horlogxo.
+
+"Kiel limake trenas sin tiu tempo! Cxiu sekundo farigxas
+minuto!" trakuris en lia cerbo.
+
+En tiu momento ekstere la ventego surde ekbruis, kvazaux de
+malproksime estus alveturanta veturilo.
+
+La sinjoro patro momenton strecxe auxskultis kaj konvinkigxinte,
+ke la vento sole ekgxemegis, denove enprofundigxis en la
+pensojn.
+
+Sur la vizagxo de l' maljuna viro denove aperis la maltrankvila
+zorgemo.
+
+"Bedauxrinda, bedauxrindega infano!" li diris mallauxte. "Gxi
+kusxas senmove -- kvazaux gxi dormus trankvile... Kaj dume...
+Oh, kia pena levigxado de la brusteto kaj kia malfacila,
+fajfanta spirado!... -- Ah, Dio, Dio -- preskaux sxajnas al
+mi, ke gxi kusxas jam mortanta -- en ridigeco..."
+
+En tiu momento post la pordo de l' koridoro, el kiu antaux kelka
+tempo estis sxanceligxe alveninta la dormema Kicxjo, eksonis
+surda sono, kvazaux iu en la mallumo singarde palpanta homo
+estus kunpusxigxinta kun io.
+
+La sinjoro patro klinita super la tablo, rektigxis kaj
+ekrigardis al la nomita pordo.
+
+Sen embarasoj li aliris al la pordo, malfermis gxin kaj demandis
+en la mallumon:
+
+"Kiu estas cxi tie? Sinjoro Floriano, cxu vi estas cxi tie?"
+
+Anstataux respondo eksonis la pene mallauxtigata ekgxemo el la
+malluma koridoro.
+
+"Kio okazis? Kial vi malrapidas?" demandis rapide kaj kun la
+modera ekmiro la sinjoro patro, rekoninte Florianon laux la
+ekgxemo.
+
+Kaj ne atendante la respondon li alpasxis al la tablo, prenis de
+gxi la lampon kaj eklumigis la koridoron.
+
+"Kio okazis?" li ekmurmuris surprizite. "Sinjoro Floriano sur la
+tero?"
+
+Starigante la lampon sur la segxon apud la pordo, li diris
+mallauxte:
+
+"Atendu, atendu! Mi helpos vin!"
+
+Poste li eniris la koridoron, sed tuj denove revenis en la
+cxambron; dume el la koridoro eksonis tremeganta malagrabla vira
+vocxo, akcentiganta pene kelkajn
+silabojn:
+
+"Ah -- mi dankas, sinjoro patro -- estas jam bone... En
+la mallumo iel mi sole eksxanceligxis..."
+
+Dume, kiam la sinjoro patro, preninte la lampon de
+l' segxo apud la pordo starigis gxin denove sur la
+tablon -- eniris -- gxuste sxanceleniris -- el la koridoro
+en la cxambron viro cxirkauxe kvardekjara, malgracia, de
+nesimpatia fizionomio, havanta sur si simplan veston de
+l' arbara adjunkto.
+
+Lia dekstra vango kaj la ambaux manoj estis sangmakulitaj; la
+vesto kaj la cxapelo malpurigitaj de la koto, kvazaux ili estus
+rulintaj en gxi.
+
+Se oni ne vidus laux lia mieno, ke li kasxas doloron per cxiuj
+fortoj, oni povus jugxi, ke la homo estas tute ebria.
+
+Kiam la viro eniris, ekparolis la sinjoro patro ankoraux duone
+turnita de li:
+
+"Antaux la momento mi sendis Kicxjon, sinjoro Floriano, al la
+tri krucoj. Sed dume vi estas jam tie cxi!"
+
+Turninte sin al la alveninto kaj rimarkinte lian bedauxrindan
+situacion, li ekmiregis:
+
+"Pro Dio, kio okazis? Cxu vi..."
+
+"Nenio, tute nenio!" respondis murmurante la sinjoro Floriano,
+kies maldekstra vango estis turnita al la sinjoro patro.
+"Sinjoro doktoro -- jam alveturas..."
+
+"Efektive?" rimarkigis kontente la sinjoro patro kaj kun la
+zorgema ekmiro demandis:
+
+"Sed kio okazis al vi?"
+
+"Nenio, tute nenio, sinjoro arbaristo!" senkulpigas sin
+Floriano, poste interrompe kaj tremegante li raportas:
+
+"Post kelke da minutoj la sinjoro doktoro estos cxi tie. De la
+roka balkono -- cxirkauxe tri cent pasxojn de la tri krucoj -- mi
+ekvidis -- tri fojojn, kiam ekfulmis, la proksimigxantan
+veturilon..."
+
+"Mi dankas vin, sinjoro Floriano! Sed kio okazis al vi?"
+
+"Nenio, tute nenio!" ripetas la demandito, unutone akcentigante
+kelkajn silabojn, kvazaux por la klara el parolado mankus al li
+la suficxa nombro da antauxaj dentoj.
+
+Samtempe li volis ekiri; sed li sole eksxanceligxis.
+
+"Vi sxanceliras! Kio okazis al vi?" insistis zorgeme la
+arbaristo.
+
+"Nenio, tute nenio!" murmuris kun la laciga unutoneco la sinjoro
+Floriano kaj volis aldoni ion; sed li diris sole kelke da
+vortoj:
+
+"Sinjoro doktoro sendube..."
+
+Cxe tiuj cxi vortoj li turnis sin al la arbaristo tiamaniere, ke
+tiu cxi ekvidis lian sangmakulitan vizagxon kaj interrompis lian
+parolon per la vortoj:
+
+"Vi estas ja ne sole malpurigita de la koto, sed ankaux
+sangmakulita..."
+
+"Jes, mi estas sangmakulita..." ripetis apatie la sinjoro
+Floriano, rigardante siajn sangmakulitajn manojn.
+
+"Cxu vi faletis?" demandis kompate la arbaristo.
+
+"Ne, ne!"
+
+"Kio do okazis? Parolu!"
+
+"Mi falis de la roka balkono!" konfesis fine kun la vira honto
+la sinjoro Floriano.
+
+"Sed tio tamen estas ne klarigebla!" kontrauxdiris la arbaristo.
+"Dum la momentoj, kiam ekfulmas, estas ekstere preskaux tiel
+lume, kiel dum la tago. Kaj vi, viro tiel singarda, lerta, kiu
+ankaux en la tuta mallumo..."
+
+Tiel parolante li proponis per gesto al li la segxon, mem
+starante.
+
+"Kaj tamen tiel okazis!" ekmurmuris la sinjoro
+Floriano, sidigxante pene sur la segxon.
+
+"Sed kiel -- kiel tio povis okazi? Klarigu al mi tion!"
+
+"Mi ektimis!" sincere konfesis la sinjoro Floriano.
+
+"Kiel? Vi, viro tiel forta, kuragxa --"
+
+"De l' teruro kaj konsternigxo mi perdis por la momento
+la konscion!" konfesis la sxajne kuragxa arbara
+adjunkto.
+
+"De l' teruro kaj konsternigxo?" ekmiris la arbaristo,
+nekredante la propran auxdsenton.
+
+"Jes, sinjoro patro... Kial mi ne dirus la veron?..."
+
+"Kaj kia estas la kauxzo?" demandis subite la arbaristo kun la
+akra severeco. "La tuja perdo de l' sentoj -- la teruro kaj la
+konsternigxo -- cxio tamen devis havi ian kauxzon."
+
+"Kompreneble!" respondis firme la sinjoro Floriano. "La sango
+rigidigxis cxe tio al mi..."
+
+Poste kvazaux konsiderante, cxu konfesi cxion aux ne li aldonis:
+
+"Antaux mi, sinjoro arbaristo -- kial mi ne dirus
+tion -- simile kiel antaux Kicxjo -- aperis la nigra
+sinjorino..."
+
+La efiko de tiuj cxi vortoj estis tiel eksterordinara, ke
+la arbaristo rigidigxis, kvazaux oni estus komunikinta al li
+raporton tute neatenditan.
+
+"Cxu ankaux vi, sinjoro Floriano?" li ekriis kun la malafabla
+severeco kaj maldolcxa riprocxo. "La viro, kiu kun mia mortinta
+filo dum pli ol dudek jaroj tage kaj nokte trairadis cxiujn
+cxirkauxajn arbarojn, profundajxojn kaj intermontojn -- cxu
+ankaux vi kredas tian malsagxan fabelon, kiel la malsagxa
+Kicxjo?"
+
+Sed ecx tiu cxi akra riprocxo ne detimigis la arbaran adjunkton.
+
+"Mi ne kredas, sinjoro patro!" li respondis serioze kaj en la
+tono tute konvinka. "Sed estas malfacile ne kredi, kiam la homo
+per siaj propraj sentoj -- konvinkigxis."
+
+"Kaj cxu vi konvinkigxis?" intermetis grimace la arbaristo. "Kaj
+kiamaniere, mi petas vin -- kiamaniere?"
+
+"Mi cxion rakontos simple kaj sincere!" komencis la konfeson
+la sinjoro Floriano. "Kiam starante sur la sxtona balkono mi
+ekvidis en la malproksimo la alvenantan veturilon, mi volis
+konvinkigxi ankoraux la trian fojon. Tenante la manplatojn super
+la okuloj mi fikse rigardis la lokon, kie gxi jxus povus esti,
+kaj mi atendis la ekfulmon. Post la momento efektive ekfulmis,
+du fojojn. Unue mi ekvidis la veturilon kaj la alian fojon,
+hazarde rigardinte al la tri krucoj, mi vidis en la interspaco
+de du cent pasxoj tute klare, ke apud la meza kruco levigxis
+nigra staturo de l' virino kaj -- kiu etendis la manojn..."
+
+"Halucinacio, simpla halucinacio!" kontrauxstaras la arbaristo
+kun la glacia trankvilo. "Cxu vi ne havis hundojn?"
+
+"Mi havis Dianon kaj Vulkanon -- ambaux ligitajn al unu rimeno.
+Kaj mi konfesas -- la ambaux hundoj jam antaux la momento
+flarsentis ion..."
+
+"Kaj cxu vi instigis ilin kontraux la teruriga fantomo por
+konvinkigxi, cxu tio ne estas simpla halucinacio?"
+
+"Mi ne instigis ilin..."
+
+"Nu, jen vi vidas!" intermetis kun la kontentigxo la arbaristo.
+
+Sed la sinjoro Floriano ekskuis la kapon, dirante:
+
+"La hundoj elsxiris sin el mia mano..."
+
+"Nu, kio okazis?"
+
+"Kaj furioze bojante ili kvazaux vetkuris al la tri krucoj..."
+
+"Kaj kio poste?"
+
+"Cxirkauxe regis tuta mallumo!" komencis la sinjoro Floriano
+konfesi la cxefan kauxzon de sia konsternigxo. "Mi auxdis sole
+la bruadon de l' vento kaj la bojadon de l' hundoj. Subite la
+bojado moderigxis kaj post la momento tute cxesis. Kaj kiam
+poste denove ekfulmis post kelke da sekundoj, mi ekvidis apud la
+meza kruco duone levigxintan, malluman staturon de l' virino kaj
+apud sxiaj piedoj sur la ventroj rampantajn ambaux hundojn. Kaj
+nur en tiu cxi momento tiel atakis min la teruro, ke forgesinte,
+kie mi staras, senvole mi cedis kaj falis en la densajxon en la
+profundajxo sub la roko."
+
+"Kaj kion faris la hundoj? Cxu ili restis apud la tri krucoj?"
+demandis la arbaristo nekredante ankoraux, kiam la sinjoro
+Floriano finis sian simplan rakonton.
+
+"Kiam post pli longa tempo mi rekonsciigxis," respondis la
+adjunkto, "mi auxdis ilin vagi cxirkaux mi. Mi ekfajfis -- kaj
+ambaux alkuris al mi..."
+
+"Kaj cxu vi ne iris poste al la tri krucoj?"
+
+"Mi ecx ne ekpensis pri tio!" konfesis la sinjoro Floriano. "De
+la teruro mi estis preskaux sen konscio kaj tiel vundita falinte
+de la roko, ke neniigante la doloron sole kun peno mi atingis la
+cxasdomon kaj falis ankoraux en la malluma koridoro."
+
+"Nu, tiel, kara sinjoro Floriano!" konvinke kaj bonkore
+respondis la arbaristo. "Fine ni alvenis felicxe -- al io
+sagxa."
+
+"Kion vi pensas, sinjoro patro?"
+
+"Se vi tuj sekvus la ambaux hundojn al la tri krucoj, vi
+konvinkigxus tute certe, ke tio -- kio sxajnis al vi malluma
+staturo virina -- estis sole simpla halucinacio. Kion vi
+pensas?"
+
+Tiuj vortoj estis parolataj kun tiel serioza konvinko, ke fine
+la sinjoro Floriano mem komencis dubi pri la mistera fantomo.
+
+"Estas eble!" estis cxio, kion li diris en la tono de l' homo
+duone konvinkita.
+
+"Nu tiel!" diris kontente la arbaristo, kaj poste aldonis
+zorgeme:
+
+"Sed nun, kara sinjoro Floriano, rapidu lavi vin kaj
+kusxigxu! -- Mi ne bezonas plu viajn servojn. Kicxjo, kiam li
+ne trafos vin apud la tri krucoj, revenos post la momento
+kaj faros, kio estos necesa."
+
+La arbaristo preninte de la tablo la lampon, lumigis al
+li la koridoron kaj post la momento diris al li en la tono
+de l' bonkora intimeco:
+
+"Se vi bezonos ion, sinjoro Floriano, komuniku tion al mi!"
+
+               *       *       *       *       *
+
+La arbaristo ferminte la pordon post sia foririnta adjunkto,
+alproksimigxis sxtelirante al la tablo kaj stariginte sur gxin
+la lampon, enprofundigxis en la pensojn.
+
+En lia cerbo turnis sin pensoj, kiuj estis en la plej granda
+rilato kun la alveturo de la kuracisto.
+
+Unue li ekpensis, ke fine proksimigxas la decida momento,
+kiam li sciigxos pri la malsano de l' infano, cxu gxi estas
+resanigebla aux ne.
+
+Kaj mirinde.
+
+Antaux la momento li deziris ankoraux, ke la kuracisto estu jam
+cxi tie kaj diru pri la malsano sian sinceran opinion -- sed
+nun kiam la kuracisto estas jam sole kelkcenton da pasxoj de la
+domo, sxajnas al li, la turmentato de la zorgoj, ke alveturas ne
+la konsolanto, sed la demono, kiu sxangxos la doloran, sed tamen
+ankoraux esperdonan, kvankam sxajne, malcertecon per unu vorto,
+per unu gesto en la neniigeblan senesperon.
+
+Dume preskaux senvole li sxteleniris en la malantauxon kaj de la
+interspaco de kelke da pasxoj rigardis la infanon kusxantan sur
+la lito kaj kvazaux jam mortantan.
+
+"Sed kial -- kial mi estas tiel alligita al tiu cxi kreitajxo?"
+li ekpensis. "Kio estas por mi tiu cxi bedauxrinda, apenaux
+kvinjara vermeto kun la malpreciza spirita fizionomio anstataux
+la matura filo, kiun mi edukis mem, kun kiu mi vivis sub unu
+tegmento pli longe ol kvardek jarojn, kiu dum tiu longa tempo
+estis ne sole bonega filo, sed ankaux mia bonega amiko -- kaj
+super kies sangmakulita kadavro tamen mi ne ellasis ecx unu
+larmon?...
+
+Kiel klarigi, ke mia koro ne kunpremigxis ecx unufoje cxe la
+plej terura katastrofo, kiu povas trafi la patron; ke mi staris
+kun la nuba obstino kaj la maldolcxe dolora rezignacio apud la
+kadavro de mia filo kaj apud lia tombo, kaj kontrauxe ke cxe la
+simpla ekpenso pri la suferanta nepo sxajnas al mi, kvazaux jam
+jam la larmo enigxas en mian okulon?..."
+
+Li turnis sin rapide de la lito kaj sxtelirante denove al la
+tablo en la antauxo li meditis:
+
+"Sed tiaj estas preskaux cxiuj homoj," li ekpensis. "Nian
+spiritan staton aux la humoron ni scias kompreni almenaux
+malklare, sed la cxefa kaj propra kauxzo tamen restas por
+ni enigmo... Sen la bonega filo, kun kiu dum longaj tempoj
+mi kune gxuis cxiujn plezurojn kaj dolorojn de la vivo, mi
+vivas kaj povas vivi, kvankam en la rememoroj plej doloraj.
+Sed se la kruda sorto forrabus al mi tiun cxi lastan
+kreitajxeton, vere -- mi ne scias..."
+
+En tiu momento li estis interrompita en siaj meditadoj.
+
+Ekstere, aux en la korto aux antaux la korto, eksonis ekkrio,
+kvazaux iu terurigite kaj konsternite krius helpon.
+
+La arbaristo strecxe auxskultis kaj kiam post kelke da sekundoj
+la ekkrio ripetigxis, li ekpensis, ke eble Kicxjo krias.
+
+Rapide li alpasxis al la fenestro kaj rigardis la mallumon.
+
+Kaj ankaux kiam ekfulmis post ne longe, li rimarkis neniajn
+postesignojn de Kicxjo.
+
+Sed jen subite malfermigxis la pordo, kaj en la cxambron enkuris
+Kicxjo -- kun la malseka cxevaltuko sur la kapo kaj la mieno de
+nesuperebla teruro.
+
+Tremante per la tuta korpo li rigardis cxirkaux si.
+
+"Kio estas?" alparolis lin trankvile kaj kun la akra akcento la
+arbaristo.
+
+"Pro la kompato de Dio, sinjoro patro -- sinjoro patro..."
+tremante parolis Kicxjo; sed li tuj haltis vidigante mortan
+timemon.
+
+"Kio okazis?" demandis pli severe la arbaristo, proksimigxinte
+je kelke da pasxoj al la knabacxo.
+
+"Ah, sinjoro patro --" balbutis Kicxjo tremante, "apud la tri
+krucoj -- mi -- mi -- bedauxrinda Nero -- oh!"
+
+Post cxi tiuj vortoj li falis kvazaux senkonscie teren; sed tuj
+poste li denove levigxis kaj rigide rigardis tra la pordo, kiun
+li ne estis ferminta, en la mallumon.
+
+En tiu momento ekfulmis kaj samtempe de malproksime estis
+auxdata la ekbojo de l' hundo.
+
+"Nero estas proksimume cent pasxojn de la cxasdomo. Mi rekonas
+gxin laux la ekbojo!" rimarkigis la arbaristo. "Kion ci do
+balbutas?"
+
+Kaj imperative li aldonis:
+
+"Almenaux fermu la pordon!"
+
+"Fermu -- fermu!" balbutis Kicxjo, klakante per la dentoj kaj
+cxirkauxrigardante, kvazaux li ne estus kompreninta.
+
+La arbaristo alpasxis mem al la pordo kaj kolere ferminte gxin
+ekrigardis kun la nuba severeco Kicxjon, kiu etendante la manojn
+balbutis ian sensencajxon.
+
+Poste svinginte kolere la manon, mallauxtigite sed kategorie li
+ordonis:
+
+"Nun parolu! Aux --"
+
+Kicxjo cedis kaj eligis la okulojn.
+
+"Cxu denove -- la nigra sinjorino?" moke rimarkigis la
+arbaristo.
+
+Kicxjo -- klakante per la dentoj -- senparole jesis per la
+kapo; kaj poste pli kompreneble komencis:
+
+"Oh, sinjoro patro -- se vi estus -- vidinta..."
+
+"Nu, kion?"
+
+"Kiam mi estis proksimume cent pasxojn de la tri krucoj,"
+dauxrigis Kicxjo, "ekfulmis neatendite kaj -- la nigra
+sinjorino aperis -- jxus apud la meza kruco --"
+
+"Kaj kion faris Nero?" demandis insiste la arbaristo. "Per
+kelkaj saltoj gxi atingis la nigran sinjorinon kaj komencis
+flati sxin" -- raportis Kicxjo kaj tremante aldonis
+
+"Oh, sinjoro patro -- se vi estus -- vidinta..."
+
+"Kaj cxu ci forkuris?" ekridis la arbaristo.
+
+Kicxjo jesis sincere kaj senembarase, sed poste kun la mieno de
+l' konsternigxo aldonis:
+
+"Kaj kiam mi min turnis preskaux apud la cxasdomo, mi vidis, ke
+la nigra sinjorino iras sur la vojeto post mi..."
+
+"Cxu vi frenezigxis ambaux? Ci kaj la sinjoro Floriano --"
+rimarkigis kolere la arbaristo.
+
+"Cxu sinjoro Floriano -- ankaux --?" demandis Kicxjo mirigite.
+
+En tiu momento estis auxdata de ekstere la malklara bruo de
+l' proksimigxanta veturilo, kio igis la arbariston fari la
+konforman ordonon.
+
+"Estas jam suficxe da balbuto. Nun iru kaj zorgu pri la hundoj;
+por ke ili ne boju, kiam la kuracisto enveturos en la korton --."
+
+Kicxjo denove vidigante la konsternigxon haltis kvazaux
+konfuzita.
+
+"En la momento estu post la pordo!" komandis la arbaristo kun
+plej granda severeco, sed tuj aldonis pli modere:
+
+"La pordon lasu malfermita!"
+
+Nur poste Kicxjo malrapide obeis kaj malaperis en la mallumo en
+la korto.
+
+La arbaristo poste alpasxis al la sojlo de l' malfermita pordo
+kaj rigardante la mallumon li demandis:
+
+"Nu, kio? Cxu estas iu tie cxi?"
+
+"Nenie -- neniu!" respondis Kicxjo per timigita vocxo el la
+mallumo.
+
+"Nu, ci vidas -- ke tio estis denove simpla halucinacio!"
+trankviligis Kicxjon la arbaristo. "Cxu ci ne auxdas, ke Nero
+vagas ie apud la pordo?"
+
+Kicxjo ekfajfis, kaj poste estis auxdataj la kurado kaj la
+tintado de l' cxeno.
+
+"Sed nek fermu, nek alligu Neron. Restu kun gxi, gxis kiam la
+sinjoro doktoro estos enirinta en la cxambron. Poste lasu Neron
+vagi denove libere kaj revenu cxi tien -- cxu ci komprenas?"
+
+"Mi komprenas, sinjoro patro!" respondis Kicxjo duonlauxte,
+okupante sin ekstere per Nero.
+
+Preskaux en la sama momento silentigxis ankaux la malklara bruo
+de l' alveturanta veturilo. Laux cxio la avizita kalesxo kun la
+kuracisto enveturis en la korton kaj haltis...
+
+               *       *       *       *       *
+
+La arbaristo ne ferminte la pordon, kondukantan al la korto,
+aliris al la tablo, prenis la lampon kaj rapide foriris en la
+koridoron renkonte al la kuracisto.
+
+Post kelke da sekundoj en la koridoro aperis la kuracisto,
+akompanata de la kocxero en malseka mantelo.
+
+"Bonan vesperon, sinjoro arbaristo -- se mi memoras, sinjoro
+Podhradsk�[12]..." diris la kuracisto enirante.
+
+"Via servanto, sinjoro doktoro!" respondis la arbaristo
+starigante sur tablon la lampon, per kiu li lumigis la
+koridoron antaux la alveninto.
+
+"Tiel, Marteno!" turnis sin la kuracisto al la kocxero. "Ne
+maljungu la cxevalojn -- sendube ni tuj denove forveturos."
+
+"Estos plej bone," rimarkigis la arbaristo, "se vi enveturos
+en la veturilejon antaux la cxasdomo, por ke la cxevaloj estu
+sxirmitaj kontraux la pluvo."
+
+La kocxero metis la mankofreton, kiun li portis, sur la segxon
+kaj malproksimigxis senparole.
+
+Antaux lia foriro alvokis la arbaristo Kicxjon, kiu laux cxio
+spionis la alvokon apud la malfermita pordo. Li englitis kiel
+angilo en la cxambron, fermis la pordon, riverencis antaux la
+kuracisto laux la signo de l' arbaristo kaj foriris post la
+kocxero.
+
+La kuracisto, forta, meztalia sesdekjarulo kaj kun la serioza,
+preskaux malgxoja mieno, staris dum kelke da momentoj sen kia
+ajn intereso.
+
+"Volu pardoni, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, kiam li
+estis sola kun la kuracisto, "cxar en tiel maloportuna tempo kaj
+dum tiel malbela vetero --"
+
+"La devo estas plej grava!" rediris la doktoro. "Ni kuracistoj
+estas kutimintaj al pli malbonaj malagrablajxoj. Unue mi devas
+peti pardonon de vi, sinjoro Podhradsk�, cxar mi ne forveturis
+tuj al vi. Por iom da tempo detenis min la neprokrastebla kaj
+samtempe dangxera operacio, per kiu estis savita la vivo --"
+
+Sed li ne finis la parolon kaj interrompis sin mem per la
+demando:
+
+"Sed kie estas la paciento?"
+
+Alpasxinte poste al la infanlito li rimarkigis kun la glacia
+trankvilo:
+
+"Sendube la difterito..."
+
+"Sed sen la febro, sinjoro doktoro --" aldonis la arbaristo,
+sxtelirante maltrankvile post la kuracisto.
+
+"Jes -- sen la febro!" ripetis la kuracisto unutone. "Eble
+ankaux angxino... Nu, ni vidos!"
+
+"Vi ecx ne kredus, sinjoro Podhradsk�, kiel mi estis mirigita
+de via sendito," aldonis pli vigle la kuracisto.
+
+"Kiamaniere, mi petas?"
+
+"Kiam li eniris kaj elbalbutis kelke da vortoj, mi konjektis, ke
+mi havas antaux mi iun sentauxgulon..."
+
+"Kompreneble -- tian impreson faras cxiam la sinjoro Floriano
+en la unuaj momentoj."
+
+"Sed en kelke da minutoj mi konvinkigxis," dauxrigis la
+kuracisto, "ke li estas viro inteligenta. Li komunikis al mi la
+simptomojn de l' malsano kun tiel detala gxusteco, ke mi tuj
+rekonis difteriton aux angxinon."
+
+"Volu ne miri, sinjoro doktoro!" klarigis Podhradsk�. "En la
+solejoj, kia estas la nia, estas libro la plej fidela amiko.
+La sinjoro Floriano estas en la liberaj horoj, precipe dum la
+longaj vintraj vesperoj preskaux tia diligenta, persistema kaj
+pasia leganto, kia estis mia filo."
+
+"Nu, ni vidos, cxu via diagnozo estis gxusta!" rimarkigis
+malvarme la kuracisto, alpasxis poste al la infanlito, rigardis
+esplore la infanon, ekzamenis la pulson kaj klinigxinte super
+gxi esplore auxskultis.
+
+"La diagnozo estis gxusta," li raportis post la mallonga pauxzo.
+"La tuta faringo estas brulumita -- la spiro interrompe
+fajfanta -- la pulso malforta --"
+
+"Kaj cxu oni povas esperi -- sinjoro doktoro --?" demandis la
+arbaristo kun la plej dolora mieno.
+
+La kuracisto denove levis la sxultrojn.
+
+"Vi estas viro inteligenta, sinjoro arbaristo," ekparolis
+poste la kuracisto, "mi ne havas la kauxzon kasxi antaux vi la
+eblan katastrofon; la infano estas jam preskaux sencxese sen
+konscio..."
+
+"Pro la kompato de Dio!" ekgxemis Podhradsk� atakata de la
+doloro.
+
+"Sed tamen oni povas esperi, gxis la spiro ne cxesos tute,"
+rimarkigis trankviligante la kuracisto. "Ni provos nun la lastan
+medikamenton -- la plej fortan!"
+
+La arbaristo, vidigante la dispremitecon, eksvingis senparole la
+manojn.
+
+"Ni ne devas plu prokrasti ecx unu momenton!" rimarkigis la
+kuracisto, poste rapide aliris al la segxo en la antauxon,
+sur kiun la kocxero estis metinta la mankofreton, malfermis
+gxin, elprenis botelon kun medikamento kaj denove revenis al la
+infanlito.
+
+Doninte la medikamenton al la infano, rimarkigis la kuracisto:
+
+"Se ni ne sukcesos en la plej mallonga tempo per la gxenerala
+incito de jam senfortigita organismo liberigi la trahxeon de la
+sufokanta muko, tiam restos sole -- la operacio..."
+
+"Operacio?" ripetis Podhradsk� malklare, kvazaux li ne estus
+kompreninta la sencon de l' vorto.
+
+"Por tiu celo la infano devus esti transportota en la urban
+malsanulejon --" aldonis la kuracisto.
+
+"Ol permesi la infanon kripligi por cxiam --" intermetis la
+arbaristo kaj kun la pasia forteco aldonis: "Ne, ne -- neniam!"
+
+La kuracisto levis la sxultrojn.
+
+"Cetere, sinjoro Podhradsk�," li ekparolis, "mi diros al vi
+sincere la veron -- la stato de l' infano estas plenmezure
+kriza. La infano estas jam tiel senfortigita, ke ankaux la lasta
+rimedo sxajnas al mi tute vana. La infano povus facile morti al
+ni sub la trancxilo."
+
+"Kion do fari?" ekgxemis malespere la maljunulo.
+
+"Cxar la naturo ofte faras miraklojn, kiujn neniu atendis,"
+ekparolis denove la kuracisto, "kaj la ebleco de l' subita
+sxangxo estas cxiam atendebla, restas nenio alia, ol -- atendi
+trankvile kaj konfidante la resanigantan forton de l' naturo.
+Lasu, sinjoro arbaristo, la infanon nun al gxia neniigebla sorto
+kaj samtempe kiel viro preparu vin ankaux al la katastrofo!..."
+
+"Oh!" ekgxemis la arbaristo kun la plej dolora mieno kaj
+eksxanceligxis.
+
+La doktoro rigardis lin momenton kun trankvila kompato; poste li
+diris:
+
+"Se vi permesos, sinjoro arbaristo, mi atendos tie cxi ankoraux
+kelkan tempon, por ke mi konvinkigxu pri la efiko de la lasta
+medikamento. Se la efiko ne venos aux se ne aperos almenaux
+gxiaj simptomoj post la duonhoro, tiam kia ajn helpo estos tute
+vana."
+
+Dume la ambaux interparolantaj viroj ne rimarkis, ke ekstere la
+uragano farigxas cxiam pli furioza.
+
+Fulmoj kaj tondrado alternis cxiam pli rapide kaj pli forte.
+Iafoje ankaux la forta ventego alpremigxis al la fenestroj kaj
+la forta pluvego vipis ilin kvazaux hajlo.
+
+Post la lastaj vortoj de l' kuracisto vidigis la arbaristo
+fortan animan eksciton kaj samtempe la penon neniigi gxin.
+
+Kaj meditante, kvankam kun la akcento treege dolora li diris:
+
+"Kontraux la sensenta naturo estas nenia rimedo -- kaj
+plej malmulte imponas al la naturo la doloro, ecx la plej
+malespera... Ni cxiuj estas sub gxia potenco --"
+
+"Jes, kompreneble -- cxiuj!" intermetis maldolcxe la doktoro.
+"Kvankam mi mem ne estis indulgita de similaj katastrofoj..."
+
+"Cxu ankaux vi, sinjoro doktoro!" demandis kompate la arbaristo.
+
+Dume la kuracisto sidigxis en la apogsegxon, turninte la dorson
+al la pordo, kondukanta al la koridoro kaj rigardante la grandan
+fenestron al la korto.
+
+Ankaux la arbaristo ekiris senparole, sed sxanceligxe al la
+tablo kaj sidigxis en la segxon rekte kontraux la doktoro tiel,
+ke per sia korpo kovris al li parton de l' fenestro.
+
+Momenton dauxris la turmenta silentado.
+
+Fine la kuracisto, dezirante interparoli, komencis paroli:
+
+"La cxirkauxajxo estas cxarmoricxa. Mi estis ankoraux neniam cxi
+tie. Sed kiam mi alveturadis kaj al apartaj, kvankam nesuficxe
+fortaj fulmoj lumigis iafoje la pejzagxon, mi devis konfesi, ke
+mia filo estis prava priskribante iam al mi la pejzagxon kiel
+veran paradizon..."
+
+"Sinjoro filo?" rediris la arbaristo sen kia ajn intereso, fikse
+rigardante la pordon kondukantan al la koridoro.
+
+"Jes," respondis la kuracisto. "En la pasinta auxtuno li estis
+cxi tie -- invitita al la cxaso -- kaj li rakontis --"
+
+Dum cxi tiu parolo aperis Kicxjo, kiun la arbaristo jam
+antauxe alvokis, tute silente sur la sojlo post la dorso de
+l' kuracisto.
+
+Podhradsk� levigxinte faris simplan signon per la mano, kaj
+la knabacxo denove malaperis. Auxdinte parton de la parolo de
+l' kuracisto, la arbaristo poste parolis mem, komence preskaux
+senpense:
+
+"Jes -- la cxasoj!..."
+
+Kaj nur post mallonga pauxzo, enprofundigxinte malrapide en la
+plej karan elementon, li dauxrigis cxiam pli vigle:
+
+"Iam -- antaux proksimume dudek aux ankoraux pli multe da
+jaroj, oni arangxis cxasojn cxi tie preskaux cxiujare. Sed de
+tiu tempo, kiam preter nia urbo estis konstruita la fervojo,
+nia solejo estis cxiam pli forgesata. La nova komunikilo turnis
+la atenton de l' grandsinjoroj al alia direkto. Jam la mortinta
+sinjoro princo volis simple nuligi tiun cxi nian cxasdomon...
+La arbarkulturo pro la malfaciligita kaj plikarigita transporto
+donas cxi tie preskaux nenian profiton... Sed konsiderinte, ke
+la cxasdomo estas kvazaux hereda, en kiu mia avo kaj la patro
+dum longaj jaroj fidele servis al la grandsinjoroj kaj kie
+ankaux mi vivas pli longe ol sesdek jarojn, li ordonis en sia
+testamento, ke nia cxasdomo restu al ni gxis la tuta elmorto.
+Kompreneble oni plu ne pensis pri la cxasoj en nia cxirkauxajxo
+preskaux dum dudek jaroj gxis la pasinta jaro, kiam jam la juna
+sinjoro princo invitis cxi tien kelkajn gastojn por kelke da
+tagoj, kiuj cxiutage alveturadis al ni. Sed tio malplacxis kaj
+tiel lacigis ilin, ke la pasintaj cxasoj de niaj grandsinjoroj
+en nia arbardistrikto estas sendube la lastaj..."
+
+En tiu momento eniris Kicxjo, alportante glasojn kaj du botelojn
+da vino.
+
+"Bone, Kicxjo," rimarkigis la arbaristo, "restu malsupre -- cxu
+ci komprenas? Se ni bezonus ion --"
+
+Kicxjo malaperis denove kiel ombro. Podhradsk� plenigis la
+glasojn per vino, kaj la kuracisto trinkis.
+
+"Sed krom la cxirkauxajxo, la pejzagxo," li komencis, "vi
+havas cxi tie, sinjoro arbaristo," -- kaj li kontente
+cxirkauxrigardis -- "ankaux aliajn enviindajn angulojn..."
+
+"Ah, ne, sinjoro doktoro!" intermetis melankolie la
+arbaristo. "Cxio, kion vi vidas cxi tie, estas preskaux
+sensxangxe tia, kia gxi estis dum la ses, jxus pasintaj jaroj,
+sed la spirito de l' paco, plezuro kaj felicxo --," dume lia
+vocxo dolore ektremis -- "subite elmigris de tie cxi."
+
+"Cxu antauxe ne estis tiel?" intermetis la doktoro.
+
+"Tute ne!" respondis la arbaristo. "Mi naskigxis cxi tie.
+Perdinte baldaux la patrinon, mi estis edukata preskaux en la
+plena disigxo de la mondo. Mi kutimis al la izoleco. Vi do ne
+miros, ke mi eksopiris la sxangxon kaj la mondon nek tiam,
+kiam mi edzigxis, nek tiam, kiam al mi naskigxis la filo. Kaj
+ankoraux malpli, kiam post ne longe mortis al mi la edzino. Mi
+restis tute sola kun la kelkmonata infano..."
+
+"Kaj gxisvivis," rimarkigis la doktoro, kiam la arbaristo
+eksilentis, "ne sole la plezurojn de l' patro, sed ankaux tiujn
+de l' avo. Cxar la malsana knabo estas sendube la infano --"
+
+"De la filo!" aldonis malklare la arbaristo kaj post mallonga
+pauxzo li diris:
+
+"Sed kredu, sinjoro doktoro, ke ecx la propra infano ne estis
+por mi en la infaneco tio, kio farigxis por mi la nepo."
+
+La kuracisto, kiu dum siaj lastaj vortoj ekrigardis al la
+kontrauxa granda fenestro kaj antaux gxi ekvidis ion, kio
+mirigis lin, sxangxis subite la interparolon.
+
+"Permesu, sinjoro arbaristo -- cxu estas iu en la korto?" li
+demandis vigle.
+
+"Estas neeble!" respondis la demandito kun la kategorieco
+allasanta nenian dubon. "Du el niaj tri grandaj hundoj estas
+laux cxio cxe sinjoro Floriano, kun kiu ili faris antaux
+kvaronhoro ekskurson al la senarba deklivo; sed la tria hundo,
+la plej furioza, kiu estas sencxese alligita, estas jxus
+sencxenigita kaj kusxas aux en la budo aux kuras en la korto...
+Kaj ankaux, se gxi ne estus sencxenigita..."
+
+"Kredeble mi eraris!" intermetis la doktoro. "Kiam ekfulmis,
+sxajnis al mi, kvazaux mi estus ekvidinta momente homan vizagxon
+en la maldekstra angulo de l' fenestro."
+
+Post pli longa, preskaux turmenta silentado penis la doktoro
+rekomenci la interparolon.
+
+"Laux cxio, pri kio vi jxus parolis, sinjoro Podhradsk�," li
+diris, "sxajnas al mi, ke ankaux en via vivo kelkaj momentoj
+estis tamen maldolcxaj kaj eble doloraj."
+
+"Jes, kompreneble!" jesis la arbaristo. "Sed de la morto de
+l' edzino, do pli longe ol kvardek jarojn, mi vivis en plena
+trankvilo kaj paco. Mi havis nenian alian deziron, ol eduki
+mian infanon je viro en la plena senco de l' vorto."
+
+Eksilentinte momenton li aldonis en la maldolcxa ekscito:
+
+"Kaj tamen je mia propra infano mi faris nepardoneblan pekon..."
+
+"Kiamaniere tio okazis?" demandis la kuracisto kun ne malgranda
+intereso.
+
+"Mi edukis gxin mem..." dauxrigis la arbaristo. "Gxi estis
+edukita sen la patrino kaj entute sen la virina zorgo kaj sen
+la virina societo. Estas vere -- gxi farigxis viro, cxe kiu
+oni povis nenion kritiki -- la viro sincera, honesta, suficxe
+klera -- la viro posedanta profundan kaj perfektan senton
+por la rajto kaj la justeco... Sed tamen li estis viro -- en
+unu rilato simila al mi: -- la viro, ne amanta la mondon kaj
+kontenta en la solejo, en kiu krom la malgranda pauxzo, kiam li
+vizitis la lernejon por la arbarkulturo, li pasigis sian tutan
+vivon..."
+
+"Cxio cxi ne estas tamen eraro kaj oni povas kulpigi vin je
+nenio!" kontrauxdiris la kuracisto.
+
+"Mi mem jugxis ankaux tiel, gxis alvenis la momento, kiam mi
+konvinkigxis firme, kiel malnature kaj malbone mi estis edukinta
+mian propran infanon... Kaj kredu, sinjoro doktoro, kiam mi
+ekpensas kaj konsideras, ke tiu sama aux simila sorto, kiu
+trafis mian filon, atendas ankaux mian bedauxrindan nepon..."
+
+"Kia sorto, mi vin petas?"
+
+"Ke gxi estos kaj devos esti," aldonis maldolcxe la arbaristo,
+"edukita kiel mia filo -- sen la patrino..."
+
+"Gxi estas orfo?"
+
+"Jes -- la orfo --," certigis Podhradsk� kun la mistera
+akcento kaj eksilentis.
+
+"Sed cxio cxe vi atestas, ke ankoraux antaux ne longe regis cxi
+tie la zorgema mastrino...," rimarkigis la kuracisto.
+
+"Jes -- antaux ne longe...," certigis la arbaristo vidigante
+tiun specon de l' embarasoj, kiam la homo sincere dirus la veron
+kaj eksentas preskaux la honton. "Sed por mi kaj por la infano
+sxi estas malviva -- por cxiam..."
+
+"Sxi do ne mortis?" demandis la kuracisto.
+
+"Sxi ne mortis!" ripetis malklare kaj unutone la arbaristo,
+kvazaux li parolus el la tombo. "Subite kaj sen kia ajn kauxzo
+sxi forlasis la edzon kaj la infanon --"
+
+Poste li haltis momenton, sed tuj eksplodis en la melankolia
+ekscito:
+
+"Ah, sinjoro doktoro! En cxi tiu solejo mi vivas de la plej
+frua infaneco pli longe ol sesdek jarojn. Estas nature, ke la
+cxarme romantika pejzagxo, kiu ravas cxiun, kiu unuafoje alvenas
+cxi tien, farigxis por mi tute ordinara. Entute la trankvila
+kaj kontenta vivo nia havas cetere ankaux siajn ombrojn: la
+senekzemplan unutonecon kaj iafoje, precipe dum longaj vintraj
+vesperoj kaj noktoj, tute teruran enuon. Kaj tamen mi kaj mia
+filo ne eksopiris la mondon kaj gxian vivoturnon. Ni kutimis al
+la malgxojoj de la solejo kaj -- kredu -- ni ekpensis neniam,
+ke la situacio iafoje povus esti alia, ol kia jxus gxi estas...
+Sed antaux kelke da jaroj okaze konatigxis mia filo en Praha,
+kiam li traktis tie aferojn tusxantaj la arbardistrikton, kun
+la knabino, kiun unuafoje mi ekvidis nur post unu jaro, kiam
+mia filo enkondukis sxin en la cxasdomon kiel sian edzinon. Mia
+rigardo kun la ekmiro fiksis sur sxi. Mi estis konvinkita, ke
+mia filo ne povis pli bone elekti --"
+
+"Kaj tamen, kiel oni vidas, vi eraris!" rimarkigis la doktoro.
+
+"Ah, ne, sinjoro doktoro," kontrauxdiris la arbaristo kun la
+konvinka kategorieco. "Evelino estis kaj restis estajxo tute
+angxela... En kelke da tagoj sxangxigxis la trankvila, malgxoja
+kaj iafoje ecx senviviganta angulo nia en veran paradizon de
+l' silenta, dolcxa plezuro... Malgraux sia juneco Evelino egalis
+al la damoj kleraj en la vera senco de l' vorto. Sxi sciis
+fari tion, pri kio antauxe en nia solejo ni ecx ne songxis.
+Sxia edukiteco estis ekzempla kaj neniel sxangxigxis. La libro
+estis sxia kara kaj sincera amiko. Jes, Evelino konis ankaux la
+mondon... Sxi faris ja kun sia patrino oftajn kaj multekostajn
+vojagxojn tra Euxropo; unuvorte --"
+
+"Laux cxio sxajnas al mi," atentigis la doktoro, "ke fine en via
+solejo tamen sxi eksopiris..."
+
+"Unue mi mem opiniis," ekparolis la arbaristo, "ke la virino,
+floranta en la fresxa forto de la vivo kaj kutiminta al la
+ekscitanta vivoturno grandurba, pli aux malpli frue eksopiros
+tamen la atmosferon, en kiu sxi estis pasiginta sian junecon.
+Sed dum cxiuj ses jaroj mi ne rimarkis ecx unu simptomon de tiu
+speco. Evelino gxis la momento, kiam mi vidis sxin en la lasta
+tago de l' pasintaj cxasoj antauxvespere lastan fojon foriri
+malrapide al la tri krucoj sur la senarba deklivo, estis fresxa,
+senzorga kaj gaja, entute tia, kia sxi aperis unuan fojon en nia
+solejo..."
+
+"Eble okazis ia malpaco kun la edzo --"
+
+La arbaristo kontrauxdiris:
+
+"La filo estus almenaux skizinta al mi sian konjekton -- ecx
+ankaux tiam, se li estus konvinkita, ke estos bone aux necese
+sekretigi la esencon de l' afero. Sed ankaux por li mem cxio
+restis nesolvebla enigmo... Evelino estis kaj restis gxis la
+lasta momento, kiun sxi pasigis en nia solejo sub nia tegmento
+kaj en nia societo, tia bonega bofilino, kia sxi estis bonega
+edzino kaj patrino. Sxi amis siajn edzon kaj infanon varme kaj
+arde --"
+
+"En tiu okazo," intermetis la kuracisto, "sxajnas al mi, ke via
+bofilino nur sxajnis bonega edzino kaj patrino, sed efektive sxi
+sciis bonege hipokriti..."
+
+"Hipokriti?" ekkriis la arbaristo preskaux pasie. "Evelino
+hipokriti? Ne, ne, sinjoro doktoro --"
+
+Poste li starigxis rapide, alpasxis al la muro, sur kiu pendis
+granda portreto de la filo kaj sub gxi fotografajxo de la
+sinjorino en baltualeto. Preninte la fotografajxon de la muro li
+revenis al la tablo kaj donante la fotografajxon al la doktoro
+li parolis kun la entuziasmo de l' junulo:
+
+"Mi petas, rigardu, sinjoro doktoro, tiun cxi vizagxon kaj diru
+mem -- cxu la vizagxo estus kapabla hipokriti?!"
+
+La doktoro prenis la fotografajxon kaj nerigardinte gxin
+ankoraux, li rimarkigis:
+
+"La homa vizagxo kaj precipe la fotografajxo de l' homa vizagxo
+ne estas ja la fidela kaj la netrompebla rebrilo, tiom malpli
+la spegulo de l' animo kaj gxiaj kapabloj kaj ecoj. La fama
+fizionomiko de Lavater estas jam longe kondamnita kiel la simpla
+eraro de la scienco."
+
+"Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo. "Ankaux mi mem
+nenion deduktas el tiu cxi pseuxdoscienco. Sed se post tio, kion
+laux la vero mi rakontis al vi pri Evelino, vi ekrigardos sxian
+portreton, vi devos konfesi, ke sxia mieno estas en la absoluta
+harmonio kun la gxenerala karakterizajxo. Cxi tie do la teorio
+de l' pseuxdoscienco de Lavater valoras iel escepte."
+
+"Cxu vi pensas tiel?" kontrauxdiris la doktoro nekredante.
+
+Nur poste li ekrigardis la fotografajxon, tenante gxin
+malproksime de l' okuloj, kiel faras la homoj malproksimvidaj.
+
+"Efektive -- tio estas cxarma vizagxo -- plena de sorcxo,
+mildo kaj delikateco...," li diris post la momento en la tono de
+l' modere surprizita nekredemulo. "Vere -- preskaux mi estas
+konvinkita pri la vereco de viaj vortoj."
+
+Sed subite, kvazaux li estus rememoriginta sin pri io grava, li
+rapide demandis:
+
+"Permesu, mi petas! Antaux kiom da jaroj estis farita, tiu cxi
+fotografajxo?"
+
+"Mi pensas, antaux sep, ok jaroj!" respondis la arbaristo.
+
+"Vere, gxi estas jam iom senkolorigxinta!" konsentas la
+kuracisto. "Sed strange! La talio kaj ankaux la vizagxo sxajnas
+al mi konataj..."
+
+"Eble, ke iam antaux kelke da jaroj ie vi vidis sxin!" allasis
+la arbaristo. "Eble en Praha, kie sxi vivis de sia plej frua
+infaneco. Sxia nasknomo, vere barbara, estis Brandstruper...
+Sxia patro mortis antaux dek jaroj, kiel altranga oficisto en
+pensio; la patrino mortis antaux unu jaro... Estas eble, ke --"
+
+"Ne, ne!" kontrauxstaris vigle la kuracisto, rigardante fikse
+la fotografajxon kaj dume rememorante. "Mi ne vidis sxin antaux
+kelke da jaroj. Sxiajn patron kaj patrinon mi ne konis persone
+kaj ankaux mi ne memoras sxian nasknomon. Unuvorte... via
+sinjorino bofilino, kiel sxi estas figurita cxi tie, estas al mi
+tute nekonata. Sed kiam mi rigardas sxian portreton, sxajnas al
+mi, pli gxuste, mi estas preskaux konvinkita, kvazaux antaux ne
+longe mi estus vidinta sinjorinon ekstreme similan al sxi..."
+
+"Sed kie, mi petas, sinjoro doktoro -- kie?" demandis ekstreme
+scivole la arbaristo.
+
+"Mi ne povas rememorigi min pri tio!" respondis la demandito,
+levinte la sxultrojn kaj metante la fotografajxon sur la
+tablon. "Eble, ke mi vidis sxin en Praha antaux kelke da tagoj,
+kiam mi estis devigita pro la urgxa kaj samtempe tiel dolora
+afero veturi tien, ke spite mia tuta harditeco, spite mia tuta
+maldolcxa rezignacio mi havis atenton preskaux por nenio."
+
+"Cxu ankaux vin, sinjoro doktoro, trafis dolora katastrofo?
+Kaj antaux ne longe -- antaux kelke da tagoj -- vi diras?"
+demandis kompate la arbaristo, kiu ne preterlasis, ke la vocxo
+de l' kuracisto ektremis de la kortusxo dum la lastaj vortoj.
+
+"Mi petas vin, kiu en sia vivo estis indulgita de la sorto?"
+ekparolis la kuracisto, penante ekregi sin. "La sorto iafoje
+neatendite sxangxas niajn planojn de l' vivo tiel brutale kaj
+sensente, ke la sango rigidigxas ankaux al la plej malvarmsangaj
+el ni..."
+
+Sed subite la doktoro salte levigxis kaj per la tute sxangxita
+vocxo, allasanta nenian kontrauxstaron, diris:
+
+"Sed tiun cxi fojon, sinjoro arbaristo, mi ne eraris! Iu estas
+en la korto kaj rigardis tra la fenestro..."
+
+Dume li montris la fenestron post la dorso de Podhradsk�.
+
+"Cxi tie, sinjoro arbaristo --" dume li montris la maldekstran
+angulon de la fenestro -- "aperis la homa vizagxo kaj gxi tuj
+malaperis..."
+
+Podhradsk�, kiu ankaux levigxis kaj proksimigxis malrapide al
+la fenestro, nee balancis la kapon, dirante:
+
+"Mi ripetas, sinjoro doktoro, ke tio ne estas ebla.
+Cetere -- ni povas ja konvinkigxi -- tute konvinkigxi!" li
+aldonis, estante iom incitita de l' obstina malcedemo de
+la kuracisto kaj rapide direktigxis al la pordo kondukanta
+al la koridoro.
+
+Malferminte iom la pordon li ekkriis:
+
+"Kicxjo!"
+
+"Tuj, tuj, sinjoro patro!" eksonis el la koridoro la ne tre
+agrabla soprano de Kicxjo.
+
+"Restu tie, kie ci estas!" ordonis la sinjoro patro. "Kie estas
+Nero?"
+
+"En la korto, alligita, kiel vi ordonis!" eksonis respondo el la
+koridoro.
+
+"Kaj kie estas Diano kaj Vulkano?"
+
+"Ili estis kun la sinjoro Floriano apud la tri krucoj kaj poste
+cxe li en la cxambro!" respondis Kicxjo. "Poste mi prenis ilin
+al mi kaj nun ili estas cxe mi."
+
+"Tuj enlasu ilin en la korton, cxu ci komprenas?" ordonis
+Podhradsk� kaj faris kelke da pasxoj de l' malfermita pordo.
+
+"Tuj, tuj!" eksonis la respondo el la koridoro kaj post mallonga
+pauxzo ekkriis Kicxjo: "Estas farite! Ambaux estas jam en la
+korto."
+
+Tuj poste aperis Kicxjo antaux la sojlo de la pordo.
+
+"Cxu vi ankoraux ion deziras, sinjoro patro?"
+
+"Nenion, nenion!" rediris la arbaristo; sed rememoriginte sin
+pri sia adjunkto, li aldonis:
+
+"Kaj tamen! Rapidu al sinjoro Floriano, kiel li fartas kaj cxu
+li deziras ion! Tiel -- kaj fermu!"
+
+La arbaristo avide auxskultis dum kelke da momentoj kaj poste
+turnis sin al la doktoro:
+
+"Cxu vi auxdas?"
+
+"Kion mi auxdu?" demandis la doktoro, ne komprenante, kion celas
+Podhradsk� per sia demando.
+
+"Simplan bruadon de l' uragano... Se estus iu en la korto,
+precipe iu fremdulo -- la ambaux ellasitaj hundoj tuj bonvenus
+lin per furioza bojado."
+
+"Strange!" diris la doktoro duone konvinkita.
+
+"Cetere -- ni povas konvinkigxi ankoraux alimaniere..." aldonis
+la arbaristo.
+
+Rapide li alpasxis al la pordo, kondukanta al la korto, preninte
+skurgxon de la hoko kaj duone malferminte la pordon, kies anson
+li tenis, por ke la ventego ne eligu gxin.
+
+Modera trablovo turnis sin en la cxambro: la pordo en la mano de
+Podhradsk� ekskuigxis.
+
+"Ah, mi petas, sinjoro arbaristo, volu ne peni!" petis la
+doktoro.
+
+En tiu momento forta ventego eligis la pordon kaj en la cxambro
+turnis sin malvarma spiro de la vento.
+
+Podhradsk� eliris el la pordo, kie penetre ekfajfinte eksvingis
+la skurgxon kaj poste ekkriis per mallauxtigata vocxo:
+
+"Nero!"
+
+Cedinte rapide en la cxambron li brue fermis la pordon, dirante
+al la doktoro:
+
+"Nero jam kuras!"
+
+Kaj efektive preskaux en la sama momento estis auxdata post la
+pordo la flaranta ekbojo de la hundo:
+
+"Efektive, sinjoro arbaristo, nun mi estas tute konvinkita!"
+rimarkigis la kuracisto, sidigxante sur la saman lokon, kie li
+estis sidinta...
+
+Podhradsk� sekvis lian ekzemplon kaj proponis al li vinon.
+
+Ambaux trinkis kaj poste silentis kelkan tempon. Fine ekparolis
+la arbaristo, volante denove rekomenci la interparolon:
+
+"Cxu vi ne aludis, sinjoro doktoro -- en via parolo iun
+malfelicxon, kiu vin trafis?"
+
+Tiu demando preskaux dolore tusxis la doktoron.
+
+"Ah, sinjoro arbaristo -- estas pli bone ne rememori!" li
+diris venkante la subitan kortusxon. "Ni kuracistoj, kiuj estas
+preskaux cxiutage atestantoj de l' homa senpotenco kontraux la
+neniigeblaj legxoj de l' naturo, ni ordinare ne diskutas kun la
+brutala naturo. Ni akceptas cxiun gxian baton, kiun gxi donas al
+ni, kun pli aux malpli granda rezignacio kaj ni uzas, se estas
+eble, sole unu rimedon -- ni evitas la rememorojn."
+
+"Sed kion fari, kiam la rememoroj estas tiel potencaj,"
+kontrauxdiris la arbaristo, "ke la homo kiel mi, vidas la homon,
+kiun li amis kaj perdis por cxiam, preskaux sencxese antaux
+si. Kiam homon skuas la bedauxro, doloro, honto kaj kolero;
+kiam cxiumomente ekflamas la pasio tiel, ke la homo sufokus
+aux per unu bato de l' pugno faligus teren la iniciatinton aux
+iniciatintinon de sia malfelicxo -- se ili aperus antaux li?"
+
+La pasia akcento, kun kiu la vortoj estis diritaj, atentigis la
+doktoron, ke li sidas kontraux la viro pasiema, kiun ne estas
+konsilinde inciti.
+
+Li diris do iel rezerve:
+
+"Sed permesu! Post cxio, kion vi diris al mi pri via sinjorino
+bofilino, mi vere ne komprenas, kiamaniere povis okazi, ke vi
+farigxis tiel kolera kontraux sxi, kiel vi jxus diras, kaj
+kiamaniere rajte farigxis kolera kontraux sxi eble ankaux sxia
+edzo, via filo..."
+
+"Vi konjektas," intermetis maldolcxe la arbaristo, "ke mia
+spirita stato ne estas rajtigita...?"
+
+"Ne nerajtigita, sed iom nenatura," respondis la gasto. "La
+familiaj katastrofoj de tiu speco, kiu okazis cxe vi, estas en
+la mondo kaj estis ankaux aliloke neniam maloftaj. La geedzoj
+koleras -- iafoje pro la simpla vorto, ekmovo aux ekrigardo -- kaj
+se iliaj karakteroj estas flamigxemaj aux fine pasiemaj, estas
+aux la tempa disigxo aux la dauxra disiro tute naturaj. Sed
+kiam la ondigxinta sango silentigxas kaj ekregas la malvarma
+prudento, sekvas en nauxdek okazoj el cent la repacigxo."
+
+"Sed mia filo ne povas plu repacigxi!" kontrauxdiris la
+arbaristo kun la dolora maldolcxo.
+
+"Kial li ne povas?" rediris la kuracisto. "Se ne tuj, do
+almenaux pli malfrue. La espero pri la repacigxo estas cxiam
+ebla. Se via sinjoro filo, kiun vi mem edukis, estas viro simila
+al vi almenaux en la cxefaj principoj de l' karaktero, estas ne
+eble, ke li siatempe ne pardonu --"
+
+"Mia filo havis sole unu pasion!" rimarkigis Podhradsk�. "Li
+amis Evelinon preskaux freneze."
+
+"Tiom pli ebla estas la espero pri la repacigxo!" opinias la
+doktoro. "Cxar ami en la vera senco de l' vorto estas gxuste
+nenio alia, ol cxion forgesi, cxion pardoni..."
+
+"Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo meditante; sed tuj
+kun la senmezura maldolcxo li aldonis:
+
+"Sed mia filo povas jam pardoni tute nenion... Mia filo estas
+mortinta!"
+
+"Mortinta?" rediris subite en la sxangxita tono la kuracisto.
+
+"Li penis kiel viro neniigi siajn malgxojon, bedauxron kaj
+senmezuran doloron!" dauxrigis la malfelicxa patro. "Dum tri
+monatoj li suferis terurajn animajn turmentojn, kaj ecx ne
+plendis per unu vorto. Gxis fine -- en la lasta kristnaska
+antauxvespero, ornaminte al la infano la kristnaskan
+abieton -- per unu ekpafo de la revolvero..."
+
+Post tiuj cxi vortoj la arbaristo salte levigxis, trairis
+la cxambron kaj haltinte apud la tablo antaux la fenestro
+rigardanta la korton, li dauxrigis:
+
+"Kiam ni finis la vespermangxon kaj la infano ekdormis, sidigxis
+mia filo cxi tien apud tiu cxi tablo kaj longe, longe rigardis
+senparole tra la fenestro... La luno lumis belege, kaj oni povis
+vidi gxis la tri krucoj sur la senarba deklivo. Subite la filo
+iomete ekmovigxis kaj la ekpafo de la revolvero ektondris. Lia
+kapo falis sur ambaux manojn, sur la tablon kaj en kelke da
+momentoj disfluis la sango sur la tablo..."
+
+"Nur nun mi komprenas la kuneligon de cxio," rimarkigis la
+doktoro kompate. "Kaj kredu --"
+
+Li ne finis la parolon.
+
+Podhradsk�, rekonsciigxinte iom, sed estante ankoraux dolore
+kortusxita, interrompis lin:
+
+"Kaj pripensu, sinjoro doktoro! La infano ecx ne vekigxis post
+la ekpafo -- kaj la sango, la sango restis cxi tie... Mi ne
+permesis, ke gxi estu forlavita... Tiu sango --" la ceterajn
+vortojn li parolis kun pasia doloro -- "tiu sango rememorigu
+min gxis la lasta momento de mia vivo pri la cxarma furio, kiu
+kauxzis la memvolan morton de mia filo!..."
+
+"Bedauxrinda patro!" diris kompate la doktoro, vidigante mem la
+plej doloran kortusxon.
+
+"Pardonu," li aldonis, "cxar mi havas nek por vi, nek por
+mi vortojn de konsolo. En tiaj teruraj momentoj oni estas
+frakasita... Kaj se io povas malgrandigi vian doloron, sciu
+do, ke ankaux mi mem --"
+
+"Cxu vi ankaux --?" intermetis kompate la arbaristo. "Via filo,
+sinjoro arbaristo, mortis antaux duonjaro," respondis interrompe
+la gasto, "kaj mia filo antaux kelke da tagoj... Mia filo,
+legxosciencisto kaj leuxtenanto en la rezervo, knabo sanega,
+ankaux memmortigis sin. Li sin venenis."
+
+"Kaj la kauxzo -- la motivo?" insistis la arbaristo kun la
+kompata intereso.
+
+La doktoro, levinte la sxultrojn, respondis: "Se via filo
+estis edukita en la solejo kaj sen la zorgo patrina, sen la
+societo virina, mia filo estis edukita de la klera, afabla kaj
+entute bonega patrino en la societo de kelkaj siaj pli agxaj
+fratinoj en la urbo, do en la atmosfero plena de l' impresoj.
+Li farigxis viro plena de l' junula forto de l' vivo. Malofte
+iu sopiris tiel varme, tiel arde ecx pasie, eluzi la vivon en
+cxiuj eblaj direktoj kiel li. Kaj tio okazis ne sole en la
+plezuro kaj volupto, sed ankaux en la serioza, konscienca kaj
+pena laboro..."
+
+"Laux tio," rimarkigis demande la arbaristo, "estis cxe via filo
+neniaj gravaj motivoj al la disrevigxo je la vivo?"
+
+"Gxenerale dirite -- estis neniaj motivoj..."
+
+"Kaj tamen li malesperis."
+
+"Ah, sinjoro arbaristo," rediris la doktoro, "ni maljunuloj,
+kiuj jam klinigxas al la tombo, ni ordinare amas la vivon
+pli forte, ol la pasiema junularo. La tuta, se ankaux la
+plej longa pasintajxo nia sxajnas al ni cxiuj sole songxo de
+kelkaj semajnoj. Kontrauxe la junularo; precipe la nuna juna
+generacio --"
+
+"Vi opinias," intermetis la arbaristo, "ke la nuna juna
+generacio esence diferencas de l' juna generacio, al kiu ni
+apartenis antaux la jaroj?"
+
+"Kompreneble kaj el la motivoj tute naturaj!" komencis klarigi
+la doktoro. "La modernaj eltrovoj en la sciencoj de cxiuj
+fakoj kaj de ili mireginde sxangxita la gxenerala vivo edukis
+generacion tute novan, kies esencon ni maljunuloj tute ne
+komprenas, nek scias klarigi cxiujn simptomojn, motivojn kaj
+celojn.
+
+Dum nia juneco la tute ne antauxsentitaj progresoj en la
+nemultaj fakoj jxus en la pasintaj du aux tri dekjaroj havigas
+al la juna kaj la plej juna generacioj tute novajn, pli klarajn
+kaj pli profundajn perspektivojn de la vivo, ol kiaj vidigxis
+antaux la duoncentjaro al ni...
+
+Kaj cxar la pli maljuna kaj la plej maljuna generacioj ne
+iras -- kaj estas nature, ne povas iri -- kun la gxenerala
+progreso egale rapide, rezultas el tio la malkontenteco de
+cxiu, antaux kies spirita rigardo vidigxas la perspektivo pli
+klara kaj pli profunda.
+
+Ni maljunuloj, kiuj dum la tuta duoncentjaro kaj multaj el ni
+ankoraux pli longe, kontentigxis kun la perspektivo neproporcie
+pli malklara kaj pli malprofunda, kompreneble ne estas tiel
+ekscitataj de l' diversaj disonancoj kiel la vivemaj kaj la
+agemon sopirantaj generacioj pli junaj...
+
+Kaj sole cxi tiuj disonancoj estas laux mia opinio la cxefa
+fonto de l' febra, por ni maljunuloj malvarmigxantaj, aux jam
+malvarmigxintaj, tute nekomprenebla malkontentigxo de l' juna
+generacio.
+
+La spirita horizonto de tiu generacio estas nature pli
+largxa kaj pli klara, ol estis la nia. Sed tamen la gxisnuna
+senpotenco en la realigo de l' planoj de la vivo ekscitas
+la junajn spiritojn je la mistere dolora malkontentemo, kiu
+kvankam similas la dolcxe turmentantan pesimismon de l' pli
+malnova tempo, sed diferencas de gxi per la netrankviligebla
+maldolcxo..."
+
+"Sed pardonu," cxesigis la doktoro mem sian klarigon, "cxio
+estas sole la laciga subjektiva meditado..."
+
+"Sed gxi ne lacigas la homon," intermetis vigle la arbaristo,
+kiu auxskultis kun ne malgranda intereso, "kiu sian tutan
+vivon pasigis en la solejo kaj kiu kiel malproksima observanto
+havas sole malklaran ideon pri la nuna vivoturno. Do mi petas,
+dauxrigu!"
+
+La doktoro plenumis lian peton.
+
+"La junan kaj la plej junan generaciojn ekscitas la varma
+sopiro solvi la nekalkuleblajn problemojn, kiujn la pli maljuna
+generacio herede restigis nesolvitaj al ili. Sed jxus pro tio,
+ke la solvo estas ankaux nun plejparte sensukcesa, penas la juna
+kaj la plej juna generacioj trovi la elirejon el la mistera
+labirinto.
+
+Ili penas esprimi sian opinion pli klare, pli precize aux
+almenaux pli kolore kaj pli plastike; ili ekzamenas enigmojn
+laux malnovaj kaj novaj metodoj; ili analizas, eksperimentas kaj
+ofte enfalas en la novajn enigmojn, kiuj estas pli misteraj kaj
+pli mistikaj ol la problemo, kiu devas esti solvita...
+
+La kulturo kaj la ideoj pri la mondo, kiujn la pli maljuna
+generacio restigis al la generacioj juna kaj la plej justa, ne
+kontentigas plu. La junaj kaj la plej junaj spiritoj sopiras
+la spiritan regeneracion, la moralan, etikan, eventuale ankaux
+la religian regeneracion -- la sociajn, politikajn kaj artajn
+reformojn...
+
+Unuvorte, la malnova mondo kun siaj ideoj, eraroj kaj
+antauxjugxoj naskas antipation, kontrauxstaron kaj varman
+netrankviligeblan sopiron, faligi senkompate cxiujn idolistajn
+pregxejojn, kiujn aux la spirita miopeco aux la malvirta krimeco
+de l' malnova mondo estis konstruintaj por la idoloj de dubebla
+valoro...
+
+Kaj mia filo, sinjoro arbaristo, estis membro de cxi tiu pli
+juna generacio. Li estis unu el tiuj obstinaj, malcedemaj
+kaj nevenkeblaj pioniroj de l' nova kulturo, kiuj en la
+kontrauxstaro kaj la principa batalo kontraux la malrapide
+elmortanta mondo malnova konsumigxas de l' netrankviligebla
+malkontenteco kaj trovas en gxi plezuron, kiun ecx en la
+situacio plej brila ne donus al ili la konsento kun la heredajxo
+de l' malnova mondo."
+
+La doktoro eksilentis.
+
+"Laux tio, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, "en via
+filo vi perdis viron tute netakseblan. Sed kio, mi petas, estas
+laux via opinio la kauxzo de lia memvola morto?"
+
+"Estas malfacile, gxuste neeble diri!" respondis la doktoro
+levinte la sxultrojn. "La morto de mia filo estas kaj sendube
+restos enigmo por cxiam kaj gxia kauxzo restos mistero. Unue mi
+konjektis, ke la krizo okazis cxe li sekve de l' priskribita
+lia moderna malsano kaj ke li finis sian vivon en la atako de
+l' subita senkonscio. Sed kiam mi venis en Praha'n kauxze de
+lia enterigo kaj sciigxis kelkajn detalojn pri la lastaj tagoj
+de lia vivo, tuj mian cerbon trakuris la konjekto, ke -- lian
+morton kauxzis sendube -- la virino..."
+
+"La virino?" ekkriis mallauxtigite la arbaristo.
+
+"Jes -- la amatino..." aldonis la doktoro. "Cetere pri la
+interrilatoj de mia filo kaj lia amatino mi scias nenion
+gravan kaj neniun mi demandis iam pri tio.
+
+Mi scias sole, ke ili varme amis unu la alian jam antaux
+proksimume dek jaroj, ke ili denove kuniris okaze antaux netuta
+jaro kaj jxus en kelke da pasintaj monatoj vivis kune kvazaux la
+geedzoj en Praha...
+
+Cxi tio kompreneble ne faras ilian amrilaton plej bela; sed
+mi, kiu neniam malhelpis la filon en kio ajn, jxus pro cxi tiu
+fidela amo lia ne ekdeziris malkovri la dolcxan misteron de la
+filo.
+
+Pri lia amatino mi scias sole, ke sxia nomo estas Milena[13] kaj
+ke sxi amis lin kun la tuta ardo de sia varma animo... Kaj gxis
+hodiaux mi ne parolis kun Milena ecx unu vorton.
+
+En la momento, kiam dispremite mi staris apud la malfermita
+tombo de la filo en la tombejo de Volsany[14], kaj Milena en
+la malgxoja cxarmo de l' sanktulino alvenis sxanceligxe kaj en
+la neespritnebla doloro haltis rekte kontraux mi, mi ekrigardis
+sxin sole unufoje kaj sekrete, por ne malhonori ecx per la
+rigardo sxian silentan doloron..."
+
+"Via delikateco, sinjoro doktoro, kontraux la estajxo tiel
+milda," komencis paroli la arbaristo, "estas kompreneble
+rajtigita. Sed Evelino, kiu sen kauxzoj kaj sen motivoj forlasis
+sensente sian propran infanon kaj la legxan edzon, kiuj faris al
+sxi nenion malbonan nek per unu vorto, nek per unu rigardo, tiu
+cxi furio sxtonkora meritas nenion alian, ol..."
+
+Jen li subite haltis, sed tuj poste en la plej pasia tono
+aldonis:
+
+"Ah, ne, ne, sinjoro doktoro! Se tiu virino en cxi tiu momento
+aperus cxi tie -- kredu -- ke per unu bato de la pugno mi --"
+
+Sed lia kolero denove moderigxis tiel subite, kiel gxi ekflamis.
+
+En tiu cxi momento auxdigis sin Kicxjo.
+
+Jam cxe la lastaj vortoj de l' arbaristo li estis malferminta
+senbrue la pordon de la koridoro kaj haltinta sendecide kaj
+malkuragxe antaux la sojlo. -- Nun li ektusis senvole.
+
+Podhradsk�, ekvidinte Kicxjon nur nun, akre demandis lin:
+
+"Kio estas, Kicxjo?"
+
+La knabacxo ne respondis, sed vidigante mienon, kvazaux li havus
+ion gravan por diri kaj gxenus en la cxeesto de l' doktoro.
+
+La arbaristo do levigxis kaj proksimigxis al la pordo.
+
+"Kio okazis?" li demandis kolere.
+
+Kicxjo aliris kaj diris mistere:
+
+"Sinjoro Floriano -- ah, Dio, sinjoro patro -- tre plendas...!
+Kaj li petas -- ke la sinjoro doktoro -- por mallonga momento --"
+
+"Cxu iu bezonas helpon de kuracisto?" ekparolis la doktoro
+levigxante.
+
+La arbaristo mallonge klarigis al li la malfelicxon de Floriano.
+
+"Nu, ni vidos!" diris la doktoro. "Sed antauxe ni devas dedicxi
+ankoraux momenton al la infano..."
+
+Turninte sin post cxi tiuj vortoj li proksimigxis al la
+infanlito en la malantauxon, serioze esplorante la infanon.
+Podhradsk� farinte signon per la mano, ke Kicxjo foriru,
+atendis, gxis Kicxjo malaperis. Sxtelirinte poste al la doktoro
+kaj haltinte proksimume tri pasxojn antaux la lito, senparole,
+sed kun la mieno de la plej maltrankvila scivolo sekvis la
+konduton de l' kuracisto.
+
+"Kion vi opinias -- sinjoro doktoro -- nun?" demandis
+interrompe kaj mallauxtigite per la tremanta vocxo la arbaristo.
+
+"Preskaux mi timas doni la duonan porcion da medikamento...,"
+respondis la doktoro kun la glacia trankvilo. "La infano estas
+tute senfortigita -- gxi ne tusas ja plu... La gxenerala stato
+de la malsano estas tiel kriza, ke cxiumomente oni povas atendi
+la agonion..."
+
+"Agonion?" ekgxemis malespere la arbaristo.
+
+"Kuragxigxu, sinjoro arbaristo!" diris la doktoro: "Kaj se estas
+eble, mi petas, montru al mi afable, kie mi povus al la sinjoro
+adjunkto --"
+
+La arbaristo rapide aliris al la tablo en la antauxo kaj prenis
+la lampon.
+
+"Kaj se la infano estus atakata de la tuso," diris la doktoro
+kun la akcento, "sciigu min tuj pri tio!"
+
+La arbaristo jese ekmovis la kapon.
+
+Poste rapide li alpasxis kun la lampo al la pordo de l' koridoro,
+malfermis gxin kaj per la tremanta vocxo ekkriis en la koridoron:
+
+"Kicxjo! Rapide lumigu la sxtuparon! Sinjoro doktoro!..."
+
+Senparole eniris la kuracisto en la koridoron, el kiu eksonis la
+mallauxtigite rebruanta sono de liaj malproksimigxantaj pasxoj.
+
+               *       *       *       *       *
+
+En la momento, kiam la arbaristo, staranta sur la sojlo de
+l' pordo kondukanta al la koridoro kaj turnita dorse al la cxambro,
+volis sin turni kaj reveni en la cxambron, malfermis iu staturo
+en malseka nigra vesto la pordon, kondukantan el la korto al la
+cxambro.
+
+Forta malvarma trablovo turnis sin en la cxambro kaj momenton
+estis auxdata la forta pluvego pli klare, ol kiam la pordo estis
+fermita.
+
+La staturo, englitinte tra la pordo, kiu en gxia mano knare
+ekbruis, pene gxin fermis kaj haltis apud gxi senmove, kvazaux
+konsiderante, cxu antauxeniri aux ne...
+
+La arbaristo eksentinte la glacian trablovon, kiu tuj estingis
+al li la lampon en la mano, rapide sin turnis kaj brue fermis la
+pordon.
+
+"Kio okazis? Kial tiu trablovo?" li murmuris, fikse rigardante
+la mallumon en la cxambro.
+
+Alirinte singarde en la mallumo gxis la tablo kaj stariginte
+sur gxin la estingitan lampon, li iris singarde en la mallumo
+de l' tablo al la forno, kie sur la breto kusxis la alumetoj.
+
+La alumeto en la mano de l' arbaristo ekflamis sole momenton,
+sed tamen cxe tiu mallonga ekflamo ekvidis Podhradsk� malklaran
+silueton de l' homa staturo apud la pordo.
+
+"Kio estas tio? Iu estas cxi tie?" deglitis al li de l' lipoj
+kun la modera ekmiro, sed sentime.
+
+Momenton li strecxe auxskultis, sed kiam neniu respondis, li
+ekkriis:
+
+"Kiu estas cxi tie?"
+
+Sed kiam denove neniu respondis, alpasxis la arbaristo al
+la tablo, ekbruligis alumeton kaj ne levinte ecx la kapon
+ekbruligis la lampon, starantan sur la tablo.
+
+Nur poste li ekrigardis al la pordo.
+
+Efektive li ekvidis tie starantan staturon kaj mirigite, sed
+tamen sentime, li cedis unu pasxon.
+
+Samtempe mallevigxis lia dekstra mano al la maldekstra kokso,
+kvazaux li volus ekkapti la cxasponardon kaj la maldekstran
+manon li metis por momento super la okulojn, por vidi pli bone.
+Sed tuj poste denove li elpasxis kaj preninte la revolveron,
+kusxantan sur la tablo, li tondre ekkriis:
+
+"Kiu estas cxi tie? Kion vi volas?"
+
+Nur nun li ekvidis, ke apud la pordo staras virino de meza
+kresko, havanta sur la kapo transjxetitan tute malsekan nigran
+mantelon, en kiu sxi estas tiel envolvita, ke oni vidas sole
+parton de la vizagxo kaj brilantajn nigrabluajn okulojn...
+
+En tiu momento la virino, subite, kvazaux tamen sxi estus fine
+decidinta, dejxetis la mantelon kaj rektigxinte staris kiel
+statuo kun la kunmetitaj manoj kaj la mieno de l' kortusxanta,
+muta petego.
+
+Podhradsk�, rekoninte sxin, cedis mirigite kaj kun la mieno de
+l' kolero kaj malamo surde ekkriis:
+
+"Evelino!"
+
+"Jes -- Evelino...," mallauxte kaj mole diris la virino per la
+tremanta vocxo.
+
+La arbaristo, al kiu la apero de l' edzino de lia filo tuj
+klarigis cxiujn supozitajn halucinaciojn de liaj homoj, sed
+ankaux tiujn de l' doktoro, staris momenton senmove en la muta
+ekmiro, vidigante en la vizagxo fortan animan batalon.
+
+Sed la delikata, petanta rigardo de l' virino iom post iom tamen
+komencis lin senarmigi.
+
+La mieno de l' kolero kaj malamo, kiun vidigis lia vizagxo, kiam
+li rekonis Evelinon, cedis malrapide al la mieno de l' kompato.
+
+"Pardonu, sinjoro patro!..." eksonis post kelka tempo malkuragxe
+kaj timeme la dolore tremanta vocxo de Evelino.
+
+"Pardoni?" rediris duonkompate la arbaristo. "Mi ne scias, kion
+pardoni..."
+
+"Pardonu!" sxi ripetis sxanceligxe kun la plej kortusxanta
+akcento de l' peto. "Kie estas -- V�clav[15]?"
+
+"Mia filo?" demandis surde la arbaristo.
+
+"Mia --?" aldonis Evelino, sed ne sxi finis, cxar la arbaristo
+malafable interrompis sxin:
+
+"Li ne estas cxi tie!"
+
+"Tio estas tute neebla!" kontrauxdiris Evelino. "Dum tri tagoj
+kaj preskaux tri noktoj mi vagas en la arbaroj cxirkaux la
+cxasdomo, por kuniri kun V�clav. V�clav laux cxio dum la tri
+tagoj ne forlasis la cxasdomon, V�clav estas cxi tie..."
+
+La arbaristo respondis decide:
+
+"Kaj se ecx li estus cxi tie -- laux kia rajto ci kuragxas
+transpasxi la sojlon de tiu cxi domo?"
+
+"Pardonu!" ekgxemis dolore la edzino de V�clav. "Mi alvenas kun
+la dispremita koro, malfelicxa, pentofaranta Magdaleno, por ke
+mi sur genuoj petu de V�clav pardonon de mia peko..."
+
+"Malfelicxulino!" ekkriis pasie la arbaristo; sed tuj li aldonis
+en la dolora tono:
+
+"Kun V�clav ci kuniros plu neniam!"
+
+"Pro cxio, kio estis iam kara al vi, mi petas vin," insiste
+petegis Evelino, "venigu al mi V�clav-on!... Aux almenaux diru
+al li, ke mi estas cxi tie -- ke mi revenas --."
+
+"Mi ne povas."
+
+"Cxu li estas malsana?"
+
+"Ne estas. Sed la infano -- la infano malsanas --"
+
+"Pro la kompato de Dio -- mia infano?" ekkriis Evelino
+malespere kaj sxia rigardo rondiris sovagxe en la cxambro.
+
+Sed cxar de la loko, kie sxi jxus staris, sxi ne povis vidi en
+la malantauxo la infanliton, kiun kovris la paravento kaj la
+duone disigita pordokurteno, sxi denove tuj rekonsciigxis.
+
+"Mi vidis ja gxin antauxhieraux de malproksime kelkajn fojojn.
+Gxi estis sana kaj fresxa..."
+
+"Kaj tamen la infano malsanas," aldonis malgxoje la arbaristo.
+
+Evelino ekgxemis dolore:
+
+"Ah, Dio, Dio -- do mia antauxsento tamen ne trompis min...
+Kiam proksimume antaux duonhoro mi ekvidis de la tri krucoj
+sur la senarba deklivo kalesxon alveturantan de l' urbo al la
+cxasdomo, mi ekpensis tuj, ke en tiel malfrua tempo nokta gxi
+povas esti sole kalesxo de l' kuracisto. Kaj kiam mi rememorigis
+min, ke V�clav dum tri tagoj ne forlasis la cxasdomon, ekregis
+min terura antauxsento, ke estas li, kiu malsanas. Kaj kiel jam
+hieraux en la nokto, mi sxteleniris ankaux hodiaux -- antaux
+momento kun la morta timemo, ke iu hundo perfidos min per la
+bojado aux alimaniere, en la korton gxis la fenestro por tute
+konvinkigxi, se estos eble. Sed kiam el nenio, kion mi povis
+sekrete vidi tra la fenestro, mi povis konvinkigxi pri la vero,
+mi kuragxis fine --"
+
+Evelino falis sur la genuojn kaj kunmetinte la manojn rigardis
+kun la mieno de plej kortusxanta muta peto la okulojn de
+l' arbaristo, kiuj subite ekbrilis de la kolero.
+
+Ekkolerigxinta Podhradsk� por momento estis en embarasoj.
+
+La muta peto de l' cxarma pentofarantino, kiel sxajnis, tamen
+senarmigis lin.
+
+La mieno de l' pasiemo, kiun vidigis lia brune rugxigxinta
+vizagxo, jam jam transigxis en la mienon de l' eldevigita
+kompato.
+
+Senvole li cedis rapide, sed tuj poste, sxajne senkauxze, denove
+ekflamis lia kolero.
+
+Li elpasxis rapide kaj haltinte senpere apud Evelino, levis la
+dekstran manon por bati...
+
+"Batu! Batu!" ekgxemis Evelino kun la senmezura sindoneco.
+
+La pasiigxinta arbaristo, kvazaux embarasite denove cedis, kaj
+lia levita mano falis.
+
+"Batu -- piedbatu min!" singultis Evelino en la plej forta
+animdoloro. "Faligu min kiel hundon kaj mallongigu tiamaniere
+miajn terurajn animturmentojn. Sed antauxe diru al mi, kie estas
+mia edzo?..."
+
+"Plenumigxu cia peto!" respondis subite la arbaristo, preskaux
+kun la malvarma kategorieco. Kaj post la momento akre kaj severe
+li ordonis:
+
+"Levigxu!"
+
+Poste li trairis lauxlargxe la cxambron, kaj iom pli trankvile
+komencis la parolon, dirante:
+
+"Se ci estus alveninta, Evelino, antauxhieraux aux hieraux aux
+almenaux hodiaux antauxvespere, eble -- pro la infano -- mi
+estus pardoninta cin... Sed nun -- nun la infano ne bezonas plu
+la patrinon..."
+
+"Oh!" sxi ekgxemis malespere.
+
+"Sed mi ne volas esti pli kruela, ol estis ci mem kontraux mia
+filo kaj la propra infano!" dauxrigis la arbaristo. "Mi ne
+volas jugxi cin sen la esploro. Mi volas doni al ci okazon, por
+senkulpigi cin."
+
+Evelino, penante esti pli trankvila, diris mallauxte, duone por
+si:
+
+"Evelino mensogis neniam..."
+
+"Estas vere!" respondis la arbaristo, kiu tamen ekauxdis la
+vortojn. "Gxis nun oni ne kaptis sxin mensoganta. Sed tiun
+cxi fojon la sincera konfeso estos tamen malfacila al sxi...
+Parolu!"
+
+Evelino pene sxanceliris al la segxo kaj falinte sur gxin,
+kovris la vizagxon per la ambaux manoj.
+
+"Auxdu, Evelino," ekparolis li post kelke da sekundoj pli
+pacigxeme. "Cxiu, kiu nun vidus cin tiel dispremita, apenaux
+rezistus kompaton. Sed mi estas kaj restos koncerne cin la
+severa kaj justa jugxanto."
+
+"Mi ne scias -- mankas al mi la vortoj...," komencis
+Evelino reveme. "Sed se mi devas la cxefan kauxzon de mia
+foriro almenaux montri, do mi ne trovas alian vorton,
+ol -- dankemon..."
+
+"Dankemon?" rediris surprizite la arbaristo. "Jes,
+patro -- dankemon, aux se vi volas, subitan ekflamon de
+l' stranga, nekomprenebla, neesplorebla kaj samtempe
+nerezistebla sento, kiu ekregis mian tutan estajxon kaj
+kiu ne estis malsimila al la sento de l' dankemo..."
+
+"Ci parolas enigmojn!" intermetis la arbaristo, ne povante
+rezisti ian malklaran impreson.
+
+"Dankemon, senfinan dankemon al la homo, al kiu mi sxuldas mian
+spiritan regeneracion," dauxrigis Evelino; "al la homo, kiun mi
+antauxe amis pasie kaj kies memoro estos cxiam sankta al mi;
+al la homo kun la sendifekta karaktero, malofta talento kaj
+profunda sento, kiu faris el mi tion, kio mi jxus estas: virinon
+kun la senantauxjugxa auxtopsio pri la mondo, virinon, kiun vi,
+patro, antauxe amis tiel arde."
+
+"Cxesu!" intermetis la arbaristo severe. "Cxu ci volas fari
+lauxdindan virton el la plej peka faro, kiun oni povas pensi pri
+la edzino kaj patrino?"
+
+"Ne, patro! Sed diru mem -- cxu vi trovis cxe mi dum tiu tuta
+tempo, dum kiu mi vivis kun vi sub unu tegmento, almenaux unu
+solan eraron, pro kiu vi povus min almenaux nur patre admoni?
+
+Cxu mi ne estis sincera kaj varme amanta edzino de via filo?
+
+Cxu mi ne estis afabla kaj bona patrino de mia infano?
+
+Cxu mi ne estis, patro, tiu bofilino, al kiu antauxe vi mem
+konfesis multajn fojojn, ke sxi kreis paradizon el via malgaja
+solejo kaj malgxoja hejmo?"
+
+"Estas vere; mi ne povas kontrauxstari ciajn vortojn!" jesis la
+arbaristo iom surprizite. "Sed tamen ci perfidis senhonte edzon
+kaj cian infanon."
+
+"Ne, patro! Mi ne perfidis ilin! Via filo sciis pri la senmezura
+ofero, kiun mi faris pro dankemo..."
+
+"Ne, ne, tio ne estas ebla!"
+
+"Kaj tamen estas tiel!" dauxrigis Evelino. "Via filo ne estis
+kaj ne estas viro antauxjugxa. Nia reciproka interrilato estis
+tiel pura, tiel natura, ke inter ni ne estis ecx la ombro de
+l' mensogo kaj malsincereco. Kaj kiel mi konis vian filon kaj
+lian pasintajxon, tiel ankaux li konis la mian kaj min mem gxis
+la plej sekretaj anguloj de l' animo.
+
+Kaj pro tio li sole povas kaj scias taksi senantauxjugxe la
+faron, kiu laux la jugxo de l' mondo estas nepardonebla peko;
+sed laux lia propra jugxo gxi ne estas kaj ne povas esti io
+alia, ol la tute natura kaj pro tio la necesa sekvo de mia
+estajxo kaj gxia pasintajxo -- aux, se li tamen malgraux tio
+volus jugxi laux la ekzemplo de l' mondo, sole la negrava
+eraro."
+
+"Kredu," rimarkigis malice la arbaristo, kiam Evelino eksilentis
+por momento, "ke la pli bonan senkulpigon de l' peko ecx la
+diablo ne scius elpensi!"
+
+"Kaj tamen, patro, cxio estas tiel simpla kaj natura!" dauxrigis
+Evelino. "Certe vi memoras ja ankoraux, ke mi rakontis ankaux al
+vi sentrompe vere kaj sincere mian pasintajxon. Mi estis, kiel
+vi scias, filino de tiel nomata pli altranga familio oficista,
+ricevinta la kutiman tradician edukon. En la deksesa jaro estis
+al mi la tasko de l' homo kaj sekve ankaux tiu de l' edzino kaj
+patrino la plej sekreta mistero -- gxis subite, tute okaze, mi
+renkontis junan homon... Kaj en mia animo komencis tagigxi..."
+
+"Mi scias, mi scias!" jesis la arbaristo.
+
+"Vi scias, patro, ke unuavide li sxajnis studento kiel cent
+aliaj, sed lia karaktero estis tiel neriprocxinda, lia koro tiel
+pura kaj lia spirito tiel milde pripensema -- unuvorte, li
+estis viro, kiun mi amis kun la tuta ardo de mia animo kaj kiu
+ripetis ankaux mian amon...
+
+Kaj cxion cxi sciis kaj scias, patro, ankaux via filo.
+
+Kiam mi konatigxis kun li, mi konfesis al li tute sincere mian
+pasintajxon. Mi diris al li ankaux, ke nin disigis la situacio
+sociala.
+
+Kaj kiam poste via filo, kiun mi arde ekamis, proponis al
+mi la manon, mi ne kasxis antaux li la eblan krizon: nome,
+se la objekto de mia unua amo, kvankam post la jaroj,
+aperus denove antaux mi, ke sendube malfacile mi rezistus
+la ekflamon de la plej forta, plej varma sento, aux la
+ekflamon de l' peka pasio --"
+
+"Kaj kiam fine tio okazis," intermetis denove pli riprocxe kaj
+pasie la arbaristo, "ci neniigis ciajn sanktajn devojn de
+l' edzino kaj patrino kaj forkuris kun la amatacxo! En la brakoj
+de l' amato ci plenmezure trinkis la pokalon da peka volupto --"
+
+"Ne, patro, ne!" kontrauxstaris Evelino. "Mi ne disigxis kun via
+solejo kaj kun vi cxiuj sensente, sed post la kruela, senmezura
+batalo inter du devoj: inter la simpla devo de l' edzino kaj
+patrino kaj la mistere nerezistebla devo ne farigxi maldanka
+al la viro iam tiel freneze amata kaj nun tiel senmezure
+malfelicxa..."
+
+"En la pasinta auxtuno, dum la lastaj cxasoj," konfesis plie
+sincere Evelino, "li estis inter la invititoj. Unuan fojon
+kaj denove okaze mi renkontis lin sola apud tri krucoj sur la
+senarba deklivo kaj mi konfesas, ke tiu cxi unua renkonto naskis
+en mi multe pli malfortan eksciton de l' sento, ol mi timis.
+
+Sed post la intersxangxo de kelkaj vortoj ekregis min febra
+maltrankvilo. En mia iama amato mi rekonis viron sxajne tute
+sanan korpe, sed malsanan anime.
+
+La iam plej malcedema, plej batalema spirito, kiu ne timis
+provojn, solvi problemojn plej enigmajn, vidigis turmentan,
+senfortigan premitecon kaj bedauxrindan lacecon.
+
+Anstataux homo, iam sopiranta la lumon plej brilan, la veron
+plej senantauxjugxan, staris antaux mi homo vundita en la
+interno de l' animo, homo, kies tuta estajxo estis rompita, unu
+el tiuj bedauxrindaj, en la konvulsioj de l' prudento kaj sento,
+dolore kurbigxantaj animoj, kiuj en la labirinto de l' enigmoj
+trovas nenian elirejon, kiuj trovas savon en nenio, ol en la
+eterna trankvilo, kiun donas al ili sole -- la tombo...
+
+Kaj kiam mi rememorigis min, kiel malofta kaj promesplena
+talento de tiu bedauxrinda viro estis jam preskaux tute
+neniigita de la malfavoro de l' cirkonstancoj; kiam mi
+rememorigis min, kion mi sxuldas al tiu homo kaj kiam mi
+ekkonis, ke li ankoraux nun amas min kiel min amis antauxe,
+tiam elsaltis el la hxaoso de l' sentoj, kiuj ekregis min,
+la sento de l' senmezura kompato...
+
+Kaj pli frue, ol mi atendis, trakuris mian animon la
+nerezistebla penso: ke estas mia devo, provi, se estos eble,
+la animan resanigon de l' homo, tiel talenta kaj samtempe tiel
+bedauxrinda...
+
+Tiel kaj neniel alie, patro," finis Evelino sian konfeson,
+"okazis --"
+
+"Ke ci forkuris el la hejmo," intermetis moke la arbaristo,
+"kaj provis... Kaj cia provo," li aldonis en la tono pli moka,
+"sendube sukcesis -- cxu ne vere?"
+
+Evelino turnis malgxoje la kapon.
+
+"Kaj cxu ci volas per cxi tiu nekredebla fablo sankcii cian
+teruran kulpon kiel la plej puran virton?" dauxrigis la
+arbaristo, kiu la lastajn vortojn auxskultis sxajne trankvile
+kun la krucitaj manoj.
+
+"Vi agas maljuste kontraux mi, patro, se vi konjektas, ke mi
+volas kiel ajn senkulpigi mian faron," senkulpigis sin Evelino
+per la tono kaj la motivoj cxiam pli konvinkaj. "Mi scias kaj
+konfesas, ke en la nerezistebla atako de l' sento de l' dankemo
+kaj la unua amo subite denove ekflaminta mi pekis kontraux miaj
+devoj de l' edzino kaj patrino.
+
+Sed krom la devoj, kiuj devenas de la firmaj rilatoj socialaj,
+ni virinoj havas ankoraux naturajn devojn de l' spirito kaj la
+koro, kiujn rezisti estas tiel malfacile ofte ankaux neeble,
+kiel batali kontraux la nesxangxeblaj legxoj de l' naturo.
+
+Estas vere -- ke ekzistas ankaux virinoj, kiuj rezistis en la
+plej delogaj situacioj, kion unuj nomas virto, la aliaj heroeco.
+Sed ili ne estas pravaj.
+
+La devoj de l' spirito kaj la koro estis cxe la edzinoj kaj
+patrinoj, kiuj sukcesis tion fari, jam de longe dispremitaj
+de la devoj konveniencaj[16]. Ilia iama amo estis jam longe
+estingigxinta, aux gxian lokon estis okupinta -- la malamo.
+Tiuj do povas facile rezisti...
+
+Sed cxe mi, patro, estis tute male. Mi amis la viron de mia unua
+amo kaj ankaux estante edzino de via filo amas lin kun la tuta
+ardo de mia koro --"
+
+"Kaj pro tio ci oferis," intermetis moke la arbaristo,
+"la legxan edzon kaj cian propran infanon, por ke ci povu
+trankviligi cian voluptemon --?"
+
+"Ah, patro, patro -- ne sxiru mian dispremitan koron per la
+moka ironio de sensenteco!" petegis Evelino cxiam pli pasie.
+"La senmezura doloro, kiu mordas mian koron kaj ne cxesos gxin
+mordi gxis la fino de la vivo, estas pli ol la plej kruela
+puno pro tio, ke mi ne rezistis la plej fortan kaj la plej
+nerezisteblan devon, kiu ordonis al mi, ke mi oferu min...
+Mi faris tiun oferon esperante, ke mi savos tiun viron de la
+pereo, kaj dume --"
+
+"Kiam la amatacxo forpusxis kaj forjxetis cin," intermetis la
+arbaristo kun la mallauxtigata moka rido, "ci alvenas, por
+denove ruze ensxteligxi en la koron de l' trompita, perfidita
+edzo --"
+
+"Ne, ne, patro!" defendis sin Evelino cxiom pli pasie kaj tamen
+kun la kortusxanta konvinko. "Mi alvenas, por fari sinceran
+konfeson al mia edzo, por peti sur la genuoj pardonon de mia
+granda peko kaj ankaux permeson, ke mi povu denove farigxi
+patrino de lia kaj mia ido... Kaj kredu, patro, se anstataux vi
+auxskultus min via filo V�clav --"
+
+"V�clav ne povas cin pardoni!" respondis serioze la arbaristo
+kaj kun la dolora ekscito li aldonis: "V�clav estas -- mortinta!"
+
+"Mortinta?" ripetis Evelino apatie, kvazaux sxi ne komprenus la
+sencon de l' vorto.
+
+"Kaj cxu ci ecx ne ektremos?" ekparolis Podhradsk� severe.
+
+"Mia V�clav -- vi diras, patro -- mia V�clav, estas -- mortinta?"
+demandis Evelino ne kredante kaj tamen kvazaux sxi estus jam
+almenaux duone kompreninta.
+
+"En la tombejo de Doubrava[17] ci trovos lian tombon..." eksonis
+la respondo en la tono eliranta kvazaux el la tombo.
+
+"Oh," ekgxemis Evelino malespere kaj levigxinte sxi rigardis
+cxirkauxe, kvazaux antauxsentante teruran katastrofon.
+
+"Pro la kompato de Dio -- patro!" sxi ekriis en la plej forta
+atako de l' doloro, starante rektigxinte kaj senmove kvazaux
+rigida.
+
+"Jes, cxi tie per la kuglo de tiu cxi revolvero li traboris
+al si la kapon," finis la arbaristo per la simplaj vortoj la
+priskribon de l' terura katastrofo. "Kaj lia sango gxis nun ne
+estas forigita de la tablo... Rigardu!"
+
+"Li estas mortinta!" ekriis Evelino per la vocxo tiel sovagxa,
+ke ankaux la arbaristo eksentis froston.
+
+Sxia vizagxo vidigis senmezuran malesperon. Sxi falis kvazaux
+senfortigita sur la segxon, sed post la momento sxi denove
+levigxis kaj kun la forta, sed dolora pasiemo demandis:
+
+"Kaj la infano? Kie estas mia infano?"
+
+La arbaristo sxanceligxis ankoraux momenton rekte respondi, sed
+kiam la mieno de Evelino vidigis la doloron plej grandan, li
+montris per la mano la malantauxon kaj surde aldonis:
+
+"Gxi mortas."
+
+Kun terura ekkrio sxi levigxis kiel morte vundita leonino kaj
+volis kuri en la malantauxon.
+
+"Halt'! Nek unu pasxon!" tondre ekkriis brutale la arbaristo,
+barinte al sxi la vojon.
+
+"Kompaton! Kompaton!" sxi petegis kun la plenda malespero
+etendante la manojn. "Pro cxio, kio estis al vi, patro, iam plej
+kara...," sxi balbutis kaj volis denove kuri en la malantauxon.
+
+Sed la arbaristo brutale forpusxis sxin kaj preninte la
+revolveron de la tablo apud la fenestro direktis gxin al
+Evelino.
+
+"Nek unu pasxon," li tondre ekriis kun la plej maldelikata
+brutaleco, "se ci ne volas, ke ankaux mi faru mortigon..."
+
+En muta malespero sxi sxanceliris returne. "Por ci la infano
+estas -- mortinta!" li aldonis surde mallevinte la manon kun
+la revolvero.
+
+En tiu momento en la koridoro eksonis bruo de personoj,
+malsuprenirantaj la sxtuparon kaj mallauxtigataj vocxoj.
+
+Post la pordo eksonis la vocxo de Kicxjo:
+
+"Cxi tien, sinjoro doktoro -- mi petas... cxi tien -- dekstren!"
+
+"Ah, la doktoro revenas!" ekparolis la arbaristo kaj rapide
+turnis sin al Evelino.
+
+"Alvenas fremda homo," li diris kun la akcento sur la vorto
+�fremda� kaj kun la patosa imperativo aldonis:
+
+"Kaj tial -- silentu!... Cxu ci komprenas?"
+
+Podhradsk� volis iri renkonte al la revenanta doktoro, sed
+apenaux li faris unu pasxon, malfermigxis la pordo kaj Kicxjo,
+enlasinte la doktoron, portantan sian mankonfreton, en la
+cxambron, senparole fermis denove la pordon.
+
+Nur nun ekiris ankaux Podhradsk�.
+
+La kuracisto, ne rigardinte cxirkauxe, metis la kofreton sur la
+lokon, kie gxi antauxe staris kaj tuj raportis:
+
+"La vundo de l' sinjoro adjunkto ne estas dangxera. Sole
+malgranda degrato de la hauxto, sed tamen suficxe dolora..."
+
+Sed kiam fine li ekrigardis la arbariston, li ne povis nerimarki
+lian nenormalan staton.
+
+"Kio estas, sinjoro arbaristo?" li demandis kun modera nuanco
+de l' zorgemo ekrigardinte al la malantauxo.
+
+"Cxu nia malgranda paciento --?"
+
+Kaj kiam li faris unu pasxon al la malantauxo, li ekvidis la
+virinon post la arbaristo.
+
+"Pardonu, sinjoro arbaristo!" li diris senkulpigante sin. "Ni
+ne estas solaj... Vi havas ja viziton..."
+
+"Jes, viziton --," ripetis la arbaristo kvazaux en embarasoj.
+
+En tiu momento Evelino mallevis la manojn, per kiuj sxi estis
+kovrinta la vizagxon.
+
+"Milena!"[18] ekkriis mallauxtigite la kuracisto kaj rapide
+aliris al sxi.
+
+"Cxu vi konas Evelinon?" demandis mirigite la arbaristo.
+
+"Evelinon? Ne!" respondis la doktoro. "Sxi estas Milena de mia
+filo..."
+
+"De via filo?" ripetis la arbaristo estante treege surprizita
+kaj ne povante ekregi sin li turnis sin kun pasia severeco al
+Evelino:
+
+"Malfelicxulino! Cxu ci kauxzis ankaux la morton de filo de la
+doktoro? Parolu!"
+
+Evelino, levigxinte kun la strecxo de cxiuj siaj fortoj, per la
+malklara kaj tamen tremanta vocxo respondis unue al la doktoro:
+
+"Mia nomo ne estas Milena, sinjoro doktoro, sed Evelino... Sole
+via filo min nomis Milena..."
+
+"Jes, jes!" konsentis la doktoro.
+
+"Kaj mi," aldonis Evelino kun la malkuragxa senespero, "ne
+kauxzis -- la morton de via filo --"
+
+"Mi scias, mi scias --" diris la doktoro. "Kaj -- mi scias
+ankaux, kion vi faris por li... Kaj pro tio," li aldonis kun la
+kortusxanta dankemo, "akceptu por la senekzempla ofero, kiun
+vi faris por li en la lastaj tagoj de lia vivo, almenaux nun,
+kiam ni neatendite renkontas unu la alian, mian plej sinceran
+dankon!..."
+
+Poste li premis sxian manon.
+
+Podhradsk� kolere rigardis tiun neantauxviditan scenon. Kiam
+la doktoro finis la parolon kaj premis la manon de Evelino, la
+arbaristo ekregante sin cedis unu pasxon.
+
+La kuracisto turnis sin al li.
+
+"La severa mosxto -- la morto -- sinjoro arbaristo," li diris
+kun la akcento de l' kortusxanta peto, "pacigas ankaux la
+malamikojn nepacigeblajn. Kaj tial mi esperas, ke ankaux vi, en
+tiu cxi fatala momento jam pro la infano --"
+
+"Neniam!" tondre ekkriis obstine la arbaristo ne atendinte, gxis
+la kuracisto finos la parolon. "La infano estas kaj restos por
+sxi mortinta..."
+
+Evelino ekgxemis malespere kaj dispremite falis denove sur la
+segxon.
+
+En tiu cxi momento la infano sur la lito en la malantauxo
+konvulsie ektusis.
+
+"Ah, la paciento!" rememorigis sin la kuracisto pri sia devo kaj
+rapidis en la malantauxon.
+
+Samtempe levigxis ankaux Evelino kaj elpasxis post la kuracisto.
+
+"Halt'! Nek unu pasxon!" tondre ekkriis la arbaristo kaj en la
+atako de plej forta kolero per la pugno faligis sxin teren.
+
+Evelino falis, kaj la arbaristo rapidis en la malantauxon,
+kie la doktoro starante apud la infanlito rigardis esplore la
+infanon.
+
+"Cxu eble mi povus, sinjoro doktoro?" demandis la arbaristo kun
+la servemo de frenezulo:
+
+"Ne, ne!" respondis la kuracisto kun la imperativa kategorieco.
+"Tio ne estas por laikoj! Vi faros pli bone," li aldonis
+mallauxtigite, "se vi kunigos la pordokurtenojn, por ke la
+patrino ne vidu la lastan teruran batalon..."
+
+"La teruran batalon?... Do tamen la lastan batalon!" trakuris la
+animon de l' arbaristo, kiam li mekanike plenumis la ordonon de
+l' kuracisto.
+
+Poste li staris momenton kvazaux subite dispremita post la
+kunigitaj pordokurtenoj, poste li rapide sin turnis kaj
+sxanceligxe trairinte la cxambron lauxlargxe li haltis antaux
+Evelino, kiu dume levigxis de la tero kaj senatente rigardis,
+kio okazas antaux sxi.
+
+Dum kelke da minutoj neniu ekparolis.
+
+La turmenta silento estis interrompata sole de plenda bruo de
+l' ventego el ekstere, kie la uragano jam videble lacigxis, kaj
+de sufoke konvulsia tusado de l' infano el la malantauxo post
+la pordokurtenoj.
+
+Evelino, starante en la muta malespero antaux la arbaristo,
+havis atenton por nenio cxirkaux si.
+
+Subite sxi denove rekonsciigxis.
+
+Kunmetinte la manojn sxi ekgxemis:
+
+"Pro la kompato de Dio, patro, lasu min iri al la infano!"
+
+"Neniam!" respondis la arbaristo surde, sed kun la kategoria
+severeco.
+
+"Kompaton -- kompaton!" balbutis malespere Evelino post
+mallonga pauxzo.
+
+En tiu momento la doktoro disigis la pordokurtenojn kaj eliris.
+
+Podhradsk� alproksimigxis rapide kaj kun la timema avideco
+demandis:
+
+"La infano?!"
+
+"La lasta medikamento efikis!" raportis mallauxtigite la
+kuracisto. "La forta, intence kauxzita atako de konvulsia tuso
+liberigis la trahxeon de la sufokanta muko kaj la spiro estas
+libera... La infano pasigis felicxe la krizon kaj nun estas la
+espero -- ."
+
+"Vi do opinias, sinjoro doktoro --?" demandis la arbaristo
+nekredante ankoraux.
+
+"Ke mi esperas la resanigxon!" intermetis la kuracisto. "Mia
+tasko estas finita; sed nun, sinjoro arbaristo, la plua zorgo
+pri la infano apartenu al la patrino..."
+
+"Al la patrino?" rediris surde la arbaristo konsiderante, sed
+tuj poste li aldonis kategorie:
+
+"Ne, ne -- neniam!"
+
+"Gxi ne estas mortinta! Gxi resanigxas!" ekgxojegis Evelino en
+la subita gxojigxo.
+
+"Mami -- mami!" ekkriis sible la infano en la lito kvazaux gxi
+estus rekoninta la vocxon de l' patrino kaj post la momento,
+kiam neniu respondis, gxi vokis plue:
+
+"Avcxjo! Mi auxdis mami..."
+
+"Cxu vi auxdas? La infano vokas la patrinon!" turnis sin la
+kuracisto al la arbaristo.
+
+"Kie estas mia mami?" vokis denove la infano en la lito.
+"Avcxjo, avcxjo! Venigu al mi mami!"
+
+Evelino, kiu momenton staris rektigxinte kaj senmove, kvazaux
+sxi ne komprenus, kio okazas, falis denove sur la genuojn
+kaj kunmetinte la manojn por ia muta peto fiksis la rigardon
+nebuligitan de la larmoj sur la arbariston.
+
+Sed ankaux nun la arbaristo restis nedecidigebla.
+
+La kuracisto provis ankoraux unufoje rompi lian obstinon.
+"Pardonu," li diris, "almenaux pro la memoro de l' malfelicxa
+viro, kiu certe mem pardonus en tiel kriza momento -- pardonu
+pro la memoro de via filo!..."
+
+"De mia filo?" ripetis la arbaristo subite per la kortusxanta
+mola vocxo kaj post la momenta animbatalo kovrinte al si la
+vizagxon per la mano, li aldonis kun la eldevigita pacigxemo:
+
+"Mi pardonas!"
+
+Evelino salte levigxis kaj kun la gxojega ekkrio kuris en la
+malantauxon... Apud la infanlito sxi falis, sed tuj denove
+levigxis kaj kun la mieno de senmezura felicxo klinigxis super
+la lito...
+
+La doktoro, kiu kun la kompata intereso rigardis tiun scenon,
+turnis sin al la arbaristo:
+
+"Tian neantauxviditan sxangxon, kredu, mi mem ne atendis... Sed
+la perfekta felicxo, kiun alportis iam al vi tiu cxi virino,
+revenos neniam plu al vi en la cxasdomon..."
+
+"Jes, gxi ne revenos!" rimarkigis maldolcxe la arbaristo,
+mallevinte la manon de l' vizagxo...
+
+"Sed kredu," aldonis la doktoro, "ke tiu cxi pentofaranta
+Magdaleno farigxos tia patrino al la infano, kia sxi antauxe
+laux sia karaktero neniam farigxus sen la terura kulpo, je kiu
+sxi pentofaras --"
+
+
+
+
+
+               *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                           PIEDNOTOJ
+
+[En la libro mem, la piednotoj trovigxas plejparte cxe la piedoj de
+la koncernaj pagxoj. Por ne interrompi la fluon de la rakonto en tiu
+cxi unupagxa versio preparita por Projekto Gutenberg, la piednotoj
+estas kolektitaj cxi tie, cxe la fino de la unu (longa!) pagxo.]
+
+[1]  Kvartalo de Praha.
+
+[2]  Germane Partitur, angle partition, france partiton,
+     itale spartito.
+
+[3]  Parko de Wien.
+
+[4]  Montetoj apud Praha. (Rimarko de l' tradukinto).
+
+[5]  En slavaj landoj la monahxinoj estas nomataj �fratinoj�.
+     (Rim. de trad.)
+
+[6]  Sumava (legu Sxumava) = montaro en suda Bohemujo.
+
+[7]  "Mami" aux "mama" nomas la slavaj infanoj la patrinon.
+     (Rim. de l' trad.)
+
+[8]  Bohema proverbo. (Rim. de l' trad.)
+
+[9]  Diminutivo de "Kiliano". (Rim. de l' trad.)
+
+[10] Cxe kelkaj gentoj slavaj la mastro estas nomata
+     "sinjoro patro". (Rim. de l' trad.)
+
+[11] Diminutivo de Emanuelo. (Rim. de l' trad.)
+
+[12] Legu Podhracki, kun la akcento sur la unua silabo.
+     (Rim. de l' trad.)
+
+[13] Milena estas slava nomo (Rim. de l' trad.)
+
+[14] Volsany (legu Volsxani) = antauxurbo de Praha.
+     (Rim. de l' trad.)
+
+[15] V�clav estas slava nomo; legu Vaclav, kun la akcento
+     sur la unua silabo. (Rim. de l' trad.)
+
+[16] Konvenienco = slusnost, Konvenienz, conv�nience,
+     convenance, convenienza.
+
+[17] Nomo de proksima vilagxo. (Rim. de l' trad.)
+
+[18] Milena estas slava baptnomo virina. (Rim. de l' trad.)
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Rakontoj, by Jakub Arbes
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RAKONTOJ ***
+
+***** This file should be named 18178-8.txt or 18178-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/1/7/18178/
+
+Produced by William Walter Patterson, Miroslav Malovec
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/18178-8.zip b/18178-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..98a0ef0
--- /dev/null
+++ b/18178-8.zip
diff --git a/18178-h.zip b/18178-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..919df2c
--- /dev/null
+++ b/18178-h.zip
diff --git a/18178-h/18178-h.htm b/18178-h/18178-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..68d1095
--- /dev/null
+++ b/18178-h/18178-h.htm
@@ -0,0 +1,9246 @@
+<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<html>
+
+<!--
+
+Some comments about the postprocessing of this ebook, which might be
+useful someday for other postprocessors, or for me when I work on
+another such book and can't remember how I did something before...
+
+I moved the table of contents to near the beginning of the book, because
+that's where many people would expect it, and because it will kind of
+get lost in the end anyway when the Gutenberg info is appended. I also
+removed the page numbers from the table of contents, since they'd be
+useless here, and turned the titles themselves into hyperlinks.
+
+This book did not go through Distributed Proofreaders; my source was
+a Word document. Thus I had no access to an original or images of
+the original. Page numbering began at page 17 in that Word document;
+earlier pages were unnumbered. Whether an aspect of the original or of
+conversion to Word format, I do not know.
+
+The source document contained many hyphens, pairs of hyphens, and even
+triplets of hyphens, spaced in various ways, where one might expect to
+find em-dashes. I tried to replace these with reasonable arrangements of
+em-dashes.
+
+Most, but not quite all, occurrences of l' were followed by a space. I
+inserted spaces where they were lacking.
+
+I also corrected a bunch of obvious scannos. The most common were
+substitution of 'u' for 'n' and vice versa, and 'rn', 'nt', 'tn',
+'ny', and 'nz' for 'm'.
+
+I used Vim (http://www.vim.org/) for most editing, but I used UniRed
+(http://www.esperanto.mv.ru/UniRed/) for spellchecking and conversion
+between iksismo, numerical character entities, and utf8 ascii. Be
+aware of some UniRed features I discovered: 1) All hexadecimal Unicode
+entities are converted to decimal (*throughout the file*) when it is
+saved. That may be good or bad, depending on your personal preference.
+I prefer hexadecimal, but decimal doesn't bother me too much, and one
+can still enter them as hexadecimal. 2) Windowy ASCII characters with
+the high bit set, that is, in the range [128..255] may be corrupted. For
+example, "naive" with an i-dieresis is converted to "na&#64933;". Be
+sure to convert such characters to Unicode *before* your first UniRed
+save!
+
+Note concerning HR width: 38% = 1 - GoldenRatio.
+
+Notes to myself inre dashes:
+   Validator doesn't like &#151; Use &mdash; or Unicode &#8212;
+   Unicode nonbreaking hyphen: &#8209;
+   Also, &ndash; = Unicode &#8211;
+
+                                  - William W. Patterson, AKA Ailanto
+
+-->
+
+<head>
+   <title>J. ARBES : RAKONTOJ, Volumo I</title>
+   <!-- Apparently the W3C HTML Validator *requires* Content-Type
+   tag or one of the other comparable things now. -->
+   <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+   <style type="text/css">
+      body { margin-left: 5%; margin-right: 5% }
+      p.centre, div.centre, td.centre { text-align: center }
+      p.tutdekstre, div.tutdekstre, td.tutdekstre { text-align: right }
+      p.tutlive, div.tutlive, td.tutlive, blockquote.tutlive { text-align: left }
+      p.dekstre, div.dekstre, td.dekstre, blockquote.dekstre { text-align: left; margin-left: 2em }
+      p.live, div.live, td.live { text-align: right; margin-right: 2em }
+      .titolo { font-size: 150%; text-align: center; margin-top: 3em; margin-bottom: 1em }
+      .subtitolo { font-size: 115%; text-align: center; margin-top: 1em; margin-bottom: 2em }
+      .dike { font-weight: bold }
+      .italike { font-style: italic }
+      .grandege { font-size: 225% }
+      .grande { font-size: 150% }
+      .grandete { font-size: 115% }
+      .mezgrande { font-size: medium }
+      .malgrandete { font-size: 85% }
+      .malgrande { font-size: 70% }
+      .malgrandege { font-size: 55% }
+      .pligrande { font-size: larger }
+      .plimalgrande { font-size: smaller }
+   </style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Rakontoj, by Jakub Arbes
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Rakontoj
+
+Author: Jakub Arbes
+
+Translator: Josef Grna
+
+Release Date: April 14, 2006 [EBook #18178]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RAKONTOJ ***
+
+
+
+
+Produced by William Walter Patterson, Miroslav Malovec
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="centre" style="margin-top: 0; margin-bottom: 3em">
+   ESPERANTA BIBLIOTEKO DE &#264;E&#292;AJ A&#364;TOROJ
+</div>
+
+<div class="centre" style="margin-top: 3em; margin-bottom: 1.5em">
+   Volumo I
+</div>
+
+<div class="dike centre" style="margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1.5em">
+   J. ARBES
+</div>
+
+<div class="grandege centre" style="margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1em">
+   RAKONTOJ
+</div>
+
+<div class="centre" style="margin-top: 1em; margin-bottom: 2em">
+   KUN LA PERMESO DE L' A&#364;TORO TRADUKIS EL &#264;E&#292;A LINGVO
+</div>
+
+<div class="dike centre" style="margin-top: 1em; margin-bottom: 2em">
+   JOS. GR&#327;A
+</div>
+
+<div class="malgrandete centre" style="margin-top: 2em; margin-bottom: 1em">
+   Eldonis FERD. BOH&Aacute;&#268;EK, Jev&iacute;&#269;ko<br>
+   Moravio, A&#365;strio
+</div>
+
+<div class="malgrandete centre" style="margin-top: 1em; margin-bottom: 2em">
+   1908
+</div>
+
+<div class="malgrandete centre" style="margin-top: 2em; margin-bottom: 2em">
+   Presejo Dru&#382;stvo knihtisk&aacute;rny, Hranice.
+</div>
+
+<p style="margin-top: 2em">
+   Eldonante tiun &#265;i unuan libron de esperantaj tradukoj el la
+   &#265;e&#293;a literaturo mi varme deziras, ke la libro disflugu
+   balda&#365; tra la mondo esperantista kaj helpu vastigi inter la
+   samideanoj la konojn pri la &#265;e&#293;a literaturo, &#285;is nun
+   ankora&#365; malmulte konata ekster la limoj de mia patrujo.
+</p>
+
+<p>
+   Al sinjoroj <i>H. Bou&#353;ka</i> en Praha, Th. <i>&#268;ejka</i>
+   en Byst&#345;ice-Host&yacute;n kaj <i>Edm. Kolkop</i> en
+   Jev&iacute;&#269;ko mi esprimas mian sinceran dankon por la korekto
+   de tiu &#265;i libro
+</p>
+
+<p class="tutdekstre dike italike">
+   La tradukinto.
+</p>
+
+<hr align="center" width="62%">
+
+<p class="centre grandete">
+   ENHAVO
+</p>
+
+<p class="centre" style="line-height: 150%">
+   <a href="#ja">J. Arbes</a><br>
+   <a href="#elvdm">El la vivo de Mozart</a><br>
+   <a href="#lbev">La blanka edzini&#285;a vesto</a><br>
+   <a href="#lunchlm">La unua nokto &#265;e la mortinto</a><br>
+   <a href="#mm">Moderna Magdaleno</a>
+</p>
+
+<hr align="center" width="62%" style="margin-top: 2em">
+
+<div id="ja" class="titolo">
+   J. ARBES.
+</div>
+
+<p>
+   Jakub Arbes, unu el la plej gloraj verkistoj &#265;e&#293;aj,
+   naski&#285;is en Sm&iacute;chov<sup><a name="piednoto01a"
+   href="#piednoto01b">1</a></sup> (legu: Smi&#293;ov) 12an de Junio
+   1840. Fininte la studadon en la teknika lernejo de Praha, li
+   fari&#285;is redaktoro de &#265;efaj &#309;urnaloj &#265;e&#293;aj
+   (1866 &#285;is 1877). De l'&nbsp;jaro 1879 li vivas sole por la
+   literaturo.
+</p>
+
+<p>
+   De tiu tempo li verkis serion da romanoj, romanedoj, noveloj
+   kaj rakontoj, krom diversaj tradukoj kaj artikoloj por la
+   politikaj &#309;urnaloj. Tiujn verkojn nuntempe eldonas la firmo
+   J. Otto en Praha. La nombro da eldonitaj volumoj atingis jam
+   la numeron 25. Suferinte mizeron en sia juna&#285;o, J. Arbes
+   havis &#265;iam la koron malfermitan por la suferoj kaj mizeroj
+   de l'&nbsp;popolo. Pro tio en siaj verkoj li solvas problemojn
+   socialajn kaj batalas kontra&#365; la persekutantoj kaj premantoj
+   de l'&nbsp;malri&#265;uloj, kontra&#365; la neniigantoj de
+   l'&nbsp;spirito kaj la korpo.
+</p>
+
+<p>
+   Arbes skribis &#265;iam pri la vivo reala kaj anka&#365; tie, kie la
+   romano a&#365; rakonto estas fonditaj sur scenoj &#349;ajne misteraj
+   kaj fantaziaj, oni povas &#265;ion nature klarigi per la trankvila
+   prudento. En siaj verkoj Arbes kunigas filozofon kun la filantropo
+   kaj batalanto por la rajtoj de l'&nbsp;homaro.
+</p>
+
+<p>
+   Sed la &#265;efa merito de Arbes restos por &#265;iam tiu fakto, ke
+   krom la sociala romano li kreis anka&#365; tute originalan specon
+   de l'&nbsp;bela literaturo&nbsp;&#8212;&nbsp;siajn karakterizajn
+   <i>romanedojn</i>, kiuj rezervis al li la unuan lokon inter la
+   &#265;e&#293;aj verkistoj. La romanedoj: <i>Newton&#367;v mozek</i>
+   (La cerbo de Newton), <i>Svat&yacute; Xaverius</i> (Sankta Ksaverio),
+   <i>Z&aacute;zra&#269;n&aacute; madonna</i> (Mirakla madono),
+   <i>Prvni noc u mrtvoly</i> (La unua nokto &#265;e la mortinto),
+   <i>Akrobati</i> (Akrobatoj), <i>Sivook&yacute; d&eacute;mon</i>
+   (Grizokula demono), <i>Posledn&iacute; dnov&eacute; lidstva</i> (La
+   lastaj tagoj de l'&nbsp;homaro), <i>Vym&iacute;raj&iacute;c&iacute;
+   h&#345;bitov</i> (Elmortanta tombejo), <i>Kandid&aacute;ti
+   existence</i> (Kandidatoj de l'&nbsp;ekzisto) estas verkoj vere
+   klasikaj, vera kaj da&#365;ra monumento por la tuta estonteco.
+</p>
+
+<p>
+   La &#265;e&#293;a akademio por la arto kaj scienco nomis lin honora
+   membro; sed la plej bona rekompenco de Arbes estas la &#285;enerala
+   estimo kaj amo, kiujn li &#285;uas &#265;e la tuta &#265;e&#293;a
+   publiko ne sole pro siaj meritoj literaturaj, sed anka&#365; pro siaj
+   personaj ecoj, noblaj penso kaj koro, liberpensa fre&#349;a spirito
+   kaj rekta, sincera karaktero.
+</p>
+
+<div id="elvdm" class="titolo">
+   EL LA VIVO DE MOZART.
+</div>
+
+<div class="subtitolo">
+   I.
+   <br>
+   EN BERTRAMKA.
+</div>
+
+<p>
+   Silenta somera vespero...
+</p>
+
+<p>
+   Sufoka, sed bonodora aero penetras tra malfermitaj fenestroj
+   en tereta&#285;an &#265;ambron, en kiu apud la fortepiano sidas pli ol
+   tridekjara viro de malgranda, pli multe &#349;velinta, ol korpulenta
+   talio.
+</p>
+
+<p>
+   Dum du tagoj kaj du noktoj li ne estas elirinta el sia
+   labor&#265;ambro. La&#365; sia kutimo li estas laborinta kun stre&#265;o de
+   &#265;iuj siaj fortoj.
+</p>
+
+<p>
+   Vane klopodis la dommastro ellogi lin sub la liberan &#265;ielon en
+   la fre&#349;an, sanigan aeron en la ombroplenan &#285;ardenon, ku&#349;antan
+   la&#365;longe la vinberejo Bertramka anta&#365; la fortika&#309;pordego de
+   Oujezd en la silenta valeto inter la okcidenta deklivo de
+   l'&nbsp;alta&#309;o Mr&aacute;zovka kaj la orienta deklivo de l'&nbsp;monteto super
+   la tombejo de Mal&aacute; Stranal.
+</p>
+
+<p>
+   Tiam&nbsp;&#8212;&nbsp;en la anta&#365;lasta dekjaro de la dekoka jarcento&nbsp;&#8212;&nbsp;tiuj
+   lokoj estis romantike dezertaj. Sur la Mr&aacute;zovka, nun parte
+   kovrita de l'&nbsp;amfiteatre dismetitaj dometoj de laboristoj,
+   vasti&#285;is tiam kampoj; sur &#285;ia norda deklivo estis vinberejo,
+   brikfarejo kaj kelke da barakoj, konataj jam de longe sub la
+   nomo &raquo;Poslovina&laquo;.
+</p>
+
+<p>
+   La orienta deklivo kaj la malsupro de l'&nbsp;alta&#309;o super la
+   tombejo estis tute kovritaj de l'&nbsp;arboj kaj arbetoj, parte
+   fruktaj, parte arbaraj. &#264;i tie estis pli ombre, pli bonodore,
+   pli romantike ol nun; unuvorte la vinberejo Bertramka kaj la
+   &#285;ardeno, vasti&#285;anta parte en la valeto sur la malsupro de
+   l'&nbsp;alta&#309;o, parte sur la alta&#309;o mem &#285;is &#285;ia supro, estis &#265;arma
+   angulo, en kiu flanke de l'&nbsp;ekscitanta bruo kaj mu&#285;o grandurbaj
+   oni povis en kvieta izoleco trankvile vivi, revi kaj post
+   turmentoj kaj laciga laboro ripozi...
+</p>
+
+<p>
+   Sed la viro, kiun la tiama posedanto de l'&nbsp;Bertramka estis
+   invitinta, por ke li ripozu en la &#265;arma angulo, ne konis
+   ripozon.
+</p>
+
+<p>
+   Lia spirito e&#265; tie &#265;i, kie &#349;ajne estis nenia impulso al la
+   spirita laboro, febre laboris; li laboris ja kun stre&#265;ado de
+   &#265;iuj fortoj &#285;is la tuta senforti&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   Li klopodis pri la afero treege grava, pri finigo de l'&nbsp;nova
+   opero, kiun li &#309;us kun granda entuziasmo komencis komponi. La
+   genia spirito havis komprenon por nenio, sole por melodioj de
+   siaj herooj&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;io cetera&nbsp;&#8212;&nbsp;e&#265; la plej kara amuzo, ludo sur
+   bilardo, cedis tute en malproksimon...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj dum du tagoj kaj du noktoj li ne movi&#285;is el sia
+   labor&#265;ambro.
+</p>
+
+<p>
+   La dommastro kaj la amikoj de la gasto, kiuj venis viziti la
+   eminentan gaston, trovis la pordon de l'&nbsp;&#265;ambro fermita kaj ne
+   kura&#285;is interrompi la komponiston...
+</p>
+
+<p>
+   Sed la neatingeblaj geniuloj estas tamen anka&#365; malfortaj
+   homoj. Ilia organismo estas venkata de samaj influoj kiel tiu
+   de l'&nbsp;homoj tute ordinaraj&nbsp;&#8212;&nbsp;ili anka&#365; malsani&#285;as kaj
+   laci&#285;as, en ilia vivo anka&#365; okazas momentoj de l'&nbsp;tuta laceco,
+   animpremiteco kaj senespero.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj simile anka&#365; Mozart, kiam lo&#285;ante vizite &#265;e sia amiko en
+   Bertramka, verkis sian genian operon &raquo;Don Juan&laquo;.
+</p>
+
+<p>
+   Lia senekzempla, senfortiganta laboreco estis jam multafoje
+   avertita de l'&nbsp;modera laceco en la kreado; sed tio okazis neniam
+   tiel ekstreme kiel tiun &#265;i fojon, kiam anta&#365;e sen&#265;ese fre&#349;a,
+   neel&#265;erpebla fonto de l'&nbsp;fantazio &#349;ajnis kvaza&#365; subite
+   el&#265;erpita, dezerta, senfrukta...
+</p>
+
+<p>
+   Mozart estis morte mal&#285;oja. Lia spirito &#349;ajnis vagi en la
+   nebuloj, la koron plenigis neesprimebla premiteco.
+</p>
+
+<p>
+   Kiel volonte ankora&#365; nun li laborus plue! Sed &#265;io kuni&#285;adis
+   en &#293;aoson. &#264;iuj, iam tiel libere kaj vigle el la animo
+   fluantaj melodioj kuni&#285;adis en malprecizan, malklaran
+   &#293;aoson&nbsp;&#8212;&nbsp;en tutan disonancon...
+</p>
+
+<p>
+   Vane li klopodis a&#365;digi el la fortepiano sonojn interligitajn,
+   harmoniajn; liaj fingroj zigzage kuradis sur la klavoj
+   a&#365;digante sole izolitajn tonojn&nbsp;&#8212;&nbsp;ne interligitajn...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj longe, longe li sidis poste kvaza&#365; rigidi&#285;inta kun
+   mallevita kapo al la brusto.
+</p>
+
+<p>
+   Subite eksonis de malproksime unuaj akordoj de l'&nbsp;kanto de
+   najtingalo... Nenio plu ol kelke da tonoj&nbsp;&#8212;&nbsp;poste denove
+   silento.
+</p>
+
+<p>
+   Mozart levis la kapon kaj ekrigardis tra la malfermita fenestro
+   en la ombroplenan &#285;ardenon.
+</p>
+
+<p>
+   La suno &#309;us subiris; sanga, sed jam pali&#285;anta sunradiaro
+   superver&#349;adis per magia lumo la arbojn kaj arbetojn, herbejojn
+   kaj vojetojn, kurbi&#285;antajn supren sur la kruta deklivo...
+</p>
+
+<p>
+   &#264;irka&#365;e regis profunda silento. Mozart, kiu post la unuaj
+   tonoj de l'&nbsp;kanto najtingala momenton a&#365;skultis, malrapide
+   stari&#285;is kaj alproksimi&#285;inte al la malfermita fenestro,
+   rigardis senpense en la ru&#285;etan malplenon.
+</p>
+
+<p>
+   Poste li turnis sin malrapide&nbsp;&#8212;&nbsp;senpense malfermis la pordon,
+   senpense malsupreniris en la &#285;ardenon kaj iris malrapide unue
+   sur la vojetoj sur&#349;utitaj de la flava sablo, poste sur la
+   vojetoj &#265;iam malpli ireblaj kaj &#265;iam pli tordolinie irantaj
+   supren...
+</p>
+
+<p>
+   Kiu renkontus lin, tiu nepre devus pensi, ke li vidas vivantan
+   kadavron, havanta atenton por nenio &#265;irka&#365; si.
+</p>
+
+<p>
+   Malrapide, &#349;anceli&#285;ante, kun la mallevitaj okuloj al la tero,
+   li iris sur la neireblaj vojetoj &#265;iam pli supren, &#285;is li
+   atingis preska&#365; la supron de l'&nbsp;alta&#309;o, de kiu vidi&#285;is belega
+   panoramo de unu parto de Praha.
+</p>
+
+<p>
+   &#264;i tie li haltis, nevole levis la kapon kaj ekrigardis la
+   &#265;arman pentra&#309;on de Praha dronanta en la ru&#285;eta, sed &#265;iam
+   pli pali&#285;anta lumo.
+</p>
+
+<p>
+   Dum kelke da momentoj li rigardis senpense la pentra&#309;on.
+</p>
+
+<p>
+   Sed subite lian animon trakuris penso malvarma kaj akrega kiel
+   &#349;talo&nbsp;&#8212;&nbsp;penso neniiganta...
+</p>
+
+<p>
+   En tiu animpremiteco kaj laceco li ekpensis, ke &raquo;Don Juan&laquo;,
+   kiun li &#309;us komponis, estas destinita por la prezentado en
+   Praha&nbsp;&#8212;&nbsp;en la &#265;armori&#265;a, antikva kaj glorplena urbo plena
+   de spertaj muzikaj specialistoj&nbsp;&#8212;&nbsp;en la urbo, kiu en la
+   pali&#285;antaj rebriloj de l'&nbsp;subirinta suno &#309;us ensor&#265;is lin...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj unuafoje en lia vivo trakuris lian animon la penso, ke li
+   kura&#285;as ion neatingeblan, volante sian plej novan verkon, dum
+   kies efektivigado &#265;iuj liaj spiritaj fortoj preska&#365; tute
+   laci&#285;is, prezenti por la priju&#285;o anta&#365; &#265;io al Praha. &#348;ajnis
+   al li&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj tio okazas ofte al &#265;iu juste kreanta geniulo&nbsp;&#8212;&nbsp;ke
+   lia verko estas malforta, nesufi&#265;e arta fu&#349;verko&nbsp;&#8212;&nbsp;ke &#285;ia
+   kreinto ne kompreninte la muzikan spiriton de l'&nbsp;&#265;e&#293;a popolo
+   ne povas kaj ne devas prezenti sian verkon al la specialistoj
+   kun tiel perfekta arta gusto, pro kiu la tiamaj Praha'anoj
+   estis tutmonde konataj...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj li sentis sin premita, neeldireble premita kaj mal&#285;oja.
+</p>
+
+<p>
+   De l'&nbsp;anta&#365;a spirita penado la malfortigita rigardo vagis
+   sencele de loko al loko, liaj piedoj komencis tremi kaj li
+   devis sidi&#285;i en la herbon.
+</p>
+
+<p>
+   Apoginte la kapon per la manplato, li sidis longe en turmenta,
+   dolora enprofundi&#285;o... En lia kapo kruci&#285;is miloj da pensaj
+   fulmoj kaj la senespero enigis siajn akrajn ungegojn en lian
+   animon...
+</p>
+
+<p>
+   Dume jam krepuski&#285;is; &#265;irka&#365;e regis profunda silento.
+</p>
+
+<p>
+   Subite el malluma densa&#309;o de l'&nbsp;malsupra parto de l'&nbsp;&#285;ardeno
+   profunde sub Mozart eksonis kanto de l'&nbsp;najtingalo.
+</p>
+
+<p>
+   Mozart levinte la kapon a&#365;skultis.
+</p>
+
+<p>
+   Sed la sor&#265;plena kanto de la plej glora plumoportanto dolore
+   kaj turmente influis lian ekscititan animon. &#348;ajnis al li,
+   ke &#285;i grimacas la malfortajn klopodojn homajn, la kura&#285;ajn
+   klopodojn de &#265;iuj, kiuj kura&#285;as deziri pli multe, ol kion
+   sopiras kaj penas la homa mezeco...
+</p>
+
+<p>
+   Sed, kio &#285;i estas?
+</p>
+
+<p>
+   Krom la kanto de l'&nbsp;najtingalo subite eksonis tra la vespera
+   silento aliaj tonoj... Ili eksonis de l'&nbsp;alia flanko&nbsp;&#8212;&nbsp;de la
+   plej alta supro de l'&nbsp;alta&#309;o post Mozart...
+</p>
+
+<p>
+   Mozart a&#365;skultas dum kelke da momentoj. La kanto de
+   l'&nbsp;najtingalo iras de malsupre&nbsp;&#8212;&nbsp;la tonoj de l'&nbsp;homa vo&#265;o
+   de supre...
+</p>
+
+<p>
+   Unue la tonoj de l'&nbsp;amba&#365; kuni&#285;as&nbsp;&#8212;&nbsp;momenton sonas
+   kanto de l'&nbsp;najtingalo, poste nur la puraj, klaraj tonoj
+   homaj&nbsp;&#8212;&nbsp;ar&#285;enta, dol&#265;a vo&#265;o knabina...
+</p>
+
+<p>
+   Mozart salte levi&#285;inte rigardas &#265;irka&#365; si. Sur la plej alta
+   supro li vidas malklaran silueton de l'&nbsp;knabina staturo kaj la&#365;
+   la konturoj li rekonas simplan knabinon vila&#285;an, iranta sur la
+   supro kaj&nbsp;&#8212;&nbsp;kantanta &#8212;...
+</p>
+
+<p>
+   Li a&#365;skultas pli atente.
+</p>
+
+<p>
+   La knabino kantas kortu&#349;antan, impresplenan kanton popolan...
+   La sonoj de l'&nbsp;ar&#285;enta vo&#265;o ondi&#285;as tra la silenta aero kiel
+   seriozaj demonetoj disportantaj kortu&#349;on, doloron kaj mal&#285;ojon
+   en la homajn korojn...
+</p>
+
+<p>
+   La najtingalo malsupre kantas &#265;iam pli pasie. Periode superas
+   &#285;ian kanton la kanto knabina; kelkaj tonoj de &#285;ia vo&#265;o
+   eksonas &#285;ojege&nbsp;&#8212;&nbsp;sed tiu kanto ne logas plu la atenton de
+   Mozart...
+</p>
+
+<p>
+   Li vidas sole malklaran, &#265;iam pli malproksimi&#285;antan silueton
+   de l'&nbsp;nekonata knabino. Li a&#365;das sole &#349;ian vo&#265;on, sole la
+   sor&#265;oplenajn tonojn de simpla sed tamen tiel poezia kanto
+   popola...
+</p>
+
+<p>
+   Subite &#349;an&#285;i&#285;is la kortu&#349;anta, dol&#265;e elegia tono de
+   l'&nbsp;kanto en tonon petolan kaj la sonoj de l'&nbsp;ar&#285;enta
+   sonoranta vo&#265;o tremetas en silenta aero vespera kiel
+   petolemaj demonetoj disportantaj tra la mondo bravan
+   gajecon en la homajn korojn...
+</p>
+
+<p>
+   Mozart staras kvaza&#365; en son&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   En lia animo komencas tagi&#285;i&nbsp;&#8212;&nbsp;la kanto knabina efikas
+   kvaza&#365; sor&#265;o...
+</p>
+
+<p>
+   Silueto de l'&nbsp;knabino malproksimi&#285;as pli kaj pli, &#349;ia kanto
+   malaperas, &#285;is fine mortas...
+</p>
+
+<p>
+   Mozart staras ankora&#365; sur la sama loko senmove kiel statuo. Sed
+   en lia animo estas lume&nbsp;&#8212;&nbsp;la animpremiteco, la senespero estas
+   tute forpelitaj.
+</p>
+
+<p>
+   Anta&#365; lia spirita rigardo vidi&#285;as klara, &#285;ojiga perspektivo;
+   &#265;ar kie simplaj knabinoj kantas tiajn kantojn, kian li &#309;us
+   a&#365;dis, tie oni devas havi komprenon por natura muziko, pri kiu
+   li &#265;iam revas&nbsp;&#8212;&nbsp;tie estas neeble, ke lia verko &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Li ne finis la penson.
+</p>
+
+<p>
+   Refre&#349;igita kiel neniam anta&#365;e li malsupreniris la alta&#309;on
+   kaj pasiginte gajan vesperon en la rondo de l'&nbsp;amikoj, la duan
+   tagon matene li denove da&#365;rigis sian laboron...
+</p>
+
+<p>
+   La sufoka laceco estis pasinta. Fre&#349;a, kiel en tagoj de
+   la plej flua kaj libera kreado, laboris nun Mozart kun
+   la konfido je siaj fortoj, &#285;is li finis &raquo;Don Juanon&laquo;,
+   la verkon&nbsp;&#8212;&nbsp;senmortan...
+</p>
+
+<div class="subtitolo" style="margin-top: 2em">
+   II.
+   <br>
+   LASTAJ TAGOJ.
+</div>
+
+<p>
+   Unuaj radioj de l'&nbsp;somera suno disflugis tra dezertaj ankora&#365;
+   stratoj de Wien.
+</p>
+
+<p>
+   Anta&#365; unu malnova domo haltis malrapida, en tiu tempo&nbsp;&#8212;&nbsp;oni
+   skribis 1791&nbsp;&#8212;&nbsp;sufi&#265;e oportuna voja&#285;veturilo.
+</p>
+
+<p>
+   La ko&#265;ero ne opiniis dece desalti de sia sidloko: kelkafoje li
+   sole kraketigis la vipon, donante tiamaniere signon al iu en la
+   domo, ke li jam alveturis kaj, atendas.
+</p>
+
+<p>
+   Post nelonga tempo malfermi&#285;is la dompordo kaj dika kuiristino
+   komencis elportadi el la domo, &#349;ar&#285;adi sur la veturilon kaj
+   post &#285;in kaj alligadi &#265;ion, kio estis necesa por la granda
+   voja&#285;o&nbsp;&#8212;&nbsp;en Praha'n&nbsp;&#8212;&nbsp;nome: kofrojn, valizojn, skatolojn,
+   tukojn kaj entute &#265;iujn eblajn rekvizitojn por la voja&#285;o, je
+   kiuj &#265;iu, kiu anta&#365; cent jaroj volis almena&#365; iom oportune
+   voja&#285;i, nepre devis esti provizita.
+</p>
+
+<p>
+   La preparoj da&#365;ris preska&#365; la tutan horon. Kiam &#265;io estis
+   finita, eliris el la domo viro &#265;irka&#365;e tridek kvinjara
+   kondukanta &#265;e la brako sinjorinon de la sama a&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   La viro estas de korpulenta, pli malgranda ol meza talio,
+   vestita en oportuna voja&#285;vesto de malhele cinama koloro, kia en
+   tiu tempo estis en modo.
+</p>
+
+<p>
+   Iam bela viza&#285;o lia estas ekstreme &#349;velinta kaj vidigas
+   lacecon. La ha&#365;tkoloro estas flaveta, la okulo senbrila kiel
+   post forta, longeda&#365;ra spirita penado kaj ekscitado, la lipoj
+   bluetaj&nbsp;&#8212;&nbsp;estas videble, ke tiu viro malsanas jam de longa
+   tempo, sed &#285;is nun penas rezisti la malsanon kun la stre&#265;o de
+   &#265;iuj siaj fortoj.
+</p>
+
+<p>
+   La sinjorino &#265;e lia flanko estas vestita la&#365; la malnova modo
+   en la vesto ne tre eleganta. &#348;i havas sur si longan mantelon,
+   sur la kapo pajlan de la frunto kaj de la viza&#285;o supreni&#285;antan
+   &#265;apelon kun diverskoloraj rubandoj kaj floroj.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ia viza&#285;o posedas ankora&#365; postesignojn de l'&nbsp;fre&#349;a &#265;armo.
+   La vangoj estas brune ru&#285;aj, la molaj lipoj ridetantaj, la
+   brilaj okuloj bonanimaj kaj petoleme gajaj.
+</p>
+
+<p>
+   La viro kaj la sinjorino alpa&#349;is malrapide al la veturilo. La
+   viro per senbrila rigardo trakuris la objektojn sur la veturilo
+   kaj post &#285;i, poste singarde kaj kun videbla penado helpata de
+   la sinjorino eniris en la veturilon.
+</p>
+
+<p>
+   La sinjorino volis sekvi lian ekzemplon; sed apena&#365; &#349;i metis
+   unu piedon sur la &#349;tupon de la veturilo, &#349;i sentis, ke iu
+   ektiris malanta&#365;e &#349;ian jupon.
+</p>
+
+<p>
+   Turninte sin &#349;i ekvidis stari post si nekonatan viron de
+   maldika talio en nigra vesto kaj kun senhara, pli malafabla ol
+   simpatia viza&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi deziras ion, sinjoro?" demandis &#349;i afable, sed tamen
+   iel eldevige, nepovante ka&#349;i sian ekmiron pro la nekutima kaj
+   samtempe negalanta maniero, per kiu la nekonato turnis al si
+   &#349;ian atenton.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi petas pardonon, estimata sinjorino," diris la nekonato
+   humile klinante. "La ka&#365;zo de mia alveno estas la mendita
+   rekviemo..."
+</p>
+
+<p>
+   La viro en la veturilo a&#365;dinte la vorton "rekviemo" diritan per
+   konata vo&#265;o elrigardis el la veturilo.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi tre petas, sinjoro Mozart&nbsp;&#8212;&nbsp;kio okazos kun la rekviemo?"
+   turnis sin la nigre vestita nekonato al la glora komponisto.
+</p>
+
+<p>
+   "Ah&nbsp;&#8212;&nbsp;pardonu!" respondis Mozart. "&#284;is nun malgra&#365; plej bona
+   volo estis al mi tute neeble plenumi la promeson."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed vi forveturas nun en Praha'n," intermetis kun modera
+   ripro&#265;o la nekonato, "kaj neniu scias, kiam vi revenos. &#264;u
+   estas neeble prokrasti la voja&#285;on je tempo pli malfrua, &#285;is la
+   rekviemo estos finita?"
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne, estas neeble," senkulpigas sin Mozart.."La glora bohema
+   nobelaro honoris min per la mendo, kiun mi povas nek rifuzi,
+   nek prokrasti. Oni postulis min, ke mi verku por la festo de
+   l'&nbsp;kronado de l'&nbsp;imperiestro Leopoldo seriozan operon &raquo;La Clemenza
+   di Tito&laquo;. Vi mem devas konfesi, ke la mendon tiel honoran kiel
+   profitan estas neeble rifuzi nek prokrasti. Kaj tial mi petas,
+   diru al via sinjoro nekonata al mi kaj grandanima favoranto de
+   l'&nbsp;arto, ke li senkulpigu min. Kiam mi estos reveninta el Praha,
+   mi senprokraste komencos la verkon, se volas kaj povas via nobla
+   sinjoro tiel longe atendi."
+</p>
+
+<p>
+   La nekonata sendito de l'&nbsp;nekonata mendinto estis tute kontenta
+   je tiu certigo; li promesis, ke li bone komunikos &#265;ion kaj
+   aldonis, ke lia sinjoro atendos pacience, &#285;is Mozart revenos el
+   Praha kaj povos komenci la promesitan laboron.
+</p>
+
+<p>
+   Per tio la necesega afero estis por momento finita.
+</p>
+
+<p>
+   La sendito fori&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   La edzino de Mozart eniris en la veturilon kaj sidi&#285;is kontra&#365;
+   sia edzo. Post kelkaj momentoj ekmovis sin la veturilo celante
+   la centron de l'&nbsp;urbo por trapasi la urbon, deflanki&#285;i en la
+   strato de Leopoldo en la straton de T&aacute;bor kaj plue iri al
+   Praha.
+</p>
+
+<p>
+   Tuj post la unua ekskuo de la veturilo ekparolis la edzino de
+   Mozart, dirante:
+</p>
+
+<p>
+   "Doma&#285;e, kara Wolfgang, ke pro amasi&#285;o de neprokrasteblaj
+   laboroj estis al vi neeble komponi la menditan rekviemon. La
+   honorario estas vere granda kaj la mendinto eble mendus ankora&#365;
+   novan verkon..."
+</p>
+
+<p>
+   "Nenio okazis, kara Konstancio," intermetas Mozart; "mi penos ja
+   balda&#365; plenumi la promeson kaj ni vidos poste, kio okazos..."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kredu al mi," da&#365;rigis la edzino, "ke &#285;is hodia&#365; nenio
+   tiel longe okupis mian penson, kiel la mistere mendita rekviemo.
+   Tuj, kiam vi anta&#365; nelonge sciigis min, ke per pero de
+   l'&nbsp;nekonata sendito vi ricevis anoniman leteron, ke vi komponu
+   funebran meson por nekonata favoranto de l'&nbsp;arto kaj kiam vi
+   difinis, kiam &#285;i estos finita kaj kian honorarion vi deziras
+   por &#285;i, mi estis konvinkita, ke la mendinto ne povas esti
+   tute simpla entuziasmulo, sed nobla, potenca persono, kiu
+   interesi&#285;as pri vi kaj precipe pri via arto kaj estas preta
+   helpi nin en nia malfavora, mal&#285;oja situacio. Kaj tial mi
+   konsilis al vi, ke vi akceptu la proponon kaj kiel eble plej
+   balda&#365; komencu labori..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj mi obeis, karulineto, vian konsilon," respondis Mozart.
+   "Mi skribis al la nekonata favoranto, ke mi volonte faros la
+   laboron por tiu kaj tiu honorario, sed ke mi ne povas precize
+   difini, kiam mi estos fininta &#285;in kaj ke tial mi petas, ke li
+   afable komuniku al mi, kien mi sendu la rekviemon, kiam &#285;i
+   estos finita. Post nelonge, kiel vi scias, alvenis denove la
+   nekonata sendito, alportis postulitan honorarion kaj samtempe
+   promesis alporti ankora&#365; sufi&#265;e grandan aldonon, kiam la verko
+   estos finita, &#265;ar, oni diris, mi estis postulinta honorarion
+   neproporcie malgrandan. Cetere la nekonata mendinto tute lasis
+   al mi, kiam mi volas fini la verkon; li diris, ke mi laboru tute
+   sen&#285;ene kaj la&#365; mia kutimo, kaj faru al mi nenian perforton,
+   kiel decas al la vera artisto..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tial kredu al mi, kara Wolfgang," interrompis lin
+   la edzino, "mi beda&#365;ras, ke parte pro la amasi&#285;o de
+   neprokrasteblaj laboroj, parte pro via malsano estis al vi
+   tute neeble komenci senprokraste la menditan verkon. Mi havas
+   strangan anta&#365;senton. Sen&#265;ese mi pensas, okazos grava &#349;an&#285;o
+   en nia vivo. Mi timas sole tion, ke vi ne laci&#285;u en via fervoro
+   al la entreprenota laboro..."
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, pri tio, karulineto, estu tute senzorga! Kun aparta plezuro
+   mi &#265;iam studadis pli altan stilon de la religia muziko kaj en
+   la lasta tempo ofte mi eksentis bezonon provi tion ankora&#365;
+   unufoje. Tial estas tute neeble, ke mi laci&#285;us. Cetere mi
+   pensas sufi&#265;e ofte pri la mendita verko kaj ke mi ankora&#365; ne
+   komencis &#285;in, okazis, kiel vi scias, nur tial, &#265;ar mi devas
+   &#265;iujn miajn pensojn koncentrigi al la komponado de la &raquo;Tito&laquo;
+   kaj la &raquo;Sor&#265;a fluto&laquo; kaj &#265;ar pro la malsano mi ne laboras
+   de ia tempo la&#365; mia kutimo&nbsp;&#8212;&nbsp;sufi&#265;e rapide. Sed tuj, kiam
+   mi revenos el Praha kaj almena&#365; iom resani&#285;os, anta&#365; &#265;io la
+   mendita rekviemo venos sur mian tablon. Cetere&nbsp;&#8212;&nbsp;mi esperas,
+   ke dum la voja&#285;o kaj en Praha mi povos labori pri la rekviemo
+   kaj eble &#285;i estos finita pli frue, ol mi pensas en &#265;i tiu
+   momento..."
+</p>
+
+<p>
+   "Estus dezirinde," respondis la zorgema edzino; "&#265;ar mi dubas,
+   ke denove prezentos sin tiel profita mendo kiel tiu &#265;i. Kaj
+   kredu al mi, la voja&#285;o en Praha'n ne estas al mi tre kara..."
+</p>
+
+<p>
+   "Al mi &#285;i venas &#285;ustatempe," komencis rakonti Mozart. "De la
+   momento, kiam mi ricevis la inviton de l'&nbsp;glora bohema nobelaro,
+   mi &#285;ojas kiel infano je la voja&#285;o en Praha'n. Mi eksopiris ja
+   kvankam ne multajn, sed karajn amikojn en muzikamanta Praha, kie
+   mi laboris, kiel vi scias, anka&#365; pri mia &raquo;Don Juan&laquo; kaj kie
+   oni juste &#349;atas min, kion mi povas diri pri nemultaj lokoj. La
+   centtura Praha estas al mi pli kara ol kiu ajn alia urbo&nbsp;&#8212;&nbsp;tie
+   oni scias kompreni kaj &#349;ati la veran arton... Cetere mi sentas,
+   ke mi nepre bezonas kelktagan ripozon. Mi estas laca; mi bezonos
+   refre&#349;igon kaj kredu, ke nenie mi resani&#285;us tiel rapide kiel
+   en la rondo de miaj amikoj kaj adorantoj de l'&nbsp;arto en Praha..."
+</p>
+
+<p>
+   Tiamaniere amuzis Mozart kun sia edzino, kiam la balanci&#285;ema
+   voja&#285;veturilo bruis sur la stratoj de Wien.
+</p>
+
+<p>
+   Poste ili interparolis pri alia temo; sed &#265;iam denove ili
+   revenadis dum la interparolo al la mistera mendo de l'&nbsp;funebra
+   meso inter&#349;an&#285;ante siajn pensojn pri la mistera mendinto...
+</p>
+
+<hr align="center" width="38%">
+
+<p>
+   Mozart, kiel oni scias, estis unu el plej pasiemaj laborantoj.
+   Miloj da pensoj sen&#265;ese bolis en lia animo; li mem ne konis la
+   ripozon. Muziko kaj laboro estis al li &#265;io; li laboradis dum
+   tagoj kaj noktoj kaj ofte oni perforte devis forkonduki lin de
+   la fortepiano, lia plej kara instrumento.
+</p>
+
+<p>
+   Nelonge anta&#365; la entreprenita voja&#285;o en Praha'n li laboris
+   longan tempon kun superhoma penado kaj oni ne miru, ke lia korpa
+   organismo de la sen&#265;esa spirita stre&#265;ado estis grave ekskuita.
+</p>
+
+<p>
+   Mozart atendis, ke la voja&#285;o en Praha'n refre&#349;igos lin; sed al
+   la sen&#265;esa laboro lia kutiminta spirito laboris anka&#365; dum la
+   voja&#285;o. La nova opero &raquo;La Clemenza di Tito&laquo;, kiu &#309;us okupis
+   lin, maturi&#285;is tiel dum tiu tempo, ke post dek ok tagoj &#285;i
+   estis finita.
+</p>
+
+<p>
+   En Praha estis Mozart akceptita de siaj amikoj kaj adorantoj kun
+   granda entuziasmo.
+</p>
+
+<p>
+   La plimulto de liaj amikoj tuj ekkonis, ke li dan&#285;ere malsanas.
+   Lia senbrila rigardo, la laceco, e&#265; premiteco vidi&#285;anta sur
+   lia &#349;velinta viza&#285;o, devis frapi e&#265; la observanton plej
+   supra&#309;an. Sed neniu ekpensis, ke tio estas komenco de la fino
+   kaj ke la malsano tiel balda&#365; malaperigos la gloran majstron.
+</p>
+
+<p>
+   Mozart neniam plendis. Li kuni&#285;adis kiel alifoje kun siaj
+   amikoj vizitante la plej karajn el ili kaj akceptante vizitojn.
+   Li laboris, vizitis koncertojn, estris ekzamenojn, amuzis kaj
+   sole al la plej intimaj amikoj konfesis, ke koncerne sian sanon
+   li devas periode konsili&#285;i kun la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   Vesperojn pasigis Mozart ordinare en la kafejo, kie li amuzis
+   kun siaj amikoj ludante bilardon, kiun ludon li tre &#349;atis.
+</p>
+
+<p>
+   Sed e&#265; dum la ludo lia kreema spirito ne mallaboris; &#285;i
+   laboris ja kiel ordinare.
+</p>
+
+<p>
+   Iam, kiam Mozart estis &#349;ajne tute enprofundi&#285;inta en la
+   ludo, a&#365;dis lin liaj amikoj murmuri ian melodion per &raquo;hm,
+   hm, hm&laquo;. Tiun murmuron li ripetis kelkfoje kaj kiam ludis lia
+   kontra&#365;ulo, elprenis Mozart el la po&#349;o pecon da papero, notis
+   ion kaj ludis plue, dume murmurante sen&#265;ese sian &raquo;hm, hm,
+   hm&laquo;.
+</p>
+
+<p>
+   Al granda miro de siaj amikoj kondutis Mozart tiel dum tri
+   tagoj; poste invitis ilin al si, sidi&#285;is al la fortepiano
+   kaj ludis la &#265;arman kvinludon el la unua akto de l'&nbsp;&raquo;Sor&#265;a
+   fluto&laquo;, kiun li komponis ludante bilardon kaj kiu, kiel oni
+   scias, komenci&#285;as per la nomitaj interjekcioj &raquo;hm, hm, hm&laquo;,
+   &#265;ar Papageno havas seruron sur bu&#349;o.
+</p>
+
+<p>
+   Sed Mozart komponis en Praha ne nur la &raquo;Sor&#265;an fluton&laquo;, kiel
+   estis jam dirite, sed anka&#365; la &raquo;Titon&laquo;. Krom tio ofte li
+   rememorigis sin pri la mendita rekviemo, en unu vorto li laboris
+   febre, kvaza&#365; li sentus, ke li devas rapidi, se li volas fini
+   ankora&#365; siajn du &#265;efajn verkojn.
+</p>
+
+<p>
+   Post la kelksemajna lo&#285;ado en Praha li adia&#365;is siajn amikojn
+   kaj unuafoje en sia vivo &#265;e la simila okazo&nbsp;&#8212;&nbsp;li ploris. Sed
+   nek li, nek kiu ajn el liaj amikoj ekpensis, ke Mozart lastan
+   fojon adia&#365;as la karan Praha'n kaj revenas Wien'on, por ke li
+   vidu ankora&#365; unufoje sian gloron kaj scii&#285;inte, ke post la
+   multjara atendado kaj klopodado li ricevis monan
+   rekompencon&nbsp;&#8212;&nbsp;li mortu.
+</p>
+
+<p>
+   Reveninte Wien'on li finis la &raquo;Sor&#265;an fluton&laquo;. La uverturo
+   kaj la mar&#349;o de l'&nbsp;pastroj je la komenco de la dua akto estis,
+   se ne komponataj, do almena&#365; skribataj du tagojn anta&#365; la
+   prezentado de la opero.
+</p>
+
+<p>
+   &raquo;Tito&laquo; estis finita anta&#365; la &raquo;Sor&#265;a fluto&laquo; kaj prezentata
+   6an de Septembro; &raquo;Sor&#265;a fluto&laquo; estis unuafoje prezentata
+   30an de Septembro.
+</p>
+
+<p>
+   De tiu tago havis Mozart neniun pli gravan laboron kaj nun la
+   mendita rekviemo ekskluzive okupis lin.
+</p>
+
+<p>
+   La laboro tiel interesis lin, kvaza&#365; nenio alia ekzistus por
+   li. La&#365; sia kutimo li laboris denove dum tagoj kaj noktoj kun
+   la stre&#265;o de &#265;iuj fortoj malgra&#365; tio, ke li sentis laci&#285;i la
+   fortojn. Jam dum la skribado de l'&nbsp;partituro<sup><a name="piednoto02a" href="#piednoto02b">2</a></sup> de l'&nbsp;&raquo;Sor&#265;a
+   fluto&laquo; periode lin atakantaj svenoj komencis alvenadi pli ofte;
+   sed Mozart laboris, stre&#265;ante &#265;iam pli siajn fortojn, sen
+   ripozo, ne obeante konsilojn de l'&nbsp;kuracisto, ke li ripozu kaj
+   formetu la laboron, &#285;is li almena&#365; iom resani&#285;os.
+</p>
+
+<p>
+   Mozart videble malforti&#285;adis, lia spirito mallumi&#285;adis.
+   Animpremiteco kaj timemo vidi&#285;is sur lia malsane flaveta
+   viza&#285;o, precipe en la senbrila, periode febre brilanta okulo.
+   &#284;is tiam li mem opiniis, ke la malsano estas pasonta; sed nun,
+   kiam li fari&#285;is por &#265;io, kio anta&#365;e amuzis lin, apatia kaj
+   indiferenta, nun; kiam la kreemo komencis laci&#285;i kaj la spirita
+   laboro postulis &#265;iam pli grandan stre&#265;adon de l'&nbsp;fortoj,
+   kiuj mankis al li kaj malkreskis &#265;iam pli kaj pli, nun li
+   ekamiki&#285;is kun la penso de l'&nbsp;fina, nedeturnebla morto.
+</p>
+
+<p>
+   La fidela kaj zorgema edzino vane klopodis dispeli la mal&#285;ojajn
+   pensojn; la melankolio kaj animpremiteco de Mozart ne estis
+   simpla simptomo, sed natura sekvo de l'&nbsp;dan&#285;era malsano.
+</p>
+
+<p>
+   Li pensis plu pri nenio nur pri la morto kaj la rekviemo, kiun
+   li &#265;iam komponadis malgra&#365; &#265;iuj avertoj de l'&nbsp;amikoj kaj la
+   kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   "Kredu min," li diris en unu bela posttagmezo a&#365;tuna, kiam li
+   veturis en kale&#349;o kun sia edzino
+
+<!-- 17 -->
+
+   Prateron<sup><a name="piednoto03a" href="#piednoto03b">3</a></sup>, "kredu min, kara Konstancio, ke mi verkas la
+   rekviemon por mi."
+</p>
+
+<p>
+   &#264;e tiuj vortoj larmoj elsaltis el liaj okuloj kaj dolore
+   plorante li aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne&nbsp;&#8212;&nbsp;tio ne povas longe da&#365;ri: oni venenis min!"
+</p>
+
+<p>
+   Tiuj vortoj kaj precipe la stranga maniero, per kiu ili estis
+   diritaj, tre konsternis la edzinon de Mozart.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i penis konsoli sian edzon kaj konvinki lin, ke &#265;io estas
+   sole la sekvo de l'&nbsp;malsane ekscitita fantazio kaj ke &#265;iuj
+   &#265;i kaj similaj pensoj denove forlasos lin, kiam li almena&#365;
+   iom resani&#285;os; sed Mozart ploris maldol&#265;e kaj parolis kelke
+   da tute deliraj frazoj, kiuj atentigis lian edzinon pri la
+   minacanta dan&#285;ero.
+</p>
+
+<p>
+   Reveninte kun la edzo hejmen &#349;i senprokraste venigis la
+   kuraciston, kiu konstatis simptomojn de l'&nbsp;grava malsano. Tiun
+   &#265;i fojon la kuracisto ne nur konsilis, ke Mozart &#265;esu por iom
+   da tempo en la spirita laboro, sed li nepre malpermesis al li,
+   ke li okupu sin per kia ajn laboro kaj forlasu la &#265;ambron.
+</p>
+
+<p>
+   Mozart obeis.
+</p>
+
+<p>
+   Li sentis, ke per tiu ofero li ne plibonigos da&#365;re sian staton,
+   sed la ordono de la kuracisto estis severa kaj anka&#365; motivita,
+   tial oni povis neniel protesti kontra&#365; &#285;i.
+</p>
+
+<p>
+   Sed tiamaniere la melankolio kaj la animpremiteco de Mozart
+   ne estis neniigitaj. La deviga restado en la fermita &#265;ambro
+   sen kia ajn spirita okupo premis Mozart-on ankora&#365; pli multe
+   ka&#365;zante en lia animo doloran anta&#365;senton.
+</p>
+
+<p>
+   Dume ricevadis Mozart &#285;ojigajn raportojn pri la brila sukceso,
+   kun kiu estis akceptata &#265;iu prezentado de la &raquo;Sor&#265;a fluto&laquo;.
+</p>
+
+<!-- 18 -->
+
+<p>
+   La opero atingis sukceson neniam a&#365;deblan. &#284;i estis prezentata
+   sen&#265;ese en la tute disvendita teatro kaj &#265;iu pli grava loko
+   estis brue apla&#365;data.
+</p>
+
+<p>
+   Sed Mozart ne povis persone &#265;eesti la festadon de sia plej
+   brila triumfo. Li estis sola en sia labor&#265;ambro, okupante sin
+   sole en la spirito per la pasado de l'&nbsp;prezentado.
+</p>
+
+<p>
+   Sed kion neniu atendis ne esceptante Mozart-on, tio okazis.
+</p>
+
+<p>
+   La kelktaga deviga ripozo redonis al Mozart almena&#365; iom da
+   fortoj. La 15an de Novembro li sentis sin tiel fre&#349;a, ke li
+   povis denove labori. Li verkis malgrandan kanton: &raquo;La&#365;do de
+   l'&nbsp;amikeco&laquo; por la lo&#285;io framasona, kies ano li estis kaj la
+   favora akcepto de la verketo tre &#285;ojis lin.
+</p>
+
+<p>
+   Nerezisteble li sopiris denove labori.
+</p>
+
+<p>
+   Li insiste petis sian edzinon, ke &#349;i redonu al li la partituron
+   de la formetita rekviemo kaj la edzino opiniante, ke la dan&#285;ero
+   pasis, plenumis lian peton. Sed apena&#365; Mozart komencis denove
+   labori, apena&#365; li denove enprofundi&#285;is en la laboron kaj en
+   la pensojn tiel seriozajn, verajn kaj mal&#285;ojajn, kiaj sekvas
+   la komponadon de la rekviemo, atakis lin denove la animaj kaj
+   korpaj doloroj kun duobla forteco.
+</p>
+
+<p>
+   Tiun &#265;i fojon, rakontas la biografiisto de Mozart, kies laboro
+   donis materialon por tiu &#265;i skizo, la batalo ne da&#365;ris longe.
+   En kvin tagoj falis Mozart en la liton, ne levi&#285;is plu de &#285;i
+   kaj sen&#265;ese estis okupata de la preparoj al sia enterigo.
+</p>
+
+<p>
+   Dume, kiam Mozart kun &#349;velintaj manoj kaj piedoj, nepovante
+   sin movi, ku&#349;is en la morta lito, oni raportis al li, ke li
+   estas elektita kapelestro &#265;e la katedrala pre&#285;ejo de la
+   sankta Stefano en Wien. Tiun oficon, kun kiu jam de longe estis
+   kunigita granda salajro kaj samtempe ankora&#365; tiel grandaj
+   flankaj enspezoj, donis al li la magistrato de Wien.
+</p>
+
+<!-- 19 -->
+
+<p>
+   Balda&#365; direktoroj de l'&nbsp;multaj teatroj, al kiuj la brila
+   akcepto de la &raquo;Sor&#265;a fluto&laquo; malfermis la okulojn, komencis
+   aspiri la favoron de la glora komponisto konkurante inter si kaj
+   proponante sumojn, kiujn Mozart mem postulus por siaj laboroj.
+   Samtempe ricevis Mozart el Breslau kaj Amsterdam skribajn
+   proponojn, ke li faru por granda honorario periodajn verkojn de
+   diversaj specoj.
+</p>
+
+<p>
+   Tiu &#265;i neatendita turno al pli bona stato instigis Mozart-on al
+   la memorinda kaj samtempe karakteriza eldiro.
+</p>
+
+<p>
+   "&#308;us nun," li diris, kiam oni komunikis al li unu el plej
+   &#285;ojigaj nova&#309;oj, "&#309;us nun mi devas foriri, kiam mi povus
+   trankvile vivi. Nun mi devas forlasi mian arton, kiam ne estante
+   plu sklavo de la modo kaj kapta&#309;o de la spekulaciistoj mi povus
+   labori tute la&#365; mia inklino, la&#365; la dikto de mia sento, kiam
+   mi povus verki libere kaj sendepende tion, kion inspiros al mi
+   mia koro. Mi devas forlasi la familion kaj miajn beda&#365;rindajn
+   infanojn en la momento, kiam mi povus pli bone zorgi pri ilia
+   farto. &#264;u mi ne anta&#365;diris, ke mi verkas la rekviemon por mi?"
+</p>
+
+<p>
+   La malsano de Mozart malpliboni&#285;is; la kuracistoj konstatis
+   brulumon de la cerbo.
+</p>
+
+<p>
+   Mozart suferis grandegajn dolorojn. Malgra&#365; tio li toleris
+   ilin pacience; bonkorecon kaj afablecon de sia karaktero li ne
+   malkonfesis e&#265; en la momentoj plej doloraj.
+</p>
+
+<p>
+   Pri la lastaj momentoj de Mozart konservi&#285;is multekosta
+   dokumento devenanta de la plumo ne tre sperta&nbsp;&#8212;&nbsp;de lia
+   bofratino Sofio Haibel, kiu estis kiel juna knabino apud la
+   lito de Mozart, kiam li batalis kun la morto.
+</p>
+
+<p>
+   Sofio lo&#285;is kun sia patrino en la distrikto Wieden ne
+   malproksime de la domo, kie lo&#285;is Mozart kaj ofte vizitis lin
+   mem a&#365; kune kun sia patrino.
+</p>
+
+<!-- 20 -->
+
+<p>
+   En la nomita letero &#349;i skribas:
+</p>
+
+<p>
+   "Kiam Mozart malsani&#285;is, ni kudris al li noktan kamizolon, kiun
+   li povis de l'&nbsp;anta&#365;e preni sur sin, &#265;ar pro la &#349;velo li ne
+   povis sin turni. Kaj &#265;ar ni ne sciis, ke li estas dan&#285;ere
+   malsana, ni kudris anka&#365; al li longan vatitan hejmsurtuton
+   (&#349;tofon kaj &#265;ion necesan donis al ni lia bona edzino, mia plej
+   kara fratino), por ke li resani&#285;inte estu bone provizita.
+</p>
+
+<p>
+   Ni ofte vizitadis lin kaj li havis grandan &#285;ojon je la nova
+   surtuto.
+</p>
+
+<p>
+   Mi vizitadis lin &#265;iutage.
+</p>
+
+<p>
+   Iam mi vizitis lin sabate kaj li diris al mi: &raquo;Nu, kara Sofio,
+   diru al via panjo, ke mi fartas hodia&#365; sufi&#265;e bone kaj ke jam
+   post ok tagoj mi alvenos gratuli &#349;in okaze de &#349;ia nomtago.&laquo;
+</p>
+
+<p>
+   Kiu povus havi pli grandan &#285;ojon ol mia patrino, kiam mi povis
+   alporti al &#349;i tiel &#285;ojan sciigon; &#349;i neniam atendis ion
+   similan. Tial mi rapidis hejmen kaj anka&#365; pro tio, &#265;ar &#349;ajnis
+   al mi, ke Mozart estas gaja kaj vidi&#285;as bone.
+</p>
+
+<p>
+   La sekvantan tagon estis diman&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   Mi estis juna kaj mi konfesas, ke anka&#365; vanta&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj mi tre
+   amis ornami min. Sed bele vestita mi ne amis piediri de
+   l'&nbsp;anta&#365;urbo en la urbon kaj por la veturigado mi ne volis
+   elspezi monon.
+</p>
+
+<p>
+   Tial mi diris al mi bona patrino:
+</p>
+
+<p>
+   &raquo;Kara panjo! Hodia&#365; mi ne iros al Mozart. Li vidi&#285;is hiera&#365;
+   tre bone, certe hodia&#365; li fartas ankora&#365; pli bone kaj pro
+   tio ne estos malbone, se mi venos unu tagon pli frue a&#365; pli
+   malfrue.&laquo;
+</p>
+
+<p>
+   &raquo;Se estas tiel,&laquo; respondis la patrino, &raquo;preparu tason da kafo
+   kaj poste mi diros al vi, kion vi faru.&laquo;
+</p>
+
+<p>
+   La patrino konsentis lasi min hejme; &#349;i sciis ja, ke mi devis
+   &#265;iam longan tempon pasigi &#265;e Mozart.
+</p>
+
+<p>
+   Mi foriris en la kuirejon. &#264;ar estis mallume, mi devis
+   ekbruligi la kandelon kaj ekhejti la fornon.
+</p>
+
+<!-- 21 -->
+
+<p>
+   Sed mi tute ne povis forgesi Mozart-on. La kafo estis preparita
+   kaj la fajro ankora&#365; brulis.
+</p>
+
+<p>
+   Nun mi nur rimarkis, kiel mi estis mal&#349;parema, &#265;ar la kandelo
+   brulis ankora&#365;. Mi rigardas fikse &#285;ian lumon kaj pensas &#265;e
+   mi, ke mi &#285;oje scius, kion faras Mozart.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj dum mi pensas kaj rigardas la lumon, la kandelo estingi&#285;is,
+   kvaza&#365; &#285;i estus brulinta neniam; sur la longa me&#265;o restis
+   neniu fajrero. Kaj tamen la aero ne movi&#285;is&nbsp;&#8212;&nbsp;mi povas &#309;uri
+   tion.
+</p>
+
+<p>
+   Mi ektremis de la teruro, kuris al la patrino kaj rakontis &#265;ion
+   al &#349;i.
+</p>
+
+<p>
+   &raquo;Vestu vin rapide,&laquo; diris la patrino, &raquo;rapidu al ili kaj tuj
+   revenu kun la raporto, kiel li fartas; sed ne restu tie longe.&laquo;
+</p>
+
+<p>
+   Mi rapidis per &#265;iuj fortoj; Dio, kiel mi ektimis, kiam mia
+   fratino duone malespera sed tamen kun tiel trankvila mieno
+   venis al mi renkonte kaj diris:
+</p>
+
+<p>
+   &raquo;Dank' al Dio, kara Sofio, ke vi estas &#265;i tie. Hodia&#365; en la
+   nokto li fartis tiel malbone, ke mi pensis, ke li ne &#285;isvivos
+   la hodia&#365;an tagon. Restu hodia&#365; &#265;e ni; &#265;ar se li denove
+   fartos tiel, li mortos en &#265;i tiu nokto. Iru tamen al li, kion
+   li faras&laquo;. Mi penis ekregi min kaj iris al lia lito. Ekvidinte
+   min li ekkriis:
+</p>
+
+<p>
+   &raquo;Ah bone, kara Sofio, ke vi estas &#265;i tie. Vi devas &#265;i tiun
+   nokton pasigi &#265;e ni; vi devas vidi min morti.&laquo;
+</p>
+
+<p>
+   Mi penis resti trankvila kaj senkredigi tion al li; sed li
+   respondis je &#265;io:
+</p>
+
+<p>
+   &raquo;Mi sentas jam morton sur la lango&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj kiu helpos poste
+   mian karan Konstancion, se vi ne restos &#265;i tie?&laquo;
+</p>
+
+<p>
+   &raquo;Sed, kara Mozart,&laquo; respondis mi, &raquo;mi devas iri ankora&#365; al
+   mia patrino kaj sciigi al &#349;i vian deziron, ke mi restu hodia&#365;
+   &#265;e vi&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i povus ja pensi, ke okazis al mi ia malfeli&#265;o.&laquo;
+</p>
+
+<p>
+   &raquo;Jes, faru tiel,&laquo; diris Mozart, &raquo;sed revenu balda&#365;!&laquo;
+</p>
+
+<!-- 22 -->
+
+<p>
+   Dio, kion mi sentis en tiu momento! La beda&#365;rinda fratino
+   eliris kun mi kaj pro Dio petis min, ke mi haltu en la paro&#293;ejo
+   &#265;e la sankta Petro kaj petu, ke iu el la pastroj kvaza&#365; okaze
+   alvenu al ili.
+</p>
+
+<p>
+   Mi faris tiel, sed la pastro rifuzis kaj nur post longaj
+   klopodoj mi sukcesis konvinki lin, ke li iru &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Poste mi kuris al la patrino, kiu maltrankvile atendis min.
+</p>
+
+<p>
+   Estis jam mallume.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i tre ektimis! Mi diris al &#349;i, ke &#349;i faros plej bone, se &#349;i
+   pasigos la nokton &#265;e la plej maljuna filino&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj &#349;i obeis.
+</p>
+
+<p>
+   Poste denove per &#265;iuj fortoj mi rapidis returne al mia
+   beda&#365;rinda fratino. Apud la lito de Mozart estis S&uuml;ssmayer
+   (unu el la lernantoj de Mozart), sur la litotuko ku&#349;is la
+   konata rekviemo kaj Mozart klarigis al S&uuml;ssmayer, kiel li
+   deziras havi la rekviemon finita post sia morto. Plie ordonis
+   Mozart al sia edzino, ke &#349;i sekretigu lian morton &#285;is tiam,
+   kiam &#349;i estos sciiginta pri tio Albregtsberger-on, &raquo;&#265;ar tiu
+   servo al li apartenas anta&#365; Dio kaj mondo&laquo;.
+</p>
+
+<p>
+   La kuracisto Glosset estis longe ser&#265;ata kaj fine trovita
+   en la teatro. Sed li devis atendi, &#285;is la prezentado estos
+   finita; poste li alvenis kaj ordonis, ke oni &#265;irka&#365;volvu la
+   febre varman kapon de Mozart per malvarmaj &#265;irka&#365;vindoj, kiuj
+   tiel ekscitis lin, ke li sveninte ne rekonscii&#285;is plu, &#285;is li
+   mortis.
+</p>
+
+<p>
+   Lastafoje li volis ankora&#365; imiti per la bu&#349;o la tamburojn en
+   sia rekviemo; mi a&#365;das tion &#285;is hodia&#365;...
+</p>
+
+<p>
+   Poste venis M&uuml;ller el la artista kabineto kaj enpresis en
+   gipson lian palan, malvivan viza&#285;on.
+</p>
+
+<p>
+   Lia fidela edzino treege suferis. &#348;i &#309;etis sin sur la genuojn
+   kaj petis &#265;iopovan Dion pri la helpo. Kvankam mi insiste petis
+   &#349;in, mi ne povis disigi &#349;in de li.
+</p>
+
+<!-- 23 -->
+
+<p>
+   &#348;ia doloro estis ankora&#365; pli grandigita dum la sekvanta tago,
+   &#265;ar la homoj amase preterirantaj la&#365;te ploris kaj kriis pro
+   li.
+</p>
+
+<p>
+   Dum mia tuta vivo mi ne vidis Mozart-on incitita, des malpli
+   kolera.&laquo;"
+</p>
+
+<p>
+   &#264;i tie finas la simpla, karakteriza letero, kvankam skribita de
+   plumo primitiva kaj enhavanta en la originalo aron da sintaksaj,
+   gramatikaj kaj ortografiaj eraroj, sed tamen pro sia simpleco
+   pli kara, pli elokventa.
+</p>
+
+<p>
+   Pli kredindaj dokumentoj pri la lastaj momentoj de Mozart ne
+   ekzistas.
+</p>
+
+<!-- 24 -->
+
+<div id="lbev" class="titolo">
+   LA BLANKA EDZINI&#284;A VESTO.
+</div>
+
+<div class="subtitolo">
+   Arabesko.
+</div>
+
+<p>
+   Ankora&#365; unu fojon &#349;i ekrigardis atente la grandan starantan
+   spegulon, en kiu de l'&nbsp;kapo &#285;is la kalkano rebrilis &#349;ia gracia
+   talio...
+</p>
+
+<p>
+   Per la dekstra maneto &#349;i ordigis kelke da molaj blondaj bukloj,
+   kiuj perfide eli&#285;is el sub la mirta florkroneto, per la dekstra
+   mano iom levis la ne&#285;oblankan elegantan veston kun la longa
+   trena&#309;o&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj poste malrapide sin turnis...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i rigardis la viza&#285;on de l'&nbsp;fidela kunulino, multejara
+   amikino, kiu helpis al &#349;i ordigi la tualeton.
+</p>
+
+<p>
+   La oraj radioj de l'&nbsp;matena suno somera, trai&#285;ante tra la
+   densaj kurtenoj de l'&nbsp;eleganta buduaro, superver&#349;as per la
+   delikata lumo la belkreskan talion de l'&nbsp;bluokula blondulino.
+</p>
+
+<p>
+   La fre&#349;a, ridema viza&#285;eto kun la rozkoloraj vangetoj, purpuraj
+   lipetoj, hela, bele elstaranta frunteto, greka nazo kaj &#265;aste
+   mallevitaj okuloj kun la longaj okulharoj kaj densaj brovoj en
+   tiu momento vidigas tiun specon de l'&nbsp;neesprimebla feli&#265;o, kiu
+   tiel volonte &#285;ojege eksplodus, kaj tamen nenii&#285;as timeme,
+   kvaza&#365; estus nepardonebla peko voli esti nesupereble feli&#265;a...
+</p>
+
+<!-- 25 -->
+
+<p>
+   Ami kaj esti amata!
+</p>
+
+<p>
+   Senti, ke la plej dol&#265;aj revoj fine efektivi&#285;as&nbsp;&#8212;&nbsp;scii,
+   ke post kelke da momentoj ni estos por &#265;iam kunigitaj kun la
+   esta&#309;o, kiu estis nia idolo!
+</p>
+
+<p>
+   Kies koro ne estus emociita? Sur kies viza&#285;o ne vidi&#285;us la
+   rebrilo de l'&nbsp;malofta sento de l'&nbsp;nesuperebla feli&#265;o?...
+</p>
+
+<p>
+   "Kiel vi estas bela, kara Emilio!" ekkriis la fidela kunulino,
+   rigardante la viza&#285;on de l'&nbsp;&#265;arma amikino.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj kiel mi estas feli&#265;a, Rozalio, mia kara, kara!" diris
+   silente Emilio, kvaza&#365; &#349;i timus, ke neniu krom la fidela
+   kunulino a&#365;du tiujn vortojn.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj &#349;ia &#265;aste mallevita rigardo levi&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   La rigardoj de l'&nbsp;amba&#365; sin renkontis... En la klaraj, bluaj
+   okuloj de Emilio ekbrilis du larmoj kaj ruli&#285;is sur la
+   rozkoloraj vangetoj al la &#265;ebrusto...
+</p>
+
+<p>
+   "Kiel mi envias al vi tiujn larmojn!" diris post la momento la
+   amikino.
+</p>
+
+<p>
+   "Oh, ne, kara Rozalio!" respondis rapide Emilio. "Mi scias, ke
+   vi ne envias min, vi ne povas min envii!"
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tamen mi envias!..."
+</p>
+
+<p>
+   "Estas ne eble! Vi estis ja anta&#365; du jaroj simile feli&#265;a kiel
+   mi! Kaj &#265;u vi ne estas feli&#265;a &#285;is nun?"
+</p>
+
+<p>
+   "La feli&#265;o estas &#349;an&#285;ema..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj pro tio, &#265;ar la feli&#265;o estas &#349;an&#285;ema, &#265;u vi povas&nbsp;&#8212;&nbsp;al
+   iu envii la larmojn de l'&nbsp;&#285;ojo?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne envias la larmojn de l'&nbsp;&#285;ojo, sed la larmojn entute.
+   Mi neniam ploris de &#285;ojo kaj mi timas&nbsp;&#8212;&nbsp;se iam la feli&#265;o
+   deturnos sin de mi, ke mi ne povos plori, ke mi ne trovos
+   konsolon en la larmoj..."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u eble turmentas vin ia sensenca anta&#365;sento?"
+</p>
+
+<p>
+   "Kontra&#365;e! Al mi &#349;ajnas, ke mi e&#265; ne povas esti
+   malfeli&#265;a!... Sed la malfeli&#265;o ne demandas, &#265;u iu volas esti
+   plue feli&#265;a; &#285;i venas multafoje neatendite kaj poste estas
+   necese..."
+</p>
+
+<!-- 26 -->
+
+<p>
+   "Ke la homo ploru, &#265;u ne vere?" intermetis Emilio. "Kaj &#265;u vi
+   konjektas, ke mi scios poste plori, ke mi malgrandigos per la
+   larmoj mian doloron?..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kiel nun senvole vi ellasis larmojn de l'&nbsp;&#285;ojo, &#309;us tiel
+   siatempe la fluo de larmoj malgrandigos vian doloron, sed mi
+   beda&#365;rinda..."
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i ne finis. &#348;ia nigra okulo eksterordinare ekbrilis, kvaza&#365;
+   kiam la subita doloro konvulsie kunpremas la koron.
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, vi estas ja malsa&#285;eta, kara Ronjo," diris Emilio post
+   mallonga pa&#365;zo. "Sed diru, kio alkondukas vin al tiuj &#265;i
+   pensoj?!"
+</p>
+
+<p>
+   "Via faldori&#265;a, ne&#285;oblanka vesto edzini&#285;a..."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne komprenas!"
+</p>
+
+<p>
+   "Anka&#365; mi havis similan, anka&#365; mi dum la jaroj &#349;paris por &#285;i
+   krejceron post krejcero, anka&#365; mi mem &#285;in kudris, sed anka&#365;
+   mi &#285;in, kiel vi, gutetis per mia sango..."
+</p>
+
+<p>
+   "Per la sango? Per via sango?" ripetis Emilio surprizite
+   trarigardante sian veston; sed tuj poste &#349;i ekkriis rapide kaj
+   &#285;oje:
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi eble pensas tiun &#265;i malgrandegan makuleton &#265;i tie,
+   kiun mi kretis tiel perfekte, ke oni e&#265; de proksime ne povas
+   &#285;in rimarki?"
+</p>
+
+<p>
+   Dume &#349;i montris per la ru&#285;eta fingreto la malgrandan, apena&#365;
+   rimarkeblan makuleton sub sia koro.
+</p>
+
+<p>
+   Rozalio mal&#285;oje jesis per la kapo.
+</p>
+
+<p>
+   Emilio silentis momenton fikse rigardante la viza&#285;on de
+   l'&nbsp;amikino, kiu en tiu momento vidigis videblan seriozecon.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed mi ne konmprenas," &#349;i diris poste trankvile kaj serioze,
+   "en kia rilato povas esti simila makuleto kun mia a&#365; via
+   estonta feli&#265;o!"
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi ankora&#365; ne a&#365;dis, kio atendas fian&#265;inon, kiu kudrante
+   sian edzini&#285;an veston, makuletas &#285;in per sia sango?" demandis
+   Rozalio en la tono serioze mistera.
+</p>
+
+<!-- 27 -->
+
+<p>
+   "Neniam! Sed mi ja ne makulis &#285;in! Mi nur pikis min iom per la
+   kudrilo en la fingron kaj unu sola guto da sango falis sur la
+   veston..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tiu &#265;i sola guto estos por vi tiel fatala kiel por mi,
+   kara Emilio," ekparolis Rozalio. "Anka&#365; mi per unu sola guto da
+   mia sango makulis mian edzini&#285;an veston. Min kaj anka&#365; vin pli
+   a&#365; malpli frue atendas malfeli&#265;o... Sed vi trovos konsolon en
+   larmoj, sed mi beda&#365;rinda..."
+</p>
+
+<p>
+   Denove &#349;i ne finis; &#349;ajnis, kvaza&#365; ia turmenta anta&#365;sento
+   estus interrompinta subite &#349;ian parolon.
+</p>
+
+<p>
+   Emilio ne povis rezisti ian ekstran senton de l'&nbsp;maltrankvileco.
+</p>
+
+<p>
+   "Tio ne povas esti vera, animo kara!" &#349;i diris post mallonga
+   pripenso. "Vi estas tamen malsa&#285;eta, &#265;ar vi kredas similajn
+   supersti&#265;ojn kaj anta&#365;ju&#285;ojn..."
+</p>
+
+<p>
+   Rozalio nee ekskuis iom la kapon kaj levinte la &#349;ultrojn
+   respondis en la tono tute serioza:
+</p>
+
+<p>
+   "Strange! Mi scias, ke tio estas simpla supersti&#265;o kaj tamen
+   mi ne povas liberigi min de l'&nbsp;turmenta anta&#365;sento. Mi konas
+   tiun &#265;i supersti&#265;on de mia plej frua infaneco, kaj pro tio
+   kudrante mian edzini&#285;an veston mi kudris &#285;in singarde kiel
+   neniam anta&#365;e... Kaj tamen mi pikis min, kiel vi, kara Emilio,
+   tamen unu guto falis sur la veston... En tiu momento ekregis min
+   timemo senmezura kaj &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Sencela!" aldonis Emilio kun la pripenso kaj certeco. "&#264;ar
+   &#265;io tio povas esti nenio alia ol sekvo de l'&nbsp;ekflami&#285;inta
+   fantazio..."
+</p>
+
+<p>
+   "Tio povas esti," da&#365;rigis Rozalio; "sed tiu timemo atakas min
+   &#265;iam, kiam mi rememorigas min pri tiu fatala malfeli&#265;o &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Estas certe, ke amba&#365; amikinoj da&#365;rigus la naivan, okazan kaj
+   sencelan interparolon&nbsp;&#8212;&nbsp;sed iu subite malla&#365;te ekfrapis la
+   pordon.
+</p>
+
+<!-- 28 -->
+
+<p>
+   "Li alvenas, li alvenas!" ek&#285;ojegis silente Emilio per la
+   tremanta vo&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   "Volu eniri!" diris Rozalio.
+</p>
+
+<p>
+   La pordo malfermi&#285;is, kaj sur la sojlo aperis juna, &#265;arma viro
+   en eleganta bala vesto.
+</p>
+
+<p>
+   Emilio &#309;etis sin en lian &#265;irka&#365;prenon...
+</p>
+
+<p>
+   Kio sekvis, estas pli simpla, ol kion ni &#309;us rakontis;
+   proksimume post duonhoro genuis Emilio &#265;e lia flanko anta&#365; la
+   altaro...
+</p>
+
+<hr align="center" width="38%">
+
+<p>
+   Feli&#265;o!
+</p>
+
+<p>
+   Stranga, tre stranga vorto! Kion la homoj atendas de &#285;i!...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj tamen &#285;i esence signifas ne pli ol kontentecon. &#264;io cetera
+   estas sole pasonta&#309;o...
+</p>
+
+<p>
+   Emilio estis kontenta&nbsp;&#8212;&nbsp;do nesupereble feli&#265;a.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i deziris nenion alian, ol ke &#265;io restu tia, kia &#285;i &#309;us
+   estas: simpla, trankvila, agrabla sen animaj uraganoj, sen
+   doloroj kaj turmentoj...
+</p>
+
+<p>
+   Post la unua jaro la feli&#265;a edzinjo fari&#285;is neesprimeble
+   feli&#265;a patrino.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj denove &#349;i deziris nenion plu, ol ke &#265;io restu tia, kia
+   &#309;us estis...
+</p>
+
+<p>
+   Sed la feli&#265;o estas &#349;an&#285;ema. &#348;i ne dependas de la homo, nek
+   de lia volo a&#365; deziro &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Subite&nbsp;&#8212;&nbsp;malfeli&#265;a okazo renversis &#265;ion en malon. En la fino
+   de tria jaro la amata, e&#265; adorata edzo mortis.
+</p>
+
+<p>
+   Li pereis kiel miloj da aliaj homoj de l'&nbsp;ofta e&#265; plej ofta
+   malfeli&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   Revenante hejmen unu fojon posttagmeze el la kontoro, kie li
+   estis tiel diligenta kaj konscienca laboranto, kiel bonega
+   kolego, li deglitis sur la glata pavimo kaj rompis al si la
+   piedon.
+</p>
+
+<p>
+   Komence la malfeli&#265;a okazo &#349;an&#285;i&#285;is poste en malfeli&#265;on.
+</p>
+
+<!-- 29 -->
+
+<p>
+   Dum kelke da tagoj li malsanetis. Sed subite la malsano
+   &#349;an&#285;i&#285;is dan&#285;ere kaj en tri tagoj fini&#285;is lia vivo.
+</p>
+
+<p>
+   La juna vidvino preska&#365; malesperis.
+</p>
+
+<p>
+   Unuan fojon en sia vivo &#349;i ekkonis la veran mal&#285;ojon kaj tuj
+   poste la mal&#285;ojon de la plej terura, plej malespera speco.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i ploris, &#349;i ploregis&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i &#349;iris al si la harojn...
+   Sed nenio helpis! La naturo &#265;e siaj plej oftaj faroj estas
+   nedepetebla, sensenta...
+</p>
+
+<p>
+   En la unua tempo &#349;ajnis al &#349;i, ke la senmezura doloro estos
+   netolerebla, ke &#349;i estos dispremita de &#285;i... Sed la plej kara
+   hereda&#309;o de la edzo, la dujara blondhara an&#285;eleto&nbsp;&#8212;&nbsp;estis
+   &#349;ia apogo en la momentoj de plej maldol&#265;a, plej brula doloro.
+</p>
+
+<p>
+   Havante pri la grandega malfeli&#265;o familia e&#265; nenian
+   anta&#365;senton, la infano restis ne tu&#349;ita de l'&nbsp;terura bato de
+   la sorto. &#284;ia ridema viza&#285;eto, kiam &#285;i ekrigardis la patrinon
+   konvulsie ploregantan, mallumi&#285;is senvole por momento, sed
+   tuj en la proksima momento ludis jam sur la rozkoloraj lipetoj
+   la neesprimeble dol&#265;a ekrido de l'&nbsp;senzorgemo kaj en la helaj
+   bluaj okuletoj brilis fajreroj de l'&nbsp;petolemo.
+</p>
+
+<p>
+   Unue al la patrino estis neeldireble mal&#285;oje kaj dolore. Ne
+   komprenante la aferon plej naturan &#349;i rigardis sian sole
+   naskiton kun la mieno de l'&nbsp;maldol&#265;o. Estis al &#349;i, kvaza&#365; la
+   propra infano mokus &#349;ian doloron&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj &#349;ia koro konvulsie
+   kunpremi&#285;is...
+</p>
+
+<p>
+   Subite la ekkompreno trakuris &#349;ian animon.
+</p>
+
+<p>
+   Rapide &#349;i alpremis la infanon al sia ondi&#285;anta brusto kaj
+   pasie kisis &#285;in...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i ekkomprenis, ke &#349;i ne devas malesperi&nbsp;&#8212;&nbsp;ke &#349;i devas vivi
+   por sia infano...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj de tiu &#265;i momento estis al &#349;i pli libere...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i vivis&nbsp;&#8212;&nbsp;&#285;uste &#349;i mizervivis, kiel scias mizervivi sole
+   la vidvinoj.
+</p>
+
+<!-- 30 -->
+
+<p>
+   La negranda &#349;para&#309;o kaj la malgranda hereda&#309;o de l'&nbsp;gepatroj,
+   kiuj mortis dum &#349;ia frua infaneco, komence ebligis al &#349;i
+   la vivon almena&#365; proporcie elteneblan. Sed la profito de
+   l'&nbsp;manlaboro, per kiu &#349;i nutris sin, ne sufi&#265;is&nbsp;&#8212;&nbsp;la &#349;para&#309;o
+   malgrandi&#285;is kaj post la paso de du jaroj la mizero ekfrapis
+   la pordon de l'&nbsp;malri&#265;a lo&#285;ejo...
+</p>
+
+<p>
+   &#264;io tiel simpla&nbsp;&#8212;&nbsp;tiel ordinara &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Anka&#365; nun kiel anta&#365;e &#349;i stre&#265;is &#265;iujn siajn fortojn;
+   laborante dum tagoj kaj dum noktoj kun la diligenteco
+   nelacigebla, &#349;i sukcesis almena&#365; defendi sin kontra&#365; la
+   morto de malsato &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Oni ne miru pro tio, ke &#349;i iom post iom vendis &#265;ion, kio
+   restis al &#349;i el la tempo de l'&nbsp;feli&#265;o: jen iun malgrandan
+   juvelon, jen iun pli bonan veston a&#365; parton de l'&nbsp;meblaro,
+   &#285;is fine preska&#365; &#265;io plej bona kaj plej valora estis
+   vendita...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj strange! Emilio malfaris tion, kion eble farus &#265;iu alia
+   virino estante en simila situacio. La blanka atlasa edzini&#285;a
+   vesto, kiun &#265;iu alia vidvino unue vendus estante en malfavora
+   situacio, restis bone ka&#349;ita en la kofro.
+</p>
+
+<p>
+   La beda&#365;rindulino ofte rememorigis sin pri &#285;i kaj ofte,
+   precipe en la unua tempo de malfacila&#309;oj de l'&nbsp;vivo &#349;i
+   ekpensis, ke &#349;i povus &#285;in pli bone vendi ol kiun ajn alian
+   oran a&#365; ar&#285;entan bagatelon, sed kiam ajn &#349;i malfermis la
+   kofron kaj ekrigardis la zorge falditan veston, estis al &#349;i
+   neesprimeble mal&#285;oje kaj dolore.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ajnis al &#349;i, ke entute estas neeble disi&#285;i de tiu &#265;i
+   memora&#309;o. &#348;i malofte uzis tiun veston e&#265; dum la tempo de
+   sia feli&#265;o; &#349;i prenis &#285;in sur sin kelkafoje&nbsp;&#8212;&nbsp;je la okazo
+   de kelke da maloftaj vizitoj, de kelke da baloj, kiujn &#349;i
+   &#265;eestis kun sia edzo. De tiu tempo &#285;i ku&#349;is netu&#349;ite en la
+   kofro&nbsp;&#8212;&nbsp;Fine, kiam nenio plu estis vendebla, anka&#365; la vendo
+   de tiu memora&#309;o necesi&#285;is.
+</p>
+
+<!-- 31 -->
+
+<p>
+   Estis belega somera mateno, kiam la beda&#365;rinda vidvino ne
+   havante rimedojn por prepari malri&#265;an tagman&#285;on, rememorigis
+   sin pri la lasta memora&#309;o de l'&nbsp;anta&#365;a feli&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;anceli&#285;e &#349;i genuis apud la kofro, malfermis &#285;in kaj per la
+   tremanta mano elprenis la veston. Dismetinte &#285;in sur la tablo
+   anta&#365; si, &#349;i ekrigardis enpensite anta&#365; sin &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i estis sola en la malri&#265;a &#265;ambreto.
+</p>
+
+<p>
+   La infano, &#349;ia karuleto, sidis ekstere en la korteto lante kun
+   la plenmano da sablo kaj kelke da &#349;tonetoj.
+</p>
+
+<p>
+   La patrino povis &#285;in vidi tra la fenestro; sed &#349;i ne vidis&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i
+   rigardis fikse anta&#365; sin, enprofundi&#285;ante en rememorojn.
+</p>
+
+<p>
+   Longe &#349;i staris senmove. &#348;ian mal&#285;ojigitan animon kuradis
+   rememoroj; unue maldol&#265;aj, doloraj, pli poste &#265;iam pli klaraj
+   kaj karaj, &#285;is &#349;i rememorigis sin pri la momentoj plej
+   feli&#265;aj...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj &#349;ajnis al &#349;i, ke denove &#349;i estas tiel feli&#265;a kiel tiam,
+   kiam &#349;i kudris al si sian edzini&#285;an veston, &#349;ajnis al &#349;i, ke
+   denove la dol&#265;a sopiro tremigas &#349;ian animon kaj neesprimeble
+   feli&#265;a timemo kunpremas &#349;ian koron... Senvole &#349;i prenis la
+   veston de l'&nbsp;tablo.
+</p>
+
+<p>
+   Momenton &#349;i tenis &#285;in en la mano&nbsp;&#8212;&nbsp;poste, videble ne sciante
+   kial&nbsp;&#8212;&nbsp;komencis vesti sin per &#285;i.
+</p>
+
+<p>
+   Kvankam &#349;i kondutis dum tio iom mallerte, sed tamen vestis sin
+   sufi&#265;e rapide kaj lerte.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj denove &#349;i restis nedecidite kaj enprofundi&#285;inta la pensoj
+   senmove stari, fikse rigardante la senfinan malplenon.
+</p>
+
+<p>
+   La feli&#265;aj kaj dol&#265;aj rememoroj, kiuj anta&#365; la momento
+   trakuradis &#349;ian animon, donis la lokon al la rememoroj pli
+   mal&#285;ojaj kaj maldol&#265;aj, e&#265; doloraj. &#348;ia pala, zorgoplena,
+   sed &#285;is nun ankora&#365; &#265;arma viza&#285;o vidigis melankolion.
+</p>
+
+<p>
+   Subite &#349;i estis interrompita en la enprofundi&#285;o.
+</p>
+
+<!-- 32 -->
+
+<p>
+   En la korto eksonis malafabla, malagrabla vo&#265;o de
+   l'&nbsp;antikva&#309;isto&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj tiu sono naskis en la animo de
+   l'&nbsp;beda&#365;rinda vidvino la plej maldol&#265;an resonon.
+</p>
+
+<p>
+   Rapide &#349;i alpa&#349;is al la fenestro kaj faris signon al la
+   antikva&#309;isto. &#348;ia rigardo ekflugis anka&#365; al la infano kaj
+   du larmoj ekbrilis en &#349;iaj belaj okuloj.
+</p>
+
+<p>
+   Rapide &#349;i devi&#349;is ilin&nbsp;&#8212;&nbsp;la antikva&#309;isto &#309;us eniris. Kaj
+   denove &#265;io tiel simpla, tiel ordinara&nbsp;&#8212;&nbsp;Per la tremanta
+   vo&#265;o &#349;i proponis al la antikva&#309;isto, ke li a&#265;etu la
+   veston. Li volonte konsentis a&#265;eti &#285;in&nbsp;&#8212;&nbsp;trarigardis la
+   veston&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;irka&#365;iris la virinon...
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento li ekvidis apud la koro malhelan, anta&#365;e
+   kretitan makulon.
+</p>
+
+<p>
+   "Aj! Kio estas &#265;i tio?" li ekkriis montrante al la koro. "La
+   makulo..."
+</p>
+
+<p>
+   La juna vidvino ektremis...
+</p>
+
+<p>
+   Tiu fatala vorto nur nun rememorigis &#349;in&nbsp;&#8212;&nbsp;post tiom da
+   jaroj&nbsp;&#8212;&nbsp;pri la stranga profeta&#309;o de l'&nbsp;amikino, kiu jam
+   de du jaroj estis mortinta&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj tiu rememoro havis efikon
+   kvaza&#365; senkonsciigan.
+</p>
+
+<p>
+   Senvole &#349;i metis la manon al la koro kaj kun la ekkrio de
+   l'&nbsp;konsterni&#285;o ek&#349;anceli&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   La antikva&#309;isto rapidis helpi &#349;in.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi petas, morga&#365;&nbsp;&#8212;&nbsp;se estos eble al vi, morga&#365; haltu &#265;i
+   tie a&#365; hodia&#365; posttagmeze!" &#349;i balbutis interrompe, ne
+   sciante, kion fari...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ia viza&#285;o brulis, la koro rapide batis, la brusto forte
+   ondi&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   La maljuna antikva&#309;isto &#349;anceli&#285;is&nbsp;&#8212;&nbsp;e&#265; pli, li proponas
+   rapidi por helpo&nbsp;&#8212;&nbsp;iri por kuracisto, por najbarino.
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne&nbsp;&#8212;&nbsp;mi dankas!" balbutas interrompe la virino. "Mi
+   petas nur morga&#365;&nbsp;&#8212;&nbsp;nenion plu&nbsp;&#8212;&nbsp;venu morga&#365;!"
+</p>
+
+<p>
+   &#348;anceli&#285;e la antikva&#309;isto foriras.
+</p>
+
+<!-- 33 -->
+
+<p>
+   Apena&#365; la antikva&#309;isto fermis post si la pordon, falas la
+   beda&#365;rinda virino kvaza&#365; senkonscie sur la se&#285;on.
+</p>
+
+<p>
+   La oraj radioj de l'&nbsp;matena suno per rozkolora lumo superver&#349;as
+   la gracian talion de l'&nbsp;bluokula blondulino en la ne&#285;oblanka,
+   hazarde iom levita vesto kun la longa trena&#309;o.
+</p>
+
+<p>
+   Ankora&#365; anta&#365; la momento la pala viza&#285;o estas ru&#285;a, la lipoj
+   kvaza&#365; brulaj, la okulo&nbsp;&#8212;&nbsp;tiu profunda blua okulo radias
+   nepriskribeblan fajron el sub la longaj densaj okulharoj.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento &#349;i estas tiel &#265;arma kaj delogema, kiel tiam,
+   kiam &#349;i unuafoje prenis sur sin sian edzini&#285;an veston&nbsp;&#8212;&nbsp;sed
+   &#349;ia animo estas emociita, la koro kvaza&#365; frakasita...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj longe, longe &#349;i sidas kvaza&#365; senkonscie kun la kapo
+   mallevita al la brusto&nbsp;&#8212;&nbsp;sole la brulaj lipoj periode
+   ektremas, kvaza&#365; &#349;i volus ion diri kaj la vorto mortus al &#349;i
+   sur la lipoj...
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento iu malla&#365;te ekfrapis la pordon. &#348;i ne
+   a&#365;dis&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i ne ekparolis.
+</p>
+
+<p>
+   La frapado estis ripetata&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj kiam e&#265; nun &#349;i ne ekparolis,
+   la pordo malrapide malfermi&#285;is, kaj sur la sojlo aperis
+   &#265;irka&#365;e tridekjara, elegante vestita viro de agrabla aspekto.
+</p>
+
+<p>
+   Lia rigardo ekrondis en la malri&#265;a, mizera &#265;ambreto kaj fiksis
+   sur la blondulino, sidanta en luksa balvesto meze de plej mizera
+   meblaro plej sor&#265;e lumigita.
+</p>
+
+<p>
+   La impreso de tiu hazarda bildo &#265;e la juna viro estis tiel
+   forta, ke li senvole cedis... Sed post la momento li faris
+   ankora&#365; unufoje pa&#349;on anta&#365;en kaj en la humila tono ekdiris
+   ion.
+</p>
+
+<p>
+   Nur nun la juna vidvino levis la kapon.
+</p>
+
+<p>
+   La rigardoj de l'&nbsp;amba&#365; sin renkontis.
+</p>
+
+<p>
+   La vidvino levi&#285;is kun la stre&#265;o de &#265;iuj fortoj. Levinte iom
+   la faldori&#265;an veston &#349;i volis ekiri al la
+
+<!-- 34 -->
+
+   pordo, sed ek&#349;anceli&#285;is kaj ekkaptinte la apogilon de l'&nbsp;se&#285;o
+   haltis.
+</p>
+
+<p>
+   La nekonato ripetis sian demandon.
+</p>
+
+<p>
+   Nur nun &#349;i ekkomprenis, ke li demandas, &#265;u iu lo&#285;as en la
+   domo...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i pene respondis: "Ne, ne&nbsp;&#8212;&nbsp;li ne lo&#285;as &#265;i tie," kaj &#349;ia
+   vo&#265;o tremis de neesprimebla sor&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   La nekonato foriris.
+</p>
+
+<p>
+   La beda&#365;rinda vidvino falis denove sur la se&#285;on&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj longe,
+   longe &#349;i restis en plej turmenta, plej dolora enpensi&#285;o...
+</p>
+
+<p>
+   Nur kiam &#349;ia infano, &#349;ia karuleto revenis&nbsp;&#8212;&nbsp;denove heli&#285;is
+   &#349;ia viza&#285;o...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i deprenis sian edzini&#285;an veston, metis &#285;in denove en la
+   kofron&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj estis denove beda&#365;rinda, malri&#265;a vidvino...
+</p>
+
+<p>
+   Ankora&#365; tiun saman posttagmezon &#349;i ricevis leteron kun la plej
+   ordinara enhavo.
+</p>
+
+<p>
+   &#284;i estis jena:
+</p>
+
+<p>
+   "Estimata sinjorino!
+</p>
+
+<p>
+   Pardonu, mi petas, ke mi kura&#285;as fari la skriban klarigon.
+</p>
+
+<p>
+   Ser&#265;ante hodia&#365; en la domo, en kiu vi lo&#285;as, mian iaman
+   amikon, okaze mi renkontis vin kaj&nbsp;&#8212;&nbsp;mi konfesas sincere al
+   vi, ke la impreso de tiu renkonto estas neniigebla.
+</p>
+
+<p>
+   Sed pardonu anka&#365; mian sincerecon, se mi aldonos, ke demandinte
+   tuj pri via situacio kaj scii&#285;inte almena&#365; tion plej gravan,
+   mi kura&#285;as peti vin pri la afabla respondo&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;u estus ebla
+   ia proksimi&#285;o inter ni..."
+</p>
+
+<p>
+   Kun la plej granda ekmiro &#349;i tralegis la leteron. Unue &#349;ajnis
+   al &#349;i, ke iu &#349;ercas kun &#349;i&nbsp;&#8212;&nbsp;sed pli poste &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i prokrastis la respondon.
+</p>
+
+<p>
+   Kiam en la sekvanta tago alvenis la antikva&#309;isto&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i
+   &#285;entile rifuzis lian proponon kaj fine&nbsp;&#8212;&nbsp;post kelke
+
+<!-- 35 -->
+
+   da tagoj &#349;i skribis je la letero respondon&nbsp;&#8212;&nbsp;ne rifuzantan...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj post kelke da semajnoj &#349;i genuis en tiu sama ne&#285;oblanka
+   vesto anta&#365; la altaro &#265;e la flanko de l'&nbsp;viro, kiu fari&#285;is
+   &#349;ia amata edzo kaj ekzempla patro de &#349;ia infano...
+</p>
+
+<!-- 36 -->
+
+<div id="lunchlm" class="titolo">
+   LA UNUA NOKTO &#264;E LA MORTINTO.
+</div>
+
+<div class="subtitolo">
+   Nokturno.
+</div>
+
+<p>
+   La a&#365;gusta suno &#309;us subiris...
+</p>
+
+<p>
+   La &#265;ielo super Pet&#345;&iacute;n kaj Hrad&#269;any<sup><a name="piednoto04a" href="#piednoto04b">4</a></sup> ekbrulis je plej
+   varmaj sangaj rozoj, kiam&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;telirante, kun la manoj krucitaj
+   sur la brusto kaj kun la okuloj &#265;aste mallevitaj al la tero &#349;i
+   forlasis la pordon de l'&nbsp;mona&#293;ejo.
+</p>
+
+<p>
+   Mona&#293;ina robo de &raquo;kompatemaj fratinoj&laquo; kovras la korpon,
+   densa vualo &#265;irka&#365;volvas la viza&#285;on. Sed la &#349;telirantaj
+   pa&#349;oj tamen vidigas elastecon; kvankam la kapo estas mallevita
+   al la brusto, tamen la rekta teni&#285;o de l'&nbsp;gracia talio kaj
+   periode iu pli elasta ekmovo atestas, ke la mona&#293;ino estas
+   juna.
+</p>
+
+<p>
+   Kun modera rapideco &#349;i trairis dezertan straton en la
+   senpera proksimo de la mona&#293;ejo kaj trairinte poste kelke
+   da mallar&#285;aj, tordoliniaj, sed dum la vespero vivoplenaj
+   stratetoj, &#349;i deflankis en la &#265;efan straton.
+</p>
+
+<!-- 37 -->
+
+<p>
+   El la personoj, kiuj renkontas &#349;in, unuj sin turnas post &#349;i,
+   aliaj e&#265; haltas; sed la mona&#293;ino atentante neniun kaj nenion
+   rapidas pluen&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj pensas sole pri la celo de sia vojiro.
+</p>
+
+<p>
+   Anta&#365; kvarono da horo la abatino simple kaj seke komunikis al
+   &#349;i, ke en tiu kaj tiu domo, en la unua eta&#285;o, unua pordo&nbsp;&#8212;&nbsp;iu
+   mortis, kaj ke la parencoj deziras, ke iu el la mona&#293;inoj
+   pasigu pre&#285;ante la nokton &#265;e la mortinto.
+</p>
+
+<p>
+   Humile ekmovis la mona&#293;ino jese la kapon, vestis sin, kovris
+   la viza&#285;on per la vualo kaj konante la straton kaj la domon
+   &#349;i ekiris.
+</p>
+
+<p>
+   Post dudek minutoj &#349;i estis anta&#365; la celo&nbsp;&#8212;&nbsp;en dezerta
+   flanka strato anta&#365; ekstrema&#309;a, malluma domo kun alta,
+   kurbi&#285;anta tegmento. Per la fero surfor&#285;ita pordego kun
+   antikva fera martelo estas tute malfermita; sed la malgranda,
+   mallar&#285;a korto &#265;irka&#365;ata de la altaj apudaj konstrua&#309;oj
+   estas dezerta, malafabla kaj en la ru&#285;eta vespera duonlumo
+   preska&#365; fantoma.
+</p>
+
+<p>
+   Malrapide &#349;i trairis la pordon.
+</p>
+
+<p>
+   En la korto &#349;i ekrigardis &#265;irka&#365; si kaj ekvidinte dekstre
+   lignan, kadukan &#349;tuparon &#349;i komencis malrapide supreniri &#285;in.
+   Post kelke da sekundoj &#349;i aperis sur malnova ligna balkono
+   anta&#365; la unua pordo.
+</p>
+
+<p>
+   Momenton &#349;i haltis, kvaza&#365; &#349;i volus ekspiri. Sed tuj poste
+   &#349;i ekprenis la anson&nbsp;&#8212;&nbsp;la pordo estis &#349;losita... &#348;i
+   do ekfrapis&nbsp;&#8212;&nbsp;malla&#365;te kaj singarde, kvaza&#365; &#349;i timus
+   interrompi iun.
+</p>
+
+<p>
+   Post la momento ekbruetis interne la riglilo, la pordo
+   malfermi&#285;is kaj post &#285;i aperis dekdujara blondhara knabino.
+   Ekvidinte la mona&#293;inon &#349;i ekmurmuris ion kvaza&#365; saluton kaj
+   cedis; la mona&#293;ino eniris poste malkura&#285;e kaj senbrue kiel
+   timema ombro...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i estis en malplena vestiblo kaj trapasinte &#285;in &#349;i eniris
+   post la knabino en anta&#365;&#265;ambron, kiu estis preska&#365; senmebla.
+</p>
+
+<!-- 38 -->
+
+<p>
+   Proksime de la fenestro rigardanta la korton staras ronda
+   nekovrita tablo; sur &#285;i brulas simpla petrola lampo. Apud
+   la tablo sidas tri virinoj.
+</p>
+
+<p>
+   Unu, sinjorino &#265;irka&#365;e kvindekjara kun akraj, sed tamen ne
+   malagrablaj viza&#285;trajtoj, havas okulojn sange ru&#285;ajn de la
+   plorado; &#349;ia viza&#285;o vidigas mal&#285;ojon. Sur la viza&#285;oj de
+   du aliaj vidi&#285;as tiu speco de l'&nbsp;kompato kaj mal&#285;ojo, kiu
+   &#265;iumomente povas cedi al la indiferenteco.
+</p>
+
+<p>
+   Kiam eniris la mona&#293;ino, &#265;iuj tri kvaza&#365; post la komando
+   levi&#285;is. La sinjorino kun la ru&#285;aj okuloj iris senparole kelke
+   da pa&#349;oj renkonte al la mona&#293;ino, kiu haltis apud la pordo.
+</p>
+
+<p>
+   Preska&#365; nea&#365;deble defluis de la lipoj de l'&nbsp;mona&#293;ino la
+   kutima saluto: "Estu la&#365;data Jesuo Kristo!" La virinoj
+   resalutis. Tiuj du diris la saluton kun akcento akra, la
+   sinjorino kun la ru&#285;aj okuloj resalutis interrompe kaj poste
+   komencis singulte plori.
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino staras sendecide apud la pordo kun la okuloj
+   mallevitaj al la tero kaj kun la manoj krucitaj sur la brusto.
+</p>
+
+<p>
+   Post mallonga momento la &#285;emanta sinjorino sin turnis, aliris
+   al la kontra&#365;a pordo kondukanta al la apuda &#265;ambro kaj
+   malferminte &#285;in cedis iom flanken, por ke la mona&#293;ino povu
+   oportune eniri.
+</p>
+
+<p>
+   Senparole la mona&#293;ino anta&#365;eniris kaj transpa&#349;inte la sojlon
+   &#349;i eniris.
+</p>
+
+<p>
+   La pordo senbrue fermi&#285;is post &#349;i.
+</p>
+
+<p>
+   Senvole &#349;i restis stari apud la pordo kun la mallevitaj okuloj.
+   Ekventumis &#349;in la tute nepriskribebla odoro de brulanta vakso,
+   rezina ligno, fre&#349;a rosmareno kaj diversaj aliaj floroj, kiu
+   preska&#365; narkotizas...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i estis en vasta, funebre ornamita salono kun tri fenestroj,
+   tra kiuj oni povas vidi trans la straton kaj la nealtan muron
+   en la najbaran &#285;ardenon, kie &#309;us oni vidas sole mallumajn
+   konturojn de lar&#285;bran&#265;aj arboj.
+</p>
+
+<!-- 39 -->
+
+<p>
+   Meze de la salono estas katafalko, sur &#285;i malfermita &#265;erko kaj
+   en &#285;i la kadavro en blanka virina vesto.
+</p>
+
+<p>
+   Amba&#365;flanke de la &#265;erko anta&#365;e malsupren pendinta ne&#285;oblanka
+   longa gazo estas metita sur la kadavro; tial de malproksime
+   &#349;ajnas, kvaza&#365; &#285;i estus kovrita per maldika tavolo de &#309;us
+   falinta ne&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   Anta&#365; la &#265;erko estas grupo da ekzotikaj floroj kun granda
+   krucifikso en la mezo; sur amba&#365; flankoj brulas po ses grandaj
+   vakskandeloj kun blankaj rubandoj, starantaj sur altaj bronzaj
+   kandelingoj kun piramidformaj piedestaloj; sub la kandelingoj
+   ku&#349;as dismetite multe da pli kaj malpli grandaj florkronoj kun
+   blankaj rubandoj, anta&#365;e staras nigre tegita pre&#285;benketo kun
+   la apogpupitro&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;io estas tiel simpla, e&#265; ordinara, kiel
+   &#265;iam en la funebraj salonoj de pli ri&#265;aj familioj.
+</p>
+
+<p>
+   Sed al &#265;io &#265;i la mona&#293;ino dedi&#265;is preska&#365; nenian atenton.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ia rigardo el sub la densa vualo rondiris momenton timeme
+   en la salono, poste haltis fikse sur unu hazarda punkto de la
+   pargeta planko.
+</p>
+
+<p>
+   En la &#309;us reganta flaveta duonlumo, kiam la krepusko estas
+   venkata de modere flagranta lumo de l'&nbsp;vakskandeloj, &#265;io en
+   la salono posedas ian mona&#293;eje poezian aspekton&nbsp;&#8212;&nbsp;funebre
+   mal&#285;ojan, malafablan, preska&#365; frostosentigan.
+</p>
+
+<p>
+   Post momento la mona&#293;ino levis la kapon, kvaza&#365; ia neatendita
+   penso estus trakurinta &#349;ian animon kaj per unu ekmovo de la
+   dekstra mano levis la densan vualon de la viza&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i estas knabino &#265;irka&#365;e dudek kvinjara kun neesprimebla
+   mieno de silenta rezignacio en la paleta, regule bela, preska&#365;
+   infane agrabla kaj simpatia viza&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   La densa nigra hararo estas glate kombita malanta&#365;en, pro tio
+   la bele eli&#285;anta alabastra frunteto iel pli energie elstaras;
+   la glataj vangoj apena&#365; tu&#349;itaj de facila nuanco de l'&nbsp;ru&#285;o;
+   la mallar&#285;aj pli maldol&#265;e kaj
+
+<!-- 40 -->
+
+   dolore ol severe kunpremitaj, sed &#285;is nun fre&#349;aj lipoj, la
+   greka nazo, la ronda, sed tamen iel rezistema mentono kaj anta&#365;
+   &#265;io la ekstreme densaj kaj longaj okulharoj, sub kiuj kvaza&#365;
+   tra la densa vualo lumas brilantaj pupiloj de nigraj, profundaj
+   okuloj&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;io havas &#309;us aspekton de rigideco.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu &#265;arma kaj simpatia viza&#285;o ne movi&#285;is e&#265; unu muskolo
+   dum kelke da sekundoj; &#349;ajnis, kvaza&#365; estus staranta &#265;i tie
+   statuo el karara marmoro.
+</p>
+
+<p>
+   Sed post momento &#349;i denove eksvingis la dekstran manon kaj
+   denove mallevinte la vualon &#349;i faris kelke da pa&#349;oj anta&#365;en
+   &#285;is la pre&#285;benketo anta&#365; la katafalko, kie &#349;i haltis.
+</p>
+
+<p>
+   Momenton &#349;i staris senmove, kvaza&#365; en embarasoj, kion fari.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ia rigardo kelkafoje levi&#285;is kaj transflugis timeme la
+   malfermitan &#265;erkon; sed povante rekoni nenion krom simplaj
+   konturoj de la kadavro, &#285;i &#265;iam haltis fikse sur unu hazarda
+   punkto de la pupitro.
+</p>
+
+<p>
+   Post kelke da minutoj la mona&#293;ino fine movi&#285;is. Apoginte la
+   dekstran manon sur la pupitro, &#349;i levis per la maldekstra mano
+   la jupon kaj genuis en la pre&#285;benketo, poste &#349;i faris la
+   signon de l'&nbsp;kruco, kunmetis la manojn sur la pupitro kaj denove
+   restis sen movo kiel statuo...
+</p>
+
+<p>
+   En la salono regas profunda, preska&#365; sankta silento. Sole
+   periode ekkraketas iu vakskandelo, sed tiel senbrue, kvaza&#365;
+   estus diskrevinta aerbulo.
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino estas enprofundi&#285;inta en la pre&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   Unue &#349;i pre&#285;is malla&#365;te, &#349;iaj lipoj movadis sin apena&#365;
+   rimarkeble; sed poste la lipoj restis sen movo &#349;i pre&#285;as en la
+   animo...
+</p>
+
+<p>
+   Dume ekstere preska&#365; tute nokti&#285;is; la funebra salono en la
+   flaveta lumo de l'&nbsp;vakskandeloj havas aspekton malpli frostigan,
+   sed tiom pli mal&#285;ojan. Sed la mona&#293;ino ne rimarkis tiun
+   &#349;an&#285;on, Kun la rigardo fiksita
+
+<!-- 41 -->
+
+   sur unu punkto de l'&nbsp;pupitro &#349;i da&#365;rigas la pre&#285;ojn kun la
+   tuta ardo de l'&nbsp;kredanta animo, rifu&#285;anta en la pensoj &#265;e la
+   nekonata nesuperebla esta&#309;o kun la sincera kaj humila peto pri
+   la paco kaj la savo de l'&nbsp;animo, kiu &#309;us estas forlasinta &#265;i
+   tiun mondon.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i pre&#285;as la pre&#285;on por la mortintoj. &#348;i pre&#285;as &#285;in
+   unuafoje, duafoje, triafoje&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i pre&#285;as en la tomba
+   silento kvaronon da horo&nbsp;&#8212;&nbsp;duonon da horo&nbsp;&#8212;&nbsp;tri kvaronojn
+   da horo&nbsp;&#8212;&nbsp;Subite &#349;i estas interrompita.
+</p>
+
+<p>
+   La tomba silento estas &#265;esigita de modera ekbruo en la
+   anta&#365;&#265;ambro, tra kiu &#349;i estis enirinta &#265;i tien, kvaza&#365;
+   iu estus malferminta la pordon de la vestiblo kaj kvaza&#365; la
+   personoj en la anta&#365;&#265;ambro estus bonvenintaj iun. Tuj poste
+   eksonis el la anta&#365;&#265;ambro malla&#365;tigata, singulta plorado,
+   interrompata sole de izolitaj pli la&#365;te parolataj vortoj.
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino estis interrompita en la pre&#285;ado sole dum kelke
+   da sekundoj. Mallevinte la kapon pli malsupren al la brusto &#349;i
+   da&#365;rigis duonla&#365;te la pre&#285;adon; sed malgra&#365; tio &#349;i eka&#365;dis
+   ne sole izolitajn, pli la&#365;te parolatajn vortojn, sed anka&#365;
+   tutajn, kompreneble sole fragmentajn frazojn.
+</p>
+
+<p>
+   "&#8212; Ah, beda&#365;rinda infano!" estis a&#365;data klara, sed iel pene
+   malla&#365;tigata soprano. "Kiu ekpensus tion?; Ankora&#365; hiera&#365;
+   matene mi&nbsp;&#8212;&nbsp;oh, tio estas terura, terura &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "&#8212; Nu, mi anta&#365;vidis tion"&nbsp;&#8212;&nbsp;intermetis post la momento
+   alia vo&#265;o, anka&#365; klara, sed iom pli malalta. "Mi diris ja,
+   ke &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Pa&#365;zo&nbsp;&#8212;&nbsp;plorado kaj &#285;emado iom pli malla&#365;ta; sed la
+   interparolo estas ankora&#365; pli malla&#365;tigata, oni a&#365;das sole
+   izolitajn vortojn:
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, tial, tial&nbsp;&#8212;&nbsp;malfeli&#265;o&nbsp;&#8212;&nbsp;kiu povas anta&#365;vidi tion&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj
+   tiel neatendite &#8212;"
+</p>
+
+<!-- 42 -->
+
+<p>
+   Kaj denove pli longa pa&#365;zo&nbsp;&#8212;&nbsp;la plorado &#349;an&#285;i&#285;as en
+   plendan, &#349;iratan &#285;emadon.
+</p>
+
+<p>
+   Estas nenia dubo, ke la interparolo rilatas la mortinton, anta&#365;
+   kiu &#309;us pre&#285;as la genuanta mona&#293;ino. La mona&#293;ino komprenas
+   tion kaj senvole, e&#265; kontra&#365; &#349;ia volo altrudas al &#349;i la
+   demandoj: "Kiu mortis? Kiamaniere? &#264;u li estis juna, maljuna,
+   malfeli&#265;a?"...
+</p>
+
+<p>
+   Sed &#349;i mem ne respondas tiujn demandojn, &#349;ia animo estante
+   de neniu vorto interrompata dum kelke da minutoj denove
+   enprofundi&#285;as ankora&#365; pli en la pre&#285;on.
+</p>
+
+<p>
+   Subite estis a&#365;dataj el la apuda salono denove vortoj kaj tutaj
+   frazoj: tiun &#265;i fojon parolas la &#285;ema vo&#265;o, kredeble tiu, kiu
+   anta&#365; la momento &#285;eme ploris...
+</p>
+
+<p>
+   "&#8212; Ah, mi restos &#265;iam&nbsp;&#8212;&nbsp;sinjorino&nbsp;&#8212;&nbsp;danka al vi... Mi ne
+   povas, mi ne devas &#265;i tie&nbsp;&#8212;&nbsp;Kien mi rifu&#285;us?&nbsp;&#8212;&nbsp;&#264;i tie
+   mia koro&nbsp;&#8212;&nbsp;pro la doloro&nbsp;&#8212;&nbsp;Ne, ne&nbsp;&#8212;&nbsp;mil dankojn&nbsp;&#8212;&nbsp;ke mi
+   povos &#265;e vi la nokton&nbsp;&#8212;&nbsp;Oh, mia koro&nbsp;&#8212;&nbsp;kvaza&#365; la ponardo
+   &#285;in &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Kaj la vo&#265;o enhavas tiom da impresplena kortu&#349;o, ke anka&#365;
+   la mona&#293;ino, &#285;is nun pli malvarma ol ekscitita, eksentas en
+   la animo ian simpation al la homoj tute nekonataj al &#349;i, kiuj
+   estas trafitaj de la malfeli&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   Senvole en &#349;ia animo aperas pensoj, kiuj estas en nenia rilato
+   kun la pre&#285;o kaj transi&#285;as al la objekto, por kiu &#349;i pre&#285;as.
+   Estas al &#349;i mole, preska&#365; elegie.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ajnas al &#349;i, kvaza&#365; &#349;ia koro komencus degeli&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj
+   kontra&#365; &#349;ia volo altrudas sin al &#349;i la pensoj tute mondaj...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i pre&#285;as ankora&#365;; &#349;iaj lipoj sin movas kaj malla&#365;te
+   parolataj vortoj estas vortoj de la pre&#285;o; sed &#349;ia spirito
+   rondas jam, kompreneble ankora&#365; malproksime kaj alte, super la
+   objekto de la pre&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   Jen &#349;i ekpensas, ke &#349;i genuas anta&#365; la kadavro de juna
+   knabino, jen denove, ke anta&#365; la kadavro de maljuna sinjorino,
+   kiu mortis de la marasmo; sed tuj
+
+<!-- 43 -->
+
+   denove la&#365; la a&#365;ditaj fragmentoj &#349;i opinias, ke &#285;i
+   estas virino en la plena, viva forto, kiun trafis ia granda
+   malfeli&#265;o...
+</p>
+
+<p>
+   Foje &#349;i e&#265; levis la rigardon kvaza&#365; alfor&#285;itan al unu punkto
+   de la pupitro por rigardi en la &#265;erkon; sed la &#265;erko estis tro
+   alte sur la katafalko&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i vidas nenion krom la anta&#365;o de
+   la &#265;erko: oritajn lignajn &raquo;ungegojn&laquo; kaj sur amba&#365; flankoj
+   ar&#285;entajn rondojn&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj &#349;ia rigardo fiksas denove sur la
+   sama punkto, sur kiu &#285;i estis anta&#365;e fiksita...
+</p>
+
+<p>
+   Dum kelke da minutoj alvenas al la oreloj de l'&nbsp;mona&#293;ino
+   sole zumanta mu&#285;o, el kiu sole periode pli la&#365;te eksonas
+   iu pli akre akcentigita silabo; precipe la interjekcioj
+   &raquo;ah&laquo;, &raquo;oh&laquo;... En la anta&#365;&#265;ambro oni interparolas pli
+   seninterrompe ol anta&#365;e kaj anka&#365; kun la doloro almena&#365;
+   proporcie moderigita.
+</p>
+
+<p>
+   Sed &#309;us tiu &#265;i mu&#285;anta, malla&#365;tigata interparolo per
+   siaj akcentigitaj silaboj logas ankora&#365; pli la atenton de
+   l'&nbsp;mona&#293;ino.
+</p>
+
+<p>
+   Senvole &#349;i a&#365;skultas pli atente, ni dirus pli scivole, se tiu
+   nomo &#285;uste esprimus &#349;ian spiritan staton...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i pre&#285;as ankora&#365;; &#349;iaj lipoj sin movas kaj la malla&#365;te
+   parolataj vortoj de la pre&#285;o estas a&#365;deblaj: tamen &#349;ia orelo
+   estas stre&#265;ita. Nun &#265;iu klara frazo, eble anka&#365; &#265;iu vorto
+   naskus en &#349;ia animo resonon kaj eble anka&#365; imagon havanta
+   nenion komunan kun la pre&#285;o, kiun &#349;i &#309;us diras.
+</p>
+
+<p>
+   Tamen en la anta&#365;&#265;ambro oni faras kaj parolas nenion
+   rimarkindan; la unutona mu&#285;o fine lacigas kaj la mona&#293;ino
+   denove enprofundi&#285;as kun la tuta pieco en sian pre&#285;on.
+</p>
+
+<p>
+   Subite eksonis el la anta&#365;&#265;ambro tiu ekstra, konata ekbruo,
+   kiam kelke da personoj stari&#285;as de la tablo kaj preti&#285;as por
+   foriri.
+</p>
+
+<!-- 44 -->
+
+<p>
+   Izolitaj frazoj estas parolataj pli la&#365;te; oni a&#365;das
+   la vortojn: "Estas nenia helpo, ni devas... La nokto
+   proksimi&#285;as &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Iu prenis jam la anson de la pordo kondukanta al la salono
+   kaj premis &#285;in; sed la anso sole ekbruetis kaj la pordo iom
+   malfermi&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino a&#365;dis nun la parolon tute klare.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi devas, mi devas ankora&#365; unufoje vidi &#349;in," parolis la
+   klara soprano. "Mi tiel amis &#349;in kaj &#349;i&nbsp;&#8212;&nbsp;ah, &#349;i estis
+   eksterordinara esta&#309;o... &#348;i sole ridis! Anka&#365; &#349;ia frunto kaj
+   la mentoneto ridadis, kiam eksonis &#349;ia sonoranta vo&#265;o... &#348;i
+   estis vera koboldo &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Sed tamen &#349;i estis periode tiel mal&#285;oja, tiel melankolia!"
+   intermetis la pli malmola vo&#265;o iel admone. "&#348;ia konduto
+   &#349;ajnis al mi &#265;iam stranga. Tiuj subitaj &#349;an&#285;oj de l'&nbsp;gajeco
+   en la melankolion a&#365; de l'&nbsp;silentemo en la &#285;ojantan petolemon
+   anta&#365;diradis nenion bonan. Mi estis preska&#365; konvinkita, ke
+   tiun bonan animon turmentas io, kion &#349;i ka&#349;as anta&#365; la tuta
+   mondo... &#284;is fine &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Oh, tiu bona, dol&#265;a animo!" ek&#285;emis la plenda vo&#265;o
+   neniiganta eksplodon de la ploro.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj hiera&#365;, kiam &#349;i alveturis kaj &#309;etinte sin al mia kolo
+   kisadis min kun la dolora ploro, tiam kunpremi&#285;is mia koro
+   de nekomprenebla kompato... ,Ah, kara, karega onklinjo!"
+   &#349;i &#285;emis karesante miajn vangojn. "Ne koleru pro tio, ke
+   mi alveturas&nbsp;&#8212;&nbsp;mi alveturas lastafoje! Mi plu ne tedos
+   vin&nbsp;&#8212;&nbsp;neniam!&nbsp;&#8212;&nbsp;&#264;u vi komprenas?... Postmorga&#365; matene
+   alveturos la patro kaj la patrino kaj posttagmeze &#265;io la&#365;
+   la deziro de l'&nbsp;gepatroj estos finita &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino a&#365;skultis &#265;iam pli atente. De tiuj kuneligitaj
+   kaj klare parolataj vortoj &#349;i estis tute interrompita en
+   la pre&#285;ado. Senvole &#349;i turnis iom la kapon al la pordo;
+   sed vidante tie neniun &#349;i denove fiksis la rigardon sur la
+   pupitron.
+</p>
+
+<!-- 45 -->
+
+<p>
+   Dume la plenda vo&#265;o en la anta&#365;&#265;ambro da&#365;rigis: "Kompreneble
+   mi konjektis, ke &#349;i parolas pri sia edzini&#285;o kaj pro tio mi
+   ridis. Mi e&#265; ne son&#285;is pri tio, ke &#349;i okupas sin pri tiel
+   terura penso&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj dume&nbsp;&#8212;&nbsp;Oh! Tio estis terura momento,
+   kiam mi eniris hodia&#365; matene en la salonon... &#348;i sidis sur
+   la kanapo vestita en sia blanka edzini&#285;a vesto, kiun &#349;i
+   estis alportinta... &#348;i sidis apogante la kapon per unu mano,
+   la dua estis premita al la koro. &#348;ajnis al mi, ke &#349;i rigardas
+   min&nbsp;&#8212;&nbsp;iel fikse, per kvaza&#365; eligitaj okuloj... &raquo;Pro Dio, vi
+   estas jam vestita!?&laquo; mi ekkriis de la pordo. &#348;i ne respondis.
+   Mi aliris rapide kelke da pa&#349;oj pli proksimen kaj restis
+   rigida. La eligitaj okuloj estis kvaza&#365; vitraj&nbsp;&#8212;&nbsp;la vesto
+   sangmakulita sur unu flanko... Mi ekkriis kaj alsaltinte al
+   &#349;i mi metis la manon sur &#349;ian frunton... &#284;i estis jam malvarma
+   kiel la glacio..."
+</p>
+
+<p>
+   Kaj denove eksonis el la anta&#365;&#265;ambro la &#285;ema, poste da&#365;ra
+   ploro...
+</p>
+
+<p>
+   Dum kelke da minutoj la mona&#293;ino a&#365;dis nenion krom tiu &#265;i
+   stranga, perforte malla&#365;tigata ploro... Anta&#365; &#349;ia spirita
+   rigardo iom post iom elsaltis, dank' al la vortoj, kiujn &#349;i
+   &#309;us a&#365;dis, bildo &#265;iam pli klara, kvaza&#365; elstaranta el la
+   nebulo.
+</p>
+
+<p>
+   Nur nun &#349;i komprenis, por kiu &#349;i venis pre&#285;i: por
+   beda&#365;rinda, treege beda&#365;rinda esta&#309;o, kiu memmortigis
+   sin&nbsp;&#8212;&nbsp;por la junulino, &#285;uste por la fian&#265;ino, kiu el la
+   nekonataj ka&#365;zoj sole kelke da horoj anta&#365; sia edzini&#285;o
+   perforte finis sian vivon...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj &#349;i vidis en la spirito gracian kaj majestan talion kun
+   la mieno de neesprimebla maldol&#265;o en la pala, bela viza&#285;o.
+   &#348;i vidis la nigrokulan, nigraharan fian&#265;inon kun nigraj
+   okulharoj kaj glataj vangoj, alabastra frunto, greka nazo kaj
+   molaj &#265;erizaj lipoj... &#348;i vidis staturon kaj viza&#285;on tute
+   nekonatajn&nbsp;&#8212;&nbsp;bildon tute hazardan...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i ektremis, profunde en sia animo.
+</p>
+
+<!-- 46 -->
+
+<p>
+   La frosto trakuris &#349;iajn membrojn; sed tuj poste &#349;i sentis, ke
+   la sango ru&#285;igas &#349;iajn vangojn...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i sentis sin premita kaj mal&#285;oja&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj eble anka&#365; la
+   larmo en&#349;teli&#285;is en &#349;ian okulon, se &#349;i povus da&#365;rigi sian
+   meditadon.
+</p>
+
+<p>
+   Sed tio ne okazis; post la momento eksonis el la anta&#365;&#265;ambro
+   la sama perforte malla&#365;tigata, &#285;ema vo&#265;o, kiu rakontis
+   anta&#365;e tiel simple kaj tamen tiel kortu&#349;e.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj morga&#365; matene alveturos la patro kaj la patrino!
+   Oh&nbsp;&#8212;&nbsp;kiamaniere mi komunikos tion al ili! La patro havas
+   malmolan koron, la patro restos malvarma... Sed la patrino
+   &#349;iros siajn harojn, la patrino amis ja &#349;in kiel pupilon de
+   sia okulo; la patrino malesperos..."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kiu estas kulpa je &#265;io &#265;i?" intermetis poste tiu
+   klara soprano, kiun la mona&#293;ino estis unue a&#365;dinta el la
+   anta&#365;&#265;ambro.
+</p>
+
+<p>
+   "La fian&#265;o devenas ja de ri&#265;a kaj ordema familio kaj entute
+   estas &#265;arma kaj brava junulo..."
+</p>
+
+<p>
+   "Vere, vere," ek&#285;emis respondante la plenda vo&#265;o kaj malla&#365;te
+   aldonis ion, kion la mona&#293;ino ne a&#365;dis.
+</p>
+
+<p>
+   Poste la personoj en la anta&#365;&#265;ambro restis silente dum kelke
+   da minutoj kvaza&#365; en embarasoj, kion fari. Subite eksonis
+   malla&#365;ta mu&#285;o kaj tuj poste estis a&#365;data malla&#365;tigata vo&#265;o,
+   kiu &#285;is nun ankora&#365; ne parolis:
+</p>
+
+<p>
+   "Ah&nbsp;&#8212;&nbsp;ni ne interrompos la estimindan fratinon!<sup><a name="piednoto05a" href="#piednoto05b">5</a></sup> Volu do
+   eniri!"
+</p>
+
+<p>
+   Kaj la mano, kiu videble jam kelkan tempon estis metita sur la
+   anso, malfermis tute la pordon. Kaj malrapide, &#349;telirante,
+   kvaza&#365; timante malpacigi per la plej malgranda ekbruo, eniris
+   la virinoj kaj la knabino, kiun la mona&#293;ino estis jam vidinta,
+   akompanataj de la sinjorino en plej bona a&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino, kiu a&#365;skultis atente kaj kun levita kapo anta&#365;
+   la malfermo de la pordo, a&#365;dinte la ekknaron
+
+<!-- 47 -->
+
+   la pordo rapide mallevis la kapon kaj volis denove pre&#285;i.
+</p>
+
+<p>
+   Sed estis neeble pre&#285;i. Malla&#365;te la vortoj fluadis de &#349;iaj
+   lipoj, sed la animo estis ekscitita...
+</p>
+
+<p>
+   Tra la kapo kuras strangaj imagoj kaj de l'&nbsp;stranga maltrankvilo
+   la koro kunpremi&#285;as kaj denove lar&#285;i&#285;as...
+</p>
+
+<p>
+   Malrapide, silente, sur la pintoj alproksimi&#285;is la irintaj
+   virinoj al la &#265;erko kaj unu el ili duone demetis blankan gazon,
+   per kiu la viza&#285;o de la kadavro estis kovrita.
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino tamen ne levis siajn okulojn; sed &#349;i sentis, kio
+   &#309;us okazas...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj tiu sama viza&#285;o, kiun &#349;i havis anta&#365; la momento en sia
+   penso, elsaltis nun tiel klare kaj plastike anta&#365; &#349;ia spirita
+   rigardo, kvaza&#365; &#349;i efektive rigardus en la &#265;erkon.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ajnis al &#349;i, ke &#349;i vidas &#265;iun bluan vejneton en la pala
+   viza&#285;o, ke &#349;i vidas anka&#365; sub la longaj okulharoj malforte
+   brilantan pupilon...
+</p>
+
+<p>
+   Dum kelke da sekundoj regis en la salono profunda silento.
+   Neniu movi&#285;is, neniu ekparolis; anka&#365; la sinjorino, kiu
+   anta&#365;e sen&#265;ese &#285;emis, restis senmove, kvaza&#365; &#349;ia nemezurebla
+   doloro subite estus &#349;toni&#285;inta.
+</p>
+
+<p>
+   "Kvaza&#365; viva, kvaza&#365; viva!" malla&#365;te diris fine apena&#365;
+   a&#365;deble la klara soprano. "Ah jes, jes, kvaza&#365; viva&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj
+   tamen malviva!" ripetis kaj aldonis la &#285;ema vo&#265;o, denove
+   ekploranta.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj post la momento da&#365;rigis tiu vo&#265;o:
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tien &#265;i&nbsp;&#8212;&nbsp;sur la vundon en la koro&nbsp;&#8212;&nbsp;mi metis la&#365;
+   &#349;ia deziro &#349;ian lastan leteron, en kiu &#349;i adia&#365;as la
+   patrinon, la patron, min kaj la tutan mondon&nbsp;&#8212;&nbsp;la leteron, en
+   kiu &#349;i petas de ni &#265;iuj pardonon kaj deziras, ke ni metu &#349;in
+   en la &#265;erkon en tiu sama edzini&#285;a vesto, en kiu &#349;i mortis kaj
+   sur la vundon en la koro ke ni metu la lastan leteron, en kiu
+   &#349;i adia&#365;as nin..."
+</p>
+
+<!-- 48 -->
+
+<p>
+   La mona&#293;ino &#265;esiginte la pre&#285;adon a&#365;skultas atente, e&#265;
+   avide.
+</p>
+
+<p>
+   &#264;iu el la lastaj simplaj kaj tamen tiel gravaj vortoj efikas
+   &#349;in froste kaj tamen varmegigante &#349;in. &#348;i ektremis kaj tuj
+   poste &#349;i sentas, ke &#349;ia sango kuras pli rapide el la kapo al
+   la koro kaj returne...
+</p>
+
+<p>
+   La paletaj vangoj sub la densa vualo iomete ru&#285;i&#285;is, la okuloj
+   fiksitaj sur la hazarda punkto de l'&nbsp;pupitro malseki&#285;as...
+   Senvole &#349;i levas iom la kapon...
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento unu el la virinoj apud la &#265;erko ek&#285;emis:
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, Dio, Dio! Tio estas terura!"
+</p>
+
+<p>
+   Kaj la alia anka&#365; malla&#365;te aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tamen estas nenia helpo&nbsp;&#8212;&nbsp;nenia, nenia helpo!" Kaj
+   denove ekregis la tomba silento, sole periode interrompata de
+   l'&nbsp;singulta &#285;emado de la sinjorino, kiu anta&#365;e pli longe
+   rakontis.
+</p>
+
+<p>
+   "Kion fari!" ekparolis post la momento la sinjorino en plej bona
+   a&#285;o, kiun la mona&#293;ino &#285;is nun ne estis vidinta. "Ni devas
+   forlasi &#349;in&nbsp;&#8212;&nbsp;ni devas lasi &#349;in sola &#265;i tie!"
+</p>
+
+<p>
+   La singlute &#285;emanta sinjorino denove da&#365;re kaj konvulsie
+   ekploris...
+</p>
+
+<p>
+   "Adia&#365;, adia&#365;&nbsp;&#8212;&nbsp;dormu dol&#265;e&nbsp;&#8212;&nbsp;animo kara&nbsp;&#8212;&nbsp;plej kara!"
+   &#349;i &#285;emis. Poste &#349;i klini&#285;is super la &#265;erko, dum kelke
+   da sekundoj fikse rigardis la viza&#285;on de l'&nbsp;kadavro, kaj
+   klini&#285;inte ankora&#365; pli &#349;i kisis &#285;in sur la glacimalvarman
+   frunton...
+</p>
+
+<p>
+   Rekti&#285;inte, ankora&#365; momenton &#349;i rigardis la kadavron.
+</p>
+
+<p>
+   La ceteraj&nbsp;&#8212;&nbsp;la&#365;vice&nbsp;&#8212;&nbsp;alproksimi&#285;inte al la &#265;erko, faris
+   signon de la kruco sur la frunto, la lipoj kaj la brusto de la
+   kadavro.
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino, havante la kapon iom levitan, povis vidi, kio &#309;us
+   okazis, sed &#349;i vidis nenion&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;iaj
+
+<!-- 49 -->
+
+   malsekaj okuloj estis nedeturneble fiksitaj sur la anta&#365;o de la
+   &#265;erko.
+</p>
+
+<p>
+   La singulte &#285;emanta sinjorino, kiu staris momenton kvaza&#365;
+   &#349;toni&#285;inta apud la &#265;erko, subite klini&#285;is kaj &#309;etinte la
+   blankan gazon sur la viza&#285;on de la kadavro, deturnis sin de la
+   &#265;erko.
+</p>
+
+<p>
+   Vidinte tion la ceteraj sekvis &#349;in. La jupoj frote
+   ekbruetis&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj la virinoj denove tiel malla&#365;te, kiel
+   ili estis enirintaj, forlasis la salonon.
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino restis sola.
+</p>
+
+<p>
+   En la unua momento &#349;ajnis al &#349;i, kvaza&#365; ia &#349;ar&#285;o estus
+   defalinta de &#349;ia brusto. &#348;i ekrigardis al la pordo kaj
+   v&iacute;dante, ke &#285;i estas fermita, levis la kapon ankora&#365; pli
+   alte ol anta&#365; la momento. &#348;ia rigardo timeme kaj malkura&#285;e
+   rondiris en la funebra salono.
+</p>
+
+<p>
+   &#264;io estis &#265;i tie &#309;us tia kiel anta&#365;e, anta&#365; ol la virinoj
+   eniris, sole kun tia diferenco, ke dume ekstere tute nokti&#285;is,
+   kaj pro tio &#265;io en la salono en la flaveta lumo de l'&nbsp;modere
+   flagrantaj vakskandeloj havis aspekton pli klaran kaj
+   samtempe malpli mal&#285;ojan ol anta&#365;e, kiam la vespera duonlumo
+   enpenetradis ankora&#365; en la salonon.
+</p>
+
+<p>
+   El la anta&#365;&#265;ambro eksonis ankora&#365; kelkafoje &#265;i tien la
+   rapidaj, sed malla&#365;tigataj malgrandaj pa&#349;oj, akompanataj de
+   &#293;aosa mu&#285;o kaj bruo, kiam kelke da personoj preti&#285;as por
+   foriri. Periode estis anka&#365; a&#365;data iu, anka&#365; malla&#365;tigata
+   vorto a&#365; fragmenta frazo; sed &#265;io kuni&#285;adis en &#293;aoson de
+   mu&#285;e krakantaj kaj frapantaj sonoj.
+</p>
+
+<p>
+   Subite la malla&#365;tigata bruo kaj mu&#285;o silenti&#285;is; sed tuj
+   poste estis a&#365;dataj pa&#349;oj de kelke da personoj, poste ekknaro
+   de la pordo kondukanta el la anta&#365;&#265;ambro al la vestiblo&nbsp;&#8212;&nbsp;fine
+   la mu&#285;o malproksimi&#285;as &#265;iam pli kaj pli. Sed anta&#365; ol &#285;i
+   tute &#265;esis, ankora&#365; unufoje estis a&#365;dataj la proksimi&#285;antaj
+   pa&#349;oj... Apud la pordo
+
+<!-- 50 -->
+
+   de la salono ili haltis kaj iu metinte unu manon sur la anson
+   turnis grince la &#349;losilon en la seruro.
+</p>
+
+<p>
+   La trapenetranta ekgrinco trakuris la animon de l'&nbsp;mona&#293;ino
+   kvaza&#365; maldol&#265;a ripro&#265;o; sed malgra&#365; tio &#349;i ne movi&#285;is,
+   sed avide a&#365;skultis...
+</p>
+
+<p>
+   Post la ekgrinco de la &#349;losilo estis a&#365;dataj rapide
+   malproksimi&#285;antaj pa&#349;oj, poste pli malla&#365;ta fermo de alia
+   pordo kaj denove, sed jam apena&#365; a&#365;debla ekgrinco de la
+   &#349;losilo, poste ekregis silento &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   &#264;ion &#265;i, kion ni &#309;us mallonge estis skizintaj, a&#365;skultis la
+   mona&#293;ino kun la eksterordinara atento. &#348;i ne preterlasis e&#265;
+   la plej malfortan, sole iom pli klaran memstaran sonon&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;ia
+   a&#365;dsento estis stre&#265;ita kaj pro tio &#349;ia atento iom deturnita
+   de la objekto, kiu anta&#365;e ekscitis &#349;in.
+</p>
+
+<p>
+   La sekvo estis natura. En tiuj kelkaj minutoj, dum kiuj &#349;i
+   atentis la mu&#285;on kaj bruon en la anta&#365;&#265;ambro, preska&#365; tute
+   &#349;i akiris denove sian animan trankvilon. La vangoj havis la
+   anta&#365;an palecon kaj la malseki&#285;intaj okuloj la anta&#365;an arde
+   pian trankvilon.
+</p>
+
+<p>
+   Dum kelke da minutoj &#349;i restis senmove, kaj samtempe anka&#365;
+   sen pensoj kaj rememoroj. &#348;ajnis al &#349;i, kvaza&#365; &#349;i estus
+   pre&#285;inta en la pre&#285;ejo la lastan pre&#285;on kaj ankora&#365;
+   genuas&nbsp;&#8212;&nbsp;estante en embarasoj, &#265;u levi&#285;i a&#365; ankora&#365; pre&#285;i.
+</p>
+
+<p>
+   &#264;irka&#365;e regis profunda silento, sole periode interrompata de
+   modera, apena&#365; a&#365;debla ekkrako de iu vakskandelo.
+</p>
+
+<p>
+   Sed tiu silento &#349;ajnas nenial stranga al la mona&#293;ino. Turninte
+   la kapon &#349;i mallevis &#285;in kaj denove fikse rigardis la pupitron
+   anta&#365; si kaj havante ankora&#365; la manojn kunmetitajn&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i
+   denove komencis pre&#285;i.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i pre&#285;as en la animo la pre&#285;on por la mortintoj&nbsp;&#8212;&nbsp;la
+   pre&#285;on plej konatan. Sed &#349;i pre&#285;as iel mekanike, &#349;i pensas
+   pri la parolataj vortoj, sed la animo estas iel indiferenta...
+</p>
+
+<!-- 51 -->
+
+<p>
+   Sed malrapide revenas la anta&#365;a ardo kaj fervoro. &#348;ia tuta
+   animo pre&#285;as...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i pre&#285;as kvaronon da horo, duonon da horo, tri kvaronojn da
+   horo, ne &#265;esante pre&#285;i e&#265; unu momenton kaj ne malstre&#265;ante
+   almena&#365; iomete siajn pensojn... Subite &#349;i estis interrompita
+   en la pre&#285;ado. De proksime, kredeble de la proksima pre&#285;ejturo
+   eksonis surda sono de la horlo&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino &#265;esinte en la pre&#285;ado levis iom la kapon kaj
+   kalkulas en la animo la surdajn unutonajn ekbatojn.
+</p>
+
+<p>
+   Ekbatis la dekunua.
+</p>
+
+<p>
+   La lasta sono estis treme soninta kaj &#265;irka&#365;e ekregis denove
+   profunda silento.
+</p>
+
+<p>
+   La interrompita mona&#293;ino vane penas enprofundi&#285;i denove en la
+   pre&#285;on. Malla&#365;te &#349;i parolas la vortojn de la pre&#285;o; sed dume
+   &#349;ia animo meditas, &#285;is fine la meditado tute venkas.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i meditas pri la lastaj aferoj de la homo&nbsp;&#8212;&nbsp;pri la morto,
+   la mistera, &#285;is nun de neniu solvita enigmo&nbsp;&#8212;&nbsp;pri la vivo
+   postmorta: pri la feli&#265;o de l'&nbsp;bonuloj kaj piuloj, pri la
+   torturoj de l'&nbsp;malbonuloj kaj malpiuloj...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i meditas momenton pri la aferoj superteraj kaj denove revenas
+   al la &raquo;larma valo&laquo;&nbsp;&#8212;&nbsp;al la turmentoj kaj doloroj teraj,
+   al la stranga, tre stranga miksa&#309;o de &#285;ojaj, mal&#285;ojaj kaj
+   doloraj momentoj, kiuj estas nomataj &raquo;vivo&laquo;.
+</p>
+
+<p>
+   Unue la meditado havas karakteron pli malpli maldol&#265;an&nbsp;&#8212;&nbsp;kvaza&#365;
+   kiam la fremdaj pensoj kaj fremdaj a&#365;topsioj falas en la
+   animon... Anta&#365; la spirita rigardo de l'&nbsp;meditanta mona&#293;ino
+   tremetas kvaza&#365; en la nebulo diversaj staturoj; jen pala virino
+   en la &#265;ifonoj kaj kun la okuloj sange ru&#285;aj de ploro, jen
+   kaduka maljunulo &#349;anceliranta la&#365;longe la muro, jen denove iu
+
+<!-- 52 -->
+
+   &#265;arma staturo en la re&#285;a vesto kaj tuj denove io, kvaza&#365;
+   kripligita monstro rampanta en la polvo kiel vermo...
+</p>
+
+<p>
+   Post la momento la atmosfero &#349;an&#285;i&#285;as.
+</p>
+
+<p>
+   La nebulo, en kiu tremetis la staturoj, komencas heli&#285;i,
+   kvaza&#365; kiam &#285;i forkuras anta&#365; la eliranta suno. La krepusko
+   fari&#285;as malrapide ru&#285;eto... La ru&#285;eta nebulo disi&#285;as kaj
+   anta&#365; la spirita rigardo de l'&nbsp;meditanta, &#285;uste reveme
+   profundi&#285;anta mona&#293;ino staras tute klara kaj plastika
+   &#265;armoplena bildo.
+</p>
+
+<p>
+   Lazura &#265;ielo arki&#285;as super la &#265;armoplena, paradiza &#285;ardeno,
+   plena de diversaj nekonataj floroj kaj anka&#365; tiaj plejparte
+   palmaj arboj.
+</p>
+
+<p>
+   Dekstre kaj maldekstre estas vidataj rokoj kaj post ili alta&#309;oj
+   kovritaj de l'&nbsp;arbaroj. Tie &#265;i kaj tie de la rokoj saltas
+   torentoj&nbsp;&#8212;&nbsp;sub la rokoj lar&#285;i&#285;as verdaj herbejoj, tra kiuj
+   serpentumas flavaj vojetoj.
+</p>
+
+<p>
+   &#264;io estas tiel simpla kaj tamen pro siaj trankvilo kaj paco
+   tiel kara, tiel agrabla, tiel alloganta...
+</p>
+
+<p>
+   Dum kelke da sekundoj la &#285;ardeno estas senhoma, senbesta...
+   Subite &#285;i vivi&#285;as... La homoj kaj la bestoj &#265;iuspecaj
+   promenas trankvile sur la vojetoj a&#365; ripozas sur la herbejoj.
+</p>
+
+<p>
+   Jen juna &#265;arma virino staras apud la tigro, tie leono ripozas
+   apud la piedoj de l'&nbsp;blondhara bubeto; &#265;i tie la cervo, urso,
+   kato kaj hundo sekvas unu la alian sur la sabla vojo kaj super
+   ili rondflugas aglo super la amaso da ne&#285;oblankaj kolomboj.
+</p>
+
+<p>
+   En kelke da minutoj kelkafoje &#349;an&#285;is la kara kaj alloganta
+   bildo sian fizionomion. La stafa&#285;o restis tiu sama, sole la aro
+   da homoj kaj bestoj sen&#265;ese &#349;an&#285;i&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj mirinde&nbsp;&#8212;&nbsp;la homaj mienoj estis tiel agrable trankvilaj,
+   kvaza&#365; la paco &#349;toni&#285;us sur iliaj viza&#285;oj...
+</p>
+
+<p>
+   &#264;iu, &#265;u la maljunulo a&#365; la junulo, &#265;u la viro a&#365; la virino
+   en la tuta forto de la vivo, &#265;u la infano apena&#365; elirinta el
+   la lulilo&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;iu &#349;ajnas nemezureble feli&#265;a kaj kontenta...
+</p>
+
+<!-- 53 -->
+
+<p>
+   Estas nenia dubo, ke la mona&#293;ino anime enprofundi&#285;is en la
+   paradizajn &#285;ojojn de la vivo en la nekonata, mistera postmorto;
+   sed &#349;ia modera, malelasta fantazio sciis elsor&#265;i al &#349;i sole
+   la bildon plej simplan, plej primitivan...
+</p>
+
+<p>
+   Estis al &#349;i &#285;oje kaj agrable; sed tamen &#349;i sentis ian
+   premitecon, ian moderan malkontenton kaj anka&#365; ian trompi&#285;on.
+   &#348;i ne komprenis la kialon; ia dol&#265;a melankolio ekregis &#349;in
+   simile kiel la feli&#265;an homon, kies animon trakuras la penso,
+   ke li ne estas izolita kun sia &#285;ojo kaj feli&#265;o...
+</p>
+
+<p>
+   Subite &#349;ajnas al &#349;i, ke en la malanta&#365;o de la belega
+   &#285;ardeno vidi&#285;as &#265;iam pli granda perspektivo&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj plej
+   malproksime&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i vidis konatan, tre konatan pejza&#285;on:
+   simplan vila&#285;on kun ia simpla pre&#285;ejeto kaj ne malproksime
+   belan bienon.
+</p>
+
+<p>
+   Senvole &#349;i eksvingis la dekstran manon kaj levis la vualon.
+   &#348;ia viza&#285;o vidigas la nepriskribeblan ekridon de la
+   kontenti&#285;o&nbsp;&#8212;&nbsp;anta&#365; &#349;ia spirita rigardo elsaltas la bildo de
+   l'&nbsp;naska vila&#285;o...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i vidas la patron, la sanegan, rideman, ru&#285;vangan viron&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i
+   vidas la patrinon, trankvilan, seriozan virinon kun la mieno
+   de l'&nbsp;delikata boneco&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i konjektas vidi anka&#365; sin mem unue
+   kiel infanon kaj tuj poste kiel virgulinon...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj anta&#365; &#349;ia spirita rigardo rapidege sekvas unu bildo la
+   alian. Jen &#349;i vidas la patron sur la kampo kaj tuj poste apud
+   la tablo kun la patrino&nbsp;&#8212;&nbsp;jen &#349;i mem sidas sur la genuoj de
+   la patrino, karesas kaj kisas &#349;in kaj tuj poste &#349;i ku&#349;as
+   en sia infana lito a&#365;skultante, kion la patro kaj la patrino
+   rakontas.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i rememorigas sin pri la servistoj kaj servistinoj, &#349;i
+   rememorigas sin pri la kunulinoj el sia plej frua infaneco kaj
+   el la a&#285;o pli posta, &#349;i rememorigas sin pri la lernejo kaj la
+   kunlernantinoj, pri la maljuna
+
+<!-- 54 -->
+
+   instruisto kaj la multo, multego da personoj kaj
+   momentoj&nbsp;&#8212;&nbsp;entute simplaj, preska&#365; ordinaraj, sed
+   tamen karaj.
+</p>
+
+<p>
+   Subite elsaltis anta&#365; &#349;i la bildo treege alloganta, kiam &#349;i
+   en la vila&#285;a veturilo kiel maturi&#285;anta knabino proksimi&#285;is
+   kun la patrino al Praha por tie &#265;i eniri en la edukinstituton
+   kaj la veturilo haltis sur la monteto, de kiu estis vidata
+   Praha, &#309;us dronanta en la ru&#285;a brilo de l'&nbsp;subiranta suno...
+</p>
+
+<p>
+   Sed tiu bildo rapide cedas anta&#365; la bildo alia: &#349;i vidas sin
+   mem en la pensiono&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i vidas siajn novajn kunulinojn&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i
+   vidas anka&#365; tiun, kiun pli poste &#349;ia koro tiel amis kaj
+   kiu fari&#285;is &#349;ia plej fidela amikino; la gracian, rideman
+   blondulinon kun la profundaj, amplenaj, bluaj okuloj kaj kun
+   glataj ru&#285;aj vangoj, varmaj lipoj kaj kun tiu enviinda,
+   senzorga penso, kiu facile transportas la homon trans &#265;iujn
+   eblajn rifojn de la vivo.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i vidas &#349;in kvaza&#365; staranta anta&#365; si&nbsp;&#8212;&nbsp;tiel klare, tiel
+   plastike...
+</p>
+
+<p>
+   Oni ne povas imagi al si, kian inklinon &#349;i sentis al &#349;i,
+   kiel &#349;i amis &#349;in. La plej varma amo fratina ne povas esti
+   pli varma. Dum tri jaroj ili vivis preska&#365; sen&#265;ese sub unu
+   tegmento, en unu &#265;ambro kaj tre malofte ili disi&#285;is sole por
+   kelke da momentoj. Unu sen la alia tute ne povis vivi, unu
+   anta&#365; la alia havis nenian sekreton, unuvorte, ili estis unu
+   animo.
+</p>
+
+<p>
+   Kiel ekstra, kiel poezia estis tiu tempo, kiam ili tiel vivis
+   kaj revis inter&#349;an&#285;ante &#265;iutage siajn revojn kaj dezirojn,
+   &#285;ojante je la estonteco kun la plej &#265;armaj esperoj...
+</p>
+
+<p>
+   Multo, multego da tiuj &#265;armoplenaj revoj de l'&nbsp;juneco trakuris
+   nun la animon de l'&nbsp;mona&#293;ino &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Subite &#349;an&#285;i&#285;as &#349;ia mieno&nbsp;&#8212;&nbsp;la rideto de l'&nbsp;kontenti&#285;o
+   en la momento &#349;an&#285;i&#285;is en la malgajecon, preska&#365; en la
+   maldol&#265;on: &#349;i konjektas vidi sian kunulinon feli&#265;a...
+</p>
+
+<!-- 55 -->
+
+<p>
+   &#348;i vidas &#349;in sidanta apud la lulilo de l'&nbsp;propra infano &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Sed tuj poste denove &#349;an&#285;i&#285;as la mieno de l'&nbsp;mona&#293;ino:
+   la mieno de l'&nbsp;maldol&#265;o transi&#285;as en la mienon de
+   l'&nbsp;rezignacio&nbsp;&#8212;&nbsp;sed tuj poste &#349;ia viza&#285;o vidigas la
+   mienon neesprimeble maldol&#265;e doloran...
+</p>
+
+<p>
+   Anta&#365; &#349;ia spirita rigardo ekaperis kvaza&#365; timema ombro la
+   staturo de l'&nbsp;pala, serioza studento &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Tiu imago sufi&#265;is, por ke la panoramo de la bildoj elsor&#265;itaj
+   de la fantazio haltu...
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino ne povis rezisti ian strangan senton de
+   l'&nbsp;ekfrosto. &#348;i eksvingis rapide la manon kaj mallevinte
+   la vualon komencis la&#365;te pre&#285;i, kvaza&#365; &#349;i volus forpeli
+   la teruran ombron, kiu &#309;us estis trakurinta &#349;ian animon,
+   la ombron fatalan, kiu estis la &#265;efa ka&#365;zo, kial &#349;i por
+   &#265;iam adia&#365;is la mondon kaj &#285;iajn plezurojn, e&#265; tiujn
+   dol&#265;ajn revojn, kiuj tiel feli&#265;igis &#349;in ankora&#365; anta&#365; ne
+   multaj jaroj...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i perforte devigas sin al la pre&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   La vortoj defluas de la lipoj; sed la ardo, kun kiu &#349;i &#265;iam
+   anta&#365;e enprofundi&#285;adis en la meditadon pri la mistera esta&#309;o,
+   tute mankas al &#349;i... Kaj la malhela ombro, la nebula silueto,
+   preteriras anta&#365; &#349;i &#265;iumomente &#349;an&#285;ante sian formon kaj
+   vidi&#285;ante jen pli klare, jen; pli nebule, sed dume sen&#265;ese
+   terurigante &#349;ian animon.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i pre&#285;as kvin minutojn, dek minutojn, kvaronon da horo...
+</p>
+
+<p>
+   Sed nenio helpas! La imago de l'&nbsp;nebula silueto estas pli
+   potenca ol la pre&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   Malrapide fari&#285;as la imago pli klara, pli preciza, &#285;is fine
+   denove staras anta&#365; &#349;ia animo tiu sama pala, serioza, juna
+   viro, kiu estis interrompinta &#349;in en la revema enprofundi&#285;o...
+</p>
+
+<p>
+   Ankora&#365; momenton &#349;i provas pre&#285;i; sed la pensoj kaj rememoroj
+   &#265;irka&#365;flirtantaj la palan studenton &#265;iam batalas por sia
+   rajto... Post ne longe la mona&#293;ina
+
+<!-- 56 -->
+
+   kontra&#365; sia volo &#265;esas pre&#285;i&nbsp;&#8212;&nbsp;la rememoroj denove okupas
+   &#349;ian animon...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i rememorigas sin pri la momento dum la belega maja
+   posttagmezo, kiam &#349;i, revenante kun sia nedisigebla kunulino
+   el la pre&#285;ejo de sankta Vito, unuafoje ekvidis lin anta&#365; la
+   pre&#285;eja pordo...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i rememorigas sin pri tio, ke estis al &#349;i tiam iel
+   strange&nbsp;&#8212;&nbsp;ke li sen&#265;ese okupis &#349;ian penson, ke pli poste &#349;i
+   son&#285;is pri li, unuvorte, &#349;i rememorigas sin pri &#265;iuj dol&#265;aj
+   kaj konataj detala&#309;oj, en kiuj manifestas la naski&#285;anta unua
+   amo.
+</p>
+
+<p>
+   Dum kelke da momentoj &#349;ajnas al &#349;i, kvaza&#365; &#349;i denove sentus
+   emon al la vivo&nbsp;&#8212;&nbsp;kvaza&#365; &#285;is nun &#349;i vivus tiel, kiel &#265;i
+   tiam...
+</p>
+
+<p>
+   Subite aperas en &#349;ia penso bildo alia.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i sidas mano en mano kun sia kunulino sub lar&#285;bran&#265;a
+   ka&#349;tano en la &#285;ardeno de l'&nbsp;pensiono... Estas a&#365;tuna
+   vespero&nbsp;&#8212;&nbsp;la luno preska&#365; plena&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;irka&#365;e sankta silento...
+</p>
+
+<p>
+   Ili rakontas, pli &#285;uste ili parolas silente, sed &#265;iumomente
+   unu a&#365; la alia eksilentas... Dum la tuta horo ili ne ekridis
+   e&#265; unu fojon, ili ne ek&#349;ercis e&#265; unu fojon&nbsp;&#8212;&nbsp;amba&#365; estas
+   &#265;iam pli silentemaj, &#285;is fine amba&#365; kelkan tempon silentas...
+</p>
+
+<p>
+   Subite la kunulino stari&#285;is kaj &#265;irka&#365;preninte &#349;ian nukon
+   fikse ekrigardis &#349;iajn okulojn...
+</p>
+
+<p>
+   "Berto!" &#349;i diris malla&#365;te per la tremanta vo&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   "Kion vi deziras, kara Henjo?" rediris Berto anka&#365; malla&#365;te.
+</p>
+
+<p>
+   Henjo silentis ankora&#365; momenton kaj poste per la premita,
+   interrompata vo&#265;o komencis konfesi...
+</p>
+
+<p>
+   Per simplaj kaj tamen varmaj vortoj &#349;i rakontis, kiam kaj
+   kiamaniere komencis &#285;ermi la amo en &#349;ia koro&nbsp;&#8212;&nbsp;poste &#349;i
+   komunikis la tutan serion da detala&#309;oj, kiuj klare pruvis, ke
+   &#349;ia amo trovis e&#293;on en la animo varme, arde amata.
+</p>
+
+<!-- 57 -->
+
+<p>
+   Berto, estinte interrompita en la revema enprofundi&#285;o,
+   a&#365;skultis komence kvaza&#365; apatie; sed balda&#365; la rakonto de
+   l'&nbsp;kunulino ekinteresis &#349;in.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ajnis al &#349;i, kvaza&#365; &#349;i estus a&#365;skultanta sian propran
+   animon: Henjo pentris similajn maltrankvilojn, similajn dol&#265;an
+   premitecon kaj suferojn, kiuj jam de kelke da monatoj &#265;esigis
+   la trankvilon de Berto. &#348;i sentis tiel neesprimeble dol&#265;an
+   doloron, tian fre&#349;an esperon, kvaza&#365; atendante, ke la plenumo
+   de &#349;ia plej varma deziro estas tute certa.
+</p>
+
+<p>
+   Fine Henjo nomis la objekton de sia amo...
+</p>
+
+<p>
+   La spiro de Berto haltis, &#349;ia brusto konvulsie kunpremi&#285;is,
+   la koro komencis forte, konvulsie bati, la sango levi&#285;is al la
+   kapo. Perforte &#349;i kunpremis la lipojn por neniigi la ek&#285;emon
+   a&#365; la ekkrion...
+</p>
+
+<p>
+   Henjo amis kaj estis amata de tiu sama pala studento, kiu estis
+   kvaza&#365; idolo de Berto...
+</p>
+
+<p>
+   La simpla kaj en la vivo tial ofta fakto, preter kiu la homoj en
+   la pli malfrua a&#285;o kompate ridetante transiras al la tagordo,
+   tute dispremis Berton...
+</p>
+
+<p>
+   Vane kun la stre&#265;ado de &#265;iuj siaj fortoj &#349;i penis neniigi
+   sian maltrankvilon, &#285;uste la plej fortan animan uraganon, kiu
+   tiel subite atakis &#349;in.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i a&#365;skultis ankora&#365; momenton, poste eksaltis kun la
+   malla&#365;tigata ekkrio, ek&#349;anceli&#285;is kaj denove falinte sur la
+   benketon &#349;i kovris la viza&#285;on per la amba&#365; manoj kaj da&#365;re
+   ekploris&nbsp;&#8212;&nbsp;Henjo penis trankviligi &#349;in. &#348;i demandas la
+   ka&#365;zon, insistas, petas&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;io estas vana...
+</p>
+
+<p>
+   Berto silentas kiel tombo; &#349;i ne malkovris la dol&#265;an sekreton
+   de sia koro...
+</p>
+
+<p>
+   De tiu momento &#349;i suferis nemezureble kiel &#265;iu, kiu ne volas
+   a&#365; ne povas konfesi siajn dolorojn al alia homo&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj &#349;i ne
+   povis, ne devis ilin konfesi...
+</p>
+
+<p>
+   Melankolio ekregis &#349;ian tutan animon. La mondo estis
+   indiferenta al &#349;i; &#265;io, kion &#349;i ekvidis, fari&#285;is malagrabla
+
+<!-- 58 -->
+
+   al &#349;i&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i vivis sole por siaj mal&#285;ojaj revoj kaj anka&#365;
+   por tiaj rememoroj.
+</p>
+
+<p>
+   En la unua tempo iafoje &#349;i havis okazon vidi la nemezureblan
+   feli&#265;on de sia amikino...
+</p>
+
+<p>
+   Ofte &#349;i a&#365;dis &#349;in rakonti pri li, ofte &#349;i vidis &#349;in kun li,
+   iafoje &#349;i e&#265; parolis kun li kelke da ordinaraj, sensignifaj
+   vortoj...
+</p>
+
+<p>
+   Sed &#349;i treege suferis en tiuj &#265;i kelkaj momentoj; kaj tio
+   estis la ka&#365;zo, ke &#349;i fine ser&#265;is la rimedon kontra&#365; sia
+   anima malsano kaj forlasinte la pensionon revenis kun la
+   rompita koro al la gepatroj en la naskan vila&#285;on.
+</p>
+
+<p>
+   &#264;i tie &#349;i vivis preska&#365; en la tuta izoleco for de la mondo
+   kaj &#285;iaj plezuroj. La izoleco kaj la meditema enprofundi&#285;o
+   en la rememoroj estis al &#349;i la plej karaj; &#349;i vivis kiel
+   &raquo;sanktulino&laquo;...
+</p>
+
+<p>
+   En la unua tempo &#349;i interkorespondadis kun la feli&#265;a amikino.
+</p>
+
+<p>
+   La leteroj de Henjo, skribitaj kvaza&#365; per la sango de la koro,
+   dis&#349;iradis la koron de Berto; sed la silenta suferantino
+   respondadis ilin &#265;iam kun la senekzempla abnegacio...
+</p>
+
+<p>
+   Henjo pentris ofte sian feli&#265;on per tiel vivaj koloroj, ke
+   la okulo de Berto pleni&#285;is per la larmoj dum la legado kaj
+   multafoje &#349;i devis &#265;esigi la legadon, anta&#365; ol &#349;i venis al
+   la fino de la letero.
+</p>
+
+<p>
+   Sed tamen&nbsp;&#8212;&nbsp;kiel ofte okazas en la vivo&nbsp;&#8212;&nbsp;amba&#365; amikinoj
+   en la unua tempo interkorespondadis sufi&#265;e ofte; pli poste ili
+   iom laci&#285;is en la korespondado kaj post tri a&#365; kvar jaroj tute
+   &#265;esigis &#285;in.
+</p>
+
+<p>
+   La beda&#365;rinda, malfeli&#265;a Berto restis tute sola kun sia
+   doloro. Kvankam la gepatroj kaj la aliaj homoj klopodis per
+   &#265;iuj fortoj revenigi la knabinon, iam tiel fre&#349;an kaj
+   sopirantan je la vivo, denove al la vivo, tamen ilia penado
+   estis vana. &#348;i a&#365;skultis trankvile &#265;iun kaj &#265;iam maldol&#265;e
+   ridetante nee ekskuis la kapon...
+</p>
+
+<!-- 59 -->
+
+<p>
+   Kaj malrapide, sed tiom pli firme maturi&#285;is en &#349;ia animo la
+   intenco tute disi&#285;i de la mondo.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj kiam &#285;i estis maturi&#285;inta, &#285;i estis anka&#365; efektivigita:
+   Berto eniris en la mona&#293;ejon de l'&nbsp;&raquo;kompatemaj fratinoj&laquo; kaj
+   post unu jaro fari&#285;is &raquo;fratino&laquo; Magdaleno &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   La asketa vivo mona&#293;eja, kunigita kun la helpado al la
+   mizeruloj, estis preska&#365; tute neniiginta &#265;iujn pensojn
+   pri la mondo ekstermona&#293;eja; sed tamen ne povis la fratino
+   Magdaleno rezisti la strangajn sentojn kaj pensojn, &#349;in
+   periode atakantajn.
+</p>
+
+<p>
+   Precipe dum la silentaj noktoj a&#365;tunaj, kiam la animo tiel
+   volonte revas kaj meditas, kiam &#349;i lacigita de la pre&#285;ado
+   senvole enprofundi&#285;is en la rememorojn, kiam &#349;i rememorigis
+   sin pri la feli&#265;a amikino&nbsp;&#8212;&nbsp;en tiaj momentoj &#349;i eksentis
+   &#265;iam neesprimeblan dezerton en la animo, doloran premitecon,
+   multafoje e&#265; trakuron de la frosto kaj tuj poste denove febran
+   ektremon &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Kaj tio okazis anka&#365; nun, kiam &#349;i, genuante unuafoje en
+   sia vivo anta&#365; la kadavro dum la silenta nokto a&#365;tuna,
+   enprofundi&#285;is senvole en la rememorojn tiel, ke &#349;i tute
+   forgesis, kial kaj kie &#349;i trovi&#285;as.
+</p>
+
+<p>
+   Bildo sekvas bildon anta&#365; &#349;ia spirita rigardo&nbsp;&#8212;&nbsp;jen &#285;i
+   estas klara kaj plastika, jen nebula kaj malklara, jen en
+   la formo de simpla silueto...
+</p>
+
+<p>
+   Subite ekstere levi&#285;is la vento kaj forte ekskuis la
+   fenestrojn. Tiu ekbruo interrompis la fratinon Magdalenon en
+   &#349;iaj meditemaj rememoroj.
+</p>
+
+<p>
+   Levinte la kapon &#349;i timeme rigardis &#265;irka&#365; si kaj nur post
+   kelke da sekundoj &#349;i tute rekonscii&#285;is, kial kaj kie &#349;i
+   trovi&#285;as...
+</p>
+
+<p>
+   Sed &#349;i treege konsterni&#285;is rekoninte, ke &#349;i ne trovas sin
+   genuanta kaj ne havas plu la manojn kunmetitajn sur la pupitro
+   por pre&#285;i, sed ke &#349;i sidas sur la &#349;tupo, sur kiu &#349;i anta&#365;e
+   genuis, ke &#349;i havas la manojn preska&#365; konvulsie kunpremitajn
+   sur la genuoj kaj ke &#349;i havis
+
+<!-- 60 -->
+
+   anta&#365; la momento la kapon profunde mallevitan al la brusto...
+</p>
+
+<p>
+   Rekonscii&#285;inte &#349;i stari&#285;is kaj denove genuis, kiel auta&#365;e;
+   &#349;i denove kunmetis la manojn kaj komencis pre&#285;i.
+</p>
+
+<p>
+   Dum kelke da momentoj regis profunda silento, interrompata sole
+   periode de modera ekkrako de iu vakskandelo. Subite la vento
+   ekstere denove levi&#285;is kaj ekfajfinte, kvaza&#365; ie proksime
+   la mu&#349;o estus ekpepinta, longe kaj surde ekbruis, kiel en la
+   malproksimo perdi&#285;as la ekblekego de l'&nbsp;sova&#285;a besto...
+</p>
+
+<p>
+   Tiu stranga kaj preska&#365; teruriganta sono ekscitis momenton la
+   pre&#285;antan mona&#293;inon.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i turnis malrapide la kapon al la fenestroj&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;ajnis al
+   &#349;i, ke tra la fenestroj &#349;i vidas la stelojn brili sur la
+   firmamento; sed la ru&#285;eta lumo de l'&nbsp;vakskandeloj rebrilanta
+   de la vitro fenestra malhelpis la rigardon.
+</p>
+
+<p>
+   Momenton rigardas la mona&#293;ino al la fenestroj. Jen &#349;ajnas al
+   &#349;i, kvaza&#365; ia flava lumo estus trakurinta anta&#365; la fenestroj,
+   simile kvaza&#365; iu estus subite elirinta kun la lumo el la
+   mallumo kaj tuj estinginta &#285;in...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj samtempe kun la trakuro de la flaveta lumo levi&#285;is ekstere
+   la ventego pli sova&#285;e ol auta&#365;e kaj ekskuinte forte la
+   fenestrojn, &#285;is ili ektintis, malfermis unu el ili.
+</p>
+
+<p>
+   Malvarma, preska&#365; glacia vento turnis sin en la salono
+   kaj &#265;irka&#365;blovis anka&#365; la fratinon Magdalenon. La kandeloj
+   ekflagris, iliaj flamoj jen kuntiri&#285;is, jen denove
+   eksaltis&nbsp;&#8212;&nbsp;la salono jen mallumi&#285;is, jen denove heli&#285;is...
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino mekanike stari&#285;is, levis la vualon kaj
+   &#349;teliralite alproksimi&#285;is al la fenestro, malfermita de la
+   vento, por fermi &#285;in.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento la fulmo denove trakuris la firmamenton.
+</p>
+
+<!-- 61 -->
+
+<p>
+   La mona&#293;ino farinte signon de la kruco iom cedis kaj deturnis
+   la viza&#285;on de la fenestro, tra kiu la surde bruanta vento kuris
+   en la &#265;ambron.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ia rigardo fiksis unue sur la flagrantaj vakskandeloj, poste
+   sur la &#265;erko kaj la blankaj, de la vento modere ondigataj
+   rubandoj de la florkronoj.
+</p>
+
+<p>
+   En la unua momento &#349;ajnis al &#349;i, kvaza&#365; &#265;io &#265;irka&#365; la
+   &#265;erko vivi&#285;adus, e&#265;&nbsp;&#8212;&nbsp;kvaza&#365; la kadavro en la &#265;erko
+   kovrita per la blanka gazo ekmovi&#285;us.
+</p>
+
+<p>
+   Malgra&#365; tio &#349;i ne perdis la trankvilon, kun kiu &#349;i anta&#365;e
+   alpa&#349;is al la fenestro. Turninte sin al la fenestro &#349;i fermis
+   &#285;in kaj denove malrapide revenas al la pupitro. En tiu momento
+   ekstere trakuris la fulmo pli forta. La mona&#293;ino haltinte
+   denove ekrigardis al la fenestroj&nbsp;&#8212;&nbsp;post la momento &#349;i
+   eka&#365;dis surdan bruon de malproksima ektondro...
+</p>
+
+<p>
+   Kelkan tempon &#349;i staris kvaza&#365; en embarasoj, poste turnis
+   sin kaj &#349;ia rigardo fiksis sur la &#265;erko. La vento estis iom
+   levinta la blankan gazon. Estis vidataj du manoj, kruce metitaj
+   sur la brusto &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Nenion plu &#349;i vidis ol du blankajn, kvaza&#365; vaksajn manojn
+   virinajn kaj malgrandan nigran krucon, sed tiuj manoj
+   kvaza&#365; mistere efikas la mona&#293;inon: &#349;ia rigardo, kvaza&#365;
+   rigidi&#285;inta, estas fiksita sur ili.
+</p>
+
+<p>
+   Momenton staras la fratino Magdaleno kiel statuo. En &#349;ia animo
+   revivi&#285;as la imagoj, kiujn al &#349;i elsor&#265;is &#349;ia fantazio dank'
+   al tio, kion &#349;i a&#365;dis rakonti, sed la imagoj nun ankora&#365;
+   kreskas, e&#265;&nbsp;&#8212;&nbsp;en &#349;ia animo naski&#285;as novaj bildoj...
+</p>
+
+<p>
+   En la salono regas tamen profunda silento; ekstere la vento
+   silenti&#285;is kaj la vakskandeloj brulas rekte kiel anta&#365;e.
+</p>
+
+<p>
+   Sed jen denove ekfulmo kaj tuj poste jam bruanta ekkrako de
+   la fulmotondro. La fratino Magdaleno cedis, poste malrapide
+   proksimi&#285;as al la pupitro kaj jam volas genui, kiam la tomba
+   silento denove estas interrompita.
+</p>
+
+<!-- 62 -->
+
+<p>
+   Rekte anta&#365; la mona&#293;ino eksonis modera ekkrako&nbsp;&#8212;&nbsp;kredeble la
+   &#265;erko...
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino ektremis.
+</p>
+
+<p>
+   Tuj poste eksiblis ekstere la vento kaj la frapantaj sonoj
+   interrompas la da&#365;ran bruon... Komencis forta pluvego...
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino momenton staras senmove; poste &#349;ia mano senvole
+   apogas sin sur la pupitro&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj la okulo estas denove fiksita
+   sur la blankaj, kruce metitaj manoj de la kadavro.
+</p>
+
+<p>
+   Ekstere la vento fajfas kaj bruas &#265;iam pli da&#365;re. Periode
+   atakas la pluvo tiel forte la fenestrojn, ke la gutoj tamburas,
+   kvaza&#365; ili faladus sur la tintantan plata&#309;on horizontalan.
+   Fulmo &#265;iam pli rapide sekvas la fulmon, la krakado de la tondro
+   estas &#265;iam pli brua.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ajnas, ke la mona&#293;ino havas nenian atenton por la furiozantaj
+   elementoj.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;iaj okuloj estas rigide fiksitaj sur la blankaj manoj kun la
+   nigra kruceto, en &#349;ia animo naski&#285;as io kvaza&#365; peka scivolo.
+</p>
+
+<p>
+   "Kiu vi estas kaj kial&nbsp;&#8212;&nbsp;kial vi tiel subite dis&#349;iris la
+   fadenon de la vivo?" &#349;i pensas. "Oni diris, ke vi estis juna,
+   gaja kaj &#265;arma&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj sur la rando de la tera feli&#265;o... kaj
+   tamen, tamen&nbsp;&#8212;&nbsp;Oh, se mi almena&#365; povus legi la respondon
+   sur via viza&#285;o&nbsp;&#8212;&nbsp;sur viaj senbrilaj okuloj&nbsp;&#8212;&nbsp;sur via
+   glacimalvarma mano!... Eble vi amis&nbsp;&#8212;&nbsp;arde, flame, pasie,
+   freneze... Ah&nbsp;&#8212;&nbsp;jes, jes! Preska&#365; &#349;ajnas al mi, kvaza&#365; mi
+   envius vin... Morti, kiam vi estis eltrinkinta la pokalon da amo
+   &#285;is la fundo&nbsp;&#8212;&nbsp;morti en kelke da momentoj kaj mallonge post
+   tiam, kiam vi estis elturninta sin el la &#265;irka&#365;preno de la
+   plej amata viro&nbsp;&#8212;&nbsp;oh, kiel enviinda estas tiu sorto rilate la
+   sorton, kiam la vivo treni&#285;as en la turmentoj animaj, kiam la
+   korpa forto malrapide mortas, &#285;is fine la homo pereas&nbsp;&#8212;&nbsp;de
+   senforti&#285;o..."
+</p>
+
+<!-- 63 -->
+
+<p>
+   Subite &#349;i mem interrompis sin en la pekaj pensoj. &#348;i ekpensis
+   pri la postmorto. Senvole &#349;i ektremis kaj cedis...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;iaj okuloj estas ankora&#365; fiksitaj sur la blankaj manoj
+   de la kadavro. Post la momento, ne sciante la kialon, &#349;i
+   malproksimi&#285;as de la pupitro malla&#365;te sur la pintoj kaj
+   post kelke da minutoj staras apud la &#265;erko.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i staras dum kelke da minutoj fikse rigardante blankajn, kruce
+   metitajn manojn sur la brusto. &#348;i vidas sur ili bluajn vejnojn
+   kaj sur unu fingro oran ringon...
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento falis &#349;ia rigardo sur la pli malhelan lokon
+   sur la blanka vesto proksime de la koro&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i rekonis sangan
+   makulon.
+</p>
+
+<p>
+   Denove &#349;i cedis unu pa&#349;on&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;ian animon trakuris la
+   rememoro pri la lasta letero, en kiu la mortinta knabino estis
+   adia&#365;inta la siajn kaj kiu la&#365; &#349;ia deziro estis metita sur la
+   koron.
+</p>
+
+<p>
+   Sed &#309;us sur la brusto estas &#285;is nun metita la blanka gazo.
+</p>
+
+<p>
+   La fratino Magdaleno estas momenton en embarasoj. Subite &#349;i
+   decidis. Farinte unu pa&#349;on al la &#265;erko &#349;i levis iom tremantan
+   manon al la gazo kaj forigis &#285;in.
+</p>
+
+<p>
+   La gazo sur unu flanko de la &#265;erko falis&nbsp;&#8212;&nbsp;sed la viza&#285;o
+   de la kadavro estas ankora&#365; kovrita per la blanka gazo&nbsp;&#8212;&nbsp;la
+   letero ku&#349;as sur la koro...
+</p>
+
+<p>
+   Estas videble, ke la vesto &#265;irka&#365; la koro estis forte
+   sangmakulita;&nbsp;&#8212;&nbsp;sed la mona&#293;ino rimarkis sole kelke da
+   malgrandaj makuloj &#265;irka&#365; la letero metita sur la koro&nbsp;&#8212;&nbsp;a&#365;
+   pro tio, ke la makuloj estis kretitaj a&#365; pro tio, ke la vesto
+   estis en la &#265;erko lerte faldita, por ke la makuloj ne estu
+   videblaj.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj denove &#349;i staris momenton senmove, kvaza&#365; en embarasoj,
+   &#265;u forigi anka&#365; la gazon de la viza&#285;o a&#365; preni la leteron.
+</p>
+
+<!-- 64 -->
+
+<p>
+   Fine &#349;i decidis. Per firma mano &#349;i levis la leteron, sub kiu
+   aperis granda sanga makulo...
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino ektremis. Dum kelke da momentoj &#349;i tenis la
+   leteron nedecidite en la mano, poste malrapide per la tremanta
+   mano malfaldis &#285;in kaj komencis legi.
+</p>
+
+<p>
+   &#284;i estis skribita de lerta mano, sed tremanta dum la
+   skribado, &#265;ar kelkaj vortoj, e&#265; tutaj frazoj estis preska&#365;
+   nelegeblaj...
+</p>
+
+<p>
+   Ekstere furiozis la uragano &#265;iam pli sova&#285;e&nbsp;&#8212;&nbsp;dume la
+   mona&#293;ino pene legis la jenon:
+</p>
+
+<p>
+   "Kara patrino&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj vi, patro&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj vi, bona onklinjo!
+</p>
+
+<p>
+   Pro &#265;io, kio estas kara al vi, pardonu min! &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Mi ne povis fari alimaniere!
+</p>
+
+<p>
+   Mi adia&#365;as vin sen maldol&#265;o kaj sen ripro&#265;oj. Mi ne ripro&#265;as
+   e&#265; la patron, kiu la&#365; sia opinio zorgante sole pri mia bono
+   kaj feli&#265;o, estis destininta al mi la fian&#265;on, kiun mi tre
+   &#349;atas kaj estimas, sed kiun mi malgra&#365; tio ne povas ami.
+</p>
+
+<p>
+   Mi estus nur &#349;ar&#285;o por li,&nbsp;&#8212;&nbsp;malvarma, glacia &#349;ar&#285;o, kiu
+   nepre devus maldol&#265;igi al li la vivon kaj dum la tempo fari
+   &#285;in tute netolerebla. Petu lin, ke anka&#365; li pardonu min.
+</p>
+
+<p>
+   Mi amis, kiel vi scias&nbsp;&#8212;&nbsp;varme, sincere, mi amis arde, flame,
+   pasie, e&#265; freneze...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj li, kiu dum la tuta vico da jaroj estis mia idolo, mia dio,
+   &#309;us en la tago, kiam mi decidis, ke mi ne povas, ne devas
+   fari&#285;i edzino de alia viro, kiam mi decidis, ke mi forkuros
+   kun li kaj suferos kune kun li la mizerojn de l'&nbsp;perdita
+   ekzisto&nbsp;&#8212;&nbsp;li, kiu estis falinta tiel, ke li ne indas nomi
+   sin homo, li&nbsp;&#8212;&nbsp;en la &#285;usta senco de l'&nbsp;vorto for&#309;etis min de
+   si&nbsp;&#8212;&nbsp;kiam mi falis sur la genuojn anta&#365; li...
+</p>
+
+<p>
+   Ne malbenu min, ne kulpigu min je la peka faro kaj pardonu min!
+   Mi ne povis fari alimaniere!
+</p>
+
+<!-- 65 -->
+
+<p>
+   Kaj mi petas&nbsp;&#8212;&nbsp;insiste petas vin: &#264;io, kion mi konfesis al
+   vi, restu por &#265;iam sekreto!
+</p>
+
+<p>
+   Metu min, mi petas, en la &#265;erkon en la sama vesto, kiun mi
+   estus prenonta &#265;e mia edzini&#285;a festo kaj kiu en kisos min
+   an&#285;elo de la morto&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj tiun &#265;i leteron, en kiu mi &#265;ion
+   konfesis al vi, metu sur la vundon de mia dispremita koro!
+</p>
+
+<p>
+   Kaj se iam iu el vi renkontos mian estintan kunulinon, kiu
+   anta&#365; kelke da jaroj estis mia fidela amikino kaj kiu lin, kiun
+   mi estis adorinta, anka&#365; vidadis &#285;oje&nbsp;&#8212;&nbsp;mi konjektas&nbsp;&#8212;&nbsp;e&#265;
+   amis&nbsp;&#8212;&nbsp;se vi rekontos Berton&nbsp;&#8212;&nbsp;komuniku al &#349;i &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Fratino Magdaleno ne povis legi plu.
+</p>
+
+<p>
+   Jam dum la lego de l'&nbsp;unua parto de la letero tremis al &#349;i la
+   manoj, dum la lego de la dua parto &#349;iaj okuloj pleni&#285;is per la
+   larmoj tiel, ke &#349;i legis kvaza&#365; tra la nebulo, dum la lego de
+   la lastaj linioj la letero elfalis el &#349;ia mano.
+</p>
+
+<p>
+   Freneza, malespera ekkrio eli&#285;is el &#349;ia brusto. &#348;i
+   &#349;anceli&#285;is; sed tuj poste kvaza&#365; rekonscii&#285;inte &#349;i levis la
+   tremantan manon kaj forigis la gazon, per kiu la viza&#285;o de la
+   kadavro estis kovrita.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i konvinki&#285;is tute.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i ekvidis malvivan viza&#285;on de sia estinta plej kara
+   kunulino&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i ekvidis la belan blondharulinon kun la revemaj,
+   sed nun rigide eligitaj, kvaza&#365; vitraj okuloj...
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ia spiro haltis, la brusto pene laboris; &#349;ia koro konvulsie
+   kunpremi&#285;is de la neesprimeblaj kompato kaj doloro. &#348;iaj
+   okuloj pleni&#285;is per la larmoj...
+</p>
+
+<p>
+   Dum pli longa tempo &#349;i ne vidis, nek a&#365;dis&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i staris apud
+   la &#265;erko kvaza&#365; rigidi&#285;inta...
+</p>
+
+<p>
+   Ekstere furiozis la uragano kun ne&#349;an&#285;ita forteco.
+   Blindigantaj fulmoj kruci&#285;as sur la firmamento, la bruegado de
+   la fulmotondro ne &#265;esas. La ventego fajfas, bruas kaj blekegas
+   kvaza&#365; furiozanta maro&nbsp;&#8212;&nbsp;la fenestroj tremante tintas, la
+   gutoj de la pluvo terurige
+
+<!-- 66 -->
+
+   tamburas&nbsp;&#8212;&nbsp;sed la fratino Magdaleno, kiel estis jam dirite, ne
+   vidas, ne a&#365;das.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;iaj vangoj brulas, de la larmoj superver&#349;itaj okuloj febre
+   brilas, la lipoj estas konvulsie kunpremitaj...
+</p>
+
+<p>
+   Subite ekstere levi&#285;is la vento kun la triobla forteco.
+   Ek&#285;eminte dolore, kvaza&#365; la koro estus diskrevinta, &#285;i
+   ekbruis profunde, poste alpremi&#285;is al la fenestroj, ektintigis
+   ilin kaj malfermis tiun saman kiel anta&#365;e. Forta glacimalvarma
+   aerfluo enpenetris tra la fenestro en la salonon kaj turnis
+   sin &#265;irka&#365; la &#265;erko. La flamoj de la vakskandeloj profunde
+   klini&#285;is, sed tuj denove ekflamis.
+</p>
+
+<p>
+   La ventego enblovis denove&nbsp;&#8212;&nbsp;pli forte ol anta&#365;e kaj estingis
+   tri, kvar kandelojn...
+</p>
+
+<p>
+   La salono iom mallumi&#285;is. La mona&#293;ino staras ankora&#365; kvaza&#365;
+   rigidi&#285;inta... En tiu momento la turnanta fluo de la ventego
+   la trian fojon enpenetris la salonon kaj estingis la ceterajn
+   kandelojn&nbsp;&#8212;&nbsp;la salono tute mallumi&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   La uragano furiozas kun &#265;iam kreskanta furiozeco&nbsp;&#8212;&nbsp;sole
+   la flamoj periode lumigas la salonon. En tiuj momentoj &#265;io
+   eklumigita de la fulmoj havas aspekton preska&#365; terurigan.
+   Frosta fluo de la ventego turnas sin en la salono kaj movigas
+   la rubandojn kaj la florkronojn&nbsp;&#8212;&nbsp;sole la fratino Magdaleno
+   staras senmove.
+</p>
+
+<p>
+   Subite forte ekfulmis kaj tuj poste sekvis la surdiganta
+   ektondro.
+</p>
+
+<p>
+   La fratino Magdaleno rekonscii&#285;is el la agonia rigideco. En la
+   momento de l'&nbsp;blindiganta ekfulmo &#349;ajnis al &#349;i, kvaza&#365; la
+   kadavro estus duone levi&#285;inta en la &#265;erko...
+</p>
+
+<p>
+   La mona&#293;ino dolore ek&#285;emis kaj preninte la kapon per la amba&#365;
+   manoj &#349;i cedis &#349;ancelirante de la &#265;erko.
+</p>
+
+<p>
+   Tuj poste denove falis al &#349;i la manoj&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i staras firme, sed
+   ia neesprimebla timemo kunpremis &#349;ian animon. Malvarma &#349;vito
+   aperis sur la frunto kaj la
+
+<!-- 67 -->
+
+   vangoj de la beda&#365;rinda mona&#293;ino&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;ia tuta korpo
+   tremas&nbsp;&#8212;&nbsp;sed &#349;iaj piedoj estas kvaza&#365; alfor&#285;itaj.
+</p>
+
+<p>
+   Jen ekstere trakuris nova fulmo kaj denove &#349;ajnas al la
+   mona&#293;ino, kvaza&#365; la kadavro estus levi&#285;anta.
+</p>
+
+<p>
+   Tiun &#265;i fojon &#349;i ekkriis kaj kura&#285;i&#285;inte penas forkuri kun
+   la stre&#265;ado de &#265;iuj fortoj.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;anceli&#285;ante en la mallumo &#349;i fine sukcesis atingi la pordon;
+   sed la pordo estas &#349;losita.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i pugnobatas &#285;in; &#349;i krias, petege krias&nbsp;&#8212;&nbsp;vane! Timo kaj
+   teruro skuas &#349;ian korpon; ekkrioj sole eli&#285;as stertore el &#349;ia
+   ondi&#285;anta brusto &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Jen nova fulmo&nbsp;&#8212;&nbsp;al la mona&#293;ino &#349;ajnas, kvaza&#365; la kadavro
+   estus tute levi&#285;inta en la &#265;erko.
+</p>
+
+<p>
+   Kun la kor&#349;iranta ekkrio &#349;i kuras al la fenestroj; sed
+   faletinte en la tuta mallumo &#349;i kapbatis la muron kaj falis sur
+   la plankon &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Ankora&#365; la tutan horon furiozis la uragano. La fulmoj terurige
+   lumigadis la funebran salonon, la frosta vento turnis sin
+   &#265;irka&#365; la &#265;erko kaj &#265;irka&#365;blovadis la febre ru&#285;igitajn
+   vangojn de l'&nbsp;sveninta mona&#293;ino...
+</p>
+
+<p>
+   La fratino Magdaleno restis sen konscio&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i restis sveninta
+   dum kelke da horoj.
+</p>
+
+<p>
+   Nur matene, kiam la uragano jam longe anta&#365;e &#265;esis furiozi,
+   kiam la ventego silenti&#285;is kaj &#265;esis la pluvo, nur kiam la
+   suno jam longe estis levi&#285;inta super la horizonto&nbsp;&#8212;&nbsp;la
+   mona&#293;ino rekonscii&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;i rekonscii&#285;is &#285;ustatempe.
+</p>
+
+<p>
+   En la anta&#365;&#265;ambro estis a&#365;dataj pa&#349;oj kaj vo&#265;oj...
+</p>
+
+<p>
+   Pene, kun la stre&#265;ado de &#265;iuj restintaj fortoj trenis sin la
+   fratino Magdaleno al la pre&#285;benketo &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Kaj kiam pli poste tiuj samaj virinoj, kiujn &#349;i estis vidinta
+   vespere, malla&#365;te malfermis la pordon kaj &#349;teleniris, ili
+   vidis la mona&#293;inon genui kiel vespere...
+</p>
+
+<!-- 68 -->
+
+<p>
+   Sed kiam &#349;i fine levi&#285;is por foriri en la mona&#293;ejon, &#349;i
+   ek&#349;anceli&#285;is kaj falis... Oni devis venigi la veturilon &#8212;
+</p>
+
+<p>
+   Kiom &#349;i estis suferinta, neniu scii&#285;is, neniu e&#265; supozis &#8212;
+</p>
+
+<!-- 69 -->
+
+<div id="mm" class="titolo">
+   MODERNA MAGDALENO.
+   <div class="malgrandege">
+      Rimarko: En la rakonto &raquo;Moderna Magdaleno&laquo; mi uzis<br>
+      &#265;ie la pronomon &raquo;ci&laquo;, kie &#285;in uzis la a&#365;toro, por ke<br>
+      la traduko perfekte konsentu kun la originalo.
+   </div>
+</div>
+
+<div class="subtitolo">
+   Kelke da scenoj el la silenta angulo de l'&nbsp;arbaro.
+</div>
+
+<p>
+   Minace kiel la neniigata pasio mallevi&#285;as la peza a&#365;gusta
+   vespero super la arbarori&#265;a, monta pejza&#285;o en &#352;umava.<sup><a name="piednoto06a" href="#piednoto06b">6</a></sup>
+</p>
+
+<p>
+   La firmamento jam preska&#365; la tutan horon estas kovrata de la
+   pezaj, malbonportantaj nuboj, el kiuj tuj post la subiro de la
+   suno elsaltadis senbrilaj fulmoj, akompanataj de la murmuranta
+   tondrado.
+</p>
+
+<p>
+   Estas nenia dubo, ke plej balda&#365; falos sur la jam tute
+   mallumi&#285;intan valon unu el tiuj da&#365;raj uraganoj, kiuj iafoje
+   furiozas la tutan nokton...
+</p>
+
+<p>
+   El la fenestroj de la &#265;asdomo la sole lo&#285;ata konstrua&#309;o en la
+   tuta &#265;irka&#365;a&#309;o vibras tra la vespera mallumo ia flaveta lumo,
+   lumiganta la &#265;ambron originalan kaj interesan.
+</p>
+
+<p>
+   &#284;i estas kvarangula kaj vasta &#265;ambro kun ligna plafono,
+   dividita parte per la breta muro en du partojn.
+</p>
+
+<p>
+   La malanta&#365;o&nbsp;&#8212;&nbsp;la agrabla angulo kun du fenestroj plenaj de
+   floroj&nbsp;&#8212;&nbsp;estas la dormo&#265;ambro kaj de
+
+<!-- 70 -->
+
+   l'&nbsp;anta&#365;o &#285;i estas dividita per la nigrobrunaj, duone
+   disigitaj pordokurtenoj.
+</p>
+
+<p>
+   Unuavide oni ekkonas, ke &#265;i tie regis ankora&#365; anta&#365; nelonge
+   la zorgema mano de l'&nbsp;amanta, belgusta virino. La meblaro estas
+   simpla, sed &#265;ie oni povas vidi multe da elegantaj ornama&#309;oj
+   kaj la virinaj bagateloj.
+</p>
+
+<p>
+   Malgra&#365; la videbla malordo, la&#365; &#265;io ka&#365;zita de la longa
+   forestado de la mastrino kaj de tiutempa mastrumado de l'&nbsp;viroj
+   ne tre ordemaj, la agrabla malanta&#365;o posedas ian allogantan
+   fre&#349;econ, ekstreme kontrastanta la mal&#285;ojan, malnovmodan
+   anta&#365;on.
+</p>
+
+<p>
+   Sur la konvenaj kaj nekonvenaj lokoj de la muroj estas
+   pendigitaj cervaj kornoj, pafiloj, &#265;asponardoj kaj diversaj
+   &#265;asiloj.
+</p>
+
+<p>
+   En la angulo dekstre staras granda kahela forno; anta&#365;e estas
+   pordo kondukanta al la koridoro, el kiu la forno estas hejtata
+   kaj el kiu oni iras per la &#349;tuparo en la unuan eta&#285;on a&#365;
+   tra la &#265;efa pordo en la korton, &#265;irka&#365;atan de l'&nbsp;alta
+   stangobarilo.
+</p>
+
+<p>
+   Sur la muro inter la forno kaj la nomita pordo pendas ligna
+   horlo&#285;o kun la kukolo. Apud la horlo&#285;o en la direkto al la
+   pordo oni vidas grandan portreton de juna viro kun melankolia
+   mieno, vestita kiel arbaristo. Sub la portreto pendas orita
+   kadro kun la fotografa&#309;o de juna sinjorino en baltualeto; kaj
+   sub &#285;i&nbsp;&#8212;&nbsp;revolvero.
+</p>
+
+<p>
+   En la muro kontra&#365; la portretoj estas granda fenestro de bizara
+   formo.
+</p>
+
+<p>
+   Kiam ajn ekfulmas pli forte, oni vidas tra tiu &#265;i fenestro la
+   lumigitan korton kaj malproksiman nebulan silueton de tri krucoj
+   starantaj sur nealta roko, al kiu kondukas tordolinia vojeto kaj
+   kiu supreniras &#285;in &#285;is la krucoj.
+</p>
+
+<p>
+   Anta&#365; la fenestro staras negranda tablo kaj, tute
+   anta&#365;e&nbsp;&#8212;&nbsp;kontra&#365; la jam nomita pordo&nbsp;&#8212;&nbsp;trovi&#285;as ankora&#365; alia
+   pordo, kondukanta al la korto. Proksime staras se&#285;o, sur kiu
+   estas &#309;etita malnova &#265;evaltuko.
+</p>
+
+<!-- 71 -->
+
+<p>
+   Krom du &#349;rankoj kun libroj la&#365;longe la muro maldekstre kaj
+   alia necesa meblaro estas meze de l'&nbsp;unua &#265;ambro granda tablo
+   el kverka ligno kun krucitaj piedoj&nbsp;&#8212;&nbsp;apud la tablo staras
+   apogse&#285;o, en kiu &#309;us sidas viro en arbarista vesto kun la kapo
+   apogita sur la amba&#365; manoj, kaj kelke da ordinaraj se&#285;oj.
+</p>
+
+<p>
+   Sur la tablo brulas granda petrola lampo kaj apud &#285;i ku&#349;as ia
+   malfermita libro.
+</p>
+
+<p>
+   &#264;io estas simpla, malnovmoda kaj malafabla kiel en la lo&#285;ejoj
+   de maljunaj fra&#365;loj a&#365; pli a&#285;aj vidvoj, al kiuj la &#265;armo de
+   la proksima &#265;irka&#365;a&#309;o, en kiu ili malofte pa&#349;igas la tempon,
+   estas tute seninteresa.
+</p>
+
+<p>
+   Malgra&#365; tio oni povas anka&#365; &#265;i tie ekvidi aldonojn
+   renovigantaj la iaman virinan mastrumadon.
+</p>
+
+<p>
+   En la momento, kiam ni enkondukas la leganton en la &#265;ambron,
+   oni povas vidi ankora&#365; unu diferencon de l'&nbsp;kutimaj
+   cirkonstancoj.
+</p>
+
+<p>
+   En la malanta&#365;a &#265;ambro duone post la paravento oni vidas
+   infanan liton, kiu estas &#349;ovita tiamaniere de la muro, ke &#285;i
+   ne estas vidata de la pordo kondukanta al la korto. Apud la lito
+   staras tablo kaj sur &#285;i botelo da akvo kaj malgrandaj teleroj,
+   pokalo kaj kulero.
+</p>
+
+<p>
+   La nokta trankvilo estas interrompata en la &#265;ambro sole de
+   l'&nbsp;unutona iro de la horlo&#285;o kaj periode de la mu&#285;o de
+   l'&nbsp;vento, kiu iafoje modere tintigas la fenestrojn. Ekstere
+   fulmas ankora&#365; post longaj pa&#365;zoj, kaj sole la murmuranta
+   tondrado estas &#265;iam pli klara.
+</p>
+
+<p>
+   La viro en la apogse&#285;o apud la tablo sidas senmove kiel statuo.
+</p>
+
+<p>
+   Nur kiam la horlo&#285;o ekkrakis kaj la kukolo kantis la dekan, li
+   levis la kapon kaj rigardinte dormeme &#265;irka&#365; si, fiksis la
+   rigardon sur la horlo&#285;on.
+</p>
+
+<p>
+   "Kio estas?" deglitis malafable de liaj lipoj; sed tuj poste,
+   kvaza&#365; li estus tute rekonscii&#285;inta, li diris silente,
+   preska&#365; dolore:
+</p>
+
+<!-- 72 -->
+
+<p>
+   "Ah, tiel! Post la sendorme pasigita nokto venkis min la laceco.
+   Mi ekdormis..."
+</p>
+
+<p>
+   Turninte poste la kapon al la infana lito en la malanta&#365;o li
+   levi&#285;is singarde kaj senbrue.
+</p>
+
+<p>
+   Li estas viro &#265;irka&#365;e sesdekjara de l'&nbsp;alta, ostoforta talio,
+   nuba mieno, sunbrunigita viza&#285;o, kovrita de grizi&#285;inta,
+   anta&#365;e nigra plenbarbo kaj kun iom malafablaj, sed bonanimaj
+   trajtoj.
+</p>
+
+<p>
+   La sola rekti&#285;o malkovris, ke li posedas ankora&#365; plenan forton
+   de l'&nbsp;viro, ke li estas pasiema kaj ne estas bone inciti lin
+   a&#365; liajn pasiojn. La rekteco, kura&#285;o kaj kategorieco vidi&#285;as
+   en &#265;iu trajto de la viza&#285;o, kies brilaj nigraj okuloj sub la
+   grizi&#285;intaj brovoj &#349;ajnas preska&#365; piki.
+</p>
+
+<p>
+   Levi&#285;inte li staris momenton, poste sur la pintoj kaj plej
+   singarde li &#349;teliris al la infanlito en la malanta&#365;on.
+</p>
+
+<p>
+   Momenton li fikse rigardis la liton, vidigante doloran eksciton,
+   poste same singarde &#349;telforiris en la anta&#365;on, kie li haltis.
+</p>
+
+<p>
+   "Beda&#365;rinda infano!" li ek&#285;emis kun la dolora rezignacio. "Ci
+   suferas&nbsp;&#8212;&nbsp;ci suferas&nbsp;&#8212;&nbsp;sen la propra kulpo..."
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, Dio, Dio!" li ekplendis, silentinte momenton, en la tono de
+   l'&nbsp;kompata ripro&#265;o. "Kial&nbsp;&#8212;&nbsp;suferas tiu beda&#365;rinda kreita&#309;o
+   tiel nemezureble? Kial? Al kiu kaj kiamaniere &#285;i faris ion
+   malbonan?... Ankora&#365; anta&#365;hiera&#365; &#285;i kuradis kaj petoladis,
+   fre&#349;a kiel cervino, gaja kaj plena de vivo... Kaj hodia&#365; &#285;i
+   ku&#349;as la tutan tagon kvaza&#365; duonmortinta&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj sole la
+   perioda sufoka tusado vekas &#285;in el la agonia duonkonscio..."
+</p>
+
+<p>
+   Jen eksonis la stertora ektuso de la lito el la malanta&#365;o kaj
+   tuj poste timeme ekkriis la siblanta infana vo&#265;o:
+</p>
+
+<p>
+   "Mami&nbsp;&#8212;&nbsp;mami!"<sup><a name="piednoto07a" href="#piednoto07b">7</a></sup>
+</p>
+
+<p>
+   "Denove &#285;i vokas la patrinon!" ekpensis la viro en la anta&#365;o
+   kaj turninte sin kun rapida servemo alpa&#349;is
+
+<!-- 73 -->
+
+   al la lito, de kiu levi&#285;is al li du infanaj manoj kaj la infana
+   vo&#265;o siblante balbutis:
+</p>
+
+<p>
+   "Av&#265;jo, av&#265;jo! Kie estas mami?"
+</p>
+
+<p>
+   Sed la viro, alparolita tiel simple kaj tamen insiste ne
+   respondis rekte tiun demandon.
+</p>
+
+<p>
+   La&#365; &#265;io el diversaj motivoj li penis turni la pensojn de
+   l'&nbsp;malsana infano al aliaj objektoj. Li komencis &#285;in amplene
+   kaj iafoje e&#265; infane dorloti, parolante parte al la infano,
+   parte&nbsp;&#8212;&nbsp;esplorante dume &#285;ian staton&nbsp;&#8212;&nbsp;al si:
+</p>
+
+<p>
+   "Ci ne dormas, karuleto? Mi pensis, ke ci dormas kiel
+   zizeleto<sup><a name="piednoto08a" href="#piednoto08b">8</a></sup> Kaj ci kontra&#365;e rigardas kiel strigeto."
+</p>
+
+<p>
+   &#264;e tiuj vortoj li klini&#285;is al la infano.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#265;u io doloras cin&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;u doloras? Kaj kie, karuleto, kie?
+   &#264;u sub la mentoneto&nbsp;&#8212;&nbsp;en la gor&#285;eto, kiel ci montras? Ah,
+   &#285;i estas pasonta, karuleto&nbsp;&#8212;&nbsp;ci vidos!..."
+</p>
+
+<p>
+   Poste palpante la frunton de l'&nbsp;infano, la vangojn kaj la
+   korpon, li da&#365;rigis en tiu sama tono:
+</p>
+
+<p>
+   "Ci havas ja la frunteton tute malvarman&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj anka&#365; la
+   vangetojn kaj la tutan korpeton!"
+</p>
+
+<p>
+   &#264;e tiuj vortoj trakuris lian animon la esperplena penso, ke la
+   infano, ne havante la febron&nbsp;&#8212;&nbsp;pri kiu li konjektis, ke &#285;i
+   akompanas &#265;iun gravan kaj dan&#285;eran malsanon&nbsp;&#8212;&nbsp;tamen ne estas
+   malsana tiel grave kaj senespere, kiel &#349;ajnas.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#265;u ci deziras ion, karuleto&nbsp;&#8212;&nbsp;nenion? &#264;u ci volas
+   trinki&nbsp;&#8212;&nbsp;ne?... Almena&#365; mi ordigos al ci la kuseneton sub
+   la kapeto. Ci ku&#349;as ja &#265;i tie kiel perfekta friponeto. La
+   litkovrilo estas de&#309;etita&nbsp;&#8212;&nbsp;kunvolvita..."
+</p>
+
+<p>
+   Ordigante al la infano la kuseneton kaj la kovrilon, kun
+   eldevigita petolemo li aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;i tie estis kiel en la vulpejo... Tiel, tiel! Nun ci ku&#349;os
+   denove kiel princido&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;u ne?... Nu, ci
+
+<!-- 74 -->
+
+   vidas&nbsp;&#8212;&nbsp;mi anka&#365; scias fari&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;ion, &#265;ion... Kaj nun ci
+   ne tusas tiel konvulsie, kiel matene kaj la tutan posttagmezon.
+   Kredeble tio estas bona signo. Lulu vin denove an&#285;eleto, por ke
+   la dol&#265;a dormo cin refre&#349;igu, refortigu, resanigu..."
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento li ekvidis, ke la infano fermis la okulojn kaj
+   opiniante, ke &#285;i jam estas dormanta, li rekti&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   Momenton kun dolora rezignacio li rigardis la infanon, kaj
+   poste &#349;telirante de la lito kaj medite konsiderante li diris
+   malla&#365;te:
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u fine tio estas sveno, anta&#365;iranta la finan agonion?"
+</p>
+
+<p>
+   Tiu penso haltigis lin.
+</p>
+
+<p>
+   Volante konvinki&#285;i li elpa&#349;is ekstreme brue; sed la infano ne
+   a&#365;das kaj ne veki&#285;as, simile kiel &#285;i ne veki&#285;is la tutan
+   vesperon dum kia ajn alia bruo.
+</p>
+
+<p>
+   Li bruigis poste la se&#285;on kaj kelkafoje piedbatis, fikse
+   rigardante la infanon; sed en la viza&#285;o de l'&nbsp;infano ne
+   ektremis e&#265; unu muskolo.
+</p>
+
+<p>
+   "Do tamen&nbsp;&#8212;&nbsp;la svenoj?... Ah, Dio, Dio!" li dolore ek&#285;emis,
+   poste sen&#285;ene elpa&#349;is kaj trairinte la&#365;lar&#285;e la &#265;ambron
+   rigardis la korton tra la fenestro.
+</p>
+
+<p>
+   Post momento li sin turnis.
+</p>
+
+<p>
+   Lia rigardo fiksis hazarde sur la portreto de l'&nbsp;melankolia juna
+   viro sur la kontra&#365;a muro kaj lia viza&#285;o vidigis maldol&#265;on,.
+   Kiam la&#365; la kutimo de l'&nbsp;homojizoluloj li komencis, duonla&#365;te
+   kaj fragmente paroli al la bildo:
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, jen ci vidas, knabo, jen ci vidas!... Preska&#365; mi &#285;ojas
+   en tiuj maldol&#265;aj momentoj, &#265;ar ci ne estas atestanto de &#265;io
+   &#265;i&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;ar ci ne vidas cian infanon suferi kaj eble jam morti!
+</p>
+
+<p>
+   Kaj kiel severe, kiel ripro&#265;e ci rigardas min&nbsp;&#8212;&nbsp;kvaza&#365; ci
+   volus diri, ke mi&nbsp;&#8212;&nbsp;cia patro estas kulpa je cia tuta doloro
+   kaj malfeli&#265;o!...
+</p>
+
+<!-- 75 -->
+
+<p>
+   Vere&nbsp;&#8212;&nbsp;mi devis alie eduki cin, ol kiel mi cin edukis! Mi
+   faris eraron, &#265;ar mi allasis, ke ci pasigu cian tutan vivon en
+   la arbara solejo, ekskluzive en la societo de l'&nbsp;maljuni&#285;anta
+   patro.
+</p>
+
+<p>
+   Mi devis, la&#365;bezone devige a&#365; perforte, se e&#265; por iom da
+   tempo, forpeli cin en la mondon, por ke ci ekkonu la homan
+   hipokritecon kaj spite la &#285;usteco de cia a&#365;topsio pri la
+   mondo ne estu tiel mola, tiel sentema...
+</p>
+
+<p>
+   Jes, jes&nbsp;&#8212;&nbsp;mi devis doni al ci okazon rigardi pli profunde en
+   la vivoturnon, en la homajn korojn!... Mi faris eraron, &#265;ar mi
+   ne devigis cin, ke ci akiru spertojn pri la gento virina, ke ci
+   ekkonu, ke nenio estas tiel &#349;an&#285;ema, nenio tiel perfida, kiel
+   la koro de l'&nbsp;virino!...
+</p>
+
+<p>
+   Se estus tiel okazinta, certe tio, kio cin trafis, ne surprizus
+   cin&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj ne enpremus al ci la mortigan ilon en la manon...
+</p>
+
+<p>
+   Pardonu, knabo, pardonu al la pentofaranta patro la gravan,
+   nepardoneblan kulpon&nbsp;&#8212;&nbsp;&#285;uste eraron! &#284;in ne ka&#365;zis la
+   malbona volo, sed la patra&nbsp;&#8212;&nbsp;eble anka&#365; infana amo, kiu
+   ne volis kaj ne povis malhelpi kian ajn cian emon. Mi edukis
+   cin viro&nbsp;&#8212;&nbsp;en la plena senco de l'&nbsp;vorto&nbsp;&#8212;&nbsp;viro &#349;atanta
+   honoron, viro, kies honoro ne estis &#293;imero...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj ke la senmezura animdoloro faligis cin anta&#365;tempe en la
+   tombon, ke la trompita amo, la abomena perfido de l'&nbsp;malfidela
+   edzino... Ne, ne! La&#365; cia karaktero ci ne povis fari alimaniere.
+   Estante en cia situacio mi sendube farus tion saman. Unu premo
+   de risorto de l'&nbsp;revolvero&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj en la momento la netolerebla
+   sufero estus finita..."
+</p>
+
+<p>
+   Post tiuj &#265;i vortoj li ekrigardis timeme la armilojn
+   pendigitajn sur la muro. Poste li aliris al la muro, deprenis la
+   revolveron, pendantan sub la fotografa&#309;o de
+
+<!-- 76 -->
+
+   l'&nbsp;sinjorino en la orita kadro kaj momenton rigardis &#285;in
+   kvaza&#365; relikvon.
+</p>
+
+<p>
+   Lia viza&#285;o vidigas mienon &#265;iam pli doloran. Subite li sin
+   turnis kaj rigardinte al la lito en la malanta&#365;o li diris
+   malla&#365;te kaj mole:
+</p>
+
+<p>
+   "Ah&nbsp;&#8212;&nbsp;la infano&nbsp;&#8212;&nbsp;infano!..."
+</p>
+
+<p>
+   Alpa&#349;inte kun la revolvero en mano al la tablo, li metis &#285;in
+   sur la tablon&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj kvaza&#365; li estus nun rememoriginta sin pri
+   la grava afero, li ekmurmuris:
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kion faras la kuracisto? Kial li ne venas? La deka jam
+   pasis kaj la kuracisto ne estas ankora&#365; tie &#265;i..."
+</p>
+
+<p>
+   Sur lia dolore kuntiri&#285;inta viza&#285;o aperis turmenta nedecideco.
+</p>
+
+<p>
+   Fine li decidis.
+</p>
+
+<p>
+   Rapide li alpa&#349;is al la pordo dekstre, malfermis &#285;in kaj
+   enirinte la malluman koridoron ekfajfis per la fingroj,
+   Reveninte poste en la &#265;ambron li a&#365;skultis tra la duone
+   malfermita pordo de l'&nbsp;koridoro.
+</p>
+
+<p>
+   Post la momento, vidigante malpaciencon, li ektiris forte du
+   fojojn la tenilon de l'&nbsp;sonorilo apud la pordo kaj cedinte kelke
+   da pa&#349;oj li denove a&#365;skultis.
+</p>
+
+<p>
+   En la koridoro eksonis malagrabla sono de lada sonorilo. Tuj
+   poste estis a&#365;dataj pa&#349;oj de l'&nbsp;nudaj piedoj, malsuprenirantaj
+   la &#349;tuparon en la koridoron.
+</p>
+
+<p>
+   Post kelke da sekundoj aperis anta&#365; la pordo en la koridoro
+   &#265;irka&#365;e deksesjara knaba&#265;o kun la fizionomio, rememoriganta
+   pri la bonkoraj idiotoj. Li havis sole &#265;emizon kaj pantalonon
+   pendantan sur unu &#349;elko kaj liaj nudaj piedoj levi&#285;adis unu
+   post la alia, kvaza&#365; li starus sur la brulanta karbo.
+</p>
+
+<p>
+   "Ci dorma&#265;is, Ki&#265;jo!"<sup><a name="piednoto09a" href="#piednoto09b">9</a></sup> brue bonvenis la maljuna viro
+   alvokinta lin.
+</p>
+
+<!-- 77 -->
+
+<p>
+   "Ne&nbsp;&#8212;&nbsp;ne&nbsp;&#8212;&nbsp;mi ne dorma&#265;is!" senkulpigas sin la alparolito,
+   penante kovri sian dormemon. "Mi ku&#349;is sole..."
+</p>
+
+<p>
+   Kaj kun flatema servemo li aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi ordonas ion, sinjoro patro?"<sup><a name="piednoto10a" href="#piednoto10b">10</a></sup>
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ordonis ja, ke ci ne ku&#349;i&#285;u anta&#365; la alveno kaj foriro de
+   l'&nbsp;kuracisto," intermetis severe la &raquo;sinjoro patro&laquo;, sed tuj
+   li demandis en la tono pli modera:
+</p>
+
+<p>
+   "Kion diris sinjoro doktoro, kiam li alveturos?"
+</p>
+
+<p>
+   Duone dormanta Ki&#265;jo, ne povante tuj rememorigi sin pri tio,
+   balbutis rememoreme:
+</p>
+
+<p>
+   "Kion diris sinjoro doktoro, sinjoro patro?"
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, eniru!" invitas lin la sinjoro patro.
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo lamante timeme eniris kaj malferminte post si la pordon
+   haltis malkura&#285;e anta&#365; &#285;i.
+</p>
+
+<p>
+   "Kion diris sinjoro doktoro&nbsp;&#8212;&nbsp;vi diras, sinjoro patro?"
+   ripetis palpebrumante la &#349;tipforma kaj &#285;ibi&#285;inta knaba&#265;o,
+   kies inflamitaj palpebroj ankora&#365; duone fermi&#285;adis, kaj poste
+   aldonis decide:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne scias. Mi ne estis ja en la urbo por la sinjoro
+   doktoro..."
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, mi scias, mi scias!" intermetis malpacience la sinjoro
+   patro. "Sed ci &#265;eestis, kiam sinjoro Floriano revenis
+   posttagmeze el la urbo kaj rakontis, kiel li sukcesis &#265;e
+   la kuracisto. Mi volas scii, &#265;u li diris, ke la kuracisto
+   alveturos je la deka a&#365; je la dekunua?"
+</p>
+
+<p>
+   "Je la deka, sinjoro patro!" &#285;oje diris Ki&#265;jo, ke li povas
+   servi iom la kolerantan sinjoron patron. "Li diris, ke plej
+   poste &#265;irka&#365; la deka li estos &#265;e ni..."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed la deka jam pasis!" rimarkigis la sinjoro patro.
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo, rigardinte la&#365; la ekzemplo de l'&nbsp;sinjoro patro, sed
+   preska&#365; idiote, la horlo&#285;on, da&#365;rigis:
+</p>
+
+<p>
+   "Sinjoro Floriano diris, ke la sinjoro doktoro povas forveturi
+   el la urbo je la kvina posttagmeze. Kaj &#265;ar
+
+<!-- 78 -->
+
+   oni bezonas kvin horojn por atingi nin per la veturilo, do je la
+   deka tute certe..."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi scias, mi scias!" intermetis malpacience la sinjoro patro.
+   "Kaj mi sendis jam anta&#365; duonhoro la sinjoron Florianon sur la
+   senarban deklivon al la tri krucoj, por ke li rigardu, &#265;u la
+   doktoro jam alveturas. Sed la sinjoro Floriano longe ne revenas.
+   Kaj tial," li aldonis en la kategoria tono, "iru por vidi, kion
+   li faras?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi?" ekbalbutis Ki&#265;jo vidigante subitan konsterni&#285;on.
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, kiu alia?" rimarkigis bonanime la sinjoro patro. "Mi ne
+   povas ja foriri de la infano. Kaj krom ni du estas neniu en la
+   domo."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi&nbsp;&#8212;&nbsp;mi&nbsp;&#8212;&nbsp;sinjoro patro &#8212;?" ekbalbutis Ki&#265;jo denove, kaj
+   poste pli kura&#285;e aldonis: "Mi ne povas..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kial ci ne povas?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi, mi, mi ne vidas malproksimen..." senkulpigis sin Ki&#265;jo
+   mallerte.
+</p>
+
+<p>
+   "Ne estas bezone, ke ci vidu. Sinjoro Floriano havas falkajn
+   okulojn, kaj de la tri krucoj, kiam ekfulmas, oni vidas sur la
+   &#349;oseo en la malproksimon je unu horo. Li jam diros al ci..."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed mi&nbsp;&#8212;&nbsp;mi, sinjoro patro..." komencis Ki&#265;jo en la tono
+   &#265;iam pli timema kaj kunmetinte la manojn li finis konsternite:
+</p>
+
+<p>
+   "Pro Dio mi petas vin&nbsp;&#8212;&nbsp;ne sendu min tien!"
+</p>
+
+<p>
+   "Al la diabloj, knabo, kio okazas kun ci?" kriis la sinjoro
+   patro kun la kolera ekmiro. "&#264;u ci frenezi&#285;is?"
+</p>
+
+<p>
+   Kaj kun severa kategorieco li ordonis:
+</p>
+
+<p>
+   "En la momento estu post la pordo!"
+</p>
+
+<p>
+   "Pro la kompato de Dio, sinjoro patro," dolore ek&#285;emis
+   Ki&#265;jo, falinte sur la genuojn anta&#365; li, "ne sendu min!
+   Mi&nbsp;&#8212;&nbsp;mi&nbsp;&#8212;&nbsp;timas."
+</p>
+
+<p>
+   "Malsa&#285;ulo," respondis kolere la sinjoro patro. "Dum kvin jaroj
+   li trakuras tage kaj nokte la arbarojn, &#265;irka&#365; la &#265;asdomo kaj
+   nun subite li timas kuri al la tri
+
+<!-- 79 -->
+
+   krucoj al la sinjoro Floriano!... Levi&#285;u! Kaj&nbsp;&#8212;&nbsp;kuru! A&#365; mi
+   cin..."
+</p>
+
+<p>
+   Kaj dume li etendis la manon, kvaza&#365; li volus devigi i&#265;jon per
+   Kla vangofrapo.
+</p>
+
+<p>
+   Morte timigita Ki&#265;jo provas levi&#285;i; sed lia konsterni&#285;o estas
+   tiel forta, ke li tuj denove falas sur la genuojn kaj kun la
+   mieno kaj gestoj de l'&nbsp;turmentito li balbutas:
+</p>
+
+<p>
+   "Pro la kompato de Dio&nbsp;&#8212;&nbsp;sinjoro patro&nbsp;&#8212;&nbsp;mi&nbsp;&#8212;&nbsp;mi timas..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kion?" intermetis la sinjoro patro, malla&#365;tigante senvole la
+   ridon, "&#264;u eble proksimi&#285;as la uragano? Ankora&#365; ne falis e&#265;
+   unu guto. Kaj anta&#365; ol komenci&#285;os pluveti a&#365; ventegi&nbsp;&#8212;&nbsp;ci
+   estos denove hejme. A&#365; &#265;u ci timas fulmon&nbsp;&#8212;&nbsp;tondron?"
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne! Tion mi ne timas..." respondas Ki&#265;jo pli memkonscie.
+</p>
+
+<p>
+   "Kion do? Parolu!"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi&nbsp;&#8212;&nbsp;mi ne povas!" sonas la tremeganta respondo. "Kiel? &#264;u
+   ci ne povas paroli?"
+</p>
+
+<p>
+   "Jes!" certigas Ki&#265;jo. "Mi ne povas paroli&nbsp;&#8212;&nbsp;mi ne devas..."
+</p>
+
+<p>
+   "Ci ne devas paroli? Kial ci ne devas?"
+</p>
+
+<p>
+   "Vi mem, sinjoro patro, malpermesis tion al mi...," respondis
+   nun Ki&#265;jo malpli konsternita.
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, tiu sensenca&#309;o?" deglitis al la sinjoro patro de la lipoj,
+   kiu &#309;us rememorigis sin, ke oni jam unufoje parolis pri tio.
+</p>
+
+<p>
+   "Oh! sinjoro patro, tio ne estis sensenca&#309;o!" oponis Ki&#265;jo.
+   "La unuan fojon&nbsp;&#8212;&nbsp;eble... Sed mi&nbsp;&#8212;&nbsp;mi..."
+</p>
+
+<p>
+   Jen li haltis por la momento kaj poste aldonis decide:
+</p>
+
+<p>
+   "Anta&#365; mi la nigra sinjorino aperis jam tri fojojn!"
+</p>
+
+<p>
+   "Ne balbutu!" ekkriis la sinjoro patro interrompante lin.
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne, sinjoro patro!" &#309;uris Ki&#265;jo. "La vivanta Dio en la
+   &#265;ielo min vidas kaj a&#365;das, ke..."
+</p>
+
+<!-- 80 -->
+
+<p>
+   "Estas jam sufi&#265;e!" ekriis la sinjoro patro kaj akre ordonis:
+   "Levi&#285;u!"
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo obeis malkura&#285;e kaj timeme &#265;irka&#365;rigardis.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj parolu!" ordonas plie la sinjoro patro.
+</p>
+
+<p>
+   "Kiel mi volis al vi, sinjoro patro," komencis malrapide Ki&#265;jo,
+   "jam anta&#365;hiera&#365; rakonti..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj mi interrompis cin post la unuaj vortoj, ke ci ne
+   parola&#265;u!" intermetis la sinjoro patro.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi eliris," da&#365;rigis Ki&#265;jo &#265;iam pli kura&#285;e, "anta&#365;vespere
+   kun malgranda Ema&#265;jo<sup><a name="piednoto11a" href="#piednoto11b">11</a></sup>&nbsp;&#8212;&nbsp;kiam li estis ankora&#365; sana kiel
+   fi&#349;o&nbsp;&#8212;&nbsp;al la kaplo apud la fonto, post la unua senarba&#309;o..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tie vi petolis, &#265;u ne vere?"
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, sinjoro patro, ni petolis!" konfesis sincere Ki&#265;jo.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi faris tiel (dume li montris per gestoj, ke li estis &#265;evalo
+   kaj Ema&#265;jo la rajdanto) kaj&nbsp;&#8212;&nbsp;poste ni kaptadis papilietojn
+   por li..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj Ema&#265;jo kuradis kun ci!" intermetis la sinjoro patro en la
+   tono de l'&nbsp;maldol&#265;a ripro&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   "Ho ne, sinjoro patro!" certigis Ki&#265;jo. "Ema&#265;jo ne kuris.
+   Li sidis en la herbo anta&#365; la kaplo kiel kokideto kaj sekvis
+   min sole per sia rigardo, kiel mi kaptas la papiliojn. Sed li
+   rigardis iel malgaje&nbsp;&#8212;&nbsp;eble &#265;i tiel (dume Ki&#265;jo mallevis
+   la kapon kaj imitis la malgajan mienon de l'&nbsp;fizionomio de
+   Ema&#265;jo)&nbsp;&#8212;&nbsp;ke mi kompatis lin... La papilietoj ne &#285;ojigis
+   lin kiel alifoje, &#285;is mi kaptis al li la papilion kun la
+   mortkapo... Kaj kiam mi montras &#285;in al Ema&#265;jo, Ema&#265;jo &#285;oje
+   eksaltis... Sed jen&nbsp;&#8212;&nbsp;mi ne scias, kiel kaj kial&nbsp;&#8212;&nbsp;li
+   montris per la maneto malanta&#365;en... Kiam mi turnis min&nbsp;&#8212;&nbsp;hu!
+   frosto trakuris mian dorson kaj la papilio elglitis al mi el la
+   mano... En la densa&#309;o post la senarba&#309;o&nbsp;&#8212;&nbsp;proksimume du cent
+   pa&#349;ojn de ni&nbsp;&#8212;&nbsp;staris nigra sinjorino kaj &#265;i tiel (dume li
+   imitis la misterajn signojn) &#349;i vokis nin per la signoj. Sed en
+   tiu &#265;i momento en nia &#265;asdomo
+
+<!-- 81 -->
+
+   komencis la hundoj boji, kaj la nigra sinjorino malaperis..."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed &#265;i tion ci volis rakonti al mi jam anta&#365;hiera&#365;!"
+   rimarkigis la sinjoro patro, kiu a&#365;skultis pacience.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed vi, sinjoro patro, malafable krie interrompis min, ke mi
+   havis halucinacion&nbsp;&#8212;&nbsp;a&#365; ke la sentoj min trompis&nbsp;&#8212;&nbsp;a&#365; kio
+   do... Kiam mi poste la samon rakontis al sinjoro Floriano, li
+   mokis min. Li diris, ke tio estis neniu nigra sinjorino, sed iu
+   virina&#265;o kolektanta sekajn bran&#265;ojn a&#365; fungojn a&#365; fragojn...
+   Sed tio ne povas esti! En la &#265;irka&#365;a&#309;o de nia &#265;asdomo mi
+   neniam vidis iun virina&#265;on... Kiam mi diris tion al sinjoro
+   Floriano, li rediris, ke mi povas konvinki&#285;i, Li diris,
+   ke&nbsp;&#8212;&nbsp;ironte denove en la arbaron&nbsp;&#8212;&nbsp;mi prenu kun mi iun
+   hundon..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#265;u ci konvinki&#285;is?" intermetis la sinjoro patro preska&#365;
+   scivole.
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, mi konvinki&#285;is, mi konvinki&#285;is!" certigis la knaba&#265;o
+   kun la mistera teruro.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj kiamaniere&nbsp;&#8212;&nbsp;mi petas cin?" demandis sarkasme la sinjoro
+   patro.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;i tiel, sinjoro patro!" ekparolis Ki&#265;jo pli kura&#285;e.
+   "Hiera&#365; vespere, kiam vi sendis min al la vulpkavo, mi fajfe
+   alvokis Dianon. Kaj ni kuradis tra la arbaro. Sed jen subite,
+   mi ne scias kiamaniere, aperis la nigra sinjorino la duan fojon
+   anta&#365; mi... Kaj denove la frosto trakuris mian dorson&nbsp;&#8212;&nbsp;mi
+   tremis, kvaza&#365; mi havus febron. Sed tamen mi jam ne ektimis
+   tiel, kiel anta&#365;hiera&#365; kaj mi instigis Dianon kontra&#365; la
+   nigra sinjorino..."
+</p>
+
+<p>
+   "Nu&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj Diano?"
+</p>
+
+<p>
+   "&#284;i ekbojis kaj kvaza&#365; furioza kuris al la densa&#309;o...
+   Sed anta&#365; ol &#285;i atingis la lokon, kie staris la nigra
+   sinjorino kaj vokis min per la signoj, la nigra sinjorino denove
+   malaperis..."
+</p>
+
+<!-- 82 -->
+
+<p>
+   "Sed Diano? Kion faris Diano, kiam malaperis la nigra
+   sinjorino?" demandis pli scivole la sinjoro patro.
+</p>
+
+<p>
+   "Vi e&#265; ne kredus, sinjoro patro!" respondis Ki&#265;jo kun la
+   netrompebla certeco. "De la loko, kie malaperis la nigra
+   sinjorino en la densa&#309;o, mi staris proksimume cent kaj duonon
+   pa&#349;ojn kaj mi vidis tute bone tra la arboj kaj la densa&#309;o, ke
+   Diano &#285;oje saltas kaj kuras &#265;irka&#365; io. Post la momento &#285;i
+   revenis al mi kaj flatis min, kvaza&#365; &#285;i estus trovinta iun
+   konaton en la arbaro."
+</p>
+
+<p>
+   "A&#365; neniun!" rimarkigis la sinjoro patro, kiu kvankam
+   a&#365;skultante atente tamen ne kredis. "Videble anka&#365; hiera&#365; ci
+   havis halucinacion, kiel anta&#365;hiera&#365;."
+</p>
+
+<p>
+   "Ho, ne, ne! sinjoro patro&nbsp;&#8212;&nbsp;eterna Dio min a&#365;das kaj vidas,
+   ke mi parolas veron!" &#309;uris Ki&#265;jo.
+</p>
+
+<p>
+   "Ne &#309;uru!" admonis lin la sinjoro patro. "Malsa&#285;ulo, kial ci
+   prenis kun ci en la arbaron la bonan Dianon, kiu sen&#265;ese vagas
+   libere kaj bojas preska&#365; neniun. Kial ci ne sen&#265;enigis la
+   furiozan Neron? Tiu certe ne saltadus &#285;oje &#265;irka&#365; la nekonata
+   persono, se tiu estus efektive en la densa&#309;o."
+</p>
+
+<p>
+   Sed e&#265; tiu &#265;i kontra&#365;diro ne embarasigis Ki&#265;jon.
+</p>
+
+<p>
+   "Eble, eble!" rimarkigis tiu &#265;i &#349;anceli&#285;e, sed tuj poste li
+   aldonis decide:
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kredu, sinjoro patro, ke e&#265; la furioza Nero ne farus
+   malbonon al la nigra sinjorino."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u efektive?" ekmiris la sinjoro patro ne kredante. "Kial do?"
+</p>
+
+<p>
+   Tiun &#265;i fojon Ki&#265;jo ne respondis la demandon rekte, sed iel
+   malrekte, dirante:
+</p>
+
+<p>
+   "En la pasinta nokto la nigra sinjorino aperis anta&#365; mi la
+   trian fojon."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed la&#365; kio ci ju&#285;as, ke e&#265; la furioza Nero ne difektus
+   &#349;in?" insistis la sinjoro patro.
+</p>
+
+<p>
+   "Nu&nbsp;&#8212;&nbsp;mi ne scias tion!" respondis la demandito, vidigante
+   videblajn embarasojn. "Sed en la pasinta nokto... Eble vi
+   memoras, sinjoro patro, ke hodia&#365;
+
+<!-- 83 -->
+
+   en la nokto &#265;iuj tri hundoj furioze bojis?... Ili vekis min...
+   Mi levi&#285;is, por rigardi, kio okazas... Kaj kiam mi staras apud
+   la fenestro kaj rigardas la korton&nbsp;&#8212;&nbsp;la luno estis post la
+   nuboj&nbsp;&#8212;&nbsp;mi vidas en la duonlumo, ke sur la tordolinia roka
+   vojeto de la tri krucoj&nbsp;&#8212;&nbsp;sur la senarba deklivo kuras iu
+   ombro... Post la momento &#349;telproksimi&#285;is tiu ombro al la posta
+   pordeto en la barilo, kaj mi ekvidis la nigran sinjorinon&nbsp;&#8212;&nbsp;la
+   trian fojon... La frosto trakuris mian dorson. Mi volis ekkrii,
+   sed mi ne povis. Kaj mi staris tiel kvaza&#365; &#349;toni&#285;inta kaj
+   rigardis la korton... La bojado de l'&nbsp;hundoj &#265;esis&nbsp;&#8212;&nbsp;anka&#365;
+   Nero, kiu anta&#365;e minacis dis&#349;iri la &#265;enon&nbsp;&#8212;&nbsp;silenti&#285;is...
+   Poste mi vidis, ke la nigra sinjorino &#349;telproksimi&#285;is &#285;is
+   tien &#265;i&nbsp;&#8212;&nbsp;al tiu &#265;i fenestro (dume montris Ki&#265;jo la grandan
+   fenestron rigardanta la korton, tra kiu oni povis vidi el la
+   &#265;ambro &#285;is la tri krucoj sur la senarba deklivo) kaj rigardis
+   internen..."
+</p>
+
+<p>
+   La sinjoro patro estis konvinkita, ke estas tute neeble, ke
+   fremdulo povu en la nokto &#349;telproksimi&#285;i en la korton kaj al
+   la fenestro&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;ar en la korto tute libere kuras du hundoj kaj
+   la tria, plej furioza, estas ligita al la &#265;eno apud la pordo,
+   tra kiu, la&#365; la rakonto de Ki&#265;jo, la nigra sinjorino eniris la
+   korton. Sed malgra&#365; tio tamen li demandis ankora&#365; Ki&#265;jon:
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj kion ci vidis plie? Kiel kondutis la nigra sinjorino?"
+</p>
+
+<p>
+   "Nu&nbsp;&#8212;&nbsp;&#349;i malaperis," respondis la demandito kun la konvinka
+   certeco, "same, kiel &#349;i estis aperinta&nbsp;&#8212;&nbsp;kiel ombro..."
+</p>
+
+<p>
+   Nur post tiu &#265;i lasta eldiro la sinjoro patro tute
+   konvinki&#285;is, ke &#265;i tie estis ia optika trompo; a&#365; ke Ki&#265;jo
+   havis ian halucinacion.
+</p>
+
+<p>
+   "Jen ci vidas, ci havis ja denove halucinacion!" li rimarkigis
+   bonkore, "a&#365; la hazarda bojado de l'&nbsp;hundoj vekis cin el la
+   profunda dormo kaj en la dormemo &#349;ajnis al ci, kvaza&#365; ci estus
+   vidanta &#8212;"
+</p>
+
+<!-- 84 -->
+
+<p>
+   "Ho, ne, ne, sinjoro patro&nbsp;&#8212;&nbsp;eterna Dio vidas kaj a&#365;das
+   min, ke mi parolas la veron!" intermetis Ki&#265;jo kaj ripetis
+   la certigon: "La nigra sinjorino aperis anta&#365; mi jam trian
+   fojon&nbsp;&#8212;&nbsp;trian fojon &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Eh, sensenca&#309;oj!" grimacis la sinjoro patro, kiun jam lacigis
+   la babilado de l'&nbsp;knaba&#265;o pri la optika trompo.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed nun estas nenia helpo!" li aldonis kategorie. "Ci devas iri
+   por vidi, kion faras sinjoro Floriano."
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo, kiu rekonscii&#285;is iom dum la interparolo, post tiu &#265;i
+   ordono denove konsterni&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   "Pro la kompato de Dio&nbsp;&#8212;&nbsp;sinjoro patro!..." li ek&#285;emis,
+   kunmetante denove la manojn.
+</p>
+
+<p>
+   "Timemulo! Rigardu!" diris la sinjoro patro admone kaj
+   preninte la knaba&#265;on je la mano, trenis lin al la fenestro,
+   rigardanta la korton. "Rigardu! Kiam ajn ekfulmas, oni vidas de
+   tie &#265;i &#285;is la tri krucoj sur la senarba deklivo. Kaj se ci
+   prenos kun ci la hundon, &#285;i flarsentos la homon kaj&nbsp;&#8212;&nbsp;se ci
+   volas&nbsp;&#8212;&nbsp;anka&#365; la nigran sinjorinon je kvin cent pa&#349;oj..."
+</p>
+
+<p>
+   "Dianon kaj Vulkanon havas sinjoro Floriano!" kontra&#365;diris
+   &#349;anceli&#285;e Ki&#265;jo esperante, ke la sinjoro patro tamen
+   moli&#285;os.
+</p>
+
+<p>
+   "Sen&#265;enigu Neron!" ordonis la sinjoro patro.
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne, sinjoro patro!" ek&#285;emis konsternita Ki&#265;jo.
+   "Mi&nbsp;&#8212;&nbsp;mi..."
+</p>
+
+<p>
+   Sed li ne finis la balbuton. Lia natura kaj tamen tiel ridinda
+   timo fine indignis la sinjoron patron.
+</p>
+
+<p>
+   "Sufi&#265;e," li kriis kun tiel kategoria severeco, ke estis neeble
+   plu kontra&#365;stari. "En la momento estu post la pordo!"
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo, tremante per la tuta korpo kaj vidigante mortan timon,
+   &#349;teliris timeme al la pordo.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tie &#265;i&nbsp;&#8212;&nbsp;prenu &#265;i tiun &#265;evaltukon!" diris la sinjoro
+   patro. "Se pluvegus... Mi pensas, ke jam gutas."
+</p>
+
+<!-- 85 -->
+
+<p>
+   Ki&#265;jo &#349;telirante revenis, prenis la &#265;evaltukon, &#309;etitan sur
+   la apogilo de la proksima se&#285;o, metis &#285;in sur la kapon kaj
+   &#349;telirinte al la pordo, malfermis &#285;in kaj klakante per la
+   dentoj eliris en la korton.
+</p>
+
+<p>
+   Sinjoro patro, kiu nube silentante rigardis la konduton de
+   Ki&#265;jo, aliris al la sojlo de l'&nbsp;malfermita pordo por vidi, kion
+   faras la knaba&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   Sed pro la tuta mallumo li vidis nenion. Post la momento li
+   eka&#365;dis la ektinton de la &#265;eno, poste la &#285;ojan ekbojon kaj
+   fine la furiozan bojadon de granda hundo.
+</p>
+
+<p>
+   Ju&#285;ante la&#365; tio, ke Ki&#265;jo plenumis lian ordonon, li kriis en
+   la mallumon:
+</p>
+
+<p>
+   "Tiel, Ki&#265;jo, tiel!"
+</p>
+
+<p>
+   Kiam ekfulmis poste, kaj la sinjoro patro vidis, ke Ki&#265;jo jam
+   foriris kun la hundo, li kriis ankora&#365; unufoje:
+</p>
+
+<p>
+   "Ki&#265;jo! Ki&#265;jo! Ne iru sur la vojo por la veturiloj! Iru
+   renkonte al sinjoro Floriano sur la roka vojeto!"
+</p>
+
+<p>
+   Kaj vidante &#265;e la plej proksima ekfulmo, ke Ki&#265;jo plenumis
+   anka&#365; tiun &#265;i ordonon, li cedis, fermis la pordon kaj
+   enprofundi&#285;inte en la pensojn li aliris al la tablo kaj apogis
+   la manon sur unu &#285;ia ekstrema&#309;o...
+</p>
+
+<hr align="center" width="38%">
+
+<p>
+   La duonridinda sceno, dum kiu la sinjoro patro por kelke da
+   minutoj estis forgesinta la staton de l'&nbsp;aferoj en la domo,
+   preska&#365; subite &#265;esis interesi lin.
+</p>
+
+<p>
+   Momenton li staris sendecide, fikse rigardante la plankon rekte
+   anta&#365; si. Subite, levinte la kapon, li turnis &#285;in al la
+   horlo&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   "Kiel limake trenas sin tiu tempo! &#264;iu sekundo fari&#285;as
+   minuto!" trakuris en lia cerbo.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento ekstere la ventego surde ekbruis, kvaza&#365; de
+   malproksime estus alveturanta veturilo.
+</p>
+
+<p>
+   La sinjoro patro momenton stre&#265;e a&#365;skultis kaj konvinki&#285;inte,
+   ke la vento sole ek&#285;emegis, denove enprofundi&#285;is en la
+   pensojn.
+</p>
+
+<!-- 86 -->
+
+<p>
+   Sur la viza&#285;o de l'&nbsp;maljuna viro denove aperis la maltrankvila
+   zorgemo.
+</p>
+
+<p>
+   "Beda&#365;rinda, beda&#365;rindega infano!" li diris malla&#365;te. "&#284;i
+   ku&#349;as senmove&nbsp;&#8212;&nbsp;kvaza&#365; &#285;i dormus trankvile... Kaj dume...
+   Oh, kia pena levi&#285;ado de la brusteto kaj kia malfacila,
+   fajfanta spirado!...&nbsp;&#8212;&nbsp;Ah, Dio, Dio&nbsp;&#8212;&nbsp;preska&#365; &#349;ajnas al
+   mi, ke &#285;i ku&#349;as jam mortanta&nbsp;&#8212;&nbsp;en ridigeco..."
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento post la pordo de l'&nbsp;koridoro, el kiu anta&#365; kelka
+   tempo estis &#349;anceli&#285;e alveninta la dormema Ki&#265;jo, eksonis
+   surda sono, kvaza&#365; iu en la mallumo singarde palpanta homo
+   estus kunpu&#349;i&#285;inta kun io.
+</p>
+
+<p>
+   La sinjoro patro klinita super la tablo, rekti&#285;is kaj
+   ekrigardis al la nomita pordo.
+</p>
+
+<p>
+   Sen embarasoj li aliris al la pordo, malfermis &#285;in kaj demandis
+   en la mallumon:
+</p>
+
+<p>
+   "Kiu estas &#265;i tie? Sinjoro Floriano, &#265;u vi estas &#265;i tie?"
+</p>
+
+<p>
+   Anstata&#365; respondo eksonis la pene malla&#365;tigata ek&#285;emo el la
+   malluma koridoro.
+</p>
+
+<p>
+   "Kio okazis? Kial vi malrapidas?" demandis rapide kaj kun la
+   modera ekmiro la sinjoro patro, rekoninte Florianon la&#365; la
+   ek&#285;emo.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj ne atendante la respondon li alpa&#349;is al la tablo, prenis de
+   &#285;i la lampon kaj eklumigis la koridoron.
+</p>
+
+<p>
+   "Kio okazis?" li ekmurmuris surprizite. "Sinjoro Floriano sur la
+   tero?"
+</p>
+
+<p>
+   Starigante la lampon sur la se&#285;on apud la pordo, li diris
+   malla&#365;te:
+</p>
+
+<p>
+   "Atendu, atendu! Mi helpos vin!"
+</p>
+
+<p>
+   Poste li eniris la koridoron, sed tuj denove revenis en la
+   &#265;ambron; dume el la koridoro eksonis tremeganta malagrabla vira
+   vo&#265;o, akcentiganta pene kelkajn
+   silabojn:
+</p>
+
+<p>
+   "Ah&nbsp;&#8212;&nbsp;mi dankas, sinjoro patro&nbsp;&#8212;&nbsp;estas jam bone... En
+   la mallumo iel mi sole ek&#349;anceli&#285;is..."
+</p>
+
+<!-- 87 -->
+
+<p>
+   Dume, kiam la sinjoro patro, preninte la lampon de
+   l'&nbsp;se&#285;o apud la pordo starigis &#285;in denove sur la
+   tablon&nbsp;&#8212;&nbsp;eniris&nbsp;&#8212;&nbsp;&#285;uste &#349;anceleniris&nbsp;&#8212;&nbsp;el la koridoro
+   en la &#265;ambron viro &#265;irka&#365;e kvardekjara, malgracia, de
+   nesimpatia fizionomio, havanta sur si simplan veston de
+   l'&nbsp;arbara adjunkto.
+</p>
+
+<p>
+   Lia dekstra vango kaj la amba&#365; manoj estis sangmakulitaj; la
+   vesto kaj la &#265;apelo malpurigitaj de la koto, kvaza&#365; ili estus
+   rulintaj en &#285;i.
+</p>
+
+<p>
+   Se oni ne vidus la&#365; lia mieno, ke li ka&#349;as doloron per &#265;iuj
+   fortoj, oni povus ju&#285;i, ke la homo estas tute ebria.
+</p>
+
+<p>
+   Kiam la viro eniris, ekparolis la sinjoro patro ankora&#365; duone
+   turnita de li:
+</p>
+
+<p>
+   "Anta&#365; la momento mi sendis Ki&#265;jon, sinjoro Floriano, al la
+   tri krucoj. Sed dume vi estas jam tie &#265;i!"
+</p>
+
+<p>
+   Turninte sin al la alveninto kaj rimarkinte lian beda&#365;rindan
+   situacion, li ekmiregis:
+</p>
+
+<p>
+   "Pro Dio, kio okazis? &#264;u vi..."
+</p>
+
+<p>
+   "Nenio, tute nenio!" respondis murmurante la sinjoro Floriano,
+   kies maldekstra vango estis turnita al la sinjoro patro.
+   "Sinjoro doktoro&nbsp;&#8212;&nbsp;jam alveturas..."
+</p>
+
+<p>
+   "Efektive?" rimarkigis kontente la sinjoro patro kaj kun la
+   zorgema ekmiro demandis:
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kio okazis al vi?"
+</p>
+
+<p>
+   "Nenio, tute nenio, sinjoro arbaristo!" senkulpigas sin
+   Floriano, poste interrompe kaj tremegante li raportas:
+</p>
+
+<p>
+   "Post kelke da minutoj la sinjoro doktoro estos &#265;i tie. De la
+   roka balkono&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;irka&#365;e tri cent pa&#349;ojn de la tri krucoj&nbsp;&#8212;&nbsp;mi
+   ekvidis&nbsp;&#8212;&nbsp;tri fojojn, kiam ekfulmis, la proksimi&#285;antan
+   veturilon..."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi dankas vin, sinjoro Floriano! Sed kio okazis al vi?"
+</p>
+
+<p>
+   "Nenio, tute nenio!" ripetas la demandito, unutone akcentigante
+   kelkajn silabojn, kvaza&#365; por la klara el
+
+<!-- 88 -->
+
+   parolado mankus al li la sufi&#265;a nombro da anta&#365;aj dentoj.
+</p>
+
+<p>
+   Samtempe li volis ekiri; sed li sole ek&#349;anceli&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   "Vi &#349;anceliras! Kio okazis al vi?" insistis zorgeme la
+   arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Nenio, tute nenio!" murmuris kun la laciga unutoneco la sinjoro
+   Floriano kaj volis aldoni ion; sed li diris sole kelke da
+   vortoj:
+</p>
+
+<p>
+   "Sinjoro doktoro sendube..."
+</p>
+
+<p>
+   &#264;e tiuj &#265;i vortoj li turnis sin al la arbaristo tiamaniere, ke
+   tiu &#265;i ekvidis lian sangmakulitan viza&#285;on kaj interrompis lian
+   parolon per la vortoj:
+</p>
+
+<p>
+   "Vi estas ja ne sole malpurigita de la koto, sed anka&#365;
+   sangmakulita..."
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, mi estas sangmakulita..." ripetis apatie la sinjoro
+   Floriano, rigardante siajn sangmakulitajn manojn.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi faletis?" demandis kompate la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne!"
+</p>
+
+<p>
+   "Kio do okazis? Parolu!"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi falis de la roka balkono!" konfesis fine kun la vira honto
+   la sinjoro Floriano.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed tio tamen estas ne klarigebla!" kontra&#365;diris la arbaristo.
+   "Dum la momentoj, kiam ekfulmas, estas ekstere preska&#365; tiel
+   lume, kiel dum la tago. Kaj vi, viro tiel singarda, lerta, kiu
+   anka&#365; en la tuta mallumo..."
+</p>
+
+<p>
+   Tiel parolante li proponis per gesto al li la se&#285;on, mem
+   starante.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tamen tiel okazis!" ekmurmuris la sinjoro
+   Floriano, sidi&#285;ante pene sur la se&#285;on.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kiel&nbsp;&#8212;&nbsp;kiel tio povis okazi? Klarigu al mi tion!"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ektimis!" sincere konfesis la sinjoro Floriano.
+</p>
+
+<p>
+   "Kiel? Vi, viro tiel forta, kura&#285;a &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "De l'&nbsp;teruro kaj konsterni&#285;o mi perdis por la momento
+   la konscion!" konfesis la &#349;ajne kura&#285;a arbara
+   adjunkto.
+</p>
+
+<!-- 89 -->
+
+<p>
+   "De l'&nbsp;teruro kaj konsterni&#285;o?" ekmiris la arbaristo,
+   nekredante la propran a&#365;dsenton.
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, sinjoro patro... Kial mi ne dirus la veron?..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj kia estas la ka&#365;zo?" demandis subite la arbaristo kun la
+   akra severeco. "La tuja perdo de l'&nbsp;sentoj&nbsp;&#8212;&nbsp;la teruro kaj la
+   konsterni&#285;o&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;io tamen devis havi ian ka&#365;zon."
+</p>
+
+<p>
+   "Kompreneble!" respondis firme la sinjoro Floriano. "La sango
+   rigidi&#285;is &#265;e tio al mi..."
+</p>
+
+<p>
+   Poste kvaza&#365; konsiderante, &#265;u konfesi &#265;ion a&#365; ne li aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Anta&#365; mi, sinjoro arbaristo&nbsp;&#8212;&nbsp;kial mi ne dirus
+   tion&nbsp;&#8212;&nbsp;simile kiel anta&#365; Ki&#265;jo&nbsp;&#8212;&nbsp;aperis la nigra
+   sinjorino..."
+</p>
+
+<p>
+   La efiko de tiuj &#265;i vortoj estis tiel eksterordinara, ke
+   la arbaristo rigidi&#285;is, kvaza&#365; oni estus komunikinta al li
+   raporton tute neatenditan.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u anka&#365; vi, sinjoro Floriano?" li ekriis kun la malafabla
+   severeco kaj maldol&#265;a ripro&#265;o. "La viro, kiu kun mia mortinta
+   filo dum pli ol dudek jaroj tage kaj nokte trairadis &#265;iujn
+   &#265;irka&#365;ajn arbarojn, profunda&#309;ojn kaj intermontojn&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;u
+   anka&#365; vi kredas tian malsa&#285;an fabelon, kiel la malsa&#285;a
+   Ki&#265;jo?"
+</p>
+
+<p>
+   Sed e&#265; tiu &#265;i akra ripro&#265;o ne detimigis la arbaran adjunkton.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne kredas, sinjoro patro!" li respondis serioze kaj en la
+   tono tute konvinka. "Sed estas malfacile ne kredi, kiam la homo
+   per siaj propraj sentoj&nbsp;&#8212;&nbsp;konvinki&#285;is."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#265;u vi konvinki&#285;is?" intermetis grimace la arbaristo. "Kaj
+   kiamaniere, mi petas vin&nbsp;&#8212;&nbsp;kiamaniere?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi &#265;ion rakontos simple kaj sincere!" komencis la konfeson
+   la sinjoro Floriano. "Kiam starante sur la &#349;tona balkono mi
+   ekvidis en la malproksimo la alvenantan veturilon, mi volis
+   konvinki&#285;i ankora&#365; la trian fojon. Tenante la manplatojn super
+   la okuloj mi fikse
+
+<!-- 90 -->
+
+   rigardis la lokon, kie &#285;i &#309;us povus esti, kaj mi atendis la
+   ekfulmon. Post la momento efektive ekfulmis, du fojojn. Unue mi
+   ekvidis la veturilon kaj la alian fojon, hazarde rigardinte al
+   la tri krucoj, mi vidis en la interspaco de du cent pa&#349;oj tute
+   klare, ke apud la meza kruco levi&#285;is nigra staturo de l'&nbsp;virino
+   kaj&nbsp;&#8212;&nbsp;kiu etendis la manojn..."
+</p>
+
+<p>
+   "Halucinacio, simpla halucinacio!" kontra&#365;staras la arbaristo
+   kun la glacia trankvilo. "&#264;u vi ne havis hundojn?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi havis Dianon kaj Vulkanon&nbsp;&#8212;&nbsp;amba&#365; ligitajn al unu rimeno.
+   Kaj mi konfesas&nbsp;&#8212;&nbsp;la amba&#365; hundoj jam anta&#365; la momento
+   flarsentis ion..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#265;u vi instigis ilin kontra&#365; la teruriga fantomo por
+   konvinki&#285;i, &#265;u tio ne estas simpla halucinacio?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne instigis ilin..."
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, jen vi vidas!" intermetis kun la kontenti&#285;o la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   Sed la sinjoro Floriano ekskuis la kapon, dirante:
+</p>
+
+<p>
+   "La hundoj el&#349;iris sin el mia mano..."
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, kio okazis?"
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj furioze bojante ili kvaza&#365; vetkuris al la tri krucoj..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj kio poste?"
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;irka&#365;e regis tuta mallumo!" komencis la sinjoro Floriano
+   konfesi la &#265;efan ka&#365;zon de sia konsterni&#285;o. "Mi a&#365;dis sole
+   la bruadon de l'&nbsp;vento kaj la bojadon de l'&nbsp;hundoj. Subite la
+   bojado moderi&#285;is kaj post la momento tute &#265;esis. Kaj kiam
+   poste denove ekfulmis post kelke da sekundoj, mi ekvidis apud la
+   meza kruco duone levi&#285;intan, malluman staturon de l'&nbsp;virino kaj
+   apud &#349;iaj piedoj sur la ventroj rampantajn amba&#365; hundojn. Kaj
+   nur en tiu &#265;i momento tiel atakis min la teruro, ke forgesinte,
+   kie mi staras, senvole mi cedis kaj falis en la densa&#309;on en la
+   profunda&#309;o sub la roko."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj kion faris la hundoj? &#264;u ili restis apud la tri
+
+<!-- 91 -->
+
+   krucoj?" demandis la arbaristo nekredante ankora&#365;, kiam la
+   sinjoro Floriano finis sian simplan rakonton.
+</p>
+
+<p>
+   "Kiam post pli longa tempo mi rekonscii&#285;is," respondis la
+   adjunkto, "mi a&#365;dis ilin vagi &#265;irka&#365; mi. Mi ekfajfis&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj
+   amba&#365; alkuris al mi..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#265;u vi ne iris poste al la tri krucoj?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi e&#265; ne ekpensis pri tio!" konfesis la sinjoro Floriano. "De
+   la teruro mi estis preska&#365; sen konscio kaj tiel vundita falinte
+   de la roko, ke neniigante la doloron sole kun peno mi atingis la
+   &#265;asdomon kaj falis ankora&#365; en la malluma koridoro."
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, tiel, kara sinjoro Floriano!" konvinke kaj bonkore
+   respondis la arbaristo. "Fine ni alvenis feli&#265;e&nbsp;&#8212;&nbsp;al io
+   sa&#285;a."
+</p>
+
+<p>
+   "Kion vi pensas, sinjoro patro?"
+</p>
+
+<p>
+   "Se vi tuj sekvus la amba&#365; hundojn al la tri krucoj, vi
+   konvinki&#285;us tute certe, ke tio&nbsp;&#8212;&nbsp;kio &#349;ajnis al vi malluma
+   staturo virina&nbsp;&#8212;&nbsp;estis sole simpla halucinacio. Kion vi
+   pensas?"
+</p>
+
+<p>
+   Tiuj vortoj estis parolataj kun tiel serioza konvinko, ke fine
+   la sinjoro Floriano mem komencis dubi pri la mistera fantomo.
+</p>
+
+<p>
+   "Estas eble!" estis &#265;io, kion li diris en la tono de l'&nbsp;homo
+   duone konvinkita.
+</p>
+
+<p>
+   "Nu tiel!" diris kontente la arbaristo, kaj poste aldonis
+   zorgeme:
+</p>
+
+<p>
+   "Sed nun, kara sinjoro Floriano, rapidu lavi vin kaj
+   ku&#349;i&#285;u!&nbsp;&#8212;&nbsp;Mi ne bezonas plu viajn servojn. Ki&#265;jo, kiam li
+   ne trafos vin apud la tri krucoj, revenos post la momento
+   kaj faros, kio estos necesa."
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo preninte de la tablo la lampon, lumigis al
+   li la koridoron kaj post la momento diris al li en la tono
+   de l'&nbsp;bonkora intimeco:
+</p>
+
+<p>
+   "Se vi bezonos ion, sinjoro Floriano, komuniku tion al mi!"
+</p>
+
+<hr align="center" width="38%">
+
+<!-- 92 -->
+
+<p>
+   La arbaristo ferminte la pordon post sia foririnta adjunkto,
+   alproksimi&#285;is &#349;telirante al la tablo kaj stariginte sur &#285;in
+   la lampon, enprofundi&#285;is en la pensojn.
+</p>
+
+<p>
+   En lia cerbo turnis sin pensoj, kiuj estis en la plej granda
+   rilato kun la alveturo de la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   Unue li ekpensis, ke fine proksimi&#285;as la decida momento,
+   kiam li scii&#285;os pri la malsano de l'&nbsp;infano, &#265;u &#285;i estas
+   resanigebla a&#365; ne.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj mirinde.
+</p>
+
+<p>
+   Anta&#365; la momento li deziris ankora&#365;, ke la kuracisto estu jam
+   &#265;i tie kaj diru pri la malsano sian sinceran opinion&nbsp;&#8212;&nbsp;sed
+   nun kiam la kuracisto estas jam sole kelkcenton da pa&#349;oj de la
+   domo, &#349;ajnas al li, la turmentato de la zorgoj, ke alveturas ne
+   la konsolanto, sed la demono, kiu &#349;an&#285;os la doloran, sed tamen
+   ankora&#365; esperdonan, kvankam &#349;ajne, malcertecon per unu vorto,
+   per unu gesto en la neniigeblan senesperon.
+</p>
+
+<p>
+   Dume preska&#365; senvole li &#349;teleniris en la malanta&#365;on kaj de la
+   interspaco de kelke da pa&#349;oj rigardis la infanon ku&#349;antan sur
+   la lito kaj kvaza&#365; jam mortantan.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kial&nbsp;&#8212;&nbsp;kial mi estas tiel alligita al tiu &#265;i kreita&#309;o?"
+   li ekpensis. "Kio estas por mi tiu &#265;i beda&#365;rinda, apena&#365;
+   kvinjara vermeto kun la malpreciza spirita fizionomio anstata&#365;
+   la matura filo, kiun mi edukis mem, kun kiu mi vivis sub unu
+   tegmento pli longe ol kvardek jarojn, kiu dum tiu longa tempo
+   estis ne sole bonega filo, sed anka&#365; mia bonega amiko&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj
+   super kies sangmakulita kadavro tamen mi ne ellasis e&#265; unu
+   larmon?...
+</p>
+
+<p>
+   Kiel klarigi, ke mia koro ne kunpremi&#285;is e&#265; unufoje &#265;e la
+   plej terura katastrofo, kiu povas trafi la patron; ke mi staris
+   kun la nuba obstino kaj la maldol&#265;e dolora rezignacio apud la
+   kadavro de mia filo kaj apud lia tombo, kaj kontra&#365;e ke &#265;e la
+   simpla ekpenso pri la suferanta nepo &#349;ajnas al mi, kvaza&#365; jam
+   jam la larmo eni&#285;as en mian okulon?..."
+</p>
+
+<!-- 93 -->
+
+<p>
+   Li turnis sin rapide de la lito kaj &#349;telirante denove al la
+   tablo en la anta&#365;o li meditis:
+</p>
+
+<p>
+   "Sed tiaj estas preska&#365; &#265;iuj homoj," li ekpensis. "Nian
+   spiritan staton a&#365; la humoron ni scias kompreni almena&#365;
+   malklare, sed la &#265;efa kaj propra ka&#365;zo tamen restas por
+   ni enigmo... Sen la bonega filo, kun kiu dum longaj tempoj
+   mi kune &#285;uis &#265;iujn plezurojn kaj dolorojn de la vivo, mi
+   vivas kaj povas vivi, kvankam en la rememoroj plej doloraj.
+   Sed se la kruda sorto forrabus al mi tiun &#265;i lastan
+   kreita&#309;eton, vere&nbsp;&#8212;&nbsp;mi ne scias..."
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento li estis interrompita en siaj meditadoj.
+</p>
+
+<p>
+   Ekstere, a&#365; en la korto a&#365; anta&#365; la korto, eksonis ekkrio,
+   kvaza&#365; iu terurigite kaj konsternite krius helpon.
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo stre&#265;e a&#365;skultis kaj kiam post kelke da sekundoj
+   la ekkrio ripeti&#285;is, li ekpensis, ke eble Ki&#265;jo krias.
+</p>
+
+<p>
+   Rapide li alpa&#349;is al la fenestro kaj rigardis la mallumon.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj anka&#365; kiam ekfulmis post ne longe, li rimarkis neniajn
+   postesignojn de Ki&#265;jo.
+</p>
+
+<p>
+   Sed jen subite malfermi&#285;is la pordo, kaj en la &#265;ambron enkuris
+   Ki&#265;jo&nbsp;&#8212;&nbsp;kun la malseka &#265;evaltuko sur la kapo kaj la mieno de
+   nesuperebla teruro.
+</p>
+
+<p>
+   Tremante per la tuta korpo li rigardis &#265;irka&#365; si.
+</p>
+
+<p>
+   "Kio estas?" alparolis lin trankvile kaj kun la akra akcento la
+   arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Pro la kompato de Dio, sinjoro patro&nbsp;&#8212;&nbsp;sinjoro patro..."
+   tremante parolis Ki&#265;jo; sed li tuj haltis vidigante mortan
+   timemon.
+</p>
+
+<p>
+   "Kio okazis?" demandis pli severe la arbaristo, proksimi&#285;inte
+   je kelke da pa&#349;oj al la knaba&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, sinjoro patro &#8212;" balbutis Ki&#265;jo tremante, "apud la tri
+   krucoj&nbsp;&#8212;&nbsp;mi&nbsp;&#8212;&nbsp;mi&nbsp;&#8212;&nbsp;beda&#365;rinda Nero&nbsp;&#8212;&nbsp;oh!"
+</p>
+
+<!-- 94 -->
+
+<p>
+   Post &#265;i tiuj vortoj li falis kvaza&#365; senkonscie teren; sed tuj
+   poste li denove levi&#285;is kaj rigide rigardis tra la pordo, kiun
+   li ne estis ferminta, en la mallumon.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento ekfulmis kaj samtempe de malproksime estis
+   a&#365;data la ekbojo de l'&nbsp;hundo.
+</p>
+
+<p>
+   "Nero estas proksimume cent pa&#349;ojn de la &#265;asdomo. Mi rekonas
+   &#285;in la&#365; la ekbojo!" rimarkigis la arbaristo. "Kion ci do
+   balbutas?"
+</p>
+
+<p>
+   Kaj imperative li aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Almena&#365; fermu la pordon!"
+</p>
+
+<p>
+   "Fermu&nbsp;&#8212;&nbsp;fermu!" balbutis Ki&#265;jo, klakante per la dentoj kaj
+   &#265;irka&#365;rigardante, kvaza&#365; li ne estus kompreninta.
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo alpa&#349;is mem al la pordo kaj kolere ferminte &#285;in
+   ekrigardis kun la nuba severeco Ki&#265;jon, kiu etendante la manojn
+   balbutis ian sensenca&#309;on.
+</p>
+
+<p>
+   Poste svinginte kolere la manon, malla&#365;tigite sed kategorie li
+   ordonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Nun parolu! A&#365; &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo cedis kaj eligis la okulojn.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u denove&nbsp;&#8212;&nbsp;la nigra sinjorino?" moke rimarkigis la
+   arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo&nbsp;&#8212;&nbsp;klakante per la dentoj&nbsp;&#8212;&nbsp;senparole jesis per la
+   kapo; kaj poste pli kompreneble komencis:
+</p>
+
+<p>
+   "Oh, sinjoro patro&nbsp;&#8212;&nbsp;se vi estus&nbsp;&#8212;&nbsp;vidinta..."
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, kion?"
+</p>
+
+<p>
+   "Kiam mi estis proksimume cent pa&#349;ojn de la tri krucoj,"
+   da&#365;rigis Ki&#265;jo, "ekfulmis neatendite kaj&nbsp;&#8212;&nbsp;la nigra
+   sinjorino aperis&nbsp;&#8212;&nbsp;&#309;us apud la meza kruco &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj kion faris Nero?" demandis insiste la arbaristo. "Per
+   kelkaj saltoj &#285;i atingis la nigran sinjorinon kaj komencis
+   flati &#349;in"&nbsp;&#8212;&nbsp;raportis Ki&#265;jo kaj tremante aldonis
+</p>
+
+<p>
+   "Oh, sinjoro patro&nbsp;&#8212;&nbsp;se vi estus&nbsp;&#8212;&nbsp;vidinta..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#265;u ci forkuris?" ekridis la arbaristo.
+</p>
+
+<!-- 95 -->
+
+<p>
+   Ki&#265;jo jesis sincere kaj senembarase, sed poste kun la mieno de
+   l'&nbsp;konsterni&#285;o aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj kiam mi min turnis preska&#365; apud la &#265;asdomo, mi vidis, ke
+   la nigra sinjorino iras sur la vojeto post mi..."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi frenezi&#285;is amba&#365;? Ci kaj la sinjoro Floriano &#8212;"
+   rimarkigis kolere la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u sinjoro Floriano&nbsp;&#8212;&nbsp;anka&#365; &#8212;?" demandis Ki&#265;jo mirigite.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento estis a&#365;data de ekstere la malklara bruo de
+   l'&nbsp;proksimi&#285;anta veturilo, kio igis la arbariston fari la
+   konforman ordonon.
+</p>
+
+<p>
+   "Estas jam sufi&#265;e da balbuto. Nun iru kaj zorgu pri la hundoj;
+   por ke ili ne boju, kiam la kuracisto enveturos en la korton &#8212;."
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo denove vidigante la konsterni&#285;on haltis kvaza&#365;
+   konfuzita.
+</p>
+
+<p>
+   "En la momento estu post la pordo!" komandis la arbaristo kun
+   plej granda severeco, sed tuj aldonis pli modere:
+</p>
+
+<p>
+   "La pordon lasu malfermita!"
+</p>
+
+<p>
+   Nur poste Ki&#265;jo malrapide obeis kaj malaperis en la mallumo en
+   la korto.
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo poste alpa&#349;is al la sojlo de l'&nbsp;malfermita pordo
+   kaj rigardante la mallumon li demandis:
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, kio? &#264;u estas iu tie &#265;i?"
+</p>
+
+<p>
+   "Nenie&nbsp;&#8212;&nbsp;neniu!" respondis Ki&#265;jo per timigita vo&#265;o el la
+   mallumo.
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, ci vidas&nbsp;&#8212;&nbsp;ke tio estis denove simpla halucinacio!"
+   trankviligis Ki&#265;jon la arbaristo. "&#264;u ci ne a&#365;das, ke Nero
+   vagas ie apud la pordo?"
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo ekfajfis, kaj poste estis a&#365;dataj la kurado kaj la
+   tintado de l'&nbsp;&#265;eno.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed nek fermu, nek alligu Neron. Restu kun &#285;i, &#285;is kiam la
+   sinjoro doktoro estos enirinta en la &#265;ambron.
+</p>
+
+<!-- 96 -->
+
+<p>
+   Poste lasu Neron vagi denove libere kaj revenu &#265;i tien&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;u
+   ci komprenas?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi komprenas, sinjoro patro!" respondis Ki&#265;jo duonla&#365;te,
+   okupante sin ekstere per Nero.
+</p>
+
+<p>
+   Preska&#365; en la sama momento silenti&#285;is anka&#365; la malklara bruo
+   de l'&nbsp;alveturanta veturilo. La&#365; &#265;io la avizita kale&#349;o kun la
+   kuracisto enveturis en la korton kaj haltis...
+</p>
+
+<hr align="center" width="38%">
+
+<p>
+   La arbaristo ne ferminte la pordon, kondukantan al la korto,
+   aliris al la tablo, prenis la lampon kaj rapide foriris en la
+   koridoron renkonte al la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   Post kelke da sekundoj en la koridoro aperis la kuracisto,
+   akompanata de la ko&#265;ero en malseka mantelo.
+</p>
+
+<p>
+   "Bonan vesperon, sinjoro arbaristo&nbsp;&#8212;&nbsp;se mi memoras, sinjoro
+   Podhradsk&yacute;<sup><a name="piednoto12a" href="#piednoto12b">12</a></sup>..." diris la kuracisto enirante.
+</p>
+
+<p>
+   "Via servanto, sinjoro doktoro!" respondis la arbaristo
+   starigante sur tablon la lampon, per kiu li lumigis la
+   koridoron anta&#365; la alveninto.
+</p>
+
+<p>
+   "Tiel, Marteno!" turnis sin la kuracisto al la ko&#265;ero. "Ne
+   maljungu la &#265;evalojn&nbsp;&#8212;&nbsp;sendube ni tuj denove forveturos."
+</p>
+
+<p>
+   "Estos plej bone," rimarkigis la arbaristo, "se vi enveturos
+   en la veturilejon anta&#365; la &#265;asdomo, por ke la &#265;evaloj estu
+   &#349;irmitaj kontra&#365; la pluvo."
+</p>
+
+<p>
+   La ko&#265;ero metis la mankofreton, kiun li portis, sur la se&#285;on
+   kaj malproksimi&#285;is senparole.
+</p>
+
+<p>
+   Anta&#365; lia foriro alvokis la arbaristo Ki&#265;jon, kiu la&#365; &#265;io
+   spionis la alvokon apud la malfermita pordo. Li englitis kiel
+   angilo en la &#265;ambron, fermis la pordon, riverencis anta&#365; la
+   kuracisto la&#365; la signo de l'&nbsp;arbaristo kaj foriris post la
+   ko&#265;ero.
+</p>
+
+<!-- 97 -->
+
+<p>
+   La kuracisto, forta, meztalia sesdekjarulo kaj kun la serioza,
+   preska&#365; mal&#285;oja mieno, staris dum kelke da momentoj sen kia
+   ajn intereso.
+</p>
+
+<p>
+   "Volu pardoni, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, kiam li
+   estis sola kun la kuracisto, "&#265;ar en tiel maloportuna tempo kaj
+   dum tiel malbela vetero &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "La devo estas plej grava!" rediris la doktoro. "Ni kuracistoj
+   estas kutimintaj al pli malbonaj malagrabla&#309;oj. Unue mi devas
+   peti pardonon de vi, sinjoro Podhradsk&yacute;, &#265;ar mi ne forveturis
+   tuj al vi. Por iom da tempo detenis min la neprokrastebla kaj
+   samtempe dan&#285;era operacio, per kiu estis savita la vivo &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Sed li ne finis la parolon kaj interrompis sin mem per la
+   demando:
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kie estas la paciento?"
+</p>
+
+<p>
+   Alpa&#349;inte poste al la infanlito li rimarkigis kun la glacia
+   trankvilo:
+</p>
+
+<p>
+   "Sendube la difterito..."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed sen la febro, sinjoro doktoro &#8212;" aldonis la arbaristo,
+   &#349;telirante maltrankvile post la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   "Jes&nbsp;&#8212;&nbsp;sen la febro!" ripetis la kuracisto unutone. "Eble
+   anka&#365; an&#285;ino... Nu, ni vidos!"
+</p>
+
+<p>
+   "Vi e&#265; ne kredus, sinjoro Podhradsk&yacute;, kiel mi estis mirigita
+   de via sendito," aldonis pli vigle la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   "Kiamaniere, mi petas?"
+</p>
+
+<p>
+   "Kiam li eniris kaj elbalbutis kelke da vortoj, mi konjektis, ke
+   mi havas anta&#365; mi iun senta&#365;gulon..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kompreneble&nbsp;&#8212;&nbsp;tian impreson faras &#265;iam la sinjoro Floriano
+   en la unuaj momentoj."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed en kelke da minutoj mi konvinki&#285;is," da&#365;rigis la
+   kuracisto, "ke li estas viro inteligenta. Li komunikis al mi la
+   simptomojn de l'&nbsp;malsano kun tiel detala &#285;usteco, ke mi tuj
+   rekonis difteriton a&#365; an&#285;inon."
+</p>
+
+<p>
+   "Volu ne miri, sinjoro doktoro!" klarigis Podhradsk&yacute;. "En la
+   solejoj, kia estas la nia, estas libro la plej fidela amiko. La
+   sinjoro Floriano estas en la liberaj horoj,
+
+<!-- 98 -->
+
+   precipe dum la longaj vintraj vesperoj preska&#365; tia diligenta,
+   persistema kaj pasia leganto, kia estis mia filo."
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, ni vidos, &#265;u via diagnozo estis &#285;usta!" rimarkigis
+   malvarme la kuracisto, alpa&#349;is poste al la infanlito, rigardis
+   esplore la infanon, ekzamenis la pulson kaj klini&#285;inte super
+   &#285;i esplore a&#365;skultis.
+</p>
+
+<p>
+   "La diagnozo estis &#285;usta," li raportis post la mallonga pa&#365;zo.
+   "La tuta faringo estas brulumita&nbsp;&#8212;&nbsp;la spiro interrompe
+   fajfanta&nbsp;&#8212;&nbsp;la pulso malforta &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#265;u oni povas esperi&nbsp;&#8212;&nbsp;sinjoro doktoro &#8212;?" demandis la
+   arbaristo kun la plej dolora mieno.
+</p>
+
+<p>
+   La kuracisto denove levis la &#349;ultrojn.
+</p>
+
+<p>
+   "Vi estas viro inteligenta, sinjoro arbaristo," ekparolis
+   poste la kuracisto, "mi ne havas la ka&#365;zon ka&#349;i anta&#365; vi la
+   eblan katastrofon; la infano estas jam preska&#365; sen&#265;ese sen
+   konscio..."
+</p>
+
+<p>
+   "Pro la kompato de Dio!" ek&#285;emis Podhradsk&yacute; atakata de la
+   doloro.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed tamen oni povas esperi, &#285;is la spiro ne &#265;esos tute,"
+   rimarkigis trankviligante la kuracisto. "Ni provos nun la lastan
+   medikamenton&nbsp;&#8212;&nbsp;la plej fortan!"
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo, vidigante la dispremitecon, eksvingis senparole la
+   manojn.
+</p>
+
+<p>
+   "Ni ne devas plu prokrasti e&#265; unu momenton!" rimarkigis la
+   kuracisto, poste rapide aliris al la se&#285;o en la anta&#365;on,
+   sur kiun la ko&#265;ero estis metinta la mankofreton, malfermis
+   &#285;in, elprenis botelon kun medikamento kaj denove revenis al la
+   infanlito.
+</p>
+
+<p>
+   Doninte la medikamenton al la infano, rimarkigis la kuracisto:
+</p>
+
+<p>
+   "Se ni ne sukcesos en la plej mallonga tempo per la &#285;enerala
+   incito de jam senfortigita organismo liberigi la tra&#293;eon de la
+   sufokanta muko, tiam restos sole&nbsp;&#8212;&nbsp;la operacio..."
+</p>
+
+<p>
+   "Operacio?" ripetis Podhradsk&yacute; malklare, kvaza&#365; li ne estus
+   kompreninta la sencon de l'&nbsp;vorto.
+</p>
+
+<!-- 99 -->
+
+<p>
+   "Por tiu celo la infano devus esti transportota en la urban
+   malsanulejon &#8212;" aldonis la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   "Ol permesi la infanon kripligi por &#265;iam &#8212;" intermetis la
+   arbaristo kaj kun la pasia forteco aldonis: "Ne, ne&nbsp;&#8212;&nbsp;neniam!"
+</p>
+
+<p>
+   La kuracisto levis la &#349;ultrojn.
+</p>
+
+<p>
+   "Cetere, sinjoro Podhradsk&yacute;," li ekparolis, "mi diros al vi
+   sincere la veron&nbsp;&#8212;&nbsp;la stato de l'&nbsp;infano estas plenmezure
+   kriza. La infano estas jam tiel senfortigita, ke anka&#365; la lasta
+   rimedo &#349;ajnas al mi tute vana. La infano povus facile morti al
+   ni sub la tran&#265;ilo."
+</p>
+
+<p>
+   "Kion do fari?" ek&#285;emis malespere la maljunulo.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;ar la naturo ofte faras miraklojn, kiujn neniu atendis,"
+   ekparolis denove la kuracisto, "kaj la ebleco de l'&nbsp;subita
+   &#349;an&#285;o estas &#265;iam atendebla, restas nenio alia, ol&nbsp;&#8212;&nbsp;atendi
+   trankvile kaj konfidante la resanigantan forton de l'&nbsp;naturo.
+   Lasu, sinjoro arbaristo, la infanon nun al &#285;ia neniigebla sorto
+   kaj samtempe kiel viro preparu vin anka&#365; al la katastrofo!..."
+</p>
+
+<p>
+   "Oh!" ek&#285;emis la arbaristo kun la plej dolora mieno kaj
+   ek&#349;anceli&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   La doktoro rigardis lin momenton kun trankvila kompato; poste li
+   diris:
+</p>
+
+<p>
+   "Se vi permesos, sinjoro arbaristo, mi atendos tie &#265;i ankora&#365;
+   kelkan tempon, por ke mi konvinki&#285;u pri la efiko de la lasta
+   medikamento. Se la efiko ne venos a&#365; se ne aperos almena&#365;
+   &#285;iaj simptomoj post la duonhoro, tiam kia ajn helpo estos tute
+   vana."
+</p>
+
+<p>
+   Dume la amba&#365; interparolantaj viroj ne rimarkis, ke ekstere la
+   uragano fari&#285;as &#265;iam pli furioza.
+</p>
+
+<p>
+   Fulmoj kaj tondrado alternis &#265;iam pli rapide kaj pli forte.
+   Iafoje anka&#365; la forta ventego alpremi&#285;is al la fenestroj kaj
+   la forta pluvego vipis ilin kvaza&#365; hajlo.
+</p>
+
+<p>
+   Post la lastaj vortoj de l'&nbsp;kuracisto vidigis la arbaristo
+   fortan animan eksciton kaj samtempe la penon neniigi &#285;in.
+</p>
+
+<!-- 100 -->
+
+<p>
+   Kaj meditante, kvankam kun la akcento treege dolora li diris:
+</p>
+
+<p>
+   "Kontra&#365; la sensenta naturo estas nenia rimedo&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj
+   plej malmulte imponas al la naturo la doloro, e&#265; la plej
+   malespera... Ni &#265;iuj estas sub &#285;ia potenco &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, kompreneble&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;iuj!" intermetis maldol&#265;e la doktoro.
+   "Kvankam mi mem ne estis indulgita de similaj katastrofoj..."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u anka&#365; vi, sinjoro doktoro!" demandis kompate la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   Dume la kuracisto sidi&#285;is en la apogse&#285;on, turninte la dorson
+   al la pordo, kondukanta al la koridoro kaj rigardante la grandan
+   fenestron al la korto.
+</p>
+
+<p>
+   Anka&#365; la arbaristo ekiris senparole, sed &#349;anceli&#285;e al la
+   tablo kaj sidi&#285;is en la se&#285;on rekte kontra&#365; la doktoro tiel,
+   ke per sia korpo kovris al li parton de l'&nbsp;fenestro.
+</p>
+
+<p>
+   Momenton da&#365;ris la turmenta silentado.
+</p>
+
+<p>
+   Fine la kuracisto, dezirante interparoli, komencis paroli:
+</p>
+
+<p>
+   "La &#265;irka&#365;a&#309;o estas &#265;armori&#265;a. Mi estis ankora&#365; neniam &#265;i
+   tie. Sed kiam mi alveturadis kaj al apartaj, kvankam nesufi&#265;e
+   fortaj fulmoj lumigis iafoje la pejza&#285;on, mi devis konfesi, ke
+   mia filo estis prava priskribante iam al mi la pejza&#285;on kiel
+   veran paradizon..."
+</p>
+
+<p>
+   "Sinjoro filo?" rediris la arbaristo sen kia ajn intereso, fikse
+   rigardante la pordon kondukantan al la koridoro.
+</p>
+
+<p>
+   "Jes," respondis la kuracisto. "En la pasinta a&#365;tuno li estis
+   &#265;i tie&nbsp;&#8212;&nbsp;invitita al la &#265;aso&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj li rakontis &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Dum &#265;i tiu parolo aperis Ki&#265;jo, kiun la arbaristo jam
+   anta&#365;e alvokis, tute silente sur la sojlo post la dorso de
+   l'&nbsp;kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   Podhradsk&yacute; levi&#285;inte faris simplan signon per la mano, kaj la
+   knaba&#265;o denove malaperis. A&#365;dinte parton
+
+<!-- 101 -->
+
+   de la parolo de l'&nbsp;kuracisto, la arbaristo poste parolis mem,
+   komence preska&#365; senpense:
+</p>
+
+<p>
+   "Jes&nbsp;&#8212;&nbsp;la &#265;asoj!..."
+</p>
+
+<p>
+   Kaj nur post mallonga pa&#365;zo, enprofundi&#285;inte malrapide en la
+   plej karan elementon, li da&#365;rigis &#265;iam pli vigle:
+</p>
+
+<p>
+   "Iam&nbsp;&#8212;&nbsp;anta&#365; proksimume dudek a&#365; ankora&#365; pli multe da
+   jaroj, oni aran&#285;is &#265;asojn &#265;i tie preska&#365; &#265;iujare. Sed de
+   tiu tempo, kiam preter nia urbo estis konstruita la fervojo,
+   nia solejo estis &#265;iam pli forgesata. La nova komunikilo turnis
+   la atenton de l'&nbsp;grandsinjoroj al alia direkto. Jam la mortinta
+   sinjoro princo volis simple nuligi tiun &#265;i nian &#265;asdomon...
+   La arbarkulturo pro la malfaciligita kaj plikarigita transporto
+   donas &#265;i tie preska&#365; nenian profiton... Sed konsiderinte, ke
+   la &#265;asdomo estas kvaza&#365; hereda, en kiu mia avo kaj la patro
+   dum longaj jaroj fidele servis al la grandsinjoroj kaj kie
+   anka&#365; mi vivas pli longe ol sesdek jarojn, li ordonis en sia
+   testamento, ke nia &#265;asdomo restu al ni &#285;is la tuta elmorto.
+   Kompreneble oni plu ne pensis pri la &#265;asoj en nia &#265;irka&#365;a&#309;o
+   preska&#365; dum dudek jaroj &#285;is la pasinta jaro, kiam jam la juna
+   sinjoro princo invitis &#265;i tien kelkajn gastojn por kelke da
+   tagoj, kiuj &#265;iutage alveturadis al ni. Sed tio malpla&#265;is kaj
+   tiel lacigis ilin, ke la pasintaj &#265;asoj de niaj grandsinjoroj
+   en nia arbardistrikto estas sendube la lastaj..."
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento eniris Ki&#265;jo, alportante glasojn kaj du botelojn
+   da vino.
+</p>
+
+<p>
+   "Bone, Ki&#265;jo," rimarkigis la arbaristo, "restu malsupre&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;u
+   ci komprenas? Se ni bezonus ion &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo malaperis denove kiel ombro. Podhradsk&yacute; plenigis la
+   glasojn per vino, kaj la kuracisto trinkis.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed krom la &#265;irka&#365;a&#309;o, la pejza&#285;o," li komencis, "vi
+   havas &#265;i tie, sinjoro arbaristo,"&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj li kontente
+   &#265;irka&#365;rigardis&nbsp;&#8212;&nbsp;"anka&#365; aliajn enviindajn angulojn..."
+</p>
+
+<!-- 102 -->
+
+<p>
+   "Ah, ne, sinjoro doktoro!" intermetis melankolie la
+   arbaristo. "&#264;io, kion vi vidas &#265;i tie, estas preska&#365;
+   sen&#349;an&#285;e tia, kia &#285;i estis dum la ses, &#309;us pasintaj jaroj,
+   sed la spirito de l'&nbsp;paco, plezuro kaj feli&#265;o &#8212;," dume lia
+   vo&#265;o dolore ektremis&nbsp;&#8212;&nbsp;"subite elmigris de tie &#265;i."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u anta&#365;e ne estis tiel?" intermetis la doktoro.
+</p>
+
+<p>
+   "Tute ne!" respondis la arbaristo. "Mi naski&#285;is &#265;i tie.
+   Perdinte balda&#365; la patrinon, mi estis edukata preska&#365; en la
+   plena disi&#285;o de la mondo. Mi kutimis al la izoleco. Vi do ne
+   miros, ke mi eksopiris la &#349;an&#285;on kaj la mondon nek tiam,
+   kiam mi edzi&#285;is, nek tiam, kiam al mi naski&#285;is la filo. Kaj
+   ankora&#365; malpli, kiam post ne longe mortis al mi la edzino. Mi
+   restis tute sola kun la kelkmonata infano..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#285;isvivis," rimarkigis la doktoro, kiam la arbaristo
+   eksilentis, "ne sole la plezurojn de l'&nbsp;patro, sed anka&#365; tiujn
+   de l'&nbsp;avo. &#264;ar la malsana knabo estas sendube la infano &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "De la filo!" aldonis malklare la arbaristo kaj post mallonga
+   pa&#365;zo li diris:
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kredu, sinjoro doktoro, ke e&#265; la propra infano ne estis
+   por mi en la infaneco tio, kio fari&#285;is por mi la nepo."
+</p>
+
+<p>
+   La kuracisto, kiu dum siaj lastaj vortoj ekrigardis al la
+   kontra&#365;a granda fenestro kaj anta&#365; &#285;i ekvidis ion, kio
+   mirigis lin, &#349;an&#285;is subite la interparolon.
+</p>
+
+<p>
+   "Permesu, sinjoro arbaristo&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;u estas iu en la korto?" li
+   demandis vigle.
+</p>
+
+<p>
+   "Estas neeble!" respondis la demandito kun la kategorieco
+   allasanta nenian dubon. "Du el niaj tri grandaj hundoj estas
+   la&#365; &#265;io &#265;e sinjoro Floriano, kun kiu ili faris anta&#365;
+   kvaronhoro ekskurson al la senarba deklivo; sed la tria hundo,
+   la plej furioza, kiu estas sen&#265;ese alligita, estas &#309;us
+   sen&#265;enigita kaj ku&#349;as a&#365; en la budo a&#365; kuras en la korto...
+   Kaj anka&#365;, se &#285;i ne estus sen&#265;enigita..."
+</p>
+
+<!-- 103 -->
+
+<p>
+   "Kredeble mi eraris!" intermetis la doktoro. "Kiam ekfulmis,
+   &#349;ajnis al mi, kvaza&#365; mi estus ekvidinta momente homan viza&#285;on
+   en la maldekstra angulo de l'&nbsp;fenestro."
+</p>
+
+<p>
+   Post pli longa, preska&#365; turmenta silentado penis la doktoro
+   rekomenci la interparolon.
+</p>
+
+<p>
+   "La&#365; &#265;io, pri kio vi &#309;us parolis, sinjoro Podhradsk&yacute;," li
+   diris, "&#349;ajnas al mi, ke anka&#365; en via vivo kelkaj momentoj
+   estis tamen maldol&#265;aj kaj eble doloraj."
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, kompreneble!" jesis la arbaristo. "Sed de la morto de
+   l'&nbsp;edzino, do pli longe ol kvardek jarojn, mi vivis en plena
+   trankvilo kaj paco. Mi havis nenian alian deziron, ol eduki
+   mian infanon je viro en la plena senco de l'&nbsp;vorto."
+</p>
+
+<p>
+   Eksilentinte momenton li aldonis en la maldol&#265;a ekscito:
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tamen je mia propra infano mi faris nepardoneblan pekon..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kiamaniere tio okazis?" demandis la kuracisto kun ne malgranda
+   intereso.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi edukis &#285;in mem..." da&#365;rigis la arbaristo. "&#284;i estis
+   edukita sen la patrino kaj entute sen la virina zorgo kaj sen
+   la virina societo. Estas vere&nbsp;&#8212;&nbsp;&#285;i fari&#285;is viro, &#265;e kiu
+   oni povis nenion kritiki&nbsp;&#8212;&nbsp;la viro sincera, honesta, sufi&#265;e
+   klera&nbsp;&#8212;&nbsp;la viro posedanta profundan kaj perfektan senton
+   por la rajto kaj la justeco... Sed tamen li estis viro&nbsp;&#8212;&nbsp;en
+   unu rilato simila al mi:&nbsp;&#8212;&nbsp;la viro, ne amanta la mondon kaj
+   kontenta en la solejo, en kiu krom la malgranda pa&#365;zo, kiam li
+   vizitis la lernejon por la arbarkulturo, li pasigis sian tutan
+   vivon..."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;io &#265;i ne estas tamen eraro kaj oni povas kulpigi vin je
+   nenio!" kontra&#365;diris la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi mem ju&#285;is anka&#365; tiel, &#285;is alvenis la momento, kiam mi
+   konvinki&#285;is firme, kiel malnature kaj malbone mi estis edukinta
+   mian propran infanon... Kaj kredu,
+
+<!-- 104 -->
+
+   sinjoro doktoro, kiam mi ekpensas kaj konsideras, ke tiu sama
+   a&#365; simila sorto, kiu trafis mian filon, atendas anka&#365; mian
+   beda&#365;rindan nepon..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kia sorto, mi vin petas?"
+</p>
+
+<p>
+   "Ke &#285;i estos kaj devos esti," aldonis maldol&#265;e la arbaristo,
+   "edukita kiel mia filo&nbsp;&#8212;&nbsp;sen la patrino..."
+</p>
+
+<p>
+   "&#284;i estas orfo?"
+</p>
+
+<p>
+   "Jes&nbsp;&#8212;&nbsp;la orfo &#8212;," certigis Podhradsk&yacute; kun la mistera
+   akcento kaj eksilentis.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed &#265;io &#265;e vi atestas, ke ankora&#365; anta&#365; ne longe regis &#265;i
+   tie la zorgema mastrino...," rimarkigis la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   "Jes&nbsp;&#8212;&nbsp;anta&#365; ne longe...," certigis la arbaristo vidigante
+   tiun specon de l'&nbsp;embarasoj, kiam la homo sincere dirus la veron
+   kaj eksentas preska&#365; la honton. "Sed por mi kaj por la infano
+   &#349;i estas malviva&nbsp;&#8212;&nbsp;por &#265;iam..."
+</p>
+
+<p>
+   "&#348;i do ne mortis?" demandis la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   "&#348;i ne mortis!" ripetis malklare kaj unutone la arbaristo,
+   kvaza&#365; li parolus el la tombo. "Subite kaj sen kia ajn ka&#365;zo
+   &#349;i forlasis la edzon kaj la infanon &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Poste li haltis momenton, sed tuj eksplodis en la melankolia
+   ekscito:
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, sinjoro doktoro! En &#265;i tiu solejo mi vivas de la plej
+   frua infaneco pli longe ol sesdek jarojn. Estas nature, ke la
+   &#265;arme romantika pejza&#285;o, kiu ravas &#265;iun, kiu unuafoje alvenas
+   &#265;i tien, fari&#285;is por mi tute ordinara. Entute la trankvila
+   kaj kontenta vivo nia havas cetere anka&#365; siajn ombrojn: la
+   senekzemplan unutonecon kaj iafoje, precipe dum longaj vintraj
+   vesperoj kaj noktoj, tute teruran enuon. Kaj tamen mi kaj mia
+   filo ne eksopiris la mondon kaj &#285;ian vivoturnon. Ni kutimis al
+   la mal&#285;ojoj de la solejo kaj&nbsp;&#8212;&nbsp;kredu&nbsp;&#8212;&nbsp;ni ekpensis neniam,
+   ke la situacio iafoje povus esti alia, ol kia &#309;us &#285;i estas...
+   Sed anta&#365; kelke da jaroj okaze konati&#285;is mia filo en Praha,
+   kiam li traktis tie aferojn
+
+<!-- 105 -->
+
+   tu&#349;antaj la arbardistrikton, kun la knabino, kiun unuafoje mi
+   ekvidis nur post unu jaro, kiam mia filo enkondukis &#349;in en la
+   &#265;asdomon kiel sian edzinon. Mia rigardo kun la ekmiro fiksis
+   sur &#349;i. Mi estis konvinkita, ke mia filo ne povis pli bone
+   elekti &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tamen, kiel oni vidas, vi eraris!" rimarkigis la doktoro.
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, ne, sinjoro doktoro," kontra&#365;diris la arbaristo kun la
+   konvinka kategorieco. "Evelino estis kaj restis esta&#309;o tute
+   an&#285;ela... En kelke da tagoj &#349;an&#285;i&#285;is la trankvila, mal&#285;oja
+   kaj iafoje e&#265; senviviganta angulo nia en veran paradizon de
+   l'&nbsp;silenta, dol&#265;a plezuro... Malgra&#365; sia juneco Evelino egalis
+   al la damoj kleraj en la vera senco de l'&nbsp;vorto. &#348;i sciis
+   fari tion, pri kio anta&#365;e en nia solejo ni e&#265; ne son&#285;is.
+   &#348;ia edukiteco estis ekzempla kaj neniel &#349;an&#285;i&#285;is. La libro
+   estis &#349;ia kara kaj sincera amiko. Jes, Evelino konis anka&#365; la
+   mondon... &#348;i faris ja kun sia patrino oftajn kaj multekostajn
+   voja&#285;ojn tra E&#365;ropo; unuvorte &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "La&#365; &#265;io &#349;ajnas al mi," atentigis la doktoro, "ke fine en via
+   solejo tamen &#349;i eksopiris..."
+</p>
+
+<p>
+   "Unue mi mem opiniis," ekparolis la arbaristo, "ke la virino,
+   floranta en la fre&#349;a forto de la vivo kaj kutiminta al la
+   ekscitanta vivoturno grandurba, pli a&#365; malpli frue eksopiros
+   tamen la atmosferon, en kiu &#349;i estis pasiginta sian junecon.
+   Sed dum &#265;iuj ses jaroj mi ne rimarkis e&#265; unu simptomon de tiu
+   speco. Evelino &#285;is la momento, kiam mi vidis &#349;in en la lasta
+   tago de l'&nbsp;pasintaj &#265;asoj anta&#365;vespere lastan fojon foriri
+   malrapide al la tri krucoj sur la senarba deklivo, estis fre&#349;a,
+   senzorga kaj gaja, entute tia, kia &#349;i aperis unuan fojon en nia
+   solejo..."
+</p>
+
+<p>
+   "Eble okazis ia malpaco kun la edzo &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo kontra&#365;diris:
+</p>
+
+<p>
+   "La filo estus almena&#365; skizinta al mi sian konjekton&nbsp;&#8212;&nbsp;e&#265;
+   anka&#365; tiam, se li estus konvinkita, ke estos bone
+
+<!-- 106 -->
+
+   a&#365; necese sekretigi la esencon de l'&nbsp;afero. Sed anka&#365; por li
+   mem &#265;io restis nesolvebla enigmo... Evelino estis kaj restis
+   &#285;is la lasta momento, kiun &#349;i pasigis en nia solejo sub nia
+   tegmento kaj en nia societo, tia bonega bofilino, kia &#349;i estis
+   bonega edzino kaj patrino. &#348;i amis siajn edzon kaj infanon
+   varme kaj arde &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "En tiu okazo," intermetis la kuracisto, "&#349;ajnas al mi, ke via
+   bofilino nur &#349;ajnis bonega edzino kaj patrino, sed efektive &#349;i
+   sciis bonege hipokriti..."
+</p>
+
+<p>
+   "Hipokriti?" ekkriis la arbaristo preska&#365; pasie. "Evelino
+   hipokriti? Ne, ne, sinjoro doktoro &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Poste li stari&#285;is rapide, alpa&#349;is al la muro, sur kiu pendis
+   granda portreto de la filo kaj sub &#285;i fotografa&#309;o de la
+   sinjorino en baltualeto. Preninte la fotografa&#309;on de la muro li
+   revenis al la tablo kaj donante la fotografa&#309;on al la doktoro
+   li parolis kun la entuziasmo de l'&nbsp;junulo:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi petas, rigardu, sinjoro doktoro, tiun &#265;i viza&#285;on kaj diru
+   mem&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;u la viza&#285;o estus kapabla hipokriti?!"
+</p>
+
+<p>
+   La doktoro prenis la fotografa&#309;on kaj nerigardinte &#285;in
+   ankora&#365;, li rimarkigis:
+</p>
+
+<p>
+   "La homa viza&#285;o kaj precipe la fotografa&#309;o de l'&nbsp;homa viza&#285;o
+   ne estas ja la fidela kaj la netrompebla rebrilo, tiom malpli
+   la spegulo de l'&nbsp;animo kaj &#285;iaj kapabloj kaj ecoj. La fama
+   fizionomiko de Lavater estas jam longe kondamnita kiel la simpla
+   eraro de la scienco."
+</p>
+
+<p>
+   "Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo. "Anka&#365; mi mem
+   nenion deduktas el tiu &#265;i pse&#365;doscienco. Sed se post tio, kion
+   la&#365; la vero mi rakontis al vi pri Evelino, vi ekrigardos &#349;ian
+   portreton, vi devos konfesi, ke &#349;ia mieno estas en la absoluta
+   harmonio kun la &#285;enerala karakteriza&#309;o. &#264;i tie do la teorio
+   de l'&nbsp;pse&#365;doscienco de Lavater valoras iel escepte."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi pensas tiel?" kontra&#365;diris la doktoro nekredante.
+</p>
+
+<!-- 107 -->
+
+<p>
+   Nur poste li ekrigardis la fotografa&#309;on, tenante &#285;in
+   malproksime de l'&nbsp;okuloj, kiel faras la homoj malproksimvidaj.
+</p>
+
+<p>
+   "Efektive&nbsp;&#8212;&nbsp;tio estas &#265;arma viza&#285;o&nbsp;&#8212;&nbsp;plena de sor&#265;o,
+   mildo kaj delikateco...," li diris post la momento en la tono de
+   l'&nbsp;modere surprizita nekredemulo. "Vere&nbsp;&#8212;&nbsp;preska&#365; mi estas
+   konvinkita pri la vereco de viaj vortoj."
+</p>
+
+<p>
+   Sed subite, kvaza&#365; li estus rememoriginta sin pri io grava, li
+   rapide demandis:
+</p>
+
+<p>
+   "Permesu, mi petas! Anta&#365; kiom da jaroj estis farita, tiu &#265;i
+   fotografa&#309;o?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi pensas, anta&#365; sep, ok jaroj!" respondis la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Vere, &#285;i estas jam iom senkolori&#285;inta!" konsentas la
+   kuracisto. "Sed strange! La talio kaj anka&#365; la viza&#285;o &#349;ajnas
+   al mi konataj..."
+</p>
+
+<p>
+   "Eble, ke iam anta&#365; kelke da jaroj ie vi vidis &#349;in!" allasis
+   la arbaristo. "Eble en Praha, kie &#349;i vivis de sia plej frua
+   infaneco. &#348;ia nasknomo, vere barbara, estis Brandstruper...
+   &#348;ia patro mortis anta&#365; dek jaroj, kiel altranga oficisto en
+   pensio; la patrino mortis anta&#365; unu jaro... Estas eble, ke &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne!" kontra&#365;staris vigle la kuracisto, rigardante fikse
+   la fotografa&#309;on kaj dume rememorante. "Mi ne vidis &#349;in anta&#365;
+   kelke da jaroj. &#348;iajn patron kaj patrinon mi ne konis persone
+   kaj anka&#365; mi ne memoras &#349;ian nasknomon. Unuvorte... via
+   sinjorino bofilino, kiel &#349;i estas figurita &#265;i tie, estas al mi
+   tute nekonata. Sed kiam mi rigardas &#349;ian portreton, &#349;ajnas al
+   mi, pli &#285;uste, mi estas preska&#365; konvinkita, kvaza&#365; anta&#365; ne
+   longe mi estus vidinta sinjorinon ekstreme similan al &#349;i..."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kie, mi petas, sinjoro doktoro&nbsp;&#8212;&nbsp;kie?" demandis ekstreme
+   scivole la arbaristo.
+</p>
+
+<!-- 108 -->
+
+<p>
+   "Mi ne povas rememorigi min pri tio!" respondis la demandito,
+   levinte la &#349;ultrojn kaj metante la fotografa&#309;on sur la
+   tablon. "Eble, ke mi vidis &#349;in en Praha anta&#365; kelke da tagoj,
+   kiam mi estis devigita pro la ur&#285;a kaj samtempe tiel dolora
+   afero veturi tien, ke spite mia tuta harditeco, spite mia tuta
+   maldol&#265;a rezignacio mi havis atenton preska&#365; por nenio."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u anka&#365; vin, sinjoro doktoro, trafis dolora katastrofo?
+   Kaj anta&#365; ne longe&nbsp;&#8212;&nbsp;anta&#365; kelke da tagoj&nbsp;&#8212;&nbsp;vi diras?"
+   demandis kompate la arbaristo, kiu ne preterlasis, ke la vo&#265;o
+   de l'&nbsp;kuracisto ektremis de la kortu&#349;o dum la lastaj vortoj.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi petas vin, kiu en sia vivo estis indulgita de la sorto?"
+   ekparolis la kuracisto, penante ekregi sin. "La sorto iafoje
+   neatendite &#349;an&#285;as niajn planojn de l'&nbsp;vivo tiel brutale kaj
+   sensente, ke la sango rigidi&#285;as anka&#365; al la plej malvarmsangaj
+   el ni..."
+</p>
+
+<p>
+   Sed subite la doktoro salte levi&#285;is kaj per la tute &#349;an&#285;ita
+   vo&#265;o, allasanta nenian kontra&#365;staron, diris:
+</p>
+
+<p>
+   "Sed tiun &#265;i fojon, sinjoro arbaristo, mi ne eraris! Iu estas
+   en la korto kaj rigardis tra la fenestro..."
+</p>
+
+<p>
+   Dume li montris la fenestron post la dorso de Podhradsk&yacute;.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;i tie, sinjoro arbaristo &#8212;" dume li montris la maldekstran
+   angulon de la fenestro&nbsp;&#8212;&nbsp;"aperis la homa viza&#285;o kaj &#285;i tuj
+   malaperis..."
+</p>
+
+<p>
+   Podhradsk&yacute;, kiu anka&#365; levi&#285;is kaj proksimi&#285;is malrapide al
+   la fenestro, nee balancis la kapon, dirante:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ripetas, sinjoro doktoro, ke tio ne estas ebla.
+   Cetere&nbsp;&#8212;&nbsp;ni povas ja konvinki&#285;i&nbsp;&#8212;&nbsp;tute konvinki&#285;i!" li
+   aldonis, estante iom incitita de l'&nbsp;obstina malcedemo de
+   la kuracisto kaj rapide direkti&#285;is al la pordo kondukanta
+   al la koridoro.
+</p>
+
+<p>
+   Malferminte iom la pordon li ekkriis:
+</p>
+
+<p>
+   "Ki&#265;jo!"
+</p>
+
+<!-- 109 -->
+
+<p>
+   "Tuj, tuj, sinjoro patro!" eksonis el la koridoro la ne tre
+   agrabla soprano de Ki&#265;jo.
+</p>
+
+<p>
+   "Restu tie, kie ci estas!" ordonis la sinjoro patro. "Kie estas
+   Nero?"
+</p>
+
+<p>
+   "En la korto, alligita, kiel vi ordonis!" eksonis respondo el la
+   koridoro.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj kie estas Diano kaj Vulkano?"
+</p>
+
+<p>
+   "Ili estis kun la sinjoro Floriano apud la tri krucoj kaj poste
+   &#265;e li en la &#265;ambro!" respondis Ki&#265;jo. "Poste mi prenis ilin
+   al mi kaj nun ili estas &#265;e mi."
+</p>
+
+<p>
+   "Tuj enlasu ilin en la korton, &#265;u ci komprenas?" ordonis
+   Podhradsk&yacute; kaj faris kelke da pa&#349;oj de l'&nbsp;malfermita pordo.
+</p>
+
+<p>
+   "Tuj, tuj!" eksonis la respondo el la koridoro kaj post mallonga
+   pa&#365;zo ekkriis Ki&#265;jo: "Estas farite! Amba&#365; estas jam en la
+   korto."
+</p>
+
+<p>
+   Tuj poste aperis Ki&#265;jo anta&#365; la sojlo de la pordo.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi ankora&#365; ion deziras, sinjoro patro?"
+</p>
+
+<p>
+   "Nenion, nenion!" rediris la arbaristo; sed rememoriginte sin
+   pri sia adjunkto, li aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tamen! Rapidu al sinjoro Floriano, kiel li fartas kaj &#265;u
+   li deziras ion! Tiel&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj fermu!"
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo avide a&#365;skultis dum kelke da momentoj kaj poste
+   turnis sin al la doktoro:
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi a&#365;das?"
+</p>
+
+<p>
+   "Kion mi a&#365;du?" demandis la doktoro, ne komprenante, kion celas
+   Podhradsk&yacute; per sia demando.
+</p>
+
+<p>
+   "Simplan bruadon de l'&nbsp;uragano... Se estus iu en la korto,
+   precipe iu fremdulo&nbsp;&#8212;&nbsp;la amba&#365; ellasitaj hundoj tuj bonvenus
+   lin per furioza bojado."
+</p>
+
+<p>
+   "Strange!" diris la doktoro duone konvinkita.
+</p>
+
+<p>
+   "Cetere&nbsp;&#8212;&nbsp;ni povas konvinki&#285;i ankora&#365; alimaniere..." aldonis
+   la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   Rapide li alpa&#349;is al la pordo, kondukanta al la korto, preninte
+   skur&#285;on de la hoko kaj duone malferminte la
+
+<!-- 110 -->
+
+   pordon, kies anson li tenis, por ke la ventego ne eligu &#285;in.
+</p>
+
+<p>
+   Modera trablovo turnis sin en la &#265;ambro: la pordo en la mano de
+   Podhradsk&yacute; ekskui&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, mi petas, sinjoro arbaristo, volu ne peni!" petis la
+   doktoro.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento forta ventego eligis la pordon kaj en la &#265;ambro
+   turnis sin malvarma spiro de la vento.
+</p>
+
+<p>
+   Podhradsk&yacute; eliris el la pordo, kie penetre ekfajfinte eksvingis
+   la skur&#285;on kaj poste ekkriis per malla&#365;tigata vo&#265;o:
+</p>
+
+<p>
+   "Nero!"
+</p>
+
+<p>
+   Cedinte rapide en la &#265;ambron li brue fermis la pordon, dirante
+   al la doktoro:
+</p>
+
+<p>
+   "Nero jam kuras!"
+</p>
+
+<p>
+   Kaj efektive preska&#365; en la sama momento estis a&#365;data post la
+   pordo la flaranta ekbojo de la hundo:
+</p>
+
+<p>
+   "Efektive, sinjoro arbaristo, nun mi estas tute konvinkita!"
+   rimarkigis la kuracisto, sidi&#285;ante sur la saman lokon, kie li
+   estis sidinta...
+</p>
+
+<p>
+   Podhradsk&yacute; sekvis lian ekzemplon kaj proponis al li vinon.
+</p>
+
+<p>
+   Amba&#365; trinkis kaj poste silentis kelkan tempon. Fine ekparolis
+   la arbaristo, volante denove rekomenci la interparolon:
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi ne aludis, sinjoro doktoro&nbsp;&#8212;&nbsp;en via parolo iun
+   malfeli&#265;on, kiu vin trafis?"
+</p>
+
+<p>
+   Tiu demando preska&#365; dolore tu&#349;is la doktoron.
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, sinjoro arbaristo&nbsp;&#8212;&nbsp;estas pli bone ne rememori!" li
+   diris venkante la subitan kortu&#349;on. "Ni kuracistoj, kiuj estas
+   preska&#365; &#265;iutage atestantoj de l'&nbsp;homa senpotenco kontra&#365; la
+   neniigeblaj le&#285;oj de l'&nbsp;naturo, ni ordinare ne diskutas kun la
+   brutala naturo. Ni akceptas &#265;iun &#285;ian baton, kiun &#285;i donas al
+   ni, kun pli a&#365; malpli granda rezignacio kaj ni uzas, se estas
+   eble, sole unu rimedon&nbsp;&#8212;&nbsp;ni evitas la rememorojn."
+</p>
+
+<!-- 111 -->
+
+<p>
+   "Sed kion fari, kiam la rememoroj estas tiel potencaj,"
+   kontra&#365;diris la arbaristo, "ke la homo kiel mi, vidas la homon,
+   kiun li amis kaj perdis por &#265;iam, preska&#365; sen&#265;ese anta&#365;
+   si. Kiam homon skuas la beda&#365;ro, doloro, honto kaj kolero;
+   kiam &#265;iumomente ekflamas la pasio tiel, ke la homo sufokus
+   a&#365; per unu bato de l'&nbsp;pugno faligus teren la iniciatinton a&#365;
+   iniciatintinon de sia malfeli&#265;o&nbsp;&#8212;&nbsp;se ili aperus anta&#365; li?"
+</p>
+
+<p>
+   La pasia akcento, kun kiu la vortoj estis diritaj, atentigis la
+   doktoron, ke li sidas kontra&#365; la viro pasiema, kiun ne estas
+   konsilinde inciti.
+</p>
+
+<p>
+   Li diris do iel rezerve:
+</p>
+
+<p>
+   "Sed permesu! Post &#265;io, kion vi diris al mi pri via sinjorino
+   bofilino, mi vere ne komprenas, kiamaniere povis okazi, ke vi
+   fari&#285;is tiel kolera kontra&#365; &#349;i, kiel vi &#309;us diras, kaj
+   kiamaniere rajte fari&#285;is kolera kontra&#365; &#349;i eble anka&#365; &#349;ia
+   edzo, via filo..."
+</p>
+
+<p>
+   "Vi konjektas," intermetis maldol&#265;e la arbaristo, "ke mia
+   spirita stato ne estas rajtigita...?"
+</p>
+
+<p>
+   "Ne nerajtigita, sed iom nenatura," respondis la gasto. "La
+   familiaj katastrofoj de tiu speco, kiu okazis &#265;e vi, estas en
+   la mondo kaj estis anka&#365; aliloke neniam maloftaj. La geedzoj
+   koleras&nbsp;&#8212;&nbsp;iafoje pro la simpla vorto, ekmovo a&#365; ekrigardo&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj
+   se iliaj karakteroj estas flami&#285;emaj a&#365; fine pasiemaj, estas
+   a&#365; la tempa disi&#285;o a&#365; la da&#365;ra disiro tute naturaj. Sed
+   kiam la ondi&#285;inta sango silenti&#285;as kaj ekregas la malvarma
+   prudento, sekvas en na&#365;dek okazoj el cent la repaci&#285;o."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed mia filo ne povas plu repaci&#285;i!" kontra&#365;diris la
+   arbaristo kun la dolora maldol&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   "Kial li ne povas?" rediris la kuracisto. "Se ne tuj, do
+   almena&#365; pli malfrue. La espero pri la repaci&#285;o estas &#265;iam
+   ebla. Se via sinjoro filo, kiun vi mem edukis, estas viro simila
+   al vi almena&#365; en la &#265;efaj principoj de l'&nbsp;karaktero, estas ne
+   eble, ke li siatempe ne pardonu &#8212;"
+</p>
+
+<!-- 112 -->
+
+<p>
+   "Mia filo havis sole unu pasion!" rimarkigis Podhradsk&yacute;. "Li
+   amis Evelinon preska&#365; freneze."
+</p>
+
+<p>
+   "Tiom pli ebla estas la espero pri la repaci&#285;o!" opinias la
+   doktoro. "&#264;ar ami en la vera senco de l'&nbsp;vorto estas &#285;uste
+   nenio alia, ol &#265;ion forgesi, &#265;ion pardoni..."
+</p>
+
+<p>
+   "Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo meditante; sed tuj
+   kun la senmezura maldol&#265;o li aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Sed mia filo povas jam pardoni tute nenion... Mia filo estas
+   mortinta!"
+</p>
+
+<p>
+   "Mortinta?" rediris subite en la &#349;an&#285;ita tono la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   "Li penis kiel viro neniigi siajn mal&#285;ojon, beda&#365;ron kaj
+   senmezuran doloron!" da&#365;rigis la malfeli&#265;a patro. "Dum tri
+   monatoj li suferis terurajn animajn turmentojn, kaj e&#265; ne
+   plendis per unu vorto. &#284;is fine&nbsp;&#8212;&nbsp;en la lasta kristnaska
+   anta&#365;vespero, ornaminte al la infano la kristnaskan
+   abieton&nbsp;&#8212;&nbsp;per unu ekpafo de la revolvero..."
+</p>
+
+<p>
+   Post tiuj &#265;i vortoj la arbaristo salte levi&#285;is, trairis
+   la &#265;ambron kaj haltinte apud la tablo anta&#365; la fenestro
+   rigardanta la korton, li da&#365;rigis:
+</p>
+
+<p>
+   "Kiam ni finis la vesperman&#285;on kaj la infano ekdormis, sidi&#285;is
+   mia filo &#265;i tien apud tiu &#265;i tablo kaj longe, longe rigardis
+   senparole tra la fenestro... La luno lumis belege, kaj oni povis
+   vidi &#285;is la tri krucoj sur la senarba deklivo. Subite la filo
+   iomete ekmovi&#285;is kaj la ekpafo de la revolvero ektondris. Lia
+   kapo falis sur amba&#365; manojn, sur la tablon kaj en kelke da
+   momentoj disfluis la sango sur la tablo..."
+</p>
+
+<p>
+   "Nur nun mi komprenas la kuneligon de &#265;io," rimarkigis la
+   doktoro kompate. "Kaj kredu &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Li ne finis la parolon.
+</p>
+
+<p>
+   Podhradsk&yacute;, rekonscii&#285;inte iom, sed estante ankora&#365; dolore
+   kortu&#349;ita, interrompis lin:
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj pripensu, sinjoro doktoro! La infano e&#265; ne veki&#285;is post
+   la ekpafo&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj la sango, la sango restis
+
+<!-- 113 -->
+
+   &#265;i tie... Mi ne permesis, ke &#285;i estu forlavita... Tiu sango &#8212;"
+   la ceterajn vortojn li parolis kun pasia doloro&nbsp;&#8212;&nbsp;"tiu sango
+   rememorigu min &#285;is la lasta momento de mia vivo pri la &#265;arma
+   furio, kiu ka&#365;zis la memvolan morton de mia filo!..."
+</p>
+
+<p>
+   "Beda&#365;rinda patro!" diris kompate la doktoro, vidigante mem la
+   plej doloran kortu&#349;on.
+</p>
+
+<p>
+   "Pardonu," li aldonis, "&#265;ar mi havas nek por vi, nek por
+   mi vortojn de konsolo. En tiaj teruraj momentoj oni estas
+   frakasita... Kaj se io povas malgrandigi vian doloron, sciu
+   do, ke anka&#365; mi mem &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi anka&#365; &#8212;?" intermetis kompate la arbaristo. "Via filo,
+   sinjoro arbaristo, mortis anta&#365; duonjaro," respondis interrompe
+   la gasto, "kaj mia filo anta&#365; kelke da tagoj... Mia filo,
+   le&#285;osciencisto kaj le&#365;tenanto en la rezervo, knabo sanega,
+   anka&#365; memmortigis sin. Li sin venenis."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj la ka&#365;zo&nbsp;&#8212;&nbsp;la motivo?" insistis la arbaristo kun la
+   kompata intereso.
+</p>
+
+<p>
+   La doktoro, levinte la &#349;ultrojn, respondis: "Se via filo
+   estis edukita en la solejo kaj sen la zorgo patrina, sen la
+   societo virina, mia filo estis edukita de la klera, afabla kaj
+   entute bonega patrino en la societo de kelkaj siaj pli a&#285;aj
+   fratinoj en la urbo, do en la atmosfero plena de l'&nbsp;impresoj.
+   Li fari&#285;is viro plena de l'&nbsp;junula forto de l'&nbsp;vivo. Malofte
+   iu sopiris tiel varme, tiel arde e&#265; pasie, eluzi la vivon en
+   &#265;iuj eblaj direktoj kiel li. Kaj tio okazis ne sole en la
+   plezuro kaj volupto, sed anka&#365; en la serioza, konscienca kaj
+   pena laboro..."
+</p>
+
+<p>
+   "La&#365; tio," rimarkigis demande la arbaristo, "estis &#265;e via filo
+   neniaj gravaj motivoj al la disrevi&#285;o je la vivo?"
+</p>
+
+<p>
+   "&#284;enerale dirite&nbsp;&#8212;&nbsp;estis neniaj motivoj..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tamen li malesperis."
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, sinjoro arbaristo," rediris la doktoro, "ni maljunuloj,
+   kiuj jam klini&#285;as al la tombo, ni ordinare amas
+
+<!-- 114 -->
+
+   la vivon pli forte, ol la pasiema junularo. La tuta, se anka&#365;
+   la plej longa pasinta&#309;o nia &#349;ajnas al ni &#265;iuj sole son&#285;o de
+   kelkaj semajnoj. Kontra&#365;e la junularo; precipe la nuna juna
+   generacio &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Vi opinias," intermetis la arbaristo, "ke la nuna juna
+   generacio esence diferencas de l'&nbsp;juna generacio, al kiu ni
+   apartenis anta&#365; la jaroj?"
+</p>
+
+<p>
+   "Kompreneble kaj el la motivoj tute naturaj!" komencis klarigi
+   la doktoro. "La modernaj eltrovoj en la sciencoj de &#265;iuj
+   fakoj kaj de ili mireginde &#349;an&#285;ita la &#285;enerala vivo edukis
+   generacion tute novan, kies esencon ni maljunuloj tute ne
+   komprenas, nek scias klarigi &#265;iujn simptomojn, motivojn kaj
+   celojn.
+</p>
+
+<p>
+   Dum nia juneco la tute ne anta&#365;sentitaj progresoj en la
+   nemultaj fakoj &#309;us en la pasintaj du a&#365; tri dekjaroj havigas
+   al la juna kaj la plej juna generacioj tute novajn, pli klarajn
+   kaj pli profundajn perspektivojn de la vivo, ol kiaj vidi&#285;is
+   anta&#365; la duoncentjaro al ni...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj &#265;ar la pli maljuna kaj la plej maljuna generacioj ne
+   iras&nbsp;&#8212;&nbsp;kaj estas nature, ne povas iri&nbsp;&#8212;&nbsp;kun la &#285;enerala
+   progreso egale rapide, rezultas el tio la malkontenteco de
+   &#265;iu, anta&#365; kies spirita rigardo vidi&#285;as la perspektivo pli
+   klara kaj pli profunda.
+</p>
+
+<p>
+   Ni maljunuloj, kiuj dum la tuta duoncentjaro kaj multaj el ni
+   ankora&#365; pli longe, kontenti&#285;is kun la perspektivo neproporcie
+   pli malklara kaj pli malprofunda, kompreneble ne estas tiel
+   ekscitataj de l'&nbsp;diversaj disonancoj kiel la vivemaj kaj la
+   agemon sopirantaj generacioj pli junaj...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj sole &#265;i tiuj disonancoj estas la&#365; mia opinio la &#265;efa
+   fonto de l'&nbsp;febra, por ni maljunuloj malvarmi&#285;antaj, a&#365; jam
+   malvarmi&#285;intaj, tute nekomprenebla malkontenti&#285;o de l'&nbsp;juna
+   generacio.
+</p>
+
+<p>
+   La spirita horizonto de tiu generacio estas nature pli lar&#285;a
+   kaj pli klara, ol estis la nia. Sed tamen la &#285;isnuna senpotenco
+   en la realigo de l'&nbsp;planoj de la vivo
+
+<!-- 115 -->
+
+   ekscitas la junajn spiritojn je la mistere dolora malkontentemo,
+   kiu kvankam similas la dol&#265;e turmentantan pesimismon de l'&nbsp;pli
+   malnova tempo, sed diferencas de &#285;i per la netrankviligebla
+   maldol&#265;o..."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed pardonu," &#265;esigis la doktoro mem sian klarigon, "&#265;io
+   estas sole la laciga subjektiva meditado..."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed &#285;i ne lacigas la homon," intermetis vigle la arbaristo,
+   kiu a&#365;skultis kun ne malgranda intereso, "kiu sian tutan
+   vivon pasigis en la solejo kaj kiu kiel malproksima observanto
+   havas sole malklaran ideon pri la nuna vivoturno. Do mi petas,
+   da&#365;rigu!"
+</p>
+
+<p>
+   La doktoro plenumis lian peton.
+</p>
+
+<p>
+   "La junan kaj la plej junan generaciojn ekscitas la varma
+   sopiro solvi la nekalkuleblajn problemojn, kiujn la pli maljuna
+   generacio herede restigis nesolvitaj al ili. Sed &#309;us pro tio,
+   ke la solvo estas anka&#365; nun plejparte sensukcesa, penas la juna
+   kaj la plej juna generacioj trovi la elirejon el la mistera
+   labirinto.
+</p>
+
+<p>
+   Ili penas esprimi sian opinion pli klare, pli precize a&#365;
+   almena&#365; pli kolore kaj pli plastike; ili ekzamenas enigmojn
+   la&#365; malnovaj kaj novaj metodoj; ili analizas, eksperimentas kaj
+   ofte enfalas en la novajn enigmojn, kiuj estas pli misteraj kaj
+   pli mistikaj ol la problemo, kiu devas esti solvita...
+</p>
+
+<p>
+   La kulturo kaj la ideoj pri la mondo, kiujn la pli maljuna
+   generacio restigis al la generacioj juna kaj la plej justa, ne
+   kontentigas plu. La junaj kaj la plej junaj spiritoj sopiras
+   la spiritan regeneracion, la moralan, etikan, eventuale anka&#365;
+   la religian regeneracion&nbsp;&#8212;&nbsp;la sociajn, politikajn kaj artajn
+   reformojn...
+</p>
+
+<p>
+   Unuvorte, la malnova mondo kun siaj ideoj, eraroj kaj
+   anta&#365;ju&#285;oj naskas antipation, kontra&#365;staron kaj varman
+   netrankviligeblan sopiron, faligi senkompate &#265;iujn idolistajn
+   pre&#285;ejojn, kiujn a&#365; la spirita miopeco a&#365; la malvirta krimeco
+   de l'&nbsp;malnova mondo estis konstruintaj por la idoloj de dubebla
+   valoro...
+</p>
+
+<!-- 116 -->
+
+<p>
+   Kaj mia filo, sinjoro arbaristo, estis membro de &#265;i tiu pli
+   juna generacio. Li estis unu el tiuj obstinaj, malcedemaj
+   kaj nevenkeblaj pioniroj de l'&nbsp;nova kulturo, kiuj en la
+   kontra&#365;staro kaj la principa batalo kontra&#365; la malrapide
+   elmortanta mondo malnova konsumi&#285;as de l'&nbsp;netrankviligebla
+   malkontenteco kaj trovas en &#285;i plezuron, kiun e&#265; en la
+   situacio plej brila ne donus al ili la konsento kun la hereda&#309;o
+   de l'&nbsp;malnova mondo."
+</p>
+
+<p>
+   La doktoro eksilentis.
+</p>
+
+<p>
+   "La&#365; tio, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, "en via
+   filo vi perdis viron tute netakseblan. Sed kio, mi petas, estas
+   la&#365; via opinio la ka&#365;zo de lia memvola morto?"
+</p>
+
+<p>
+   "Estas malfacile, &#285;uste neeble diri!" respondis la doktoro
+   levinte la &#349;ultrojn. "La morto de mia filo estas kaj sendube
+   restos enigmo por &#265;iam kaj &#285;ia ka&#365;zo restos mistero. Unue mi
+   konjektis, ke la krizo okazis &#265;e li sekve de l'&nbsp;priskribita
+   lia moderna malsano kaj ke li finis sian vivon en la atako de
+   l'&nbsp;subita senkonscio. Sed kiam mi venis en Praha'n ka&#365;ze de
+   lia enterigo kaj scii&#285;is kelkajn detalojn pri la lastaj tagoj
+   de lia vivo, tuj mian cerbon trakuris la konjekto, ke&nbsp;&#8212;&nbsp;lian
+   morton ka&#365;zis sendube&nbsp;&#8212;&nbsp;la virino..."
+</p>
+
+<p>
+   "La virino?" ekkriis malla&#365;tigite la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Jes&nbsp;&#8212;&nbsp;la amatino..." aldonis la doktoro. "Cetere pri la
+   interrilatoj de mia filo kaj lia amatino mi scias nenion
+   gravan kaj neniun mi demandis iam pri tio.
+</p>
+
+<p>
+   Mi scias sole, ke ili varme amis unu la alian jam anta&#365;
+   proksimume dek jaroj, ke ili denove kuniris okaze anta&#365; netuta
+   jaro kaj &#309;us en kelke da pasintaj monatoj vivis kune kvaza&#365; la
+   geedzoj en Praha...
+</p>
+
+<p>
+   &#264;i tio kompreneble ne faras ilian amrilaton plej bela; sed
+   mi, kiu neniam malhelpis la filon en kio ajn, &#309;us pro &#265;i tiu
+   fidela amo lia ne ekdeziris malkovri la dol&#265;an misteron de la
+   filo.
+</p>
+
+<!-- 117 -->
+
+<p>
+   Pri lia amatino mi scias sole, ke &#349;ia nomo estas Milena<sup><a name="piednoto13a" href="#piednoto13b">13</a></sup> kaj
+   ke &#349;i amis lin kun la tuta ardo de sia varma animo... Kaj &#285;is
+   hodia&#365; mi ne parolis kun Milena e&#265; unu vorton.
+</p>
+
+<p>
+   En la momento, kiam dispremite mi staris apud la malfermita
+   tombo de la filo en la tombejo de Vol&#353;any<sup><a name="piednoto14a" href="#piednoto14b">14</a></sup>, kaj Milena en
+   la mal&#285;oja &#265;armo de l'&nbsp;sanktulino alvenis &#349;anceli&#285;e kaj en
+   la neespritnebla doloro haltis rekte kontra&#365; mi, mi ekrigardis
+   &#349;in sole unufoje kaj sekrete, por ne malhonori e&#265; per la
+   rigardo &#349;ian silentan doloron..."
+</p>
+
+<p>
+   "Via delikateco, sinjoro doktoro, kontra&#365; la esta&#309;o tiel
+   milda," komencis paroli la arbaristo, "estas kompreneble
+   rajtigita. Sed Evelino, kiu sen ka&#365;zoj kaj sen motivoj forlasis
+   sensente sian propran infanon kaj la le&#285;an edzon, kiuj faris al
+   &#349;i nenion malbonan nek per unu vorto, nek per unu rigardo, tiu
+   &#265;i furio &#349;tonkora meritas nenion alian, ol..."
+</p>
+
+<p>
+   Jen li subite haltis, sed tuj poste en la plej pasia tono
+   aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, ne, ne, sinjoro doktoro! Se tiu virino en &#265;i tiu momento
+   aperus &#265;i tie&nbsp;&#8212;&nbsp;kredu&nbsp;&#8212;&nbsp;ke per unu bato de la pugno mi &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Sed lia kolero denove moderi&#285;is tiel subite, kiel &#285;i ekflamis.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu &#265;i momento a&#365;digis sin Ki&#265;jo.
+</p>
+
+<p>
+   Jam &#265;e la lastaj vortoj de l'&nbsp;arbaristo li estis malferminta
+   senbrue la pordon de la koridoro kaj haltinta sendecide kaj
+   malkura&#285;e anta&#365; la sojlo.&nbsp;&#8212;&nbsp;Nun li ektusis senvole.
+</p>
+
+<p>
+   Podhradsk&yacute;, ekvidinte Ki&#265;jon nur nun, akre demandis lin:
+</p>
+
+<p>
+   "Kio estas, Ki&#265;jo?"
+</p>
+
+<!-- 118 -->
+
+<p>
+   La knaba&#265;o ne respondis, sed vidigante mienon, kvaza&#365; li havus
+   ion gravan por diri kaj &#285;enus en la &#265;eesto de l'&nbsp;doktoro.
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo do levi&#285;is kaj proksimi&#285;is al la pordo.
+</p>
+
+<p>
+   "Kio okazis?" li demandis kolere.
+</p>
+
+<p>
+   Ki&#265;jo aliris kaj diris mistere:
+</p>
+
+<p>
+   "Sinjoro Floriano&nbsp;&#8212;&nbsp;ah, Dio, sinjoro patro&nbsp;&#8212;&nbsp;tre plendas...!
+   Kaj li petas&nbsp;&#8212;&nbsp;ke la sinjoro doktoro&nbsp;&#8212;&nbsp;por mallonga momento &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u iu bezonas helpon de kuracisto?" ekparolis la doktoro
+   levi&#285;ante.
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo mallonge klarigis al li la malfeli&#265;on de Floriano.
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, ni vidos!" diris la doktoro. "Sed anta&#365;e ni devas dedi&#265;i
+   ankora&#365; momenton al la infano..."
+</p>
+
+<p>
+   Turninte sin post &#265;i tiuj vortoj li proksimi&#285;is al la
+   infanlito en la malanta&#365;on, serioze esplorante la infanon.
+   Podhradsk&yacute; farinte signon per la mano, ke Ki&#265;jo foriru,
+   atendis, &#285;is Ki&#265;jo malaperis. &#348;telirinte poste al la doktoro
+   kaj haltinte proksimume tri pa&#349;ojn anta&#365; la lito, senparole,
+   sed kun la mieno de la plej maltrankvila scivolo sekvis la
+   konduton de l'&nbsp;kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   "Kion vi opinias&nbsp;&#8212;&nbsp;sinjoro doktoro&nbsp;&#8212;&nbsp;nun?" demandis
+   interrompe kaj malla&#365;tigite per la tremanta vo&#265;o la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Preska&#365; mi timas doni la duonan porcion da medikamento...,"
+   respondis la doktoro kun la glacia trankvilo. "La infano estas
+   tute senfortigita&nbsp;&#8212;&nbsp;&#285;i ne tusas ja plu... La &#285;enerala stato
+   de la malsano estas tiel kriza, ke &#265;iumomente oni povas atendi
+   la agonion..."
+</p>
+
+<p>
+   "Agonion?" ek&#285;emis malespere la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Kura&#285;i&#285;u, sinjoro arbaristo!" diris la doktoro: "Kaj se estas
+   eble, mi petas, montru al mi afable, kie mi povus al la sinjoro
+   adjunkto &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo rapide aliris al la tablo en la anta&#365;o kaj prenis
+   la lampon.
+</p>
+
+<!-- 119 -->
+
+<p>
+   "Kaj se la infano estus atakata de la tuso," diris la doktoro
+   kun la akcento, "sciigu min tuj pri tio!"
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo jese ekmovis la kapon.
+</p>
+
+<p>
+   Poste rapide li alpa&#349;is kun la lampo al la pordo de l'&nbsp;koridoro,
+   malfermis &#285;in kaj per la tremanta vo&#265;o ekkriis en la koridoron:
+</p>
+
+<p>
+   "Ki&#265;jo! Rapide lumigu la &#349;tuparon! Sinjoro doktoro!..."
+</p>
+
+<p>
+   Senparole eniris la kuracisto en la koridoron, el kiu eksonis la
+   malla&#365;tigite rebruanta sono de liaj malproksimi&#285;antaj pa&#349;oj.
+</p>
+
+<hr align="center" width="38%">
+
+<p>
+   En la momento, kiam la arbaristo, staranta sur la sojlo de
+   l'&nbsp;pordo kondukanta al la koridoro kaj turnita dorse al la &#265;ambro,
+   volis sin turni kaj reveni en la &#265;ambron, malfermis iu staturo
+   en malseka nigra vesto la pordon, kondukantan el la korto al la
+   &#265;ambro.
+</p>
+
+<p>
+   Forta malvarma trablovo turnis sin en la &#265;ambro kaj momenton
+   estis a&#365;data la forta pluvego pli klare, ol kiam la pordo estis
+   fermita.
+</p>
+
+<p>
+   La staturo, englitinte tra la pordo, kiu en &#285;ia mano knare
+   ekbruis, pene &#285;in fermis kaj haltis apud &#285;i senmove, kvaza&#365;
+   konsiderante, &#265;u anta&#365;eniri a&#365; ne...
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo eksentinte la glacian trablovon, kiu tuj estingis
+   al li la lampon en la mano, rapide sin turnis kaj brue fermis la
+   pordon.
+</p>
+
+<p>
+   "Kio okazis? Kial tiu trablovo?" li murmuris, fikse rigardante
+   la mallumon en la &#265;ambro.
+</p>
+
+<p>
+   Alirinte singarde en la mallumo &#285;is la tablo kaj stariginte
+   sur &#285;in la estingitan lampon, li iris singarde en la mallumo
+   de l'&nbsp;tablo al la forno, kie sur la breto ku&#349;is la alumetoj.
+</p>
+
+<p>
+   La alumeto en la mano de l'&nbsp;arbaristo ekflamis sole momenton,
+   sed tamen &#265;e tiu mallonga ekflamo ekvidis
+
+<!-- 120 -->
+
+   Podhradsk&yacute; malklaran silueton de l'&nbsp;homa staturo apud la pordo.
+</p>
+
+<p>
+   "Kio estas tio? Iu estas &#265;i tie?" deglitis al li de l'&nbsp;lipoj
+   kun la modera ekmiro, sed sentime.
+</p>
+
+<p>
+   Momenton li stre&#265;e a&#365;skultis, sed kiam neniu respondis, li
+   ekkriis:
+</p>
+
+<p>
+   "Kiu estas &#265;i tie?"
+</p>
+
+<p>
+   Sed kiam denove neniu respondis, alpa&#349;is la arbaristo al
+   la tablo, ekbruligis alumeton kaj ne levinte e&#265; la kapon
+   ekbruligis la lampon, starantan sur la tablo.
+</p>
+
+<p>
+   Nur poste li ekrigardis al la pordo.
+</p>
+
+<p>
+   Efektive li ekvidis tie starantan staturon kaj mirigite, sed
+   tamen sentime, li cedis unu pa&#349;on.
+</p>
+
+<p>
+   Samtempe mallevi&#285;is lia dekstra mano al la maldekstra kokso,
+   kvaza&#365; li volus ekkapti la &#265;asponardon kaj la maldekstran
+   manon li metis por momento super la okulojn, por vidi pli bone.
+   Sed tuj poste denove li elpa&#349;is kaj preninte la revolveron,
+   ku&#349;antan sur la tablo, li tondre ekkriis:
+</p>
+
+<p>
+   "Kiu estas &#265;i tie? Kion vi volas?"
+</p>
+
+<p>
+   Nur nun li ekvidis, ke apud la pordo staras virino de meza
+   kresko, havanta sur la kapo trans&#309;etitan tute malsekan nigran
+   mantelon, en kiu &#349;i estas tiel envolvita, ke oni vidas sole
+   parton de la viza&#285;o kaj brilantajn nigrabluajn okulojn...
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento la virino, subite, kvaza&#365; tamen &#349;i estus fine
+   decidinta, de&#309;etis la mantelon kaj rekti&#285;inte staris kiel
+   statuo kun la kunmetitaj manoj kaj la mieno de l'&nbsp;kortu&#349;anta,
+   muta petego.
+</p>
+
+<p>
+   Podhradsk&yacute;, rekoninte &#349;in, cedis mirigite kaj kun la mieno de
+   l'&nbsp;kolero kaj malamo surde ekkriis:
+</p>
+
+<p>
+   "Evelino!"
+</p>
+
+<p>
+   "Jes&nbsp;&#8212;&nbsp;Evelino...," malla&#365;te kaj mole diris la virino per la
+   tremanta vo&#265;o.
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo, al kiu la apero de l'&nbsp;edzino de lia filo tuj
+   klarigis &#265;iujn supozitajn halucinaciojn de liaj homoj,
+
+<!-- 121 -->
+
+   sed anka&#365; tiujn de l'&nbsp;doktoro, staris momenton senmove en la
+   muta ekmiro, vidigante en la viza&#285;o fortan animan batalon.
+</p>
+
+<p>
+   Sed la delikata, petanta rigardo de l'&nbsp;virino iom post iom tamen
+   komencis lin senarmigi.
+</p>
+
+<p>
+   La mieno de l'&nbsp;kolero kaj malamo, kiun vidigis lia viza&#285;o, kiam
+   li rekonis Evelinon, cedis malrapide al la mieno de l'&nbsp;kompato.
+</p>
+
+<p>
+   "Pardonu, sinjoro patro!..." eksonis post kelka tempo malkura&#285;e
+   kaj timeme la dolore tremanta vo&#265;o de Evelino.
+</p>
+
+<p>
+   "Pardoni?" rediris duonkompate la arbaristo. "Mi ne scias, kion
+   pardoni..."
+</p>
+
+<p>
+   "Pardonu!" &#349;i ripetis &#349;anceli&#285;e kun la plej kortu&#349;anta
+   akcento de l'&nbsp;peto. "Kie estas&nbsp;&#8212;&nbsp;V&aacute;clav<sup><a name="piednoto15a" href="#piednoto15b">15</a></sup>?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mia filo?" demandis surde la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Mia &#8212;?" aldonis Evelino, sed ne &#349;i finis, &#265;ar la arbaristo
+   malafable interrompis &#349;in:
+</p>
+
+<p>
+   "Li ne estas &#265;i tie!"
+</p>
+
+<p>
+   "Tio estas tute neebla!" kontra&#365;diris Evelino. "Dum tri tagoj
+   kaj preska&#365; tri noktoj mi vagas en la arbaroj &#265;irka&#365; la
+   &#265;asdomo, por kuniri kun V&aacute;clav. V&aacute;clav la&#365; &#265;io dum la tri
+   tagoj ne forlasis la &#265;asdomon, V&aacute;clav estas &#265;i tie..."
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo respondis decide:
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj se e&#265; li estus &#265;i tie&nbsp;&#8212;&nbsp;la&#365; kia rajto ci kura&#285;as
+   transpa&#349;i la sojlon de tiu &#265;i domo?"
+</p>
+
+<p>
+   "Pardonu!" ek&#285;emis dolore la edzino de V&aacute;clav. "Mi alvenas kun
+   la dispremita koro, malfeli&#265;a, pentofaranta Magdaleno, por ke
+   mi sur genuoj petu de V&aacute;clav pardonon de mia peko..."
+</p>
+
+<p>
+   "Malfeli&#265;ulino!" ekkriis pasie la arbaristo; sed tuj li aldonis
+   en la dolora tono:
+</p>
+
+<p>
+   "Kun V&aacute;clav ci kuniros plu neniam!"
+</p>
+
+<!-- 122 -->
+
+<p>
+   "Pro &#265;io, kio estis iam kara al vi, mi petas vin," insiste
+   petegis Evelino, "venigu al mi V&aacute;clav-on!... A&#365; almena&#365; diru
+   al li, ke mi estas &#265;i tie&nbsp;&#8212;&nbsp;ke mi revenas &#8212;."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne povas."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u li estas malsana?"
+</p>
+
+<p>
+   "Ne estas. Sed la infano&nbsp;&#8212;&nbsp;la infano malsanas &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Pro la kompato de Dio&nbsp;&#8212;&nbsp;mia infano?" ekkriis Evelino
+   malespere kaj &#349;ia rigardo rondiris sova&#285;e en la &#265;ambro.
+</p>
+
+<p>
+   Sed &#265;ar de la loko, kie &#349;i &#309;us staris, &#349;i ne povis vidi en
+   la malanta&#365;o la infanliton, kiun kovris la paravento kaj la
+   duone disigita pordokurteno, &#349;i denove tuj rekonscii&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi vidis ja &#285;in anta&#365;hiera&#365; de malproksime kelkajn fojojn.
+   &#284;i estis sana kaj fre&#349;a..."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tamen la infano malsanas," aldonis mal&#285;oje la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   Evelino ek&#285;emis dolore:
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, Dio, Dio&nbsp;&#8212;&nbsp;do mia anta&#365;sento tamen ne trompis min...
+   Kiam proksimume anta&#365; duonhoro mi ekvidis de la tri krucoj
+   sur la senarba deklivo kale&#349;on alveturantan de l'&nbsp;urbo al la
+   &#265;asdomo, mi ekpensis tuj, ke en tiel malfrua tempo nokta &#285;i
+   povas esti sole kale&#349;o de l'&nbsp;kuracisto. Kaj kiam mi rememorigis
+   min, ke V&aacute;clav dum tri tagoj ne forlasis la &#265;asdomon, ekregis
+   min terura anta&#365;sento, ke estas li, kiu malsanas. Kaj kiel jam
+   hiera&#365; en la nokto, mi &#349;teleniris anka&#365; hodia&#365;&nbsp;&#8212;&nbsp;anta&#365;
+   momento kun la morta timemo, ke iu hundo perfidos min per la
+   bojado a&#365; alimaniere, en la korton &#285;is la fenestro por tute
+   konvinki&#285;i, se estos eble. Sed kiam el nenio, kion mi povis
+   sekrete vidi tra la fenestro, mi povis konvinki&#285;i pri la vero,
+   mi kura&#285;is fine &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   Evelino falis sur la genuojn kaj kunmetinte la manojn rigardis
+   kun la mieno de plej kortu&#349;anta muta
+
+<!-- 123 -->
+
+   peto la okulojn de l'&nbsp;arbaristo, kiuj subite ekbrilis de la
+   kolero.
+</p>
+
+<p>
+   Ekkoleri&#285;inta Podhradsk&yacute; por momento estis en embarasoj.
+</p>
+
+<p>
+   La muta peto de l'&nbsp;&#265;arma pentofarantino, kiel &#349;ajnis, tamen
+   senarmigis lin.
+</p>
+
+<p>
+   La mieno de l'&nbsp;pasiemo, kiun vidigis lia brune ru&#285;i&#285;inta
+   viza&#285;o, jam jam transi&#285;is en la mienon de l'&nbsp;eldevigita
+   kompato.
+</p>
+
+<p>
+   Senvole li cedis rapide, sed tuj poste, &#349;ajne senka&#365;ze, denove
+   ekflamis lia kolero.
+</p>
+
+<p>
+   Li elpa&#349;is rapide kaj haltinte senpere apud Evelino, levis la
+   dekstran manon por bati...
+</p>
+
+<p>
+   "Batu! Batu!" ek&#285;emis Evelino kun la senmezura sindoneco.
+</p>
+
+<p>
+   La pasii&#285;inta arbaristo, kvaza&#365; embarasite denove cedis, kaj
+   lia levita mano falis.
+</p>
+
+<p>
+   "Batu&nbsp;&#8212;&nbsp;piedbatu min!" singultis Evelino en la plej forta
+   animdoloro. "Faligu min kiel hundon kaj mallongigu tiamaniere
+   miajn terurajn animturmentojn. Sed anta&#365;e diru al mi, kie estas
+   mia edzo?..."
+</p>
+
+<p>
+   "Plenumi&#285;u cia peto!" respondis subite la arbaristo, preska&#365;
+   kun la malvarma kategorieco. Kaj post la momento akre kaj severe
+   li ordonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Levi&#285;u!"
+</p>
+
+<p>
+   Poste li trairis la&#365;lar&#285;e la &#265;ambron, kaj iom pli trankvile
+   komencis la parolon, dirante:
+</p>
+
+<p>
+   "Se ci estus alveninta, Evelino, anta&#365;hiera&#365; a&#365; hiera&#365; a&#365;
+   almena&#365; hodia&#365; anta&#365;vespere, eble&nbsp;&#8212;&nbsp;pro la infano&nbsp;&#8212;&nbsp;mi
+   estus pardoninta cin... Sed nun&nbsp;&#8212;&nbsp;nun la infano ne bezonas plu
+   la patrinon..."
+</p>
+
+<p>
+   "Oh!" &#349;i ek&#285;emis malespere.
+</p>
+
+<p>
+   "Sed mi ne volas esti pli kruela, ol estis ci mem kontra&#365; mia
+   filo kaj la propra infano!" da&#365;rigis la arbaristo. "Mi ne
+   volas ju&#285;i cin sen la esploro. Mi volas doni al ci okazon, por
+   senkulpigi cin."
+</p>
+
+<!-- 124 -->
+
+<p>
+   Evelino, penante esti pli trankvila, diris malla&#365;te, duone por
+   si:
+</p>
+
+<p>
+   "Evelino mensogis neniam..."
+</p>
+
+<p>
+   "Estas vere!" respondis la arbaristo, kiu tamen eka&#365;dis la
+   vortojn. "&#284;is nun oni ne kaptis &#349;in mensoganta. Sed tiun
+   &#265;i fojon la sincera konfeso estos tamen malfacila al &#349;i...
+   Parolu!"
+</p>
+
+<p>
+   Evelino pene &#349;anceliris al la se&#285;o kaj falinte sur &#285;in,
+   kovris la viza&#285;on per la amba&#365; manoj.
+</p>
+
+<p>
+   "A&#365;du, Evelino," ekparolis li post kelke da sekundoj pli
+   paci&#285;eme. "&#264;iu, kiu nun vidus cin tiel dispremita, apena&#365;
+   rezistus kompaton. Sed mi estas kaj restos koncerne cin la
+   severa kaj justa ju&#285;anto."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne scias&nbsp;&#8212;&nbsp;mankas al mi la vortoj...," komencis
+   Evelino reveme. "Sed se mi devas la &#265;efan ka&#365;zon de mia
+   foriro almena&#365; montri, do mi ne trovas alian vorton,
+   ol&nbsp;&#8212;&nbsp;dankemon..."
+</p>
+
+<p>
+   "Dankemon?" rediris surprizite la arbaristo. "Jes,
+   patro&nbsp;&#8212;&nbsp;dankemon, a&#365; se vi volas, subitan ekflamon de
+   l'&nbsp;stranga, nekomprenebla, neesplorebla kaj samtempe
+   nerezistebla sento, kiu ekregis mian tutan esta&#309;on kaj
+   kiu ne estis malsimila al la sento de l'&nbsp;dankemo..."
+</p>
+
+<p>
+   "Ci parolas enigmojn!" intermetis la arbaristo, ne povante
+   rezisti ian malklaran impreson.
+</p>
+
+<p>
+   "Dankemon, senfinan dankemon al la homo, al kiu mi &#349;uldas mian
+   spiritan regeneracion," da&#365;rigis Evelino; "al la homo, kiun mi
+   anta&#365;e amis pasie kaj kies memoro estos &#265;iam sankta al mi;
+   al la homo kun la sendifekta karaktero, malofta talento kaj
+   profunda sento, kiu faris el mi tion, kio mi &#309;us estas: virinon
+   kun la senanta&#365;ju&#285;a a&#365;topsio pri la mondo, virinon, kiun vi,
+   patro, anta&#365;e amis tiel arde."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;esu!" intermetis la arbaristo severe. "&#264;u ci volas fari
+   la&#365;dindan virton el la plej peka faro, kiun oni povas pensi pri
+   la edzino kaj patrino?"
+</p>
+
+<!-- 125 -->
+
+<p>
+   "Ne, patro! Sed diru mem&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;u vi trovis &#265;e mi dum tiu tuta
+   tempo, dum kiu mi vivis kun vi sub unu tegmento, almena&#365; unu
+   solan eraron, pro kiu vi povus min almena&#365; nur patre admoni?
+</p>
+
+<p>
+   &#264;u mi ne estis sincera kaj varme amanta edzino de via filo?
+</p>
+
+<p>
+   &#264;u mi ne estis afabla kaj bona patrino de mia infano?
+</p>
+
+<p>
+   &#264;u mi ne estis, patro, tiu bofilino, al kiu anta&#365;e vi mem
+   konfesis multajn fojojn, ke &#349;i kreis paradizon el via malgaja
+   solejo kaj mal&#285;oja hejmo?"
+</p>
+
+<p>
+   "Estas vere; mi ne povas kontra&#365;stari ciajn vortojn!" jesis la
+   arbaristo iom surprizite. "Sed tamen ci perfidis senhonte edzon
+   kaj cian infanon."
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, patro! Mi ne perfidis ilin! Via filo sciis pri la senmezura
+   ofero, kiun mi faris pro dankemo..."
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne, tio ne estas ebla!"
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tamen estas tiel!" da&#365;rigis Evelino. "Via filo ne estis
+   kaj ne estas viro anta&#365;ju&#285;a. Nia reciproka interrilato estis
+   tiel pura, tiel natura, ke inter ni ne estis e&#265; la ombro de
+   l'&nbsp;mensogo kaj malsincereco. Kaj kiel mi konis vian filon kaj lian
+   pasinta&#309;on, tiel anka&#365; li konis la mian kaj min mem &#285;is la
+   plej sekretaj anguloj de l'&nbsp;animo.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj pro tio li sole povas kaj scias taksi senanta&#365;ju&#285;e la
+   faron, kiu la&#365; la ju&#285;o de l'&nbsp;mondo estas nepardonebla peko;
+   sed la&#365; lia propra ju&#285;o &#285;i ne estas kaj ne povas esti io
+   alia, ol la tute natura kaj pro tio la necesa sekvo de mia
+   esta&#309;o kaj &#285;ia pasinta&#309;o&nbsp;&#8212;&nbsp;a&#365;, se li tamen malgra&#365; tio
+   volus ju&#285;i la&#365; la ekzemplo de l'&nbsp;mondo, sole la negrava
+   eraro."
+</p>
+
+<p>
+   "Kredu," rimarkigis malice la arbaristo, kiam Evelino eksilentis
+   por momento, "ke la pli bonan senkulpigon de l'&nbsp;peko e&#265; la
+   diablo ne scius elpensi!"
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tamen, patro, &#265;io estas tiel simpla kaj natura!" da&#365;rigis
+   Evelino. "Certe vi memoras ja ankora&#365;, ke mi
+
+<!-- 126 -->
+
+   rakontis anka&#365; al vi sentrompe vere kaj sincere mian
+   pasinta&#309;on. Mi estis, kiel vi scias, filino de tiel nomata
+   pli altranga familio oficista, ricevinta la kutiman tradician
+   edukon. En la deksesa jaro estis al mi la tasko de l'&nbsp;homo
+   kaj sekve anka&#365; tiu de l'&nbsp;edzino kaj patrino la plej sekreta
+   mistero&nbsp;&#8212;&nbsp;&#285;is subite, tute okaze, mi renkontis junan homon...
+   Kaj en mia animo komencis tagi&#285;i..."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi scias, mi scias!" jesis la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Vi scias, patro, ke unuavide li &#349;ajnis studento kiel cent
+   aliaj, sed lia karaktero estis tiel neripro&#265;inda, lia koro tiel
+   pura kaj lia spirito tiel milde pripensema&nbsp;&#8212;&nbsp;unuvorte, li
+   estis viro, kiun mi amis kun la tuta ardo de mia animo kaj kiu
+   ripetis anka&#365; mian amon...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj &#265;ion &#265;i sciis kaj scias, patro, anka&#365; via filo.
+</p>
+
+<p>
+   Kiam mi konati&#285;is kun li, mi konfesis al li tute sincere mian
+   pasinta&#309;on. Mi diris al li anka&#365;, ke nin disigis la situacio
+   sociala.
+</p>
+
+<p>
+   Kaj kiam poste via filo, kiun mi arde ekamis, proponis al
+   mi la manon, mi ne ka&#349;is anta&#365; li la eblan krizon: nome,
+   se la objekto de mia unua amo, kvankam post la jaroj,
+   aperus denove anta&#365; mi, ke sendube malfacile mi rezistus
+   la ekflamon de la plej forta, plej varma sento, a&#365; la
+   ekflamon de l'&nbsp;peka pasio &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj kiam fine tio okazis," intermetis denove pli ripro&#265;e kaj
+   pasie la arbaristo, "ci neniigis ciajn sanktajn devojn de
+   l'&nbsp;edzino kaj patrino kaj forkuris kun la amata&#265;o! En la brakoj de
+   l'&nbsp;amato ci plenmezure trinkis la pokalon da peka volupto &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, patro, ne!" kontra&#365;staris Evelino. "Mi ne disi&#285;is kun via
+   solejo kaj kun vi &#265;iuj sensente, sed post la kruela, senmezura
+   batalo inter du devoj: inter la simpla devo de l'&nbsp;edzino kaj
+   patrino kaj la mistere nerezistebla devo ne fari&#285;i maldanka
+   al la viro iam tiel freneze amata kaj nun tiel senmezure
+   malfeli&#265;a..."
+</p>
+
+<!-- 127 -->
+
+<p>
+   "En la pasinta a&#365;tuno, dum la lastaj &#265;asoj," konfesis plie
+   sincere Evelino, "li estis inter la invititoj. Unuan fojon
+   kaj denove okaze mi renkontis lin sola apud tri krucoj sur la
+   senarba deklivo kaj mi konfesas, ke tiu &#265;i unua renkonto naskis
+   en mi multe pli malfortan eksciton de l'&nbsp;sento, ol mi timis.
+</p>
+
+<p>
+   Sed post la inter&#349;an&#285;o de kelkaj vortoj ekregis min febra
+   maltrankvilo. En mia iama amato mi rekonis viron &#349;ajne tute
+   sanan korpe, sed malsanan anime.
+</p>
+
+<p>
+   La iam plej malcedema, plej batalema spirito, kiu ne timis
+   provojn, solvi problemojn plej enigmajn, vidigis turmentan,
+   senfortigan premitecon kaj beda&#365;rindan lacecon.
+</p>
+
+<p>
+   Anstata&#365; homo, iam sopiranta la lumon plej brilan, la veron
+   plej senanta&#365;ju&#285;an, staris anta&#365; mi homo vundita en la
+   interno de l'&nbsp;animo, homo, kies tuta esta&#309;o estis rompita, unu
+   el tiuj beda&#365;rindaj, en la konvulsioj de l'&nbsp;prudento kaj sento,
+   dolore kurbi&#285;antaj animoj, kiuj en la labirinto de l'&nbsp;enigmoj
+   trovas nenian elirejon, kiuj trovas savon en nenio, ol en la
+   eterna trankvilo, kiun donas al ili sole&nbsp;&#8212;&nbsp;la tombo...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj kiam mi rememorigis min, kiel malofta kaj promesplena
+   talento de tiu beda&#365;rinda viro estis jam preska&#365; tute
+   neniigita de la malfavoro de l'&nbsp;cirkonstancoj; kiam mi
+   rememorigis min, kion mi &#349;uldas al tiu homo kaj kiam mi
+   ekkonis, ke li ankora&#365; nun amas min kiel min amis anta&#365;e,
+   tiam elsaltis el la &#293;aoso de l'&nbsp;sentoj, kiuj ekregis min,
+   la sento de l'&nbsp;senmezura kompato...
+</p>
+
+<p>
+   Kaj pli frue, ol mi atendis, trakuris mian animon la
+   nerezistebla penso: ke estas mia devo, provi, se estos eble,
+   la animan resanigon de l'&nbsp;homo, tiel talenta kaj samtempe tiel
+   beda&#365;rinda...
+</p>
+
+<p>
+   Tiel kaj neniel alie, patro," finis Evelino sian konfeson,
+   "okazis &#8212;"
+</p>
+
+<!-- 128 -->
+
+<p>
+   "Ke ci forkuris el la hejmo," intermetis moke la arbaristo,
+   "kaj provis... Kaj cia provo," li aldonis en la tono pli moka,
+   "sendube sukcesis&nbsp;&#8212;&nbsp;&#265;u ne vere?"
+</p>
+
+<p>
+   Evelino turnis mal&#285;oje la kapon.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#265;u ci volas per &#265;i tiu nekredebla fablo sankcii cian
+   teruran kulpon kiel la plej puran virton?" da&#365;rigis la
+   arbaristo, kiu la lastajn vortojn a&#365;skultis &#349;ajne trankvile
+   kun la krucitaj manoj.
+</p>
+
+<p>
+   "Vi agas maljuste kontra&#365; mi, patro, se vi konjektas, ke mi
+   volas kiel ajn senkulpigi mian faron," senkulpigis sin Evelino
+   per la tono kaj la motivoj &#265;iam pli konvinkaj. "Mi scias kaj
+   konfesas, ke en la nerezistebla atako de l'&nbsp;sento de l'&nbsp;dankemo
+   kaj la unua amo subite denove ekflaminta mi pekis kontra&#365; miaj
+   devoj de l'&nbsp;edzino kaj patrino.
+</p>
+
+<p>
+   Sed krom la devoj, kiuj devenas de la firmaj rilatoj socialaj,
+   ni virinoj havas ankora&#365; naturajn devojn de l'&nbsp;spirito kaj la
+   koro, kiujn rezisti estas tiel malfacile ofte anka&#365; neeble,
+   kiel batali kontra&#365; la ne&#349;an&#285;eblaj le&#285;oj de l'&nbsp;naturo.
+</p>
+
+<p>
+   Estas vere&nbsp;&#8212;&nbsp;ke ekzistas anka&#365; virinoj, kiuj rezistis en la
+   plej delogaj situacioj, kion unuj nomas virto, la aliaj heroeco.
+   Sed ili ne estas pravaj.
+</p>
+
+<p>
+   La devoj de l'&nbsp;spirito kaj la koro estis &#265;e la edzinoj kaj
+   patrinoj, kiuj sukcesis tion fari, jam de longe dispremitaj
+   de la devoj konveniencaj<sup><a name="piednoto16a" href="#piednoto16b">16</a></sup>. Ilia iama amo estis jam longe
+   estingi&#285;inta, a&#365; &#285;ian lokon estis okupinta&nbsp;&#8212;&nbsp;la malamo.
+   Tiuj do povas facile rezisti...
+</p>
+
+<p>
+   Sed &#265;e mi, patro, estis tute male. Mi amis la viron de mia unua
+   amo kaj anka&#365; estante edzino de via filo amas lin kun la tuta
+   ardo de mia koro &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj pro tio ci oferis," intermetis moke la arbaristo,
+   "la le&#285;an edzon kaj cian propran infanon, por ke ci povu
+   trankviligi cian voluptemon &#8212;?"
+</p>
+
+<!-- 129 -->
+
+<p>
+   "Ah, patro, patro&nbsp;&#8212;&nbsp;ne &#349;iru mian dispremitan koron per la
+   moka ironio de sensenteco!" petegis Evelino &#265;iam pli pasie.
+   "La senmezura doloro, kiu mordas mian koron kaj ne &#265;esos &#285;in
+   mordi &#285;is la fino de la vivo, estas pli ol la plej kruela
+   puno pro tio, ke mi ne rezistis la plej fortan kaj la plej
+   nerezisteblan devon, kiu ordonis al mi, ke mi oferu min...
+   Mi faris tiun oferon esperante, ke mi savos tiun viron de la
+   pereo, kaj dume &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Kiam la amata&#265;o forpu&#349;is kaj for&#309;etis cin," intermetis la
+   arbaristo kun la malla&#365;tigata moka rido, "ci alvenas, por
+   denove ruze en&#349;teli&#285;i en la koron de l'&nbsp;trompita, perfidita
+   edzo &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne, patro!" defendis sin Evelino &#265;iom pli pasie kaj tamen
+   kun la kortu&#349;anta konvinko. "Mi alvenas, por fari sinceran
+   konfeson al mia edzo, por peti sur la genuoj pardonon de mia
+   granda peko kaj anka&#365; permeson, ke mi povu denove fari&#285;i
+   patrino de lia kaj mia ido... Kaj kredu, patro, se anstata&#365; vi
+   a&#365;skultus min via filo V&aacute;clav &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "V&aacute;clav ne povas cin pardoni!" respondis serioze la arbaristo
+   kaj kun la dolora ekscito li aldonis: "V&aacute;clav estas&nbsp;&#8212;&nbsp;mortinta!"
+</p>
+
+<p>
+   "Mortinta?" ripetis Evelino apatie, kvaza&#365; &#349;i ne komprenus la
+   sencon de l'&nbsp;vorto.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#265;u ci e&#265; ne ektremos?" ekparolis Podhradsk&yacute; severe.
+</p>
+
+<p>
+   "Mia V&aacute;clav&nbsp;&#8212;&nbsp;vi diras, patro&nbsp;&#8212;&nbsp;mia V&aacute;clav, estas&nbsp;&#8212;&nbsp;mortinta?"
+   demandis Evelino ne kredante kaj tamen kvaza&#365; &#349;i estus jam
+   almena&#365; duone kompreninta.
+</p>
+
+<p>
+   "En la tombejo de Doubrava<sup><a name="piednoto17a" href="#piednoto17b">17</a></sup> ci trovos lian tombon..." eksonis
+   la respondo en la tono eliranta kvaza&#365; el la tombo.
+</p>
+
+<p>
+   "Oh," ek&#285;emis Evelino malespere kaj levi&#285;inte &#349;i rigardis
+   &#265;irka&#365;e, kvaza&#365; anta&#365;sentante teruran katastrofon.
+</p>
+
+<!-- 130 -->
+
+<p>
+   "Pro la kompato de Dio&nbsp;&#8212;&nbsp;patro!" &#349;i ekriis en la plej forta
+   atako de l'&nbsp;doloro, starante rekti&#285;inte kaj senmove kvaza&#365;
+   rigida.
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, &#265;i tie per la kuglo de tiu &#265;i revolvero li traboris
+   al si la kapon," finis la arbaristo per la simplaj vortoj la
+   priskribon de l'&nbsp;terura katastrofo. "Kaj lia sango &#285;is nun ne
+   estas forigita de la tablo... Rigardu!"
+</p>
+
+<p>
+   "Li estas mortinta!" ekriis Evelino per la vo&#265;o tiel sova&#285;a,
+   ke anka&#365; la arbaristo eksentis froston.
+</p>
+
+<p>
+   &#348;ia viza&#285;o vidigis senmezuran malesperon. &#348;i falis kvaza&#365;
+   senfortigita sur la se&#285;on, sed post la momento &#349;i denove
+   levi&#285;is kaj kun la forta, sed dolora pasiemo demandis:
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj la infano? Kie estas mia infano?"
+</p>
+
+<p>
+   La arbaristo &#349;anceli&#285;is ankora&#365; momenton rekte respondi, sed
+   kiam la mieno de Evelino vidigis la doloron plej grandan, li
+   montris per la mano la malanta&#365;on kaj surde aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "&#284;i mortas."
+</p>
+
+<p>
+   Kun terura ekkrio &#349;i levi&#285;is kiel morte vundita leonino kaj
+   volis kuri en la malanta&#365;on.
+</p>
+
+<p>
+   "Halt'! Nek unu pa&#349;on!" tondre ekkriis brutale la arbaristo,
+   barinte al &#349;i la vojon.
+</p>
+
+<p>
+   "Kompaton! Kompaton!" &#349;i petegis kun la plenda malespero
+   etendante la manojn. "Pro &#265;io, kio estis al vi, patro, iam plej
+   kara...," &#349;i balbutis kaj volis denove kuri en la malanta&#365;on.
+</p>
+
+<p>
+   Sed la arbaristo brutale forpu&#349;is &#349;in kaj preninte la
+   revolveron de la tablo apud la fenestro direktis &#285;in al
+   Evelino.
+</p>
+
+<p>
+   "Nek unu pa&#349;on," li tondre ekriis kun la plej maldelikata
+   brutaleco, "se ci ne volas, ke anka&#365; mi faru mortigon..."
+</p>
+
+<p>
+   En muta malespero &#349;i &#349;anceliris returne. "Por ci la infano
+   estas&nbsp;&#8212;&nbsp;mortinta!" li aldonis surde mallevinte la manon kun
+   la revolvero.
+</p>
+
+<!-- 131 -->
+
+<p>
+   En tiu momento en la koridoro eksonis bruo de personoj,
+   malsuprenirantaj la &#349;tuparon kaj malla&#365;tigataj vo&#265;oj.
+</p>
+
+<p>
+   Post la pordo eksonis la vo&#265;o de Ki&#265;jo:
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;i tien, sinjoro doktoro&nbsp;&#8212;&nbsp;mi petas... &#265;i tien&nbsp;&#8212;&nbsp;dekstren!"
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, la doktoro revenas!" ekparolis la arbaristo kaj rapide
+   turnis sin al Evelino.
+</p>
+
+<p>
+   "Alvenas fremda homo," li diris kun la akcento sur la vorto
+   &raquo;fremda&laquo; kaj kun la patosa imperativo aldonis:
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj tial&nbsp;&#8212;&nbsp;silentu!... &#264;u ci komprenas?"
+</p>
+
+<p>
+   Podhradsk&yacute; volis iri renkonte al la revenanta doktoro, sed
+   apena&#365; li faris unu pa&#349;on, malfermi&#285;is la pordo kaj Ki&#265;jo,
+   enlasinte la doktoron, portantan sian mankonfreton, en la
+   &#265;ambron, senparole fermis denove la pordon.
+</p>
+
+<p>
+   Nur nun ekiris anka&#365; Podhradsk&yacute;.
+</p>
+
+<p>
+   La kuracisto, ne rigardinte &#265;irka&#365;e, metis la kofreton sur la
+   lokon, kie &#285;i anta&#365;e staris kaj tuj raportis:
+</p>
+
+<p>
+   "La vundo de l'&nbsp;sinjoro adjunkto ne estas dan&#285;era. Sole
+   malgranda degrato de la ha&#365;to, sed tamen sufi&#265;e dolora..."
+</p>
+
+<p>
+   Sed kiam fine li ekrigardis la arbariston, li ne povis nerimarki
+   lian nenormalan staton.
+</p>
+
+<p>
+   "Kio estas, sinjoro arbaristo?" li demandis kun modera nuanco
+   de l'&nbsp;zorgemo ekrigardinte al la malanta&#365;o.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u nia malgranda paciento &#8212;?"
+</p>
+
+<p>
+   Kaj kiam li faris unu pa&#349;on al la malanta&#365;o, li ekvidis la
+   virinon post la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Pardonu, sinjoro arbaristo!" li diris senkulpigante sin. "Ni
+   ne estas solaj... Vi havas ja viziton..."
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, viziton &#8212;," ripetis la arbaristo kvaza&#365; en embarasoj.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento Evelino mallevis la manojn, per kiuj &#349;i estis
+   kovrinta la viza&#285;on.
+</p>
+
+<!-- 132 -->
+
+<p>
+   "Milena!"<sup><a name="piednoto18a" href="#piednoto18b">18</a></sup> ekkriis malla&#365;tigite la kuracisto kaj rapide
+   aliris al &#349;i.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi konas Evelinon?" demandis mirigite la arbaristo.
+</p>
+
+<p>
+   "Evelinon? Ne!" respondis la doktoro. "&#348;i estas Milena de mia
+   filo..."
+</p>
+
+<p>
+   "De via filo?" ripetis la arbaristo estante treege surprizita
+   kaj ne povante ekregi sin li turnis sin kun pasia severeco al
+   Evelino:
+</p>
+
+<p>
+   "Malfeli&#265;ulino! &#264;u ci ka&#365;zis anka&#365; la morton de filo de la
+   doktoro? Parolu!"
+</p>
+
+<p>
+   Evelino, levi&#285;inte kun la stre&#265;o de &#265;iuj siaj fortoj, per la
+   malklara kaj tamen tremanta vo&#265;o respondis unue al la doktoro:
+</p>
+
+<p>
+   "Mia nomo ne estas Milena, sinjoro doktoro, sed Evelino... Sole
+   via filo min nomis Milena..."
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, jes!" konsentis la doktoro.
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj mi," aldonis Evelino kun la malkura&#285;a senespero, "ne
+   ka&#365;zis&nbsp;&#8212;&nbsp;la morton de via filo &#8212;"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi scias, mi scias &#8212;" diris la doktoro. "Kaj&nbsp;&#8212;&nbsp;mi scias
+   anka&#365;, kion vi faris por li... Kaj pro tio," li aldonis kun la
+   kortu&#349;anta dankemo, "akceptu por la senekzempla ofero, kiun
+   vi faris por li en la lastaj tagoj de lia vivo, almena&#365; nun,
+   kiam ni neatendite renkontas unu la alian, mian plej sinceran
+   dankon!..."
+</p>
+
+<p>
+   Poste li premis &#349;ian manon.
+</p>
+
+<p>
+   Podhradsk&yacute; kolere rigardis tiun neanta&#365;viditan scenon. Kiam
+   la doktoro finis la parolon kaj premis la manon de Evelino, la
+   arbaristo ekregante sin cedis unu pa&#349;on.
+</p>
+
+<p>
+   La kuracisto turnis sin al li.
+</p>
+
+<p>
+   "La severa mo&#349;to&nbsp;&#8212;&nbsp;la morto&nbsp;&#8212;&nbsp;sinjoro arbaristo," li diris
+   kun la akcento de l'&nbsp;kortu&#349;anta peto, "pacigas anka&#365; la
+   malamikojn nepacigeblajn. Kaj tial mi esperas, ke anka&#365; vi, en
+   tiu &#265;i fatala momento jam pro la infano &#8212;"
+</p>
+
+<!-- 133 -->
+
+<p>
+   "Neniam!" tondre ekkriis obstine la arbaristo ne atendinte, &#285;is
+   la kuracisto finos la parolon. "La infano estas kaj restos por
+   &#349;i mortinta..."
+</p>
+
+<p>
+   Evelino ek&#285;emis malespere kaj dispremite falis denove sur la
+   se&#285;on.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu &#265;i momento la infano sur la lito en la malanta&#365;o
+   konvulsie ektusis.
+</p>
+
+<p>
+   "Ah, la paciento!" rememorigis sin la kuracisto pri sia devo kaj
+   rapidis en la malanta&#365;on.
+</p>
+
+<p>
+   Samtempe levi&#285;is anka&#365; Evelino kaj elpa&#349;is post la kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   "Halt'! Nek unu pa&#349;on!" tondre ekkriis la arbaristo kaj en la
+   atako de plej forta kolero per la pugno faligis &#349;in teren.
+</p>
+
+<p>
+   Evelino falis, kaj la arbaristo rapidis en la malanta&#365;on,
+   kie la doktoro starante apud la infanlito rigardis esplore la
+   infanon.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u eble mi povus, sinjoro doktoro?" demandis la arbaristo kun
+   la servemo de frenezulo:
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne!" respondis la kuracisto kun la imperativa kategorieco.
+   "Tio ne estas por laikoj! Vi faros pli bone," li aldonis
+   malla&#365;tigite, "se vi kunigos la pordokurtenojn, por ke la
+   patrino ne vidu la lastan teruran batalon..."
+</p>
+
+<p>
+   "La teruran batalon?... Do tamen la lastan batalon!" trakuris la
+   animon de l'&nbsp;arbaristo, kiam li mekanike plenumis la ordonon de
+   l'&nbsp;kuracisto.
+</p>
+
+<p>
+   Poste li staris momenton kvaza&#365; subite dispremita post la
+   kunigitaj pordokurtenoj, poste li rapide sin turnis kaj
+   &#349;anceli&#285;e trairinte la &#265;ambron la&#365;lar&#285;e li haltis anta&#365;
+   Evelino, kiu dume levi&#285;is de la tero kaj senatente rigardis,
+   kio okazas anta&#365; &#349;i.
+</p>
+
+<p>
+   Dum kelke da minutoj neniu ekparolis.
+</p>
+
+<p>
+   La turmenta silento estis interrompata sole de plenda bruo de
+   l'&nbsp;ventego el ekstere, kie la uragano jam videble laci&#285;is, kaj de
+   sufoke konvulsia tusado de l'&nbsp;infano el la malanta&#365;o post la
+   pordokurtenoj.
+</p>
+
+<!-- 134 -->
+
+<p>
+   Evelino, starante en la muta malespero anta&#365; la arbaristo,
+   havis atenton por nenio &#265;irka&#365; si.
+</p>
+
+<p>
+   Subite &#349;i denove rekonscii&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   Kunmetinte la manojn &#349;i ek&#285;emis:
+</p>
+
+<p>
+   "Pro la kompato de Dio, patro, lasu min iri al la infano!"
+</p>
+
+<p>
+   "Neniam!" respondis la arbaristo surde, sed kun la kategoria
+   severeco.
+</p>
+
+<p>
+   "Kompaton&nbsp;&#8212;&nbsp;kompaton!" balbutis malespere Evelino post
+   mallonga pa&#365;zo.
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento la doktoro disigis la pordokurtenojn kaj eliris.
+</p>
+
+<p>
+   Podhradsk&yacute; alproksimi&#285;is rapide kaj kun la timema avideco
+   demandis:
+</p>
+
+<p>
+   "La infano?!"
+</p>
+
+<p>
+   "La lasta medikamento efikis!" raportis malla&#365;tigite la
+   kuracisto. "La forta, intence ka&#365;zita atako de konvulsia tuso
+   liberigis la tra&#293;eon de la sufokanta muko kaj la spiro estas
+   libera... La infano pasigis feli&#265;e la krizon kaj nun estas la
+   espero&nbsp;&#8212;&nbsp;."
+</p>
+
+<p>
+   "Vi do opinias, sinjoro doktoro &#8212;?" demandis la arbaristo
+   nekredante ankora&#365;.
+</p>
+
+<p>
+   "Ke mi esperas la resani&#285;on!" intermetis la kuracisto. "Mia
+   tasko estas finita; sed nun, sinjoro arbaristo, la plua zorgo
+   pri la infano apartenu al la patrino..."
+</p>
+
+<p>
+   "Al la patrino?" rediris surde la arbaristo konsiderante, sed
+   tuj poste li aldonis kategorie:
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne&nbsp;&#8212;&nbsp;neniam!"
+</p>
+
+<p>
+   "&#284;i ne estas mortinta! &#284;i resani&#285;as!" ek&#285;ojegis Evelino en
+   la subita &#285;oji&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   "Mami&nbsp;&#8212;&nbsp;mami!" ekkriis sible la infano en la lito kvaza&#365; &#285;i
+   estus rekoninta la vo&#265;on de l'&nbsp;patrino kaj post la momento,
+   kiam neniu respondis, &#285;i vokis plue:
+</p>
+
+<p>
+   "Av&#265;jo! Mi a&#365;dis mami..."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi a&#365;das? La infano vokas la patrinon!" turnis sin la
+   kuracisto al la arbaristo.
+</p>
+
+<!-- 135 -->
+
+<p>
+   "Kie estas mia mami?" vokis denove la infano en la lito.
+   "Av&#265;jo, av&#265;jo! Venigu al mi mami!"
+</p>
+
+<p>
+   Evelino, kiu momenton staris rekti&#285;inte kaj senmove, kvaza&#365;
+   &#349;i ne komprenus, kio okazas, falis denove sur la genuojn
+   kaj kunmetinte la manojn por ia muta peto fiksis la rigardon
+   nebuligitan de la larmoj sur la arbariston.
+</p>
+
+<p>
+   Sed anka&#365; nun la arbaristo restis nedecidigebla.
+</p>
+
+<p>
+   La kuracisto provis ankora&#365; unufoje rompi lian obstinon.
+   "Pardonu," li diris, "almena&#365; pro la memoro de l'&nbsp;malfeli&#265;a
+   viro, kiu certe mem pardonus en tiel kriza momento&nbsp;&#8212;&nbsp;pardonu
+   pro la memoro de via filo!..."
+</p>
+
+<p>
+   "De mia filo?" ripetis la arbaristo subite per la kortu&#349;anta
+   mola vo&#265;o kaj post la momenta animbatalo kovrinte al si la
+   viza&#285;on per la mano, li aldonis kun la eldevigita paci&#285;emo:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi pardonas!"
+</p>
+
+<p>
+   Evelino salte levi&#285;is kaj kun la &#285;ojega ekkrio kuris en la
+   malanta&#365;on... Apud la infanlito &#349;i falis, sed tuj denove
+   levi&#285;is kaj kun la mieno de senmezura feli&#265;o klini&#285;is super
+   la lito...
+</p>
+
+<p>
+   La doktoro, kiu kun la kompata intereso rigardis tiun scenon,
+   turnis sin al la arbaristo:
+</p>
+
+<p>
+   "Tian neanta&#365;viditan &#349;an&#285;on, kredu, mi mem ne atendis... Sed
+   la perfekta feli&#265;o, kiun alportis iam al vi tiu &#265;i virino,
+   revenos neniam plu al vi en la &#265;asdomon..."
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, &#285;i ne revenos!" rimarkigis maldol&#265;e la arbaristo,
+   mallevinte la manon de l'&nbsp;viza&#285;o...
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kredu," aldonis la doktoro, "ke tiu &#265;i pentofaranta
+   Magdaleno fari&#285;os tia patrino al la infano, kia &#349;i anta&#365;e
+   la&#365; sia karaktero neniam fari&#285;us sen la terura kulpo, je kiu
+   &#349;i pentofaras &#8212;"
+</p>
+
+<hr align="center" width="62%">
+
+<!--
+So as not to interrupt the flow of the story, I threw all the footnotes
+to the end and numbered accordingly. The original "numbers" were 1 or 2
+or a splat or two splats, local to a story or even a page.
+-->
+
+<!--
+Because the book ends right here, the following text will be at the
+bottom edge of the browser window. This "pulls" the footnotes down to
+nearly the bottom of the page; consequently a jump to one of the later
+footnotes cannot position the footnote at the top of the page. This can
+be confusing for the user. However, the Gutenberg info that is placed
+after the end of the book will fix this problem, because it will push
+the footnotes upward sufficiently.
+-->
+
+<h2 align="center">Piednotoj</h2>
+
+<p class="italike centre">
+   [En la libro mem, la piednotoj trovi&#285;as plejparte &#265;e la
+   piedoj de la koncernaj pa&#285;oj.<br>Por ne interrompi la fluon
+   de la rakonto en tiu &#265;i unupa&#285;a versio preparita <!-- de
+   Distributed Proofreaders,--> por Projekto Gutenberg,<br>la piednotoj
+   estas kolektitaj &#265;i tie, &#265;e la fino de la unu (longa!)
+   pa&#285;o.]
+</p>
+
+<p><sup><a name="piednoto01b" href="#piednoto01a">1</a></sup>Kvartalo de Praha.</p>
+<p><sup><a name="piednoto02b" href="#piednoto02a">2</a></sup>Germane Partitur, angle partition, france partiton, itale spartito.</p>
+<p><sup><a name="piednoto03b" href="#piednoto03a">3</a></sup>Parko de Wien.</p>
+<p><sup><a name="piednoto04b" href="#piednoto04a">4</a></sup>Montetoj apud Praha. (Rimarko de l'&nbsp;tradukinto).</p>
+<p><sup><a name="piednoto05b" href="#piednoto05a">5</a></sup>En slavaj landoj la mona&#293;inoj estas nomataj &raquo;fratinoj&laquo;. (Rim. de trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto06b" href="#piednoto06a">6</a></sup>&#352;umava (legu &#348;umava) = montaro en suda Bohemujo.</p>
+<p><sup><a name="piednoto07b" href="#piednoto07a">7</a></sup>"Mami" a&#365; "mama" nomas la slavaj infanoj la patrinon. (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto08b" href="#piednoto08a">8</a></sup>Bohema proverbo. (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto09b" href="#piednoto09a">9</a></sup>Diminutivo de "Kiliano". (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto10b" href="#piednoto10a">10</a></sup>&#264;e kelkaj gentoj slavaj la mastro estas nomata "sinjoro patro". (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto11b" href="#piednoto11a">11</a></sup>Diminutivo de Emanuelo. (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto12b" href="#piednoto12a">12</a></sup>Legu Podhracki, kun la akcento sur la unua silabo. (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto13b" href="#piednoto13a">13</a></sup>Milena estas slava nomo (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto14b" href="#piednoto14a">14</a></sup>Vol&#353;any (legu Vol&#349;ani) = anta&#365;urbo de Praha. (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto15b" href="#piednoto15a">15</a></sup>V&aacute;clav estas slava nomo; legu Vaclav, kun la akcento sur la unua silabo. (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto16b" href="#piednoto16a">16</a></sup>Konvenienco = slu&#353;nost, Konvenienz, conv&eacute;nience, convenance, convenienza.</p>
+<p><sup><a name="piednoto17b" href="#piednoto17a">17</a></sup>Nomo de proksima vila&#285;o. (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+<p><sup><a name="piednoto18b" href="#piednoto18a">18</a></sup>Milena estas slava baptnomo virina. (Rim. de l'&nbsp;trad.)</p>
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Rakontoj, by Jakub Arbes
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK RAKONTOJ ***
+
+***** This file should be named 18178-h.htm or 18178-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/8/1/7/18178/
+
+Produced by William Walter Patterson, Miroslav Malovec
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+
+</html>
+
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..39f619b
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #18178 (https://www.gutenberg.org/ebooks/18178)