diff options
Diffstat (limited to '17665-0.txt')
| -rw-r--r-- | 17665-0.txt | 1442 |
1 files changed, 1442 insertions, 0 deletions
diff --git a/17665-0.txt b/17665-0.txt new file mode 100644 index 0000000..2307a0d --- /dev/null +++ b/17665-0.txt @@ -0,0 +1,1442 @@ +The Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Mia Kontrabandulo + My Contraband + +Author: Louisa May Alcott + +Translator: Edwin Grobe + +Release Date: February 3, 2006 [EBook #17665] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO *** + + + + +Produced by Robert L. Read, William Patterson and the +Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + + + + + + KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ + + + + + LOUISA MAY ALCOTT + (1832-1888) + + + + + MIA + KONTRABANDULO + + + + + Esperantigis + EDWIN GROBE + + + + + 1998 + Eldonejo-Arizona-Stelo + 1620 North Sunset Drive + Tempe, Arizona 85281-1550 + Usono + + + + + LOUISA MAY ALCOTT + "MIA KONTRABANDULO" + Unua Eldono: Novembro 1998 + + + + + Origina Anglalingva Titolo: + "MY CONTRABAND" + + + + + + * * * * * + + + + + MIA KONTRABANDULO[1] + + +D-ro Franko eniris dum mi flikis la ŝiraĵojn de malnova ĉemizo por +ke Toĉjo dece pasu en sian tombon. Novajn ĉemizojn ni konservis +por la vivantoj kaj li ne havis edzinon nek patrinon por "belvesti +lin kiam li foriras renkonti la Sinjoron," kiel diris iu virino, +priskribante la bonan funebran ceremonion kiun ŝi okazigis por sia +filo kontraŭ ĝenega monkosto. + +"Fraŭlino Dano, mi havas problemon," komencis la kuracisto kun +mieno diranta tiel klare kiel vortoj: "Mi deziras peti komplezon sed +plaĉus al mi ke vi ĝin anticipu." + +"Kion mi faru por helpi vin?" + +"Fidavorte, malplaĉas al mi ĝin devi proponi, sed vi povas jes ja +helpi min, mi petas." + +"Tial vi nur bonvolu nomi ĝin." + +"Vidu, oni ĵus alportis Sudulon frenezan pro tifoida febro. Vere +malbona kazo ĉiusence. Ebriiĝinta kanajla kapitaneto kiun oni +penadis kapti sed kiun neniu volas penadi kuraci. La flegejoj estas +plenaj, la flegistinoj estas ĝismorte surŝarĝitaj kaj volonte +konsentantaj pri tio kiam temas pri niaj knaboj, sed ili iom hezitas +endanĝerigi siajn vivojn por Suduloj. Nu, vi jam malsaniĝis de la +febro, plaĉas al vi strangaj malsanuloj, via kunlaborantino bonvolos +prizorgi vian fakon dum iom da tempo kaj mi provizos vin per bona +helpanto. La ulo ne daŭre vivos longan tempon, mi opinias. Sed ni +ne rajtas lin lasi morti sen iuspeca zorgado, vi scias. Mi metis lin +en la kvara etaĝo de la okcidenta alo, apartigitan disde la ceteraj +uloj. Estas aere, trankvile kaj komforte tie. Mi respondecas pri tiu +fako kaj faros mian plejon por vin helpi ĉiumaniere. Nu, tial, ĉu +vi bonvolas konsenti?" + +"Kompreneble, mi konsentas. Pro perversio se ne pro komuna karitato. +Kelkaj el ĉi tiuj homoj opinias ke pro tio ke mi estas aboliciistino +mi estas ankaŭ paganino. Iom plaĉus al mi komprenigi al ili ke, +kvankam mi ne sukcesas ami miajn malamikojn, ilin tamen mi bonvolas +prizorgi." + +"Bonege. Mi antaŭopiniis ke vi konsentos. Priparoli abolicion +memorigas al mi vian rajton ekhavi kontrabandulon kiel serviston, se +vi deziras. Temas pri tiu bonega mulato kiu troviĝis entombigante +sian mastron post la batalo kaj kiun niaj knaboj kunalvenigis ĉar li +estis severe tranĉita sur la kapo. Ĉu vi deziras lin utiligi?" + +"Nepre, jes. Mi persistos reteni mian kredon pri ĉi tiu afero same +kiel pri la alia. Tiuj nigraj knaboj estas pli lojalaj kaj utilaj ol +kelkaj el la blankaj kanajloj kiujn okazas al mi devi helpi anstataŭ +esti helpata de ili. Sed ĉu la viro sufiĉe bonsanas?" + +"Jes, almenaŭ por tiu speco de laboro kaj mi opinias ke li plaĉos +al vi. Laŭŝajne li estis tre belaspekta antaŭ ol oni tranĉis +al li la vizaĝon. Ne multe pli malhelkolora ol mi. La filo de sia +mastro, mi kuraĝas proponi, kaj tiu blanka sango ofte igas lin iom +aroganta kaj fieraĉa pri kelkaj temoj. Li tre malbonfartis kiam li +eniris sed ĵuris preferi morti en la strato ol loĝi ĉe la nigruloj +malsupre. Tial mi loĝigis lin en la okcidenta alo por ke li restu +eksterdanĝere kaj li jam pasigis la tutan matenon prizorgante la +kapitanon. Kiam vi povos supreniri tien?" + +"Tuj post kiam Toĉjo estos prizorgita, Skinero translokigita, +Hajvudo lavita, Marblo vestita, Karolo masaĝita, Daŭnzo +suprenportita, Uphamo enlitigita kaj ĉiuj kvardek nutritaj." + +Ni ridis ambaŭ, kvankam la kuracisto survojis al la kadavrejo kaj +mi tenis surgenue mortotukon. Sed en malsanulejo oni lernas tiun +lecionon ke gajeco estas savo, ĉar en etoso de suferado kaj morto, +peziĝo de koro baldaŭ paralizus utilon de mano se ne estus donacita +al ni la benita kapablo rideti. + +Post unu horo mi ekrespondecis pri mia nova kliento, trovante +disipiĝintaspektan knabon deknaŭ- aŭ dudekjaran delirantan en +la soleca ĉambreto kaj nenian kunestanton krom la kontrabandulo +atendanta en la apuda ĉambro. Interesiĝante nepre pli pri la nigra +viro ol la blanka, tamen memorante la sugeston de la kuracisto ke +li estas "aroganta kaj fieraĉa", mi rigardetis lin sekrete dum mi +ĉirkaŭaspergis la ĉambron per kalkoklorido por purigi la aeron kaj +aranĝis laŭguste la meblojn. Mi jam vidis multajn kontrabandulojn +sed neniam tiel belaspektan specon. Ĉiujn nigrajn virojn oni nomas +"knaboj" eĉ se ili estas grizharaj. Ĉi tiu "knabo" estis almenaŭ +dudekkvinjara, fortikmembra kaj vireca kaj aspektis kiel homo neniam +timigita per mistraktado nek eluzita per premanta laboro. Li sidis +sur sia lito farante nenion. Vidiĝis nenia libro, nenia pipo, nenia +plumo, nenia papero. Tamen nenion malpli apatian, malpli energian +ol liajn sintenon kaj mienon mi iam vidis. Rektaspine li sidis, kun +mano sur ĉiu genuo, dum la okuloj fiksrigardis la nudan kontraŭan +muron, tiel sorĉite per iu absorbiga pensado ke li malkonsciis pri +mia ĉeesto, kvankam la pordo staris aperte kaj miaj movoj nepre +ne estis senbruaj. Lia vizaĝo duone forturniĝis sed mi aprobis +la guston de la kuracisto ĉar la profilo kiun mi vidis disponis +ĉiujn trajtojn de beleco apartenantajn al lia miksita raso. Li +estis pli kvarterona ol mulata, havis Saksajn trajtojn, Hispanan +haŭtkoloradon malheligitan pro malŝirmo, rozkolorajn lipojn kaj +vangojn, krispan hararon kaj okulojn plenajn je tiu pasia melankolio +kiu en tiaj homoj ŝajnas ĉiam starigi mutan proteston kontraŭ la +malobservita leĝo ilin kondamninta ekde ilia naskiĝhoro. Kion li +povus pripensadi? La malsana knabo sakris kaj deliris; mi rapidetis +tien kaj tien; paŝsonoj preterpasis la pordon; sonoriloj sonis; kaj +la konstanta muĝado de armeaj ĉaregoj suprenvenis ekde la strato; +tamen li ne ekmoviĝis. Mi jam vidis nigrajn homojn spertantajn tion +kion oni nomas "la nigra paŭtado" kiam, dum tagoj, ili nek ridetis, +nek parolis, apenaŭ manĝetis. Sed ĉi tio estis pli ol tio ĉar +la viro ne meditadis pasive pri iu eta malĝojo. Li ŝajnis vidi +ĉioabsorbigan fakton aŭ fantazion registritan sur la muro restinta +blankaĵo por mi. Mi scivolis ĉu temas pri iu profunda misfaro +aŭ malĝojo vivtenita per memorado kaj senpova bedaŭro? ĉu li +lamentas la mortintan mastron al kiu li restas lojala ĝis la fino? +ĉu forrabas duonon el la dolĉeco de tiu libereco nun lia, la scio +ke iu karulo de li ankoraŭ kuŝas malĝoje en la infero el kiu li +mem eskapis? Mia koro varmiĝis pri li kiam mi tiel meditadis. Mi +volis koni kaj konsoli lin kaj, reage al la impulso de la momento, mi +eniris kaj tuŝis al li la ŝultron. + +Tujege la viro malaperis kaj aperis la sklavo. La libereco estis +tro nova beno por jam efektivigi siajn feliĉajn ŝanĝojn. Dum li +salte stariĝis, kun la mano ĉe la tempio kaj dirante obeeme, "Jes, +S'jorino," forfuĝis ĉia romantikeco kolektiĝinta ĉirkaŭ li, +postlasante la plej malĝojan el ĉiuj malĝojaj faktoj en vivanta +formo antaŭ mi. Ne nur la vireco ŝajnis formorti el li sed ankaŭ +la belaspekto min unue alloginta, ĉar, kiam li alturniĝis, mi vidis +la makabran vundon malfermintan al li vangon kaj frunton. Duone +resanigite, ĝi ne plu estis pansbendita sed kuntenita per strioj de +tiu travidebla plastro kiun mi neniam vidas sen ektremi kaj sperti +en la menso rapidajn memoraĵojn pri la scenoj al kiuj ĝi rilatas. +Parto de lia nigra hararo estis fortondita kaj unu okulo preskaŭ +fermiĝis. Doloro tiel distordis kaj la kruela sabrotranĉaĵo tiel +difektis tiun parton de lia vizaĝo ke, kiam mi ĝin vidis, mi +spertis la senton ke belega medalo subite renversiĝis, vidigante +al mi ege pli imponan ekzemplon pri homaj suferado kaj malbonfarto +ol la bronza malliberulo de Mikel-Anĝelo. Subitege, pere de unu el +tiuj neklarigeblaj procedoj ofte lernigantaj al ni kiom malmulte ni +nin komprenas, mia celo ŝanĝiĝis. Tial, kvankam unue mi eniris +dezirante konsoli, kiel amikino, mi nun nur ordonis, kiel mastrino. + +"Bonvolu malfermi tiujn fenestrojn. Tiu viro bezonas pli da aero." + +Li tuj obeis kaj, dum malrapide li suprenŝovis la malbonvolan +klapon, la belaspekta profilo denove turniĝis ĝis mi kaj denove +ekposedis min tiel forte mia origina sento ke senvole mi diris: + +"Mi dankas vin." + +Eble estis fantazio mia, sed ŝajnis al mi ke la rigardon de +kunmiksitaj surprizo kaj riproĉo kiun li direktis al mi enestis +ankaŭ spuro de dankema plezuro. Sed li diris, en tiu tono de +senanima humileco kiun lernas tiel baldaŭ tiuj kompatinduloj: + +"Mi ne 'stas blankulo, S'jorino. Kontrabandulo mi 'stas." + +"Jes, tion mi scias. Sed kontrabandulo estas libera homo kaj vin mi +tutkore gratulas." + +Tio plaĉis al li. Lia vizaĝo ekbrilis, liaj ŝultroj kvadratiĝis. +Li levis la kapon kaj alvenigis al mi rektalinian rigardon, dum li +diris vigle: + +"Dank' al vi, S'jorino. Ĉu 'stas pluaĵo por fari por vi?" + +"D-ro Franko proponis ke vi helpu min pri tiu viro, ĉar estas multaj +pacientoj kaj malmultaj flegistinoj aŭ helpantoj. Ĉu vi jam havis +la febron?" + +"Ne, S'jorino." + +"Ili devintus antaŭpensi pri tio kiam ili alportis lin ĉi-tien. Ne +taŭgas ke vundoj kaj febroj kunestu. Mi entreprenos vin translokigi." + +Li eligis subitan ridon. Se li estintus blankulo mi nomintus tion +malestima. Pro tio ke li estis plurajn nuancojn pli malhela ol mi, +eble mi devintus juĝi ĝin nur impertinenta aŭ almenaŭ maldeca. + +"Ne gravas, S'jorino. Mi preferas esti ĉi-supre kun la febro ol +malsupre kun tiuj nigruloj. Kaj ne 'stas alia loko por mi." + +Kompatindulo! Tio pravis. Nenia malsanuleja fako bonvolus lin akcepti +kaj lin enlitigi apud la plej mizeraĉa blankhaŭta paciento. Same +kiel la vesperto de la Ezopa fablo li apartenis al neniu el la du +rasoj. La fiereco de unu kaj la senhelpeco de la alia lin retenis +en soleca ŝvebado en la krepusko alvenigita per granda peko por +superombri la tutan landon. + +"Vi restu tial. Mi ege preferas vin ol mian pigran Joĉjon. Sed ĉu +vi sufiĉe bonsanas kaj fortikas?" + +"M' opinias povi taŭgi, S'jorino." + +Li parolis kun speco de pasiva konsento, kvazaŭ gravus nur iomete se +li malkapablus kaj se li kapablus tio ĝojigus preskaŭ neniun. + +"Jes, ankaŭ mi samopinias. Kiel mi nomu vin?" + +"Boĉjo, S'jorino." + +Ĉiu virino havas aparte ŝatatan kapricon. Unu el miaj kapricoj +estas lernigi memrespekton al la viroj traktante ilin respekteme. +Toĉjo, Riĉjo kaj Heĉjo taŭgus inter viroj kiujn feliĉigas tiaj +mallongigoj. Tamen alparoli tiumaniere virojn sufiĉe aĝajn por +esti mia patro ne konvenis al miaj malnovtempaj konceptoj pri deco. +Tiu "Boĉjo" neniam taŭgus. Mi tiel facile nomintus la kapelanon +"Guĉjo" kiel nomi mian tragiaspektan kontrabandulon per vorto tiel +forte kunligita al kajtovosto.[2] + +"Kio estas via alia nomo?" mi demandis. "Plaĉas al mi nomi miajn +helpantojn per iliaj familinomoj anstataŭ per iliaj baptonomoj." + +"Mi havas n'nian ceteran, S'jorino. Ni havas la nomojn de niaj +mastroj. Alie ni sennomiĝas. Mia mastro mortis kaj mi volas konservi +sur mi n'nion de li." + +"Nu, mi nomu vin Roberto kaj petas ke vi plenigu ĉi tiun kruĉon por +mi, se vi bonvolas." + +Li foriris. Tamen malgraŭ la tuta malsovaĝa obeado kiun antaŭe +lernigis al li jaroj da servitudo, mi sukcesis percepti ke ankoraŭ +ne venkiĝis la fiera spirito kiun lia patro transmetis al li ĉar la +rigardo kaj la gesto per kiuj li malagnoskis la mastran nomon estis +pli efika deklaro pri sendependeco ol povintus verki iu ajn oratoro +de la kvara de julio.[3] + +Ni kunpasigis malkutiman semajnon. Roberto nur malofte eliris sian +ĉambron escepte por plenumi miajn irtaskojn. Kaj mi malliberiĝis +la tutan tagon, ofte la tutan nokton, apud la lito de la Sudulo. La +febro sin forbruligis rapide ĉar enestis la feblan korpoframon de +tiu maljuna junulo verŝajne malmulte da vitaleco por ĝin nutri. +Laŭ la malkaŝaĵoj elirintajn liajn senkonsciajn lipojn, lia vivo +nombriĝis inter la plej malvirtaj. En pli ol unu fojo Roberto lin +silentigis aŭtoritate kiam miaj pli mildaj klopodoj ne sukcesis +kaj blasfemaj fantaziaĵoj aŭ fivortaj kantaĉoj ruĝigis miajn +vangojn kaj alvenigis sur la vizaĝon de Roberto mienon de naŭzo. +La kapitano estis ĝentlemano laŭ la ĝenerala mondotakso sed +laŭ mia opinio la ĝentlemano estis mia kontrabandulo. Mi estis +fanatikulino kaj tio klarigas tian gustodepravicion, mi esperas. +Mi neniam starigis demandojn al Roberto pri li mem, sentante ke ie +en li troviĝas punkto ankoraŭ tro dolora por toleri la plej etan +tuŝadon. Pro liaj lingvaĵo, maniero kaj inteligenteco tamen mi +inferencis ke lia haŭtkoloro akiris al li la kelkajn avantaĝojn +atingeblajn por viglamensa, bone traktata sklavo. Silenta, serioza +kaj pensema tamen ege helpema estis mia kontrabandulo; feliĉa pro la +libroj kiujn mi alportis al li, fidela pri la plenumo de la taskoj +pri kiuj mi lin respondecigis, dankema pro la amikeco kiun mi ne +povis ne senti kaj elmontri al li. Ofte mi deziregis demandi kiu celo +aliigis tiel videble lian aspekton per tiel ĉiutage plipeziĝanta +malĝojo. Sed mankis al mi kuraĝo kaj neniu alia havis la tempon nek +la deziron spionumi pri la pasinteco de tiu specimeno de branĉo de +la kavalirecaj "U.F.V."-oj.[4] + +En la sepa nokto D-ro Franko proponis ke estus bone ke iu cetera krom +la ĝenerala gardisto de la fako restu kun la kapitano ĉar povus +esti lia lasta. Kvankam mi jam pasigis tie la plej grandan parton de +la du antaŭaj noktoj, kompreneble mi bonvole konsentis resti, ĉar +tiuj scenoj enhavas strangan fascinadon kiu forgesigas laciĝon kaj +malkonstatigas timon ĝis la forpaso de la krizo. + +"Havigu al li akvon dum li kapablos trinki kaj se li falos en naturan +dormadon, tio povus lin savi. Mi revenos lin ekkontroli je noktomezo +kiam okazos verŝajne kelkaj ŝanĝoj. Nenio krom dormado aŭ miraklo +lin travivigos nun. Bonan nokton!" + +Foriris la kuracisto kaj, manĝante tutan manplenon da vinberoj, +mi malpliheligis la lampon, malsekigis la kapon de la kapitano +kaj sidiĝis sur malmolan tabureton por komenci mian vaĉon. La +kapitano kuŝis kun lia varma marasma vizaĝo turnita ĝis mi, +plenigante la aeron je sia venena spirado, murmurante feble, kun +lipoj kaj lango tiel sekegaj ke la plej racian paroladon oni nur +malfacile povintus kompreni. Roberto kuŝis etendiĝinte sur sia +lito en la interna ĉambro kies porto staris duonaperte por ke +freŝa trablovo venanta ekde lia malfermita fenestro forportu tra +la mia la febrohaladzojn. Mi nur malfacile vidis longan malhelan +figuron kaj pli helan vizaĝoprofilon kaj, havante nenion por fari +en tiu momento, ekmeditadis pri tiu stranga kontrabandulo kiu, +verŝajne, ege alttaksis sian liberecon, tamen sentis nenian urĝon +ĝin gustumi. D-ro Franko jam proponis lin antaŭensendi al pli +sekuraj loĝejoj, tamen li respondis, "Ne, dankon, S'joro," tiam +foriris por enfali unu el tiuj nigraj humoroj siaj kiuj komencis +min perturbi ĉar mi disponis nenian povon ilin malplipezigi. +Dum mi sidis aŭskultante la horloĝojn de la nin ĉirkaŭantaj +preĝejospajroj, mi distriĝis planante la estontecon de Roberto +same kiel mi ofte planis la mian kaj jam disdonis al li malavaran +manplenon da atutoj per kiuj entrepreni ĉi tiun vivoludon ĝis +nun tiel kruele malbonfartintan por li kiam raŭka sufokita voĉo +alvokis: + +"Lucino!" + +Estis la kapitano kaj iu nova teruro ŝajnis lin esti provizore +plifortiginta. + +"Jes, jen estas Lucino," mi respondis, esperante lin trankviligi +postsekvante lian fantazion, ĉar lian vizaĝon malsekigis la +humidaĉa akveco tiea kaj lian korpoframon skuadis la nervoza tremado +ofte antaŭiranta la morton. Liaj malhelaj okuloj fikse celis min, +dilatiĝante kun mistifikita rigardo de nekredemo kaj kolero, ĝis li +ekparolis feroce: + +"Tio estas mensogo! Ŝi mortis. Kaj ankaŭ Boĉjo, damnu lin!" + +Ekkonsciinte ke malsukcesas parolado, mi komencis kanti la trankvilan +melodion ofte antaŭe mildigintan tian deliron, sed apenaŭ trapasis +miajn lipojn la linio, + +"Vidu afablan paciencon rideti pri doloro," kiam li mankaptis mian +pojnon, flustrante kiel homo spertanta mortalan timon: + +"Silentu! Antaŭe ŝi kantis tiumaniere al Boĉjo sed malkonsentis +kanti al mi. Mi ĵuris vippeli la diablon el ŝi kaj mi plenumis +la ĵuron. Sed, eksciu, ke antaŭ ol tranĉi al si la gorĝon ŝi +promesis min hanti kaj tiun promeson ŝi nun plenumas!" + +Li fingreindikis ion malantaŭ mi kun aspekto de tiel pala malĝojo +ke senvole mi ekrigardis transŝultron kaj eksaltetis kvazaŭ vidinte +veran fantomon; ĉar, elgvatantan la malhelon de tiu interna ĉambro, +mi vidis ombran vizaĝon ĉirkaŭtan de nigra hararo kaj perceptis +sube, ĉe-gorĝe, iun skarlataĵon. Post minuto mi ekkonsciis ke +temis nur pri Roberto kiu antaŭenkliniĝis ekde la piedo de sia +lito, envolvite en griza armekovrilo kaj elmontrante super ĝi parton +de sia ruĝa ĉemizo, dum lia longa hararo elstaris dormtaŭgite. +Sed kia stranga mieno sursidis lian vizaĝon! La sendifekta flanko +alfrontis min, fiksite kaj senmove same kiel kiam mi unuan fojon +ĝin observis—malpli absorbite nun, tamen pli intensa. Liaj okuloj +briletis, liaj lipoj disapartiĝis kiel tiuj de homo aŭskultanta per +ĉiu senso. Lia tuta aspekto pensigis min pri ĉashundo al kiu la +vento alportis la odoron de ne antaŭe atendita predo. + +"Ĉu vi konas lin, Roberto? Ĉu li parolas pri vi?" + +"Mia Ĉ'elo, ne, S'jorino. Ĉiuj ili posedas duondekduon da Boĉjoj. +Mi nur vekiĝis ĉar mi aŭdis mian nomon. Temas nur pri tio." + +Li parolis tre nature kaj rekuŝiĝis dum mi revenis al mia zorgato, +supozante tiun paroksismon lia lasta. Sed post cetera horo mi +rimarkis esperigan ŝanĝon. La tremo moderiĝis, la malvarma +ŝvito malaperis, lia spirado estis pli konstanta, kaj Dormado, +la sanigisto, malsuprenvenis por savi lin aŭ lin forkonduki +delikatmove. D-ro Franko alvenis kontroli lian kondiĉon je +noktomezo, petis ke mi tenu la ĉambron malvarma kaj trankvila +kaj ne forgesu devigi la kapitanon trinki specialan medikamenton +tuj post lia vekiĝo. Ege senzorgigite, mi kuŝigis la kapon +sur la brakojn, malkomforte interfalditajn sur la tableto, kaj +juĝis min preta plenumi unu el tiuj heroaĵoj kiujn scipovigas +longa ekzercado—"unuokulan dormadon"—kiel ni kutimas diri: +duondormetadon dum kiu dormas ĉiuj sensoj krom la aŭdo. La plej +minimuma murmuro aŭ movo ĝin interrompos kaj revigligos onian +intelekton, multe pliakrigitan pro la mallonga permeso "ekstari +en ripozo". En la koncerna nokto la eksperimento malsukcesis ĉar +antaŭaj gvatdevoj, izoliĝo kaj multaj maltrankviligaĵoj faris +siestojn danĝeraj entreprenoj. Ekvekiĝinte duondekduon da fojoj en +unu horo kaj trovinte ĉion en trankvila stato, mi faligis surbraken +mian pezan kapon kaj, promesante somnole al mi revekiĝi post dek +kvin minutoj, profunde ekdormis. + +La batsono de malaltvoĉa horloĝo vekis min eksalte. "Estas la unua +horo," pensis mi. Tamen mi ege konsterniĝis aŭdinte du pluajn +batsonojn, kaj kun rimorsa hasto ekstariĝis por ekscii ĉu mia +longa forgesado okazigis iun difektaĵon. Forta mano kontraŭpremis +min sur mian seĝon kaj retenis min tie. Estis Roberto. En la +instanto kiam mia rigardo renkontis la lian mia koro komencis bategi +kaj tute laŭlonge de miaj nervoj piketadis tiu elektra flagrado +antaŭ-anoncanta nevideblan danĝeron. Li estis ege pala; lia buŝo, +kruela; ambaŭ okuloj plenis je sombra fajro, ĉar eĉ la vundita +okulo estis malfermita nun, des pli sinistra pro la profunda cikatro +sin atentiganta supre kaj sube de ĝi. Sed lia tuŝo estis stabila, +lia voĉo mallaŭta, dum li diris: + +"Sidu trankvile, S'jorino. Mi n' celas difekti nek timigi vin, s' +eblas al mi, sed vi vekiĝis tro frue." + +"Delasu min, Roberto. La kapitano moviĝetas. Mi devas dozi +medikamenton al li." + +"Ne, S'jorino. Vi n' moviĝu 'nunuran colon. Rigardu!" + +Retenante min per unu mano, per la alia li levis la glason en kiu mi +antaŭe lasis la medikamenton. Ĝi estis malplena. + +"Ĉu li jam trinkis ĝin?" mi demandis, pli kaj pli mistifikite. + +"Mi ĝin forĵetis tra l' fenestro, S'jorino. Li devos sin s'nigi je +ĝi." + +"Sed kial, Roberto? Kial vi faris tion?" + +"Ĉar ke mi malamegas lin." + +Ne eblis pridubi la veron de tio. Lia tuta vizaĝo elmontris tion +dum li parolis tra fiksitaj dentoj kaj lanĉis fajran rigardon en la +direkto al la senkonscia kapitano. Mi sukcesis nur reteni la spiradon +kaj senmiene lin fiksrigardi, priscivolante kiun frenezan faron li +plenumos venontmomente. Mi supozas ke mi ektremis kaj paliĝis, kiel +virinoj stulte kutimas fari kiam subita danĝero ilin alfrontas, ĉar +Roberto liberigis mian brakon, sidiĝis sur la randon de la lito min +antaŭstaranta kaj diris kun misaŭgura kvieteco kiu malvarmigis min +dum mi vidis kaj aŭdis ĝin: + +"Vi n' ektimu, S'jorino. Ne klopodu forkuri ĉar ke l' pordo 'stas +ŝlosita kaj la ŝlosilo 'stas en mia poŝo. N' ekkriu, ĉar ke +necesus al vi kriadi longan tempon, kun mia mano sur via buŝo, +antaŭ ol k' oni aŭdus vin. Restu senmove kaj mi diru al vi kion mi +'stas faronta." + +"Sinjoro Jesuo helpu nin! Febro lin atingis en subita perforta +maniero, kaj lia kapo sencerbumiĝas. Mi devas indulgi lin ĝis kiam +alvenos iu." Celante plenumi tiun rapidan decidon mi penadis diri, +tute trankvile: + +"Mi restos senmove kaj aŭskultos vin. Sed bonvolu malfermi la +fenestron. Kial vi ĝin fermis?" + +"Mi b'daŭras ne povi fari tion, S'jorino. Se m' farus tion, vi +trasaltus ĝin aŭ ekkriegus kaj m' ankoraŭ ne pretas. Mi fermis +ĝin por vin dormigi. Varmo vin dormigus pli rapide ol iu ajn cetera +rimedo mia." + +La kapitano moviĝetis kaj murmuris malforte, "Akvon!" Instinkte mi +stariĝis por havigi iom al li sed la peza mano redescendis sur mian +ŝultron kaj en la sama rezoluta tono Roberto diris: + +"L' akvo foriris kun la medikamento. Lasu lin alvokadi." + +"Bonvolu permesi ke mi iru al li. Li mortos se oni malkonsentas +prizorgi lin." + +"Li mortu! Kaj vi n' enmiksiĝu en l' aferon, S'jorino, mi petas!" + +Malgraŭ lia mallaŭta tono kaj respektema maniero, mi vidis murdon +en lia rigardo kaj malfortiĝis pro timo. Tamen la timo instigis +min kaj, apenaŭ konsciante pri mia gesto, mi kaptis la manojn min +malliberigintajn kaj ekkriis: + +"Ne, ne! Vi lin ne mortigu! Malnoble estas difekti senhelpulon. Kial +vi malamas lin? Li ne estas via mastro." + +"Li estas mia frato." + +Mi sentis tiun respondon de kapo al piedo, jam ekkompreninte kun +svaga sed senerara antaŭscio la baldaŭ anoncotan informaĵon. +Restis al mi ununura petego kaj ĝin mi faris. + +"Roberto, diru al mi la signifon de ĉio tio. Ne estigu krimon kaj +duonrespondecigu min pri ĝi. Estas pli bona rimedo por ĝustigi +malĝuston ol perforto. Mi helpu vin malkovri ĝin." + +Mia voĉo tremetis dum mi parolis kaj mi aŭdis la timigitan +batetadon de mia koro. Ankaŭ li aŭdis ĝin kaj se iam fareto mia +gajnis karecon aŭ respekton de li, lia memorado pri ĝi helpis min +tiam. Li malsuprenrigardis, ŝajnis starigi demandon al si. Mi ne +scias kio ĝi estis, sed la respondo min favoris ĉar kiam la rigardo +denove leviĝis liaj okuloj estis mornaj sed ne senesperaj. + +"Mi jes ja rakontos l' aferon al vi, S'jorino. Sed komprenu, tio ne +ŝanĝos la situacion. La 'nabo 'partenas al mi. Mi lasos al Nia +S'joro la ŝancon forpreni lin unue. Se Li malkonsentos, konsentos +mi." + +"Ho, ne! Memoru ke li estas via frato." + +Malsaĝa eldiraĵo. Tion mi konsciis jam dum ĝi trairis miajn lipojn +ĉar nigra malrideto kunamasiĝis sur la vizaĝo de Roberto kaj +liaj fortaj manoj fermiĝis en fiaspekta speco de retengesto. Sed +li ne tuŝis la kompatindan animulon anhelantan tie malantaŭ li, +kontentiĝante, ŝajne, lasi ĉesigi la vivon al tiu la malrapidan +sufokadon de la senaera ĉambro. + +"Ne povas okazi k' mi forgesu tion, S'jorino, kiam mi pensas nur pri +tio dum la tuta s'majno. Mi rekonis lin kiam ili lin enportis kaj jam +multe antaŭ nun 'stus farinta tion krom ke mi deziris demandi kie +'stas Lucino. Li scias. Li jam diris tion hodiaŭvespere. Kaj nun +necesas k' li finvivu." + +"Kiu estas Lucino?" mi demandis rapide, celante teni lian menson sur +iu ajn malmurda pensadvojo. + +Kun unu el la rapidaj ŝanĝoj komune ekzistantaj en miksita +temperamento kiel lia, responde al mia demando la profundaj okuloj +de Roberto pleniĝis, la fikstenitaj manoj sterniĝis antaŭ lia +vizaĝo, kaj mi aŭdis nur la hezitantajn vortojn: + +"Mia edzino. Li forprenis ŝin." + +En tiu momento ĉiu timemo glutiĝis en brulanta indigno pri la +misfaro kaj nepra kompatotajdo por la senesperulo tiel tentata +ekvenĝi ofendon por kiu nur tio ĉi ŝajnis la sola kompenso. Ne plu +estis sklavo aŭ kontrabandulo, nenia guto da nigra sango difektis +lin alfronte al mia taksado. Anstataŭe senlima kompato en mi sopiris +lin savi, helpi, konsoli. Vortoj ŝajnis tiel senpovaj ke neniajn mi +proponis. Mi nur metis la manon sur lian suferantan kapon, vunditan, +senhejman, subenkliniĝintan pro malĝojo kiun mi ne scipovis kuraci +kaj delikattuŝe glatigis la dum longe neglektitan hararon, samtempe +scivolante kompate kie estas la edzino devinta ami tiel bone tiun +bonkoran viron. + +La kapitano ĝemis denove kaj flustre diris "Aeron!" sed mi ne +ekmoviĝis. Dio min pardonu! En tiu momento mi malamis lin kiel +povas malami nur virino pripensanta misfaron okazigitan kontraŭ +fratinvirino. Roberto suprenrigardis. Liaj okuloj denove sekis. Lia +buŝo aspektis senĝoje. Mi vidis tion, diris: "Rakontu al mi pli +longe." Kaj li rakontis, ĉar kompato estas donaco kiun povas havigi +la plej malriĉaj, kiun povas antaŭenkliniĝi por ricevi la plej +fieraj. + +"Vi komprenu, S'jorino, lia patro—mi rajtus diri nia patro se mi +n' hontus pr' ili ambaŭ—lia patro mortis antaŭ du jaroj kaj +postlasis nin ĉiujn al S'joro Nedo—tie li nun kuŝas, tiam li +'stis dekokjara. Ĉiam li m'lamis min, mi tiom 'spektas kiel Olda +Mast'o. Li ne. Li havas nur la helajn haŭton kaj hararon de li. +Olda Mast'o 'stis bonvola por ni ĉiuj, precipe por mi, kaj aĉetis +Lucinon de ĉe l' najbara grandbieno tie for en Sud-Karolino kiam +l' eksciis ke ŝi plaĉas al mi. M' edziĝis kun ŝi kiel eble plej +bone. Ne 'stis multe sed ni fidelis unu pri l' alia ĝis kiam S'joro +Nedo hejmenrevenis post unu jaro kaj 'nferigis la vivon de ni ambaŭ. +Li forsendis mian maljunan patrinon al G'orgio por k' ŝi eluziĝu +tie en lia rizmarĉo. Li trovis min kun mia bela Lucino kaj kvankam +ke S'jorino la Juna ploris kaj k' mi petegis lin surgenue kaj k' +Lucino forkuris, li malbo'volis kompati nin. Li rev'nigis ŝin +kaj—ŝin prenis." + +"Ho, kion vi faris?" mi kriegis, varma pro senhelpaj doloro kaj +pasio. + +Kiel la ofendegita koro de la viro suprenvenigis fajran sangon en +lian vizaĝon kaj profundigis la tonojn de lia impeta voĉo dum li +etendis brakon trans la liton, dirante kun ege signifoplena gesto: + +"Mi duonmortigis lin tiam kaj ĉi-nokte mi finplenumos la taskon." + +"Jes, jes, sed daŭrigu nun. Kio okazis poste?" + +Li direktis al mi rigardon komprenigantan ke nenia blankhaŭtulo +povintus senti pli profundan malhonoron memorante kaj konfesante +tiujn lastajn farojn de frata opresado. + +"Ili vipbatis min ĝis kiam ke mi n' plu povis min ekstarigi. Tiam +ili forvendis min pli foren en la Sudo. Je nia komenca renkontiĝo vi +s'pozis min blankulo. Rigardu ĉi-tien!" + +Kun subita tordiĝo li apartigis sian ĉemizon ŝirgeste de kolo al +talio kaj vidigis al mi sur siaj fortaj brunaj ŝultroj profunde +plugitajn sulkojn, vundojn kiuj, kvankam resanigitajn, estis por mi +la plej teruraj de tiu domo. Mi ne kapablis paroli al li kaj, kun la +kompatinda digno kiun granda malĝojo disponigas al la plej humila +suferanto li finrakontis sian mallongan tragedion, dirante nur: + +"Tio 'stas ĉio, S'jorino. Ekde tiam mi n'niam revidis ŝin nek +n'niam revidos ŝin en la nuna mondo. Eble eĉ n' en la venonta." + +"Sed, Roberto, kial vi supozas ke ŝi estas morta? La kapitano +deliradis kiam li parolis tiel. Eble li kontraŭdiros sian +malfeliĉan diraĵon kiam lia menso resaniĝos. Ne senesperiĝu. +Ankoraŭ ne rezignu." + +"Ne, S'jorino, mi s'pozas ke li pravas. Ŝi 'stis tro fiera por +toleri tion dum multe da tempo. Sin mortigi 'stas ago konformanta +al ŝia k'raktero. Mi diris al ŝi k' ŝi tiel agu se ne 'stus alia +rimedo kaj ĉiam Lucino obeis al mi, jes ja. Mia kompatinda knabino! +Ho, ne 'stis ĝusta! Ne, nome de Dio, ĝusta ne 'stis!" + +Dum la memoraĵo pri tiu malĝoja maljusto, tiu duobla funebrigo +brulis en lia vundita koro, stariĝis eksalte la diablo kaŭranta en +la sango de ĉiu forta homo. Li metis la manon sur la fratan gorĝon +kaj, rigardante la blankan vizaĝon antaŭ si, murmuris mallaŭte +interdente: + +"Mi lasas lin forpasi tro facile. Li spertas n'nian suf'radon en ĉio +tio. Ni ne 'stas ankoraŭ egalaj. Mi volas k' li rekonu min. Mast'o +Nedo, jen estas Boĉjo. Kie 'stas Lucino?" + +Tra la lipoj de la kapitano eliris longa mallaŭta suspiro. Nur eta +palpebrumado indikis ke li ankoraŭ vivas. Stranga silento plenigis +la ĉambron dum la pli aĝa frato tenis la vivon de la pli juna frato +pendanta en la mano, hezitante inter malhela espero kaj mortiga +abomeno. En la ŝtormo da pensadoj kiuj trairis mian cerbon nur unu +el ili estis sufiĉe klara por instigi agadon. Mi devas malebligi +murdon se mi povas. Sed kiel? Kion mi povas fari sole, enfermite kun +mortanto kaj frenezulo? Ĉar ĉiu menso konsentinta neprege al iu ajn +maljusta impulso estas freneza dum la impulso ĝin regas. Fortikon mi +ne havis, nek multan kuraĝon, nek tempon nek ruzon kiel taktikon, +kaj nur la hazardo povus havigi helpon al mi antaŭ ol la horo tro +malfruus. Sed almenaŭ unu armilon mi disponis—langon—ofte la +plej bonan defendilon por virino. Kaj kompato, pli forta ol timo, +naskigis en mi la potencon ĝin uzi. Kion mi diris nur la Ĉielo +scias—sed certe la Ĉielo min helpis. Vortoj brulis sur miaj lipoj, +larmoj elfluis miajn okulojn, kaj iu bonfara anĝelo instigis min uzi +la ununuran nomon kapablan haltigi la manon de mia aŭskultanto kaj +mildigi lian koron. Ĉar en tiu momento mi kredis plenanime ke Lucino +daŭre vivas kaj tiu honesta fido estigis en li samspecan kredon. + +Li aŭskultis kun la minaca mieno de homo ĉe kiu provizore regas +bruta instinkto—mieno kiu malnobligas la vizaĝon de eĉ la +plej grava altrangulo. Li estis simpla viro—malriĉa, seneduka, +elpelita, ofendita viro. La vivo disponigis al li malmultajn ĝojojn. +La mondo proponis al li neniajn honorojn, nenian sukceson, nenian +hejmon, nenian amon. Kiun estontecon tiu krimo povus difekti? Kaj +kial li sinsenigu je tiu dolĉa, kvankam akra, mordaĵo nomiĝanta +venĝo? Kiom da blankuloj, ĝuante la liberecon, kulturon kaj +Kristanismon de la tuta Nov-Anglio, ne spertintus la samajn sentojn +kiujn li spertis tiam? Ĉu mi devintus lin riproĉi pri homa angoro, +pri homa saŭdado al kompenso, ununuraĵoj nun restantaj al li el la +ruinaĵoj de liaj malmultaj malmultvaloraj esperoj? Kiu lernigis al +li ke memregado, sinofero estas kvalitoj farontaj homojn mondomastroj +kaj ilin pliproksimigontaj al Ĉielo? Ĉu mi devintus prediki la +belecon de pardonemo, la devon de pia submetiĝo? Li havis nenian +religion, estis nenia sanktuleca "Onklo Toĉjo" kaj la nigra ombro +de sklaveco ŝajnis malheligi al li la tutan mondon kaj elbari Dion. +Ĉu mi devintus lin averti pri punoj kaj juĝoj kaj juraj potencoj? +Kion li sciis pri justeco aŭ la kompato devanta mildigi tiun +severan virton kiam ĉiun leĝon, homan kaj dian, oni rompis sur +lia fajrejoŝtono? Ĉu mi devintus lin emocii per alvokoj al fila +devo aŭ frata amo? Kiajn respondojn liaj alvokoj estigis? Kiujn +memoraĵojn povantajn ilin nun favori patro aŭ frato antaŭe staplis +en lia koro? Ne. Ĉiuj tiuj influoj, tiuj kunrilatoj montriĝintus +ege pli ol senutilaj se mi estintus sufiĉe trankvila por klopodi +ilin apliki. Trankvila mi ne estis. Tamen instinkto, pli subtila ol +rezonado, sciigis al mi la solan sekuran rimedon per kiu konduki tiun +ĉagrenitan animon el la labirinto en kiu ĝi palpiradis kaj preskaŭ +terenfalis. Kiam mi paŭzis, senspire, Roberto turniĝis al mi, +demandante, kvazaŭ homaj certigoj povus plifortigi lian fidon je Dia +Ĉiopovo: + +"Ĉu vi 'pinias ke, se mi lasas Mast'on Nedon daŭre vivi, S'joro +Jesuo rev'nigos al mi mian Lucinon?" + +"Tiel certe kiel Nia Sinjoro ekzistas, vi rerenkontos ŝin tie-ĉi +aŭ en tiu bela post-tie-ĉi kie estas nek Negro nek Blankulo, nek +mastro nek sklavo." + +Li forigis la manon de sur la gorĝo de sia frato, levis la rigardon +ekde mia vizaĝo ĝis la pretera vintra ĉielo, kvazaŭ serĉante +tiun benitan landon, pli feliĉan eĉ ol la feliĉa Nordo. Ho +ve! estis la plej malhela horo antaŭ la tagiĝo! Supre estis +nenia stelo, malsupre nenia lumo krom la pala brileto de la lampo +elmontranta la fraton lin senĝojigintan. Kiel blindulo kredanta +ke suno ekzistas sed ne povanta ĝin vidi, li ŝancelis la kapon, +faligis la brakojn nervoze sur la genuojn kaj sidis tie sensone, +starigante la demandon jam starigitan en horoj malpli malhelaj ol +la nuna far multaj animhavuloj kies fido estas pli solide fiksita +ol lia. "Kie estas Dio?" Mi konsciis ke la tajdo inversiĝis kaj +vigle penadis malhelpi tiun senrudran savboaton engliti denove la +kirloakvon en kiu ĝi preskaŭ perdiĝis. + +"Mi aŭskultis vin, Roberto. Aŭskultu min nun kaj aŭdu tion kion +mi diras, ĉar mia koro plenas je kompato al vi, plenas je espero +por via estonteco kaj je deziro helpi vin nun. Mi deziras ke vi +foriru disde ĉi tie, disde la tento de ĉi tiu loko kaj la malĝojaj +pensadoj kiuj ĝin hantas. Vi jam venkis vin unuan fojon kaj pro tio +mi vin estimegas ĉar ju pli malfacila la batalo, des pli glora la +venko. Sed pli sekure estos estigi distancon inter vi kaj ĉi tiu +viro. Mi skribos leterojn al vi, havigos monon al vi, alvenigos vin +al bona kara Masaĉuseco por komenci novan vivon tie kiel libera +homo—jes, kaj feliĉa homo. Ĉar kiam la kapitano resaniĝos, mi +ekscios de li kie estas Lucino kaj movos ĉielon kaj teron por ŝin +trovi kaj ŝin revenegi al vi. Ĉu vi bonvolas konsenti pri tio, +Roberto?" + +Malrapide, ege malrapide estiĝis la respondo, ĉar la celo de unu +semajno, eble de unu tuta jaro, ne facile flankenlasiĝis en unu +horo. + +"Jes, S'jorino, mi bo'volas." + +"Bonege! Nun vi estas la viro kiu mi supozis vin esti kaj mi +laboros nome de vi kun mia tuta koro. Vi bezonas dormadon, mia kara +kompatindulo. Foriru, kaj penadu forgesi. La kapitano vivas kaj vi +ankoraŭ evitas pekegi. Ne, ne rigardu tien. Lin prizorgos mi. Venu, +Roberto, nome de Lucino." + +Ni danku Ĉielon pro la senmorteco de la amo! ĉar kiam ĉiuj aliaj +rimedoj de savo malsukcesis, ero de ĉi tiu vivesenca fajro moligis +la feran volon de la viro ĝis kie virina mano povus ĝin fleksi. +Li permesis ke mi forprenu de li la ŝlosilon, ke mi lin forkonduku +mildageste ĝis la soleco kiu estis nun la plej saniga balsamo kiun +mi povus donaci al li. Kiam li atingis sian ĉambreton, li falis sur +sian liton kaj restis tie kvazaŭ lacigite per la plej malfacila +konflikto de sia vivo. Mi riglis lian pordon, malŝlosis la mian, +suprenŝovis la fenestron, ekvilibrigis min per enspiro da aero, +tiam hastis al D-ro Franko. Li revenis kun mi kaj ĝis nova tagiĝo +ni kunlaboris savante la vivon de unu frato kaj pensante serioze pri +kiel plej bone certigi la liberecon de la alia. Kiam la suno leviĝis +tiel ĝoje kvazaŭ ĝi brilus nur por feliĉaj hejmoj, la kuracisto +iris ĉe Roberto. Dum unu horo mi aŭdis la murmuradon de iliaj +voĉoj. Unu fojon mi subaŭdis la sonon de pezaj ploregoj, tiam, +dum intervalo, pian silenton, kvazaŭ en la sensoneco tiu bonfara +viro prizorgis ne nur korpon sed ankaŭ animon. Kiam li foriris, li +forkondukis Roberto kun si, paŭzante por sciigi al mi sian intencon +lin survojigi kiel eble plej baldaŭ sed ne antaŭ ol ni denove +renkontiĝos. + +Ili ne plu vidiĝis dum la tuta tago. Alia kirurgo alvenis prizorgi +la kapitanon, alia helpanto alvenis plenigi la malplenan deĵorejon. +Mi klopodis ripozi sed ne sukcesis ĉar pensadoj pri la kompatinda +Lucino ŝancelis mian koron kaj baldaŭ mi staris denove ĉepostene, +esperante kun anksieco ke mian kontrabandulon oni ne jam tro haste +forŝtelis. Ĵus kiam la nokto sin anoncis aŭdiĝis frapetsono kaj, +malferminte la pordon, mi ekvidis Roberton, laŭvorte "vestitan kaj +en ĝusta mensostato". La kuracisto jam anstataŭis la ĉifonan +kompleton per netaj vestaĵoj kaj postrestis de tiu ŝtorma nokto +nenia indico krom pli profundaj faltoj sur la frunto kaj la obeema +mieno de rimorsosenta infano. Li ne transpaŝis la sojlon, ne +prezentis al mi la manon, nur formetis la kaskedon, dirante, kun +perfida hezito en la voĉo: + +"Dio benu vin, S'jorino. Mi 'stas forironta." + +Mi etendis la manojn, retenis sekure liajn manojn. + +"Ĝis la revido, Roberto! Restu kuraĝkora kaj kiam mi hejmenrevenos +al Masaĉuseco, ni renkontiĝos en pli ĝoja loko ol ĉi tiu. Ĉu vi +tute pretas, ĉu vi bone komfortas por via vojaĝo?" + +"Jes, S'jorino, jes. S'joro Doktoro ĉion aranĝis. Mi 'stas +forironta kun amiko lia. Miaj dokumentoj 'stas en bonordo kaj mi +'stas kiel eble plej f'liĉa ĝis kiam mi trovos..." + +Li paŭzis, tiam daŭre parolis, enrigardetante la ĉambron: + +"Mi f'liĉas pro ke mi n' faris tion kaj mi dankas vin, S'jorino, pro +ke vi malhelpis min. Mi dankas plenkore. Mi b'daŭras devi konfesi +tamen ke mi n' ĉesas lin malamegi." + +Kompreneble li malamegis lin. Malamegis lin ankaŭ mi. Ĉar tiuj +eraremaj koroj niaj ne kapablas perfektiĝi en ununokta tempodaŭro. +Ili bezonas prujnon kaj fajron, venton kaj pluvon, por maturiĝi +kaj sin pretigi por la granda rikoltohejmo. Dezirante deturni lian +pensadon, mi metis etan monsumon en lian manon kaj, rememorante la +magion de iu speciala libreto, mi transdonis al li mian ekzempleron +de ĝi, sur kies malhela kovraĵo brilis blanklume la Virga Patrino +kaj la Infano, de kies vivo la libreto enhavis la grandan historion. +Roberto enigis la monon en sian poŝon kun dankema murmurado, la +libreton en sian bruston, kun longa rigardo kaj tremanta eldirado: + +"_Mian_ bebon mi n'niam vidis, S'jorino." + +Mia spirito kolapsis tiam. Kaj kvankam miaj okuloj estis tro malsekaj +por vidi, mi sentis liptuŝadon kontraŭ miajn manojn, aŭdis la +sonadon de forirantaj piedoj, konsciis ke mia kontrabandulo jam +foriris. + +Kiam oni sentas fortegan malamon, ju malpli oni priparolas la temon, +des pli bone estas. Tial mi registru nur tion ke la kapitano travivis +kaj post iom da tempo interŝanĝiĝis kaj ke kiu ajn estis la +koncerna interŝanĝito, mi certas ke la Registaro akiris la plej +bonan marĉandaĵon. Sed longe antaŭ ol tio okazis mi jam plenumis +mian promeson al Roberto, ĉar tujege kiam mia malsanulo reakiris +sufiĉan memorpovon por ke mi fidu lian respondon, mi demandis sen +ĉirkaŭparolado: + +"Kapitano Fajrfakso, kie estas Lucino?" + +Kaj tro malforta por esti kolera, surprizita aŭ malsincera, li tuj +respondis: + +"Mortinta, Fraŭlino Dano." + +"Kaj ŝi sin mortigis kiam vi vendis Boĉjon, ĉu?" + +"Kiel diablonome vi eksciis tion?" li demandis kun mieno duonrimorsa, +duonmira. Sed mi kontentiĝis kaj diris nenion pluan. + +Kompreneble, mi sendis la novaĵon al Roberto, atendanta tie for en +soleca hejmo—atendanta, laboranta, sopiranta al sia Lucino. La +alsendo preskaŭ rompis mian koron. Sed malforte estus prokrasti, +malice estus trompi. Tial mi sendis la pezan novaĵon kaj baldaŭ +revenis la respondo: nur tri linioj. Sed mi juĝis ke la viro jam +perdis la subtenpovon de sia vivo. + +"M'opiniis ke mi n' plu vidos ŝin. Mi ĝojas ekscii ke ŝi n' plu +spertas ĝenon. Mi dankas vin, S'jorino. Kaj se ili permesos tion, mi +batalos por vi ĝis ke mi mortos, kio baldaŭ okazu, m' esperu." + +Ses monatojn poste lia espero realiĝis kaj li plenumis sian +promeson. + +Ĉiuj konas la historion de la atako sur Fuorto-Vagneron. Sed ni ne +ankoraŭ laciĝu rememorante kiel nia Kvindek-Kvara, forkonsumite +pro tri sendormaj noktoj, senmanĝa tago kaj marŝado sub julia +suno, sturmis la fuorton kiam la ĉielo jam noktiĝis, alfrontante +multforman morton, sekvante siajn kuraĝajn ĉefojn tra fajra pluvumo +da kugloj kaj obusoj, luktante heroe por "Dio kaj Provincestro +Andreo"—kiel la regimento enirinta la batalon sepcenthome ĝin +eliris perdinte preskaŭ duonon da tiuj, kaptitaj, mortigitaj aŭ +vunditaj, postlasinte sian junan komandanton enterigotan, same kiel +en antaŭaj epokoj, ĉirkaŭatan de sia korpogardistaro, lojala ĝis +la morto. Certe, la insulto fariĝas honoro kaj la larĝa tombo +bezonas nenian monumenton krom la heroeco ĝin konsekranta antaŭ +nia rigardo. Certe, la koroj lin amintaj la plej forte vidas tra +siaj larmoj la ŝajne malfeliĉan perdon aliiĝintan en respektindan +venkon. Kaj certege, aljuĝiĝis la beno de Dio kiam lia lojala animo +respondis al la Morto-alvoko: "Sinjoro, jen mi estas, kune kun la +fratoj kiujn vi havigis al mi." + +La estonteco devos komprenigi kiom bone tiu batalo efektiviĝis; +ĉar kvankam Fuorto-Vagnero tiam nin defiis, publika antaŭjuĝo nun +moderiĝas. Tial tra la kanonfumo de tiu nigra nokto la vireco de +la kolora raso brilas antaŭ multaj okuloj malvolintaj vidi, sonas +en multaj oreloj malvolintaj aŭdi, venkas multajn korojn antaŭe +malvolintaj kredi. + +Kiam alvenis la novaĵo ke ni estas bezonataj, neniu estis pli +feliĉa ol mi pro la devo ĉesi instrui kontrabandulojn, la nova +laboro kiun mi entreprenintis, kaj foriri flegadi "niajn knabojn", +kiel mia malhelhaŭta grego tiel fiere nomumis la vunditojn de +la Kvindek-Kvara. Sentante pli da kontentiĝo, dum mi surmetis +mian grandan antaŭtukon kaj suprenfaldis miajn manumojn, ol se mi +vestiĝus por la matena ellitiĝo de la Prezidento, mi komencis +deĵori ĉe Malsanulejo Numero Dek ĉe Boforto. La sceno estis ege +konata, tamen stranga, ĉar nur malhelaj vizaĝoj suprenrigardis min +ekde siaj litaĉoj sternitaj tiel dense laŭ la planko kaj mankis +al mi la akra akĉento de miaj Norduloj en la pli senhastaj, pli +dolĉatonaj voĉoj ĝoje intervokantaj unu la alian aŭ respondantaj +al miaj demandoj per solida: "Ni rezignos n'niam, S'jorino, ĝis kiam +mortos la lasta Sudulo," aŭ "Se nia gento 'stas libera, ni povas +toleri l' devon morti." + +Pasante de lito al lito, strebante plenumi per unu manparo la laboron +de almenaŭ tri, iompostiome, lavante, manĝigante, vindante laŭ la +longa vico da zibelkoloraj herooj, kiam mi atingis la lastan soldaton +mi rekonis en li mian kontrabandulon. Li aspektis tiel maljune, tiel +eluzite, tiel morte debile kaj pale, mi neniam lin rekonintus sen +ekvidi la profundan cikatron sur lia vango. Tiu flanko kuŝis supre +kaj tuj altiris mian rigardon. Tamen eĉ tiam mi dubis, tiel aĉe li +ŝanĝiĝintis, ĝis kiam mia rigardo atingis la identigilon super +lia kapo kaj legis la nomon: "Roberto Dano". Tio kaj trankviligis kaj +afekciis min ĉar, memorante ke antaŭe li havis nenian nomon, mi +konsciis ke li prenis la mian. Mi deziregis ke li parolu al mi, ke li +rakontu al mi kiel li fartis ekde eliri mian vidkampon kaj permesu +ke mi alportu al li kelkajn etajn servojn interŝanĝe de la multaj +servoj kiujn li jam alportis al mi. Sed laŭŝajne li dormis. Dum +mi staris respertante denove tiun strangan nokton, viglamensa knabo +kuŝanta sur apuda lito kaj mildageste svinganta malnovan ventumilon +super la du litoj min rigardis kaj diris: + +"Ŝajnas ke vi konas lin, ĉu ne, S'jorino?" + +"Vi pravas. Ĉu konas lin vi?" + +"Tiel bone kiel eblis al iu, S'jorino." + +"Kial vi diras 'eblis', kvazaŭ li jam mortis kaj forpasis?" + +"Mi s'pozas ĉar mi scias ke necesos al li forpasi. Li havas seriozan +vundon en la brusto kaj sangas i'terne, laŭ l' kuracisto. Li n' +suferas n'niel, nur pli kaj pli malplifortiĝas ĉiun momenton. Mi +jam vent'lumas lin de longa tempo kaj l' iomete parolis. Sed nun +li n' plu rekonas min. Tial mi s'pozas ke li 'stas jam preskaŭ +finforirinta." + +Vidiĝis en la vizaĝo de la knabo tiom da malĝojo kaj kareco ke mi +memoris ion kaj demandis kun duobligita interesiĝo: + +"Ĉu estas vi kiu lin forigis de sur la batalkampo? Oni raportis +al mi pri knabo kiu preskaŭ perdigis la vivon savante tiun de sia +kamarado." + +Mi kuraĝas supozi ke la junulo ruĝiĝis, same kiel farintus iu +ajn modestulo. Mi ne povis vidi tion sed mi aŭdis lian kontentan +ridklukon dum li svingis sian rigardon for de sia frakasita brako +ĝis la pala kontraŭflanka figuro. + +"Laŭ Ĉ'elo, S'jorino, tio 'stas n'nio. Ni 'naboj ĉiam nin apogas +unu l' alian. Kaj mi n' konsentis postlasi lin por ke daŭre torturu +lin tiuj damnotaj Suduloj. Li jam 'stis sklavo kvankam li havas +duoble malpli la aspekton ol mi, kaj mi naskiĝis en Bostono." + +La parolinto pravis ĉar li estis tiel nigra kiel la pika aso. Pro +tio ke li estis tiel fortika specimeno, eble pli ĝuste estus lin +kompari al la pika fanto. Sed la malhelhaŭta civitano rigardis la +blankhaŭtan sklavon kun la kompatinda sed mistifikita mieno kiun jam +tiel ofte mi vidis sur la vizaĝoj de niaj plej saĝaj homoj kiam +ajn anonciĝis tiu implikita sklavecotemo, postulante ke oni ĝin +tratranĉu aŭ pacience ĝin malimpliku. + +"Diru al mi kion vi scias pri tiu viro. Ĉar eĉ se li maldormus, li +estas tro debila por paroli." + +"Mi n'niam vidis lin ĝis m' aliĝis al l' regimento kaj laŭŝajne +n'niu iam sukcesis eligi de li multe d' informaĵoj. Li 'stis speco +de buŝfermulo kaj ŝajnis interesiĝi pri n'nio krom ataki la +Sudulojn. Iuj diras k' li sin rekrutigis antaŭ ni ĉiuj. Mi scias k' +li ĉagreniĝis ĝis nia survojiĝo kaj kiam ni atakis malnovaĉan +Vagneron li batalis diablovigle." + +"Ĉu vi estis kun li kiam li vundiĝis? Kiel la afero okazis?" + +"Jes, S'jorino. L' afero havas ion strangan. Ĉar ŝajnis k' li konas +la ulon kiu lin mortigis kaj k' l' ulo konas lin. Mi n' kuraĝas +pridemandi, sed mi su'pektas k' iaman pasintan tempon unu mastris l' +alian. Ĉar kiam ili alkroĉiĝis kune, l' ulo ekkriis: "Boĉjo!" Kaj +Dano respondis ekkrie: "Mast'o Nedo!" Tiam ili kune ekluktis." + +Mi sidiĝis subite ĉar la malnovaj kolero kaj kompato interbatalis +en mia koro kaj samtempe mi deziregis kaj timegis aŭdi la sekvontan +raporton. + +"Vi vidu, kiam la Kolonelo—nia Ĉ'ela S'joro konservu lin kaj +lin rev'nigu al ni!—ankoraŭ ne certas, vi scias, S'jorino, +kvankam 'stas jam antaŭ du tagoj k' ni lin perdis—nu, kiam la +Kolonelo kriegis 'Antaŭenhastu, 'naboj, hastu antaŭen!', Dano +forrapidegas kvazaŭ li celas kapti la fuorton solapersone. Mi apudas +lin kaj restas proksime al li dume k' ni trairas la ringfosaĵon kaj +surgrimpas la muron. Ho! ĉu ĉi tio ne 'stis hastegaĵo?" Kaj la +knabo suprensvingis la sanan brakon kun sovaĝa kriego, kvazaŭ la +nura memoraĵo pri tiu vigliga momento lin denove superverŝus en eka +ventego de nebridebla ekscitiĝo. + +"Ĉu vi sentis timon?" mi diris, starigante la demandon kiun virinoj +ofte starigas, kaj ricevante la respondon kiun preskaŭ ĉiam ili +ricevas. + +"Ne, S'jorino!"—emfazo sur la vorto 'S'jorino'—"mi pripensis +n'nion krom la damnotaj Suduloj kiuj senkapigas nin, strektranĉas +nin, forigas al ni l' orelojn kiam ili nin kaptas. Mi celegis enirigi +taglumon en almenaŭ unu el ili kaj tion mi faris. 'Speras ke plaĉis +al li." + +"Evidentas ke tion vi faris. Nu daŭre parolu pri Roberto ĉar mi +devus esti en deĵorado." + +"Li atingis la supron inter l' unuaj. Mi venis tuj post li kaj, +kvankam la tut' afero finfariĝis en ununura momento, mi m'moras kiel +ĝi okazis, malgraŭ mia kriegado kaj fr'neza ĉirkaŭbatado. Ĵus +tie kie ni 'stis, iuspeca oficiro ĉirkaŭsvingadis sian glavon kaj +kuraĝigadis kriege siajn virojn. Dano lin ekvidis en granda pafbrilo +kiu preterpasis. Li forĵetis sian pafilon, efektivigis saltegon kaj +'takis l' ulon kvazaŭ tiu 'stus Ĝefo, Borigardo kaj Lio unuiĝintaj +en solan personon. Mi grimpaĉis post li kiel eble plej rapide sed +atingis la supron nur s'fiĉe frue por vidi lin ricevi trakorpan +glavoŝovegon kaj forfali malsupren en la fosaĵon. Ne n'cesas +demandi kion mi faris en la sekvinta momento, S'jorino, ĉar 'penaŭ +scias tion mi mem. Mi m'moras nur esti iel sukcesinta forĵeti tiun +Sudulaĉon, tiel mortintan kiel Moseo, en la fuorton, kaj manpreni +Danon kaj lin forporti el l' fosaĵo. Kompatinda maljuniĝinta ulo! +Ni ceteraj diris k' ni eniras la fuorton por vivi aŭ morti. Li diris +k' li eniras ĝin por morti kaj li 'tingis la celon." + +Mi ege atentis la ekscititan parolanton, sed kiam li bedaŭratone +eldiris tiujn lastajn vortojn mi returniĝis kaj la rigardo de +Roberto renkontis la mian. Tiuj melankoliaj okuloj, tiom plenaj je +inteligenteco pruvanta ke li ĵus aŭdis, rememoris kaj meditis +kun tiu preternatura potenco ofte postvivanta ĉiujn ceterajn +sentopovojn. Li rekonis min, tamen eldiris nenian salutvorton. Li +kontentiĝis vidante virinan vizaĝon, tamen salutis ĝin kun nenia +rideto. Li sentis sin esti mortonta, tamen aŭdigis nenian adiaŭon. +Li jam tro foren transiris la riveron por reveni aŭ lanti nun. +Vivofinaj pensado, fizika forto kaj spirado elĉerpiĝis en unu +dankema rigardo, unu murmuro de konsento pri la lasta doloro kiun li +povus iam senti. Liaj lipoj moviĝis kaj, kiam mi antaŭenkliniĝis +por aŭskulti ilian mesaĝon, flustro malvarmigis mian vangon, +konsistigante la interrompatajn vortojn: + +"Mi 'stus farinta tion—sed pli bone 'stas tiel—mi 'stas +kontenta." + +Ho! Tia li plenrajtis esti. Ĉar dum li forturnis la vizaĝon el la +ombro de la finestinta vivo, sur ĝin la sunlumo de la estonta vivo +sternis belegan kontentiĝon, kaj entirante sian lastan spiradon mia +kontrabandulo atingis edzinon, hejmon, eternan liberecon kaj Dion. + + + * * * * * + + +[En la libro mem, la piednotoj troviĝas plejparte ĉe la piedoj de +la koncernaj paĝoj. Por ne interrompi la fluon de la rakonto en +tiu ĉi unupaĝa versio preparita de Distributed Proofreaders, la +piednotoj estas kolektitaj ĉi tie, ĉe la fino de la unu (longa!) +paĝo.] + +PIEDNOTOJ + +[1] En la Usonangla lingvo de la deknaŭa jarcento la vorto + "contraband" havis, krom sia tradicia signifo ("varoj + transportitaj kontraŭleĝe kaj sekrete trans politikajn + limojn"), aldonan milittempan signifon: "Nigrahaŭta sklavo + transportita aŭ fuĝinta kontraŭleĝe kaj sekrete el la Sudaj + ŝtatoj, kie sklaveco estis permesita, en la Nordajn ŝtatojn, + kie sklaveco estis malpermesita kaj kie ĉiuj homoj estis + laŭleĝe liberaj." + +[2] La anglalingva kromnomo por Roberto estas "Bob", vorto havanta + aliajn samtempajn signifojn, el kiuj unu estas: "pezaĵo fiksita + al la ekstremaĵo de pendanta fadeno aŭ ŝnuro". + +[3] En Usono la kvara de julio estas la tutlanda festotago pri + sendependeco. + +[4] Unuaj Familioj de Virginio; en la angla, "F.F.V.": "First + Families of Virginia". + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO *** + +***** This file should be named 17665-0.txt or 17665-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/7/6/6/17665/ + +Produced by Robert L. Read, William Patterson and the +Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |