initial commit of ebook 17665HEADmain

9 files changed, 4906 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/17665-0.txt b/17665-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..2307a0d
--- /dev/null
+++ b/17665-0.txt
@@ -0,0 +1,1442 @@
+The Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Mia Kontrabandulo
+       My Contraband
+
+Author: Louisa May Alcott
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: February 3, 2006 [EBook #17665]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+                       KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ
+
+
+
+
+                          LOUISA MAY ALCOTT
+                             (1832-1888)
+
+
+
+
+                                 MIA
+                            KONTRABANDULO
+
+
+
+
+                            Esperantigis
+                             EDWIN GROBE
+
+
+
+
+                                1998
+                       Eldonejo-Arizona-Stelo
+                       1620 North Sunset Drive
+                      Tempe, Arizona 85281-1550
+                                Usono
+
+
+
+
+                          LOUISA MAY ALCOTT
+                         "MIA KONTRABANDULO"
+                     Unua Eldono: Novembro 1998
+
+
+
+
+                     Origina Anglalingva Titolo:
+                           "MY CONTRABAND"
+
+
+
+
+
+                  *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                        MIA KONTRABANDULO[1]
+
+
+D-ro Franko eniris dum mi flikis la ŝiraĵojn de malnova ĉemizo por
+ke Toĉjo dece pasu en sian tombon. Novajn ĉemizojn ni konservis
+por la vivantoj kaj li ne havis edzinon nek patrinon por "belvesti
+lin kiam li foriras renkonti la Sinjoron," kiel diris iu virino,
+priskribante la bonan funebran ceremonion kiun ŝi okazigis por sia
+filo kontraŭ ĝenega monkosto.
+
+"Fraŭlino Dano, mi havas problemon," komencis la kuracisto kun
+mieno diranta tiel klare kiel vortoj: "Mi deziras peti komplezon sed
+plaĉus al mi ke vi ĝin anticipu."
+
+"Kion mi faru por helpi vin?"
+
+"Fidavorte, malplaĉas al mi ĝin devi proponi, sed vi povas jes ja
+helpi min, mi petas."
+
+"Tial vi nur bonvolu nomi ĝin."
+
+"Vidu, oni ĵus alportis Sudulon frenezan pro tifoida febro. Vere
+malbona kazo ĉiusence. Ebriiĝinta kanajla kapitaneto kiun oni
+penadis kapti sed kiun neniu volas penadi kuraci. La flegejoj estas
+plenaj, la flegistinoj estas ĝismorte surŝarĝitaj kaj volonte
+konsentantaj pri tio kiam temas pri niaj knaboj, sed ili iom hezitas
+endanĝerigi siajn vivojn por Suduloj. Nu, vi jam malsaniĝis de la
+febro, plaĉas al vi strangaj malsanuloj, via kunlaborantino bonvolos
+prizorgi vian fakon dum iom da tempo kaj mi provizos vin per bona
+helpanto. La ulo ne daŭre vivos longan tempon, mi opinias. Sed ni
+ne rajtas lin lasi morti sen iuspeca zorgado, vi scias. Mi metis lin
+en la kvara etaĝo de la okcidenta alo, apartigitan disde la ceteraj
+uloj. Estas aere, trankvile kaj komforte tie. Mi respondecas pri tiu
+fako kaj faros mian plejon por vin helpi ĉiumaniere. Nu, tial, ĉu
+vi bonvolas konsenti?"
+
+"Kompreneble, mi konsentas. Pro perversio se ne pro komuna karitato.
+Kelkaj el ĉi tiuj homoj opinias ke pro tio ke mi estas aboliciistino
+mi estas ankaŭ paganino. Iom plaĉus al mi komprenigi al ili ke,
+kvankam mi ne sukcesas ami miajn malamikojn, ilin tamen mi bonvolas
+prizorgi."
+
+"Bonege. Mi antaŭopiniis ke vi konsentos. Priparoli abolicion
+memorigas al mi vian rajton ekhavi kontrabandulon kiel serviston, se
+vi deziras. Temas pri tiu bonega mulato kiu troviĝis entombigante
+sian mastron post la batalo kaj kiun niaj knaboj kunalvenigis ĉar li
+estis severe tranĉita sur la kapo. Ĉu vi deziras lin utiligi?"
+
+"Nepre, jes. Mi persistos reteni mian kredon pri ĉi tiu afero same
+kiel pri la alia. Tiuj nigraj knaboj estas pli lojalaj kaj utilaj ol
+kelkaj el la blankaj kanajloj kiujn okazas al mi devi helpi anstataŭ
+esti helpata de ili. Sed ĉu la viro sufiĉe bonsanas?"
+
+"Jes, almenaŭ por tiu speco de laboro kaj mi opinias ke li plaĉos
+al vi. Laŭŝajne li estis tre belaspekta antaŭ ol oni tranĉis
+al li la vizaĝon. Ne multe pli malhelkolora ol mi. La filo de sia
+mastro, mi kuraĝas proponi, kaj tiu blanka sango ofte igas lin iom
+aroganta kaj fieraĉa pri kelkaj temoj. Li tre malbonfartis kiam li
+eniris sed ĵuris preferi morti en la strato ol loĝi ĉe la nigruloj
+malsupre. Tial mi loĝigis lin en la okcidenta alo por ke li restu
+eksterdanĝere kaj li jam pasigis la tutan matenon prizorgante la
+kapitanon. Kiam vi povos supreniri tien?"
+
+"Tuj post kiam Toĉjo estos prizorgita, Skinero translokigita,
+Hajvudo lavita, Marblo vestita, Karolo masaĝita, Daŭnzo
+suprenportita, Uphamo enlitigita kaj ĉiuj kvardek nutritaj."
+
+Ni ridis ambaŭ, kvankam la kuracisto survojis al la kadavrejo kaj
+mi tenis surgenue mortotukon. Sed en malsanulejo oni lernas tiun
+lecionon ke gajeco estas savo, ĉar en etoso de suferado kaj morto,
+peziĝo de koro baldaŭ paralizus utilon de mano se ne estus donacita
+al ni la benita kapablo rideti.
+
+Post unu horo mi ekrespondecis pri mia nova kliento, trovante
+disipiĝintaspektan knabon deknaŭ- aŭ dudekjaran delirantan en
+la soleca ĉambreto kaj nenian kunestanton krom la kontrabandulo
+atendanta en la apuda ĉambro. Interesiĝante nepre pli pri la nigra
+viro ol la blanka, tamen memorante la sugeston de la kuracisto ke
+li estas "aroganta kaj fieraĉa", mi rigardetis lin sekrete dum mi
+ĉirkaŭaspergis la ĉambron per kalkoklorido por purigi la aeron kaj
+aranĝis laŭguste la meblojn. Mi jam vidis multajn kontrabandulojn
+sed neniam tiel belaspektan specon. Ĉiujn nigrajn virojn oni nomas
+"knaboj" eĉ se ili estas grizharaj. Ĉi tiu "knabo" estis almenaŭ
+dudekkvinjara, fortikmembra kaj vireca kaj aspektis kiel homo neniam
+timigita per mistraktado nek eluzita per premanta laboro. Li sidis
+sur sia lito farante nenion. Vidiĝis nenia libro, nenia pipo, nenia
+plumo, nenia papero. Tamen nenion malpli apatian, malpli energian
+ol liajn sintenon kaj mienon mi iam vidis. Rektaspine li sidis, kun
+mano sur ĉiu genuo, dum la okuloj fiksrigardis la nudan kontraŭan
+muron, tiel sorĉite per iu absorbiga pensado ke li malkonsciis pri
+mia ĉeesto, kvankam la pordo staris aperte kaj miaj movoj nepre
+ne estis senbruaj. Lia vizaĝo duone forturniĝis sed mi aprobis
+la guston de la kuracisto ĉar la profilo kiun mi vidis disponis
+ĉiujn trajtojn de beleco apartenantajn al lia miksita raso. Li
+estis pli kvarterona ol mulata, havis Saksajn trajtojn, Hispanan
+haŭtkoloradon malheligitan pro malŝirmo, rozkolorajn lipojn kaj
+vangojn, krispan hararon kaj okulojn plenajn je tiu pasia melankolio
+kiu en tiaj homoj ŝajnas ĉiam starigi mutan proteston kontraŭ la
+malobservita leĝo ilin kondamninta ekde ilia naskiĝhoro. Kion li
+povus pripensadi? La malsana knabo sakris kaj deliris; mi rapidetis
+tien kaj tien; paŝsonoj preterpasis la pordon; sonoriloj sonis; kaj
+la konstanta muĝado de armeaj ĉaregoj suprenvenis ekde la strato;
+tamen li ne ekmoviĝis. Mi jam vidis nigrajn homojn spertantajn tion
+kion oni nomas "la nigra paŭtado" kiam, dum tagoj, ili nek ridetis,
+nek parolis, apenaŭ manĝetis. Sed ĉi tio estis pli ol tio ĉar
+la viro ne meditadis pasive pri iu eta malĝojo. Li ŝajnis vidi
+ĉioabsorbigan fakton aŭ fantazion registritan sur la muro restinta
+blankaĵo por mi. Mi scivolis ĉu temas pri iu profunda misfaro
+aŭ malĝojo vivtenita per memorado kaj senpova bedaŭro? ĉu li
+lamentas la mortintan mastron al kiu li restas lojala ĝis la fino?
+ĉu forrabas duonon el la dolĉeco de tiu libereco nun lia, la scio
+ke iu karulo de li ankoraŭ kuŝas malĝoje en la infero el kiu li
+mem eskapis? Mia koro varmiĝis pri li kiam mi tiel meditadis. Mi
+volis koni kaj konsoli lin kaj, reage al la impulso de la momento, mi
+eniris kaj tuŝis al li la ŝultron.
+
+Tujege la viro malaperis kaj aperis la sklavo. La libereco estis
+tro nova beno por jam efektivigi siajn feliĉajn ŝanĝojn. Dum li
+salte stariĝis, kun la mano ĉe la tempio kaj dirante obeeme, "Jes,
+S'jorino," forfuĝis ĉia romantikeco kolektiĝinta ĉirkaŭ li,
+postlasante la plej malĝojan el ĉiuj malĝojaj faktoj en vivanta
+formo antaŭ mi. Ne nur la vireco ŝajnis formorti el li sed ankaŭ
+la belaspekto min unue alloginta, ĉar, kiam li alturniĝis, mi vidis
+la makabran vundon malfermintan al li vangon kaj frunton. Duone
+resanigite, ĝi ne plu estis pansbendita sed kuntenita per strioj de
+tiu travidebla plastro kiun mi neniam vidas sen ektremi kaj sperti
+en la menso rapidajn memoraĵojn pri la scenoj al kiuj ĝi rilatas.
+Parto de lia nigra hararo estis fortondita kaj unu okulo preskaŭ
+fermiĝis. Doloro tiel distordis kaj la kruela sabrotranĉaĵo tiel
+difektis tiun parton de lia vizaĝo ke, kiam mi ĝin vidis, mi
+spertis la senton ke belega medalo subite renversiĝis, vidigante
+al mi ege pli imponan ekzemplon pri homaj suferado kaj malbonfarto
+ol la bronza malliberulo de Mikel-Anĝelo. Subitege, pere de unu el
+tiuj neklarigeblaj procedoj ofte lernigantaj al ni kiom malmulte ni
+nin komprenas, mia celo ŝanĝiĝis. Tial, kvankam unue mi eniris
+dezirante konsoli, kiel amikino, mi nun nur ordonis, kiel mastrino.
+
+"Bonvolu malfermi tiujn fenestrojn. Tiu viro bezonas pli da aero."
+
+Li tuj obeis kaj, dum malrapide li suprenŝovis la malbonvolan
+klapon, la belaspekta profilo denove turniĝis ĝis mi kaj denove
+ekposedis min tiel forte mia origina sento ke senvole mi diris:
+
+"Mi dankas vin."
+
+Eble estis fantazio mia, sed ŝajnis al mi ke la rigardon de
+kunmiksitaj surprizo kaj riproĉo kiun li direktis al mi enestis
+ankaŭ spuro de dankema plezuro. Sed li diris, en tiu tono de
+senanima humileco kiun lernas tiel baldaŭ tiuj kompatinduloj:
+
+"Mi ne 'stas blankulo, S'jorino. Kontrabandulo mi 'stas."
+
+"Jes, tion mi scias. Sed kontrabandulo estas libera homo kaj vin mi
+tutkore gratulas."
+
+Tio plaĉis al li. Lia vizaĝo ekbrilis, liaj ŝultroj kvadratiĝis.
+Li levis la kapon kaj alvenigis al mi rektalinian rigardon, dum li
+diris vigle:
+
+"Dank' al vi, S'jorino. Ĉu 'stas pluaĵo por fari por vi?"
+
+"D-ro Franko proponis ke vi helpu min pri tiu viro, ĉar estas multaj
+pacientoj kaj malmultaj flegistinoj aŭ helpantoj. Ĉu vi jam havis
+la febron?"
+
+"Ne, S'jorino."
+
+"Ili devintus antaŭpensi pri tio kiam ili alportis lin ĉi-tien. Ne
+taŭgas ke vundoj kaj febroj kunestu. Mi entreprenos vin translokigi."
+
+Li eligis subitan ridon. Se li estintus blankulo mi nomintus tion
+malestima. Pro tio ke li estis plurajn nuancojn pli malhela ol mi,
+eble mi devintus juĝi ĝin nur impertinenta aŭ almenaŭ maldeca.
+
+"Ne gravas, S'jorino. Mi preferas esti ĉi-supre kun la febro ol
+malsupre kun tiuj nigruloj. Kaj ne 'stas alia loko por mi."
+
+Kompatindulo! Tio pravis. Nenia malsanuleja fako bonvolus lin akcepti
+kaj lin enlitigi apud la plej mizeraĉa blankhaŭta paciento. Same
+kiel la vesperto de la Ezopa fablo li apartenis al neniu el la du
+rasoj. La fiereco de unu kaj la senhelpeco de la alia lin retenis
+en soleca ŝvebado en la krepusko alvenigita per granda peko por
+superombri la tutan landon.
+
+"Vi restu tial. Mi ege preferas vin ol mian pigran Joĉjon. Sed ĉu
+vi sufiĉe bonsanas kaj fortikas?"
+
+"M' opinias povi taŭgi, S'jorino."
+
+Li parolis kun speco de pasiva konsento, kvazaŭ gravus nur iomete se
+li malkapablus kaj se li kapablus tio ĝojigus preskaŭ neniun.
+
+"Jes, ankaŭ mi samopinias. Kiel mi nomu vin?"
+
+"Boĉjo, S'jorino."
+
+Ĉiu virino havas aparte ŝatatan kapricon. Unu el miaj kapricoj
+estas lernigi memrespekton al la viroj traktante ilin respekteme.
+Toĉjo, Riĉjo kaj Heĉjo taŭgus inter viroj kiujn feliĉigas tiaj
+mallongigoj. Tamen alparoli tiumaniere virojn sufiĉe aĝajn por
+esti mia patro ne konvenis al miaj malnovtempaj konceptoj pri deco.
+Tiu "Boĉjo" neniam taŭgus. Mi tiel facile nomintus la kapelanon
+"Guĉjo" kiel nomi mian tragiaspektan kontrabandulon per vorto tiel
+forte kunligita al kajtovosto.[2]
+
+"Kio estas via alia nomo?" mi demandis. "Plaĉas al mi nomi miajn
+helpantojn per iliaj familinomoj anstataŭ per iliaj baptonomoj."
+
+"Mi havas n'nian ceteran, S'jorino. Ni havas la nomojn de niaj
+mastroj. Alie ni sennomiĝas. Mia mastro mortis kaj mi volas konservi
+sur mi n'nion de li."
+
+"Nu, mi nomu vin Roberto kaj petas ke vi plenigu ĉi tiun kruĉon por
+mi, se vi bonvolas."
+
+Li foriris. Tamen malgraŭ la tuta malsovaĝa obeado kiun antaŭe
+lernigis al li jaroj da servitudo, mi sukcesis percepti ke ankoraŭ
+ne venkiĝis la fiera spirito kiun lia patro transmetis al li ĉar la
+rigardo kaj la gesto per kiuj li malagnoskis la mastran nomon estis
+pli efika deklaro pri sendependeco ol povintus verki iu ajn oratoro
+de la kvara de julio.[3]
+
+Ni kunpasigis malkutiman semajnon. Roberto nur malofte eliris sian
+ĉambron escepte por plenumi miajn irtaskojn. Kaj mi malliberiĝis
+la tutan tagon, ofte la tutan nokton, apud la lito de la Sudulo. La
+febro sin forbruligis rapide ĉar enestis la feblan korpoframon de
+tiu maljuna junulo verŝajne malmulte da vitaleco por ĝin nutri.
+Laŭ la malkaŝaĵoj elirintajn liajn senkonsciajn lipojn, lia vivo
+nombriĝis inter la plej malvirtaj. En pli ol unu fojo Roberto lin
+silentigis aŭtoritate kiam miaj pli mildaj klopodoj ne sukcesis
+kaj blasfemaj fantaziaĵoj aŭ fivortaj kantaĉoj ruĝigis miajn
+vangojn kaj alvenigis sur la vizaĝon de Roberto mienon de naŭzo.
+La kapitano estis ĝentlemano laŭ la ĝenerala mondotakso sed
+laŭ mia opinio la ĝentlemano estis mia kontrabandulo. Mi estis
+fanatikulino kaj tio klarigas tian gustodepravicion, mi esperas.
+Mi neniam starigis demandojn al Roberto pri li mem, sentante ke ie
+en li troviĝas punkto ankoraŭ tro dolora por toleri la plej etan
+tuŝadon. Pro liaj lingvaĵo, maniero kaj inteligenteco tamen mi
+inferencis ke lia haŭtkoloro akiris al li la kelkajn avantaĝojn
+atingeblajn por viglamensa, bone traktata sklavo. Silenta, serioza
+kaj pensema tamen ege helpema estis mia kontrabandulo; feliĉa pro la
+libroj kiujn mi alportis al li, fidela pri la plenumo de la taskoj
+pri kiuj mi lin respondecigis, dankema pro la amikeco kiun mi ne
+povis ne senti kaj elmontri al li. Ofte mi deziregis demandi kiu celo
+aliigis tiel videble lian aspekton per tiel ĉiutage plipeziĝanta
+malĝojo. Sed mankis al mi kuraĝo kaj neniu alia havis la tempon nek
+la deziron spionumi pri la pasinteco de tiu specimeno de branĉo de
+la kavalirecaj "U.F.V."-oj.[4]
+
+En la sepa nokto D-ro Franko proponis ke estus bone ke iu cetera krom
+la ĝenerala gardisto de la fako restu kun la kapitano ĉar povus
+esti lia lasta. Kvankam mi jam pasigis tie la plej grandan parton de
+la du antaŭaj noktoj, kompreneble mi bonvole konsentis resti, ĉar
+tiuj scenoj enhavas strangan fascinadon kiu forgesigas laciĝon kaj
+malkonstatigas timon ĝis la forpaso de la krizo.
+
+"Havigu al li akvon dum li kapablos trinki kaj se li falos en naturan
+dormadon, tio povus lin savi. Mi revenos lin ekkontroli je noktomezo
+kiam okazos verŝajne kelkaj ŝanĝoj. Nenio krom dormado aŭ miraklo
+lin travivigos nun. Bonan nokton!"
+
+Foriris la kuracisto kaj, manĝante tutan manplenon da vinberoj,
+mi malpliheligis la lampon, malsekigis la kapon de la kapitano
+kaj sidiĝis sur malmolan tabureton por komenci mian vaĉon. La
+kapitano kuŝis kun lia varma marasma vizaĝo turnita ĝis mi,
+plenigante la aeron je sia venena spirado, murmurante feble, kun
+lipoj kaj lango tiel sekegaj ke la plej racian paroladon oni nur
+malfacile povintus kompreni. Roberto kuŝis etendiĝinte sur sia
+lito en la interna ĉambro kies porto staris duonaperte por ke
+freŝa trablovo venanta ekde lia malfermita fenestro forportu tra
+la mia la febrohaladzojn. Mi nur malfacile vidis longan malhelan
+figuron kaj pli helan vizaĝoprofilon kaj, havante nenion por fari
+en tiu momento, ekmeditadis pri tiu stranga kontrabandulo kiu,
+verŝajne, ege alttaksis sian liberecon, tamen sentis nenian urĝon
+ĝin gustumi. D-ro Franko jam proponis lin antaŭensendi al pli
+sekuraj loĝejoj, tamen li respondis, "Ne, dankon, S'joro," tiam
+foriris por enfali unu el tiuj nigraj humoroj siaj kiuj komencis
+min perturbi ĉar mi disponis nenian povon ilin malplipezigi.
+Dum mi sidis aŭskultante la horloĝojn de la nin ĉirkaŭantaj
+preĝejospajroj, mi distriĝis planante la estontecon de Roberto
+same kiel mi ofte planis la mian kaj jam disdonis al li malavaran
+manplenon da atutoj per kiuj entrepreni ĉi tiun vivoludon ĝis
+nun tiel kruele malbonfartintan por li kiam raŭka sufokita voĉo
+alvokis:
+
+"Lucino!"
+
+Estis la kapitano kaj iu nova teruro ŝajnis lin esti provizore
+plifortiginta.
+
+"Jes, jen estas Lucino," mi respondis, esperante lin trankviligi
+postsekvante lian fantazion, ĉar lian vizaĝon malsekigis la
+humidaĉa akveco tiea kaj lian korpoframon skuadis la nervoza tremado
+ofte antaŭiranta la morton. Liaj malhelaj okuloj fikse celis min,
+dilatiĝante kun mistifikita rigardo de nekredemo kaj kolero, ĝis li
+ekparolis feroce:
+
+"Tio estas mensogo! Ŝi mortis. Kaj ankaŭ Boĉjo, damnu lin!"
+
+Ekkonsciinte ke malsukcesas parolado, mi komencis kanti la trankvilan
+melodion ofte antaŭe mildigintan tian deliron, sed apenaŭ trapasis
+miajn lipojn la linio,
+
+"Vidu afablan paciencon rideti pri doloro," kiam li mankaptis mian
+pojnon, flustrante kiel homo spertanta mortalan timon:
+
+"Silentu! Antaŭe ŝi kantis tiumaniere al Boĉjo sed malkonsentis
+kanti al mi. Mi ĵuris vippeli la diablon el ŝi kaj mi plenumis
+la ĵuron. Sed, eksciu, ke antaŭ ol tranĉi al si la gorĝon ŝi
+promesis min hanti kaj tiun promeson ŝi nun plenumas!"
+
+Li fingreindikis ion malantaŭ mi kun aspekto de tiel pala malĝojo
+ke senvole mi ekrigardis transŝultron kaj eksaltetis kvazaŭ vidinte
+veran fantomon; ĉar, elgvatantan la malhelon de tiu interna ĉambro,
+mi vidis ombran vizaĝon ĉirkaŭtan de nigra hararo kaj perceptis
+sube, ĉe-gorĝe, iun skarlataĵon. Post minuto mi ekkonsciis ke
+temis nur pri Roberto kiu antaŭenkliniĝis ekde la piedo de sia
+lito, envolvite en griza armekovrilo kaj elmontrante super ĝi parton
+de sia ruĝa ĉemizo, dum lia longa hararo elstaris dormtaŭgite.
+Sed kia stranga mieno sursidis lian vizaĝon! La sendifekta flanko
+alfrontis min, fiksite kaj senmove same kiel kiam mi unuan fojon
+ĝin observis—malpli absorbite nun, tamen pli intensa. Liaj okuloj
+briletis, liaj lipoj disapartiĝis kiel tiuj de homo aŭskultanta per
+ĉiu senso. Lia tuta aspekto pensigis min pri ĉashundo al kiu la
+vento alportis la odoron de ne antaŭe atendita predo.
+
+"Ĉu vi konas lin, Roberto? Ĉu li parolas pri vi?"
+
+"Mia Ĉ'elo, ne, S'jorino. Ĉiuj ili posedas duondekduon da Boĉjoj.
+Mi nur vekiĝis ĉar mi aŭdis mian nomon. Temas nur pri tio."
+
+Li parolis tre nature kaj rekuŝiĝis dum mi revenis al mia zorgato,
+supozante tiun paroksismon lia lasta. Sed post cetera horo mi
+rimarkis esperigan ŝanĝon. La tremo moderiĝis, la malvarma
+ŝvito malaperis, lia spirado estis pli konstanta, kaj Dormado,
+la sanigisto, malsuprenvenis por savi lin aŭ lin forkonduki
+delikatmove. D-ro Franko alvenis kontroli lian kondiĉon je
+noktomezo, petis ke mi tenu la ĉambron malvarma kaj trankvila
+kaj ne forgesu devigi la kapitanon trinki specialan medikamenton
+tuj post lia vekiĝo. Ege senzorgigite, mi kuŝigis la kapon
+sur la brakojn, malkomforte interfalditajn sur la tableto, kaj
+juĝis min preta plenumi unu el tiuj heroaĵoj kiujn scipovigas
+longa ekzercado—"unuokulan dormadon"—kiel ni kutimas diri:
+duondormetadon dum kiu dormas ĉiuj sensoj krom la aŭdo. La plej
+minimuma murmuro aŭ movo ĝin interrompos kaj revigligos onian
+intelekton, multe pliakrigitan pro la mallonga permeso "ekstari
+en ripozo". En la koncerna nokto la eksperimento malsukcesis ĉar
+antaŭaj gvatdevoj, izoliĝo kaj multaj maltrankviligaĵoj faris
+siestojn danĝeraj entreprenoj. Ekvekiĝinte duondekduon da fojoj en
+unu horo kaj trovinte ĉion en trankvila stato, mi faligis surbraken
+mian pezan kapon kaj, promesante somnole al mi revekiĝi post dek
+kvin minutoj, profunde ekdormis.
+
+La batsono de malaltvoĉa horloĝo vekis min eksalte. "Estas la unua
+horo," pensis mi. Tamen mi ege konsterniĝis aŭdinte du pluajn
+batsonojn, kaj kun rimorsa hasto ekstariĝis por ekscii ĉu mia
+longa forgesado okazigis iun difektaĵon. Forta mano kontraŭpremis
+min sur mian seĝon kaj retenis min tie. Estis Roberto. En la
+instanto kiam mia rigardo renkontis la lian mia koro komencis bategi
+kaj tute laŭlonge de miaj nervoj piketadis tiu elektra flagrado
+antaŭ-anoncanta nevideblan danĝeron. Li estis ege pala; lia buŝo,
+kruela; ambaŭ okuloj plenis je sombra fajro, ĉar eĉ la vundita
+okulo estis malfermita nun, des pli sinistra pro la profunda cikatro
+sin atentiganta supre kaj sube de ĝi. Sed lia tuŝo estis stabila,
+lia voĉo mallaŭta, dum li diris:
+
+"Sidu trankvile, S'jorino. Mi n' celas difekti nek timigi vin, s'
+eblas al mi, sed vi vekiĝis tro frue."
+
+"Delasu min, Roberto. La kapitano moviĝetas. Mi devas dozi
+medikamenton al li."
+
+"Ne, S'jorino. Vi n' moviĝu 'nunuran colon. Rigardu!"
+
+Retenante min per unu mano, per la alia li levis la glason en kiu mi
+antaŭe lasis la medikamenton. Ĝi estis malplena.
+
+"Ĉu li jam trinkis ĝin?" mi demandis, pli kaj pli mistifikite.
+
+"Mi ĝin forĵetis tra l' fenestro, S'jorino. Li devos sin s'nigi je
+ĝi."
+
+"Sed kial, Roberto? Kial vi faris tion?"
+
+"Ĉar ke mi malamegas lin."
+
+Ne eblis pridubi la veron de tio. Lia tuta vizaĝo elmontris tion
+dum li parolis tra fiksitaj dentoj kaj lanĉis fajran rigardon en la
+direkto al la senkonscia kapitano. Mi sukcesis nur reteni la spiradon
+kaj senmiene lin fiksrigardi, priscivolante kiun frenezan faron li
+plenumos venontmomente. Mi supozas ke mi ektremis kaj paliĝis, kiel
+virinoj stulte kutimas fari kiam subita danĝero ilin alfrontas, ĉar
+Roberto liberigis mian brakon, sidiĝis sur la randon de la lito min
+antaŭstaranta kaj diris kun misaŭgura kvieteco kiu malvarmigis min
+dum mi vidis kaj aŭdis ĝin:
+
+"Vi n' ektimu, S'jorino. Ne klopodu forkuri ĉar ke l' pordo 'stas
+ŝlosita kaj la ŝlosilo 'stas en mia poŝo. N' ekkriu, ĉar ke
+necesus al vi kriadi longan tempon, kun mia mano sur via buŝo,
+antaŭ ol k' oni aŭdus vin. Restu senmove kaj mi diru al vi kion mi
+'stas faronta."
+
+"Sinjoro Jesuo helpu nin! Febro lin atingis en subita perforta
+maniero, kaj lia kapo sencerbumiĝas. Mi devas indulgi lin ĝis kiam
+alvenos iu." Celante plenumi tiun rapidan decidon mi penadis diri,
+tute trankvile:
+
+"Mi restos senmove kaj aŭskultos vin. Sed bonvolu malfermi la
+fenestron. Kial vi ĝin fermis?"
+
+"Mi b'daŭras ne povi fari tion, S'jorino. Se m' farus tion, vi
+trasaltus ĝin aŭ ekkriegus kaj m' ankoraŭ ne pretas. Mi fermis
+ĝin por vin dormigi. Varmo vin dormigus pli rapide ol iu ajn cetera
+rimedo mia."
+
+La kapitano moviĝetis kaj murmuris malforte, "Akvon!" Instinkte mi
+stariĝis por havigi iom al li sed la peza mano redescendis sur mian
+ŝultron kaj en la sama rezoluta tono Roberto diris:
+
+"L' akvo foriris kun la medikamento. Lasu lin alvokadi."
+
+"Bonvolu permesi ke mi iru al li. Li mortos se oni malkonsentas
+prizorgi lin."
+
+"Li mortu! Kaj vi n' enmiksiĝu en l' aferon, S'jorino, mi petas!"
+
+Malgraŭ lia mallaŭta tono kaj respektema maniero, mi vidis murdon
+en lia rigardo kaj malfortiĝis pro timo. Tamen la timo instigis
+min kaj, apenaŭ konsciante pri mia gesto, mi kaptis la manojn min
+malliberigintajn kaj ekkriis:
+
+"Ne, ne! Vi lin ne mortigu! Malnoble estas difekti senhelpulon. Kial
+vi malamas lin? Li ne estas via mastro."
+
+"Li estas mia frato."
+
+Mi sentis tiun respondon de kapo al piedo, jam ekkompreninte kun
+svaga sed senerara antaŭscio la baldaŭ anoncotan informaĵon.
+Restis al mi ununura petego kaj ĝin mi faris.
+
+"Roberto, diru al mi la signifon de ĉio tio. Ne estigu krimon kaj
+duonrespondecigu min pri ĝi. Estas pli bona rimedo por ĝustigi
+malĝuston ol perforto. Mi helpu vin malkovri ĝin."
+
+Mia voĉo tremetis dum mi parolis kaj mi aŭdis la timigitan
+batetadon de mia koro. Ankaŭ li aŭdis ĝin kaj se iam fareto mia
+gajnis karecon aŭ respekton de li, lia memorado pri ĝi helpis min
+tiam. Li malsuprenrigardis, ŝajnis starigi demandon al si. Mi ne
+scias kio ĝi estis, sed la respondo min favoris ĉar kiam la rigardo
+denove leviĝis liaj okuloj estis mornaj sed ne senesperaj.
+
+"Mi jes ja rakontos l' aferon al vi, S'jorino. Sed komprenu, tio ne
+ŝanĝos la situacion. La 'nabo 'partenas al mi. Mi lasos al Nia
+S'joro la ŝancon forpreni lin unue. Se Li malkonsentos, konsentos
+mi."
+
+"Ho, ne! Memoru ke li estas via frato."
+
+Malsaĝa eldiraĵo. Tion mi konsciis jam dum ĝi trairis miajn lipojn
+ĉar nigra malrideto kunamasiĝis sur la vizaĝo de Roberto kaj
+liaj fortaj manoj fermiĝis en fiaspekta speco de retengesto. Sed
+li ne tuŝis la kompatindan animulon anhelantan tie malantaŭ li,
+kontentiĝante, ŝajne, lasi ĉesigi la vivon al tiu la malrapidan
+sufokadon de la senaera ĉambro.
+
+"Ne povas okazi k' mi forgesu tion, S'jorino, kiam mi pensas nur pri
+tio dum la tuta s'majno. Mi rekonis lin kiam ili lin enportis kaj jam
+multe antaŭ nun 'stus farinta tion krom ke mi deziris demandi kie
+'stas Lucino. Li scias. Li jam diris tion hodiaŭvespere. Kaj nun
+necesas k' li finvivu."
+
+"Kiu estas Lucino?" mi demandis rapide, celante teni lian menson sur
+iu ajn malmurda pensadvojo.
+
+Kun unu el la rapidaj ŝanĝoj komune ekzistantaj en miksita
+temperamento kiel lia, responde al mia demando la profundaj okuloj
+de Roberto pleniĝis, la fikstenitaj manoj sterniĝis antaŭ lia
+vizaĝo, kaj mi aŭdis nur la hezitantajn vortojn:
+
+"Mia edzino. Li forprenis ŝin."
+
+En tiu momento ĉiu timemo glutiĝis en brulanta indigno pri la
+misfaro kaj nepra kompatotajdo por la senesperulo tiel tentata
+ekvenĝi ofendon por kiu nur tio ĉi ŝajnis la sola kompenso. Ne plu
+estis sklavo aŭ kontrabandulo, nenia guto da nigra sango difektis
+lin alfronte al mia taksado. Anstataŭe senlima kompato en mi sopiris
+lin savi, helpi, konsoli. Vortoj ŝajnis tiel senpovaj ke neniajn mi
+proponis. Mi nur metis la manon sur lian suferantan kapon, vunditan,
+senhejman, subenkliniĝintan pro malĝojo kiun mi ne scipovis kuraci
+kaj delikattuŝe glatigis la dum longe neglektitan hararon, samtempe
+scivolante kompate kie estas la edzino devinta ami tiel bone tiun
+bonkoran viron.
+
+La kapitano ĝemis denove kaj flustre diris "Aeron!" sed mi ne
+ekmoviĝis. Dio min pardonu! En tiu momento mi malamis lin kiel
+povas malami nur virino pripensanta misfaron okazigitan kontraŭ
+fratinvirino. Roberto suprenrigardis. Liaj okuloj denove sekis. Lia
+buŝo aspektis senĝoje. Mi vidis tion, diris: "Rakontu al mi pli
+longe." Kaj li rakontis, ĉar kompato estas donaco kiun povas havigi
+la plej malriĉaj, kiun povas antaŭenkliniĝi por ricevi la plej
+fieraj.
+
+"Vi komprenu, S'jorino, lia patro—mi rajtus diri nia patro se mi
+n' hontus pr' ili ambaŭ—lia patro mortis antaŭ du jaroj kaj
+postlasis nin ĉiujn al S'joro Nedo—tie li nun kuŝas, tiam li
+'stis dekokjara. Ĉiam li m'lamis min, mi tiom 'spektas kiel Olda
+Mast'o. Li ne. Li havas nur la helajn haŭton kaj hararon de li.
+Olda Mast'o 'stis bonvola por ni ĉiuj, precipe por mi, kaj aĉetis
+Lucinon de ĉe l' najbara grandbieno tie for en Sud-Karolino kiam
+l' eksciis ke ŝi plaĉas al mi. M' edziĝis kun ŝi kiel eble plej
+bone. Ne 'stis multe sed ni fidelis unu pri l' alia ĝis kiam S'joro
+Nedo hejmenrevenis post unu jaro kaj 'nferigis la vivon de ni ambaŭ.
+Li forsendis mian maljunan patrinon al G'orgio por k' ŝi eluziĝu
+tie en lia rizmarĉo. Li trovis min kun mia bela Lucino kaj kvankam
+ke S'jorino la Juna ploris kaj k' mi petegis lin surgenue kaj k'
+Lucino forkuris, li malbo'volis kompati nin. Li rev'nigis ŝin
+kaj—ŝin prenis."
+
+"Ho, kion vi faris?" mi kriegis, varma pro senhelpaj doloro kaj
+pasio.
+
+Kiel la ofendegita koro de la viro suprenvenigis fajran sangon en
+lian vizaĝon kaj profundigis la tonojn de lia impeta voĉo dum li
+etendis brakon trans la liton, dirante kun ege signifoplena gesto:
+
+"Mi duonmortigis lin tiam kaj ĉi-nokte mi finplenumos la taskon."
+
+"Jes, jes, sed daŭrigu nun. Kio okazis poste?"
+
+Li direktis al mi rigardon komprenigantan ke nenia blankhaŭtulo
+povintus senti pli profundan malhonoron memorante kaj konfesante
+tiujn lastajn farojn de frata opresado.
+
+"Ili vipbatis min ĝis kiam ke mi n' plu povis min ekstarigi. Tiam
+ili forvendis min pli foren en la Sudo. Je nia komenca renkontiĝo vi
+s'pozis min blankulo. Rigardu ĉi-tien!"
+
+Kun subita tordiĝo li apartigis sian ĉemizon ŝirgeste de kolo al
+talio kaj vidigis al mi sur siaj fortaj brunaj ŝultroj profunde
+plugitajn sulkojn, vundojn kiuj, kvankam resanigitajn, estis por mi
+la plej teruraj de tiu domo. Mi ne kapablis paroli al li kaj, kun la
+kompatinda digno kiun granda malĝojo disponigas al la plej humila
+suferanto li finrakontis sian mallongan tragedion, dirante nur:
+
+"Tio 'stas ĉio, S'jorino. Ekde tiam mi n'niam revidis ŝin nek
+n'niam revidos ŝin en la nuna mondo. Eble eĉ n' en la venonta."
+
+"Sed, Roberto, kial vi supozas ke ŝi estas morta? La kapitano
+deliradis kiam li parolis tiel. Eble li kontraŭdiros sian
+malfeliĉan diraĵon kiam lia menso resaniĝos. Ne senesperiĝu.
+Ankoraŭ ne rezignu."
+
+"Ne, S'jorino, mi s'pozas ke li pravas. Ŝi 'stis tro fiera por
+toleri tion dum multe da tempo. Sin mortigi 'stas ago konformanta
+al ŝia k'raktero. Mi diris al ŝi k' ŝi tiel agu se ne 'stus alia
+rimedo kaj ĉiam Lucino obeis al mi, jes ja. Mia kompatinda knabino!
+Ho, ne 'stis ĝusta! Ne, nome de Dio, ĝusta ne 'stis!"
+
+Dum la memoraĵo pri tiu malĝoja maljusto, tiu duobla funebrigo
+brulis en lia vundita koro, stariĝis eksalte la diablo kaŭranta en
+la sango de ĉiu forta homo. Li metis la manon sur la fratan gorĝon
+kaj, rigardante la blankan vizaĝon antaŭ si, murmuris mallaŭte
+interdente:
+
+"Mi lasas lin forpasi tro facile. Li spertas n'nian suf'radon en ĉio
+tio. Ni ne 'stas ankoraŭ egalaj. Mi volas k' li rekonu min. Mast'o
+Nedo, jen estas Boĉjo. Kie 'stas Lucino?"
+
+Tra la lipoj de la kapitano eliris longa mallaŭta suspiro. Nur eta
+palpebrumado indikis ke li ankoraŭ vivas. Stranga silento plenigis
+la ĉambron dum la pli aĝa frato tenis la vivon de la pli juna frato
+pendanta en la mano, hezitante inter malhela espero kaj mortiga
+abomeno. En la ŝtormo da pensadoj kiuj trairis mian cerbon nur unu
+el ili estis sufiĉe klara por instigi agadon. Mi devas malebligi
+murdon se mi povas. Sed kiel? Kion mi povas fari sole, enfermite kun
+mortanto kaj frenezulo? Ĉar ĉiu menso konsentinta neprege al iu ajn
+maljusta impulso estas freneza dum la impulso ĝin regas. Fortikon mi
+ne havis, nek multan kuraĝon, nek tempon nek ruzon kiel taktikon,
+kaj nur la hazardo povus havigi helpon al mi antaŭ ol la horo tro
+malfruus. Sed almenaŭ unu armilon mi disponis—langon—ofte la
+plej bonan defendilon por virino. Kaj kompato, pli forta ol timo,
+naskigis en mi la potencon ĝin uzi. Kion mi diris nur la Ĉielo
+scias—sed certe la Ĉielo min helpis. Vortoj brulis sur miaj lipoj,
+larmoj elfluis miajn okulojn, kaj iu bonfara anĝelo instigis min uzi
+la ununuran nomon kapablan haltigi la manon de mia aŭskultanto kaj
+mildigi lian koron. Ĉar en tiu momento mi kredis plenanime ke Lucino
+daŭre vivas kaj tiu honesta fido estigis en li samspecan kredon.
+
+Li aŭskultis kun la minaca mieno de homo ĉe kiu provizore regas
+bruta instinkto—mieno kiu malnobligas la vizaĝon de eĉ la
+plej grava altrangulo. Li estis simpla viro—malriĉa, seneduka,
+elpelita, ofendita viro. La vivo disponigis al li malmultajn ĝojojn.
+La mondo proponis al li neniajn honorojn, nenian sukceson, nenian
+hejmon, nenian amon. Kiun estontecon tiu krimo povus difekti? Kaj
+kial li sinsenigu je tiu dolĉa, kvankam akra, mordaĵo nomiĝanta
+venĝo? Kiom da blankuloj, ĝuante la liberecon, kulturon kaj
+Kristanismon de la tuta Nov-Anglio, ne spertintus la samajn sentojn
+kiujn li spertis tiam? Ĉu mi devintus lin riproĉi pri homa angoro,
+pri homa saŭdado al kompenso, ununuraĵoj nun restantaj al li el la
+ruinaĵoj de liaj malmultaj malmultvaloraj esperoj? Kiu lernigis al
+li ke memregado, sinofero estas kvalitoj farontaj homojn mondomastroj
+kaj ilin pliproksimigontaj al Ĉielo? Ĉu mi devintus prediki la
+belecon de pardonemo, la devon de pia submetiĝo? Li havis nenian
+religion, estis nenia sanktuleca "Onklo Toĉjo" kaj la nigra ombro
+de sklaveco ŝajnis malheligi al li la tutan mondon kaj elbari Dion.
+Ĉu mi devintus lin averti pri punoj kaj juĝoj kaj juraj potencoj?
+Kion li sciis pri justeco aŭ la kompato devanta mildigi tiun
+severan virton kiam ĉiun leĝon, homan kaj dian, oni rompis sur
+lia fajrejoŝtono? Ĉu mi devintus lin emocii per alvokoj al fila
+devo aŭ frata amo? Kiajn respondojn liaj alvokoj estigis? Kiujn
+memoraĵojn povantajn ilin nun favori patro aŭ frato antaŭe staplis
+en lia koro? Ne. Ĉiuj tiuj influoj, tiuj kunrilatoj montriĝintus
+ege pli ol senutilaj se mi estintus sufiĉe trankvila por klopodi
+ilin apliki. Trankvila mi ne estis. Tamen instinkto, pli subtila ol
+rezonado, sciigis al mi la solan sekuran rimedon per kiu konduki tiun
+ĉagrenitan animon el la labirinto en kiu ĝi palpiradis kaj preskaŭ
+terenfalis. Kiam mi paŭzis, senspire, Roberto turniĝis al mi,
+demandante, kvazaŭ homaj certigoj povus plifortigi lian fidon je Dia
+Ĉiopovo:
+
+"Ĉu vi 'pinias ke, se mi lasas Mast'on Nedon daŭre vivi, S'joro
+Jesuo rev'nigos al mi mian Lucinon?"
+
+"Tiel certe kiel Nia Sinjoro ekzistas, vi rerenkontos ŝin tie-ĉi
+aŭ en tiu bela post-tie-ĉi kie estas nek Negro nek Blankulo, nek
+mastro nek sklavo."
+
+Li forigis la manon de sur la gorĝo de sia frato, levis la rigardon
+ekde mia vizaĝo ĝis la pretera vintra ĉielo, kvazaŭ serĉante
+tiun benitan landon, pli feliĉan eĉ ol la feliĉa Nordo. Ho
+ve! estis la plej malhela horo antaŭ la tagiĝo! Supre estis
+nenia stelo, malsupre nenia lumo krom la pala brileto de la lampo
+elmontranta la fraton lin senĝojigintan. Kiel blindulo kredanta
+ke suno ekzistas sed ne povanta ĝin vidi, li ŝancelis la kapon,
+faligis la brakojn nervoze sur la genuojn kaj sidis tie sensone,
+starigante la demandon jam starigitan en horoj malpli malhelaj ol
+la nuna far multaj animhavuloj kies fido estas pli solide fiksita
+ol lia. "Kie estas Dio?" Mi konsciis ke la tajdo inversiĝis kaj
+vigle penadis malhelpi tiun senrudran savboaton engliti denove la
+kirloakvon en kiu ĝi preskaŭ perdiĝis.
+
+"Mi aŭskultis vin, Roberto. Aŭskultu min nun kaj aŭdu tion kion
+mi diras, ĉar mia koro plenas je kompato al vi, plenas je espero
+por via estonteco kaj je deziro helpi vin nun. Mi deziras ke vi
+foriru disde ĉi tie, disde la tento de ĉi tiu loko kaj la malĝojaj
+pensadoj kiuj ĝin hantas. Vi jam venkis vin unuan fojon kaj pro tio
+mi vin estimegas ĉar ju pli malfacila la batalo, des pli glora la
+venko. Sed pli sekure estos estigi distancon inter vi kaj ĉi tiu
+viro. Mi skribos leterojn al vi, havigos monon al vi, alvenigos vin
+al bona kara Masaĉuseco por komenci novan vivon tie kiel libera
+homo—jes, kaj feliĉa homo. Ĉar kiam la kapitano resaniĝos, mi
+ekscios de li kie estas Lucino kaj movos ĉielon kaj teron por ŝin
+trovi kaj ŝin revenegi al vi. Ĉu vi bonvolas konsenti pri tio,
+Roberto?"
+
+Malrapide, ege malrapide estiĝis la respondo, ĉar la celo de unu
+semajno, eble de unu tuta jaro, ne facile flankenlasiĝis en unu
+horo.
+
+"Jes, S'jorino, mi bo'volas."
+
+"Bonege! Nun vi estas la viro kiu mi supozis vin esti kaj mi
+laboros nome de vi kun mia tuta koro. Vi bezonas dormadon, mia kara
+kompatindulo. Foriru, kaj penadu forgesi. La kapitano vivas kaj vi
+ankoraŭ evitas pekegi. Ne, ne rigardu tien. Lin prizorgos mi. Venu,
+Roberto, nome de Lucino."
+
+Ni danku Ĉielon pro la senmorteco de la amo! ĉar kiam ĉiuj aliaj
+rimedoj de savo malsukcesis, ero de ĉi tiu vivesenca fajro moligis
+la feran volon de la viro ĝis kie virina mano povus ĝin fleksi.
+Li permesis ke mi forprenu de li la ŝlosilon, ke mi lin forkonduku
+mildageste ĝis la soleco kiu estis nun la plej saniga balsamo kiun
+mi povus donaci al li. Kiam li atingis sian ĉambreton, li falis sur
+sian liton kaj restis tie kvazaŭ lacigite per la plej malfacila
+konflikto de sia vivo. Mi riglis lian pordon, malŝlosis la mian,
+suprenŝovis la fenestron, ekvilibrigis min per enspiro da aero,
+tiam hastis al D-ro Franko. Li revenis kun mi kaj ĝis nova tagiĝo
+ni kunlaboris savante la vivon de unu frato kaj pensante serioze pri
+kiel plej bone certigi la liberecon de la alia. Kiam la suno leviĝis
+tiel ĝoje kvazaŭ ĝi brilus nur por feliĉaj hejmoj, la kuracisto
+iris ĉe Roberto. Dum unu horo mi aŭdis la murmuradon de iliaj
+voĉoj. Unu fojon mi subaŭdis la sonon de pezaj ploregoj, tiam,
+dum intervalo, pian silenton, kvazaŭ en la sensoneco tiu bonfara
+viro prizorgis ne nur korpon sed ankaŭ animon. Kiam li foriris, li
+forkondukis Roberto kun si, paŭzante por sciigi al mi sian intencon
+lin survojigi kiel eble plej baldaŭ sed ne antaŭ ol ni denove
+renkontiĝos.
+
+Ili ne plu vidiĝis dum la tuta tago. Alia kirurgo alvenis prizorgi
+la kapitanon, alia helpanto alvenis plenigi la malplenan deĵorejon.
+Mi klopodis ripozi sed ne sukcesis ĉar pensadoj pri la kompatinda
+Lucino ŝancelis mian koron kaj baldaŭ mi staris denove ĉepostene,
+esperante kun anksieco ke mian kontrabandulon oni ne jam tro haste
+forŝtelis. Ĵus kiam la nokto sin anoncis aŭdiĝis frapetsono kaj,
+malferminte la pordon, mi ekvidis Roberton, laŭvorte "vestitan kaj
+en ĝusta mensostato". La kuracisto jam anstataŭis la ĉifonan
+kompleton per netaj vestaĵoj kaj postrestis de tiu ŝtorma nokto
+nenia indico krom pli profundaj faltoj sur la frunto kaj la obeema
+mieno de rimorsosenta infano. Li ne transpaŝis la sojlon, ne
+prezentis al mi la manon, nur formetis la kaskedon, dirante, kun
+perfida hezito en la voĉo:
+
+"Dio benu vin, S'jorino. Mi 'stas forironta."
+
+Mi etendis la manojn, retenis sekure liajn manojn.
+
+"Ĝis la revido, Roberto! Restu kuraĝkora kaj kiam mi hejmenrevenos
+al Masaĉuseco, ni renkontiĝos en pli ĝoja loko ol ĉi tiu. Ĉu vi
+tute pretas, ĉu vi bone komfortas por via vojaĝo?"
+
+"Jes, S'jorino, jes. S'joro Doktoro ĉion aranĝis. Mi 'stas
+forironta kun amiko lia. Miaj dokumentoj 'stas en bonordo kaj mi
+'stas kiel eble plej f'liĉa ĝis kiam mi trovos..."
+
+Li paŭzis, tiam daŭre parolis, enrigardetante la ĉambron:
+
+"Mi f'liĉas pro ke mi n' faris tion kaj mi dankas vin, S'jorino, pro
+ke vi malhelpis min. Mi dankas plenkore. Mi b'daŭras devi konfesi
+tamen ke mi n' ĉesas lin malamegi."
+
+Kompreneble li malamegis lin. Malamegis lin ankaŭ mi. Ĉar tiuj
+eraremaj koroj niaj ne kapablas perfektiĝi en ununokta tempodaŭro.
+Ili bezonas prujnon kaj fajron, venton kaj pluvon, por maturiĝi
+kaj sin pretigi por la granda rikoltohejmo. Dezirante deturni lian
+pensadon, mi metis etan monsumon en lian manon kaj, rememorante la
+magion de iu speciala libreto, mi transdonis al li mian ekzempleron
+de ĝi, sur kies malhela kovraĵo brilis blanklume la Virga Patrino
+kaj la Infano, de kies vivo la libreto enhavis la grandan historion.
+Roberto enigis la monon en sian poŝon kun dankema murmurado, la
+libreton en sian bruston, kun longa rigardo kaj tremanta eldirado:
+
+"_Mian_ bebon mi n'niam vidis, S'jorino."
+
+Mia spirito kolapsis tiam. Kaj kvankam miaj okuloj estis tro malsekaj
+por vidi, mi sentis liptuŝadon kontraŭ miajn manojn, aŭdis la
+sonadon de forirantaj piedoj, konsciis ke mia kontrabandulo jam
+foriris.
+
+Kiam oni sentas fortegan malamon, ju malpli oni priparolas la temon,
+des pli bone estas. Tial mi registru nur tion ke la kapitano travivis
+kaj post iom da tempo interŝanĝiĝis kaj ke kiu ajn estis la
+koncerna interŝanĝito, mi certas ke la Registaro akiris la plej
+bonan marĉandaĵon. Sed longe antaŭ ol tio okazis mi jam plenumis
+mian promeson al Roberto, ĉar tujege kiam mia malsanulo reakiris
+sufiĉan memorpovon por ke mi fidu lian respondon, mi demandis sen
+ĉirkaŭparolado:
+
+"Kapitano Fajrfakso, kie estas Lucino?"
+
+Kaj tro malforta por esti kolera, surprizita aŭ malsincera, li tuj
+respondis:
+
+"Mortinta, Fraŭlino Dano."
+
+"Kaj ŝi sin mortigis kiam vi vendis Boĉjon, ĉu?"
+
+"Kiel diablonome vi eksciis tion?" li demandis kun mieno duonrimorsa,
+duonmira. Sed mi kontentiĝis kaj diris nenion pluan.
+
+Kompreneble, mi sendis la novaĵon al Roberto, atendanta tie for en
+soleca hejmo—atendanta, laboranta, sopiranta al sia Lucino. La
+alsendo preskaŭ rompis mian koron. Sed malforte estus prokrasti,
+malice estus trompi. Tial mi sendis la pezan novaĵon kaj baldaŭ
+revenis la respondo: nur tri linioj. Sed mi juĝis ke la viro jam
+perdis la subtenpovon de sia vivo.
+
+"M'opiniis ke mi n' plu vidos ŝin. Mi ĝojas ekscii ke ŝi n' plu
+spertas ĝenon. Mi dankas vin, S'jorino. Kaj se ili permesos tion, mi
+batalos por vi ĝis ke mi mortos, kio baldaŭ okazu, m' esperu."
+
+Ses monatojn poste lia espero realiĝis kaj li plenumis sian
+promeson.
+
+Ĉiuj konas la historion de la atako sur Fuorto-Vagneron. Sed ni ne
+ankoraŭ laciĝu rememorante kiel nia Kvindek-Kvara, forkonsumite
+pro tri sendormaj noktoj, senmanĝa tago kaj marŝado sub julia
+suno, sturmis la fuorton kiam la ĉielo jam noktiĝis, alfrontante
+multforman morton, sekvante siajn kuraĝajn ĉefojn tra fajra pluvumo
+da kugloj kaj obusoj, luktante heroe por "Dio kaj Provincestro
+Andreo"—kiel la regimento enirinta la batalon sepcenthome ĝin
+eliris perdinte preskaŭ duonon da tiuj, kaptitaj, mortigitaj aŭ
+vunditaj, postlasinte sian junan komandanton enterigotan, same kiel
+en antaŭaj epokoj, ĉirkaŭatan de sia korpogardistaro, lojala ĝis
+la morto. Certe, la insulto fariĝas honoro kaj la larĝa tombo
+bezonas nenian monumenton krom la heroeco ĝin konsekranta antaŭ
+nia rigardo. Certe, la koroj lin amintaj la plej forte vidas tra
+siaj larmoj la ŝajne malfeliĉan perdon aliiĝintan en respektindan
+venkon. Kaj certege, aljuĝiĝis la beno de Dio kiam lia lojala animo
+respondis al la Morto-alvoko: "Sinjoro, jen mi estas, kune kun la
+fratoj kiujn vi havigis al mi."
+
+La estonteco devos komprenigi kiom bone tiu batalo efektiviĝis;
+ĉar kvankam Fuorto-Vagnero tiam nin defiis, publika antaŭjuĝo nun
+moderiĝas. Tial tra la kanonfumo de tiu nigra nokto la vireco de
+la kolora raso brilas antaŭ multaj okuloj malvolintaj vidi, sonas
+en multaj oreloj malvolintaj aŭdi, venkas multajn korojn antaŭe
+malvolintaj kredi.
+
+Kiam alvenis la novaĵo ke ni estas bezonataj, neniu estis pli
+feliĉa ol mi pro la devo ĉesi instrui kontrabandulojn, la nova
+laboro kiun mi entreprenintis, kaj foriri flegadi "niajn knabojn",
+kiel mia malhelhaŭta grego tiel fiere nomumis la vunditojn de
+la Kvindek-Kvara. Sentante pli da kontentiĝo, dum mi surmetis
+mian grandan antaŭtukon kaj suprenfaldis miajn manumojn, ol se mi
+vestiĝus por la matena ellitiĝo de la Prezidento, mi komencis
+deĵori ĉe Malsanulejo Numero Dek ĉe Boforto. La sceno estis ege
+konata, tamen stranga, ĉar nur malhelaj vizaĝoj suprenrigardis min
+ekde siaj litaĉoj sternitaj tiel dense laŭ la planko kaj mankis
+al mi la akra akĉento de miaj Norduloj en la pli senhastaj, pli
+dolĉatonaj voĉoj ĝoje intervokantaj unu la alian aŭ respondantaj
+al miaj demandoj per solida: "Ni rezignos n'niam, S'jorino, ĝis kiam
+mortos la lasta Sudulo," aŭ "Se nia gento 'stas libera, ni povas
+toleri l' devon morti."
+
+Pasante de lito al lito, strebante plenumi per unu manparo la laboron
+de almenaŭ tri, iompostiome, lavante, manĝigante, vindante laŭ la
+longa vico da zibelkoloraj herooj, kiam mi atingis la lastan soldaton
+mi rekonis en li mian kontrabandulon. Li aspektis tiel maljune, tiel
+eluzite, tiel morte debile kaj pale, mi neniam lin rekonintus sen
+ekvidi la profundan cikatron sur lia vango. Tiu flanko kuŝis supre
+kaj tuj altiris mian rigardon. Tamen eĉ tiam mi dubis, tiel aĉe li
+ŝanĝiĝintis, ĝis kiam mia rigardo atingis la identigilon super
+lia kapo kaj legis la nomon: "Roberto Dano". Tio kaj trankviligis kaj
+afekciis min ĉar, memorante ke antaŭe li havis nenian nomon, mi
+konsciis ke li prenis la mian. Mi deziregis ke li parolu al mi, ke li
+rakontu al mi kiel li fartis ekde eliri mian vidkampon kaj permesu
+ke mi alportu al li kelkajn etajn servojn interŝanĝe de la multaj
+servoj kiujn li jam alportis al mi. Sed laŭŝajne li dormis. Dum
+mi staris respertante denove tiun strangan nokton, viglamensa knabo
+kuŝanta sur apuda lito kaj mildageste svinganta malnovan ventumilon
+super la du litoj min rigardis kaj diris:
+
+"Ŝajnas ke vi konas lin, ĉu ne, S'jorino?"
+
+"Vi pravas. Ĉu konas lin vi?"
+
+"Tiel bone kiel eblis al iu, S'jorino."
+
+"Kial vi diras 'eblis', kvazaŭ li jam mortis kaj forpasis?"
+
+"Mi s'pozas ĉar mi scias ke necesos al li forpasi. Li havas seriozan
+vundon en la brusto kaj sangas i'terne, laŭ l' kuracisto. Li n'
+suferas n'niel, nur pli kaj pli malplifortiĝas ĉiun momenton. Mi
+jam vent'lumas lin de longa tempo kaj l' iomete parolis. Sed nun
+li n' plu rekonas min. Tial mi s'pozas ke li 'stas jam preskaŭ
+finforirinta."
+
+Vidiĝis en la vizaĝo de la knabo tiom da malĝojo kaj kareco ke mi
+memoris ion kaj demandis kun duobligita interesiĝo:
+
+"Ĉu estas vi kiu lin forigis de sur la batalkampo? Oni raportis
+al mi pri knabo kiu preskaŭ perdigis la vivon savante tiun de sia
+kamarado."
+
+Mi kuraĝas supozi ke la junulo ruĝiĝis, same kiel farintus iu
+ajn modestulo. Mi ne povis vidi tion sed mi aŭdis lian kontentan
+ridklukon dum li svingis sian rigardon for de sia frakasita brako
+ĝis la pala kontraŭflanka figuro.
+
+"Laŭ Ĉ'elo, S'jorino, tio 'stas n'nio. Ni 'naboj ĉiam nin apogas
+unu l' alian. Kaj mi n' konsentis postlasi lin por ke daŭre torturu
+lin tiuj damnotaj Suduloj. Li jam 'stis sklavo kvankam li havas
+duoble malpli la aspekton ol mi, kaj mi naskiĝis en Bostono."
+
+La parolinto pravis ĉar li estis tiel nigra kiel la pika aso. Pro
+tio ke li estis tiel fortika specimeno, eble pli ĝuste estus lin
+kompari al la pika fanto. Sed la malhelhaŭta civitano rigardis la
+blankhaŭtan sklavon kun la kompatinda sed mistifikita mieno kiun jam
+tiel ofte mi vidis sur la vizaĝoj de niaj plej saĝaj homoj kiam
+ajn anonciĝis tiu implikita sklavecotemo, postulante ke oni ĝin
+tratranĉu aŭ pacience ĝin malimpliku.
+
+"Diru al mi kion vi scias pri tiu viro. Ĉar eĉ se li maldormus, li
+estas tro debila por paroli."
+
+"Mi n'niam vidis lin ĝis m' aliĝis al l' regimento kaj laŭŝajne
+n'niu iam sukcesis eligi de li multe d' informaĵoj. Li 'stis speco
+de buŝfermulo kaj ŝajnis interesiĝi pri n'nio krom ataki la
+Sudulojn. Iuj diras k' li sin rekrutigis antaŭ ni ĉiuj. Mi scias k'
+li ĉagreniĝis ĝis nia survojiĝo kaj kiam ni atakis malnovaĉan
+Vagneron li batalis diablovigle."
+
+"Ĉu vi estis kun li kiam li vundiĝis? Kiel la afero okazis?"
+
+"Jes, S'jorino. L' afero havas ion strangan. Ĉar ŝajnis k' li konas
+la ulon kiu lin mortigis kaj k' l' ulo konas lin. Mi n' kuraĝas
+pridemandi, sed mi su'pektas k' iaman pasintan tempon unu mastris l'
+alian. Ĉar kiam ili alkroĉiĝis kune, l' ulo ekkriis: "Boĉjo!" Kaj
+Dano respondis ekkrie: "Mast'o Nedo!" Tiam ili kune ekluktis."
+
+Mi sidiĝis subite ĉar la malnovaj kolero kaj kompato interbatalis
+en mia koro kaj samtempe mi deziregis kaj timegis aŭdi la sekvontan
+raporton.
+
+"Vi vidu, kiam la Kolonelo—nia Ĉ'ela S'joro konservu lin kaj
+lin rev'nigu al ni!—ankoraŭ ne certas, vi scias, S'jorino,
+kvankam 'stas jam antaŭ du tagoj k' ni lin perdis—nu, kiam la
+Kolonelo kriegis 'Antaŭenhastu, 'naboj, hastu antaŭen!', Dano
+forrapidegas kvazaŭ li celas kapti la fuorton solapersone. Mi apudas
+lin kaj restas proksime al li dume k' ni trairas la ringfosaĵon kaj
+surgrimpas la muron. Ho! ĉu ĉi tio ne 'stis hastegaĵo?" Kaj la
+knabo suprensvingis la sanan brakon kun sovaĝa kriego, kvazaŭ la
+nura memoraĵo pri tiu vigliga momento lin denove superverŝus en eka
+ventego de nebridebla ekscitiĝo.
+
+"Ĉu vi sentis timon?" mi diris, starigante la demandon kiun virinoj
+ofte starigas, kaj ricevante la respondon kiun preskaŭ ĉiam ili
+ricevas.
+
+"Ne, S'jorino!"—emfazo sur la vorto 'S'jorino'—"mi pripensis
+n'nion krom la damnotaj Suduloj kiuj senkapigas nin, strektranĉas
+nin, forigas al ni l' orelojn kiam ili nin kaptas. Mi celegis enirigi
+taglumon en almenaŭ unu el ili kaj tion mi faris. 'Speras ke plaĉis
+al li."
+
+"Evidentas ke tion vi faris. Nu daŭre parolu pri Roberto ĉar mi
+devus esti en deĵorado."
+
+"Li atingis la supron inter l' unuaj. Mi venis tuj post li kaj,
+kvankam la tut' afero finfariĝis en ununura momento, mi m'moras kiel
+ĝi okazis, malgraŭ mia kriegado kaj fr'neza ĉirkaŭbatado. Ĵus
+tie kie ni 'stis, iuspeca oficiro ĉirkaŭsvingadis sian glavon kaj
+kuraĝigadis kriege siajn virojn. Dano lin ekvidis en granda pafbrilo
+kiu preterpasis. Li forĵetis sian pafilon, efektivigis saltegon kaj
+'takis l' ulon kvazaŭ tiu 'stus Ĝefo, Borigardo kaj Lio unuiĝintaj
+en solan personon. Mi grimpaĉis post li kiel eble plej rapide sed
+atingis la supron nur s'fiĉe frue por vidi lin ricevi trakorpan
+glavoŝovegon kaj forfali malsupren en la fosaĵon. Ne n'cesas
+demandi kion mi faris en la sekvinta momento, S'jorino, ĉar 'penaŭ
+scias tion mi mem. Mi m'moras nur esti iel sukcesinta forĵeti tiun
+Sudulaĉon, tiel mortintan kiel Moseo, en la fuorton, kaj manpreni
+Danon kaj lin forporti el l' fosaĵo. Kompatinda maljuniĝinta ulo!
+Ni ceteraj diris k' ni eniras la fuorton por vivi aŭ morti. Li diris
+k' li eniras ĝin por morti kaj li 'tingis la celon."
+
+Mi ege atentis la ekscititan parolanton, sed kiam li bedaŭratone
+eldiris tiujn lastajn vortojn mi returniĝis kaj la rigardo de
+Roberto renkontis la mian. Tiuj melankoliaj okuloj, tiom plenaj je
+inteligenteco pruvanta ke li ĵus aŭdis, rememoris kaj meditis
+kun tiu preternatura potenco ofte postvivanta ĉiujn ceterajn
+sentopovojn. Li rekonis min, tamen eldiris nenian salutvorton. Li
+kontentiĝis vidante virinan vizaĝon, tamen salutis ĝin kun nenia
+rideto. Li sentis sin esti mortonta, tamen aŭdigis nenian adiaŭon.
+Li jam tro foren transiris la riveron por reveni aŭ lanti nun.
+Vivofinaj pensado, fizika forto kaj spirado elĉerpiĝis en unu
+dankema rigardo, unu murmuro de konsento pri la lasta doloro kiun li
+povus iam senti. Liaj lipoj moviĝis kaj, kiam mi antaŭenkliniĝis
+por aŭskulti ilian mesaĝon, flustro malvarmigis mian vangon,
+konsistigante la interrompatajn vortojn:
+
+"Mi 'stus farinta tion—sed pli bone 'stas tiel—mi 'stas
+kontenta."
+
+Ho! Tia li plenrajtis esti. Ĉar dum li forturnis la vizaĝon el la
+ombro de la finestinta vivo, sur ĝin la sunlumo de la estonta vivo
+sternis belegan kontentiĝon, kaj entirante sian lastan spiradon mia
+kontrabandulo atingis edzinon, hejmon, eternan liberecon kaj Dion.
+
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+[En la libro mem, la piednotoj troviĝas plejparte ĉe la piedoj de
+la koncernaj paĝoj. Por ne interrompi la fluon de la rakonto en
+tiu ĉi unupaĝa versio preparita de Distributed Proofreaders, la
+piednotoj estas kolektitaj ĉi tie, ĉe la fino de la unu (longa!)
+paĝo.]
+
+PIEDNOTOJ
+
+[1] En la Usonangla lingvo de la deknaŭa jarcento la vorto
+    "contraband" havis, krom sia tradicia signifo ("varoj
+    transportitaj kontraŭleĝe kaj sekrete trans politikajn
+    limojn"), aldonan milittempan signifon: "Nigrahaŭta sklavo
+    transportita aŭ fuĝinta kontraŭleĝe kaj sekrete el la Sudaj
+    ŝtatoj, kie sklaveco estis permesita, en la Nordajn ŝtatojn,
+    kie sklaveco estis malpermesita kaj kie ĉiuj homoj estis
+    laŭleĝe liberaj."
+
+[2] La anglalingva kromnomo por Roberto estas "Bob", vorto havanta
+    aliajn samtempajn signifojn, el kiuj unu estas: "pezaĵo fiksita
+    al la ekstremaĵo de pendanta fadeno aŭ ŝnuro".
+
+[3] En Usono la kvara de julio estas la tutlanda festotago pri
+    sendependeco.
+
+[4] Unuaj Familioj de Virginio; en la angla, "F.F.V.": "First
+    Families of Virginia".
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO ***
+
+***** This file should be named 17665-0.txt or 17665-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/7/6/6/17665/
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/17665-0.zip b/17665-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..ff75f52
--- /dev/null
+++ b/17665-0.zip
diff --git a/17665-h.zip b/17665-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..a830904
--- /dev/null
+++ b/17665-h.zip
diff --git a/17665-h/17665-h.htm b/17665-h/17665-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..c91e3d9
--- /dev/null
+++ b/17665-h/17665-h.htm
@@ -0,0 +1,2007 @@
+<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<html>
+
+<!--
+
+Some comments about the postprocessing of this ebook, which might be
+useful someday for other postprocessors, or for me when I work on
+another such book and can't remember how I did something before...
+
+For consistency, I've used the same styles as I did in the other
+GROBE books. The originals are all formatted similarly.
+
+I've retained some proofers' comments (and added some more during
+postprocessing!) in this HTML version, commented of course, related
+to things like errors in the book which I hope nobody ever "fixes"
+back to the way it is in the original!
+
+Words which have been corrected in this Gutenberg etext are marked
+by the comment "Error in book:" or some such.
+
+So as not to interrupt the flow of the story, I threw all the footnotes
+to the end and numbered accordingly.
+
+I used Vim (http://www.vim.org/) for most editing, but I used UniRed
+(http://www.esperanto.mv.ru/UniRed/) for spellchecking and conversion
+between iksismo, numerical character entities, and utf8 ascii. Be
+aware of some UniRed features I discovered: 1) All hexadecimal Unicode
+entities are converted to decimal (*throughout the file*) when it is
+saved. That may be good or bad, depending on your personal preference.
+I prefer hexadecimal, but decimal doesn't bother me too much, and one
+can still enter them as hexadecimal. 2) Windowy ASCII characters with
+the high bit set, that is, in the range [128..255] may be corrupted. For
+example, "naive" with an i-dieresis is converted to "na&#64933;". Be
+sure to convert such characters to Unicode *before* your first UniRed
+save!
+
+Note concerning HR width: 38% = 1 - GoldenRatio.
+
+Notes to myself inre dashes:
+   Validator doesn't like &#151; Use &mdash; or Unicode &#8212;
+   Unicode nonbreaking hyphen: &#8209;
+   Also, &ndash; = Unicode &#8211;
+
+                                  - William W. Patterson, AKA Ailanto
+
+-->
+
+<head>
+   <title>LOUISA MAY ALCOTT : MIA KONTRABANDULO</title>
+   <!-- Apparently the W3C HTML Validator *requires* Content-Type
+   tag or one of the other comparable things now. -->
+   <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+   <style type="text/css">
+      body { margin-left: 5%; margin-right: 5% }
+      p.centre, div.centre, td.centre { text-align: center }
+      p.tutdekstre, div.tutdekstre, td.tutdekstre { text-align: right }
+      p.tutlive, div.tutlive, td.tutlive, blockquote.tutlive { text-align: left }
+      p.dekstre, div.dekstre, td.dekstre, blockquote.dekstre { text-align: left; margin-left: 2em }
+      p.live, div.live, td.live { text-align: right; margin-right: 2em }
+      .titolo { font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; margin-top: 4em; margin-bottom: 1em }
+      .dike { font-weight: bold }
+      .italike { font-style: italic }
+      .grandege { font-size: 225% }
+      .grande { font-size: 125% }
+      .grandete { font-size: 115% }
+      .mezgrande { font-size: medium }
+      .malgrandete { font-size: 85% }
+      .malgrande { font-size: 70% }
+      .malgrandege { font-size: 55% }
+      .pligrande { font-size: larger }
+      .plimalgrande { font-size: smaller }
+   </style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Mia Kontrabandulo
+       My Contraband
+
+Author: Louisa May Alcott
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: February 3, 2006 [EBook #17665]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<!-- File: 01.png -->
+
+<div class="grande centre italike" style="margin-top: 0; margin-bottom: 2em">
+   KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ
+</div>
+
+<div class="grande dike centre" style="margin-top: 0; margin-bottom: 2em">
+   LOUISA MAY ALCOTT<br>
+   (1832-1888)
+</div>
+
+<div class="grandege dike centre italike" style="margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1em">
+   MIA<br>
+   KONTRABANDULO
+</div>
+
+<div class="grande centre" style="margin-top: 2em; margin-bottom: 2em">
+   Esperantigis<br>
+   EDWIN GROBE
+</div>
+
+<div class="grandete centre" style="margin-top: 2em; margin-bottom: 4em">
+   1998<br>
+   Eldonejo-Arizona-Stelo<br>
+   1620 North Sunset Drive<br>
+   Tempe, Arizona 85281-1550<br>
+   Usono
+</div>
+
+<!-- File: 02.png -->
+
+<div class="malgrandete centre" style="margin-top: 4em; margin-bottom: 2em">
+   LOUISA MAY ALCOTT<br>
+   "MIA KONTRABANDULO"<br>
+   Unua Eldono: Novembro 1998
+</div>
+
+<div class="malgrandete centre" style="margin-top: 2em; margin-bottom: 3em">
+   Origina Anglalingva Titolo:<br>
+   "MY CONTRABAND"
+</div>
+
+<!-- File: 03.png -->
+
+<div class="titolo">
+   MIA KONTRABANDULO<sup><a name="piednoto01a" href="#piednoto01b">1</a></sup>
+</div>
+
+<p>
+   D-ro Franko eniris dum mi flikis la &#349;ira&#309;ojn de malnova
+   &#265;emizo por ke To&#265;jo dece pasu en sian tombon. Novajn
+   &#265;emizojn ni konservis por la vivantoj kaj li ne havis edzinon
+   nek patrinon por "belvesti lin kiam li foriras renkonti la Sinjoron,"
+   kiel diris iu virino, priskribante la bonan funebran ceremonion kiun
+   &#349;i okazigis por sia filo kontra&#365; &#285;enega monkosto.
+</p>
+
+<p>
+   "Fra&#365;lino Dano, mi havas problemon," komencis la kuracisto kun
+   mieno diranta tiel klare kiel vortoj: "Mi deziras peti komplezon sed
+   pla&#265;us al mi ke vi &#285;in anticipu."
+</p>
+
+<p>
+   "Kion mi faru por helpi vin?"
+</p>
+
+<p>
+   "Fidavorte, malpla&#265;as al mi &#285;in devi proponi, sed vi povas
+   jes ja helpi min, mi petas."
+</p>
+
+<p>
+   "Tial vi nur bonvolu nomi &#285;in."
+</p>
+
+<p>
+   "Vidu, oni &#309;us alportis Sudulon frenezan pro tifoida febro.
+   Vere malbona kazo &#265;iusence. Ebrii&#285;inta kanajla kapitaneto
+   kiun oni penadis kapti sed kiun neniu volas penadi kuraci.
+   La flegejoj estas plenaj, la flegistinoj estas &#285;ismorte
+   sur&#349;ar&#285;itaj kaj volonte konsentantaj pri tio kiam temas
+   pri niaj knaboj, sed ili iom hezitas endan&#285;erigi siajn vivojn
+   por Suduloj. Nu, vi jam malsani&#285;is de la febro, pla&#265;as al
+   vi strangaj malsanuloj, via kunlaborantino bonvolos prizorgi vian
+   fakon dum iom da tempo kaj mi provizos vin per bona helpanto. La
+   ulo ne da&#365;re vivos longan tempon, mi opinias. Sed ni ne rajtas
+   lin lasi morti sen iuspeca zorgado, vi scias. Mi metis lin en la
+   kvara eta&#285;o de la okcidenta alo, apartigitan disde la ceteraj
+   uloj. Estas aere, trankvile kaj komforte tie. Mi respondecas pri tiu
+   fako kaj faros mian plejon por vin helpi &#265;iumaniere. Nu, tial,
+   &#265;u vi bonvolas konsenti?"
+</p>
+
+<p>
+   "Kompreneble, mi konsentas. Pro perversio se ne pro komuna karitato.
+   Kelkaj el &#265;i tiuj homoj opinias ke pro tio ke mi estas
+   aboliciistino mi estas anka&#365; paganino. Iom pla&#265;us al mi
+   komprenigi al ili ke, kvankam mi ne sukcesas ami miajn malamikojn,
+   ilin tamen mi bonvolas prizorgi."
+</p>
+
+<!-- File: 04.png -->
+
+<p>
+   "Bonege. Mi anta&#365;opiniis ke vi konsentos. Priparoli abolicion
+   memorigas al mi vian rajton ekhavi kontrabandulon kiel serviston,
+   se vi deziras. Temas pri tiu bonega mulato kiu trovi&#285;is
+   entombigante sian mastron post la batalo kaj kiun niaj knaboj
+   kunalvenigis &#265;ar li estis severe tran&#265;ita sur la kapo.
+   &#264;u vi deziras lin utiligi?"
+</p>
+
+<p>
+   "Nepre, jes. Mi persistos reteni mian kredon pri &#265;i tiu afero
+   same kiel pri la alia. Tiuj nigraj knaboj estas pli lojalaj kaj
+   utilaj ol kelkaj el la blankaj kanajloj kiujn okazas al mi devi helpi
+   anstata&#365; esti helpata de ili. Sed &#265;u la viro sufi&#265;e
+   bonsanas?"
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, almena&#365; por tiu speco de laboro kaj mi opinias ke li
+   pla&#265;os al vi. La&#365;&#349;ajne li estis tre belaspekta
+   anta&#365; ol oni tran&#265;is al li la viza&#285;on. Ne multe pli
+   malhelkolora ol mi. La filo de sia mastro, mi kura&#285;as proponi,
+   kaj tiu blanka sango ofte igas lin iom aroganta kaj fiera&#265;a
+   pri kelkaj temoj. Li tre malbonfartis kiam li eniris sed &#309;uris
+   preferi morti en la strato ol lo&#285;i &#265;e la nigruloj malsupre.
+   Tial mi lo&#285;igis lin en la okcidenta alo por ke li restu
+   eksterdan&#285;ere kaj li jam pasigis la tutan matenon prizorgante la
+   kapitanon. Kiam vi povos supreniri tien?"
+</p>
+
+<p>
+   "Tuj post kiam To&#265;jo estos prizorgita, Skinero translokigita,
+   Hajvudo lavita, Marblo vestita, Karolo masa&#285;ita, Da&#365;nzo
+   suprenportita, Uphamo enlitigita kaj &#265;iuj kvardek nutritaj."
+</p>
+
+<p>
+   Ni ridis amba&#365;, kvankam la kuracisto survojis al la kadavrejo
+   kaj mi tenis surgenue mortotukon. Sed en malsanulejo oni lernas tiun
+   lecionon ke gajeco estas savo, &#265;ar en etoso de suferado kaj
+   morto, pezi&#285;o de koro balda&#365; paralizus utilon de mano se ne
+   estus donacita al ni la benita kapablo rideti.
+</p>
+
+<p>
+   Post unu horo mi ekrespondecis pri mia nova kliento, trovante
+   disipi&#285;intaspektan knabon dekna&#365;- a&#365; dudekjaran
+   delirantan en la soleca &#265;ambreto kaj nenian kunestanton krom la
+   kontrabandulo atendanta en la apuda &#265;ambro. Interesi&#285;ante
+   nepre pli pri la nigra viro ol la blanka, tamen memorante la
+   sugeston de la kuracisto ke li estas "aroganta kaj fiera&#265;a",
+   mi rigardetis lin sekrete dum mi &#265;irka&#365;aspergis la
+   &#265;ambron per kalkoklorido por purigi la aeron kaj aran&#285;is
+   la&#365;guste la meblojn. Mi jam vidis multajn kontrabandulojn sed
+   neniam tiel belaspektan specon. &#264;iujn nigrajn virojn oni nomas
+   "knaboj" e&#265; se ili estas grizharaj. &#264;i tiu "knabo" estis
+   almena&#365; dudekkvinjara, fortikmembra kaj vireca kaj aspektis kiel
+   homo neniam timigita per mistraktado nek eluzita per premanta laboro.
+   Li sidis sur sia lito farante nenion. Vidi&#285;is nenia libro, nenia
+   pipo, nenia plumo, nenia papero. Tamen nenion malpli apatian, malpli
+   energian ol liajn sintenon kaj mienon mi iam vidis. Rektaspine li
+   sidis, kun mano sur &#265;iu genuo, dum la okuloj fiksrigardis la
+   nudan
+
+<!-- File: 05.png -->
+
+   kontra&#365;an muron, tiel sor&#265;ite per iu absorbiga pensado
+   ke li malkonsciis pri mia &#265;eesto, kvankam la pordo staris
+   aperte kaj miaj movoj nepre ne estis senbruaj. Lia viza&#285;o duone
+   forturni&#285;is sed mi aprobis la guston de la kuracisto &#265;ar
+   la profilo kiun mi vidis disponis &#265;iujn trajtojn de beleco
+   apartenantajn al lia miksita raso. Li estis pli kvarterona ol mulata,
+   havis Saksajn trajtojn, Hispanan ha&#365;tkoloradon malheligitan pro
+   mal&#349;irmo, rozkolorajn lipojn kaj vangojn, krispan hararon kaj
+   okulojn plenajn je tiu pasia melankolio kiu en tiaj homoj &#349;ajnas
+   &#265;iam starigi mutan proteston kontra&#365; la malobservita
+   le&#285;o ilin kondamninta ekde ilia naski&#285;horo. Kion li povus
+   pripensadi? La malsana knabo sakris kaj deliris; mi rapidetis tien
+   kaj tien; pa&#349;sonoj preterpasis la pordon; sonoriloj sonis; kaj
+   la konstanta mu&#285;ado de armeaj &#265;aregoj suprenvenis ekde
+   la strato; tamen li ne ekmovi&#285;is. Mi jam vidis nigrajn homojn
+   spertantajn tion kion oni nomas "la nigra pa&#365;tado" kiam, dum
+   tagoj, ili nek ridetis, nek parolis, apena&#365; man&#285;etis. Sed
+   &#265;i tio estis pli ol tio &#265;ar la viro ne meditadis pasive pri
+   iu eta mal&#285;ojo. Li &#349;ajnis vidi &#265;ioabsorbigan fakton
+   a&#365; fantazion registritan sur la muro restinta blanka&#309;o
+   por mi. Mi scivolis &#265;u temas pri iu profunda misfaro a&#365;
+   mal&#285;ojo vivtenita per memorado kaj senpova beda&#365;ro? &#265;u
+   li lamentas la mortintan mastron al kiu li restas lojala &#285;is la
+   fino? &#265;u forrabas duonon el la dol&#265;eco de tiu libereco nun
+   lia, la scio ke iu karulo de li ankora&#365; ku&#349;as mal&#285;oje
+   en la infero el kiu li mem eskapis? Mia koro varmi&#285;is pri li
+   kiam mi tiel meditadis. Mi volis koni kaj konsoli lin kaj, reage
+   al la impulso de la momento, mi eniris kaj tu&#349;is al li la
+   &#349;ultron.
+</p>
+
+<p>
+   Tujege la viro malaperis kaj aperis la sklavo. La libereco
+   estis tro nova beno por jam efektivigi siajn feli&#265;ajn
+   &#349;an&#285;ojn. Dum li salte stari&#285;is, kun la mano &#265;e
+   la tempio kaj dirante obeeme, "Jes, S'jorino," forfu&#285;is
+   &#265;ia romantikeco kolekti&#285;inta &#265;irka&#365; li,
+   postlasante la plej mal&#285;ojan el &#265;iuj mal&#285;ojaj faktoj
+   en vivanta formo anta&#365; mi. Ne nur la vireco &#349;ajnis
+   formorti el li sed anka&#365; la belaspekto min unue alloginta,
+   &#265;ar, kiam li alturni&#285;is, mi vidis la makabran vundon
+   malfermintan al li vangon kaj frunton. Duone resanigite, &#285;i ne
+   plu estis pansbendita sed kuntenita per strioj de tiu travidebla
+   plastro kiun mi neniam vidas sen ektremi kaj sperti en la
+   menso rapidajn memora&#309;ojn pri la scenoj al kiuj &#285;i
+   rilatas. Parto de lia nigra hararo estis fortondita kaj unu okulo
+   preska&#365; fermi&#285;is. Doloro tiel distordis kaj la kruela
+   sabrotran&#265;a&#309;o tiel difektis tiun parton de lia viza&#285;o
+   ke, kiam mi &#285;in vidis, mi spertis la senton ke belega medalo
+   subite renversi&#285;is, vidigante al mi ege pli imponan ekzemplon
+   pri homaj suferado kaj malbonfarto ol la bronza malliberulo de
+   Mikel-An&#285;elo. Subitege, pere de unu el tiuj
+
+<!-- File: 06.png -->
+
+   neklarigeblaj procedoj ofte lernigantaj al ni kiom malmulte ni nin
+   komprenas, mia celo &#349;an&#285;i&#285;is. Tial, kvankam unue mi
+   eniris dezirante konsoli, kiel amikino, mi nun nur ordonis, kiel
+   mastrino.
+</p>
+
+<p>
+   "Bonvolu malfermi tiujn fenestrojn. Tiu viro bezonas pli da aero."
+</p>
+
+<p>
+   Li tuj obeis kaj, dum malrapide li supren&#349;ovis la malbonvolan
+   klapon, la belaspekta profilo denove turni&#285;is &#285;is mi kaj
+   denove ekposedis min tiel forte mia origina sento ke senvole mi
+   diris:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi dankas vin."
+</p>
+
+<p>
+   Eble estis fantazio mia, sed &#349;ajnis al mi ke la rigardon de
+   kunmiksitaj surprizo kaj ripro&#265;o kiun li direktis al mi enestis
+   anka&#365; spuro de dankema plezuro. Sed li diris, en tiu tono de
+   senanima humileco kiun lernas tiel balda&#365; tiuj kompatinduloj:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi ne 'stas blankulo, S'jorino. Kontrabandulo mi 'stas."
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, tion mi scias. Sed kontrabandulo estas libera homo kaj vin mi
+   tutkore gratulas."
+</p>
+
+<p>
+   Tio pla&#265;is al li. Lia viza&#285;o ekbrilis, liaj &#349;ultroj
+   kvadrati&#285;is. Li levis la kapon kaj alvenigis al mi rektalinian
+   rigardon, dum li diris vigle:
+</p>
+
+<p>
+   "Dank' al vi, S'jorino. &#264;u 'stas plua&#309;o por fari por vi?"
+</p>
+
+<p>
+   "D-ro Franko proponis ke vi helpu min pri tiu viro, &#265;ar estas
+   multaj pacientoj kaj malmultaj flegistinoj a&#365; helpantoj. &#264;u
+   vi jam havis la febron?"
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, S'jorino."
+</p>
+
+<p>
+   "Ili devintus anta&#365;pensi pri tio kiam ili alportis lin
+   &#265;i-tien. Ne ta&#365;gas ke vundoj kaj febroj kunestu. Mi
+   entreprenos vin translokigi." <!-- I added a quotemark -->
+</p>
+
+<p>
+   Li eligis subitan ridon. Se li estintus blankulo mi nomintus tion
+   malestima. Pro tio ke li estis plurajn nuancojn pli malhela ol
+   mi, eble mi devintus ju&#285;i &#285;in nur impertinenta a&#365;
+   almena&#365; maldeca.
+</p>
+
+<p>
+   "Ne gravas, S'jorino. Mi preferas esti &#265;i-supre kun la febro ol
+   malsupre kun tiuj nigruloj. Kaj ne 'stas alia loko por mi."
+</p>
+
+<p>
+   Kompatindulo! Tio pravis. Nenia malsanuleja fako bonvolus lin akcepti
+   kaj lin enlitigi apud la plej mizera&#265;a blankha&#365;ta paciento.
+   Same kiel la vesperto de la Ezopa fablo li apartenis al neniu el la
+   du rasoj. La fiereco de unu kaj la senhelpeco de la alia lin retenis
+   en soleca &#349;vebado en la krepusko alvenigita per granda peko por
+   superombri la tutan landon.
+</p>
+
+<p>
+   "Vi restu tial. Mi ege preferas vin ol mian pigran Jo&#265;jon. Sed
+   &#265;u vi sufi&#265;e bonsanas kaj fortikas?"
+</p>
+
+<p>
+   "M' opinias povi ta&#365;gi, S'jorino."
+</p>
+
+<p>
+   Li parolis kun speco de pasiva konsento, kvaza&#365; gravus nur
+
+<!-- File: 07.png -->
+
+   iomete se li malkapablus kaj se li kapablus tio &#285;ojigus
+   preska&#365; neniun.
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, anka&#365; mi samopinias. Kiel mi nomu vin?"
+</p>
+
+<p>
+   "Bo&#265;jo, S'jorino."
+</p>
+
+<p>
+   &#264;iu virino havas aparte &#349;atatan kapricon. Unu el miaj
+   kapricoj estas lernigi memrespekton al la viroj traktante ilin
+   respekteme. To&#265;jo, Ri&#265;jo kaj He&#265;jo ta&#365;gus
+   inter viroj kiujn feli&#265;igas tiaj mallongigoj. Tamen alparoli
+   tiumaniere virojn sufi&#265;e a&#285;ajn por esti mia patro ne
+   konvenis al miaj malnovtempaj konceptoj pri deco. Tiu "Bo&#265;jo"
+   neniam ta&#365;gus. Mi tiel facile nomintus la kapelanon "Gu&#265;jo"
+   kiel nomi mian tragiaspektan kontrabandulon per vorto tiel forte
+   kunligita al
+   kajtovosto.<sup><a name="piednoto02a" href="#piednoto02b">2</a></sup>
+</p>
+
+<p>
+   "Kio estas via alia nomo?" mi demandis. "Pla&#265;as al mi nomi miajn
+   helpantojn per iliaj familinomoj anstata&#365; per iliaj baptonomoj."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi havas n'nian ceteran, S'jorino. Ni havas la nomojn de niaj
+   mastroj. Alie ni sennomi&#285;as. Mia mastro mortis kaj mi volas
+   konservi sur mi n'nion de li."
+</p>
+
+<p>
+   "Nu, mi nomu vin Roberto kaj petas ke vi plenigu &#265;i tiun
+   kru&#265;on por mi, se vi bonvolas."
+</p>
+
+<p>
+   Li foriris. Tamen malgra&#365; la tuta malsova&#285;a obeado kiun
+   anta&#365;e lernigis al li jaroj da servitudo, mi sukcesis percepti
+   ke ankora&#365; ne venki&#285;is la fiera spirito kiun lia patro
+   transmetis al li &#265;ar la rigardo kaj la gesto per kiuj li
+   malagnoskis la mastran nomon estis pli efika deklaro pri sendependeco
+   ol povintus verki iu ajn oratoro de la kvara de
+   julio.<sup><a name="piednoto03a" href="#piednoto03b">3</a></sup>
+</p>
+
+<p>
+   Ni kunpasigis malkutiman semajnon. Roberto nur malofte eliris
+   sian &#265;ambron escepte por plenumi miajn irtaskojn. Kaj
+   mi malliberi&#285;is la tutan tagon, ofte la tutan nokton,
+   apud la lito de la Sudulo. La febro sin forbruligis rapide
+   &#265;ar enestis la feblan korpoframon de tiu maljuna junulo
+   ver&#349;ajne malmulte da vitaleco por &#285;in nutri. La&#365;
+   la malka&#349;a&#309;oj elirintajn liajn senkonsciajn lipojn,
+   lia vivo nombri&#285;is inter la plej malvirtaj. En pli ol unu
+   fojo Roberto lin silentigis a&#365;toritate kiam miaj pli mildaj
+   klopodoj ne sukcesis kaj blasfemaj fantazia&#309;oj a&#365; fivortaj
+   kanta&#265;oj ru&#285;igis miajn vangojn kaj alvenigis sur la
+   viza&#285;on de Roberto mienon de na&#365;zo. La kapitano estis
+   &#285;entlemano la&#365; la &#285;enerala mondotakso sed
+
+<!-- File: 08.png -->
+
+   la&#365; mia opinio la &#285;entlemano estis mia kontrabandulo.
+   Mi estis fanatikulino kaj tio klarigas tian gustodepravicion, mi
+   esperas. Mi neniam starigis demandojn al Roberto pri li mem, sentante
+   ke ie en li trovi&#285;as punkto ankora&#365; tro dolora por toleri
+   la plej etan tu&#349;adon. Pro liaj lingva&#309;o, maniero kaj
+   inteligenteco tamen mi inferencis ke lia ha&#365;tkoloro akiris al li
+   la kelkajn avanta&#285;ojn atingeblajn por viglamensa, bone traktata
+   sklavo. Silenta, serioza kaj pensema tamen ege helpema estis mia
+   kontrabandulo; feli&#265;a pro la libroj kiujn mi alportis al li,
+   fidela pri la plenumo de la taskoj pri kiuj mi lin respondecigis,
+   dankema pro la amikeco kiun mi ne povis ne senti kaj elmontri al li.
+   Ofte mi deziregis demandi kiu celo aliigis tiel videble lian aspekton
+   per tiel &#265;iutage plipezi&#285;anta mal&#285;ojo. Sed mankis al
+   mi kura&#285;o kaj neniu alia havis la tempon nek la deziron spionumi
+   pri la pasinteco de tiu specimeno de bran&#265;o de la kavalirecaj
+   "U.F.V."-oj.<sup><a name="piednoto04a" href="#piednoto04b">4</a></sup>
+</p>
+
+<p>
+   En la sepa nokto D-ro Franko proponis ke estus bone ke iu cetera
+   krom la &#285;enerala gardisto de la fako restu kun la kapitano
+   &#265;ar povus esti lia lasta. Kvankam mi jam pasigis tie la plej
+   grandan parton de la du anta&#365;aj noktoj, kompreneble mi bonvole
+   konsentis resti, &#265;ar tiuj scenoj enhavas strangan fascinadon kiu
+   forgesigas laci&#285;on kaj malkonstatigas timon &#285;is la forpaso
+   de la krizo.
+</p>
+
+<p>
+   "Havigu al li akvon dum li kapablos trinki kaj se li falos en naturan
+   dormadon, tio povus lin savi. Mi revenos lin ekkontroli je noktomezo
+   kiam okazos ver&#349;ajne kelkaj &#349;an&#285;oj. Nenio krom dormado
+   a&#365; miraklo lin travivigos nun. Bonan nokton!"
+</p>
+
+<p>
+   Foriris la kuracisto kaj, man&#285;ante tutan manplenon da
+   vinberoj, mi malpliheligis la lampon, malsekigis la kapon de la
+   kapitano kaj sidi&#285;is sur malmolan tabureton por komenci
+   mian va&#265;on. La kapitano ku&#349;is kun lia varma marasma
+   viza&#285;o turnita &#285;is mi, plenigante la aeron je sia venena
+   spirado, murmurante feble, kun lipoj kaj lango tiel sekegaj ke la
+   plej racian paroladon oni nur malfacile povintus kompreni. Roberto
+   ku&#349;is etendi&#285;inte sur sia lito en la interna &#265;ambro
+   kies porto staris duonaperte por ke fre&#349;a trablovo venanta
+   ekde lia malfermita fenestro forportu tra la mia la febrohaladzojn.
+   Mi nur malfacile vidis longan malhelan figuron kaj pli helan
+   viza&#285;oprofilon kaj, havante nenion por fari en tiu momento,
+   ekmeditadis pri tiu stranga kontrabandulo kiu, ver&#349;ajne, ege
+   alttaksis sian liberecon, tamen sentis nenian ur&#285;on &#285;in
+   gustumi. D-ro Franko jam proponis lin anta&#365;ensendi al pli
+   sekuraj lo&#285;ejoj, tamen li respondis, "Ne, dankon, S'joro," tiam
+   foriris
+
+<!-- File: 09.png -->
+
+   por enfali unu el tiuj nigraj humoroj siaj kiuj komencis min perturbi
+   &#265;ar mi disponis nenian povon ilin malplipezigi. Dum mi sidis
+   a&#365;skultante la horlo&#285;ojn de la nin &#265;irka&#365;antaj
+   pre&#285;ejospajroj, mi distri&#285;is planante la estontecon de
+   Roberto same kiel mi ofte planis la mian kaj jam disdonis al li
+   malavaran manplenon da atutoj per kiuj entrepreni &#265;i tiun
+   vivoludon &#285;is nun tiel kruele malbonfartintan por li kiam
+   ra&#365;ka sufokita vo&#265;o alvokis:
+</p>
+
+<p>
+   "Lucino!"
+</p>
+
+<p>
+   Estis la kapitano kaj iu nova teruro &#349;ajnis lin esti provizore
+   plifortiginta.
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, jen estas Lucino," mi respondis, esperante lin trankviligi
+   postsekvante lian fantazion, &#265;ar lian viza&#285;on malsekigis
+   la humida&#265;a akveco tiea kaj lian korpoframon skuadis la nervoza
+   tremado ofte anta&#365;iranta la morton. Liaj malhelaj okuloj fikse
+   celis min, dilati&#285;ante kun mistifikita rigardo de nekredemo kaj
+   kolero, &#285;is li ekparolis feroce:
+</p>
+
+<p>
+   "Tio estas mensogo! &#348;i mortis. Kaj anka&#365; Bo&#265;jo, damnu
+   lin!"
+</p>
+
+<p>
+   Ekkonsciinte ke malsukcesas parolado, mi komencis kanti la trankvilan
+   melodion ofte anta&#365;e mildigintan tian deliron, sed apena&#365;
+   trapasis miajn lipojn la linio,
+</p>
+
+<p>
+   "Vidu afablan paciencon rideti pri doloro," kiam li mankaptis mian
+   pojnon, flustrante kiel homo spertanta mortalan timon:
+</p>
+
+<p>
+   "Silentu! Anta&#365;e &#349;i kantis tiumaniere al Bo&#265;jo sed
+   malkonsentis kanti al mi. Mi &#309;uris vippeli la diablon el
+   &#349;i kaj mi plenumis la &#309;uron. Sed, eksciu, ke anta&#365; ol
+   tran&#265;i al si la gor&#285;on &#349;i promesis min hanti kaj tiun
+   promeson &#349;i nun plenumas!"
+</p>
+
+<p>
+   Li fingreindikis ion malanta&#365; mi kun aspekto de tiel
+   pala mal&#285;ojo ke senvole mi ekrigardis trans&#349;ultron
+   kaj eksaltetis kvaza&#365; vidinte veran fantomon; &#265;ar,
+   elgvatantan la malhelon de tiu interna &#265;ambro, mi vidis ombran
+   viza&#285;on &#265;irka&#365;tan de nigra hararo kaj perceptis sube,
+   &#265;e-gor&#285;e, iun skarlata&#309;on. Post minuto mi ekkonsciis
+   ke temis nur pri Roberto kiu anta&#365;enklini&#285;is ekde la
+   piedo de sia lito, envolvite en griza armekovrilo kaj elmontrante
+   super &#285;i parton de sia ru&#285;a &#265;emizo, dum lia longa
+   hararo elstaris dormta&#365;gite. Sed kia stranga mieno sursidis
+   lian viza&#285;on! La sendifekta flanko alfrontis min, fiksite kaj
+   senmove same kiel kiam mi unuan fojon &#285;in observis&mdash;malpli
+   absorbite nun, tamen pli intensa. Liaj okuloj briletis, liaj lipoj
+   disaparti&#285;is kiel tiuj de homo a&#365;skultanta per &#265;iu
+   senso. Lia tuta aspekto pensigis min pri &#265;ashundo al kiu la
+   vento alportis la odoron de ne anta&#365;e atendita predo.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi konas lin, Roberto? &#264;u li parolas pri vi?"
+</p>
+
+<!-- File: 10.png -->
+
+<p>
+   "Mia &#264;'elo, ne, S'jorino. &#264;iuj ili posedas duondekduon da
+   Bo&#265;joj. Mi nur veki&#285;is &#265;ar mi a&#365;dis mian nomon.
+   Temas nur pri tio."
+</p>
+
+<p>
+   Li parolis tre nature kaj reku&#349;i&#285;is dum mi revenis
+   al mia zorgato, supozante tiun paroksismon lia lasta. Sed post
+   cetera horo mi rimarkis <!-- Error in book: remarkis --> esperigan
+   &#349;an&#285;on. La tremo moderi&#285;is, la malvarma &#349;vito
+   malaperis, lia spirado estis pli konstanta, kaj Dormado, la
+   sanigisto, malsuprenvenis por savi lin a&#365; lin forkonduki
+   delikatmove. D-ro Franko alvenis kontroli lian kondi&#265;on je
+   noktomezo, petis ke mi tenu la &#265;ambron malvarma kaj trankvila
+   kaj ne forgesu devigi la kapitanon trinki specialan medikamenton
+   tuj post lia veki&#285;o. Ege senzorgigite, mi ku&#349;igis la
+   kapon sur la brakojn, malkomforte interfalditajn sur la tableto,
+   kaj ju&#285;is min preta plenumi unu el tiuj heroa&#309;oj kiujn
+   scipovigas longa ekzercado&mdash;"unuokulan dormadon"&mdash;kiel ni
+   kutimas diri: duondormetadon dum kiu dormas &#265;iuj sensoj krom la
+   a&#365;do. La plej minimuma murmuro a&#365; movo &#285;in interrompos
+   kaj revigligos onian intelekton, multe pliakrigitan pro la mallonga
+   permeso "ekstari en ripozo". En la koncerna nokto la eksperimento
+   malsukcesis &#265;ar anta&#365;aj gvatdevoj, izoli&#285;o kaj multaj
+   maltrankviliga&#309;oj faris siestojn dan&#285;eraj entreprenoj.
+   Ekveki&#285;inte duondekduon da fojoj en unu horo kaj trovinte
+   &#265;ion en trankvila stato, mi faligis surbraken mian pezan kapon
+   kaj, promesante somnole al mi reveki&#285;i post dek kvin minutoj,
+   profunde ekdormis.
+</p>
+
+<p>
+   La batsono de malaltvo&#265;a horlo&#285;o vekis min eksalte. "Estas
+   la unua horo," pensis mi. Tamen mi ege konsterni&#285;is a&#365;dinte
+   du pluajn batsonojn, kaj kun rimorsa hasto ekstari&#285;is por ekscii
+   &#265;u mia longa forgesado okazigis iun difekta&#309;on. Forta mano
+   kontra&#365;premis min sur mian se&#285;on kaj retenis min tie. Estis
+   Roberto. En la instanto kiam mia rigardo renkontis la lian mia koro
+   komencis bategi kaj tute la&#365;longe de miaj nervoj piketadis tiu
+   elektra flagrado anta&#365;-anoncanta nevideblan dan&#285;eron. Li
+   estis ege pala; lia bu&#349;o, kruela; amba&#365; okuloj plenis je
+   sombra fajro, &#265;ar e&#265; la vundita okulo estis malfermita
+   nun, des pli sinistra pro la profunda cikatro sin atentiganta supre
+   kaj sube de &#285;i. Sed lia tu&#349;o estis stabila, lia vo&#265;o
+   malla&#365;ta, dum li diris:
+</p>
+
+<p>
+   "Sidu trankvile, S'jorino. Mi n' celas difekti nek timigi vin, s'
+   eblas al mi, sed vi veki&#285;is tro frue."
+</p>
+
+<p>
+   "Delasu min, Roberto. La kapitano movi&#285;etas. Mi devas dozi
+   medikamenton al li."
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, S'jorino. Vi n' movi&#285;u 'nunuran colon. Rigardu!"
+</p>
+
+<p>
+   Retenante min per unu mano, per la alia li levis la glason en kiu mi
+   anta&#365;e lasis la medikamenton. &#284;i estis malplena.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u li jam trinkis &#285;in?" mi demandis, pli kaj pli
+   mistifikite.
+</p>
+
+<!-- File: 11.png -->
+
+<p>
+   "Mi &#285;in for&#309;etis tra l' fenestro, S'jorino. Li devos sin
+   s'nigi je &#285;i."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed kial, Roberto? Kial vi faris tion?"
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;ar ke mi malamegas lin."
+</p>
+
+<p>
+   Ne eblis pridubi la veron de tio. Lia tuta viza&#285;o elmontris
+   tion dum li parolis tra fiksitaj dentoj kaj lan&#265;is fajran
+   rigardon en la direkto al la senkonscia kapitano. Mi sukcesis nur
+   reteni la spiradon kaj senmiene lin fiksrigardi, priscivolante kiun
+   frenezan faron li plenumos venontmomente. Mi supozas ke mi ektremis
+   kaj pali&#285;is, kiel virinoj stulte kutimas fari kiam subita
+   dan&#285;ero ilin alfrontas, &#265;ar Roberto liberigis mian brakon,
+   sidi&#285;is sur la randon de la lito min anta&#365;staranta kaj
+   diris kun misa&#365;gura kvieteco kiu malvarmigis min dum mi vidis
+   kaj a&#365;dis &#285;in:
+</p>
+
+<p>
+   "Vi n' ektimu, S'jorino. Ne klopodu forkuri &#265;ar ke l' pordo
+   'stas &#349;losita kaj la &#349;losilo 'stas en mia po&#349;o. N'
+   ekkriu, &#265;ar ke necesus al vi kriadi longan tempon, kun mia mano
+   sur via bu&#349;o, anta&#365; ol k' oni a&#365;dus vin. Restu senmove
+   kaj mi diru al vi kion mi 'stas faronta."
+</p>
+
+<p>
+   "Sinjoro Jesuo helpu nin! Febro lin atingis en subita perforta
+   maniero, kaj lia kapo sencerbumi&#285;as. Mi devas indulgi lin
+   &#285;is kiam alvenos iu." Celante plenumi tiun rapidan decidon mi
+   penadis diri, tute trankvile:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi restos senmove kaj a&#365;skultos vin. Sed bonvolu malfermi la
+   fenestron. Kial vi &#285;in fermis?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi b'da&#365;ras ne povi fari tion, S'jorino. Se m' farus tion, vi
+   trasaltus &#285;in a&#365; ekkriegus kaj m' ankora&#365; ne pretas.
+   Mi fermis &#285;in por vin dormigi. Varmo vin dormigus pli rapide ol
+   iu ajn cetera rimedo mia."
+</p>
+
+<p>
+   La kapitano movi&#285;etis kaj murmuris malforte, "Akvon!" Instinkte
+   mi stari&#285;is por havigi iom al li sed la peza mano redescendis
+   sur mian &#349;ultron kaj en la sama rezoluta tono Roberto diris:
+</p>
+
+<p>
+   "L' akvo foriris kun la medikamento. Lasu lin alvokadi."
+</p>
+
+<p>
+   "Bonvolu permesi ke mi iru al li. Li mortos se oni malkonsentas
+   prizorgi lin."
+</p>
+
+<p>
+   "Li mortu! Kaj vi n' enmiksi&#285;u en l' aferon, S'jorino, mi
+   petas!"
+</p>
+
+<p>
+   Malgra&#365; lia malla&#365;ta tono kaj respektema maniero, mi vidis
+   murdon en lia rigardo kaj malforti&#285;is pro timo. Tamen la timo
+   instigis min kaj, apena&#365; konsciante pri mia gesto, mi kaptis la
+   manojn min malliberigintajn kaj ekkriis:
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, ne! Vi lin ne mortigu! Malnoble estas difekti senhelpulon. Kial
+   vi malamas lin? Li ne estas via mastro."
+</p>
+
+<p>
+   "Li estas mia frato."
+</p>
+
+<!-- File: 12.png -->
+
+<p>
+   Mi sentis tiun respondon de kapo al piedo, jam ekkompreninte
+   kun svaga sed senerara anta&#365;scio la balda&#365; anoncotan
+   informa&#309;on. Restis al mi ununura petego kaj &#285;in mi faris.
+</p>
+
+<p>
+   "Roberto, diru al mi la signifon de &#265;io tio. Ne estigu krimon
+   kaj duonrespondecigu min pri &#285;i. Estas pli bona rimedo por
+   &#285;ustigi mal&#285;uston ol perforto. Mi helpu vin malkovri
+   &#285;in."
+</p>
+
+<p>
+   Mia vo&#265;o tremetis dum mi parolis kaj mi a&#365;dis la timigitan
+   batetadon de mia koro. Anka&#365; li a&#365;dis &#285;in kaj se iam
+   fareto mia gajnis karecon a&#365; respekton de li, lia memorado pri
+   &#285;i helpis min tiam. Li malsuprenrigardis, &#349;ajnis starigi
+   demandon al si. Mi ne scias kio &#285;i estis, sed la respondo min
+   favoris &#265;ar kiam la rigardo denove levi&#285;is liaj okuloj
+   estis mornaj sed ne senesperaj.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi jes ja rakontos l' aferon al vi, S'jorino. Sed komprenu, tio ne
+   &#349;an&#285;os la situacion. La 'nabo 'partenas al mi. Mi lasos
+   al Nia S'joro la &#349;ancon forpreni lin unue. Se Li malkonsentos,
+   konsentos mi."
+</p>
+
+<p>
+   "Ho, ne! Memoru ke li estas via frato."
+</p>
+
+<p>
+   Malsa&#285;a eldira&#309;o. Tion mi konsciis jam dum &#285;i trairis
+   miajn lipojn &#265;ar nigra malrideto kunamasi&#285;is sur la
+   viza&#285;o de Roberto kaj liaj fortaj manoj fermi&#285;is en
+   fiaspekta speco de retengesto. Sed li ne tu&#349;is la kompatindan
+   animulon anhelantan tie malanta&#365; li, kontenti&#285;ante,
+   &#349;ajne, lasi &#265;esigi la vivon al tiu la malrapidan sufokadon
+   de la senaera &#265;ambro.
+</p>
+
+<p>
+   "Ne povas okazi k' mi forgesu tion, S'jorino, kiam mi pensas nur pri
+   tio dum la tuta s'majno. Mi rekonis lin kiam ili lin enportis kaj jam
+   multe anta&#365; nun 'stus farinta tion krom ke mi deziris demandi
+   kie 'stas Lucino. Li scias. Li jam diris tion hodia&#365;vespere. Kaj
+   nun necesas k' li finvivu."
+</p>
+
+<p>
+   "Kiu estas Lucino?" mi demandis rapide, celante teni lian menson sur
+   iu ajn malmurda pensadvojo.
+</p>
+
+<p>
+   Kun unu el la rapidaj &#349;an&#285;oj komune ekzistantaj en miksita
+   temperamento kiel lia, responde al mia demando la profundaj okuloj de
+   Roberto pleni&#285;is, la fikstenitaj manoj sterni&#285;is anta&#365;
+   lia viza&#285;o, kaj mi a&#365;dis nur la hezitantajn vortojn:
+</p>
+
+<p>
+   "Mia edzino. Li forprenis &#349;in."
+</p>
+
+<p>
+   En tiu momento &#265;iu timemo gluti&#285;is en brulanta indigno
+   pri la misfaro kaj nepra kompatotajdo por la senesperulo tiel
+   tentata ekven&#285;i ofendon por kiu nur tio &#265;i &#349;ajnis
+   la sola kompenso. Ne plu estis sklavo a&#365; kontrabandulo,
+   nenia guto da nigra sango difektis lin alfronte al mia taksado.
+   Anstata&#365;e senlima kompato en mi sopiris lin savi, helpi,
+   konsoli. Vortoj &#349;ajnis tiel senpovaj ke neniajn mi proponis. Mi
+   nur metis la manon sur lian suferantan kapon, vunditan, senhejman,
+   subenklini&#285;intan pro mal&#285;ojo kiun mi
+
+<!-- File: 13.png -->
+
+   ne scipovis kuraci kaj delikattu&#349;e glatigis la dum longe
+   neglektitan hararon, samtempe scivolante kompate kie estas la edzino
+   devinta ami tiel bone tiun bonkoran viron.
+</p>
+
+<p>
+   La kapitano &#285;emis denove kaj flustre diris "Aeron!" sed mi ne
+   ekmovi&#285;is. Dio min pardonu! En tiu momento mi malamis lin kiel
+   povas malami nur virino pripensanta misfaron okazigitan kontra&#365;
+   fratinvirino. Roberto suprenrigardis. Liaj okuloj denove sekis. Lia
+   bu&#349;o aspektis sen&#285;oje. Mi vidis tion, diris: "Rakontu al mi
+   pli longe." Kaj li rakontis, &#265;ar kompato estas donaco kiun povas
+   havigi la plej malri&#265;aj, kiun povas anta&#365;enklini&#285;i por
+   ricevi la plej fieraj.
+</p>
+
+<p>
+   "Vi komprenu, S'jorino, lia patro&mdash;mi rajtus diri nia patro se
+   mi n' hontus pr' ili amba&#365;&mdash;lia patro mortis anta&#365;
+   du jaroj kaj postlasis nin &#265;iujn al S'joro Nedo&mdash;tie
+   li nun ku&#349;as, tiam li 'stis dekokjara. &#264;iam li m'lamis
+   min, mi tiom 'spektas kiel Olda Mast'o. Li ne. Li havas nur la
+   helajn ha&#365;ton kaj hararon de li. Olda Mast'o 'stis bonvola por
+   ni &#265;iuj, precipe por mi, kaj a&#265;etis Lucinon de &#265;e
+   l' najbara grandbieno tie for en Sud-Karolino kiam l' eksciis ke
+   &#349;i pla&#265;as al mi. M' edzi&#285;is kun &#349;i kiel eble plej
+   bone. Ne 'stis multe sed ni fidelis unu pri l' alia &#285;is kiam
+   S'joro Nedo hejmenrevenis post unu jaro kaj 'nferigis la vivon de ni
+   amba&#365;. Li forsendis mian maljunan patrinon al G'orgio por k'
+   &#349;i eluzi&#285;u tie en lia rizmar&#265;o. Li trovis min kun mia
+   bela Lucino kaj kvankam ke S'jorino la Juna ploris kaj k' mi petegis
+   lin surgenue kaj k' Lucino forkuris, li malbo'volis kompati nin. Li
+   rev'nigis &#349;in kaj&mdash;&#349;in prenis."
+</p>
+
+<p>
+   "Ho, kion vi faris?" mi kriegis, varma pro senhelpaj doloro kaj
+   pasio.
+</p>
+
+<p>
+   Kiel la ofendegita koro de la viro suprenvenigis fajran sangon en
+   lian viza&#285;on kaj profundigis la tonojn de lia impeta vo&#265;o
+   dum li etendis brakon trans la liton, dirante kun ege signifoplena
+   gesto:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi duonmortigis lin tiam kaj &#265;i-nokte mi finplenumos la
+   taskon."
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, jes, sed da&#365;rigu nun. Kio okazis poste?"
+</p>
+
+<p>
+   Li direktis al mi rigardon komprenigantan ke nenia blankha&#365;tulo
+   povintus senti pli profundan malhonoron memorante kaj konfesante
+   tiujn lastajn farojn de frata opresado.
+</p>
+
+<p>
+   "Ili vipbatis min &#285;is kiam ke mi n' plu povis min ekstarigi.
+   Tiam ili forvendis min pli foren en la Sudo. Je nia komenca
+   renkonti&#285;o vi s'pozis min blankulo. Rigardu &#265;i-tien!"
+</p>
+
+<p>
+   Kun subita tordi&#285;o li apartigis sian &#265;emizon &#349;irgeste
+   de kolo al talio kaj vidigis al mi sur siaj fortaj brunaj
+   &#349;ultroj profunde plugitajn sulkojn, vundojn kiuj, kvankam
+   resanigitajn, estis por mi la plej teruraj de tiu domo. Mi ne
+   kapablis paroli al li kaj, kun la
+
+<!-- File: 14.png -->
+
+   kompatinda digno kiun granda mal&#285;ojo disponigas al la plej
+   humila suferanto li finrakontis sian mallongan tragedion, dirante
+   nur:
+</p>
+
+<p>
+   "Tio 'stas &#265;io, S'jorino. Ekde tiam mi n'niam revidis &#349;in
+   nek n'niam revidos &#349;in en la nuna mondo. <!-- Error in book:
+   mundo (I guess it could be dialect, but I don't see that kind of
+   substitution elsewhere) --> Eble e&#265; n' en la venonta."
+</p>
+
+<p>
+   "Sed, Roberto, kial vi supozas ke &#349;i estas morta? La kapitano
+   deliradis kiam li parolis tiel. Eble li kontra&#365;diros sian
+   malfeli&#265;an dira&#309;on kiam lia menso resani&#285;os. Ne
+   senesperi&#285;u. Ankora&#365; ne rezignu."
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, S'jorino, mi s'pozas ke li pravas. &#348;i 'stis tro fiera por
+   toleri tion dum multe da tempo. Sin mortigi 'stas ago konformanta
+   al &#349;ia k'raktero. Mi diris al &#349;i k' &#349;i tiel agu se
+   ne 'stus alia rimedo kaj &#265;iam Lucino obeis al mi, jes ja.
+   Mia kompatinda knabino! Ho, ne 'stis &#285;usta! Ne, nome de Dio,
+   &#285;usta ne 'stis!"
+</p>
+
+<p>
+   Dum la memora&#309;o pri tiu mal&#285;oja maljusto, tiu duobla
+   funebrigo brulis en lia vundita koro, stari&#285;is eksalte la diablo
+   ka&#365;ranta en la sango de &#265;iu forta homo. Li metis la manon
+   sur la fratan gor&#285;on kaj, rigardante la blankan viza&#285;on
+   anta&#365; si, murmuris malla&#365;te interdente:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi lasas lin forpasi tro facile. Li spertas n'nian suf'radon en
+   &#265;io tio. Ni ne 'stas ankora&#365; egalaj. Mi volas k' li rekonu
+   min. Mast'o Nedo, jen estas Bo&#265;jo. Kie 'stas Lucino?"
+</p>
+
+<p>
+   Tra la lipoj de la kapitano eliris longa malla&#365;ta suspiro. Nur
+   eta palpebrumado indikis ke li ankora&#365; vivas. Stranga silento
+   plenigis la &#265;ambron dum la pli a&#285;a frato tenis la vivon de
+   la pli juna frato pendanta en la mano, hezitante inter malhela espero
+   kaj mortiga abomeno. En la &#349;tormo da pensadoj kiuj trairis
+   mian cerbon nur unu el ili estis sufi&#265;e klara por instigi
+   agadon. Mi devas malebligi murdon se mi povas. Sed kiel? Kion mi
+   povas fari sole, enfermite kun mortanto <!-- Error in book: moranto
+   --> kaj frenezulo? &#264;ar &#265;iu menso konsentinta neprege
+   al iu ajn maljusta impulso estas freneza dum la impulso &#285;in
+   regas. Fortikon mi ne havis, nek multan kura&#285;on, nek tempon
+   nek ruzon kiel taktikon, kaj nur la hazardo povus havigi helpon al
+   mi anta&#365; ol la horo tro malfruus. Sed almena&#365; unu armilon
+   mi disponis&mdash;langon&mdash;ofte la plej bonan defendilon por
+   virino. Kaj kompato, pli forta ol timo, naskigis en mi la potencon
+   &#285;in uzi. Kion mi diris nur la &#264;ielo scias&mdash;sed certe
+   la &#264;ielo min helpis. Vortoj brulis sur miaj lipoj, larmoj
+   elfluis miajn okulojn, kaj iu bonfara an&#285;elo instigis min uzi la
+   ununuran nomon kapablan haltigi la manon de mia a&#365;skultanto kaj
+   mildigi lian koron. &#264;ar en tiu momento mi kredis plenanime ke
+   Lucino da&#365;re vivas kaj tiu honesta fido estigis en li samspecan
+   kredon.
+</p>
+
+<p>
+   Li a&#365;skultis kun la minaca mieno de homo &#265;e kiu provizore
+   regas bruta instinkto&mdash;mieno kiu malnobligas la viza&#285;on de
+   e&#265; la
+
+<!-- File: 15.png -->
+
+   plej grava altrangulo. Li estis simpla viro&mdash;malri&#265;a,
+   seneduka, elpelita, ofendita viro. La vivo disponigis al li
+   malmultajn &#285;ojojn. La mondo proponis al li neniajn honorojn,
+   nenian sukceson, nenian hejmon, nenian amon. Kiun estontecon tiu
+   krimo povus difekti? Kaj kial li sinsenigu je tiu dol&#265;a,
+   kvankam akra, morda&#309;o nomi&#285;anta ven&#285;o? <!-- Error
+   in book: vengo --> Kiom da blankuloj, &#285;uante la liberecon,
+   kulturon kaj Kristanismon de la tuta Nov-Anglio, ne spertintus
+   la samajn sentojn kiujn li spertis tiam? &#264;u mi devintus lin
+   ripro&#265;i pri homa angoro, pri homa sa&#365;dado al kompenso,
+   ununura&#309;oj nun restantaj al li el la ruina&#309;oj de liaj
+   malmultaj malmultvaloraj esperoj? Kiu lernigis al li ke memregado,
+   sinofero estas kvalitoj farontaj homojn mondomastroj kaj ilin
+   pliproksimigontaj al &#264;ielo? &#264;u mi devintus prediki la
+   belecon de pardonemo, la devon de pia submeti&#285;o? Li havis nenian
+   religion, estis nenia sanktuleca "Onklo To&#265;jo" kaj la nigra
+   ombro de sklaveco &#349;ajnis malheligi al li la tutan mondon kaj
+   elbari Dion. &#264;u mi devintus lin averti pri punoj kaj ju&#285;oj
+   kaj juraj potencoj? Kion li sciis pri justeco a&#365; la kompato
+   devanta mildigi tiun severan virton kiam &#265;iun le&#285;on,
+   homan kaj dian, oni rompis sur lia fajrejo&#349;tono? &#264;u mi
+   devintus lin emocii per alvokoj al fila devo a&#365; frata amo? Kiajn
+   respondojn liaj alvokoj estigis? Kiujn memora&#309;ojn povantajn
+   ilin nun favori patro a&#365; frato anta&#365;e staplis en lia koro?
+   Ne. &#264;iuj tiuj influoj, tiuj kunrilatoj montri&#285;intus ege
+   pli ol senutilaj se mi estintus sufi&#265;e trankvila por klopodi
+   ilin apliki. Trankvila mi ne estis. Tamen instinkto, pli subtila ol
+   rezonado, sciigis al mi la solan sekuran rimedon per kiu konduki tiun
+   &#265;agrenitan animon el la labirinto en kiu &#285;i palpiradis
+   kaj preska&#365; terenfalis. Kiam mi pa&#365;zis, senspire, Roberto
+   turni&#285;is al mi, demandante, kvaza&#365; homaj certigoj povus
+   plifortigi lian fidon je Dia &#264;iopovo:
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi 'pinias ke, se mi lasas Mast'on Nedon da&#365;re vivi,
+   S'joro Jesuo rev'nigos al mi mian Lucinon?"
+</p>
+
+<p>
+   "Tiel certe kiel Nia Sinjoro ekzistas, vi rerenkontos <!-- Error
+   in book: rerenkontros --> &#349;in tie-&#265;i a&#365; en tiu bela
+   post-tie-&#265;i kie estas nek Negro nek Blankulo, nek mastro nek
+   sklavo."
+</p>
+
+<p>
+   Li forigis la manon de sur la gor&#285;o de sia frato, levis la
+   rigardon ekde mia viza&#285;o &#285;is la pretera vintra &#265;ielo,
+   kvaza&#365; ser&#265;ante tiun benitan landon, pli feli&#265;an
+   e&#265; ol la feli&#265;a Nordo. Ho ve! estis la plej malhela horo
+   anta&#365; la tagi&#285;o! Supre estis nenia stelo, malsupre nenia
+   lumo krom la pala brileto de la lampo elmontranta la fraton lin
+   sen&#285;ojigintan. Kiel blindulo kredanta ke suno ekzistas sed ne
+   povanta &#285;in vidi, li &#349;ancelis la kapon, faligis la brakojn
+   nervoze sur la genuojn kaj sidis tie sensone, starigante la demandon
+   jam starigitan en horoj malpli malhelaj ol la nuna far multaj
+
+<!-- File: 16.png -->
+
+   animhavuloj kies fido estas pli solide fiksita ol lia. "Kie estas
+   Dio?" Mi konsciis ke la tajdo inversi&#285;is kaj vigle penadis
+   malhelpi tiun senrudran savboaton engliti denove la kirloakvon en kiu
+   &#285;i preska&#365; perdi&#285;is.
+</p>
+
+<p>
+   "Mi a&#365;skultis vin, Roberto. A&#365;skultu min nun kaj a&#365;du
+   tion kion mi diras, &#265;ar mia koro plenas je kompato al vi, plenas
+   je espero por via estonteco kaj je deziro helpi vin nun. Mi deziras
+   ke vi foriru disde &#265;i tie, disde la tento de &#265;i tiu loko
+   kaj la mal&#285;ojaj pensadoj kiuj &#285;in hantas. Vi jam venkis vin
+   unuan fojon kaj pro tio mi vin estimegas &#265;ar ju pli malfacila
+   la batalo, des pli glora la venko. Sed pli sekure estos estigi
+   distancon inter vi kaj &#265;i tiu viro. Mi skribos leterojn al vi,
+   havigos monon al vi, alvenigos vin al bona kara Masa&#265;useco por
+   komenci novan vivon tie kiel libera homo&mdash;jes, kaj feli&#265;a
+   homo. &#264;ar kiam la kapitano resani&#285;os, mi ekscios de li
+   kie estas Lucino kaj movos &#265;ielon kaj teron por &#349;in trovi
+   kaj &#349;in revenegi al vi. &#264;u vi bonvolas konsenti pri tio,
+   Roberto?"
+</p>
+
+<p>
+   Malrapide, ege malrapide esti&#285;is la respondo, &#265;ar la celo
+   de unu semajno, eble de unu tuta jaro, ne facile flankenlasi&#285;is
+   en unu horo.
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, S'jorino, mi bo'volas."
+</p>
+
+<p>
+   "Bonege! Nun vi estas la viro kiu mi supozis vin esti kaj mi
+   laboros nome de vi kun mia tuta koro. Vi bezonas dormadon, mia kara
+   kompatindulo. Foriru, kaj penadu forgesi. La kapitano vivas kaj vi
+   ankora&#365; evitas pekegi. Ne, ne rigardu tien. Lin prizorgos mi.
+   Venu, Roberto, nome de Lucino."
+</p>
+
+<p>
+   Ni danku &#264;ielon pro la senmorteco de la amo! &#265;ar kiam
+   &#265;iuj aliaj rimedoj de savo malsukcesis, ero de &#265;i tiu
+   vivesenca fajro moligis la feran volon de la viro &#285;is kie virina
+   mano povus &#285;in fleksi. Li permesis ke mi forprenu de li la
+   &#349;losilon, ke mi lin forkonduku mildageste &#285;is la soleco kiu
+   estis nun la plej saniga balsamo kiun mi povus donaci al li. Kiam li
+   atingis sian &#265;ambreton, li falis sur sian liton kaj restis tie
+   kvaza&#365; lacigite per la plej malfacila konflikto de sia vivo.
+   Mi riglis lian pordon, mal&#349;losis la mian, supren&#349;ovis la
+   fenestron, ekvilibrigis min per enspiro da aero, tiam hastis al D-ro
+   Franko. Li revenis kun mi kaj &#285;is nova tagi&#285;o ni kunlaboris
+   savante la vivon de unu frato kaj pensante serioze pri kiel plej
+   bone certigi la liberecon de la alia. Kiam la suno levi&#285;is tiel
+   &#285;oje kvaza&#365; &#285;i brilus nur por feli&#265;aj hejmoj,
+   la kuracisto iris &#265;e Roberto. Dum unu horo mi a&#365;dis la
+   murmuradon de iliaj vo&#265;oj. Unu fojon mi suba&#365;dis la sonon
+   de pezaj ploregoj, tiam, dum intervalo, pian silenton, kvaza&#365; en
+   la sensoneco tiu bonfara viro prizorgis ne nur korpon sed anka&#365;
+   animon. Kiam li foriris, li
+
+<!-- File: 17.png -->
+
+   forkondukis Roberto kun si, pa&#365;zante por sciigi al mi sian
+   intencon lin survojigi kiel eble plej balda&#365; sed ne anta&#365;
+   ol ni denove renkonti&#285;os.
+</p>
+
+<p>
+   Ili ne plu vidi&#285;is dum la tuta tago. Alia kirurgo alvenis
+   prizorgi la kapitanon, alia helpanto alvenis plenigi la malplenan
+   de&#309;orejon. Mi klopodis ripozi sed ne sukcesis &#265;ar pensadoj
+   pri la kompatinda Lucino &#349;ancelis mian koron kaj balda&#365;
+   mi staris denove &#265;epostene, esperante kun anksieco ke mian
+   kontrabandulon oni ne jam tro haste for&#349;telis. &#308;us kiam
+   la nokto sin anoncis a&#365;di&#285;is frapetsono kaj, malferminte
+   la pordon, mi ekvidis Roberton, la&#365;vorte "vestitan kaj en
+   &#285;usta mensostato". La kuracisto jam anstata&#365;is la
+   &#265;ifonan kompleton per netaj vesta&#309;oj kaj postrestis
+   de tiu &#349;torma nokto nenia indico krom pli profundaj faltoj
+   sur la frunto kaj la obeema mieno de rimorsosenta infano. Li ne
+   transpa&#349;is la sojlon, ne prezentis al mi la manon, nur formetis
+   la kaskedon, dirante, kun perfida hezito en la vo&#265;o:
+</p>
+
+<p>
+   "Dio benu vin, S'jorino. Mi 'stas forironta."
+</p>
+
+<p>
+   Mi etendis la manojn, retenis sekure liajn manojn.
+</p>
+
+<p>
+   "&#284;is la revido, Roberto! Restu kura&#285;kora kaj kiam mi
+   hejmenrevenos al Masa&#265;useco, ni renkonti&#285;os en pli
+   &#285;oja loko ol &#265;i tiu. &#264;u vi <!-- Error in book: vu -->
+   tute pretas, &#265;u vi bone komfortas por via voja&#285;o?"
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, S'jorino, jes. S'joro Doktoro &#265;ion aran&#285;is. Mi 'stas
+   forironta kun amiko lia. Miaj dokumentoj 'stas en bonordo kaj mi
+   'stas kiel eble plej f'li&#265;a &#285;is kiam mi trovos..."
+</p>
+
+<p>
+   Li pa&#365;zis, tiam da&#365;re parolis, enrigardetante la
+   &#265;ambron:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi f'li&#265;as pro ke mi n' faris tion kaj mi dankas vin, S'jorino,
+   pro ke vi malhelpis min. Mi dankas plenkore. Mi b'da&#365;ras devi
+   konfesi tamen ke mi n' &#265;esas lin malamegi."
+</p>
+
+<p>
+   Kompreneble li malamegis lin. Malamegis lin anka&#365; mi. &#264;ar
+   tiuj eraremaj koroj niaj ne kapablas perfekti&#285;i en ununokta
+   tempoda&#365;ro. Ili bezonas prujnon kaj fajron, venton kaj pluvon,
+   por maturi&#285;i kaj sin pretigi por la granda rikoltohejmo.
+   Dezirante deturni lian pensadon, mi metis etan monsumon en lian manon
+   kaj, rememorante la magion de iu speciala libreto, mi transdonis
+   al li mian ekzempleron de &#285;i, sur kies malhela kovra&#309;o
+   brilis blanklume la Virga Patrino kaj la Infano, de kies vivo la
+   libreto enhavis la grandan historion. Roberto enigis la monon en sian
+   po&#349;on kun dankema murmurado, la libreton en sian bruston, kun
+   longa rigardo kaj tremanta eldirado:
+</p>
+
+<p>
+   "<i>Mian</i> bebon mi n'niam vidis, S'jorino."
+</p>
+
+<p>
+   Mia spirito kolapsis tiam. Kaj kvankam miaj okuloj estis tro
+   malsekaj por vidi, mi sentis liptu&#349;adon kontra&#365; miajn
+   manojn, a&#365;dis la sonadon de forirantaj piedoj, konsciis ke mia
+   kontrabandulo jam
+
+<!-- File: 18.png -->
+
+   foriris.
+</p>
+
+<p>
+   Kiam oni sentas fortegan malamon, ju malpli oni priparolas la temon,
+   des pli bone estas. Tial mi registru nur tion ke la kapitano travivis
+   kaj post iom da tempo inter&#349;an&#285;i&#285;is kaj ke kiu ajn
+   estis la koncerna inter&#349;an&#285;ito, mi certas ke la Registaro
+   akiris la plej bonan mar&#265;anda&#309;on. Sed longe anta&#365; ol
+   tio okazis mi jam plenumis mian promeson al Roberto, &#265;ar tujege
+   kiam mia malsanulo reakiris sufi&#265;an memorpovon por ke mi fidu
+   lian respondon, mi demandis sen &#265;irka&#365;parolado:
+</p>
+
+<p>
+   "Kapitano Fajrfakso, kie estas Lucino?"
+</p>
+
+<p>
+   Kaj tro malforta por esti kolera, surprizita a&#365; malsincera, li
+   tuj respondis:
+</p>
+
+<p>
+   "Mortinta, Fra&#365;lino Dano."
+</p>
+
+<p>
+   "Kaj &#349;i sin mortigis kiam vi vendis Bo&#265;jon, &#265;u?"
+</p>
+
+<p>
+   "Kiel diablonome vi eksciis tion?" li demandis kun mieno duonrimorsa,
+   duonmira. Sed mi kontenti&#285;is kaj diris nenion pluan.
+</p>
+
+<p>
+   Kompreneble, mi sendis la nova&#309;on al Roberto, atendanta tie
+   for en soleca hejmo&mdash;atendanta, laboranta, sopiranta al sia
+   Lucino. La alsendo preska&#365; rompis mian koron. Sed malforte
+   estus prokrasti, malice estus trompi. Tial mi sendis la pezan
+   nova&#309;on kaj balda&#365; revenis la respondo: nur tri linioj. Sed
+   mi ju&#285;is ke la viro jam perdis la subtenpovon de sia vivo.
+</p>
+
+<p>
+   "M'opiniis ke mi n' plu vidos &#349;in. Mi &#285;ojas ekscii ke
+   &#349;i n' plu spertas &#285;enon. Mi dankas vin, S'jorino. Kaj se
+   ili permesos tion, mi batalos por vi &#285;is ke mi mortos, kio
+   balda&#365; okazu, m' esperu."
+</p>
+
+<p>
+   Ses monatojn poste lia espero reali&#285;is kaj li plenumis sian
+   promeson.
+</p>
+
+<p>
+   &#264;iuj konas la historion de la atako sur Fuorto-Vagneron. Sed
+   ni ne ankora&#365; laci&#285;u rememorante kiel nia Kvindek-Kvara,
+   forkonsumite pro tri sendormaj noktoj, senman&#285;a tago kaj
+   mar&#349;ado sub julia suno, sturmis la fuorton kiam la &#265;ielo
+   jam nokti&#285;is, alfrontante multforman morton, sekvante siajn
+   kura&#285;ajn &#265;efojn tra fajra pluvumo da kugloj kaj obusoj,
+   luktante heroe por "Dio kaj Provincestro Andreo"&mdash;kiel la
+   regimento enirinta la batalon sepcenthome &#285;in eliris perdinte
+   preska&#365; duonon da tiuj, kaptitaj, mortigitaj a&#365; vunditaj,
+   postlasinte sian junan komandanton enterigotan, same kiel en
+   anta&#365;aj epokoj, &#265;irka&#365;atan de sia korpogardistaro,
+   lojala &#285;is la morto. Certe, la insulto fari&#285;as honoro
+   kaj la lar&#285;a tombo bezonas nenian monumenton krom la heroeco
+   &#285;in konsekranta anta&#365; nia rigardo. Certe, la koroj
+   lin amintaj la plej forte vidas tra siaj larmoj la &#349;ajne
+   malfeli&#265;an perdon alii&#285;intan en respektindan venkon. Kaj
+   certege, alju&#285;i&#285;is la beno de Dio kiam lia lojala animo
+
+<!-- File: 19.png -->
+
+   respondis al la Morto-alvoko: "Sinjoro, jen mi estas, kune kun la
+   fratoj kiujn vi havigis al mi."
+</p>
+
+<p>
+   La estonteco devos komprenigi kiom bone tiu batalo efektivi&#285;is;
+   &#265;ar kvankam Fuorto-Vagnero tiam nin defiis, publika
+   anta&#365;ju&#285;o nun moderi&#285;as. Tial tra la kanonfumo de
+   tiu nigra nokto la vireco de la kolora raso brilas anta&#365;
+   multaj okuloj malvolintaj vidi, sonas en multaj oreloj malvolintaj
+   a&#365;di, venkas multajn korojn anta&#365;e malvolintaj kredi.
+</p>
+
+<p>
+   Kiam alvenis la nova&#309;o ke ni estas bezonataj, neniu estis pli
+   feli&#265;a ol mi pro la devo &#265;esi instrui kontrabandulojn,
+   la nova laboro kiun mi entreprenintis, kaj foriri flegadi "niajn
+   knabojn", kiel mia malhelha&#365;ta grego tiel fiere nomumis la
+   vunditojn de la Kvindek-Kvara. Sentante pli da kontenti&#285;o, dum
+   mi surmetis mian grandan anta&#365;tukon kaj suprenfaldis miajn
+   manumojn, ol se mi vesti&#285;us por la matena elliti&#285;o de
+   la Prezidento, mi komencis de&#309;ori &#265;e Malsanulejo Numero
+   Dek &#265;e Boforto. La sceno estis ege konata, tamen stranga,
+   &#265;ar nur malhelaj viza&#285;oj suprenrigardis min ekde siaj
+   lita&#265;oj sternitaj tiel dense la&#365; la planko kaj mankis al
+   mi la akra ak&#265;ento de miaj Norduloj en la pli senhastaj, pli
+   dol&#265;atonaj vo&#265;oj &#285;oje intervokantaj unu la alian
+   a&#365; respondantaj al miaj demandoj per solida: "Ni rezignos
+   n'niam, S'jorino, &#285;is kiam mortos la lasta Sudulo," a&#365; "Se
+   nia gento 'stas libera, ni povas toleri l' devon morti."
+</p>
+
+<p>
+   Pasante de lito al lito, strebante plenumi per unu manparo la laboron
+   de almena&#365; tri, iompostiome, lavante, man&#285;igante, vindante
+   la&#365; la longa vico da zibelkoloraj herooj, kiam mi atingis la
+   lastan soldaton mi rekonis en li mian kontrabandulon. Li aspektis
+   tiel maljune, tiel eluzite, tiel morte debile kaj pale, mi neniam
+   lin rekonintus sen ekvidi la profundan cikatron sur lia vango. Tiu
+   flanko ku&#349;is supre kaj tuj altiris mian rigardon. Tamen e&#265;
+   tiam mi dubis, tiel a&#265;e li &#349;an&#285;i&#285;intis, &#285;is
+   kiam mia rigardo atingis la identigilon super lia kapo kaj legis
+   la nomon: "Roberto Dano". Tio kaj trankviligis kaj afekciis min
+   &#265;ar, memorante ke anta&#365;e li havis nenian nomon, mi konsciis
+   ke li prenis la mian. Mi deziregis ke li parolu al mi, ke li rakontu
+   al mi kiel li fartis ekde eliri mian vidkampon kaj permesu ke mi
+   alportu al li kelkajn etajn servojn inter&#349;an&#285;e de la multaj
+   servoj kiujn li jam alportis al mi. Sed la&#365;&#349;ajne li dormis.
+   Dum mi staris respertante denove tiun strangan nokton, viglamensa
+   knabo ku&#349;anta sur apuda lito kaj mildageste svinganta malnovan
+   ventumilon super la du litoj min rigardis kaj diris:
+</p>
+
+<p>
+   "&#348;ajnas ke vi konas lin, &#265;u ne, S'jorino?"
+</p>
+
+<p>
+   "Vi pravas. &#264;u konas lin vi?"
+</p>
+
+<!-- File: 20.png -->
+
+<p>
+   "Tiel bone kiel eblis al iu, S'jorino."
+</p>
+
+<p>
+   "Kial vi diras 'eblis', kvaza&#365; li jam mortis kaj forpasis?"
+</p>
+
+<p>
+   "Mi s'pozas &#265;ar mi scias ke necesos al li forpasi. Li havas
+   seriozan vundon en la brusto kaj sangas i'terne, la&#365; l'
+   kuracisto. Li n' suferas n'niel, nur pli kaj pli malpliforti&#285;as
+   &#265;iun momenton. Mi jam vent'lumas lin de longa tempo kaj l'
+   iomete parolis. Sed nun li n' plu rekonas min. Tial mi s'pozas ke li
+   'stas jam preska&#365; finforirinta."
+</p>
+
+<p>
+   Vidi&#285;is en la viza&#285;o de la knabo tiom da mal&#285;ojo kaj
+   kareco ke mi memoris ion kaj demandis kun duobligita interesi&#285;o:
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u estas vi kiu lin forigis de sur la batalkampo? Oni raportis
+   al mi pri knabo kiu preska&#365; perdigis la vivon savante tiun de
+   sia kamarado."
+</p>
+
+<p>
+   Mi kura&#285;as supozi ke la junulo ru&#285;i&#285;is, same kiel
+   farintus iu ajn modestulo. Mi ne povis vidi tion sed mi a&#365;dis
+   lian kontentan ridklukon dum li svingis sian rigardon for de sia
+   frakasita brako &#285;is la pala kontra&#365;flanka figuro.
+</p>
+
+<p>
+   "La&#365; &#264;'elo, S'jorino, tio 'stas n'nio. Ni 'naboj &#265;iam
+   nin apogas unu l' alian. Kaj mi n' konsentis postlasi lin por
+   ke da&#365;re torturu lin tiuj damnotaj Suduloj. Li jam 'stis
+   sklavo kvankam li havas duoble malpli la aspekton ol mi, kaj mi
+   naski&#285;is en Bostono."
+</p>
+
+<p>
+   La parolinto pravis &#265;ar li estis tiel nigra kiel la pika aso.
+   Pro tio ke li estis tiel fortika specimeno, eble pli &#285;uste
+   estus lin kompari al la pika fanto. Sed la malhelha&#365;ta
+   civitano rigardis la blankha&#365;tan sklavon kun la kompatinda sed
+   mistifikita mieno kiun jam tiel ofte mi vidis sur la viza&#285;oj
+   de niaj plej sa&#285;aj homoj kiam ajn anonci&#285;is tiu implikita
+   sklavecotemo, postulante ke oni &#285;in tratran&#265;u a&#365;
+   pacience &#285;in malimpliku.
+</p>
+
+<p>
+   "Diru al mi kion vi scias pri tiu viro. &#264;ar e&#265; se li
+   maldormus, li estas tro debila por paroli."
+</p>
+
+<p>
+   "Mi n'niam vidis lin &#285;is m' ali&#285;is al l' regimento
+   kaj la&#365;&#349;ajne n'niu iam sukcesis eligi de li multe d'
+   informa&#309;oj. Li 'stis speco de bu&#349;fermulo kaj &#349;ajnis
+   interesi&#285;i pri n'nio krom ataki la Sudulojn. Iuj diras
+   k' li sin rekrutigis anta&#365; ni &#265;iuj. Mi scias k' li
+   &#265;agreni&#285;is &#285;is nia survoji&#285;o kaj kiam ni atakis
+   malnova&#265;an Vagneron li batalis diablovigle."
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi estis kun li kiam li vundi&#285;is? Kiel la afero
+   okazis?"
+</p>
+
+<p>
+   "Jes, S'jorino. L' afero havas ion strangan. &#264;ar &#349;ajnis
+   k' li konas la ulon kiu lin mortigis kaj k' l' ulo konas lin. Mi n'
+   kura&#285;as pridemandi, sed mi su'pektas k' iaman pasintan tempon
+   unu mastris l' alian. &#264;ar kiam ili alkro&#265;i&#285;is kune, l'
+   ulo ekkriis: "Bo&#265;jo!" Kaj Dano respondis ekkrie: "Mast'o Nedo!"
+   Tiam ili kune ekluktis."
+</p>
+
+<!-- File: 21.png -->
+
+<p>
+   Mi sidi&#285;is subite &#265;ar la malnovaj kolero kaj kompato
+   interbatalis en mia koro kaj samtempe mi deziregis kaj timegis
+   a&#365;di la sekvontan raporton.
+</p>
+
+<p>
+   "Vi vidu, kiam la Kolonelo&mdash;nia &#264;'ela S'joro konservu
+   lin kaj lin rev'nigu al ni!&mdash;ankora&#365; ne certas, vi
+   scias, S'jorino, kvankam 'stas jam anta&#365; du tagoj k' ni lin
+   perdis&mdash;nu, kiam la Kolonelo kriegis 'Anta&#365;enhastu,
+   'naboj, hastu anta&#365;en!', Dano forrapidegas kvaza&#365; li celas
+   kapti la fuorton solapersone. Mi apudas lin kaj restas proksime
+   al li dume k' ni trairas la ringfosa&#309;on kaj surgrimpas la
+   muron. Ho! &#265;u &#265;i tio ne 'stis hastega&#309;o?" Kaj
+   la knabo suprensvingis la sanan brakon kun sova&#285;a kriego,
+   kvaza&#365; la nura memora&#309;o pri tiu vigliga momento lin denove
+   superver&#349;us en eka ventego de nebridebla eksciti&#285;o.
+</p>
+
+<p>
+   "&#264;u vi sentis timon?" mi diris, starigante la demandon kiun
+   virinoj ofte starigas, kaj ricevante la respondon kiun preska&#365;
+   &#265;iam ili ricevas.
+</p>
+
+<p>
+   "Ne, S'jorino!"&mdash;emfazo sur la vorto 'S'jorino'&mdash;"mi
+   pripensis n'nion krom la damnotaj Suduloj kiuj senkapigas nin,
+   strektran&#265;as nin, forigas al ni l' orelojn kiam ili nin kaptas.
+   Mi celegis enirigi taglumon en almena&#365; unu el ili kaj tion mi
+   faris. 'Speras ke pla&#265;is al li." <!-- I added a quotemark -->
+</p>
+
+<p>
+   "Evidentas ke tion vi faris. Nu da&#365;re parolu pri Roberto
+   &#265;ar mi devus esti en de&#309;orado."
+</p>
+
+<p>
+   "Li atingis la supron inter l' unuaj. Mi venis tuj post li kaj,
+   kvankam la tut' afero finfari&#285;is en ununura momento, mi
+   m'moras kiel &#285;i okazis, malgra&#365; mia kriegado kaj fr'neza
+   &#265;irka&#365;batado. &#308;us tie kie ni 'stis, iuspeca oficiro
+   &#265;irka&#365;svingadis sian glavon kaj kura&#285;igadis kriege
+   siajn virojn. Dano lin ekvidis en granda pafbrilo kiu preterpasis. Li
+   for&#309;etis sian pafilon, efektivigis saltegon kaj 'takis l' ulon
+   kvaza&#365; tiu 'stus &#284;efo, Borigardo kaj Lio unui&#285;intaj
+   en solan personon. Mi grimpa&#265;is post li kiel eble plej rapide
+   sed atingis la supron nur s'fi&#265;e frue por vidi lin ricevi
+   trakorpan glavo&#349;ovegon kaj forfali malsupren en la fosa&#309;on.
+   Ne n'cesas demandi kion mi faris en la sekvinta momento, S'jorino,
+   &#265;ar 'pena&#365; scias tion mi mem. Mi m'moras nur esti iel
+   sukcesinta for&#309;eti tiun Sudula&#265;on, tiel mortintan kiel
+   Moseo, en la fuorton, kaj manpreni Danon kaj lin forporti el l'
+   fosa&#309;o. Kompatinda maljuni&#285;inta ulo! Ni ceteraj diris k'
+   ni eniras la fuorton por vivi a&#365; morti. Li diris k' li eniras
+   &#285;in por morti kaj li 'tingis la celon."
+</p>
+
+<p>
+   Mi ege atentis la ekscititan parolanton, sed kiam li beda&#365;ratone
+   eldiris tiujn lastajn vortojn mi returni&#285;is kaj la rigardo de
+   Roberto renkontis la mian. Tiuj melankoliaj okuloj, tiom plenaj je
+
+<!-- File: 22.png -->
+
+   inteligenteco pruvanta ke li &#309;us a&#365;dis, rememoris kaj
+   meditis kun tiu preternatura potenco ofte postvivanta &#265;iujn
+   ceterajn sentopovojn. Li rekonis min, tamen eldiris nenian
+   salutvorton. Li kontenti&#285;is vidante virinan viza&#285;on, tamen
+   salutis &#285;in kun nenia rideto. Li sentis sin esti mortonta, tamen
+   a&#365;digis nenian adia&#365;on. Li jam tro foren transiris la
+   riveron por reveni a&#365; lanti nun. Vivofinaj pensado, fizika forto
+   kaj spirado el&#265;erpi&#285;is en unu dankema rigardo, unu murmuro
+   de konsento pri la lasta doloro kiun li povus iam senti. Liaj lipoj
+   movi&#285;is kaj, kiam mi anta&#365;enklini&#285;is por a&#365;skulti
+   ilian mesa&#285;on, flustro malvarmigis mian vangon, konsistigante la
+   interrompatajn vortojn:
+</p>
+
+<p>
+   "Mi 'stus farinta tion&mdash;sed pli bone 'stas tiel&mdash;mi 'stas
+   kontenta."
+</p>
+
+<p>
+   Ho! Tia li plenrajtis esti. &#264;ar dum li forturnis la viza&#285;on
+   el la ombro de la finestinta vivo, sur &#285;in la sunlumo de la
+   estonta vivo sternis belegan kontenti&#285;on, kaj entirante sian
+   lastan spiradon mia kontrabandulo atingis edzinon, hejmon, eternan
+   liberecon kaj Dion.
+</p>
+
+<!-- File: 23.png -->
+
+<!-- File: 24.png -->
+
+<hr align="center" width="62%">
+
+<!--
+So as not to interrupt the flow of the story, I threw
+all the footnotes to the end and numbered accordingly.
+-->
+
+<!--
+Because the book ends right here, the following text will be at the
+bottom edge of the browser window. This "pulls" the footnotes down to
+nearly the bottom of the page; consequently a jump to one of the later
+footnotes cannot position the footnote at the top of the page. This can
+be confusing for the user. However, the Gutenberg info that is placed
+after the end of the book will fix this problem, because it will push
+the footnotes upward sufficiently.
+-->
+
+<p class="italike centre">
+   [En la libro mem, la piednotoj trovi&#285;as plejparte &#265;e la
+   piedoj de la koncernaj pa&#285;oj.<br>Por ne interrompi la fluon
+   de la rakonto en tiu &#265;i unupa&#285;a versio preparita de
+   Distributed Proofreaders,<br>la piednotoj estas kolektitaj &#265;i
+   tie, &#265;e la fino de la unu (longa!) pa&#285;o.]
+</p>
+
+<h2>Piednotoj</h2>
+
+<p>
+   <sup><a name="piednoto01b" href="#piednoto01a">1</a></sup>En
+   la Usonangla lingvo de la dekna&#365;a jarcento la vorto
+   "contraband" havis, krom sia tradicia signifo ("varoj transportitaj
+   kontra&#365;le&#285;e kaj sekrete trans politikajn limojn"),
+   aldonan milittempan signifon: "Nigraha&#365;ta sklavo transportita
+   a&#365; fu&#285;inta kontra&#365;le&#285;e kaj sekrete el la
+   Sudaj &#349;tatoj, kie sklaveco estis permesita, en la Nordajn
+   &#349;tatojn, kie sklaveco estis malpermesita kaj kie &#265;iuj homoj
+   estis la&#365;le&#285;e liberaj."
+</p>
+
+<p>
+   <sup><a name="piednoto02b" href="#piednoto02a">2</a></sup>La
+   anglalingva kromnomo por Roberto estas "Bob", vorto havanta aliajn
+   samtempajn signifojn, el kiuj unu estas: "peza&#309;o fiksita al la
+   ekstrema&#309;o de pendanta fadeno a&#365; &#349;nuro".
+</p>
+
+<p>
+   <sup><a name="piednoto03b" href="#piednoto03a">3</a></sup>En
+   Usono la kvara de julio estas la tutlanda festotago pri sendependeco.
+</p>
+
+<p>
+   <sup><a name="piednoto04b" href="#piednoto04a">4</a></sup>Unuaj
+   Familioj de Virginio; en la angla, "F.F.V.": "First Families of
+   Virginia".
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO ***
+
+***** This file should be named 17665-h.htm or 17665-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/7/6/6/17665/
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+
+</html>
+
diff --git a/17665.txt b/17665.txt
new file mode 100644
index 0000000..49f0d50
--- /dev/null
+++ b/17665.txt
@@ -0,0 +1,1441 @@
+The Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Mia Kontrabandulo
+       My Contraband
+
+Author: Louisa May Alcott
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: February 3, 2006 [EBook #17665]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+                       KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ
+
+
+
+
+                          LOUISA MAY ALCOTT
+                             (1832-1888)
+
+
+
+
+                                 MIA
+                            KONTRABANDULO
+
+
+
+
+                            Esperantigis
+                             EDWIN GROBE
+
+
+
+
+                                1998
+                       Eldonejo-Arizona-Stelo
+                       1620 North Sunset Drive
+                      Tempe, Arizona 85281-1550
+                                Usono
+
+
+
+
+                          LOUISA MAY ALCOTT
+                         "MIA KONTRABANDULO"
+                     Unua Eldono: Novembro 1998
+
+
+
+
+                     Origina Anglalingva Titolo:
+                           "MY CONTRABAND"
+
+
+
+
+                  *       *       *       *       *
+
+
+
+
+                        MIA KONTRABANDULO[1]
+
+
+D-ro Franko eniris dum mi flikis la sxirajxojn de malnova cxemizo por
+ke Tocxjo dece pasu en sian tombon. Novajn cxemizojn ni konservis
+por la vivantoj kaj li ne havis edzinon nek patrinon por "belvesti
+lin kiam li foriras renkonti la Sinjoron," kiel diris iu virino,
+priskribante la bonan funebran ceremonion kiun sxi okazigis por sia
+filo kontraux gxenega monkosto.
+
+"Frauxlino Dano, mi havas problemon," komencis la kuracisto kun
+mieno diranta tiel klare kiel vortoj: "Mi deziras peti komplezon sed
+placxus al mi ke vi gxin anticipu."
+
+"Kion mi faru por helpi vin?"
+
+"Fidavorte, malplacxas al mi gxin devi proponi, sed vi povas jes ja
+helpi min, mi petas."
+
+"Tial vi nur bonvolu nomi gxin."
+
+"Vidu, oni jxus alportis Sudulon frenezan pro tifoida febro. Vere
+malbona kazo cxiusence. Ebriigxinta kanajla kapitaneto kiun oni
+penadis kapti sed kiun neniu volas penadi kuraci. La flegejoj estas
+plenaj, la flegistinoj estas gxismorte sursxargxitaj kaj volonte
+konsentantaj pri tio kiam temas pri niaj knaboj, sed ili iom hezitas
+endangxerigi siajn vivojn por Suduloj. Nu, vi jam malsanigxis de la
+febro, placxas al vi strangaj malsanuloj, via kunlaborantino bonvolos
+prizorgi vian fakon dum iom da tempo kaj mi provizos vin per bona
+helpanto. La ulo ne dauxre vivos longan tempon, mi opinias. Sed ni
+ne rajtas lin lasi morti sen iuspeca zorgado, vi scias. Mi metis lin
+en la kvara etagxo de la okcidenta alo, apartigitan disde la ceteraj
+uloj. Estas aere, trankvile kaj komforte tie. Mi respondecas pri tiu
+fako kaj faros mian plejon por vin helpi cxiumaniere. Nu, tial, cxu
+vi bonvolas konsenti?"
+
+"Kompreneble, mi konsentas. Pro perversio se ne pro komuna karitato.
+Kelkaj el cxi tiuj homoj opinias ke pro tio ke mi estas aboliciistino
+mi estas ankaux paganino. Iom placxus al mi komprenigi al ili ke,
+kvankam mi ne sukcesas ami miajn malamikojn, ilin tamen mi bonvolas
+prizorgi."
+
+"Bonege. Mi antauxopiniis ke vi konsentos. Priparoli abolicion
+memorigas al mi vian rajton ekhavi kontrabandulon kiel serviston, se
+vi deziras. Temas pri tiu bonega mulato kiu trovigxis entombigante
+sian mastron post la batalo kaj kiun niaj knaboj kunalvenigis cxar li
+estis severe trancxita sur la kapo. Cxu vi deziras lin utiligi?"
+
+"Nepre, jes. Mi persistos reteni mian kredon pri cxi tiu afero same
+kiel pri la alia. Tiuj nigraj knaboj estas pli lojalaj kaj utilaj ol
+kelkaj el la blankaj kanajloj kiujn okazas al mi devi helpi anstataux
+esti helpata de ili. Sed cxu la viro suficxe bonsanas?"
+
+"Jes, almenaux por tiu speco de laboro kaj mi opinias ke li placxos
+al vi. Lauxsxajne li estis tre belaspekta antaux ol oni trancxis
+al li la vizagxon. Ne multe pli malhelkolora ol mi. La filo de sia
+mastro, mi kuragxas proponi, kaj tiu blanka sango ofte igas lin iom
+aroganta kaj fieracxa pri kelkaj temoj. Li tre malbonfartis kiam li
+eniris sed jxuris preferi morti en la strato ol logxi cxe la nigruloj
+malsupre. Tial mi logxigis lin en la okcidenta alo por ke li restu
+eksterdangxere kaj li jam pasigis la tutan matenon prizorgante la
+kapitanon. Kiam vi povos supreniri tien?"
+
+"Tuj post kiam Tocxjo estos prizorgita, Skinero translokigita,
+Hajvudo lavita, Marblo vestita, Karolo masagxita, Dauxnzo
+suprenportita, Uphamo enlitigita kaj cxiuj kvardek nutritaj."
+
+Ni ridis ambaux, kvankam la kuracisto survojis al la kadavrejo kaj
+mi tenis surgenue mortotukon. Sed en malsanulejo oni lernas tiun
+lecionon ke gajeco estas savo, cxar en etoso de suferado kaj morto,
+pezigxo de koro baldaux paralizus utilon de mano se ne estus donacita
+al ni la benita kapablo rideti.
+
+Post unu horo mi ekrespondecis pri mia nova kliento, trovante
+disipigxintaspektan knabon deknaux- aux dudekjaran delirantan en
+la soleca cxambreto kaj nenian kunestanton krom la kontrabandulo
+atendanta en la apuda cxambro. Interesigxante nepre pli pri la nigra
+viro ol la blanka, tamen memorante la sugeston de la kuracisto ke
+li estas "aroganta kaj fieracxa", mi rigardetis lin sekrete dum mi
+cxirkauxaspergis la cxambron per kalkoklorido por purigi la aeron kaj
+arangxis lauxguste la meblojn. Mi jam vidis multajn kontrabandulojn
+sed neniam tiel belaspektan specon. Cxiujn nigrajn virojn oni nomas
+"knaboj" ecx se ili estas grizharaj. Cxi tiu "knabo" estis almenaux
+dudekkvinjara, fortikmembra kaj vireca kaj aspektis kiel homo neniam
+timigita per mistraktado nek eluzita per premanta laboro. Li sidis
+sur sia lito farante nenion. Vidigxis nenia libro, nenia pipo, nenia
+plumo, nenia papero. Tamen nenion malpli apatian, malpli energian
+ol liajn sintenon kaj mienon mi iam vidis. Rektaspine li sidis, kun
+mano sur cxiu genuo, dum la okuloj fiksrigardis la nudan kontrauxan
+muron, tiel sorcxite per iu absorbiga pensado ke li malkonsciis pri
+mia cxeesto, kvankam la pordo staris aperte kaj miaj movoj nepre
+ne estis senbruaj. Lia vizagxo duone forturnigxis sed mi aprobis
+la guston de la kuracisto cxar la profilo kiun mi vidis disponis
+cxiujn trajtojn de beleco apartenantajn al lia miksita raso. Li
+estis pli kvarterona ol mulata, havis Saksajn trajtojn, Hispanan
+hauxtkoloradon malheligitan pro malsxirmo, rozkolorajn lipojn kaj
+vangojn, krispan hararon kaj okulojn plenajn je tiu pasia melankolio
+kiu en tiaj homoj sxajnas cxiam starigi mutan proteston kontraux la
+malobservita legxo ilin kondamninta ekde ilia naskigxhoro. Kion li
+povus pripensadi? La malsana knabo sakris kaj deliris; mi rapidetis
+tien kaj tien; pasxsonoj preterpasis la pordon; sonoriloj sonis; kaj
+la konstanta mugxado de armeaj cxaregoj suprenvenis ekde la strato;
+tamen li ne ekmovigxis. Mi jam vidis nigrajn homojn spertantajn tion
+kion oni nomas "la nigra pauxtado" kiam, dum tagoj, ili nek ridetis,
+nek parolis, apenaux mangxetis. Sed cxi tio estis pli ol tio cxar
+la viro ne meditadis pasive pri iu eta malgxojo. Li sxajnis vidi
+cxioabsorbigan fakton aux fantazion registritan sur la muro restinta
+blankajxo por mi. Mi scivolis cxu temas pri iu profunda misfaro
+aux malgxojo vivtenita per memorado kaj senpova bedauxro? cxu li
+lamentas la mortintan mastron al kiu li restas lojala gxis la fino?
+cxu forrabas duonon el la dolcxeco de tiu libereco nun lia, la scio
+ke iu karulo de li ankoraux kusxas malgxoje en la infero el kiu li
+mem eskapis? Mia koro varmigxis pri li kiam mi tiel meditadis. Mi
+volis koni kaj konsoli lin kaj, reage al la impulso de la momento, mi
+eniris kaj tusxis al li la sxultron.
+
+Tujege la viro malaperis kaj aperis la sklavo. La libereco estis
+tro nova beno por jam efektivigi siajn felicxajn sxangxojn. Dum li
+salte starigxis, kun la mano cxe la tempio kaj dirante obeeme, "Jes,
+S'jorino," forfugxis cxia romantikeco kolektigxinta cxirkaux li,
+postlasante la plej malgxojan el cxiuj malgxojaj faktoj en vivanta
+formo antaux mi. Ne nur la vireco sxajnis formorti el li sed ankaux
+la belaspekto min unue alloginta, cxar, kiam li alturnigxis, mi vidis
+la makabran vundon malfermintan al li vangon kaj frunton. Duone
+resanigite, gxi ne plu estis pansbendita sed kuntenita per strioj de
+tiu travidebla plastro kiun mi neniam vidas sen ektremi kaj sperti
+en la menso rapidajn memorajxojn pri la scenoj al kiuj gxi rilatas.
+Parto de lia nigra hararo estis fortondita kaj unu okulo preskaux
+fermigxis. Doloro tiel distordis kaj la kruela sabrotrancxajxo tiel
+difektis tiun parton de lia vizagxo ke, kiam mi gxin vidis, mi
+spertis la senton ke belega medalo subite renversigxis, vidigante
+al mi ege pli imponan ekzemplon pri homaj suferado kaj malbonfarto
+ol la bronza malliberulo de Mikel-Angxelo. Subitege, pere de unu el
+tiuj neklarigeblaj procedoj ofte lernigantaj al ni kiom malmulte ni
+nin komprenas, mia celo sxangxigxis. Tial, kvankam unue mi eniris
+dezirante konsoli, kiel amikino, mi nun nur ordonis, kiel mastrino.
+
+"Bonvolu malfermi tiujn fenestrojn. Tiu viro bezonas pli da aero."
+
+Li tuj obeis kaj, dum malrapide li suprensxovis la malbonvolan
+klapon, la belaspekta profilo denove turnigxis gxis mi kaj denove
+ekposedis min tiel forte mia origina sento ke senvole mi diris:
+
+"Mi dankas vin."
+
+Eble estis fantazio mia, sed sxajnis al mi ke la rigardon de
+kunmiksitaj surprizo kaj riprocxo kiun li direktis al mi enestis
+ankaux spuro de dankema plezuro. Sed li diris, en tiu tono de
+senanima humileco kiun lernas tiel baldaux tiuj kompatinduloj:
+
+"Mi ne 'stas blankulo, S'jorino. Kontrabandulo mi 'stas."
+
+"Jes, tion mi scias. Sed kontrabandulo estas libera homo kaj vin mi
+tutkore gratulas."
+
+Tio placxis al li. Lia vizagxo ekbrilis, liaj sxultroj kvadratigxis.
+Li levis la kapon kaj alvenigis al mi rektalinian rigardon, dum li
+diris vigle:
+
+"Dank' al vi, S'jorino. Cxu 'stas pluajxo por fari por vi?"
+
+"D-ro Franko proponis ke vi helpu min pri tiu viro, cxar estas multaj
+pacientoj kaj malmultaj flegistinoj aux helpantoj. Cxu vi jam havis
+la febron?"
+
+"Ne, S'jorino."
+
+"Ili devintus antauxpensi pri tio kiam ili alportis lin cxi-tien. Ne
+tauxgas ke vundoj kaj febroj kunestu. Mi entreprenos vin translokigi."
+
+Li eligis subitan ridon. Se li estintus blankulo mi nomintus tion
+malestima. Pro tio ke li estis plurajn nuancojn pli malhela ol mi,
+eble mi devintus jugxi gxin nur impertinenta aux almenaux maldeca.
+
+"Ne gravas, S'jorino. Mi preferas esti cxi-supre kun la febro ol
+malsupre kun tiuj nigruloj. Kaj ne 'stas alia loko por mi."
+
+Kompatindulo! Tio pravis. Nenia malsanuleja fako bonvolus lin akcepti
+kaj lin enlitigi apud la plej mizeracxa blankhauxta paciento. Same
+kiel la vesperto de la Ezopa fablo li apartenis al neniu el la du
+rasoj. La fiereco de unu kaj la senhelpeco de la alia lin retenis
+en soleca sxvebado en la krepusko alvenigita per granda peko por
+superombri la tutan landon.
+
+"Vi restu tial. Mi ege preferas vin ol mian pigran Jocxjon. Sed cxu
+vi suficxe bonsanas kaj fortikas?"
+
+"M' opinias povi tauxgi, S'jorino."
+
+Li parolis kun speco de pasiva konsento, kvazaux gravus nur iomete se
+li malkapablus kaj se li kapablus tio gxojigus preskaux neniun.
+
+"Jes, ankaux mi samopinias. Kiel mi nomu vin?"
+
+"Bocxjo, S'jorino."
+
+Cxiu virino havas aparte sxatatan kapricon. Unu el miaj kapricoj
+estas lernigi memrespekton al la viroj traktante ilin respekteme.
+Tocxjo, Ricxjo kaj Hecxjo tauxgus inter viroj kiujn felicxigas tiaj
+mallongigoj. Tamen alparoli tiumaniere virojn suficxe agxajn por
+esti mia patro ne konvenis al miaj malnovtempaj konceptoj pri deco.
+Tiu "Bocxjo" neniam tauxgus. Mi tiel facile nomintus la kapelanon
+"Gucxjo" kiel nomi mian tragiaspektan kontrabandulon per vorto tiel
+forte kunligita al kajtovosto.[2]
+
+"Kio estas via alia nomo?" mi demandis. "Placxas al mi nomi miajn
+helpantojn per iliaj familinomoj anstataux per iliaj baptonomoj."
+
+"Mi havas n'nian ceteran, S'jorino. Ni havas la nomojn de niaj
+mastroj. Alie ni sennomigxas. Mia mastro mortis kaj mi volas konservi
+sur mi n'nion de li."
+
+"Nu, mi nomu vin Roberto kaj petas ke vi plenigu cxi tiun krucxon por
+mi, se vi bonvolas."
+
+Li foriris. Tamen malgraux la tuta malsovagxa obeado kiun antauxe
+lernigis al li jaroj da servitudo, mi sukcesis percepti ke ankoraux
+ne venkigxis la fiera spirito kiun lia patro transmetis al li cxar la
+rigardo kaj la gesto per kiuj li malagnoskis la mastran nomon estis
+pli efika deklaro pri sendependeco ol povintus verki iu ajn oratoro
+de la kvara de julio.[3]
+
+Ni kunpasigis malkutiman semajnon. Roberto nur malofte eliris sian
+cxambron escepte por plenumi miajn irtaskojn. Kaj mi malliberigxis
+la tutan tagon, ofte la tutan nokton, apud la lito de la Sudulo. La
+febro sin forbruligis rapide cxar enestis la feblan korpoframon de
+tiu maljuna junulo versxajne malmulte da vitaleco por gxin nutri.
+Laux la malkasxajxoj elirintajn liajn senkonsciajn lipojn, lia vivo
+nombrigxis inter la plej malvirtaj. En pli ol unu fojo Roberto lin
+silentigis auxtoritate kiam miaj pli mildaj klopodoj ne sukcesis
+kaj blasfemaj fantaziajxoj aux fivortaj kantacxoj rugxigis miajn
+vangojn kaj alvenigis sur la vizagxon de Roberto mienon de nauxzo.
+La kapitano estis gxentlemano laux la gxenerala mondotakso sed
+laux mia opinio la gxentlemano estis mia kontrabandulo. Mi estis
+fanatikulino kaj tio klarigas tian gustodepravicion, mi esperas.
+Mi neniam starigis demandojn al Roberto pri li mem, sentante ke ie
+en li trovigxas punkto ankoraux tro dolora por toleri la plej etan
+tusxadon. Pro liaj lingvajxo, maniero kaj inteligenteco tamen mi
+inferencis ke lia hauxtkoloro akiris al li la kelkajn avantagxojn
+atingeblajn por viglamensa, bone traktata sklavo. Silenta, serioza
+kaj pensema tamen ege helpema estis mia kontrabandulo; felicxa pro la
+libroj kiujn mi alportis al li, fidela pri la plenumo de la taskoj
+pri kiuj mi lin respondecigis, dankema pro la amikeco kiun mi ne
+povis ne senti kaj elmontri al li. Ofte mi deziregis demandi kiu celo
+aliigis tiel videble lian aspekton per tiel cxiutage plipezigxanta
+malgxojo. Sed mankis al mi kuragxo kaj neniu alia havis la tempon nek
+la deziron spionumi pri la pasinteco de tiu specimeno de brancxo de
+la kavalirecaj "U.F.V."-oj.[4]
+
+En la sepa nokto D-ro Franko proponis ke estus bone ke iu cetera krom
+la gxenerala gardisto de la fako restu kun la kapitano cxar povus
+esti lia lasta. Kvankam mi jam pasigis tie la plej grandan parton de
+la du antauxaj noktoj, kompreneble mi bonvole konsentis resti, cxar
+tiuj scenoj enhavas strangan fascinadon kiu forgesigas lacigxon kaj
+malkonstatigas timon gxis la forpaso de la krizo.
+
+"Havigu al li akvon dum li kapablos trinki kaj se li falos en naturan
+dormadon, tio povus lin savi. Mi revenos lin ekkontroli je noktomezo
+kiam okazos versxajne kelkaj sxangxoj. Nenio krom dormado aux miraklo
+lin travivigos nun. Bonan nokton!"
+
+Foriris la kuracisto kaj, mangxante tutan manplenon da vinberoj,
+mi malpliheligis la lampon, malsekigis la kapon de la kapitano
+kaj sidigxis sur malmolan tabureton por komenci mian vacxon. La
+kapitano kusxis kun lia varma marasma vizagxo turnita gxis mi,
+plenigante la aeron je sia venena spirado, murmurante feble, kun
+lipoj kaj lango tiel sekegaj ke la plej racian paroladon oni nur
+malfacile povintus kompreni. Roberto kusxis etendigxinte sur sia
+lito en la interna cxambro kies porto staris duonaperte por ke
+fresxa trablovo venanta ekde lia malfermita fenestro forportu tra
+la mia la febrohaladzojn. Mi nur malfacile vidis longan malhelan
+figuron kaj pli helan vizagxoprofilon kaj, havante nenion por fari
+en tiu momento, ekmeditadis pri tiu stranga kontrabandulo kiu,
+versxajne, ege alttaksis sian liberecon, tamen sentis nenian urgxon
+gxin gustumi. D-ro Franko jam proponis lin antauxensendi al pli
+sekuraj logxejoj, tamen li respondis, "Ne, dankon, S'joro," tiam
+foriris por enfali unu el tiuj nigraj humoroj siaj kiuj komencis
+min perturbi cxar mi disponis nenian povon ilin malplipezigi.
+Dum mi sidis auxskultante la horlogxojn de la nin cxirkauxantaj
+pregxejospajroj, mi distrigxis planante la estontecon de Roberto
+same kiel mi ofte planis la mian kaj jam disdonis al li malavaran
+manplenon da atutoj per kiuj entrepreni cxi tiun vivoludon gxis
+nun tiel kruele malbonfartintan por li kiam rauxka sufokita vocxo
+alvokis:
+
+"Lucino!"
+
+Estis la kapitano kaj iu nova teruro sxajnis lin esti provizore
+plifortiginta.
+
+"Jes, jen estas Lucino," mi respondis, esperante lin trankviligi
+postsekvante lian fantazion, cxar lian vizagxon malsekigis la
+humidacxa akveco tiea kaj lian korpoframon skuadis la nervoza tremado
+ofte antauxiranta la morton. Liaj malhelaj okuloj fikse celis min,
+dilatigxante kun mistifikita rigardo de nekredemo kaj kolero, gxis li
+ekparolis feroce:
+
+"Tio estas mensogo! Sxi mortis. Kaj ankaux Bocxjo, damnu lin!"
+
+Ekkonsciinte ke malsukcesas parolado, mi komencis kanti la trankvilan
+melodion ofte antauxe mildigintan tian deliron, sed apenaux trapasis
+miajn lipojn la linio,
+
+"Vidu afablan paciencon rideti pri doloro," kiam li mankaptis mian
+pojnon, flustrante kiel homo spertanta mortalan timon:
+
+"Silentu! Antauxe sxi kantis tiumaniere al Bocxjo sed malkonsentis
+kanti al mi. Mi jxuris vippeli la diablon el sxi kaj mi plenumis
+la jxuron. Sed, eksciu, ke antaux ol trancxi al si la gorgxon sxi
+promesis min hanti kaj tiun promeson sxi nun plenumas!"
+
+Li fingreindikis ion malantaux mi kun aspekto de tiel pala malgxojo
+ke senvole mi ekrigardis transsxultron kaj eksaltetis kvazaux vidinte
+veran fantomon; cxar, elgvatantan la malhelon de tiu interna cxambro,
+mi vidis ombran vizagxon cxirkauxtan de nigra hararo kaj perceptis
+sube, cxe-gorgxe, iun skarlatajxon. Post minuto mi ekkonsciis ke
+temis nur pri Roberto kiu antauxenklinigxis ekde la piedo de sia
+lito, envolvite en griza armekovrilo kaj elmontrante super gxi parton
+de sia rugxa cxemizo, dum lia longa hararo elstaris dormtauxgite.
+Sed kia stranga mieno sursidis lian vizagxon! La sendifekta flanko
+alfrontis min, fiksite kaj senmove same kiel kiam mi unuan fojon
+gxin observis--malpli absorbite nun, tamen pli intensa. Liaj okuloj
+briletis, liaj lipoj disapartigxis kiel tiuj de homo auxskultanta per
+cxiu senso. Lia tuta aspekto pensigis min pri cxashundo al kiu la
+vento alportis la odoron de ne antauxe atendita predo.
+
+"Cxu vi konas lin, Roberto? Cxu li parolas pri vi?"
+
+"Mia Cx'elo, ne, S'jorino. Cxiuj ili posedas duondekduon da Bocxjoj.
+Mi nur vekigxis cxar mi auxdis mian nomon. Temas nur pri tio."
+
+Li parolis tre nature kaj rekusxigxis dum mi revenis al mia zorgato,
+supozante tiun paroksismon lia lasta. Sed post cetera horo mi
+rimarkis esperigan sxangxon. La tremo moderigxis, la malvarma
+sxvito malaperis, lia spirado estis pli konstanta, kaj Dormado,
+la sanigisto, malsuprenvenis por savi lin aux lin forkonduki
+delikatmove. D-ro Franko alvenis kontroli lian kondicxon je
+noktomezo, petis ke mi tenu la cxambron malvarma kaj trankvila
+kaj ne forgesu devigi la kapitanon trinki specialan medikamenton
+tuj post lia vekigxo. Ege senzorgigite, mi kusxigis la kapon
+sur la brakojn, malkomforte interfalditajn sur la tableto, kaj
+jugxis min preta plenumi unu el tiuj heroajxoj kiujn scipovigas
+longa ekzercado--"unuokulan dormadon"--kiel ni kutimas diri:
+duondormetadon dum kiu dormas cxiuj sensoj krom la auxdo. La plej
+minimuma murmuro aux movo gxin interrompos kaj revigligos onian
+intelekton, multe pliakrigitan pro la mallonga permeso "ekstari
+en ripozo". En la koncerna nokto la eksperimento malsukcesis cxar
+antauxaj gvatdevoj, izoligxo kaj multaj maltrankviligajxoj faris
+siestojn dangxeraj entreprenoj. Ekvekigxinte duondekduon da fojoj en
+unu horo kaj trovinte cxion en trankvila stato, mi faligis surbraken
+mian pezan kapon kaj, promesante somnole al mi revekigxi post dek
+kvin minutoj, profunde ekdormis.
+
+La batsono de malaltvocxa horlogxo vekis min eksalte. "Estas la unua
+horo," pensis mi. Tamen mi ege konsternigxis auxdinte du pluajn
+batsonojn, kaj kun rimorsa hasto ekstarigxis por ekscii cxu mia
+longa forgesado okazigis iun difektajxon. Forta mano kontrauxpremis
+min sur mian segxon kaj retenis min tie. Estis Roberto. En la
+instanto kiam mia rigardo renkontis la lian mia koro komencis bategi
+kaj tute lauxlonge de miaj nervoj piketadis tiu elektra flagrado
+antaux-anoncanta nevideblan dangxeron. Li estis ege pala; lia busxo,
+kruela; ambaux okuloj plenis je sombra fajro, cxar ecx la vundita
+okulo estis malfermita nun, des pli sinistra pro la profunda cikatro
+sin atentiganta supre kaj sube de gxi. Sed lia tusxo estis stabila,
+lia vocxo mallauxta, dum li diris:
+
+"Sidu trankvile, S'jorino. Mi n' celas difekti nek timigi vin, s'
+eblas al mi, sed vi vekigxis tro frue."
+
+"Delasu min, Roberto. La kapitano movigxetas. Mi devas dozi
+medikamenton al li."
+
+"Ne, S'jorino. Vi n' movigxu 'nunuran colon. Rigardu!"
+
+Retenante min per unu mano, per la alia li levis la glason en kiu mi
+antauxe lasis la medikamenton. Gxi estis malplena.
+
+"Cxu li jam trinkis gxin?" mi demandis, pli kaj pli mistifikite.
+
+"Mi gxin forjxetis tra l' fenestro, S'jorino. Li devos sin s'nigi je
+gxi."
+
+"Sed kial, Roberto? Kial vi faris tion?"
+
+"Cxar ke mi malamegas lin."
+
+Ne eblis pridubi la veron de tio. Lia tuta vizagxo elmontris tion
+dum li parolis tra fiksitaj dentoj kaj lancxis fajran rigardon en la
+direkto al la senkonscia kapitano. Mi sukcesis nur reteni la spiradon
+kaj senmiene lin fiksrigardi, priscivolante kiun frenezan faron li
+plenumos venontmomente. Mi supozas ke mi ektremis kaj paligxis, kiel
+virinoj stulte kutimas fari kiam subita dangxero ilin alfrontas, cxar
+Roberto liberigis mian brakon, sidigxis sur la randon de la lito min
+antauxstaranta kaj diris kun misauxgura kvieteco kiu malvarmigis min
+dum mi vidis kaj auxdis gxin:
+
+"Vi n' ektimu, S'jorino. Ne klopodu forkuri cxar ke l' pordo 'stas
+sxlosita kaj la sxlosilo 'stas en mia posxo. N' ekkriu, cxar ke
+necesus al vi kriadi longan tempon, kun mia mano sur via busxo,
+antaux ol k' oni auxdus vin. Restu senmove kaj mi diru al vi kion mi
+'stas faronta."
+
+"Sinjoro Jesuo helpu nin! Febro lin atingis en subita perforta
+maniero, kaj lia kapo sencerbumigxas. Mi devas indulgi lin gxis kiam
+alvenos iu." Celante plenumi tiun rapidan decidon mi penadis diri,
+tute trankvile:
+
+"Mi restos senmove kaj auxskultos vin. Sed bonvolu malfermi la
+fenestron. Kial vi gxin fermis?"
+
+"Mi b'dauxras ne povi fari tion, S'jorino. Se m' farus tion, vi
+trasaltus gxin aux ekkriegus kaj m' ankoraux ne pretas. Mi fermis
+gxin por vin dormigi. Varmo vin dormigus pli rapide ol iu ajn cetera
+rimedo mia."
+
+La kapitano movigxetis kaj murmuris malforte, "Akvon!" Instinkte mi
+starigxis por havigi iom al li sed la peza mano redescendis sur mian
+sxultron kaj en la sama rezoluta tono Roberto diris:
+
+"L' akvo foriris kun la medikamento. Lasu lin alvokadi."
+
+"Bonvolu permesi ke mi iru al li. Li mortos se oni malkonsentas
+prizorgi lin."
+
+"Li mortu! Kaj vi n' enmiksigxu en l' aferon, S'jorino, mi petas!"
+
+Malgraux lia mallauxta tono kaj respektema maniero, mi vidis murdon
+en lia rigardo kaj malfortigxis pro timo. Tamen la timo instigis
+min kaj, apenaux konsciante pri mia gesto, mi kaptis la manojn min
+malliberigintajn kaj ekkriis:
+
+"Ne, ne! Vi lin ne mortigu! Malnoble estas difekti senhelpulon. Kial
+vi malamas lin? Li ne estas via mastro."
+
+"Li estas mia frato."
+
+Mi sentis tiun respondon de kapo al piedo, jam ekkompreninte kun
+svaga sed senerara antauxscio la baldaux anoncotan informajxon.
+Restis al mi ununura petego kaj gxin mi faris.
+
+"Roberto, diru al mi la signifon de cxio tio. Ne estigu krimon kaj
+duonrespondecigu min pri gxi. Estas pli bona rimedo por gxustigi
+malgxuston ol perforto. Mi helpu vin malkovri gxin."
+
+Mia vocxo tremetis dum mi parolis kaj mi auxdis la timigitan
+batetadon de mia koro. Ankaux li auxdis gxin kaj se iam fareto mia
+gajnis karecon aux respekton de li, lia memorado pri gxi helpis min
+tiam. Li malsuprenrigardis, sxajnis starigi demandon al si. Mi ne
+scias kio gxi estis, sed la respondo min favoris cxar kiam la rigardo
+denove levigxis liaj okuloj estis mornaj sed ne senesperaj.
+
+"Mi jes ja rakontos l' aferon al vi, S'jorino. Sed komprenu, tio ne
+sxangxos la situacion. La 'nabo 'partenas al mi. Mi lasos al Nia
+S'joro la sxancon forpreni lin unue. Se Li malkonsentos, konsentos
+mi."
+
+"Ho, ne! Memoru ke li estas via frato."
+
+Malsagxa eldirajxo. Tion mi konsciis jam dum gxi trairis miajn lipojn
+cxar nigra malrideto kunamasigxis sur la vizagxo de Roberto kaj
+liaj fortaj manoj fermigxis en fiaspekta speco de retengesto. Sed
+li ne tusxis la kompatindan animulon anhelantan tie malantaux li,
+kontentigxante, sxajne, lasi cxesigi la vivon al tiu la malrapidan
+sufokadon de la senaera cxambro.
+
+"Ne povas okazi k' mi forgesu tion, S'jorino, kiam mi pensas nur pri
+tio dum la tuta s'majno. Mi rekonis lin kiam ili lin enportis kaj jam
+multe antaux nun 'stus farinta tion krom ke mi deziris demandi kie
+'stas Lucino. Li scias. Li jam diris tion hodiauxvespere. Kaj nun
+necesas k' li finvivu."
+
+"Kiu estas Lucino?" mi demandis rapide, celante teni lian menson sur
+iu ajn malmurda pensadvojo.
+
+Kun unu el la rapidaj sxangxoj komune ekzistantaj en miksita
+temperamento kiel lia, responde al mia demando la profundaj okuloj
+de Roberto plenigxis, la fikstenitaj manoj sternigxis antaux lia
+vizagxo, kaj mi auxdis nur la hezitantajn vortojn:
+
+"Mia edzino. Li forprenis sxin."
+
+En tiu momento cxiu timemo glutigxis en brulanta indigno pri la
+misfaro kaj nepra kompatotajdo por la senesperulo tiel tentata
+ekvengxi ofendon por kiu nur tio cxi sxajnis la sola kompenso. Ne plu
+estis sklavo aux kontrabandulo, nenia guto da nigra sango difektis
+lin alfronte al mia taksado. Anstatauxe senlima kompato en mi sopiris
+lin savi, helpi, konsoli. Vortoj sxajnis tiel senpovaj ke neniajn mi
+proponis. Mi nur metis la manon sur lian suferantan kapon, vunditan,
+senhejman, subenklinigxintan pro malgxojo kiun mi ne scipovis kuraci
+kaj delikattusxe glatigis la dum longe neglektitan hararon, samtempe
+scivolante kompate kie estas la edzino devinta ami tiel bone tiun
+bonkoran viron.
+
+La kapitano gxemis denove kaj flustre diris "Aeron!" sed mi ne
+ekmovigxis. Dio min pardonu! En tiu momento mi malamis lin kiel
+povas malami nur virino pripensanta misfaron okazigitan kontraux
+fratinvirino. Roberto suprenrigardis. Liaj okuloj denove sekis. Lia
+busxo aspektis sengxoje. Mi vidis tion, diris: "Rakontu al mi pli
+longe." Kaj li rakontis, cxar kompato estas donaco kiun povas havigi
+la plej malricxaj, kiun povas antauxenklinigxi por ricevi la plej
+fieraj.
+
+"Vi komprenu, S'jorino, lia patro--mi rajtus diri nia patro se mi
+n' hontus pr' ili ambaux--lia patro mortis antaux du jaroj kaj
+postlasis nin cxiujn al S'joro Nedo--tie li nun kusxas, tiam li
+'stis dekokjara. Cxiam li m'lamis min, mi tiom 'spektas kiel Olda
+Mast'o. Li ne. Li havas nur la helajn hauxton kaj hararon de li.
+Olda Mast'o 'stis bonvola por ni cxiuj, precipe por mi, kaj acxetis
+Lucinon de cxe l' najbara grandbieno tie for en Sud-Karolino kiam
+l' eksciis ke sxi placxas al mi. M' edzigxis kun sxi kiel eble plej
+bone. Ne 'stis multe sed ni fidelis unu pri l' alia gxis kiam S'joro
+Nedo hejmenrevenis post unu jaro kaj 'nferigis la vivon de ni ambaux.
+Li forsendis mian maljunan patrinon al G'orgio por k' sxi eluzigxu
+tie en lia rizmarcxo. Li trovis min kun mia bela Lucino kaj kvankam
+ke S'jorino la Juna ploris kaj k' mi petegis lin surgenue kaj k'
+Lucino forkuris, li malbo'volis kompati nin. Li rev'nigis sxin
+kaj--sxin prenis."
+
+"Ho, kion vi faris?" mi kriegis, varma pro senhelpaj doloro kaj
+pasio.
+
+Kiel la ofendegita koro de la viro suprenvenigis fajran sangon en
+lian vizagxon kaj profundigis la tonojn de lia impeta vocxo dum li
+etendis brakon trans la liton, dirante kun ege signifoplena gesto:
+
+"Mi duonmortigis lin tiam kaj cxi-nokte mi finplenumos la taskon."
+
+"Jes, jes, sed dauxrigu nun. Kio okazis poste?"
+
+Li direktis al mi rigardon komprenigantan ke nenia blankhauxtulo
+povintus senti pli profundan malhonoron memorante kaj konfesante
+tiujn lastajn farojn de frata opresado.
+
+"Ili vipbatis min gxis kiam ke mi n' plu povis min ekstarigi. Tiam
+ili forvendis min pli foren en la Sudo. Je nia komenca renkontigxo vi
+s'pozis min blankulo. Rigardu cxi-tien!"
+
+Kun subita tordigxo li apartigis sian cxemizon sxirgeste de kolo al
+talio kaj vidigis al mi sur siaj fortaj brunaj sxultroj profunde
+plugitajn sulkojn, vundojn kiuj, kvankam resanigitajn, estis por mi
+la plej teruraj de tiu domo. Mi ne kapablis paroli al li kaj, kun la
+kompatinda digno kiun granda malgxojo disponigas al la plej humila
+suferanto li finrakontis sian mallongan tragedion, dirante nur:
+
+"Tio 'stas cxio, S'jorino. Ekde tiam mi n'niam revidis sxin nek
+n'niam revidos sxin en la nuna mondo. Eble ecx n' en la venonta."
+
+"Sed, Roberto, kial vi supozas ke sxi estas morta? La kapitano
+deliradis kiam li parolis tiel. Eble li kontrauxdiros sian
+malfelicxan dirajxon kiam lia menso resanigxos. Ne senesperigxu.
+Ankoraux ne rezignu."
+
+"Ne, S'jorino, mi s'pozas ke li pravas. Sxi 'stis tro fiera por
+toleri tion dum multe da tempo. Sin mortigi 'stas ago konformanta
+al sxia k'raktero. Mi diris al sxi k' sxi tiel agu se ne 'stus alia
+rimedo kaj cxiam Lucino obeis al mi, jes ja. Mia kompatinda knabino!
+Ho, ne 'stis gxusta! Ne, nome de Dio, gxusta ne 'stis!"
+
+Dum la memorajxo pri tiu malgxoja maljusto, tiu duobla funebrigo
+brulis en lia vundita koro, starigxis eksalte la diablo kauxranta en
+la sango de cxiu forta homo. Li metis la manon sur la fratan gorgxon
+kaj, rigardante la blankan vizagxon antaux si, murmuris mallauxte
+interdente:
+
+"Mi lasas lin forpasi tro facile. Li spertas n'nian suf'radon en cxio
+tio. Ni ne 'stas ankoraux egalaj. Mi volas k' li rekonu min. Mast'o
+Nedo, jen estas Bocxjo. Kie 'stas Lucino?"
+
+Tra la lipoj de la kapitano eliris longa mallauxta suspiro. Nur eta
+palpebrumado indikis ke li ankoraux vivas. Stranga silento plenigis
+la cxambron dum la pli agxa frato tenis la vivon de la pli juna frato
+pendanta en la mano, hezitante inter malhela espero kaj mortiga
+abomeno. En la sxtormo da pensadoj kiuj trairis mian cerbon nur unu
+el ili estis suficxe klara por instigi agadon. Mi devas malebligi
+murdon se mi povas. Sed kiel? Kion mi povas fari sole, enfermite kun
+mortanto kaj frenezulo? Cxar cxiu menso konsentinta neprege al iu ajn
+maljusta impulso estas freneza dum la impulso gxin regas. Fortikon mi
+ne havis, nek multan kuragxon, nek tempon nek ruzon kiel taktikon,
+kaj nur la hazardo povus havigi helpon al mi antaux ol la horo tro
+malfruus. Sed almenaux unu armilon mi disponis--langon--ofte la
+plej bonan defendilon por virino. Kaj kompato, pli forta ol timo,
+naskigis en mi la potencon gxin uzi. Kion mi diris nur la Cxielo
+scias--sed certe la Cxielo min helpis. Vortoj brulis sur miaj lipoj,
+larmoj elfluis miajn okulojn, kaj iu bonfara angxelo instigis min uzi
+la ununuran nomon kapablan haltigi la manon de mia auxskultanto kaj
+mildigi lian koron. Cxar en tiu momento mi kredis plenanime ke Lucino
+dauxre vivas kaj tiu honesta fido estigis en li samspecan kredon.
+
+Li auxskultis kun la minaca mieno de homo cxe kiu provizore regas
+bruta instinkto--mieno kiu malnobligas la vizagxon de ecx la
+plej grava altrangulo. Li estis simpla viro--malricxa, seneduka,
+elpelita, ofendita viro. La vivo disponigis al li malmultajn gxojojn.
+La mondo proponis al li neniajn honorojn, nenian sukceson, nenian
+hejmon, nenian amon. Kiun estontecon tiu krimo povus difekti? Kaj
+kial li sinsenigu je tiu dolcxa, kvankam akra, mordajxo nomigxanta
+vengxo? Kiom da blankuloj, gxuante la liberecon, kulturon kaj
+Kristanismon de la tuta Nov-Anglio, ne spertintus la samajn sentojn
+kiujn li spertis tiam? Cxu mi devintus lin riprocxi pri homa angoro,
+pri homa sauxdado al kompenso, ununurajxoj nun restantaj al li el la
+ruinajxoj de liaj malmultaj malmultvaloraj esperoj? Kiu lernigis al
+li ke memregado, sinofero estas kvalitoj farontaj homojn mondomastroj
+kaj ilin pliproksimigontaj al Cxielo? Cxu mi devintus prediki la
+belecon de pardonemo, la devon de pia submetigxo? Li havis nenian
+religion, estis nenia sanktuleca "Onklo Tocxjo" kaj la nigra ombro
+de sklaveco sxajnis malheligi al li la tutan mondon kaj elbari Dion.
+Cxu mi devintus lin averti pri punoj kaj jugxoj kaj juraj potencoj?
+Kion li sciis pri justeco aux la kompato devanta mildigi tiun
+severan virton kiam cxiun legxon, homan kaj dian, oni rompis sur
+lia fajrejosxtono? Cxu mi devintus lin emocii per alvokoj al fila
+devo aux frata amo? Kiajn respondojn liaj alvokoj estigis? Kiujn
+memorajxojn povantajn ilin nun favori patro aux frato antauxe staplis
+en lia koro? Ne. Cxiuj tiuj influoj, tiuj kunrilatoj montrigxintus
+ege pli ol senutilaj se mi estintus suficxe trankvila por klopodi
+ilin apliki. Trankvila mi ne estis. Tamen instinkto, pli subtila ol
+rezonado, sciigis al mi la solan sekuran rimedon per kiu konduki tiun
+cxagrenitan animon el la labirinto en kiu gxi palpiradis kaj preskaux
+terenfalis. Kiam mi pauxzis, senspire, Roberto turnigxis al mi,
+demandante, kvazaux homaj certigoj povus plifortigi lian fidon je Dia
+Cxiopovo:
+
+"Cxu vi 'pinias ke, se mi lasas Mast'on Nedon dauxre vivi, S'joro
+Jesuo rev'nigos al mi mian Lucinon?"
+
+"Tiel certe kiel Nia Sinjoro ekzistas, vi rerenkontos sxin tie-cxi
+aux en tiu bela post-tie-cxi kie estas nek Negro nek Blankulo, nek
+mastro nek sklavo."
+
+Li forigis la manon de sur la gorgxo de sia frato, levis la rigardon
+ekde mia vizagxo gxis la pretera vintra cxielo, kvazaux sercxante
+tiun benitan landon, pli felicxan ecx ol la felicxa Nordo. Ho
+ve! estis la plej malhela horo antaux la tagigxo! Supre estis
+nenia stelo, malsupre nenia lumo krom la pala brileto de la lampo
+elmontranta la fraton lin sengxojigintan. Kiel blindulo kredanta
+ke suno ekzistas sed ne povanta gxin vidi, li sxancelis la kapon,
+faligis la brakojn nervoze sur la genuojn kaj sidis tie sensone,
+starigante la demandon jam starigitan en horoj malpli malhelaj ol
+la nuna far multaj animhavuloj kies fido estas pli solide fiksita
+ol lia. "Kie estas Dio?" Mi konsciis ke la tajdo inversigxis kaj
+vigle penadis malhelpi tiun senrudran savboaton engliti denove la
+kirloakvon en kiu gxi preskaux perdigxis.
+
+"Mi auxskultis vin, Roberto. Auxskultu min nun kaj auxdu tion kion
+mi diras, cxar mia koro plenas je kompato al vi, plenas je espero
+por via estonteco kaj je deziro helpi vin nun. Mi deziras ke vi
+foriru disde cxi tie, disde la tento de cxi tiu loko kaj la malgxojaj
+pensadoj kiuj gxin hantas. Vi jam venkis vin unuan fojon kaj pro tio
+mi vin estimegas cxar ju pli malfacila la batalo, des pli glora la
+venko. Sed pli sekure estos estigi distancon inter vi kaj cxi tiu
+viro. Mi skribos leterojn al vi, havigos monon al vi, alvenigos vin
+al bona kara Masacxuseco por komenci novan vivon tie kiel libera
+homo--jes, kaj felicxa homo. Cxar kiam la kapitano resanigxos, mi
+ekscios de li kie estas Lucino kaj movos cxielon kaj teron por sxin
+trovi kaj sxin revenegi al vi. Cxu vi bonvolas konsenti pri tio,
+Roberto?"
+
+Malrapide, ege malrapide estigxis la respondo, cxar la celo de unu
+semajno, eble de unu tuta jaro, ne facile flankenlasigxis en unu
+horo.
+
+"Jes, S'jorino, mi bo'volas."
+
+"Bonege! Nun vi estas la viro kiu mi supozis vin esti kaj mi
+laboros nome de vi kun mia tuta koro. Vi bezonas dormadon, mia kara
+kompatindulo. Foriru, kaj penadu forgesi. La kapitano vivas kaj vi
+ankoraux evitas pekegi. Ne, ne rigardu tien. Lin prizorgos mi. Venu,
+Roberto, nome de Lucino."
+
+Ni danku Cxielon pro la senmorteco de la amo! cxar kiam cxiuj aliaj
+rimedoj de savo malsukcesis, ero de cxi tiu vivesenca fajro moligis
+la feran volon de la viro gxis kie virina mano povus gxin fleksi.
+Li permesis ke mi forprenu de li la sxlosilon, ke mi lin forkonduku
+mildageste gxis la soleco kiu estis nun la plej saniga balsamo kiun
+mi povus donaci al li. Kiam li atingis sian cxambreton, li falis sur
+sian liton kaj restis tie kvazaux lacigite per la plej malfacila
+konflikto de sia vivo. Mi riglis lian pordon, malsxlosis la mian,
+suprensxovis la fenestron, ekvilibrigis min per enspiro da aero,
+tiam hastis al D-ro Franko. Li revenis kun mi kaj gxis nova tagigxo
+ni kunlaboris savante la vivon de unu frato kaj pensante serioze pri
+kiel plej bone certigi la liberecon de la alia. Kiam la suno levigxis
+tiel gxoje kvazaux gxi brilus nur por felicxaj hejmoj, la kuracisto
+iris cxe Roberto. Dum unu horo mi auxdis la murmuradon de iliaj
+vocxoj. Unu fojon mi subauxdis la sonon de pezaj ploregoj, tiam,
+dum intervalo, pian silenton, kvazaux en la sensoneco tiu bonfara
+viro prizorgis ne nur korpon sed ankaux animon. Kiam li foriris, li
+forkondukis Roberto kun si, pauxzante por sciigi al mi sian intencon
+lin survojigi kiel eble plej baldaux sed ne antaux ol ni denove
+renkontigxos.
+
+Ili ne plu vidigxis dum la tuta tago. Alia kirurgo alvenis prizorgi
+la kapitanon, alia helpanto alvenis plenigi la malplenan dejxorejon.
+Mi klopodis ripozi sed ne sukcesis cxar pensadoj pri la kompatinda
+Lucino sxancelis mian koron kaj baldaux mi staris denove cxepostene,
+esperante kun anksieco ke mian kontrabandulon oni ne jam tro haste
+forsxtelis. Jxus kiam la nokto sin anoncis auxdigxis frapetsono kaj,
+malferminte la pordon, mi ekvidis Roberton, lauxvorte "vestitan kaj
+en gxusta mensostato". La kuracisto jam anstatauxis la cxifonan
+kompleton per netaj vestajxoj kaj postrestis de tiu sxtorma nokto
+nenia indico krom pli profundaj faltoj sur la frunto kaj la obeema
+mieno de rimorsosenta infano. Li ne transpasxis la sojlon, ne
+prezentis al mi la manon, nur formetis la kaskedon, dirante, kun
+perfida hezito en la vocxo:
+
+"Dio benu vin, S'jorino. Mi 'stas forironta."
+
+Mi etendis la manojn, retenis sekure liajn manojn.
+
+"Gxis la revido, Roberto! Restu kuragxkora kaj kiam mi hejmenrevenos
+al Masacxuseco, ni renkontigxos en pli gxoja loko ol cxi tiu. Cxu vi
+tute pretas, cxu vi bone komfortas por via vojagxo?"
+
+"Jes, S'jorino, jes. S'joro Doktoro cxion arangxis. Mi 'stas
+forironta kun amiko lia. Miaj dokumentoj 'stas en bonordo kaj mi
+'stas kiel eble plej f'licxa gxis kiam mi trovos..."
+
+Li pauxzis, tiam dauxre parolis, enrigardetante la cxambron:
+
+"Mi f'licxas pro ke mi n' faris tion kaj mi dankas vin, S'jorino, pro
+ke vi malhelpis min. Mi dankas plenkore. Mi b'dauxras devi konfesi
+tamen ke mi n' cxesas lin malamegi."
+
+Kompreneble li malamegis lin. Malamegis lin ankaux mi. Cxar tiuj
+eraremaj koroj niaj ne kapablas perfektigxi en ununokta tempodauxro.
+Ili bezonas prujnon kaj fajron, venton kaj pluvon, por maturigxi
+kaj sin pretigi por la granda rikoltohejmo. Dezirante deturni lian
+pensadon, mi metis etan monsumon en lian manon kaj, rememorante la
+magion de iu speciala libreto, mi transdonis al li mian ekzempleron
+de gxi, sur kies malhela kovrajxo brilis blanklume la Virga Patrino
+kaj la Infano, de kies vivo la libreto enhavis la grandan historion.
+Roberto enigis la monon en sian posxon kun dankema murmurado, la
+libreton en sian bruston, kun longa rigardo kaj tremanta eldirado:
+
+"_Mian_ bebon mi n'niam vidis, S'jorino."
+
+Mia spirito kolapsis tiam. Kaj kvankam miaj okuloj estis tro malsekaj
+por vidi, mi sentis liptusxadon kontraux miajn manojn, auxdis la
+sonadon de forirantaj piedoj, konsciis ke mia kontrabandulo jam
+foriris.
+
+Kiam oni sentas fortegan malamon, ju malpli oni priparolas la temon,
+des pli bone estas. Tial mi registru nur tion ke la kapitano travivis
+kaj post iom da tempo intersxangxigxis kaj ke kiu ajn estis la
+koncerna intersxangxito, mi certas ke la Registaro akiris la plej
+bonan marcxandajxon. Sed longe antaux ol tio okazis mi jam plenumis
+mian promeson al Roberto, cxar tujege kiam mia malsanulo reakiris
+suficxan memorpovon por ke mi fidu lian respondon, mi demandis sen
+cxirkauxparolado:
+
+"Kapitano Fajrfakso, kie estas Lucino?"
+
+Kaj tro malforta por esti kolera, surprizita aux malsincera, li tuj
+respondis:
+
+"Mortinta, Frauxlino Dano."
+
+"Kaj sxi sin mortigis kiam vi vendis Bocxjon, cxu?"
+
+"Kiel diablonome vi eksciis tion?" li demandis kun mieno duonrimorsa,
+duonmira. Sed mi kontentigxis kaj diris nenion pluan.
+
+Kompreneble, mi sendis la novajxon al Roberto, atendanta tie for en
+soleca hejmo--atendanta, laboranta, sopiranta al sia Lucino. La
+alsendo preskaux rompis mian koron. Sed malforte estus prokrasti,
+malice estus trompi. Tial mi sendis la pezan novajxon kaj baldaux
+revenis la respondo: nur tri linioj. Sed mi jugxis ke la viro jam
+perdis la subtenpovon de sia vivo.
+
+"M'opiniis ke mi n' plu vidos sxin. Mi gxojas ekscii ke sxi n' plu
+spertas gxenon. Mi dankas vin, S'jorino. Kaj se ili permesos tion, mi
+batalos por vi gxis ke mi mortos, kio baldaux okazu, m' esperu."
+
+Ses monatojn poste lia espero realigxis kaj li plenumis sian
+promeson.
+
+Cxiuj konas la historion de la atako sur Fuorto-Vagneron. Sed ni ne
+ankoraux lacigxu rememorante kiel nia Kvindek-Kvara, forkonsumite
+pro tri sendormaj noktoj, senmangxa tago kaj marsxado sub julia
+suno, sturmis la fuorton kiam la cxielo jam noktigxis, alfrontante
+multforman morton, sekvante siajn kuragxajn cxefojn tra fajra pluvumo
+da kugloj kaj obusoj, luktante heroe por "Dio kaj Provincestro
+Andreo"--kiel la regimento enirinta la batalon sepcenthome gxin
+eliris perdinte preskaux duonon da tiuj, kaptitaj, mortigitaj aux
+vunditaj, postlasinte sian junan komandanton enterigotan, same kiel
+en antauxaj epokoj, cxirkauxatan de sia korpogardistaro, lojala gxis
+la morto. Certe, la insulto farigxas honoro kaj la largxa tombo
+bezonas nenian monumenton krom la heroeco gxin konsekranta antaux
+nia rigardo. Certe, la koroj lin amintaj la plej forte vidas tra
+siaj larmoj la sxajne malfelicxan perdon aliigxintan en respektindan
+venkon. Kaj certege, aljugxigxis la beno de Dio kiam lia lojala animo
+respondis al la Morto-alvoko: "Sinjoro, jen mi estas, kune kun la
+fratoj kiujn vi havigis al mi."
+
+La estonteco devos komprenigi kiom bone tiu batalo efektivigxis;
+cxar kvankam Fuorto-Vagnero tiam nin defiis, publika antauxjugxo nun
+moderigxas. Tial tra la kanonfumo de tiu nigra nokto la vireco de
+la kolora raso brilas antaux multaj okuloj malvolintaj vidi, sonas
+en multaj oreloj malvolintaj auxdi, venkas multajn korojn antauxe
+malvolintaj kredi.
+
+Kiam alvenis la novajxo ke ni estas bezonataj, neniu estis pli
+felicxa ol mi pro la devo cxesi instrui kontrabandulojn, la nova
+laboro kiun mi entreprenintis, kaj foriri flegadi "niajn knabojn",
+kiel mia malhelhauxta grego tiel fiere nomumis la vunditojn de
+la Kvindek-Kvara. Sentante pli da kontentigxo, dum mi surmetis
+mian grandan antauxtukon kaj suprenfaldis miajn manumojn, ol se mi
+vestigxus por la matena ellitigxo de la Prezidento, mi komencis
+dejxori cxe Malsanulejo Numero Dek cxe Boforto. La sceno estis ege
+konata, tamen stranga, cxar nur malhelaj vizagxoj suprenrigardis min
+ekde siaj litacxoj sternitaj tiel dense laux la planko kaj mankis
+al mi la akra akcxento de miaj Norduloj en la pli senhastaj, pli
+dolcxatonaj vocxoj gxoje intervokantaj unu la alian aux respondantaj
+al miaj demandoj per solida: "Ni rezignos n'niam, S'jorino, gxis kiam
+mortos la lasta Sudulo," aux "Se nia gento 'stas libera, ni povas
+toleri l' devon morti."
+
+Pasante de lito al lito, strebante plenumi per unu manparo la laboron
+de almenaux tri, iompostiome, lavante, mangxigante, vindante laux la
+longa vico da zibelkoloraj herooj, kiam mi atingis la lastan soldaton
+mi rekonis en li mian kontrabandulon. Li aspektis tiel maljune, tiel
+eluzite, tiel morte debile kaj pale, mi neniam lin rekonintus sen
+ekvidi la profundan cikatron sur lia vango. Tiu flanko kusxis supre
+kaj tuj altiris mian rigardon. Tamen ecx tiam mi dubis, tiel acxe li
+sxangxigxintis, gxis kiam mia rigardo atingis la identigilon super
+lia kapo kaj legis la nomon: "Roberto Dano". Tio kaj trankviligis kaj
+afekciis min cxar, memorante ke antauxe li havis nenian nomon, mi
+konsciis ke li prenis la mian. Mi deziregis ke li parolu al mi, ke li
+rakontu al mi kiel li fartis ekde eliri mian vidkampon kaj permesu
+ke mi alportu al li kelkajn etajn servojn intersxangxe de la multaj
+servoj kiujn li jam alportis al mi. Sed lauxsxajne li dormis. Dum
+mi staris respertante denove tiun strangan nokton, viglamensa knabo
+kusxanta sur apuda lito kaj mildageste svinganta malnovan ventumilon
+super la du litoj min rigardis kaj diris:
+
+"Sxajnas ke vi konas lin, cxu ne, S'jorino?"
+
+"Vi pravas. Cxu konas lin vi?"
+
+"Tiel bone kiel eblis al iu, S'jorino."
+
+"Kial vi diras 'eblis', kvazaux li jam mortis kaj forpasis?"
+
+"Mi s'pozas cxar mi scias ke necesos al li forpasi. Li havas seriozan
+vundon en la brusto kaj sangas i'terne, laux l' kuracisto. Li n'
+suferas n'niel, nur pli kaj pli malplifortigxas cxiun momenton. Mi
+jam vent'lumas lin de longa tempo kaj l' iomete parolis. Sed nun
+li n' plu rekonas min. Tial mi s'pozas ke li 'stas jam preskaux
+finforirinta."
+
+Vidigxis en la vizagxo de la knabo tiom da malgxojo kaj kareco ke mi
+memoris ion kaj demandis kun duobligita interesigxo:
+
+"Cxu estas vi kiu lin forigis de sur la batalkampo? Oni raportis
+al mi pri knabo kiu preskaux perdigis la vivon savante tiun de sia
+kamarado."
+
+Mi kuragxas supozi ke la junulo rugxigxis, same kiel farintus iu
+ajn modestulo. Mi ne povis vidi tion sed mi auxdis lian kontentan
+ridklukon dum li svingis sian rigardon for de sia frakasita brako
+gxis la pala kontrauxflanka figuro.
+
+"Laux Cx'elo, S'jorino, tio 'stas n'nio. Ni 'naboj cxiam nin apogas
+unu l' alian. Kaj mi n' konsentis postlasi lin por ke dauxre torturu
+lin tiuj damnotaj Suduloj. Li jam 'stis sklavo kvankam li havas
+duoble malpli la aspekton ol mi, kaj mi naskigxis en Bostono."
+
+La parolinto pravis cxar li estis tiel nigra kiel la pika aso. Pro
+tio ke li estis tiel fortika specimeno, eble pli gxuste estus lin
+kompari al la pika fanto. Sed la malhelhauxta civitano rigardis la
+blankhauxtan sklavon kun la kompatinda sed mistifikita mieno kiun jam
+tiel ofte mi vidis sur la vizagxoj de niaj plej sagxaj homoj kiam
+ajn anoncigxis tiu implikita sklavecotemo, postulante ke oni gxin
+tratrancxu aux pacience gxin malimpliku.
+
+"Diru al mi kion vi scias pri tiu viro. Cxar ecx se li maldormus, li
+estas tro debila por paroli."
+
+"Mi n'niam vidis lin gxis m' aligxis al l' regimento kaj lauxsxajne
+n'niu iam sukcesis eligi de li multe d' informajxoj. Li 'stis speco
+de busxfermulo kaj sxajnis interesigxi pri n'nio krom ataki la
+Sudulojn. Iuj diras k' li sin rekrutigis antaux ni cxiuj. Mi scias k'
+li cxagrenigxis gxis nia survojigxo kaj kiam ni atakis malnovacxan
+Vagneron li batalis diablovigle."
+
+"Cxu vi estis kun li kiam li vundigxis? Kiel la afero okazis?"
+
+"Jes, S'jorino. L' afero havas ion strangan. Cxar sxajnis k' li konas
+la ulon kiu lin mortigis kaj k' l' ulo konas lin. Mi n' kuragxas
+pridemandi, sed mi su'pektas k' iaman pasintan tempon unu mastris l'
+alian. Cxar kiam ili alkrocxigxis kune, l' ulo ekkriis: "Bocxjo!" Kaj
+Dano respondis ekkrie: "Mast'o Nedo!" Tiam ili kune ekluktis."
+
+Mi sidigxis subite cxar la malnovaj kolero kaj kompato interbatalis
+en mia koro kaj samtempe mi deziregis kaj timegis auxdi la sekvontan
+raporton.
+
+"Vi vidu, kiam la Kolonelo--nia Cx'ela S'joro konservu lin kaj
+lin rev'nigu al ni!--ankoraux ne certas, vi scias, S'jorino,
+kvankam 'stas jam antaux du tagoj k' ni lin perdis--nu, kiam la
+Kolonelo kriegis 'Antauxenhastu, 'naboj, hastu antauxen!', Dano
+forrapidegas kvazaux li celas kapti la fuorton solapersone. Mi apudas
+lin kaj restas proksime al li dume k' ni trairas la ringfosajxon kaj
+surgrimpas la muron. Ho! cxu cxi tio ne 'stis hastegajxo?" Kaj la
+knabo suprensvingis la sanan brakon kun sovagxa kriego, kvazaux la
+nura memorajxo pri tiu vigliga momento lin denove superversxus en eka
+ventego de nebridebla ekscitigxo.
+
+"Cxu vi sentis timon?" mi diris, starigante la demandon kiun virinoj
+ofte starigas, kaj ricevante la respondon kiun preskaux cxiam ili
+ricevas.
+
+"Ne, S'jorino!"--emfazo sur la vorto 'S'jorino'--"mi pripensis
+n'nion krom la damnotaj Suduloj kiuj senkapigas nin, strektrancxas
+nin, forigas al ni l' orelojn kiam ili nin kaptas. Mi celegis enirigi
+taglumon en almenaux unu el ili kaj tion mi faris. 'Speras ke placxis
+al li."
+
+"Evidentas ke tion vi faris. Nu dauxre parolu pri Roberto cxar mi
+devus esti en dejxorado."
+
+"Li atingis la supron inter l' unuaj. Mi venis tuj post li kaj,
+kvankam la tut' afero finfarigxis en ununura momento, mi m'moras kiel
+gxi okazis, malgraux mia kriegado kaj fr'neza cxirkauxbatado. Jxus
+tie kie ni 'stis, iuspeca oficiro cxirkauxsvingadis sian glavon kaj
+kuragxigadis kriege siajn virojn. Dano lin ekvidis en granda pafbrilo
+kiu preterpasis. Li forjxetis sian pafilon, efektivigis saltegon kaj
+'takis l' ulon kvazaux tiu 'stus Gxefo, Borigardo kaj Lio unuigxintaj
+en solan personon. Mi grimpacxis post li kiel eble plej rapide sed
+atingis la supron nur s'ficxe frue por vidi lin ricevi trakorpan
+glavosxovegon kaj forfali malsupren en la fosajxon. Ne n'cesas
+demandi kion mi faris en la sekvinta momento, S'jorino, cxar 'penaux
+scias tion mi mem. Mi m'moras nur esti iel sukcesinta forjxeti tiun
+Sudulacxon, tiel mortintan kiel Moseo, en la fuorton, kaj manpreni
+Danon kaj lin forporti el l' fosajxo. Kompatinda maljunigxinta ulo!
+Ni ceteraj diris k' ni eniras la fuorton por vivi aux morti. Li diris
+k' li eniras gxin por morti kaj li 'tingis la celon."
+
+Mi ege atentis la ekscititan parolanton, sed kiam li bedauxratone
+eldiris tiujn lastajn vortojn mi returnigxis kaj la rigardo de
+Roberto renkontis la mian. Tiuj melankoliaj okuloj, tiom plenaj je
+inteligenteco pruvanta ke li jxus auxdis, rememoris kaj meditis
+kun tiu preternatura potenco ofte postvivanta cxiujn ceterajn
+sentopovojn. Li rekonis min, tamen eldiris nenian salutvorton. Li
+kontentigxis vidante virinan vizagxon, tamen salutis gxin kun nenia
+rideto. Li sentis sin esti mortonta, tamen auxdigis nenian adiauxon.
+Li jam tro foren transiris la riveron por reveni aux lanti nun.
+Vivofinaj pensado, fizika forto kaj spirado elcxerpigxis en unu
+dankema rigardo, unu murmuro de konsento pri la lasta doloro kiun li
+povus iam senti. Liaj lipoj movigxis kaj, kiam mi antauxenklinigxis
+por auxskulti ilian mesagxon, flustro malvarmigis mian vangon,
+konsistigante la interrompatajn vortojn:
+
+"Mi 'stus farinta tion--sed pli bone 'stas tiel--mi 'stas
+kontenta."
+
+Ho! Tia li plenrajtis esti. Cxar dum li forturnis la vizagxon el la
+ombro de la finestinta vivo, sur gxin la sunlumo de la estonta vivo
+sternis belegan kontentigxon, kaj entirante sian lastan spiradon mia
+kontrabandulo atingis edzinon, hejmon, eternan liberecon kaj Dion.
+
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+[En la libro mem, la piednotoj trovigxas plejparte cxe la piedoj de
+la koncernaj pagxoj. Por ne interrompi la fluon de la rakonto en
+tiu cxi unupagxa versio preparita de Distributed Proofreaders, la
+piednotoj estas kolektitaj cxi tie, cxe la fino de la unu (longa!)
+pagxo.]
+
+PIEDNOTOJ
+
+[1] En la Usonangla lingvo de la deknauxa jarcento la vorto
+    "contraband" havis, krom sia tradicia signifo ("varoj
+    transportitaj kontrauxlegxe kaj sekrete trans politikajn
+    limojn"), aldonan milittempan signifon: "Nigrahauxta sklavo
+    transportita aux fugxinta kontrauxlegxe kaj sekrete el la Sudaj
+    sxtatoj, kie sklaveco estis permesita, en la Nordajn sxtatojn,
+    kie sklaveco estis malpermesita kaj kie cxiuj homoj estis
+    lauxlegxe liberaj."
+
+[2] La anglalingva kromnomo por Roberto estas "Bob", vorto havanta
+    aliajn samtempajn signifojn, el kiuj unu estas: "pezajxo fiksita
+    al la ekstremajxo de pendanta fadeno aux sxnuro".
+
+[3] En Usono la kvara de julio estas la tutlanda festotago pri
+    sendependeco.
+
+[4] Unuaj Familioj de Virginio; en la angla, "F.F.V.": "First
+    Families of Virginia".
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO ***
+
+***** This file should be named 17665.txt or 17665.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/7/6/6/17665/
+
+Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
+Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/17665.zip b/17665.zip
new file mode 100644
index 0000000..0fb37f0
--- /dev/null
+++ b/17665.zip
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..830aea9
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #17665 (https://www.gutenberg.org/ebooks/17665)