initial commit of ebook 17070HEADmain

1 files changed, 1727 insertions, 0 deletions

diff --git a/17070-8.txt b/17070-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..67048a9
--- /dev/null
+++ b/17070-8.txt
@@ -0,0 +1,1727 @@
+The Project Gutenberg EBook of Nasawing Pagasa, by Angel de los Reyes
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Nasawing Pagasa
+
+Author: Angel de los Reyes
+
+Release Date: November 15, 2005 [EBook #17070]
+
+Language: Tagalog
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NASAWING PAGASA ***
+
+
+
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
+file was made using scans of public domain works from the
+University of Michigan Digital Libraries.)
+
+
+
+
+
+
+[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is
+marked as ~g.]
+
+[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa
+upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon
+ay hindi na ginagamit.]
+
+
+
+ANGEL DE LOS REYES
+
+KASAYSAYANG TAGALOG
+
+ˇˇNASAWING PAGASA!!
+
+
+ITÓ RIN ANG
+NAPALATHALA SA
+PAHAYAGANG
+"ANG DEMOCRACIA"
+NOONG ABRIL ŃG 1910
+NA NILAGDAAN ŃG
+"MULAWIN"
+
+NAGKAROON ŃG MGA
+PAGBABAGO
+AT INAYOS ANG
+KAMALIAN
+
+
+MAYNILA
+KAPULUANG PILIPINAS
+1912
+
+
+
+
+ˇNASAWING PAGASA!
+
+KASAYSAYANG TAGALOG
+
+
+          KASAYSAYANG NAPALATHALA
+          SA PAHAYAGÁNG
+          "ANG DEMOCRACIA"
+          NOÓNG ABRIL ŃG
+          1910 NA NILAGDAÁN ŃG
+          "MULAWIN". NAGKAROÓN
+          ŃG MGA PAGBÁBAGO
+          AT INAYOS ANG
+          NAGÍNG KAMÁLIAN.
+
+
+          SINULAT NI
+          =ANGEL DE LOS REYES=
+
+
+          KUMATHA ŃG MGA KASAYSAYANG
+          "ANG DIYOSA INÉNG"
+          "ˇKRISTONG
+          MAGDARAYA!"
+          "ˇIMBING KAPALARAN!"
+          "ˇPARUSA ŃG
+          DIYÓS!" "ˇHINAGPÍS
+          NI LOLENG!" AT "ˇTAYO
+          AY MAMUNDÓK!"
+
+
+MAYNILA, K.P.
+LIMBAGÁNG "ESFUERZO OBRERO"
+1912
+
+
+
+
+=LAHAT TUNGKOL PILIPINO=
+
+AY DAPAT BUMASA ŃG BABASAHING TAGALOG
+
+Bahag-hari............................. ni _Gerardo Chanco._
+Sa Tabí n~g Ban~gín.................... " _José Maria Rivera._
+Higanti at Pagsisisi................... " _Honorato H. de Lara._
+ˇDuwág!................................ " _Gerardo Chanco._
+ˇImbing Kapalaran!..................... " _Angel de los Reyes._
+ˇHalina sa Lan~git!.................... " _Gat-Dusa._
+Ang Mananayaw.......................... " _Ros. Almario._
+ˇTadhana!.............................. " _Democrita P. Antonio._
+ˇSawíng Pagasa!........................ " _Bb. Francisca Laurel._
+Larawan n~g Pagirog.................... " _Simplicio Flores._
+ˇWaláng Diyós!......................... " _Honorato H. de Lara._
+ˇPinatatawad Kita!..................... " _Matanglawin._
+ˇParusa n~g Diyós!..................... " _Angel de los Reyes._
+Buhay.................................. " _Aurelio Tolentino._
+ˇEnchang!.............................. " _Honorato H. de Lara._
+ˇKristong Magdaraya!................... " _Angel de los Reyes._
+Pan~garap n~g Buhay.................... " _Simplicio Flores._
+M~ga Anak-Bukid........................ " _Ros. Almario._
+
+       *       *       *       *       *
+
+=Inyong paghanapin sa mga aklatan
+at makabibili sa makákayanan
+upang huwag kayóng tamaa't masaktan
+sa mga kasunód na palo at uńgal.=
+
+
+
+
+MGA PAGUNITA
+
+NA DAPAT NUYNUYIN
+
+
+
+
+SA MAGLÍLIWALÍW SA
+
+Bayan n~g Antipulo
+
+
+Anim na binibini ang nan~gakálupasay sa lilim nang isáng puno n~g
+manggá sa bayang Antipulo nang taóng nagdaan. Pawa siláng magágandá;
+pawa siláng mahíhinhín; n~guni't ang katakátaká, ang apat ay nakátawa
+at ang dalawá ay nakásiman~got. Sa lihim kong pagsísiyasat ay naunawa
+kong kaya palá gayón, ang apat ay nakápagdalá n~g m~ga babasahing
+Tagalog at ang dalawá ay nakalimot. Walang pagáalinlan~gan na yaóng di
+nakápagbaon ay siyáng nakásiman~got, pagka't wala n~g masaráp na
+aliwan sa bayan n~g Antipulo na para n~g magbasá n~g aklát. Maligo,
+pagkatapos ay magduyan, bago magbasá n~g aklat: iyán ang buhay
+mayaman.
+
+Kaya kayóng maglíliwalíw sa Antipulo, nang huwág kayóng sumiman~got
+pagdatál doón, ay magbaon kayó n~g _Pinatatawad kitá!, Ang Mananayaw,
+Mga Anák Bukid, ˇDuwág! Sa tabi ńg bańgin, ˇTadhana!, Halina sa
+Lańgit!,_ ˇSAWÍNG PAGASA!, _Larawan ńg Pagirog, Pańgarap ńg Buhay,
+ˇWalang Diyos!, ˇHiganti at Pagsisisi!, ˇEnchang!, ˇKristong
+Magdaraya!, ˇParusa n~g Diyós! ˇImbing Kapalaran! Bahág-Hari,_
+ˇMILAGROS! at _Lihim na pagluha!_ Sa gayón, tan~gi sa maáalíw ninyó
+ang inyóng sarili ay makatútulong pa kayó sa masisikap na kawal n~g
+pagpápalaganap n~g wikang minana natin.
+
+
+
+
+ANG MGA PUMÁPATÁY SA
+
+Kalulwá ńg Bayan
+
+
+Masaráp ang wikang Ingglés, ang turing n~g Ingglés; lalo na ang wikang
+Kastila, ang saló n~g Kastila; lalo pa ang wikang Pransés, ang habol
+n~g Pransés, palibhasa'y para-para siláng may damdamin at marunong
+magmahál sa m~ga kalulwá n~g kaníkaniláng bayan, na alinsunod sa m~ga
+pantás na sinásamba n~g marami, ang wika, ay siyáng kalulwá n~g bayan.
+
+N~guni't ... sa bibíg n~g ilang m~ga Tagalog, ay hindi ganitó ang
+namúmutawi. ˇKatiwaliang lahát at balót n~g m~ga kahan~galán ang
+lumálabás! Pawáng kapalaluan na anyá'y masaráp ang wikang Kastila at
+Ingglés kay sa wikang Tagalog kaya't ni di ko tinitisod ang m~ga katha
+dito, n~guni't masdán mo ang aking m~ga nobelang Ingglés at Kastila ay
+hindi na mabilang.
+
+Iyán ang m~ga kaaway n~g bayan; pagka't silá ang pumápatáy sa kalulwá
+nitó. Dahil sa kayaban~gang masabing sila'y nakaiintindí n~g wikang
+dayo, ay ipinagpápalít na, ang kaniláng dan~gál....
+
+ˇM~ga kamánunulát! ˇKahabághabág ang ating katayuan! ˇSa lahát n~g
+sandali'y nakaumang sa ating m~ga ulo ang tabák ni Damokles; nanunuláy
+tayo sa pan~ganib na guhit n~g m~ga batás; kalaban natin ang m~ga
+dayuhan at sampu n~g kalahi, ay kalaban pa rín!...
+
+
+
+
+MABUTI KANG TAO NGUNI'T
+
+Masama kang Kristiyano
+
+
+--żBakit?
+
+--ˇMangyari ay umáasa ka sa panghíhirám n~g bagong aklát! _Mabuti kang
+tao_, pagka't nabasa mo na halos lahát n~g nobela sa kahíhirám,
+n~guni't _masama kang kristiyano_, pagka't pinápatáy mo ang m~ga
+kumatha at nagpalimbág at ayaw kang bumilí n~g iyó, gayóng
+pinagkagastahán nilá. żSaán mabubuhay ang kuto, kung hindi sa ulo?
+
+--ˇKung ayaw kang magpahirám ay huwág! ˇKay dami mong rekubeko! ˇPag
+ikáw namán ang nanghirám sa akin, ay tatawagin kitá n~g TUSO, pagka't
+para mo ríng tinuso ang kuwartang ibinilí ko, na nabasa mo ang aking
+binayaran n~g di ka nagkagastá!...
+
+Ganyán ang taltalan n~g dalawáng magkaibigan, kaya't ikáw na bumábasa,
+upang huwág tawaging TUSO ó MASAMANG KRISTIYANO, ay bumilí ká n~g m~ga
+kasaysayang: "ˇHALINA SA LAŃGIT!" ni _Gat-Dusa_: "ˇSAWÍNG PAGASA!" ni
+_Bb. Francisca Laurel_; "ˇDUWAG!" ni _Gerardo Chanco_: "LARAWAN ŃG
+PAGIROG" ni _Simplicio Flores_: "SA TABI ŃG BAŃGIN" ni _José María
+Rivera_; "ˇIMBING KAPALARAN!" ni _Angel de los Reyes_; "TADHANA!" ni
+_Democrita P. Antonio_; "ˇWALANG DIYÓS!" ni _Honorato de Lara_:
+"ˇPARUSA ŃG DIYÓS!" ni _Angel de los Reyes_; "MGA ANAK-BUKID" ni _Ros.
+Almario_; "PAŃGARAP ŃG BUHAY" ni _Simplicio Flores_; "ˇENCHANG!" ni
+_Honorato de Lara_; at "ˇKRISTONG MAGDARAYA!" ni _Angel de los Reyes_.
+
+
+
+
+żSINO ANG NATUMPÁK?
+
+Kayó nga ang humatol
+
+
+Si Petra at si Petring ay magkapatíd. Minsáng nalálapít ang Paskó, ay
+binigyán silá n~g kaniláng amá n~g muntíng halagá upang magugol sa
+dakilang araw. Si Petra ay ibinilí ang kanyáng bahagi n~g isáng hikaw,
+at si Petríng ay pawang babasahing tagalog ang pinakyáw.
+
+Dumatál ang araw n~g paskó, at gaya n~g karaniwan, ay nagdalawán ang
+dating mag-kákaulayaw. Sa dampa n~g magkapatíd ay mayroón díng m~ga
+panauhin. At żanó ang naisalubong ni Petra? żNaipagparan~galan bá ang
+kanyáng hikaw? ˇHindi! Subali't si Petríng ay naipagmalakí niyá ang
+kanyáng m~ga aklát at tan~ging nakápagsabing "Mamiyang hapon na kayó
+umuwi at tayo ay magbasá nitóng masasaráp na kasaysayang bagong
+labás..."
+
+Kayóng bumabasa nitó, ay inyóng hatulan kung sino ang natumpák: ang
+hiyás na nagagamit n~g isáng tao lamang ó ang aklát na pakíkinaban~gan
+n~g marami ang lalong mahalagá, Kauntíng pagkukuro ang inyóng
+papaghariin. Tutupín ninyó ang inyóng m~ga puso at siyáng magsasabing:
+mahalagáng pagaari ang m~ga aklat kay sa hiyás na nawawala.
+
+Sa tahanan n~g isáng matalino, ay aklát ang matátagpuan; n~guni't sa
+tahanan n~g isáng mangmáng ay pawáng hiyás ang palamuti. Dahil doo'y
+magipon kayó n~g m~ga babasahing tagalog upang mapabilang kayó sa m~ga
+pantás.
+
+
+
+
+
+SA KINAÚUKULAN
+
+ˇMaaliwalas ang daan ko!
+
+
+Suriin natin ang ugali n~g umanó'y m~ga bantóg at pahám na manúnulát.
+Ayaw siláng makariníg na mayroóng makata; ayáw siláng makakita na
+mayroong bagong kasaysayan, at pauulanin na nilá ang pula, lubha pa't
+isáng maliít ang sumulat. Sasabihing iyán ay mali, walang kabuluhan;
+at sayang lamang ang ipinagpalimbág. Palalo at pan~gahás ang gumawa
+niyán, huwág na di masabing siyá ay _autor_.
+
+ˇKaawaawang m~ga manúnulát!
+
+ˇAt silá daw ay m~ga kawal sa pagpápalaganap n~g wikang tagalog! Kung
+sa habang panahón ay ganyán ang aasalin nilá, ay sumpa n~g bayan ang
+kaniláng maáantay. Sa kaniláng pakikipagkapwa ay doon lamang uusbóng
+ang pagmámalasakitan n~g m~ga makatang pilipino, na, tan~ging daan n~g
+ikátatanyág n~g masaráp na wika ni Balagtás.
+
+Kung sa akin silá hahadláng ay itutulak ko silá n~g dalawáng kamáy at
+bubulyawán kong: ˇMaaliwalas ang daan ko! ˇNakikita ko ang aking
+nilálakaran! ˇTanglawán ninyó ang inyóng landasin at di ko kailan~gan
+ang inyóng ilaw! ˇManipís mán ang aming m~ga katha ay piniga namáng
+tunay sa aming sariling isipan at di naming ninakaw sa isipan n~g m~ga
+makatang kastila, ingglés, pransés, at ibá pá! ˇMura mán ang aming
+m~ga aklát ay madali namáng maubos at di ináamag sa m~ga aklatan!
+
+
+
+
+PAN~GUNANG SALITA
+
+NI AMADO JACINTO
+
+
+
+
+PAN~GUNANG SALITA
+
+
+Ang munti kong kaya at maiklíng pagkukuro ay minarapat n~g mahál kong
+kaibigang Angel de los Reyes na magbigáy n~g _Pan~gunang Salita_ dito,
+sa kanyáng bagong aklát na maliit, na noóng araw ay napalathala na sa
+páhayagang "ANG DEMOCRACIA;" at kung bagamán tinawag ko
+n~gayon n~g _bagong aklát_ ay sapagka't n~gayón lamang naipalimbág at
+di na paputól-putól.
+
+Walang alinlan~gan akóng nayag sa hilíng n~g aking kaibigan, nan~giti
+ako n~g lihim n~g ito'y sabihin niyá, at naibulong ko sa sarili na
+siya'y sadyang matalino sapagka't totoóng maalám na magbagay-bagay:
+nababatid niyáng sa isáng maiklíng aklát, ay isá namáng maiklíng isip
+na lamang ang dapat mag-ukol n~g m~ga palagay at paghahaka. At dahil
+diyán, ay sisimulán ko ayon sa makákaya, ang paglalahad n~g aywán kung
+tumpák na aking m~ga pagkukuro tungkól sa kanyang katháng itó.
+
+Sa ganáng akin, ang mátutunghayán n~gayón n~g m~ga mambabasa ay isáng
+aklát na mainam, isang aklát na dapat bigyán n~g papuri, hindi dahil
+sa itó'y nakáwiwili lamang basahin kundi alang-alang pá sa wagás at
+maníngníng na damdamin n~g kumatha: ang maalab niyáng nasang ang dukha
+ay igalang at masugpu ang ugaling hanggáng n~gayon ay umiiral pa sa
+ibá, at kung minsán ay sa dukha rín, na inuuna ang salapi bago ang
+lahát; minámahál na higít sa puri, sa dan~gal, sa katungkulan at
+wastong ugali.
+
+Ganyáng-ganyán ang asal na makikita natin sa mag-amá ni Tuníng sa
+Kasaysayang itó, na bagamán mahirap ang búhay, nang mahulí ay ayaw na
+silá sa kapwa nilá mahirap at ang ibig ay ang mayaman, dahil sa may
+nakápan~gibig lamang na isang masalapi kay Tuníng at ito'y si Ruperto.
+At ang kasuklám-suklám na nagíng bun~ga n~g kasabikáng itó sa pilak ay
+ang pagkatapon n~g anák ni Osong, ang binatang unang inibig ni Tuníng,
+pinaglagakan n~g boo niyáng pagkábabai at hanggáng sa nagbun~ga pa
+n~ga. Datapwa't kay Tuníng, ay nagíng bula ang salitang _puri_ at
+_katapatan_ sa haráp n~g yaman ni Ruperto, kayá't dito siyá napakasál
+sa wakás, gayóng si Osong ay di namán tumatanggi sa pagtupád n~g
+kanyáng tapát na pan~gakó at wagás ná pagibig.
+
+Si Osong na parang sinasakal n~g m~ga daliring bakal ay hindi nakatiis
+at nang araw n~g pagkakasál ay nagdamít-pulubing naparoón sa bahay n~g
+kasayahan nilá Tuníng at ni Ruperto na dalá ang larawan n~g kanyáng
+bunsóng na sagíp sá ilog, at nang makita ni Tuníng na yaón ang kanyáng
+anák ay hinimatáy na bigla, bago humingí n~g tawad kay Osong at
+hanggáng sa nalagót ang hinin~gá. Samakatwíd ay oo't nagsisi n~gá si
+Tuníng kayá't humin~gí pa n~g tawad sa pinagtaksilán niyáng binata,
+subali't dí dahil dito'y hindí siyá matatawag na babaing salawahan at
+tampalasan lalo pa't isasagunita ang pagkákatapon sa tunay na dugó n~g
+kanyáng pusó.
+
+Kung ang gayóng ginawá n~g babaing ito'y oo't napatatawád n~g Diyós,
+sa m~ga tagá-lupa'y waláng makapagpapatawad marahil.
+
+Sa haráp n~g ganyáng paglálarawan n~g kaibigan ko, ay labis niyáng
+ipinakilala ang lubós na kabagsikán n~g salapí na waláng dí naituturó
+sa tao, pati n~g lalóng kasamasamaan.
+
+Subali't żang han~gád kayá n~g mahál kong kaibigan sa paglalarawang
+itó n~g nakáririmarim na ugalí ay upang pulutin namán itó n~g m~ga
+mambabasa?
+
+Kayóng tumútungháy n~gayón ang makásasagót, at kayó rin namán ang
+dapat makábatid sa túnay na layon n~g ˇNASAWING PAGASA!
+
+Gayon man ay sasagot din ako n~g para sa akin.
+
+Ang mithí n~g aklát na itó ay walá n~gáng ibá sa warí ko, kundí ang
+turuan ang m~ga dukhá sa pagpapakáran~gal sa kaniláng sarili, sapagkát
+kung ang m~ga dukhá'y maran~gál, kung ang lahát n~g dukha'y hindi
+nagbibili n~g puri ni napaaalipin sa salapí, ang m~ga mayáyaman ay
+hindí maaaring magpákatayog-tayog na para n~g madalás nating mapánoód
+n~gayón.
+
+Ang isinasamá n~g m~ga mayayaman ay na sa mahihirap, at ang isinasamá
+n~g isáng pamahaláan ay na sa pinamamahaláan dín. Iyán ang m~ga
+katótohanang kailán má'y dí magkakabula at dapat dasalín n~g bawá't
+tao; katótohanang aywán kung kanino ko unang nadiníg o nabasa at
+n~gayo'y inankín ko na tulóy pagka't nakilala kong tapát.
+
+Kayá n~ga, m~ga mambabasa, upang makinabang ang kumathá nitóng
+ˇNASAWING PAGASA! sa kanyang m~ga ginugol na pagod sa pagsulat n~g
+kasaysayang itó ay pagaralan sana ang huwág magbilí n~g puri at
+isagunitang _na sa kupurihán ang tunay na halagá n~g tao at wala sa
+kayamanan_.
+
+Kung magkakagayón, siyá at akó'y maghahandóg sa inyó n~g masaganang
+pasalamat, palibhasá'y siyáng túnay na adhiká n~g tapát kong katoto.
+
+                                                  _Amado Jacinto._
+
+Malabón, Rizal, 1912.
+
+
+
+
+ˇNASAWING PAGASA!
+
+Kasaysayang Tagalog
+
+
+          _Dahil sa kagahulán
+          sa panahón at dahil
+          sa kakula~gan
+          pa sa n~gayón n~g
+          m~ga gagamitin, ay
+          hindi nasunód ang
+          m~ga t u l d í k na
+          nasa orihinál._
+
+
+
+
+ˇNasawing Pagasa!
+
+
+I
+
+  Mapangláw ang lahát, ang gabí'y tahimik
+at ang buwán noóng dapat nang sumilip,
+        nagtatago pa rí't
+sa sangkatauhan ay nagmámasun~git
+bitui'y gayón dín at nakíkiwan~gis.
+
+  Ni isáng himutók walang mapakinggáng
+sukat gumambala sa katahimikan;
+        ˇoh, ang aking lahi!...
+payapangpayapa sa kanyáng hihigán
+habang nawíwili ang m~ga kalaban.
+
+  Huni n~g kuliglíg, tinig mán n~g ibon
+ay kapanglawan dín, dinadalit noón;
+        m~ga makata mán,
+siyáng tinutula n~g sandalíng yaón
+ang sun~git n~g pangláw, lagáy n~g panahón.
+
+  Anó pa't ang lahát ay yapús n~g lumbáy
+hihip mán n~g han~gin, mandi'y palaypalay;
+        habagat má'y salát
+at pawáng dalita, ang balitang tagláy
+na kung pakikinggán ay taghóy na ˇay!... ˇay!...
+
+  Subali't sa isáng maralitang dampa
+sa bayang Malabóng saksí n~g pagtula:
+        nagáalimpuyó,
+ang lugód, ang sayá, ang galák, ang tuwa
+sa piling n~ga noóng dalawáng nunumpa.
+
+  Itó ay si Tuníng na piling alindóg
+kapiling n~g kanyáng tan~gíng iníirog,
+        pan~gala'y si Osong
+na lipi n~g dukha't di lahing matayog
+at binatang Udyóng na ulilang lubós.
+
+  Payapa n~gá silá, sa pagkákaupo
+siyáng ináani; galák n~g pagsuyo,
+        pinagúusapan,
+ang ikárarangál n~g kaniláng puso
+na ganitóng saád nang minsáng mahinto:
+
+  «Kay damot mo namán,» kay Osong na sabi,
+«isáng halík lamang, itulot mo kasi,
+        nang ako'y maalíw
+at nang magkaroón n~g isá pang saksí!...»
+«ˇAyáw ko! ˇayáw ko!...» kay Tuníng na tanggí.
+
+  «ˇHalina irog ko!» «ˇAyaw ko! ˇayaw ko!...»
+«żDiyata't ayaw ka?» «ˇTalagáng totoó!»
+        «ˇHalina! ˇhalina!
+ˇisáng halík lamang!...» «ˇKay ulitulit mo!»
+«ˇIsáng halík lamang!...» «ˇTawad ko sa iyó!»
+
+  «ˇAh! at iyán bagá, ang lagi mong turing
+na lubháng dalisay pagibig sa akin ...
+        ˇIkáw ang bahala!...
+kung natuto akóng sa iyó'y gumiliw
+magisá sa dusa'y matútutuhan din ...»
+
+  «ˇNagtampó na namán!...» «żSino bagáng puso
+ang makababatá n~g asal mong liko?»
+        «ˇHuwag kang magalit!
+ang ginagawa ko, ay m~ga pagsuyo ...»
+«Pagsuyo sa iyó; sa aki'y panghapo ...
+
+  Ikáw ang bahala, ako'y mapagtiís
+at ipatay mo mán ang lahát n~g sákit
+        ay tatanggapín ko;
+n~guni't ang hiyain, ang isáng ninibig
+libong kamataya'y labis pa n~g tamís ...»
+
+  «żHiniya ba kitá? ˇDi ko ginagawa!...»
+«żGinaganáp n~gayó'y di bagá paghiya?»
+        «Hindi, aking giliw,
+at ang aking puri ang nagugunita
+na baka kung ...» «żKulang bang tiwala?»
+
+  «Di lamang sa gayón,» «żSa anó pang bagay?»
+«Katungkulan naming magin~gat na túnay,
+        at ang unang halík,
+ang katimbang noó'y sampu nitóng buhay
+sa pagka't daig pa, ang gawáng pakasál.
+
+  żHindi bagá Osong?» «Tapát ang turing mo,
+at ang pagkakasál ay pakitang tao;
+        subali't ang halík,
+saksíng akin ikáw, at akó ay iyó,
+kaya itulot na; halina irog ko ...»
+
+  Iláng pang «ˇAyaw ko!» at iláng «ˇHalina!»
+bago pinagusap ang labing dalawá;
+        tumunóg ang halík;
+nilimot na yatang silá'y may hinin~gá
+na dapat malagót sa daratning dusa.
+
+  Hayán n~ga ang tuwang na~ghari sa puso
+n~g dalawáng yaóng isá sa pagsuyo,
+        kaya ang paalam
+n~g ating binatang anaki ay biro:
+«ˇSarili na kitá, búhay má'y mapugto!...»
+
+
+[Larawan]
+
+
+II
+
+  Nang isáng umaga'y sa pangpang n~g ilog
+ay may nakaupóng binatang malungkót:
+        itó ay si Osong;
+kanyáng inaalíw ang dusa n~g loób
+sa pagkákawalay kay Tuníng na irog.
+
+  At ang naglalaro sa kanyáng isipa'y
+ang dilág ni Tuníng na gayón na lamang,
+        minsáng mapadagok;
+minsáng mapan~giti at ipinagsaysay:
+«ˇOh, anóng gandá mó, aking paraluman!...»
+
+  Subali't nabigláng nabakás ang lungkót
+sa masayáng mukháng nagulap n~g lubós:
+        «ˇAy, palad na sawi!...
+ˇOh, buhay n~g dukha!...» sunód na himutók,
+«sa dusa ni Tuníng, ikáw ang managot ...
+
+  Kung akó'y mayama't sagana sa pilak
+tatanuran siyá sa baníg n~g hirap,
+        hanggáng sa sumilang
+n~g lubháng hinahon ang unang bulaklák
+n~g aming pagsintáng dalisay at wagás....
+
+  ˇAy, Tuníng kong irog, di ko kasalanan
+na sa iyóng dusa'y di ka madamayan;
+        ang karukhaan ko,
+ang dapat sisihi't dapat managutan
+at oh, anóng sakláp, dustáng kapalaran ...»
+
+  Sandalíng tumigil at kanyáng námalas
+ang dalawáng ibong naba sa bayabas,
+        na sabáy umawit;
+yaóng kanyáng dibdib ay halos mawalat
+sa pananaghili sa ibong mapalad.
+
+  Saká nang magsiping n~g lubháng payapa
+m~ga titig niyá'y di tumagál yata't
+        mulíng naghinagpís:
+«Mapalad pa siláng may ganáp na laya
+at hindi gaya kong may sumásansala ...
+
+  At kahi't mán silá'y walang pagaari
+ginapas namá'y pawáng luwalhati;
+        dí gaya n~g taong
+ang binabaníg má'y maraming salapi
+ay lumuluha rin n~g dusa't pighati.
+
+  At żanó ang yamang sadyang hinahanap
+sa akin n~g amá ni Tuníng kong liyág?
+        ˇisáng talinhaga!
+at di niya talos: sa Sangmaliwanag
+ang puri n~g tao, ang mahál sa lahát.
+
+  Hangád niya'y pilak, kahi't man~gulimlim
+ang dan~gál ni Tuníng na sinta ko't giliw;
+        wala sa gunitang
+lalong mahalagá sa yaman mang alín
+ang dan~gál n~g tao kung lubháng maningning.
+
+  ˇOh, taksíl na pita sa dan~gál at yaman,
+ang nililikha mo'y laksang kamatayan;
+        kung hindi sa iyó,
+disi'y kapiling ko si Tuníng n~g buhay
+at kasalosalo sa pinggán n~g lumbay!...
+
+  ˇOh, buhay n~g buhay, Tuníng ko at lugód...
+na sa karukhaan, ang sukal n~g loób
+        na ating sinapit;
+libong kamataya'y masaráp pa irog
+huwág lang mariníg ang iyóng himutók!...
+
+  Palasóng may lason ang nakákaanyo
+n~g dusang sa dibdib n~gayó'y pumapako,
+        tuwing mabúbuklát
+sa aklát n~g isip ang pagkasiphayo
+n~g banál na layong núnukál sa puso.
+
+  At magmulá rito'y aking nakikita
+sa baníg n~g hirap ay nagiisa ka;
+        waláng dumadamay,
+at kung pumapasok ang mahál mong amá
+sa iyóng pagdaíng ang tumbás ay mura.
+
+  Naririníg ko ring kanyáng inuulit
+ang pagalipusta sa palad kong amís:
+        ˇsa aba n~g dukha!...
+at nananariwa sa puso ko't dibdíb
+ang pagtabóy niyáng kapaita'y labis.
+
+  At námamalas ko, ang lubháng masakláp,
+luhang mapapaít sa matá mo liyág,
+        di anóng gagawín
+sa itó ay utos n~g masamáng palad
+pawang pagtitiís ang gawíng kalasag.
+
+  Ibalita lamang sa tapát mong giliw
+kung makaraan ká, sa gabíng madilím,
+        upang matalós ko
+kung ano ang bun~ga n~g pagsinta natin
+at kahi't malayo'y kapalaran ko rin.
+
+  At kung napapako ikaw sa dalita
+higit pa sa riyan, itong umaaba
+        sa tapat kong puso,
+at ang bawa't patak n~g perlas mong luha
+ay timbang n~g buhay kung manaw sa lupa.
+
+  Dito napahinto't kanyang napanood
+yaong isang kaban na tan~gay n~g agos,
+        at pinagsikapang
+iyahon sa pangpang n~g upang matalos
+na baka may lihim doong natutulos.
+
+  At ˇoh, anong gitla nang kanyang mamasdan
+na bangkay n~g isáng bagong kasisilang!...
+        tuman~gis ang puso;
+nagluksa ang dibdib at ipinagsaysay
+na: «ˇBaka n~ga itó, ang anak kong hirang!»
+
+  Kanyang ikinubli doon sa pangpan~gin,
+pumasok n~g bayang may in~gat na lihim
+        at nakibalita;
+sa tinanongtanong ay kanyang nalining
+na ˇitinapon n~ga ang anak ni Tuning!...
+
+  Lalong nagibayo, lagablab n~g poot,
+ang daing at sumpa'y di malagotlagot
+        «ˇInang walang puso,
+Tuning na nagtaksil sa anak n~g irog
+dapat kang mamatay, dapat kang matapos!
+
+  Diyata't masarap sa puso'y matamis
+anak mo'y pataying sa ilog ihagis,
+        maturan na lamang
+ikaw ay dalagang may puring malinis,
+nang upang giliwin n~g bagong ninibig.....
+
+  ˇOh, taksil na sinta! ˇpusong magdaraya!
+ˇoh, han~gad sa yaman! ˇinang walang awa!
+        pananagutan mo,
+sa harap n~g Diyos ang masamang gawa't
+may araw din naman kaming mabababa!....»
+
+  At kanyang hinagkan ang bangkay n~g bunso
+kasunod ang patak n~g luhang natulo,
+        «ˇOh, sawi kong supling!....
+ˇdi ko kasalanan ang pagkasiphayo
+managot ang iyong inang walang puso!...»
+
+  At kanyang kinalong n~g hanggang sa bayan
+upang ipakuha n~g isang larawan;
+        subali't ang loob
+ay di mapanatag kahi't bahagya man;
+ang daing at sumpa'y walang katapusan....
+
+
+[Larawan]
+
+
+III
+
+  Sa ilog ding yaon na kinasagipan
+ni Osong n~g kanyang bunsong minamahal,
+        ang magamang Tuning
+minsan ay nagaliw sa masayang pangpang
+na siyang sumaksi sa lihim n~g buhay.
+
+  «Talusin mo irog» ang turing n~g ama,
+«sa panukala ko, kung hindi nayag ka,
+        disin hanggang n~gayo'y
+lumalagok ka pa n~g luha n~g dusa
+at di lumalasap n~g m~ga ginhawa.
+
+  żAt di mo ba tantong sa buhay na ito:
+salapi, salapi, ang Diyos n~g tao?
+        żBakit ka iibig
+sa han~gal na Osong na dukhang totoó
+gayong may mayamang iirog sa iyó?»
+
+  «ˇAma ko! ˇama ko!» ang saad ni Tuning,
+«ˇkay inam n~ga pala n~g inisip natin!
+        salamat Diyos ko
+at ang mayayamang ninibig sa akin
+ay hindi natalos ang nangyaring lihim ...»
+
+  «ˇTalaga! ˇtalaga» ang sa amang tugon,
+«daig ang nagtiyap n~g pagkakataon,
+        żat aling pan~gahas
+dilang sinun~galing magsasabi n~gayong
+ikaw ay naglaho sa tangkay kahapon?
+
+  Para din n~g dati ang tindig mo't bikas,
+katutubong ganda'y lalo pang tumingkad;
+        pagmasdan mo iyang
+halamang nilikha n~g Hari n~g lahat,
+pawang yumuyuko sa taglay mong dilag.
+
+  Sa mabining agos ikaw ay makinig
+may ibinubulong na masayang awit,
+        saksi n~g paghan~ga
+sa iyong himalang inimbot na dikit
+na waring pinilas sa ganda n~g lan~git.
+
+  N~guni't ˇanong saklap sa puso ko't buhay
+ang kataasan mo kung iyaagapay
+        sa piling ni Osong!
+ˇmasarap pang ako ay magpatiwakal!
+ˇoh, Tuning! ˇoh, Tuning!» at siya'y papanaw.
+
+  Pinigil n~g bunso: «Amang pinopoon,
+ako'y kaayon mo sa dakilang layon,
+        at isinusumpang
+lilimutin ko na ang han~gal na Osong
+at ako'y dalaga na naman sa n~gayon ...»
+
+  Sila ay nagyakap at siyang tumunong
+ang halik n~g ama, at halik n~g irog;
+        sigabo n~g tuwa
+ay hindi magkasyang sa puso manulos
+kaya't napatabi, ang panglaw, ang lungkot ...
+
+  ˇSaka magkaakbay silang nagsilakad
+sa dukhang tahana'y nagtuloy umakyat;
+        mahiwagang ilog
+na nilisan nila'y bago humalakhak
+na waring inuyam ang nangyaring usap.
+
+
+IV
+
+  Bagong namimitak sa kasilan~ganan
+liwayway n~g araw, batbat n~g katwaan,
+        yaong m~ga ama
+nagsisikilos na't nan~gagtutulinan
+sa pagtuklas noong pangtawid sa buhay.
+
+  Sa gitna n~g parang namá'y namukadkad
+ang hinirang ban~gong magandang bulaklak
+        at isinusuob
+sa gintong liwayway n~g bagong ninikat
+nagsasayang araw sa bayan kong liyag.
+
+  Ang napanaginip n~g m~ga bayani
+na tadhanang araw sa lahi kong api,
+        wari'y sumisilang
+n~g sandaling yaong lahát ay nagwagi
+at pawang naawit n~g m~ga pagkasi.
+
+  Sampung m~ga ibong payapang magdamág
+ay iniyunat na ang kaniláng pakpák;
+        sandalíng dumalit
+bilang isang bati sa nagharíng galák
+na sinasayawan n~g palundaglundag.
+
+  Tinig n~g batin~gaw ay sa Konsepsiyón
+noó'y nagbalita na may kasal doón;
+        sa bibig n~g madla
+narinig n~g lahat ang kasál na yaón
+di iba't kay Tuníng na lan~git ni Osong.
+
+  N~guni't żsino kaya ang lubhang mapalad
+na makikisumpa sa dambanang harap?
+        at żsi Osong kaya?
+ˇoh, hinding hindi n~ga't isang taong pantas
+na kinasilawan sa bunton n~g pilak!...
+
+  Ito'y si Ruperto na tukod n~g yaman
+kung kaya nasilaw si Tuning na hirang;
+        kanyang kinalakal
+pagibig at buhay; puri at katawan
+na sampu n~g ama'y nakiayon naman.
+
+  Wala n~ga sa isip n~g sandaling yaon
+ang pinan~gakuang binatang si Osong
+        at kahi't bahagya
+wala sa gunita ang nasawing sanggol
+na tunay mang anak ay ipinatapon.
+
+  ˇInang walang awa, pusong salawahan
+sa tunay mong supling di ka na nahambal!.....
+        ˇm~ga kulang palad!...
+ˇoh ang nililikha niyang kayamanan!
+at ˇoh, ang babai, kung siyang masilaw!...
+
+  Huwag nang lin~guni't bayaang tuman~gis
+ang pusong dinaya n~g _Oong_ matamis,
+        mahalin mo lamang
+ang naging bulaklak n~g iyong pagibig
+at dakila ka rin sa matang nagmasid.
+
+  Sa pagka't ang inang walang pagmamahal
+sa tunay na supling na sa puso'y nukal,
+        daig pa ang hayop,
+na lubhang malupit, marun~gis ang asal
+n~guni't kung sa anák ay handog ang buhay.
+
+  At makalilibong masarap sa malas
+ang isang dalagang sa tangkay nagulap
+        di gaya n~g isáng
+babaing magtapon sa ilog n~g anak
+bukod sa may dun~gis, sumpaan n~g lahat ...
+
+  Subali't ang lahat, di man sumagimsim
+sa diwa at puso n~g magandang Tuning,
+        natan~ging nagdiwang
+sa kanyang isipang naglayag sa aliw
+na «siya'y yayaman kay Rupertong piling.»
+
+  Sampu ni Ruperto'y di kaya ang lugod
+sa pagka't kakamtan ang aliw n~g loob;
+        boong pananalig:
+ang kanyang si Tuning ay piling alindog
+at wala pang dun~gis sa n~galang pagirog.
+
+  Kapwa may ligaya ang magkasingpalad;
+dalaga'y sa kintab at tunog n~g pilak,
+        at ang isa nama'y
+sa boong pagasang ang ligayang han~gad,
+sarilingsarili't ang pagsinta'y tapat ...
+
+  Kasiyahang lubos ang siyang umawit
+sa puso n~ga nilang hindi matahimik;
+        sa boong lansan~gan,
+pinahan~ga nila, bawa't makamasid
+n~g pagtatagumpay noong si pagibig.
+
+  Kapag salapi n~ga ang siyang nagutos
+ay payayanigin itong sangsinukob,
+        at sa pagka't kasal
+n~g isang Rupertong sa yaman ay bantog
+kung kaya ang handa'y di masayodsayod.
+
+  Papanhikang bahay ay sakdal n~g dilag
+at sa palamuti'y natatan~ging agad;
+        palibhasa'y yaman,
+ang siyang naghari, ang siyang nagatas
+kaya nagigitla panauhing lahat.
+
+  Lalo n~g dumating yaong bagong kasal
+hiyas na ginamit sa yaman ay sakdal;
+        «ˇMaligayang bati!»
+salubong n~g lahat n~g sa puso'y nukal
+bago nagsidulog sa isang agahan.
+
+  Sa pagsalosalo ay nakikisaliw
+tinig n~g musikong gumagara mandin
+        sa m~ga bulaklak,
+n~g bayang Malabong noo'y nagliwaliw
+na wari'y nagtipang magsabog n~g aliw.
+
+  At naging parayso n~g ligaya't lugod
+pagsasalong yaon n~g m~ga alindog;
+        na sinamantala
+noong makikisig pusong umiirog
+m~ga paroparong mababa't matayog.
+
+  Ang maamong titig, ang mariing sulyap,
+panibughong n~giti, kilos na banayad,
+        n~g sandaling yaon
+wari'y umuulang palasong matalas
+na di sumasala sa puso n~g liyag.
+
+  Anhin mang lasapin ang mayamang handa
+di gaya n~g dilag n~g m~ga hiwaga;
+        iyang mapamihag
+kaligaligayang maningning na tala
+sa lan~git n~g bayang luoy sa pagluha.
+
+  Lalo na ang dikit n~g magandang Tuning
+namamaibabaw sa madlang kapiling,
+        at nakikibagay
+sa kislap n~g hiyas na lubhang maningning
+kaya si Ruperto'y nagmamalaki rin.
+
+  At halos ang puso sa tuwa'y umidlip
+at busog na busog kanyang m~ga titig,
+        ni ang panauhin,
+sampung kinakain ay wala sa isip
+at walang nalabi kundi ang pagibig,
+
+  Hanggang sa matapos, agahang masarap
+ay walang naghari kundi pawang galak
+        at sila'y pumasok;
+ang isang matanda sa lupa'y tumawag:
+«ˇSa isang naaba'y magdamot n~g habag!...»
+
+  Ang ama ni Tuning pagdaka'y nagn~gitn~git
+«ˇPalayasin ninyo, matandang marun~gis,
+        nang di mangrimarim,
+m~ga panauhin sadyang nakisanib
+sa kaligayahan na dulot n~g lan~git!....»
+
+  Tugon n~g matanda: «Kung ako'y mayaman
+ay hindi ganito yaring kalagayan,
+        gulanit na damit
+di ko isusuot: ako'y masusuklam
+n~guni't pagka't wala'y inyong pagtiisan.
+
+  At kung kaya lamang ako'y naparito
+iyang bagong kasal ay babatiin ko
+        naging sumbat nama'y
+«ˇHuwag kang umakyat at maraming tao
+na nakahihiya ang abang lagay mo!....»
+
+  «Di ikahihiya aking kasalatan
+huwag lang sabihin na sakim sa yaman
+        sa pagka't ang dukha
+ay di alan~ganin sa harap nino man
+at isa ring anak n~g poong Maykapal.
+
+  At sa mundo'y walang nalalagdang batas
+sadyang nagbabawal sa pakikiharap,
+        n~g isang timawa't
+kung ipan~gin~gimi ang mukhang mahirap
+ang sabik sa yama'y lalong nararapat.
+
+  Kaya itulot nang ako'y makapasok
+maligayang bati'y aking ihahandog
+        sa m~ga mapalad,
+n~gayo'y nagsisumpa sa harap n~g Diyos ...»
+«ˇTuloy na n~ga kayo!....» maasim na alok.
+
+  Baga man masaklap sa puso at dibdib
+doo'y patuluyin, matandang marun~gis,
+        ang ama ni Tuning
+ay namayapa na't nakiayong tikis
+pagka't sumusugat ang bawa't isulit.
+
+  Ipinan~gan~gambang baka pa lumala
+pagbaban~gon puri n~g abang matanda
+        na di dumadaplis
+ang bawa't ituring sadyang tumatama
+sa ama ni Tuning, sa mayamang mukha.
+
+  Kaya't ang matanda nang di tumitinag
+sa pagkakatayo'y nilapitan agad;
+        «Tayo na po kayo;
+magtuloy po sila't kusang makigalak
+sa dakilang araw n~g pagisang palad....»
+
+  At nagtuloy na n~ga n~g puspos na galang
+yaong bagong kasal, minatamataan;
+        mana'y may dinukot,
+sa loob n~g damit na isang larawan
+at anya'y «ˇOh, Tuning, tanggapin mo laman!..»
+
+  Pagdaka kay Tuning, pumulas ang luha,
+mukha ay naglaho, nagapos ang dila;
+        si Ruperto nama'y
+di rin nakakibo at napipi rin n~ga
+at ang kain~gaya'y biglang namayapa.
+
+  N~guni't ang matandang ama n~g babai
+ay naglakas loob at ipinagsabi:
+        «żAno po ang dala
+at isang larawan n~g batang lalaki
+na siyang sa lahat ay nakapipipi?»
+
+  Tugon n~g pulubi'y «Inyo pong kilanlin
+at ito ay isang kamaganak mo rin ...»
+        yaong bagong kasal,
+di na nakabata't inagaw nang tambing;
+«ˇIto ang anak ko, at tunay na supling!...»
+
+  Tuloy hinimatay; luhang mapapait
+ang sa kanyang pisn~gi, pagdaka'y dumilig;
+        lahat ay nagulo't
+nang mahimasmasan, mata'y itinirik:
+«ˇPatawad Osong ko, sa nagawang lihis!...
+
+  Sa laot n~g dusa, ako'y ipinadpad
+n~g lubhang marun~gis at masamang palad;
+        nagtaksil n~ga ako't
+inang nagmalupit sa tunay na anak
+subalit sa n~gayo'y ˇˇpatawad!! ˇˇpatawad!!»
+
+  At untiunti nang, nalagot ang hin~ga
+at noong maburol sumugod ang ama:
+        «ˇIkaw na pan~gahas,
+pulubing naghayag n~g lihim at dusa
+dapat kang mamatay! ˇuutasin kita!...»
+
+  N~guni't ang pulubi'y umurong sandali;
+hinubad ang damit at noon nawari,
+        na siya'y si Osong
+ˇlaking pagkamangha; lahat ay nan~gimi
+at yaon ang giliw n~g babaing sawi!
+
+  «ˇIkaw na matanda na sakim sa yaman,
+uhaw sa tungkulin at sabik sa dan~gal,
+        na nan~gan~galakal
+n~g puri n~g supling ang dapat mamatay
+at di akong dukhang inyong inagawan!...»
+
+  At saka umakmang tarakan ang puso
+noong lilong amang masakim sa ginto;
+        subali't ang lahat
+pagdaka'y umawat, pagdaka'y bumuno
+hanggang maibaba't naglapat n~g pinto.
+
+  N~guni't żsi Ruperto'y saan naparoon?
+at żbakit nawala sa sakunang yaon?
+        ˇwalang makaalam!
+palibhasa'y lihim na tumakas doong
+umilag marahil sa n~gitn~git ni Osong.
+
+  At doon natapos yaong kaguluhan
+na noong umaga'y isang kasayahan;
+        sa bibig n~g madla,
+pagpuri't pagkutya, pagbunyi't paguyam
+ang namumulaklak na lipatlipatan.
+
+  Hanggang sa lansan~gan, noo'y sumabog na
+balitang masaklap, mapait na bun~ga
+        n~g han~gad sa yaman;
+ibang makamatyag lihim na tatawa
+bago tutuguning «ˇNasawing Pagasa!»
+
+  ˇOh, m~ga magulang na silaw sa pilak
+na nan~gan~galakal n~g puri n~g anak,
+        man~gagnilay sana,
+bago magsisubo sa guhit n~g palad
+at baka madapa sa gitna n~g landas!...
+
+  ˇOh, m~ga babaing masakim sa yaman
+pagibig at puri ay niyuyurakan,
+        bumalikwas kayo't
+inyo nang baguhin ang kinahiligan
+upang makailag sa kasakunaan!...
+
+  At tuloy tantoing masarap pang tikis
+ang pan~galang _dukha_ o _anak n~g pawis_
+        kay sa sa mayaman,
+kung pinupulaan n~g bala na't bibig
+na nakatatalos n~g lihim n~g dibdib.
+
+
+[Larawan]
+
+
+V
+
+  Nang kinabukasan at gabing madilim
+sa isang libin~ga'y naglalamay mandin,
+        yaong si Ruperto;
+sa kinalagakan n~g bangkay ni Tuning
+doon nakaluhod n~g lubhang taimtim.
+
+  Ang kapayaang naghahari doon
+ay ginagambala n~g kanyang pagtaghoy:
+        «ˇAy, sawi kong palad!...»
+wikang naghinagpis saka idinugtong
+«ˇbuhay n~g buhay ko, patawad oh, poon!...»
+
+  At bago tumayong yumakap sa kurus,
+luhang mapapait sa mata'y nanagos,
+        matimyas na halik
+kanyang iginawad saka naghimutok
+«ˇTuning n~g buhay ko, tanggapin mo irog!...
+
+  Iyan ay sagisag n~g aking pagibig
+at nariyan ka man sa bayang tahimik
+        ay di nililimot
+at sa bawa't tibok n~g puso sa dibdib
+pan~galan mo lamang, siyang nasasambit.....»
+
+  Mana'y napailag naganyong bayani,
+lumayo sa kurus at ipinagsabi:
+        «ˇPusong magdaraya!...
+ˇpapatayin kita! ˇhayo na't magsisi!...
+ˇkulang palad ka n~ga, nasawing babai!...»
+
+  Sandaling tumigil at tumawatawa,
+«ˇAba si Tuning ko, kay ganda mo pala!...»
+        sa harap n~g kurus
+ay muling lumuhog at humalik siya
+«ˇTanggapin mo irog at lambing n~g sinta!...»
+
+  Anaki'y napasong biglang itinulak
+n~g kurus na yaon noong kulang palad
+        «ˇAbá si Tuning ko!...
+at nagtatampo na, sa aking pagliyag ...
+ˇha!... ˇha!... ˇha!... ˇay kahabaghabag!...
+
+  Hayo na, hayo na, gapasin ang lugod
+naito ang yaman, kandun~gin mo irog;
+        ˇaba't n~gumin~giti!...
+ˇpusong magdaraya, salawahang loob,
+papatayin kita, dapat kang matapos!...
+
+  At kung ang gaya mo, ay pababayaang
+lumawig sa mundo n~g dalita't lumbay
+        ay di malalagot,
+ang m~ga panaghoy, ang m~ga sumpaan ...
+ˇaba si Tuning ko, nahihiya naman!...
+
+  N~guni't huwag Tuning, huwag kang tumańgis,
+ang pagsisisi mo'y aking naririnig;
+        datapwa't irog ko,
+umahon ka rito't ako ay hahalik
+sa m~ga pisn~gi mong sakdalan n~g dikit ...
+
+  żDi ka makalabás? sandaling magantay
+at babawasan ko ang tabon n~g hukay.»
+        Lumapit sa kurus,
+tinutop ang noong wari'y nagninilay
+tuloy na binunot ang tanda n~g patay.
+
+  «Kaunti na lamang, Tuning n~g buhay ko,
+huwag kang mainip at makakamtan mo;
+        mithing kayamanan,
+aking hahawiin ang tabon sa iyo ...»
+at nagkukutkot n~gang anaki ay aso.
+
+  Sa dulong silan~gan nama'y namanaag
+masayang liwayway n~g araw n~g bukas,
+        doon sa libin~gan
+ay siyang pagpasok noong kulang palad
+binatang si Osong, sawi sa pagliyag.
+
+  Kanyang aaliwin ang dusa n~g loob
+dahil sa pagasang sinawi n~g lungkot;
+        sa boong magdamag,
+ay di mang nagalay n~g munting pagtulog
+kung di pawang sakit, dalita't himutok.
+
+  Subali't nabiglang natigil sa landas
+abang si Ruperto'y nang kanyang mamalas
+        na nagkukukutkot
+doon sa libin~gan noong kulang palad
+kasaliw sa hibik ang luhang nanatak.
+
+  N~guni't di napigil, sigabo n~g poot,
+patakbong lumapit sa nagkukukutkot;
+        «żSino kang pan~gahas,
+lilong gagambala, kay Tuning kong irog?
+na namamayapa sa kanyang pagtulog?...»
+
+  Tugon n~g Rupertong wikang tumatan~gis
+«ˇAy Tuning!... ˇay Tuning! ˇmaawa ka lan~git!...»
+        at tuloy lumuhod,
+sa harap ni Osong at siya'y humalik
+kasabay n~g yakap na lubhang mahigpit.
+
+  Ang poot ni Osong, lalong naglagablab
+kanyang iniwaksi, ang pagkakayakap;
+        abang si Ruperto,
+sa maruming lupa'y nasubasob agad
+at napahandusay sa libing n~g liyag.
+
+  Sinakyan ni Osong; pinigil sa batok
+at ang sundang niya'y madaling binunot,
+        bago iniyakmang
+«ˇPapatayin kita!... ˇdapat kang matapos
+nang makilala mo kung sino ang Diyos!...
+
+  żAt bakit nan~gahas dito sa libin~gan?
+żbakit huhukayin ang sinta n~g buhay?
+        ˇpusong walang bait!
+kahi't anong sama, n~g taong sino man
+kapagka namatay, dapat mong igalang..»
+
+  «ˇTuning ko! ˇTuning ko!» ang nagiging tugon
+«ˇoh, anong lupit mo, kay lakas mo n~gayon!.»
+        tinablan n~g sindak,
+ang ating binatang may n~gitn~git na Osong,
+at ang yapus niya'y ˇtunay palang ulol!
+
+  Tuman~gis ang puso, nagluksa ang dibdib,
+sisi, habag, hapis, sa kanya'y naniig,
+        kaya't ibinan~gon;
+«ˇDiyos ko! ˇDiyos ko! ˇmahabaging lan~git,
+pawa na bang gabi, itong tinatawid!...
+
+  At bago niyakap, kaharap na baliw
+«Sa aking inasal ako'y patawarin ...»
+        tumbas ni Ruperto
+ay isang mataos, halik na mariin,
+«ˇTuning n~g buhay ko, kay sarap mo giliw!...»
+
+  «ˇDiyos ko! ˇDiyos ko!» ang hibik n~g Osong,
+«ˇpagkalupitlupit lakad n~g panahon!...»
+        at kanyang inakay
+abang si Ruperto't wikang idinugtong
+«ˇTayo na! ˇtayo na!...» at sila'y yumaon.
+
+  Habang lumalakad, dalawa'y nagsabay
+na isinusumpa ang abang namatay:
+        «ˇOh, Tuning! ˇoh, Tuning!...
+ˇikaw n~ga ang sanhi n~g lahat n~g lumbay
+n~gayo'y tinatawid nitong aming buhay!...
+
+  At pawa n~g gabing lubhang masusun~git
+na kasindaksindak, tanghalan n~g sakit,
+        ang siyang sa n~gayo'y
+laging nilalayag n~g palad na amis,
+ikaw, ikaw Tuning, ang dahil n~g hapis ...
+
+  N~guni't masaklap man ang nasapit naming
+laging naglalayag sa gabing madilim,
+        pumayapa lamang
+ikaw sa tahimik, mapanglaw na libing
+at sa amin yao'y kapalaran na rin ...»
+
+  At doon natapos, ang lahat n~g sumpa
+doon din tumulo mapait na luha;
+        ˇoh, kahabaghabag
+na palad ni Tuning, babaing naaba
+natan~gi ang lan~git, siyang nagluluksa!...
+
+  ˇOh, taksil na pita sa dan~gal at yaman,
+ang lahat n~g ito'y iyong kasalanan;
+        ang busabusin mo,
+kahi't man umidlip doon sa libin~gan
+sumpang sunodsunod, walang katapusan!...
+
+  Pagka't sa bayan mang sinilan~gan niya,
+bawa't makabatid ay napapatawa
+        at tan~gi sa sumpa,
+paghabag, pagiring ay isusunod pa:
+ˇNasawing Pagasa!... ˇNasawing Pagasa!...
+
+
+WAKAS
+
+
+
+
+PARAŃGAL SA KUMATHA
+
+ŃG ˇNASAWING PAGASA!
+
+
+
+
+
+ˇAng Diwa Mo!
+
+                  _Kasamang Angel!_
+
+                  _Dahil sa pagkabasa ko ng
+                  iyong kathang ˇNASAWING
+                  PAGASA! na pangapat
+                  na buńga ng iyong panulat,
+                  sa pitak ng pahayagang
+                  ANG DEMOCRACIA ay
+                  natula ko ang sumusunod:_
+
+
+  Nang ikaw ay di ko nakikilala pa't
+Ang ilan mong katha ay aking mabasa,
+Akala ko mandi'y isa kang poetang
+May sapat n~g gulang at pagkabihasa.
+
+  Oo, akala ko, ikaw'y isa na rin
+Sa m~ga kilalang Santos, Matanglawin,
+Peńa, Regalado, Mariano't Ben Ruben
+Na, inuuban na sa gayong gawain.
+
+  Dahil sa ang iyong m~ga gawang katha
+Ay nan~gasusulat na lahat sa tula,
+M~ga tulang hindi pangsira sa wika
+At bagkus pangayos, pangbuhay sa diwa.
+
+  N~guni't sa limbagan n~g Pamahalaan
+Nang aking mamalas iyong kabataan:
+Yaong paghan~ga ko'y lalong naragdagan
+At halos di kita mapaniwalaan.
+
+  Isang katulad mo! isang batangbata
+Ang makayayari n~g maraming katha;
+M~ga kathang busog sa m~ga hiwaga ...
+At bihibihira ang nakagagawa?
+
+  Sinong di hahan~ga sa dunong mong angkin
+Lalo't sa lagay mo, ikaw, uuriin?
+Ah! di sa pan~galan lamang ikaw Angel!
+Sa puso ma't diwa ikaw ay Angel din!
+
+  Angel ka n~gang buhat doon sa Olimpo
+Na pinaparito n~g diyos Apolo,
+Upang makatulong sa pagbungkal dito
+N~g mina n~g Wika nating Pilipino.
+
+  Na, nan~gatatago sa parang at gubat
+At sa m~ga bundok na lubhang mataas;
+Sa sapa at batis sa ilog at dagat
+Na puno n~g m~ga magandang alamat.
+
+  Ang kasangkapan mo na iisaisa
+Ang nan~gagagawa ay katakataka,
+Sa sama'y pangbuti, sa dun~go'y pasigla
+Sa sira'y pangbuo't pangaliw sa dusa.
+
+  Kasangkapang laging laan sa pagdamay
+Sa nan~gaaapi at nahihirapan,
+Mabait na guro sa han~gal ó mangmang,
+Sulong maliwanag sa nadidiliman.
+
+  ˇOh, ang íyong diwa na nagpapagawa
+Sa iyong panitik na gintong mistula,
+N~g m~ga puntahing banal at dakila
+Sa ikabubunyi n~g sariling Lupa!...
+
+  Bayaan mong ako'y magpilit tumugtog
+Sa aking kudyaping mahina at paos,
+Tanda n~g paghan~ga at pagpuring lubos
+Sa m~ga gawa mong dakila at bantog.
+
+                           LEONARDO L. GOMBA.
+
+Maynila, S.P., Abril, 1910.
+
+
+
+
+[Mga Patalastas]
+
+
+[Mga Patalastas]
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Nasawing Pagasa, by Angel de los Reyes
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NASAWING PAGASA ***
+
+***** This file should be named 17070-8.txt or 17070-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/7/0/7/17070/
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
+file was made using scans of public domain works from the
+University of Michigan Digital Libraries.)
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+