diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 04:50:15 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 04:50:15 -0700 |
| commit | 221482038777fec60325bfa94a9de8f73890d839 (patch) | |
| tree | c3250a7405a0e394fa8ef8cf08599f829f9aceee /17070-h | |
Diffstat (limited to '17070-h')
| -rw-r--r-- | 17070-h/17070-h.htm | 2068 | ||||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/10.jpg | bin | 0 -> 29326 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/15.jpg | bin | 0 -> 29396 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/17.jpg | bin | 0 -> 15877 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/20.jpg | bin | 0 -> 11833 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/21.jpg | bin | 0 -> 19854 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/25.jpg | bin | 0 -> 16125 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/26.jpg | bin | 0 -> 17627 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/28.jpg | bin | 0 -> 14368 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/3.jpg | bin | 0 -> 25434 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/36.jpg | bin | 0 -> 10940 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/37.jpg | bin | 0 -> 14261 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/43.jpg | bin | 0 -> 29266 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/add_1a.jpg | bin | 0 -> 61105 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/add_1b.jpg | bin | 0 -> 145465 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/add_2a.jpg | bin | 0 -> 59003 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/add_2b.jpg | bin | 0 -> 140265 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/cover_big.jpg | bin | 0 -> 78173 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 17070-h/images/cover_thumb.jpg | bin | 0 -> 33264 bytes |
19 files changed, 2068 insertions, 0 deletions
diff --git a/17070-h/17070-h.htm b/17070-h/17070-h.htm new file mode 100644 index 0000000..c528c94 --- /dev/null +++ b/17070-h/17070-h.htm @@ -0,0 +1,2068 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> + <head> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" /> + <title> + The Project Gutenberg eBook of Nasawing Pagasa, by Angel de los Reyes. + </title> + <style type="text/css"> +/*<![CDATA[ XML blockout */ +<!-- + p { text-indent: 2em; + margin-top: .75em; + text-align: justify; + margin-bottom: .75em; } + .gap {margin-top: 2em;} + .biggap {margin-top: 4em;} + .negind {text-indent: -1em; } + .right {text-align: right; } + .noind {text-indent: 0em; } + .ind {text-indent: 2em;} + + h1,h2,h3,h4,h5,h6 { text-align: center; } + hr { width: 33%; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; margin-left: auto; margin-right: auto; clear: both; } + + table {margin-left: auto; margin-right: auto; } + + ul { list-style: none; + margin-left: 0em; + padding-left: 1em; + text-indent: -1em; + margin-top: 0;} + + body{margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-family: "Times New Roman", Times, serif;} + + .blockquot{margin-left: 50%; margin-right: 20%; text-align: justify; text-indent: -1em;} + .blockn {margin-left: 50%; margin-right: 20%; text-align: justify;} + .pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: 0.7em; text-align: right; color: gray;} + + .center {text-align: center;} + .smcap {font-variant: small-caps;} + + .figcenter {margin: auto; text-align: center;} + a img { border: 0; } + + .poem {margin-left:28%; margin-right:10%; text-align: left;} + .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .verseind {text-indent: 1em} + .verse verseind {margin: 0em;} + .i4 {display: block; margin-left: 4em;} + // --> + /* XML end ]]>*/ + </style> + </head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Nasawing Pagasa, by Angel de los Reyes + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Nasawing Pagasa + +Author: Angel de los Reyes + +Release Date: November 15, 2005 [EBook #17070] + +Language: Tagalog + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NASAWING PAGASA *** + + + + +Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This +file was made using scans of public domain works from the +University of Michigan Digital Libraries.) + + + + + + +</pre> + + + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="figcenter" style="width: 254px;"> +<a href="images/cover_big.jpg"><img src="images/cover_thumb.jpg" width="254" height="400" alt="Cover image" title="Cover image" /></a> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<h2>ANGEL DE LOS REYES</h2> + +<h5>KASAYSAYANG TAGALOG</h5> + +<h1>¡¡NASAWING PAGASA!!</h1> + + +<h5 class="center biggap"> +ITÓ RIN ANG<br/> +NAPALATHALA SA<br/> +PAHAYAGANG<br/> +"ANG DEMOCRACIA"<br/> +NOONG ABRIL ÑG 1910<br/> +NA NILAGDAAN ÑG<br/> +"MULAWIN"</h5> + +<h5 class="center">NAGKAROON ÑG MGA<br/> +PAGBABAGO<br/> +AT INAYOS ANG<br/> +KAMALIAN<br/> +</h5> + +<h5 class="gap">MAYNILA<br/> +KAPULUANG PILIPINAS<br/> +1912</h5> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_1" id="Page_1">Páhiná 1</a></div> + +<h2>¡NASAWING PAGASA!</h2> + +<h3>KASAYSAYANG TAGALOG</h3> + + +<div class="blockn"> +<div class="smcap"> +kasaysayang napalathala +sa pahayagáng +"ang democracia" +noóng abril ñg +1910 na nilagdaán ñg +"mulawin". nagkaroón +ñg mga pagbábago +at inayos ang +nagíng kamálian. +</div> + +<h5>SINULAT NI</h5> +<h4>ANGEL DE LOS REYES</h4> + +<div class="smcap"> +kumatha ñg mga kasaysayang +"ang diyosa inéng" +"¡kristong +magdaraya!" +"¡imbing kapalaran!" +"¡parusa ñg +diyós!" "¡hinagpís +ni loleng!" at "¡tayo +ay mamundók!" +</div></div> + +<h4>MAYNILA, K.P.</h4> +<h5>LIMBAGÁNG "ESFUERZO OBRERO"<br/> +1912</h5> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_2" id="Page_2">Páhiná 2</a></div> + +<h2>LAHAT TUNGKOL PILIPINO</h2> + +<div class="center"><span class="smcap">ay dapat bumasa ñg babasahing tagalog</span></div> + +<hr style='width: 15%;' /> + +<table summary="list"> +<tr><td>Bahag-hari</td><td> </td><td>ni <i>Gerardo Chanco.</i></td></tr> +<tr><td>Sa Tabí ng̃ Bang̃ín</td><td> </td><td>" <i>José Maria Rivera.</i></td></tr> +<tr><td>Higanti at Pagsisisi</td><td> </td><td>" <i>Honorato H. de Lara.</i></td></tr> +<tr><td>¡Duwág!</td><td> </td><td>" <i>Gerardo Chanco.</i></td></tr> +<tr><td>¡Imbing Kapalaran!</td><td> </td><td>" <i>Angel de los Reyes.</i></td></tr> +<tr><td>¡Halina sa Lang̃it!</td><td> </td><td>" <i>Gat-Dusa.</i></td></tr> +<tr><td>Ang Mananayaw</td><td> </td><td>" <i>Ros. Almario.</i></td></tr> +<tr><td>¡Tadhana!</td><td> </td><td>" <i>Democrita P. Antonio.</i></td></tr> +<tr><td>¡Sawíng Pagasa!</td><td> </td><td>" <i>Bb. Francisca Laurel.</i></td></tr> +<tr><td>Larawan ng̃ Pagirog</td><td> </td><td>" <i>Simplicio Flores.</i></td></tr> +<tr><td>¡Waláng Diyós!</td><td> </td><td>" <i>Honorato H. de Lara.</i></td></tr> +<tr><td>¡Pinatatawad Kita!</td><td> </td><td>" <i>Matanglawin.</i></td></tr> +<tr><td>¡Parusa ng̃ Diyós!</td><td> </td><td>" <i>Angel de los Reyes.</i></td></tr> +<tr><td>Buhay</td><td> </td><td>" <i>Aurelio Tolentino.</i></td></tr> +<tr><td>¡Enchang!</td><td> </td><td>" <i>Honorato H. de Lara.</i></td></tr> +<tr><td>¡Kristong Magdaraya!</td><td> </td><td>" <i>Angel de los Reyes.</i></td></tr> +<tr><td>Pang̃arap ng̃ Buhay</td><td> </td><td>" <i>Simplicio Flores.</i></td></tr> +<tr><td>Mg̃a Anak-Bukid</td><td> </td><td>" <i>Ros. Almario.</i></td></tr> +</table> + +<hr style='width: 15%;' /> + +<h2>Inyong paghanapin sa mga aklatan</h2> +<h3>at makabibili sa makákayanan</h3> +<h4>upang huwag kayóng tamaa't masaktan</h4> +<h5>sa mga kasunód na palo at uñgal.</h5> + +<hr style='width: 30%;' /> + + +<h2>TALAAN NG NILALAMAN</h2> + +<div class="poem"> +<ul> +<li><a href="#mga_pagunita">MGA PAGUNITA NA DAPAT NUYNUYIN</a></li> +<li class="ind"><a href="#sa_magliliwaliw">SA MAGLÍLIWALÍW SA Bayan ng̃ Antipulo</a></li> +<li class="ind"><a href="#pumapatay">ANG MGA PUMÁPATÁY SA Kalulwá ñg Bayan</a></li> +<li class="ind"><a href="#mabuti_kang">MABUTI KANG TAO NGUNI'T Masama kang Kristiyano</a></li> +<li class="ind"><a href="#natumpak">¿SINO ANG NATUMPÁK? Kayó nga ang humatol</a></li> +<li class="ind"><a href="#kinauukulan">SA KINAÚUKULAN ¡Maaliwalas ang daan ko!</a></li> +<li><a href="#salita_jacinto">PANG̃UNANG SALITA NI AMADO JACINTO</a></li> +<li><a href="#nasawing_pagasa">¡NASAWING PAGASA! Kasaysayang Tagalog</a></li> +<li><a href="#sa_kumatha">PARAÑGAL SA KUMATHA ÑG ¡NASAWING PAGASA!</a></li> +</ul> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_3" id="Page_3">Páhiná 3</a></div> + + +<div class="figcenter" style="width: 187px;"> +<a name="mga_pagunita" id="mga_pagunita"></a><img src="images/3.jpg" width="187" height="350" alt="Mga Pagunita na dapat nuynuyin" title="Mga Pagunita na dapat nuynuyin" /> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_4" id="Page_4">Páhiná 4</a></div> + +<h4><a name="sa_magliliwaliw" id="sa_magliliwaliw"></a>SA MAGLÍLIWALÍW SA</h4> + +<h2>Bayan ng̃ Antipulo</h2> + + +<p>Anim na binibini ang nang̃akálupasay sa lilim nang isáng puno ng̃ +manggá sa bayang Antipulo nang taóng nagdaan. Pawa siláng magágandá; +pawa siláng mahíhinhín; ng̃uni't ang katakátaká, ang apat ay nakátawa +at ang dalawá ay nakásimang̃ot. Sa lihim kong pagsísiyasat ay naunawa +kong kaya palá gayón, ang apat ay nakápagdalá ng̃ mg̃a babasahing +Tagalog at ang dalawá ay nakalimot. Walang pagáalinlang̃an na yaóng di +nakápagbaon ay siyáng nakásimang̃ot, pagka't wala ng̃ masaráp na +aliwan sa bayan ng̃ Antipulo na para ng̃ magbasá ng̃ aklát. Maligo, +pagkatapos ay magduyan, bago magbasá ng̃ aklat: iyán ang buhay +mayaman.</p> + +<p>Kaya kayóng maglíliwalíw sa Antipulo, nang huwág kayóng sumimang̃ot +pagdatál doón, ay magbaon kayó ng̃ <i>Pinatatawad kitá!, Ang Mananayaw, +Mga Anák Bukid, ¡Duwág! Sa tabi ñg bañgin, ¡Tadhana!, Halina sa +Lañgit!,</i> <span class="smcap">¡Sawíng Pagasa!</span>, <i>Larawan ñg Pagirog, Pañgarap ñg +Buhay, ¡Walang Diyos!, ¡Higanti at Pagsisisi!, ¡Enchang!, ¡Kristong +Magdaraya!, ¡Parusa ng̃ Diyós! ¡Imbing Kapalaran! Bahág-Hari,</i> +<span class="smcap">¡Milagros!</span> at <i>Lihim na pagluha!</i> Sa gayón, tang̃i sa maáalíw +ninyó ang inyóng sarili ay makatútulong pa kayó sa masisikap na kawal +ng̃ pagpápalaganap ng̃ wikang minana natin.</p> + + +<div class="pagenum"><a name="Page_5" id="Page_5">Páhiná 5</a></div> + +<h4 class="biggap"><a name="pumapatay" id="pumapatay"></a>ANG MGA PUMÁPATÁY SA</h4> + +<h2>Kalulwá ñg Bayan</h2> + + +<p>Masaráp ang wikang Ingglés, ang turing ng̃ Ingglés; lalo na ang wikang +Kastila, ang saló ng̃ Kastila; lalo pa ang wikang Pransés, ang habol +ng̃ Pransés, palibhasa'y para-para siláng may damdamin at marunong +magmahál sa mg̃a kalulwá ng̃ kaníkaniláng bayan, na alinsunod sa mg̃a +pantás na sinásamba ng̃ marami, ang wika, ay siyáng kalulwá ng̃ bayan.</p> + +<p>Ng̃uni't ... sa bibíg ng̃ ilang mg̃a Tagalog, ay hindi ganitó ang +namúmutawi. ¡Katiwaliang lahát at balót ng̃ mg̃a kahang̃alán ang +lumálabás! Pawáng kapalaluan na anyá'y masaráp ang wikang Kastila at +Ingglés kay sa wikang Tagalog kaya't ni di ko tinitisod ang mg̃a katha +dito, ng̃uni't masdán mo ang aking mg̃a nobelang Ingglés at Kastila ay +hindi na mabilang.</p> + +<p>Iyán ang mg̃a kaaway ng̃ bayan; pagka't silá ang pumápatáy sa kalulwá +nitó. Dahil sa kayabang̃ang masabing sila'y nakaiintindí ng̃ wikang +dayo, ay ipinagpápalít na, ang kaniláng dang̃ál....</p> + +<p>¡Mg̃a kamánunulát! ¡Kahabághabág ang ating katayuan! ¡Sa lahát ng̃ +sandali'y nakaumang sa ating mg̃a ulo ang tabák ni Damokles; nanunuláy +tayo sa pang̃anib na guhit ng̃ mg̃a batás; kalaban natin ang mg̃a +dayuhan at sampu ng̃ kalahi, ay kalaban pa rín!...</p> + + +<div class="pagenum"><a name="Page_6" id="Page_6">Páhiná 6</a></div> + +<h4 class="biggap"><a name="mabuti_kang" id="mabuti_kang"></a>MABUTI KANG TAO NGUNI'T</h4> + +<h2>Masama kang Kristiyano</h2> + + +<p>—¿Bakit?</p> + +<p>—¡Mangyari ay umáasa ka sa panghíhirám ng̃ bagong aklát! <i>Mabuti kang +tao</i>, pagka't nabasa mo na halos lahát ng̃ nobela sa kahíhirám, +ng̃uni't <i>masama kang kristiyano</i>, pagka't pinápatáy mo ang mg̃a +kumatha at nagpalimbág at ayaw kang bumilí ng̃ iyó, gayóng +pinagkagastahán nilá. ¿Saán mabubuhay ang kuto, kung hindi sa ulo?</p> + +<p>—¡Kung ayaw kang magpahirám ay huwág! ¡Kay dami mong rekubeko! ¡Pag +ikáw namán ang nanghirám sa akin, ay tatawagin kitá ng̃ TUSO, pagka't +para mo ríng tinuso ang kuwartang ibinilí ko, na nabasa mo ang aking +binayaran ng̃ di ka nagkagastá!...</p> + +<p>Ganyán ang taltalan ng̃ dalawáng magkaibigan, kaya't ikáw na bumábasa, +upang huwág tawaging TUSO ó MASAMANG KRISTIYANO, ay bumilí ká ng̃ mg̃a +kasaysayang: "¡<span class="smcap">Halina sa Lañgit</span>!" ni <i>Gat-Dusa</i>: "¡SAWÍNG +PAGASA!" ni <i>Bb. Francisca Laurel</i>; "¡<span class="smcap">Duwag</span>!" ni <i>Gerardo +Chanco</i>: "<span class="smcap">Larawan ñg Pagirog</span>" ni <i>Simplicio Flores</i>: "<span class="smcap">Sa +Tabi ñg Bañgin</span>" ni <i>José María Rivera</i>; "¡<span class="smcap">Imbing +Kapalaran</span>!" ni <i>Angel de los Reyes</i>; "<span class="smcap">Tadhana</span>!" ni +<i>Democrita P. Antonio</i>; "¡<span class="smcap">Walang Diyós</span>!" ni <i>Honorato de +Lara</i>: "¡<span class="smcap">Parusa ñg Diyós</span>!" ni <i>Angel de los Reyes</i>; "<span class="smcap">Mga +Anak-Bukid</span>" ni <i>Ros. Almario</i>; "<span class="smcap">Pañgarap ñg Buhay</span>" ni +<i>Simplicio Flores</i>; "¡<span class="smcap">Enchang</span>!" ni <i>Honorato de Lara</i>; at +"¡<span class="smcap">Kristong Magdaraya</span>!" ni <i>Angel de los Reyes</i>.</p> + + +<div class="pagenum"><a name="Page_7" id="Page_7">Páhiná 7</a></div> + +<h4 class="biggap"><a name="natumpak" id="natumpak"></a>¿SINO ANG NATUMPÁK?</h4> + +<h2>Kayó nga ang humatol</h2> + + +<p>Si Petra at si Petring ay magkapatíd. Minsáng nalálapít ang Paskó, ay +binigyán silá ng̃ kaniláng amá ng̃ muntíng halagá upang magugol sa +dakilang araw. Si Petra ay ibinilí ang kanyáng bahagi ng̃ isáng hikaw, +at si Petríng ay pawang babasahing tagalog ang pinakyáw.</p> + +<p>Dumatál ang araw ng̃ paskó, at gaya ng̃ karaniwan, ay nagdalawán ang +dating mag-kákaulayaw. Sa dampa ng̃ magkapatíd ay mayroón díng mg̃a +panauhin. At ¿anó ang naisalubong ni Petra? ¿Naipagparang̃alan bá ang +kanyáng hikaw? ¡Hindi! Subali't si Petríng ay naipagmalakí niyá ang +kanyáng mg̃a aklát at tang̃ing nakápagsabing "Mamiyang hapon na kayó +umuwi at tayo ay magbasá nitóng masasaráp na kasaysayang bagong labás +..."</p> + +<p>Kayóng bumabasa nitó, ay inyóng hatulan kung sino ang natumpák: ang +hiyás na nagagamit ng̃ isáng tao lamang ó ang aklát na pakíkinabang̃an +ng̃ marami ang lalong mahalagá, Kauntíng pagkukuro ang inyóng +papaghariin. Tutupín ninyó ang inyóng mg̃a puso at siyáng magsasabing: +mahalagáng pagaari ang mg̃a aklat kay sa hiyás na nawawala.</p> + +<p>Sa tahanan ng̃ isáng matalino, ay aklát ang matátagpuan; ng̃uni't sa +tahanan ng̃ isáng mangmáng ay pawáng hiyás ang palamuti. Dahil doo'y +magipon kayó ng̃ mg̃a babasahing tagalog upang mapabilang kayó sa mg̃a +pantás.</p> + + + +<div class="pagenum"><a name="Page_8" id="Page_8">Páhiná 8</a></div> + +<h4 class="biggap"><a name="kinauukulan" id="kinauukulan"></a>SA KINAÚUKULAN</h4> + +<h2>¡Maaliwalas ang daan ko!</h2> + + +<p>Suriin natin ang ugali ng̃ umanó'y mg̃a bantóg at pahám na manúnulát. +Ayaw siláng makariníg na mayroóng makata; ayáw siláng makakita na +mayroong bagong kasaysayan, at pauulanin na nilá ang pula, lubha pa't +isáng maliít ang sumulat. Sasabihing iyán ay mali, walang kabuluhan; +at sayang lamang ang ipinagpalimbág. Palalo at pang̃ahás ang gumawa +niyán, huwág na di masabing siyá ay <i>autor</i>.</p> + +<p>¡Kaawaawang mg̃a manúnulát!</p> + +<p>¡At silá daw ay mg̃a kawal sa pagpápalaganap ng̃ wikang tagalog! Kung +sa habang panahón ay ganyán ang aasalin nilá, ay sumpa ng̃ bayan ang +kaniláng maáantay. Sa kaniláng pakikipagkapwa ay doon lamang uusbóng +ang pagmámalasakitan ng̃ mg̃a makatang pilipino, na, tang̃ing daan ng̃ +ikátatanyág ng̃ masaráp na wika ni Balagtás.</p> + +<p>Kung sa akin silá hahadláng ay itutulak ko silá ng̃ dalawáng kamáy at +bubulyawán kong: ¡Maaliwalas ang daan ko! ¡Nakikita ko ang aking +nilálakaran! ¡Tanglawán ninyó ang inyóng landasin at di ko kailang̃an +ang inyóng ilaw! ¡Manipís mán ang aming mg̃a katha ay piniga namáng +tunay sa aming sariling isipan at di naming ninakaw sa isipan ng̃ mg̃a +makatang kastila, ingglés, pransés, at ibá pá! ¡Mura mán ang aming +mg̃a aklát ay madali namáng maubos at di ináamag sa mg̃a aklatan!</p> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_9" id="Page_9">Páhiná 9</a></div> + +<div class="figcenter" style="width: 184px;"> +<a name="salita_jacinto" id="salita_jacinto"></a><img src="images/10.jpg" width="184" height="350" alt="Pañgunang Salita ni amado Jacinto" title="Pañgunang Salita ni amado Jacinto" /> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<!-- <a name="Page_10" id="Page_10"></a> --> + +<div class="pagenum"><a name="Page_11" id="Page_11">Páhiná 11</a></div> + +<h2>PANG̃UNANG SALITA</h2> + + +<p>Ang munti kong kaya at maiklíng pagkukuro ay minarapat ng̃ mahál kong +kaibigang Angel de los Reyes na magbigáy ng̃ <i>Pang̃unang Salita</i> dito, +sa kanyáng bagong aklát na maliit, na noóng araw ay napalathala na sa +páhayagang "<span class="smcap">Ang Democracia</span>;" at kung bagamán tinawag ko +ng̃ayon ng̃ <i>bagong aklát</i> ay sapagka't ng̃ayón lamang naipalimbág at +di na paputól-putól.</p> + +<p>Walang alinlang̃an akóng nayag sa hilíng ng̃ aking kaibigan, nang̃iti +ako ng̃ lihim ng̃ ito'y sabihin niyá, at naibulong ko sa sarili na +siya'y sadyang matalino sapagka't totoóng maalám na magbagay-bagay: +nababatid niyáng sa isáng maiklíng aklát, ay isá namáng maiklíng isip +na lamang ang dapat mag-ukol ng̃ mg̃a palagay at paghahaka. At dahil +diyán, ay sisimulán ko ayon sa makákaya, ang paglalahad ng̃ aywán kung +tumpák na aking mg̃a pagkukuro tungkól sa kanyang katháng itó.</p> + +<p>Sa ganáng akin, ang mátutunghayán ng̃ayón ng̃ mg̃a mambabasa ay isáng +aklát na mainam, isang aklát na dapat bigyán ng̃ papuri, <span class="pagenum noind"><a name="Page_12" id="Page_12">Páhiná 12</a></span>hindi dahil +sa itó'y nakáwiwili lamang basahin kundi alang-alang pá sa wagás at +maníngníng na damdamin ng̃ kumatha: ang maalab niyáng nasang ang dukha +ay igalang at masugpu ang ugaling hanggáng ng̃ayon ay umiiral pa sa +ibá, at kung minsán ay sa dukha rín, na inuuna ang salapi bago ang +lahát; minámahál na higít sa puri, sa dang̃al, sa katungkulan at +wastong ugali.</p> + +<p>Ganyáng-ganyán ang asal na makikita natin sa mag-amá ni Tuníng sa +Kasaysayang itó, na bagamán mahirap ang búhay, nang mahulí ay ayaw na +silá sa kapwa nilá mahirap at ang ibig ay ang mayaman, dahil sa may +nakápang̃ibig lamang na isang masalapi kay Tuníng at ito'y si Ruperto. +At ang kasuklám-suklám na nagíng bung̃a ng̃ kasabikáng itó sa pilak ay +ang pagkatapon ng̃ anák ni Osong, ang binatang unang inibig ni Tuníng, +pinaglagakan ng̃ boo niyáng pagkábabai at hanggáng sa nagbung̃a pa +ng̃a. Datapwa't kay Tuníng, ay nagíng bula ang salitang <i>puri</i> at +<i>katapatan</i> sa haráp ng̃ yaman ni Ruperto, kayá't dito siyá napakasál +sa wakás, gayóng si Osong ay di namán tumatanggi sa pagtupád ng̃ +kanyáng tapát na pang̃akó at wagás ná pagibig.</p> + +<p>Si Osong na parang sinasakal ng̃ mg̃a daliring bakal ay hindi nakatiis +at nang araw ng̃ pagkakasál ay nagdamít-pulubing naparoón sa bahay ng̃ +kasayahan nilá Tuníng at ni Ruperto <span class="pagenum noind"><a name="Page_13" id="Page_13">Páhiná 13</a></span>na dalá ang larawan ng̃ kanyáng +bunsóng na sagíp sá ilog, at nang makita ni Tuníng na yaón ang kanyáng +anák ay hinimatáy na bigla, bago humingí ng̃ tawad kay Osong at +hanggáng sa nalagót ang hining̃á. Samakatwíd ay oo't nagsisi ng̃á si +Tuníng kayá't huming̃í pa ng̃ tawad sa pinagtaksilán niyáng binata, +subali't dí dahil dito'y hindí siyá matatawag na babaing salawahan at +tampalasan lalo pa't isasagunita ang pagkákatapon sa tunay na dugó ng̃ +kanyáng pusó.</p> + +<p>Kung ang gayóng ginawá ng̃ babaing ito'y oo't napatatawád ng̃ Diyós, +sa mg̃a tagá-lupa'y waláng makapagpapatawad marahil.</p> + +<p>Sa haráp ng̃ ganyáng paglálarawan ng̃ kaibigan ko, ay labis niyáng +ipinakilala ang lubós na kabagsikán ng̃ salapí na waláng dí naituturó +sa tao, pati ng̃ lalóng kasamasamaan.</p> + +<p>Subali't ¿ang hang̃ád kayá ng̃ mahál kong kaibigan sa paglalarawang +itó ng̃ nakáririmarim na ugalí ay upang pulutin namán itó ng̃ mg̃a +mambabasa?</p> + +<p>Kayóng tumútungháy ng̃ayón ang makásasagót, at kayó rin namán ang +dapat makábatid sa túnay na layon ng̃ ¡<span class="smcap">Nasawing Pagasa</span>!</p> + +<p>Gayon man ay sasagot din ako ng̃ para sa akin.</p> + +<p>Ang mithí ng̃ aklát na itó ay walá ng̃áng ibá sa warí ko, kundí ang +turuan ang mg̃a dukhá sa pagpapakárang̃al sa kaniláng sarili, sapagkát +kung ang mg̃a dukhá'y marang̃ál, <span class="pagenum noind"><a name="Page_14" id="Page_14">Páhiná 14</a></span>kung ang lahát ng̃ dukha'y hindi +nagbibili ng̃ puri ni napaaalipin sa salapí, ang mg̃a mayáyaman ay +hindí maaaring magpákatayog-tayog na para ng̃ madalás nating mapánoód +ng̃ayón.</p> + +<p>Ang isinasamá ng̃ mg̃a mayayaman ay na sa mahihirap, at ang isinasamá +ng̃ isáng pamahaláan ay na sa pinamamahaláan dín. Iyán ang mg̃a +katótohanang kailán má'y dí magkakabula at dapat dasalín ng̃ bawá't +tao; katótohanang aywán kung kanino ko unang nadiníg o nabasa at +ng̃ayo'y inankín ko na tulóy pagka't nakilala kong tapát.</p> + +<p>Kayá ng̃a, mg̃a mambabasa, upang makinabang ang kumathá nitóng +¡<span class="smcap">Nasawing Pagasa</span>! sa kanyang mg̃a ginugol na pagod sa +pagsulat ng̃ kasaysayang itó ay pagaralan sana ang huwág magbilí ng̃ +puri at isagunitang <i>na sa kupurihán ang tunay na halagá ng̃ tao at +wala sa kayamanan</i>.</p> + +<p>Kung magkakagayón, siyá at akó'y maghahandóg sa inyó ng̃ masaganang +pasalamat, palibhasá'y siyáng túnay na adhiká ng̃ tapát kong katoto.</p> + +<p class="right"><i>Amado Jacinto.</i></p> + +<p class="noind">Malabón, Rizal, 1912.</p> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_15" id="Page_15">Páhiná 15</a></div> + +<div class="figcenter" style="width: 192px;"> +<a name="nasawing_pagasa" id="nasawing_pagasa"></a><img src="images/15.jpg" width="192" height="350" alt="¡Nasawing Pagasa! Kasaysayang Tagalog" title="¡Nasawing Pagasa! Kasaysayang Tagalog" /> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_16" id="Page_16">Páhiná 16</a></div> + +<div class="blockquot"> +<i>Dahil sa kagahulán +sa panahón at dahil +sa kakulag̃an +pa sa ng̃ayón ng̃ +mg̃a gagamitin, ay +hindi nasunód ang +mg̃a tuldík na +nasa orihinál.</i> +</div> + + +<hr style='width: 15%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_17" id="Page_17">Páhiná 17</a></div> + +<div class="figcenter" style="width: 500px;"> +<img src="images/17.jpg" width="500" height="56" alt="Decorative motif" title="Decorative motif" /> +</div> + +<h2>¡Nasawing Pagasa!</h2> + + +<h3>I</h3> + + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Mapangláw ang lahát, ang gabí'y tahimik</div> +<div class="verse">at ang buwán noóng dapat nang sumilip,</div> +<div class="i4">nagtatago pa rí't</div> +<div class="verse">sa sangkatauhan ay nagmámasung̃it</div> +<div class="verse">bitui'y gayón dín at nakíkiwang̃is.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ni isáng himutók walang mapakinggáng</div> +<div class="verse">sukat gumambala sa katahimikan;</div> +<div class="i4">¡oh, ang aking lahi!...</div> +<div class="verse">payapangpayapa sa kanyáng hihigán</div> +<div class="verse">habang nawíwili ang mg̃a kalaban.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Huni ng̃ kuliglíg, tinig mán ng̃ ibon</div> +<div class="verse">ay kapanglawan dín, dinadalit noón;</div> +<div class="i4">mg̃a makata mán,</div> +<div class="verse">siyáng tinutula ng̃ sandalíng yaón</div> +<div class="verse">ang sung̃it ng̃ pangláw, lagáy ng̃ panahón.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Anó pa't ang lahát ay yapús ng̃ lumbáy</div> +<div class="verse">hihip mán ng̃ hang̃in, mandi'y palaypalay;</div> +<div class="i4">habagat má'y salát</div> +<div class="verse">at pawáng dalita, ang balitang tagláy</div> +<div class="verse">na kung pakikinggán ay taghóy na ¡ay!... ¡ay!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_18" id="Page_18">Páhiná 18</a></span>Subali't sa isáng maralitang dampa</div> +<div class="verse">sa bayang Malabóng saksí ng̃ pagtula:</div> +<div class="i4">nagáalimpuyó,</div> +<div class="verse">ang lugód, ang sayá, ang galák, ang tuwa</div> +<div class="verse">sa piling ng̃a noóng dalawáng nunumpa.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Itó ay si Tuníng na piling alindóg</div> +<div class="verse">kapiling ng̃ kanyáng tang̃íng iníirog,</div> +<div class="i4">pang̃ala'y si Osong</div> +<div class="verse">na lipi ng̃ dukha't di lahing matayog</div> +<div class="verse">at binatang Udyóng na ulilang lubós.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Payapa ng̃á silá, sa pagkákaupo</div> +<div class="verse">siyáng ináani; galák ng̃ pagsuyo,</div> +<div class="i4">pinagúusapan,</div> +<div class="verse">ang ikárarangál ng̃ kaniláng puso</div> +<div class="verse">na ganitóng saád nang minsáng mahinto:</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">«Kay damot mo namán,» kay Osong na sabi,</div> +<div class="verse">«isáng halík lamang, itulot mo kasi,</div> +<div class="i4">nang ako'y maalíw</div> +<div class="verse">at nang magkaroón ng̃ isá pang saksí!...»</div> +<div class="verse">«¡Ayáw ko! ¡ayáw ko!...» kay Tuníng na tanggí.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">«¡Halina irog ko!» «¡Ayaw ko! ¡ayaw ko!...»</div> +<div class="verse">«¿Diyata't ayaw ka?» «¡Talagáng totoó!»</div> +<div class="i4">«¡Halina! ¡halina!</div> +<div class="verse">¡isáng halík lamang!...» «¡Kay ulitulit mo!»</div> +<div class="verse">«¡Isáng halík lamang!...» «¡Tawad ko sa iyó!»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">«¡Ah! at iyán bagá, ang lagi mong turing</div> +<div class="verse">na lubháng dalisay pagibig sa akin ...</div> +<div class="i4">¡Ikáw ang bahala!...</div> +<div class="verse">kung natuto akóng sa iyó'y gumiliw</div> +<div class="verse">magisá sa dusa'y matútutuhan din ...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_19" id="Page_19">Páhiná 19</a></span>«¡Nagtampó na namán!...» «¿Sino bagáng puso</div> +<div class="verse">ang makababatá ng̃ asal mong liko?»</div> +<div class="i4">«¡Huwag kang magalit!</div> +<div class="verse">ang ginagawa ko, ay mg̃a pagsuyo ...»</div> +<div class="verse">«Pagsuyo sa iyó; sa aki'y panghapo ...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ikáw ang bahala, ako'y mapagtiís</div> +<div class="verse">at ipatay mo mán ang lahát ng̃ sákit</div> +<div class="i4">ay tatanggapín ko;</div> +<div class="verse">ng̃uni't ang hiyain, ang isáng ninibig</div> +<div class="verse">libong kamataya'y labis pa ng̃ tamís ...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">«¿Hiniya ba kitá? ¡Di ko ginagawa!...»</div> +<div class="verse">«¿Ginaganáp ng̃ayó'y di bagá paghiya?»</div> +<div class="i4">«Hindi, aking giliw,</div> +<div class="verse">at ang aking puri ang nagugunita</div> +<div class="verse">na baka kung ...» «¿Kulang bang tiwala?»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">«Di lamang sa gayón,» «¿Sa anó pang bagay?»</div> +<div class="verse">«Katungkulan naming maging̃at na túnay,</div> +<div class="i4">at ang unang halík,</div> +<div class="verse">ang katimbang noó'y sampu nitóng buhay</div> +<div class="verse">sa pagka't daig pa, ang gawáng pakasál.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¿Hindi bagá Osong?» «Tapát ang turing mo,</div> +<div class="verse">at ang pagkakasál ay pakitang tao;</div> +<div class="i4">subali't ang halík,</div> +<div class="verse">saksíng akin ikáw, at akó ay iyó,</div> +<div class="verse">kaya itulot na; halina irog ko ...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Iláng pang «¡Ayaw ko!» at iláng «¡Halina!»</div> +<div class="verse">bago pinagusap ang labing dalawá;</div> +<div class="i4">tumunóg ang halík;</div> +<div class="verse">nilimot na yatang silá'y may hining̃á</div> +<div class="verse">na dapat malagót sa daratning dusa.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_20" id="Page_20">Páhiná 20</a></span>Hayán ng̃a ang tuwang nag̃hari sa puso</div> +<div class="verse">ng̃ dalawáng yaóng isá sa pagsuyo,</div> +<div class="i4">kaya ang paalam</div> +<div class="verse">ng̃ ating binatang anaki ay biro:</div> +<div class="verse">«¡Sarili na kitá, búhay má'y mapugto!...»</div> +</div></div> + +<div class="figcenter"> +<img class="biggap" src="images/20.jpg" alt="Decorative motif" title="Decorative motif" /> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_21" id="Page_21">Páhiná 21</a></div> + +<div class="figcenter" style="width: 500px;"> +<img src="images/21.jpg" width="500" height="72" alt="Decorative motif" title="Decorative motif" /> +</div> + +<h3>II</h3> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Nang isáng umaga'y sa pangpang ng̃ ilog</div> +<div class="verse">ay may nakaupóng binatang malungkót:</div> +<div class="i4">itó ay si Osong;</div> +<div class="verse">kanyáng inaalíw ang dusa ng̃ loób</div> +<div class="verse">sa pagkákawalay kay Tuníng na irog.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At ang naglalaro sa kanyáng isipa'y</div> +<div class="verse">ang dilág ni Tuníng na gayón na lamang,</div> +<div class="i4">minsáng mapadagok;</div> +<div class="verse">minsáng mapang̃iti at ipinagsaysay:</div> +<div class="verse">«¡Oh, anóng gandá mó, aking paraluman!...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Subali't nabigláng nabakás ang lungkót</div> +<div class="verse">sa masayáng mukháng nagulap ng̃ lubós:</div> +<div class="i4">«¡Ay, palad na sawi!...</div> +<div class="verse">¡Oh, buhay ng̃ dukha!...» sunód na himutók,</div> +<div class="verse">«sa dusa ni Tuníng, ikáw ang managot ...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Kung akó'y mayama't sagana sa pilak</div> +<div class="verse">tatanuran siyá sa baníg ng̃ hirap,</div> +<div class="i4">hanggáng sa sumilang</div> +<div class="verse">ng̃ lubháng hinahon ang unang bulaklák</div> +<div class="verse">ng̃ aming pagsintáng dalisay at wagás....</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¡Ay, Tuníng kong irog, di ko kasalanan</div> +<div class="verse">na sa iyóng dusa'y di ka madamayan;</div> +<div class="i4">ang karukhaan ko,</div> +<div class="verse">ang dapat sisihi't dapat managutan</div> +<div class="verse">at oh, anóng sakláp, dustáng kapalaran ...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_22" id="Page_22">Páhiná 22</a></span>Sandalíng tumigil at kanyáng námalas</div> +<div class="verse">ang dalawáng ibong naba sa bayabas,</div> +<div class="i4">na sabáy umawit;</div> +<div class="verse">yaóng kanyáng dibdib ay halos mawalat</div> +<div class="verse">sa pananaghili sa ibong mapalad.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Saká nang magsiping ng̃ lubháng payapa</div> +<div class="verse">mg̃a titig niyá'y di tumagál yata't</div> +<div class="i4">mulíng naghinagpís:</div> +<div class="verse">«Mapalad pa siláng may ganáp na laya</div> +<div class="verse">at hindi gaya kong may sumásansala ...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At kahi't mán silá'y walang pagaari</div> +<div class="verse">ginapas namá'y pawáng luwalhati;</div> +<div class="i4">dí gaya ng̃ taong</div> +<div class="verse">ang binabaníg má'y maraming salapi</div> +<div class="verse">ay lumuluha rin ng̃ dusa't pighati.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At ¿anó ang yamang sadyang hinahanap</div> +<div class="verse">sa akin ng̃ amá ni Tuníng kong liyág?</div> +<div class="i4">¡isáng talinhaga!</div> +<div class="verse">at di niya talos: sa Sangmaliwanag</div> +<div class="verse">ang puri ng̃ tao, ang mahál sa lahát.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Hangád niya'y pilak, kahi't mang̃ulimlim</div> +<div class="verse">ang dang̃ál ni Tuníng na sinta ko't giliw;</div> +<div class="i4">wala sa gunitang</div> +<div class="verse">lalong mahalagá sa yaman mang alín</div> +<div class="verse">ang dang̃ál ng̃ tao kung lubháng maningning.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¡Oh, taksíl na pita sa dang̃ál at yaman,</div> +<div class="verse">ang nililikha mo'y laksang kamatayan;</div> +<div class="i4">kung hindi sa iyó,</div> +<div class="verse">disi'y kapiling ko si Tuníng ng̃ buhay</div> +<div class="verse">at kasalosalo sa pinggán ng̃ lumbay!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_23" id="Page_23">Páhiná 23</a></span>¡Oh, buhay ng̃ buhay, Tuníng ko at lugód...</div> +<div class="verse">na sa karukhaan, ang sukal ng̃ loób</div> +<div class="i4">na ating sinapit;</div> +<div class="verse">libong kamataya'y masaráp pa irog</div> +<div class="verse">huwág lang mariníg ang iyóng himutók!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Palasóng may lason ang nakákaanyo</div> +<div class="verse">ng̃ dusang sa dibdib ng̃ayó'y pumapako,</div> +<div class="i4">tuwing mabúbuklát</div> +<div class="verse">sa aklát ng̃ isip ang pagkasiphayo</div> +<div class="verse">ng̃ banál na layong núnukál sa puso.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At magmulá rito'y aking nakikita</div> +<div class="verse">sa baníg ng̃ hirap ay nagiisa ka;</div> +<div class="i4">waláng dumadamay,</div> +<div class="verse">at kung pumapasok ang mahál mong amá</div> +<div class="verse">sa iyóng pagdaíng ang tumbás ay mura.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Naririníg ko ring kanyáng inuulit</div> +<div class="verse">ang pagalipusta sa palad kong amís:</div> +<div class="i4">¡sa aba ng̃ dukha!...</div> +<div class="verse">at nananariwa sa puso ko't dibdíb</div> +<div class="verse">ang pagtabóy niyáng kapaita'y labis.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At námamalas ko, ang lubháng masakláp,</div> +<div class="verse">luhang mapapaít sa matá mo liyág,</div> +<div class="i4">di anóng gagawín</div> +<div class="verse">sa itó ay utos ng̃ masamáng palad</div> +<div class="verse">pawang pagtitiís ang gawíng kalasag.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ibalita lamang sa tapát mong giliw</div> +<div class="verse">kung makaraan ká, sa gabíng madilím,</div> +<div class="i4">upang matalós ko</div> +<div class="verse">kung ano ang bung̃a ng̃ pagsinta natin</div> +<div class="verse">at kahi't malayo'y kapalaran ko rin.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_24" id="Page_24">Páhiná 24</a></span>At kung napapako ikaw sa dalita</div> +<div class="verse">higit pa sa riyan, itong umaaba</div> +<div class="i4">sa tapat kong puso,</div> +<div class="verse">at ang bawa't patak ng̃ perlas mong luha</div> +<div class="verse">ay timbang ng̃ buhay kung manaw sa lupa.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Dito napahinto't kanyang napanood</div> +<div class="verse">yaong isang kaban na tang̃ay ng̃ agos,</div> +<div class="i4">at pinagsikapang</div> +<div class="verse">iyahon sa pangpang ng̃ upang matalos</div> +<div class="verse">na baka may lihim doong natutulos.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At ¡oh, anong gitla nang kanyang mamasdan</div> +<div class="verse">na bangkay ng̃ isáng bagong kasisilang!...</div> +<div class="i4">tumang̃is ang puso;</div> +<div class="verse">nagluksa ang dibdib at ipinagsaysay</div> +<div class="verse">na: «¡Baka ng̃a itó, ang anak kong hirang!»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Kanyang ikinubli doon sa pangpang̃in,</div> +<div class="verse">pumasok ng̃ bayang may ing̃at na lihim</div> +<div class="i4">at nakibalita;</div> +<div class="verse">sa tinanongtanong ay kanyang nalining</div> +<div class="verse">na ¡itinapon ng̃a ang anak ni Tuning!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Lalong nagibayo, lagablab ng̃ poot,</div> +<div class="verse">ang daing at sumpa'y di malagotlagot</div> +<div class="i4">«¡Inang walang puso,</div> +<div class="verse">Tuning na nagtaksil sa anak ng̃ irog</div> +<div class="verse">dapat kang mamatay, dapat kang matapos!</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Diyata't masarap sa puso'y matamis</div> +<div class="verse">anak mo'y pataying sa ilog ihagis,</div> +<div class="i4">maturan na lamang</div> +<div class="verse">ikaw ay dalagang may puring malinis,</div> +<div class="verse">nang upang giliwin ng̃ bagong ninibig.....</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_25" id="Page_25">Páhiná 25</a></span>¡Oh, taksil na sinta! ¡pusong magdaraya!</div> +<div class="verse">¡oh, hang̃ad sa yaman! ¡inang walang awa!</div> +<div class="i4">pananagutan mo,</div> +<div class="verse">sa harap ng̃ Diyos ang masamang gawa't</div> +<div class="verse">may araw din naman kaming mabababa!....»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At kanyang hinagkan ang bangkay ng̃ bunso</div> +<div class="verse">kasunod ang patak ng̃ luhang natulo,</div> +<div class="i4">«¡Oh, sawi kong supling!....</div> +<div class="verse">¡di ko kasalanan ang pagkasiphayo</div> +<div class="verse">managot ang iyong inang walang puso!...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At kanyang kinalong ng̃ hanggang sa bayan</div> +<div class="verse">upang ipakuha ng̃ isang larawan;</div> +<div class="i4">subali't ang loob</div> +<div class="verse">ay di mapanatag kahi't bahagya man;</div> +<div class="verse">ang daing at sumpa'y walang katapusan....</div> +</div></div> + +<div class="figcenter" style="width: 161px;"> +<img class="biggap" src="images/25.jpg" width="161" height="162" alt="Decorative motif" title="Decorative motif" /> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_26" id="Page_26">Páhiná 26</a></div> + +<div class="figcenter" style="width: 500px;"> +<img src="images/26.jpg" width="500" height="64" alt="Decorative motif" title="Decorative motif" /> +</div> + +<h3>III</h3> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sa ilog ding yaon na kinasagipan</div> +<div class="verse">ni Osong ng̃ kanyang bunsong minamahal,</div> +<div class="i4">ang magamang Tuning</div> +<div class="verse">minsan ay nagaliw sa masayang pangpang</div> +<div class="verse">na siyang sumaksi sa lihim ng̃ buhay.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">«Talusin mo irog» ang turing ng̃ ama,</div> +<div class="verse">«sa panukala ko, kung hindi nayag ka,</div> +<div class="i4">disin hanggang ng̃ayo'y</div> +<div class="verse">lumalagok ka pa ng̃ luha ng̃ dusa</div> +<div class="verse">at di lumalasap ng̃ mg̃a ginhawa.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¿At di mo ba tantong sa buhay na ito:</div> +<div class="verse">salapi, salapi, ang Diyos ng̃ tao?</div> +<div class="i4">¿Bakit ka iibig</div> +<div class="verse">sa hang̃al na Osong na dukhang totoó</div> +<div class="verse">gayong may mayamang iirog sa iyó?»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">«¡Ama ko! ¡ama ko!» ang saad ni Tuning,</div> +<div class="verse">«¡kay inam ng̃a pala ng̃ inisip natin!</div> +<div class="i4">salamat Diyos ko</div> +<div class="verse">at ang mayayamang ninibig sa akin</div> +<div class="verse">ay hindi natalos ang nangyaring lihim ...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">«¡Talaga! ¡talaga» ang sa amang tugon,</div> +<div class="verse">«daig ang nagtiyap ng̃ pagkakataon,</div> +<div class="i4">¿at aling pang̃ahas</div> +<div class="verse">dilang sinung̃aling magsasabi ng̃ayong</div> +<div class="verse">ikaw ay naglaho sa tangkay kahapon?</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_27" id="Page_27">Páhiná 27</a></span>Para din ng̃ dati ang tindig mo't bikas,</div> +<div class="verse">katutubong ganda'y lalo pang tumingkad;</div> +<div class="i4">pagmasdan mo iyang</div> +<div class="verse">halamang nilikha ng̃ Hari ng̃ lahat,</div> +<div class="verse">pawang yumuyuko sa taglay mong dilag.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sa mabining agos ikaw ay makinig</div> +<div class="verse">may ibinubulong na masayang awit,</div> +<div class="i4">saksi ng̃ paghang̃a</div> +<div class="verse">sa iyong himalang inimbot na dikit</div> +<div class="verse">na waring pinilas sa ganda ng̃ lang̃it.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ng̃uni't ¡anong saklap sa puso ko't buhay</div> +<div class="verse">ang kataasan mo kung iyaagapay</div> +<div class="i4">sa piling ni Osong!</div> +<div class="verse">¡masarap pang ako ay magpatiwakal!</div> +<div class="verse">¡oh, Tuning! ¡oh, Tuning!» at siya'y papanaw.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Pinigil ng̃ bunso: «Amang pinopoon,</div> +<div class="verse">ako'y kaayon mo sa dakilang layon,</div> +<div class="i4">at isinusumpang</div> +<div class="verse">lilimutin ko na ang hang̃al na Osong</div> +<div class="verse">at ako'y dalaga na naman sa ng̃ayon ...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sila ay nagyakap at siyang tumunong</div> +<div class="verse">ang halik ng̃ ama, at halik ng̃ irog;</div> +<div class="i4">sigabo ng̃ tuwa</div> +<div class="verse">ay hindi magkasyang sa puso manulos</div> +<div class="verse">kaya't napatabi, ang panglaw, ang lungkot ...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¡Saka magkaakbay silang nagsilakad</div> +<div class="verse">sa dukhang tahana'y nagtuloy umakyat;</div> +<div class="i4">mahiwagang ilog</div> +<div class="verse">na nilisan nila'y bago humalakhak</div> +<div class="verse">na waring inuyam ang nangyaring usap.</div> +</div></div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_28" id="Page_28">Páhiná 28</a></div> + +<div class="figcenter" style="width: 500px;"> +<img src="images/28.jpg" width="500" height="59" alt="Decorative motif" title="Decorative motif" /> +</div> + +<h3>IV</h3> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Bagong namimitak sa kasilang̃anan</div> +<div class="verse">liwayway ng̃ araw, batbat ng̃ katwaan,</div> +<div class="i4">yaong mg̃a ama</div> +<div class="verse">nagsisikilos na't nang̃agtutulinan</div> +<div class="verse">sa pagtuklas noong pangtawid sa buhay.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sa gitna ng̃ parang namá'y namukadkad</div> +<div class="verse">ang hinirang bang̃ong magandang bulaklak</div> +<div class="i4">at isinusuob</div> +<div class="verse">sa gintong liwayway ng̃ bagong ninikat</div> +<div class="verse">nagsasayang araw sa bayan kong liyag.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ang napanaginip ng̃ mg̃a bayani</div> +<div class="verse">na tadhanang araw sa lahi kong api,</div> +<div class="i4">wari'y sumisilang</div> +<div class="verse">ng̃ sandaling yaong lahát ay nagwagi</div> +<div class="verse">at pawang naawit ng̃ mg̃a pagkasi.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sampung mg̃a ibong payapang magdamág</div> +<div class="verse">ay iniyunat na ang kaniláng pakpák;</div> +<div class="i4">sandalíng dumalit</div> +<div class="verse">bilang isang bati sa nagharíng galák</div> +<div class="verse">na sinasayawan ng̃ palundaglundag.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Tinig ng̃ bating̃aw ay sa Konsepsiyón</div> +<div class="verse">noó'y nagbalita na may kasal doón;</div> +<div class="i4">sa bibig ng̃ madla</div> +<div class="verse">narinig ng̃ lahat ang kasál na yaón</div> +<div class="verse">di iba't kay Tuníng na lang̃it ni Osong.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_29" id="Page_29">Páhiná 29</a></span>Ng̃uni't ¿sino kaya ang lubhang mapalad</div> +<div class="verse">na makikisumpa sa dambanang harap?</div> +<div class="i4">at ¿si Osong kaya?</div> +<div class="verse">¡oh, hinding hindi ng̃a't isang taong pantas</div> +<div class="verse">na kinasilawan sa bunton ng̃ pilak!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ito'y si Ruperto na tukod ng̃ yaman</div> +<div class="verse">kung kaya nasilaw si Tuning na hirang;</div> +<div class="i4">kanyang kinalakal</div> +<div class="verse">pagibig at buhay; puri at katawan</div> +<div class="verse">na sampu ng̃ ama'y nakiayon naman.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Wala ng̃a sa isip ng̃ sandaling yaon</div> +<div class="verse">ang pinang̃akuang binatang si Osong</div> +<div class="i4">at kahi't bahagya</div> +<div class="verse">wala sa gunita ang nasawing sanggol</div> +<div class="verse">na tunay mang anak ay ipinatapon.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¡Inang walang awa, pusong salawahan</div> +<div class="verse">sa tunay mong supling di ka na nahambal!.....</div> +<div class="i4">¡mg̃a kulang palad!...</div> +<div class="verse">¡oh ang nililikha niyang kayamanan!</div> +<div class="verse">at ¡oh, ang babai, kung siyang masilaw!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Huwag nang ling̃uni't bayaang tumang̃is</div> +<div class="verse">ang pusong dinaya ng̃ <i>Oong</i> matamis,</div> +<div class="i4">mahalin mo lamang</div> +<div class="verse">ang naging bulaklak ng̃ iyong pagibig</div> +<div class="verse">at dakila ka rin sa matang nagmasid.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sa pagka't ang inang walang pagmamahal</div> +<div class="verse">sa tunay na supling na sa puso'y nukal,</div> +<div class="i4">daig pa ang hayop,</div> +<div class="verse">na lubhang malupit, marung̃is ang asal</div> +<div class="verse">ng̃uni't kung sa anák ay handog ang buhay.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_30" id="Page_30">Páhiná 30</a></span>At makalilibong masarap sa malas</div> +<div class="verse">ang isang dalagang sa tangkay nagulap</div> +<div class="i4">di gaya ng̃ isáng</div> +<div class="verse">babaing magtapon sa ilog ng̃ anak</div> +<div class="verse">bukod sa may dung̃is, sumpaan ng̃ lahat ...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Subali't ang lahat, di man sumagimsim</div> +<div class="verse">sa diwa at puso ng̃ magandang Tuning,</div> +<div class="i4">natang̃ing nagdiwang</div> +<div class="verse">sa kanyang isipang naglayag sa aliw</div> +<div class="verse">na «siya'y yayaman kay Rupertong piling.»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sampu ni Ruperto'y di kaya ang lugod</div> +<div class="verse">sa pagka't kakamtan ang aliw ng̃ loob;</div> +<div class="i4">boong pananalig:</div> +<div class="verse">ang kanyang si Tuning ay piling alindog</div> +<div class="verse">at wala pang dung̃is sa ng̃alang pagirog.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Kapwa may ligaya ang magkasingpalad;</div> +<div class="verse">dalaga'y sa kintab at tunog ng̃ pilak,</div> +<div class="i4">at ang isa nama'y</div> +<div class="verse">sa boong pagasang ang ligayang hang̃ad,</div> +<div class="verse">sarilingsarili't ang pagsinta'y tapat ...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Kasiyahang lubos ang siyang umawit</div> +<div class="verse">sa puso ng̃a nilang hindi matahimik;</div> +<div class="i4">sa boong lansang̃an,</div> +<div class="verse">pinahang̃a nila, bawa't makamasid</div> +<div class="verse">ng̃ pagtatagumpay noong si pagibig.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Kapag salapi ng̃a ang siyang nagutos</div> +<div class="verse">ay payayanigin itong sangsinukob,</div> +<div class="i4">at sa pagka't kasal</div> +<div class="verse">ng̃ isang Rupertong sa yaman ay bantog</div> +<div class="verse">kung kaya ang handa'y di masayodsayod.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_31" id="Page_31">Páhiná 31</a></span>Papanhikang bahay ay sakdal ng̃ dilag</div> +<div class="verse">at sa palamuti'y natatang̃ing agad;</div> +<div class="i4">palibhasa'y yaman,</div> +<div class="verse">ang siyang naghari, ang siyang nagatas</div> +<div class="verse">kaya nagigitla panauhing lahat.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Lalo ng̃ dumating yaong bagong kasal</div> +<div class="verse">hiyas na ginamit sa yaman ay sakdal;</div> +<div class="i4">«¡Maligayang bati!»</div> +<div class="verse">salubong ng̃ lahat ng̃ sa puso'y nukal</div> +<div class="verse">bago nagsidulog sa isang agahan.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sa pagsalosalo ay nakikisaliw</div> +<div class="verse">tinig ng̃ musikong gumagara mandin</div> +<div class="i4">sa mg̃a bulaklak,</div> +<div class="verse">ng̃ bayang Malabong noo'y nagliwaliw</div> +<div class="verse">na wari'y nagtipang magsabog ng̃ aliw.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At naging parayso ng̃ ligaya't lugod</div> +<div class="verse">pagsasalong yaon ng̃ mg̃a alindog;</div> +<div class="i4">na sinamantala</div> +<div class="verse">noong makikisig pusong umiirog</div> +<div class="verse">mg̃a paroparong mababa't matayog.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ang maamong titig, ang mariing sulyap,</div> +<div class="verse">panibughong ng̃iti, kilos na banayad,</div> +<div class="i4">ng̃ sandaling yaon</div> +<div class="verse">wari'y umuulang palasong matalas</div> +<div class="verse">na di sumasala sa puso ng̃ liyag.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Anhin mang lasapin ang mayamang handa</div> +<div class="verse">di gaya ng̃ dilag ng̃ mg̃a hiwaga;</div> +<div class="i4">iyang mapamihag</div> +<div class="verse">kaligaligayang maningning na tala</div> +<div class="verse">sa lang̃it ng̃ bayang luoy sa pagluha.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_32" id="Page_32">Páhiná 32</a></span>Lalo na ang dikit ng̃ magandang Tuning</div> +<div class="verse">namamaibabaw sa madlang kapiling,</div> +<div class="i4">at nakikibagay</div> +<div class="verse">sa kislap ng̃ hiyas na lubhang maningning</div> +<div class="verse">kaya si Ruperto'y nagmamalaki rin.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At halos ang puso sa tuwa'y umidlip</div> +<div class="verse">at busog na busog kanyang mg̃a titig,</div> +<div class="i4">ni ang panauhin,</div> +<div class="verse">sampung kinakain ay wala sa isip</div> +<div class="verse">at walang nalabi kundi ang pagibig,</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Hanggang sa matapos, agahang masarap</div> +<div class="verse">ay walang naghari kundi pawang galak</div> +<div class="i4">at sila'y pumasok;</div> +<div class="verse">ang isang matanda sa lupa'y tumawag:</div> +<div class="verse">«¡Sa isang naaba'y magdamot ng̃ habag!...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ang ama ni Tuning pagdaka'y nagng̃itng̃it</div> +<div class="verse">«¡Palayasin ninyo, matandang marung̃is,</div> +<div class="i4">nang di mangrimarim,</div> +<div class="verse">mg̃a panauhin sadyang nakisanib</div> +<div class="verse">sa kaligayahan na dulot ng̃ lang̃it!....»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Tugon ng̃ matanda: «Kung ako'y mayaman</div> +<div class="verse">ay hindi ganito yaring kalagayan,</div> +<div class="i4">gulanit na damit</div> +<div class="verse">di ko isusuot: ako'y masusuklam</div> +<div class="verse">ng̃uni't pagka't wala'y inyong pagtiisan.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At kung kaya lamang ako'y naparito</div> +<div class="verse">iyang bagong kasal ay babatiin ko</div> +<div class="i4">naging sumbat nama'y</div> +<div class="verse">«¡Huwag kang umakyat at maraming tao</div> +<div class="verse">na nakahihiya ang abang lagay mo!....»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_33" id="Page_33">Páhiná 33</a></span>«Di ikahihiya aking kasalatan</div> +<div class="verse">huwag lang sabihin na sakim sa yaman</div> +<div class="i4">sa pagka't ang dukha</div> +<div class="verse">ay di alang̃anin sa harap nino man</div> +<div class="verse">at isa ring anak ng̃ poong Maykapal.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At sa mundo'y walang nalalagdang batas</div> +<div class="verse">sadyang nagbabawal sa pakikiharap,</div> +<div class="i4">ng̃ isang timawa't</div> +<div class="verse">kung ipang̃ing̃imi ang mukhang mahirap</div> +<div class="verse">ang sabik sa yama'y lalong nararapat.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Kaya itulot nang ako'y makapasok</div> +<div class="verse">maligayang bati'y aking ihahandog</div> +<div class="i4">sa mg̃a mapalad,</div> +<div class="verse">ng̃ayo'y nagsisumpa sa harap ng̃ Diyos ...»</div> +<div class="verse">«¡Tuloy na ng̃a kayo!....» maasim na alok.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Baga man masaklap sa puso at dibdib</div> +<div class="verse">doo'y patuluyin, matandang marung̃is,</div> +<div class="i4">ang ama ni Tuning</div> +<div class="verse">ay namayapa na't nakiayong tikis</div> +<div class="verse">pagka't sumusugat ang bawa't isulit.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ipinang̃ang̃ambang baka pa lumala</div> +<div class="verse">pagbabang̃on puri ng̃ abang matanda</div> +<div class="i4">na di dumadaplis</div> +<div class="verse">ang bawa't ituring sadyang tumatama</div> +<div class="verse">sa ama ni Tuning, sa mayamang mukha.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Kaya't ang matanda nang di tumitinag</div> +<div class="verse">sa pagkakatayo'y nilapitan agad;</div> +<div class="i4">«Tayo na po kayo;</div> +<div class="verse">magtuloy po sila't kusang makigalak</div> +<div class="verse">sa dakilang araw ng̃ pagisang palad....»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_34" id="Page_34">Páhiná 34</a></span>At nagtuloy na ng̃a ng̃ puspos na galang</div> +<div class="verse">yaong bagong kasal, minatamataan;</div> +<div class="i4">mana'y may dinukot,</div> +<div class="verse">sa loob ng̃ damit na isang larawan</div> +<div class="verse">at anya'y «¡Oh, Tuning, tanggapin mo laman!..»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Pagdaka kay Tuning, pumulas ang luha,</div> +<div class="verse">mukha ay naglaho, nagapos ang dila;</div> +<div class="i4">si Ruperto nama'y</div> +<div class="verse">di rin nakakibo at napipi rin ng̃a</div> +<div class="verse">at ang kaing̃aya'y biglang namayapa.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ng̃uni't ang matandang ama ng̃ babai</div> +<div class="verse">ay naglakas loob at ipinagsabi:</div> +<div class="i4">«¿Ano po ang dala</div> +<div class="verse">at isang larawan ng̃ batang lalaki</div> +<div class="verse">na siyang sa lahat ay nakapipipi?»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Tugon ng̃ pulubi'y «Inyo pong kilanlin</div> +<div class="verse">at ito ay isang kamaganak mo rin ...»</div> +<div class="i4">yaong bagong kasal,</div> +<div class="verse">di na nakabata't inagaw nang tambing;</div> +<div class="verse">«¡Ito ang anak ko, at tunay na supling!...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Tuloy hinimatay; luhang mapapait</div> +<div class="verse">ang sa kanyang pisng̃i, pagdaka'y dumilig;</div> +<div class="i4">lahat ay nagulo't</div> +<div class="verse">nang mahimasmasan, mata'y itinirik:</div> +<div class="verse">«¡Patawad Osong ko, sa nagawang lihis!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sa laot ng̃ dusa, ako'y ipinadpad</div> +<div class="verse">ng̃ lubhang marung̃is at masamang palad;</div> +<div class="i4">nagtaksil ng̃a ako't</div> +<div class="verse">inang nagmalupit sa tunay na anak</div> +<div class="verse">subalit sa ng̃ayo'y ¡¡patawad!! ¡¡patawad!!»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_35" id="Page_35">Páhiná 35</a></span>At untiunti nang, nalagot ang hing̃a</div> +<div class="verse">at noong maburol sumugod ang ama:</div> +<div class="i4">«¡Ikaw na pang̃ahas,</div> +<div class="verse">pulubing naghayag ng̃ lihim at dusa</div> +<div class="verse">dapat kang mamatay! ¡uutasin kita!...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ng̃uni't ang pulubi'y umurong sandali;</div> +<div class="verse">hinubad ang damit at noon nawari,</div> +<div class="i4">na siya'y si Osong</div> +<div class="verse">¡laking pagkamangha; lahat ay nang̃imi</div> +<div class="verse">at yaon ang giliw ng̃ babaing sawi!</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">«¡Ikaw na matanda na sakim sa yaman,</div> +<div class="verse">uhaw sa tungkulin at sabik sa dang̃al,</div> +<div class="i4">na nang̃ang̃alakal</div> +<div class="verse">ng̃ puri ng̃ supling ang dapat mamatay</div> +<div class="verse">at di akong dukhang inyong inagawan!...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At saka umakmang tarakan ang puso</div> +<div class="verse">noong lilong amang masakim sa ginto;</div> +<div class="i4">subali't ang lahat</div> +<div class="verse">pagdaka'y umawat, pagdaka'y bumuno</div> +<div class="verse">hanggang maibaba't naglapat ng̃ pinto.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ng̃uni't ¿si Ruperto'y saan naparoon?</div> +<div class="verse">at ¿bakit nawala sa sakunang yaon?</div> +<div class="i4">¡walang makaalam!</div> +<div class="verse">palibhasa'y lihim na tumakas doong</div> +<div class="verse">umilag marahil sa ng̃itng̃it ni Osong.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At doon natapos yaong kaguluhan</div> +<div class="verse">na noong umaga'y isang kasayahan;</div> +<div class="i4">sa bibig ng̃ madla,</div> +<div class="verse">pagpuri't pagkutya, pagbunyi't paguyam</div> +<div class="verse">ang namumulaklak na lipatlipatan.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_36" id="Page_36">Páhiná 36</a></span>Hanggang sa lansang̃an, noo'y sumabog na</div> +<div class="verse">balitang masaklap, mapait na bung̃a</div> +<div class="i4">ng̃ hang̃ad sa yaman;</div> +<div class="verse">ibang makamatyag lihim na tatawa</div> +<div class="verse">bago tutuguning «¡Nasawing Pagasa!»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¡Oh, mg̃a magulang na silaw sa pilak</div> +<div class="verse">na nang̃ang̃alakal ng̃ puri ng̃ anak,</div> +<div class="i4">mang̃agnilay sana,</div> +<div class="verse">bago magsisubo sa guhit ng̃ palad</div> +<div class="verse">at baka madapa sa gitna ng̃ landas!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¡Oh, mg̃a babaing masakim sa yaman</div> +<div class="verse">pagibig at puri ay niyuyurakan,</div> +<div class="i4">bumalikwas kayo't</div> +<div class="verse">inyo nang baguhin ang kinahiligan</div> +<div class="verse">upang makailag sa kasakunaan!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At tuloy tantoing masarap pang tikis</div> +<div class="verse">ang pang̃alang <i>dukha</i> o <i>anak ng̃ pawis</i></div> +<div class="i4">kay sa sa mayaman,</div> +<div class="verse">kung pinupulaan ng̃ bala na't bibig</div> +<div class="verse">na nakatatalos ng̃ lihim ng̃ dibdib.</div> +</div></div> + + +<div class="figcenter" style="width: 161px;"> +<img class="biggap" src="images/36.jpg" width="161" height="104" alt="Decorative motif" title="Decorative motif" /> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_37" id="Page_37">Páhiná 37</a></div> + +<div class="figcenter" style="width: 500px;"> +<img src="images/37.jpg" width="500" height="55" alt="Decorative motif" title="Decorative motif" /> +</div> + +<h3>V</h3> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Nang kinabukasan at gabing madilim</div> +<div class="verse">sa isang libing̃a'y naglalamay mandin,</div> +<div class="i4">yaong si Ruperto;</div> +<div class="verse">sa kinalagakan ng̃ bangkay ni Tuning</div> +<div class="verse">doon nakaluhod ng̃ lubhang taimtim.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ang kapayaang naghahari doon</div> +<div class="verse">ay ginagambala ng̃ kanyang pagtaghoy:</div> +<div class="i4">«¡Ay, sawi kong palad!...»</div> +<div class="verse">wikang naghinagpis saka idinugtong</div> +<div class="verse">«¡buhay ng̃ buhay ko, patawad oh, poon!...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At bago tumayong yumakap sa kurus,</div> +<div class="verse">luhang mapapait sa mata'y nanagos,</div> +<div class="i4">matimyas na halik</div> +<div class="verse">kanyang iginawad saka naghimutok</div> +<div class="verse">«¡Tuning ng̃ buhay ko, tanggapin mo irog!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Iyan ay sagisag ng̃ aking pagibig</div> +<div class="verse">at nariyan ka man sa bayang tahimik</div> +<div class="i4">ay di nililimot</div> +<div class="verse">at sa bawa't tibok ng̃ puso sa dibdib</div> +<div class="verse">pang̃alan mo lamang, siyang nasasambit.....»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Mana'y napailag naganyong bayani,</div> +<div class="verse">lumayo sa kurus at ipinagsabi:</div> +<div class="i4">«¡Pusong magdaraya!...</div> +<div class="verse">¡papatayin kita! ¡hayo na't magsisi!...</div> +<div class="verse">¡kulang palad ka ng̃a, nasawing babai!...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_38" id="Page_38">Páhiná 38</a></span>Sandaling tumigil at tumawatawa,</div> +<div class="verse">«¡Aba si Tuning ko, kay ganda mo pala!...»</div> +<div class="i4">sa harap ng̃ kurus</div> +<div class="verse">ay muling lumuhog at humalik siya</div> +<div class="verse">«¡Tanggapin mo irog at lambing ng̃ sinta!...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Anaki'y napasong biglang itinulak</div> +<div class="verse">ng̃ kurus na yaon noong kulang palad</div> +<div class="i4">«¡Abá si Tuning ko!...</div> +<div class="verse">at nagtatampo na, sa aking pagliyag ...</div> +<div class="verse">¡ha!... ¡ha!... ¡ha!... ¡ay kahabaghabag!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Hayo na, hayo na, gapasin ang lugod</div> +<div class="verse">naito ang yaman, kandung̃in mo irog;</div> +<div class="i4">¡aba't ng̃uming̃iti!...</div> +<div class="verse">¡pusong magdaraya, salawahang loob,</div> +<div class="verse">papatayin kita, dapat kang matapos!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At kung ang gaya mo, ay pababayaang</div> +<div class="verse">lumawig sa mundo ng̃ dalita't lumbay</div> +<div class="i4">ay di malalagot,</div> +<div class="verse">ang mg̃a panaghoy, ang mg̃a sumpaan ...</div> +<div class="verse">¡aba si Tuning ko, nahihiya naman!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ng̃uni't huwag Tuning, huwag kang tumañgis,</div> +<div class="verse">ang pagsisisi mo'y aking naririnig;</div> +<div class="i4">datapwa't irog ko,</div> +<div class="verse">umahon ka rito't ako ay hahalik</div> +<div class="verse">sa mg̃a pisng̃i mong sakdalan ng̃ dikit ...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¿Di ka makalabás? sandaling magantay</div> +<div class="verse">at babawasan ko ang tabon ng̃ hukay.»</div> +<div class="i4">Lumapit sa kurus,</div> +<div class="verse">tinutop ang noong wari'y nagninilay</div> +<div class="verse">tuloy na binunot ang tanda ng̃ patay.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_39" id="Page_39">Páhiná 39</a></span>«Kaunti na lamang, Tuning ng̃ buhay ko,</div> +<div class="verse">huwag kang mainip at makakamtan mo;</div> +<div class="i4">mithing kayamanan,</div> +<div class="verse">aking hahawiin ang tabon sa iyo ...»</div> +<div class="verse">at nagkukutkot ng̃ang anaki ay aso.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sa dulong silang̃an nama'y namanaag</div> +<div class="verse">masayang liwayway ng̃ araw ng̃ bukas,</div> +<div class="i4">doon sa libing̃an</div> +<div class="verse">ay siyang pagpasok noong kulang palad</div> +<div class="verse">binatang si Osong, sawi sa pagliyag.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Kanyang aaliwin ang dusa ng̃ loob</div> +<div class="verse">dahil sa pagasang sinawi ng̃ lungkot;</div> +<div class="i4">sa boong magdamag,</div> +<div class="verse">ay di mang nagalay ng̃ munting pagtulog</div> +<div class="verse">kung di pawang sakit, dalita't himutok.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Subali't nabiglang natigil sa landas</div> +<div class="verse">abang si Ruperto'y nang kanyang mamalas</div> +<div class="i4">na nagkukukutkot</div> +<div class="verse">doon sa libing̃an noong kulang palad</div> +<div class="verse">kasaliw sa hibik ang luhang nanatak.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ng̃uni't di napigil, sigabo ng̃ poot,</div> +<div class="verse">patakbong lumapit sa nagkukukutkot;</div> +<div class="i4">«¿Sino kang pang̃ahas,</div> +<div class="verse">lilong gagambala, kay Tuning kong irog?</div> +<div class="verse">na namamayapa sa kanyang pagtulog?...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Tugon ng̃ Rupertong wikang tumatang̃is</div> +<div class="verse">«¡Ay Tuning!... ¡ay Tuning! ¡maawa ka lang̃it!...»</div> +<div class="i4">at tuloy lumuhod,</div> +<div class="verse">sa harap ni Osong at siya'y humalik</div> +<div class="verse">kasabay ng̃ yakap na lubhang mahigpit.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_40" id="Page_40">Páhiná 40</a></span>Ang poot ni Osong, lalong naglagablab</div> +<div class="verse">kanyang iniwaksi, ang pagkakayakap;</div> +<div class="i4">abang si Ruperto,</div> +<div class="verse">sa maruming lupa'y nasubasob agad</div> +<div class="verse">at napahandusay sa libing ng̃ liyag.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Sinakyan ni Osong; pinigil sa batok</div> +<div class="verse">at ang sundang niya'y madaling binunot,</div> +<div class="i4">bago iniyakmang</div> +<div class="verse">«¡Papatayin kita!... ¡dapat kang matapos</div> +<div class="verse">nang makilala mo kung sino ang Diyos!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¿At bakit nang̃ahas dito sa libing̃an?</div> +<div class="verse">¿bakit huhukayin ang sinta ng̃ buhay?</div> +<div class="i4">¡pusong walang bait!</div> +<div class="verse">kahi't anong sama, ng̃ taong sino man</div> +<div class="verse">kapagka namatay, dapat mong igalang..»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">«¡Tuning ko! ¡Tuning ko!» ang nagiging tugon</div> +<div class="verse">«¡oh, anong lupit mo, kay lakas mo ng̃ayon!.»</div> +<div class="i4">tinablan ng̃ sindak,</div> +<div class="verse">ang ating binatang may ng̃itng̃it na Osong,</div> +<div class="verse">at ang yapus niya'y ¡tunay palang ulol!</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Tumang̃is ang puso, nagluksa ang dibdib,</div> +<div class="verse">sisi, habag, hapis, sa kanya'y naniig,</div> +<div class="i4">kaya't ibinang̃on;</div> +<div class="verse">«¡Diyos ko! ¡Diyos ko! ¡mahabaging lang̃it,</div> +<div class="verse">pawa na bang gabi, itong tinatawid!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At bago niyakap, kaharap na baliw</div> +<div class="verse">«Sa aking inasal ako'y patawarin ...»</div> +<div class="i4">tumbas ni Ruperto</div> +<div class="verse">ay isang mataos, halik na mariin,</div> +<div class="verse">«¡Tuning ng̃ buhay ko, kay sarap mo giliw!...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_41" id="Page_41">Páhiná 41</a></span>«¡Diyos ko! ¡Diyos ko!» ang hibik ng̃ Osong,</div> +<div class="verse">«¡pagkalupitlupit lakad ng̃ panahon!...»</div> +<div class="i4">at kanyang inakay</div> +<div class="verse">abang si Ruperto't wikang idinugtong</div> +<div class="verse">«¡Tayo na! ¡tayo na!...» at sila'y yumaon.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Habang lumalakad, dalawa'y nagsabay</div> +<div class="verse">na isinusumpa ang abang namatay:</div> +<div class="i4">«¡Oh, Tuning! ¡oh, Tuning!...</div> +<div class="verse">¡ikaw ng̃a ang sanhi ng̃ lahat ng̃ lumbay</div> +<div class="verse">ng̃ayo'y tinatawid nitong aming buhay!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At pawa ng̃ gabing lubhang masusung̃it</div> +<div class="verse">na kasindaksindak, tanghalan ng̃ sakit,</div> +<div class="i4">ang siyang sa ng̃ayo'y</div> +<div class="verse">laging nilalayag ng̃ palad na amis,</div> +<div class="verse">ikaw, ikaw Tuning, ang dahil ng̃ hapis ...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ng̃uni't masaklap man ang nasapit naming</div> +<div class="verse">laging naglalayag sa gabing madilim,</div> +<div class="i4">pumayapa lamang</div> +<div class="verse">ikaw sa tahimik, mapanglaw na libing</div> +<div class="verse">at sa amin yao'y kapalaran na rin ...»</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">At doon natapos, ang lahat ng̃ sumpa</div> +<div class="verse">doon din tumulo mapait na luha;</div> +<div class="i4">¡oh, kahabaghabag</div> +<div class="verse">na palad ni Tuning, babaing naaba</div> +<div class="verse">natang̃i ang lang̃it, siyang nagluluksa!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¡Oh, taksil na pita sa dang̃al at yaman,</div> +<div class="verse">ang lahat ng̃ ito'y iyong kasalanan;</div> +<div class="i4">ang busabusin mo,</div> +<div class="verse">kahi't man umidlip doon sa libing̃an</div> +<div class="verse">sumpang sunodsunod, walang katapusan!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_42" id="Page_42">Páhiná 42</a></span>Pagka't sa bayan mang sinilang̃an niya,</div> +<div class="verse">bawa't makabatid ay napapatawa</div> +<div class="i4">at tang̃i sa sumpa,</div> +<div class="verse">paghabag, pagiring ay isusunod pa:</div> +<div class="verse">¡Nasawing Pagasa!... ¡Nasawing Pagasa!...</div> +</div></div> + + +<h2 class="biggap">WAKAS</h2> + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_43" id="Page_43">Páhiná 43</a></div> + +<div class="figcenter" style="width: 183px;"> +<a name="sa_kumatha" id="sa_kumatha"></a><img src="images/43.jpg" width="183" height="350" alt="Parañgal sa Kumatha ñg ¡Nasawing Pagasa!" title="Parañgal sa Kumatha ñg ¡Nasawing Pagasa!" /> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + + +<!-- <a name="Page_44" id="Page_44"></a> --> + +<div class="pagenum"><a name="Page_45" id="Page_45">Páhiná 45</a></div> + +<h2>¡Ang Diwa Mo!</h2> + +<div class="blockn"> +<p class="noind"><i>Kasamang Angel!</i></p> + +<p><i>Dahil sa pagkabasa ko ng +iyong kathang ¡NASAWING +PAGASA! na pangapat +na buñga ng iyong panulat, +sa pitak ng pahayagang +ANG DEMOCRACIA ay +natula ko ang sumusunod:</i></p> +</div> + + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Nang ikaw ay di ko nakikilala pa't</div> +<div class="verse">Ang ilan mong katha ay aking mabasa,</div> +<div class="verse">Akala ko mandi'y isa kang poetang</div> +<div class="verse">May sapat ng̃ gulang at pagkabihasa.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Oo, akala ko, ikaw'y isa na rin</div> +<div class="verse">Sa mg̃a kilalang Santos, Matanglawin,</div> +<div class="verse">Peña, Regalado, Mariano't Ben Ruben</div> +<div class="verse">Na, inuuban na sa gayong gawain.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Dahil sa ang iyong mg̃a gawang katha</div> +<div class="verse">Ay nang̃asusulat na lahat sa tula,</div> +<div class="verse">Mg̃a tulang hindi pangsira sa wika</div> +<div class="verse">At bagkus pangayos, pangbuhay sa diwa.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ng̃uni't sa limbagan ng̃ Pamahalaan</div> +<div class="verse">Nang aking mamalas iyong kabataan:</div> +<div class="verse">Yaong paghang̃a ko'y lalong naragdagan</div> +<div class="verse">At halos di kita mapaniwalaan.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Isang katulad mo! isang batangbata</div> +<div class="verse">Ang makayayari ng̃ maraming katha;</div> +<div class="verse">Mg̃a kathang busog sa mg̃a hiwaga ...</div> +<div class="verse">At bihibihira ang nakagagawa?</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind"><span class="pagenum noind"><a name="Page_46" id="Page_46">Páhiná 46</a></span>Sinong di hahang̃a sa dunong mong angkin</div> +<div class="verse">Lalo't sa lagay mo, ikaw, uuriin?</div> +<div class="verse">Ah! di sa pang̃alan lamang ikaw Angel!</div> +<div class="verse">Sa puso ma't diwa ikaw ay Angel din!</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Angel ka ng̃ang buhat doon sa Olimpo</div> +<div class="verse">Na pinaparito ng̃ diyos Apolo,</div> +<div class="verse">Upang makatulong sa pagbungkal dito</div> +<div class="verse">Ng̃ mina ng̃ Wika nating Pilipino.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Na, nang̃atatago sa parang at gubat</div> +<div class="verse">At sa mg̃a bundok na lubhang mataas;</div> +<div class="verse">Sa sapa at batis sa ilog at dagat</div> +<div class="verse">Na puno ng̃ mg̃a magandang alamat.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Ang kasangkapan mo na iisaisa</div> +<div class="verse">Ang nang̃agagawa ay katakataka,</div> +<div class="verse">Sa sama'y pangbuti, sa dung̃o'y pasigla</div> +<div class="verse">Sa sira'y pangbuo't pangaliw sa dusa.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Kasangkapang laging laan sa pagdamay</div> +<div class="verse">Sa nang̃aaapi at nahihirapan,</div> +<div class="verse">Mabait na guro sa hang̃al ó mangmang,</div> +<div class="verse">Sulong maliwanag sa nadidiliman.</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">¡Oh, ang íyong diwa na nagpapagawa</div> +<div class="verse">Sa iyong panitik na gintong mistula,</div> +<div class="verse">Ng̃ mg̃a puntahing banal at dakila</div> +<div class="verse">Sa ikabubunyi ng̃ sariling Lupa!...</div> +</div> +<div class="stanza"> +<div class="verseind">Bayaan mong ako'y magpilit tumugtog</div> +<div class="verse">Sa aking kudyaping mahina at paos,</div> +<div class="verse">Tanda ng̃ paghang̃a at pagpuring lubos</div> +<div class="verse">Sa mg̃a gawa mong dakila at bantog.</div> +</div></div> + +<div class="blockn"> +<p class="right">Leonardo L. Gomba.</p> +</div> + +<div class="poem"> +<div class="stanza"> +<div class="verse">Maynila, S.P., Abril, 1910.</div> +</div></div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_47" id="Page_47">Páhiná 47</a></div> + +<div class="figcenter" style="width: 235px;"> +<a href="images/add_1b.jpg"><img src="images/add_1a.jpg" width="235" height="400" alt="Advertisement" title="Advertisement" /></a> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + +<div class="pagenum"><a name="Page_48" id="Page_48">Páhiná 48</a></div> + +<div class="figcenter" style="width: 235px;"> +<a href="images/add_2b.jpg"><img src="images/add_2a.jpg" width="235" height="400" alt="Advertisement" title="Advertisement" /></a> +</div> + +<hr style='width: 30%;' /> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Nasawing Pagasa, by Angel de los Reyes + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NASAWING PAGASA *** + +***** This file should be named 17070-h.htm or 17070-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/7/0/7/17070/ + +Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This +file was made using scans of public domain works from the +University of Michigan Digital Libraries.) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +*** END: FULL LICENSE *** + + + +</pre> + +</body> +</html> + diff --git a/17070-h/images/10.jpg b/17070-h/images/10.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..11e834a --- /dev/null +++ b/17070-h/images/10.jpg diff --git a/17070-h/images/15.jpg b/17070-h/images/15.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..92c5e1f --- /dev/null +++ b/17070-h/images/15.jpg diff --git a/17070-h/images/17.jpg b/17070-h/images/17.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..88f5a69 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/17.jpg diff --git a/17070-h/images/20.jpg b/17070-h/images/20.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..abaac07 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/20.jpg diff --git a/17070-h/images/21.jpg b/17070-h/images/21.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fd53fd6 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/21.jpg diff --git a/17070-h/images/25.jpg b/17070-h/images/25.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c2c848a --- /dev/null +++ b/17070-h/images/25.jpg diff --git a/17070-h/images/26.jpg b/17070-h/images/26.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f570017 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/26.jpg diff --git a/17070-h/images/28.jpg b/17070-h/images/28.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a8d4e37 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/28.jpg diff --git a/17070-h/images/3.jpg b/17070-h/images/3.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ac08410 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/3.jpg diff --git a/17070-h/images/36.jpg b/17070-h/images/36.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..92adab8 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/36.jpg diff --git a/17070-h/images/37.jpg b/17070-h/images/37.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a12945d --- /dev/null +++ b/17070-h/images/37.jpg diff --git a/17070-h/images/43.jpg b/17070-h/images/43.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..132b4df --- /dev/null +++ b/17070-h/images/43.jpg diff --git a/17070-h/images/add_1a.jpg b/17070-h/images/add_1a.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8999c32 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/add_1a.jpg diff --git a/17070-h/images/add_1b.jpg b/17070-h/images/add_1b.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ca25edf --- /dev/null +++ b/17070-h/images/add_1b.jpg diff --git a/17070-h/images/add_2a.jpg b/17070-h/images/add_2a.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..00ab206 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/add_2a.jpg diff --git a/17070-h/images/add_2b.jpg b/17070-h/images/add_2b.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f15321d --- /dev/null +++ b/17070-h/images/add_2b.jpg diff --git a/17070-h/images/cover_big.jpg b/17070-h/images/cover_big.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c191fc0 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/cover_big.jpg diff --git a/17070-h/images/cover_thumb.jpg b/17070-h/images/cover_thumb.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..132e1e5 --- /dev/null +++ b/17070-h/images/cover_thumb.jpg |
