1 files changed, 5597 insertions, 0 deletions

diff --git a/16157-8.txt b/16157-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..a9803cf
--- /dev/null
+++ b/16157-8.txt
@@ -0,0 +1,5597 @@
+The Project Gutenberg EBook of Ibong Adarna, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Ibong Adarna
+       Corrido at Buhay na Pinagdaanan nang tatlong Principeng
+       Magcacapatid na Anac nang Haring Fernando at nang Reina
+       Valeriana sa Ca
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: July 1, 2005 [EBook #16157]
+
+Language: Tagalog
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK IBONG ADARNA ***
+
+
+
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad,
+Pilar Somoza and PG Distributed Proofreaders from page
+scans provided by University of Michigan. Dedicated to the
+three Filipino comedians Dolphy, Panchito and Babalu who
+made this folklore memorable in a 1970s film adaptation.
+
+
+
+
+
+
+
+IBONG ADARNA
+
+
+AKLATAN NI JULIANA MARTINEZ
+116 P. Calderon, Manila
+
+
+CORRIDO AT BUHAY NA PINAGDAANAN NANG TATLONG PRINCIPENG MAGCACAPATID
+NA ANAC NANG HARING FERNANDO AT NANG REINA VALERIANA SA CAHARIANG
+BERBANIA
+
+
+  Virgeng Ináng mariquit
+Emperadora sa Langit,
+tulungan po yaring isip
+matutong macapagsulit.
+
+  Sa aua mo po't, talaga
+Vírgeng ualang macapára,
+acong hamac na oveja
+hulugan nang iyong gracia.
+
+  Dila co'i iyóng talasan
+pauiin ang cagarilán,
+at nang mangyaring maturan
+ang munting ipagsasaysay.
+
+  At sa tanang nangarito
+nalilimping auditorio,
+sumandaling dinguin ninyo
+ang sasabihing corrido.
+
+  Na ang sabi sa historia
+nang panahong una-una,
+sa mundo'i nabubuhay pa
+yaong daquilang monarca.
+
+  At ang caniyang esposa
+yaong mariquit, na reina,
+ang pangala't bansag niya
+ay si doña Valeriana.
+
+  Itong hari cong tinuran
+si don Fernando ang ngalan
+ang caniyang tinubuan
+ang Berbaniang caharian.
+
+  Ang haring sinabi co na
+ay may tatlóng anác sila,
+tuturan co't ibabadyá
+nang inyo ngang maquilala.
+
+  Si don Pedro ang panganay
+na anác nang haring mahal,
+at ang icalaua naman
+si don Diego ang pangalan.
+
+  Ang icatlo'i, si don Juan
+ito'i siyang bunsong tunay,
+parang Arao na sumilang
+sa Berbaniang caharian.
+
+  Ito'i, lalong mahal baga
+sa capatid na dalaua,
+salang malingat sa mata
+nang caniyang haring amá.
+
+  Para-parang nag-aaral
+ang manga anác na mahal,
+malaqui ang catouaan
+nang hari nilang magulang.
+
+  Ay ano'i, nang matuto na
+yaong tatlóng anác niya,
+ay tinauag capagdaca
+nitong daquilang monarca.
+
+  Lumapit na capagcuan
+ang tatlóng príncipeng mahal,
+cordero'i, siyang cabagay
+nag-aantay pag-utusan.
+
+  Anáng hari ay ganitó
+caya co tinauag cayó,
+dito sa itatanong co
+ay sabihin ang totoó.
+
+  Linoob nang Dios Amá
+na cayo'i, nangatuto na,
+mili cayó sa dalaua
+magpare ó magcorona.
+
+  Ang sagót nila at saysay
+sa hari nilang magulang,
+capua ibig magtangan
+nang corona't, cetrong mahal.
+
+  Nang itó ay maringig na
+nang haring canilang amá,
+pinaturuan na sila
+na humauac nang espada.
+
+  Sa Dios na calooban
+sa canilang pag-aaral,
+di nalao'i, natutuhan
+ang sa armas ay pagtangan.
+
+  Ito'i, lisanin co muna
+yaong pagcatuto nila,
+at ang aquing ipagbadyá
+itong daquilang monarca.
+
+  Nang isang gabing tahimic
+itong hari'i, na-iidlip,
+capagdaca'i, nanaguinip
+sa hihigán niyang banig.
+
+  At ang bungang panaguimpan
+nitong hari cong tinuran,
+ang anác na si don Juan
+pinag lilo at pinatay.
+
+  Ang dalauang tampalasang
+sa caniya ay pumatáy,
+inihulog at iniuan
+sa balón na calaliman.
+
+  Sa pananaguinip bagá
+nitong mahal na monarca,
+nagbangon capagcaraca
+sa hihigán niyang cama.
+
+  At hindi nanga na-idlip
+sa malaqui niyang hapis,
+sa hirap na masasapit
+niyong bunsong ini-ibig.
+
+  Ito ang niyang dahilán
+nang sa bungang panaguimpan
+tuloy ipinagcaramdam
+at sa banig ay naratay.
+
+  Nagpatauag nanga rito
+marurunong na médico,
+dili masabi cun anó
+ang saquit nang haring itó.
+
+  Sa gayong carami bagá
+medicong tinauag nila,
+ay ualang macapagbadyá
+sa saquít na dinadalá.
+
+  Ay mayroon namang isá
+na bagong cararating pa,
+siyang nagpahayag bagá
+saquit nang bunying alteza.
+
+  Ang damdam mo haring mahal
+ay galing sa panaguimpán,
+sa iyo'i, aquing tuturan
+ang iyo pong cagamutan.
+
+  May isang ibong maganda
+ang pangalan ay Adarna,
+cun marinig mong magcantá
+ang saquít mo'i, guiguinhaua.
+
+  Sa Tabor na cabunducan
+ang siyang quinalalaguian,
+cahoy na hinahapunan
+Piedras Platas ang pangalan.
+
+  Cun arao ay uala roon
+itong encantadang ibon,
+sa iba sumasalilong
+at nagpapaui nang gutom.
+
+  Cun gabing catahimican
+ualang malay ang sino man,
+ay siyang pag-oui lamang
+sa Tabor na cabunducan.
+
+  Cayá mahal na monarca
+yao'i, siyang ipacuha,
+gagaling pong ualang sala
+ang saquít mong dinadalá.
+
+  Nang sa haring mapaquingan
+ang caniyang cagamutan,
+capagdaca'i, inutusan
+ang anác niyang panganay.
+
+  Si D. Pedro'i, tumalima
+sa utos nang haring amá,
+iguinayác capagdaca
+cabayong sasac-yán niya.
+
+  Yao nanga't, lumacad na
+cabunducan ang pinuntá,
+at hahanaping talagá,
+mahal na ibong Adarna.
+
+  Mahiguit na tatlong buan
+paglacad niya sa párang,
+at hindi nga maalaman
+ang Tabor na cabunducan.
+
+  May dinatnang landás siya
+mataas na pasalungá,
+tumahan capagcaraca
+itong príncipeng masiglá.
+
+  Sa masamáng capalaran
+sa Dios na calooban,
+nang dumating sa ibabao
+cabayo niya'i, namatáy.
+
+  Di anong magagaua pa
+uala nang masac-yán siya,
+ang bastimento'i, quinuha
+at lumacad capagdaca.
+
+  Sa Dios na calooban
+na sa tanong bininyagan,
+dumating siyang mahusay
+sa Tabor na cabunducan.
+
+  May cahoy siyang naquita
+na tantong caaya-aya,
+sa caagapay na ibá
+siyang tangi sa lahat na.
+
+  Ang daho'i, sacdal nang inam
+para-parang cumiquinang,
+diamante'i, siyang cabagay
+sa mata'i, nacasisilao.
+
+  Ang naisipan nga niya
+sa loob at ala-ala,
+doon na tumiguil bagá
+itong príncipeng masiglá.
+
+  Ang nasoc sa calooban
+ang cahoy na ito'i, siyang
+marahil hinahapunan
+nang ibong cong pinag-lacbay.
+
+  Ay ano'i, nang gagabi na
+ang Arao ay lulubóg na,
+madláng ibo'i, narito na
+at manga cauan ang ibá.
+
+  Sa gayóng daming nagdaan
+ualang dumápo isa man,
+naguló ang gunam-gunam
+nitong príncipeng timtiman.
+
+  Ganitong diquit na cahoy
+ualáng ibong humahapon,
+aco'i, dito nalingatong
+paghihintay cong malaon.
+
+  Ang nasoc sa ala-ala
+sa loob niyang mag-isá,
+ang siya ay magpahingá
+at búcas lumacad siya.
+
+  Humilig nanga't, sumandal
+doon sa cahoy na mahal,
+sa malaquing capaguran
+siya'i, tambing nagulaylay.
+
+  Ay ano'i, nang tahimic na
+ang gabí ay lumalim na,
+siya nangang pagdating na
+niyong ibong encantada.
+
+ Dumapo na siyang agad
+sa cahoy na Piedras Platás,
+balahibo ay nangulág
+pinalitán niyang agad.
+
+  At capagdaca'i, nagcantá
+itong ibong encantada,
+ang tinig ay sabihin pa
+tantong caliga-ligaya.
+
+  Ang príncipe ay hindi na
+nacaringig nang pagcantá,
+pagtúlog ay sabihin pa
+himbing na ualang capara.
+
+  Ang sa ibong ugali na
+cun matapos na magcantá,
+ay siyang pag-táe niya
+at matutulog pagdaca.
+
+  Sa masamáng capalaran
+ang príncipe'i, natai-an,
+ay naguing bató ngang tunay
+ang catauan niyang mahal.
+
+  Di anong magágaua pa
+nang siya'i, maguing bató na,
+paghihintay sabihin pa
+nang haring caniyang amá.
+
+  At nang maguing isang-taon na
+hindi dumarating bagá,
+inutusan capagdaca
+si don Diegong pangalauá.
+
+  Sumunód at di sumuay
+sa hari niyang magulang,
+iguinayác capagcuan
+cabayo niyang sasac-yán.
+
+  Pagca-handa'i, lumacad na
+cabunducan ang tinumpá,
+at hahanapin nga niya
+ang bunying ibong Adarna.
+
+  Mahiguit sa limang buan
+nag-lacad niya sa párang,
+hindi naman maalaman
+ang Tabor na cabunducan.
+
+  Nang siya ay dumating na,
+sa daan na pasalunga,
+nagtuloy at umahon na
+itong príncipeng masiglá.
+
+  Sa masamáng capalaran
+nang dumating sa ibabao,
+nabual nanga't, namatay
+ang cabayong sinasac-yán.
+
+  Di anong magagaua pa
+sa cabayong namatay na,
+ang báon niya'i, quinuha
+at lumacad capagdaca.
+
+  Nang siya'i, dumating naman
+sa Tabor na cabunducan,
+may cahoy siyang dinatnan
+diquít ay di ano lamang.
+
+  Nang caniyang mapagmalas
+ang cahoy Piedras Platas,
+ang dahon ay cumiquintáb
+diquít ay ualang catulad.
+
+  Ang nasoc sa ala-ala
+nitong príncipeng magandá,
+cahoy na caaya-aya
+hapunán niyong Adarna.
+
+  Sa puno nang cahoy baga
+may bató siyang naquita,
+cristal ang siyang capara
+nacauiuili sa matá.
+
+  Doon niya napagmalas
+ang cahoy na Piedras Platas
+ang balát ay guintóng uagás
+anaqui'i, may piedrerías.
+
+  Sa toua niya't, ligaya
+sa cahoy niyang naquita,
+oras nang á las cinco na
+madlang ibo'i, nagdaan na.
+
+  Sa gayong daming nagdaan
+manga ibong cauan-cauan,
+ualang dumapo isa man
+sa cahoy niyang namasdan.
+
+  Ganitong diquit na cahoy
+ualang ibong humahapon,
+ito'i, di co mapagnoynoy
+cahalimbaua co'i, ulól.
+
+  Ang cahoy na caagapay
+mayroong ibong nagdaan,
+ito'i, siyang tangi lamang
+bucód na hindi dapuan.
+
+  Cahit anong casapitan
+ay hindi co tutugutan,
+na cun anong cabagayán
+sa cahoy na gaua't, laláng.
+
+  Ay ano'i, nang lumalim na
+ang gabí ay tahimic na,
+doon sa batóng naquita
+ay nangublí capagdaca.
+
+  Ay ano'i, caalam-alam
+sa caniyang paghihintay,
+siya na nganing pagdatál
+nang ibong Adarnang mahal.
+
+  Dumapo na nganing agád
+sa cahoy na Piedras Platas,
+at naghusay nangang caguiat
+balahibong sadyang dilág.
+
+  Sa príncipeng napagmasdan
+ang sa ibong cariquitan,
+icao ngayo'i, pasasaan
+na di sa aquin nang camay.
+
+  Ay nang macapaghusay na
+itong ibong encantada,
+ay siya nangang pagcantá
+tantong caliga-ligaya.
+
+  Sa príncipeng mapaquingan
+ang voces na sadyang inam,
+capagdaca'i, nagulay-lay
+sa caniyang pagcasandal.
+
+  Sino cayang di maidlip
+sa gayong tinig nang voces,
+cun marinig nang may saquít
+ay gagaling siyang pilit.
+
+  Macapitong hintó bagá,
+ang caniyang pagcacantá,
+pitó naman ang hichura
+balahibong maquiquita.
+
+  Nang matapos nganing lahat
+yaong pitóng pagcocoplas,
+ay tumáe namang agad
+itong ibong sadyang dilág.
+
+  Sa casam-ang capalaran
+si don Diego ay natai-an,
+ay naguing bató rin naman
+cay don Pedro'i, naagapay.
+
+  Di anong magagaua pa
+nang siya'i, maguing bató na,
+paghihintay sabihin pa
+nang haring caniyang amá.
+
+  Hindi niya mautusan
+ang anác na si don Juan,
+at di ibig mahiualay
+cahit susumandalí man.
+
+  Si don Jua'i, naghihintay
+na siya ay pag-utusan,
+aayao tauaguin naman
+nang hari niyang magulang.
+
+  Siya nanga'i, nagcusa na
+dumulog sa haring amá,
+nag-uica capagcaraca
+nang ganitong parirala,
+
+  Aco po'i, pahintulutan
+nang haring aquing magulang,
+aco ang quiquita naman
+nang iyo pong cagamutan.
+
+  Ngayon ay tatlóng taón na
+hindi dumarating bagá,
+ang capatid cong dalaua
+saquít mo po'i, malubha na.
+
+  Ang sagót nang haring mahal
+bunsóng anác co don Juan
+cun icao ay mahiualay
+lalo co pang camatayan.
+
+  Mapait sa puso't, dibdib
+iyang gayác mo't, pag-alís,
+hininga co'i, mapapatid
+cun icao'i, di co masilip.
+
+  Isinagót ni don Juan
+ó haring aquing magulang,
+sa loob co po'i, masucal
+mamasdan quitang may damdam.
+
+  Cundi mo pahintulutan
+ang aquing pagpapaalam,
+ay di mo mamamalayan
+ang pag-alis co't, pagpanao.
+
+  Sa uinicang ito naman
+ang hari ay natiguilan,
+at segurong magtatanan
+ang príncipeng si don Juan.
+
+  Lumuhod na capagdaca
+sa haráp nang haring amá,
+bendición po'i, igauad na
+siya cong maguing sandata.
+
+  Capagdaca'i, guinauaran
+at siya'i, binendicionan,
+at sa reinang iná naman
+ay lumuhód capagcuan.
+
+  Ay ano'i, nang matapos na
+na mabendicionan siya,
+ay nagtindig capagdaca
+itong príncipeng masiglá.
+
+  Ang despensa ay binucsán
+nuha nang limang tinapay,
+siyang babaunin lamang
+sa talagang parurunan.
+
+  Di sumacay sa cabayo
+nag-lacad nangang totoo,
+ang príncipe nganing itó
+cabunducan ang tinungo.
+
+  Doon sa paglacad niya
+ualang tauong naquiquita,
+paratí sa ala-ala
+ang Vírgen Santa María.
+
+  Cung mahustong isang buan
+paglacad niya sa parang,
+ay siyang pagcain lamang
+nang isang baong tinapay.
+
+  Sa isang buan ang isa
+nang pagcaing muli niya,
+parang nagpepenitencia
+nang sa ibon ay pagquita.
+
+  Madai't, salita naman
+at di co na pahabaan,
+ay naguing apat na buan
+pag-lacad niya sa parang.
+
+  Sa aua nang Vírgen Iná
+cay don Juan de Berbania,
+ay dumating capagdaca
+sa daan na pasalunga.
+
+  Nang sa príncipeng matignan
+taas niyong cabunducan,
+lumuhód siya't, nagdasál
+sa Vírgeng Ináng marangal.
+
+  Aco'i, iyong caauaan
+Vírgeng calinis-linisan,
+at aquin ding matagalán
+itong mataas na daan.
+
+  Nang siya'i, matapos naman
+pagtauag sa Vírgeng mahal,
+nuha nang isang tinapay
+at cumain capagcuan.
+
+  Sa limang tinapay bagá
+na baon niyang talaga,
+iisa na ang natira
+na pangpauing gutom niya.
+
+  Nang matapos nang pagcain
+sumalunga siyang tambing,
+sa aua nang Ináng Vírgeng
+ualang hirap na dinating.
+
+  Nang dumating sa ibabao
+ang príncipeng si don Juan,
+doo'i, caniyang dinatnán
+isang leprosong sugatán.
+
+  Anitong leproso't, badyá
+maguinoó po aniya,
+na cun may baon cang dalá
+aco po'i, limosán mo na.
+
+  Sa Dios po alang-alang
+aco'i, iyong cahabagán,
+cun gumaling ang catauan
+ay aquin ding babayaran.
+
+  Isinagot ni don Juan
+aco nga'i, mayroong taglay,
+natirang isang tinapay
+na aquing baon sa daan.
+
+  Dinucot na capagdaca
+yaong tinapay na isa,
+caniyang ibinigay na
+sa leproso na naquita.
+
+  Anitong matanda't, saysay
+pasasaan ca don Juan,
+sabihin mo't, iyong turan
+ang layon mo't, iyong pacay.
+
+  Anang príncipe at badyá
+ganito po'i, maquinig ca,
+sasabihin cong lahat na
+ang sadya cong quiniquita.
+
+  Ang ama co'i, may damdam
+sa banig ay nararatay,
+ang ibong Adarna lamang
+ang caniyang cagamutan.
+
+  Bucód dito ang isa pa
+ngayon ay tatlóng taón na,
+na hindi co naquiquita
+ang capatid cong dalauá.
+
+  Anitong leproso bagá
+don Juan maghihirap ca,
+at sa pagca't, encantada
+yaon ngang ibong Adarna.
+
+  Nguni't, ngayon ang bilin co
+ay itanim sa pusó mo.
+at nang hindi sapitin mo
+na icáo ay maguing bató.
+
+  Sa iyong paglalacad diyan
+ay may cahoy na daratnan,
+diquít ay di ano lamang
+cauili-uiling titigan.
+
+  Doo', huag tumiguil ca
+na sa cariquitan niya,
+totoong ualang pagsala
+don Jua'i, mamamatay ca.
+
+  Sa ibaba'i, tumanao ca
+may bahay cang maquiquita
+ang magtuturo ay siya
+doon sa ibong Adarna.
+
+  Yaring limos mong tinapay
+ay cunin mo na don Juan,
+nang may canin ca sa daan
+sa láyo nang paroroonan.
+
+  Anitong príncipe't, badyá
+ugali pagcabata na,
+na cun mailimos co na
+ay di co na quinucuha.
+
+  Pinipilit na ibigay
+ang limos niyang tinapay,
+umalis na si don Juan
+siya'i, hindi pinaquingan.
+
+  Sa mahusay na pag-lacad
+nitóng príncipeng marilág,
+sumapit siyang liualas
+sa cahoy na Piedras Platas.
+
+  Nang maquita ni don Juan
+yaong cahoy na malabay,
+loob niya'i, natiguilan
+sa gayon ngang cariquitan.
+
+  Naualá sa ala-ala
+yaóng bilin sa caniya,
+parang naencanto siya
+sa cahoy niyang naquita.
+
+  Sa caniyang pagmamalas
+sa dahong nagsisiquintáb,
+gayon din naman ang lahat
+na anaqui'i, guintóng uagás.
+
+  Ay ano'i, caguinsa-guinsá
+na sa panonoód niya,
+ay parang pinucao bagá
+ang caniyang ala-ala.
+
+  Tinutóp nanga ang noó
+at nag uica nang ganito,
+abá at nalimutan co
+yaóng bilin nang leproso.
+
+  Sa ibabá'i, tumingin siya
+ay may bahay ngang naquita,
+lumacad na capagdaca
+itóng príncipeng masiglá.
+
+  Nang dumating sa hagdanan
+napatano capagconan,
+capagdaca ay dumungao
+isang ermitañong mahal.
+
+  Pinapanhic na sa bahay
+ang príncipeng si don Juan,
+at ang ermitaño naman
+ang pagcai'i, inilagay.
+
+  Umupo na sa lamesa
+nagsalo silang dalaua,
+ay sa príncipeng naquita
+tinapay na limos niya.
+
+  At nag-uica capagdaca
+sa loob niyang mag-isa,
+itong tinapay cong dalá
+ay baquit narito baga.
+
+  Yaóng aquing linimosán
+leprosong gagapang-gapang,
+sacá dito'i, ibá naman
+ermitaño ang may tangan.
+
+  Ngayo'i, hindi maisip co
+sa Dios itong secreto,
+anaqui'i, si Jesucristo
+ang mahal na ermitaño.
+
+  Nang matapos ang pagcain
+ermitaño ay nagturing,
+don Jua'i, iyong sabihin
+cun anong sadyá sa aquin.
+
+  Isinagot ni don Juan
+sa ermitañong marangal,
+gayon po'i, iyong paquingan
+at aquing ipagsasaysay.
+
+  Ang sadyá co po aniya
+dahil sa ibong Adarna,
+igagamót na talagá
+sa hari pong aquing amá.
+
+  Ang sagot nang ermitaño
+don Juan iyang hanap mo,
+maghihirap cang totoo
+at ang ibo'i, encantado.
+
+  Isinagót niya naman
+cahit aquing icamatáy,
+ituro mo po ang lugar
+at aquing paroroonan.
+
+  Ang sagot nang ermitaño
+don Jua'i, maquiquita co,
+na cun bagá nga totoó
+ang pagsunód sa amá mo.
+
+  Ang cahoy mong naraanan
+cauili-uiling pagmasdan,
+yaon ang siyang hapunán
+nang ibon mong pinapacay.
+
+  Na cun siya'i, dumating na
+sa cahoy ay magcacantá,
+at ang gabi'i, malalim na
+ualang malay cahit isá.
+
+  At cun yao'i, matapos na
+nang caniyang pagcacantá,
+pitó naman ang hichura
+balahibong maquiquita.
+
+  Ay nang iyong matagalán
+pitóng cantang maiinam,
+quita ngayon ay bibiguian
+nang maguiguing cagamutan.
+
+  Naito at iyong cuha
+pitóng dayap at navaja,
+ito'i, siyang gamót bagá
+na sa ibong encantada.
+
+  Balang isang cantá naman
+ang catauan mo'i, sugatan,
+at sa dayap iyong pigán
+nang di mo macatulugan.
+
+  At cun ito'i, matapos na
+nang macapitóng pagcantá,
+ay siyang pagtáe niya
+don Juan ay umilag ca.
+
+  Capag icao'i, tinamaan
+nang táe nang ibong hirang,
+maguiguing bató cang tunay
+doon ca na mamamatáy.
+
+  Naito'i, cunin mo naman
+ang cintas na guintong lantay,
+pagca-hauac ay talian
+at gapusin mong matibay.
+
+  Caya bunsó hayo ca na
+at ang gabi'i, malalim na,
+at malapit nanga bagá
+dumating yaóng Adarna.
+
+  Yáo nanga si don Juan
+sa Tabor na cabunducan,
+at caniyang aabangan
+ang ibong pinag-lalacbay.
+
+  Nang siya'i, dumating na
+sa puno nang cahoy bagá
+doon na hinintay niya
+yaon ngang ibong Adarna.
+
+  Ay ano'i, caalam-alam
+sa caniyang ipaghihintay,
+ay siyang pagdating naman
+niyaong ibong sadyang mahal.
+
+  Capagdaca ay naghusay
+balahibo sa catauan,
+ang cantá'i, pinag-iinam
+cauili-uiling paquingan.
+
+  Naghusay namang mulí pa
+itong ibong encantada,
+umulit siyang nagcantá
+tantong caliga-ligaya.
+
+  Nang sa príncipeng marinig
+yaóng matinig na voces,
+ay doon sa pagca-tindig
+tila siya'i, maiidlip.
+
+  Quinuha na capagdaca
+ang dala niyang navaja,
+at caniyang hiniua na
+ang caliuang camay niya.
+
+  Saca pinigán nang dáyap
+nitong príncipeng marilág,
+cun ang ibon ay magcoplas
+ay nauaualá ang antác.
+
+  Di co na ipagsasaysay
+pitóng cantáng maiinam,
+at ang aquin namang turan
+sa príncipeng cahirapan.
+
+  Pitóng cantá'i, nang mautás
+nitong ibong sacdal dilág,
+pitó rin naman ang hilas
+cay don Juang naguing sugat.
+
+  Ay ano'i, nang matapos na
+ang caniyang pagcacantá,
+ay tumáe capagdaca
+ito ngang ibong Adarna.
+
+  Ang príncipeng si don Juan
+inailag ang catauán,
+hindí siya tinamaan
+para nang unang nagdaan.
+
+  Siya nangang pagtúlog na
+nitong ibong encantada,
+ang pacpac ay nacabucá
+dilát ang dalauang matá.
+
+  Nang sa príncipeng matátap
+nagtahan nang pagcocoplas,
+umac-yat na siyang agad
+sa cahoy na Piedras Platas.
+
+  Nang caniya ngang maquita
+ang pacpac ay nacabucá,
+dilát ang dalauang mata
+nilapitang capagdaca.
+
+  Agad niyang sinungabán
+sa paa'i, agad tinangnan,
+guinapos niyang matibay
+nang cintas na guintong lantáy.
+
+  At bumabá nanga rito
+ang príncipeng sinabi co,
+itong ibong encantado
+dinalá, sa ermitaño.
+
+  Sa ermitañong quinuha
+mahal na ibong Adarna,
+inilagay nanga niya
+sa mariquit na jaula.
+
+  Ang uica nang ermitaño
+itong bangá ay dalhin mo,
+madalí ca at sundin mo
+ang ipinag-úutos co.
+
+  Muha ca nang tubig naman
+dalauang bató ay busan,
+nang sila ay magsilitao
+manga capatid mong hirang.
+
+  Si don Jua'i, lumacad na
+ang banga'i, caniyang dala,
+sumaloc nang tubig siya.
+at ang bató'i, binusan na.
+
+  Si don Pedro'i, ang nauna
+na siyang nabusan niya,
+lumitao capagcaraca
+at hindi namamatay pa.
+
+  Umuling sumaloc naman
+si don Diego ang binusan,
+nagquita silang mahusay
+at hindi pa namamatay.
+
+  Malaquing pasasalamat
+nang magcapatid na liyag,
+ualá silang maibayad
+cay don Juang manga hirap.
+
+  Sila'i, agad napatungo
+sa bahay nang ermitaño,
+at naghain nanga rito
+pinacain silang tatló.
+
+  Ay ano'i, nang matapos na
+nang pagcain sa lamesa,
+capagdaca ay quinuha
+garrafang may lamáng lana.
+
+  At caniyang pinahiran
+yaong sugat ni don Juan,
+gumalíng agad nabahao
+at ualang bacás munti man.
+
+  Nag-uica ang ermitaño
+mangagsi-ouí na cayó
+magcasundó cayong tatló
+at huag ding may mag-lilo.
+
+  Don Juan ay cunin mo na
+iyang mariquit na jaula,
+baca di datning buháy pa
+ang monarcang iyong amá.
+
+  Bago umalis at nanao
+ang príncipeng si don Juan,
+ay lumuhód sa harapan
+nang ermitañong marangal.
+
+  Napabendición nga muna
+at saca sila'i, nalis na,
+si don Pedro ay nagbadyá
+cay don Diegong bunso niya.
+
+  Si don Juan ay magaling pa
+hindí mahihiyá siya,
+at siya ang nacacuha
+nito ngang ibong Adarna.
+
+  Ang mabuti ngayon naman
+ang gauin nating paraan,
+patayin ta si don Juan,
+sa guitna nang cabunducan.
+
+  Si don Diego ay nag-uica
+iya'i, masamang acala,
+ang búhay ay mauaualá
+nang bunsóng caaua-aua.
+
+  Ani don Pedro at saysay
+cun gayon ang carampatan,
+umuguin ta ang catauan
+at saca siya ay iuan.
+
+  Ito ang minagaling na
+sa loob nilang dalaua,
+ang cataua'i, inumog na
+nang bunsong capatid nila.
+
+  Di anong casasapitan
+nang pagtulungan sa daan,
+ay di nanga macagaláo
+ang príncipeng si don Juan.
+
+  Quinuha na capagdaca
+ang dalá nga niyang jaula,
+nang dalaua't, omoui na
+doon so reinong Berbania.
+
+  Nang sila'i, dumating na
+sa canilang haring amá
+ang ibong canilang dalá
+nangulugó capagdaca.
+
+  Itinanong si don Juan.
+nang hari nilang magulang,
+sagót nang dalauá naman
+di po namin naalaman.
+
+  Nang ito'i, maringig na
+ang sabi nilang dalauá,
+ang saquít ay lumubhá pa
+nitong daquilang monarca.
+
+  Saca ang ibong marilág
+balahibo'i, nangu-ngulág,
+di magpaquita nang dilág
+sa haring quinacaharap.
+
+  Ang uica nang hari bagá
+itó ang ibong Adarna,
+anong samá nang hichura
+sa ibong capua niyá.
+
+  Ang sinabi nang medico
+na ito rao ibong itó,
+ay may pitóng balahibo
+na tantong maquiquita mo.
+
+  At cun ito ay magcantá
+lubhang caliga-ligaya,
+ngayo'i, nangasaan bagá,
+at di niya ipaquita.
+
+  Hindi pa nga nagcacantá
+itong ibong encantada,
+at sapagca nga uala pa
+ang cumuha sa caniya.
+
+  Ito'i, aquing pabayaan
+ang di niya pagsasaysay,
+at ang aquing pagbalicán
+ang príncipeng si don Juan.
+
+  Ano ang casasapitan
+nang umuguin ang catauan,
+hindi naman macagapang
+sa guitna nang cabunducan.
+
+  Di anong magagauá pa
+nang di macaquilos siya,
+ang nasoc sa ala-ala
+tumauag sa Vírgeng Iná.
+
+  Aniya'i, ó Vírgeng mahal
+anó cayang naisipan,
+manga capatid cong hirang
+at aco'i, pinag-liluhan.
+
+  Ang boo cong ala-ala
+caming tatlo'i, tiuasáy na,
+mahusay na maquiquita
+mahal naming haring amá.
+
+  O bacá pa caya naman
+ay sa ibon ang dahilan,
+at caya pinahirapan
+sila ang ibig magtangan.
+
+  Cun sinabi nila sana
+ang maghauac na ay sila,
+yao'i, gaano na bagá
+di ibigay sa canila.
+
+  Cayo naua'i, pagpalain
+nang Dios at Ináng Vírgen,
+gaua ninyong di magaling
+ang guinhaua'i, siyang datnin.
+
+  Nagpanibagong nangusap
+ang príncipeng na sa hirap,
+ó Vírgeng Ináng marilág
+amponin mo di man dapat.
+
+  Aco'i, iyong calarahin
+cay Jesús Anác mong guilio,
+magdalita't, patauarin
+sa manga gaua cong linsil.
+
+  At doon sa oras naman
+cun aco ma'i, mama matáy,
+caloloua co'i, hugasan
+nang caniyang dugóng mahal,
+
+  Ay anó'i, caguinsa-guinsa
+sa pananalangin niya,
+isang matanda'i, eto na
+at nag-uica capagdaca.
+
+  Don Juan ay pagtiisan
+ang madla mong cahirapan,
+di na malalaong arao
+guinhaua'i, iyong cacamtan.
+
+  Ang cataua'i, hinipo na
+at hinilot nanga siya,
+gumaling na capagdaca
+at siya'i, nacatindig na.
+
+  Hayo't, lacad na don Juan
+moui ca sa caharian,
+di pa gumagaling naman
+ang haring iyong magulang.
+
+  Lumacad na at umalis
+itong príncipeng mariquít,
+lagay ay cahapis-hapis
+damit pa ay punit-punit.
+
+  Nang dumating nga siya
+sa palacio'i, nagtuloy na,
+sa haráp nang haring amá
+at lumuhód capagdaca.
+
+  Ang hari'i, di macagalao
+sa catre niyang hihigan,
+at di naquiquilalang tunay
+ang anác na minamahal.
+
+  Ay sa uala ring magbadyá
+na magsabi sa caniya,
+ang ibong na sa jaula
+ay nangusap capagdaca.
+
+  Namayagpág at naghusay
+nag-linis na nang catauán,
+balahibo'i, pinalitao
+anaquin ay guintong tunay.
+
+  At nagcantá nang ganitó
+abá haring don Fernando,
+quilalanin mo ngang totoó
+ang naninicluhod sa iyo.
+
+  Iyan ang bunsó mong anác
+si don Juan ang pamagát,
+na nagdalita nang hirap
+sa utos mo ay tumupad.
+
+  Yaong anác mong dalaua
+na inutusang nauna,
+anoma'i, ualang nacuha
+at sila'i, naguing bató pa.
+
+  Nang ito ay masabi na
+tumaha't, nagbago muna,
+balahibong icalauá
+na mariquit sa nauna.
+
+  Saca muling nagpahayág
+abá haring sacdal dilág,
+paquingán di man dapat
+yaong cay don Juang hirap.
+
+  Ang bunsóng anác monghirang
+nagtiis nang cahirapan,
+at siyang nag-alís naman
+batóng balot sa catauan.
+
+  Nang masabi nanga itó
+naghaliling panibago,
+nang balahibong icatló
+na capua esmaltado.
+
+  At nag-uica nang ganito
+mahal na hari'i, dinguin mo,
+nagsi-oui silang tatló
+sa bahay nang ermitaño.
+
+  Sila nga ay piniguing pa
+pinacain sa lamesa,
+pinangaralan pa sila
+anác ang siyang capara.
+
+  Nang ito'i, maipahayag
+naghalili namang agád,
+nang balahibong icaapat
+diamante'i, siyang catulad.
+
+  Nang macacain na naman
+itong ermitañong mahal,
+madlang sugat ni don Juan
+pinagaling niyang tanan.
+
+  Nang ito'i, masabi na
+tumaha't, naghalili pa,
+balahibong icalimá
+cahalimbaua'i, tumbaga.
+
+  Nangsila'i lumacad naman
+sa bundóc at caparangan,
+si don Pedro ay nagsaysay
+na patayin si don Juan.
+
+  Si don Diego'i, sumansala
+yao'i, masamang acala,
+sa búhay na mauauala
+ni don Juang ating mutya.
+
+  Nang ito'i, maipagturing
+nitong ibong nagniningning,
+naghalili siyang tambing
+balahibong icaanim.
+
+  Ito'i, lalong cariquitan
+sa icalimang nagdaan,
+mahal na hari paquingán
+cay don Juang cahirapan.
+
+  Ay ang pinagcaisahan
+nang dalauang tampalasan,
+ay umuguin ang catauan
+sa guitna nang caparangan.
+
+  Nang hindi macagalao
+ang príncipeng si don Juan,
+capagdaca ay iniuan
+aco'i, canilang tinagláy.
+
+  Nang masabi nanga itó
+naghaliling panibago
+balahibong icapitó
+na anaqui ay carbungco.
+
+  Ito'i, siyang catapusán
+mahal na hari'i, paquingán,
+pinagdaanang cahirapan
+nang bunsó mong si don Juan.
+
+  Sa malaquing auang lubós
+nang Vírgeng Iná nang Dios,
+isang matanda'i, dumulóg
+at siya'i, tambing guinamót.
+
+  Hinipo na ang catauán
+at pinag-ayos ang lagay,
+nacatindig na mahusay
+itong príncipeng si don Juan.
+
+  Caya co di ipaquita
+ang mariquit na hichura,
+ay hindi dumarating pa
+ang sa aquin ay cumuha.
+
+  Ang isa pa haring mahal
+ang anác mong si don Juan,
+siya mo pong pamanahan
+nitong iyong caharian.
+
+  Nang ito'i, masabi na
+nitóng ibong encantada,
+tumahán na nang pagcantá
+hindi na naringig niya.
+
+  Ang saquít na dinaramdam
+nang haring aquing tinuran,
+parang nagdahilán lamang
+at gumaling ang catauán.
+
+  Ang haring si don Fernando
+tinipon na ang consejo,
+at pinaghuntahan dito
+si don Pedro't, si don Diego.
+
+  Sa guinauang caliluhán
+sa capatid nilang hirang,
+cun ano ang catampatang
+parusang dapat ibigay.
+
+  Ang sagot nang calahatán
+destierro'i, ang carampatan,
+nang huag silang mapisan
+sa príncipeng cay don Juan.
+
+  Nang cay don Juang matatap
+ang hatol na iguinauad,
+siya ay nagdalang habág
+sa capatid niyang liyág.
+
+  Lumapit capagcaraca
+sa harap nang haring amá,
+dinguin nang vuestra alteza
+ang aquing ipagbabadyá.
+
+  Alang alang sa corona
+at hauac na cetro niya,
+huag nang biguiang parusa
+ang capatid cong dalauá.
+
+  Cun sila'i, ipadalá man
+sa malayong caharian,
+di co mababatang tunay
+na hindi paroroonan.
+
+  Caya haring aming amá
+patauarin na po sila,
+sa Dios ito'i, talagá
+ang guinaua nilang sala.
+
+  Ang di magpatauad naman
+sa guinauáng casalanan,
+ay di rin naman cacamtán
+ang gloria sa calangitán.
+
+  Nang sa haring maunaua
+yaóng cay don Juang uica,
+pinatauad alipala
+yaóng dalauang cuhilá.
+
+  Nagsamang nuling mahusay
+doon sa palacio real,
+ang hari nag-uica naman
+sa tatlóng anác na hirang.
+
+  Cayong tatló'i, halinhinan
+sa ibong co'i, magbabantay,
+ang magpaualáng sino man
+macacapalit ang búhay.
+
+  Sa cahabaan nang arao
+nang canilang pagbabantay,
+di mauala sa gunam-gunam
+cay don Pedrong cainguitan.
+
+  Ang guinaua nilang laláng
+ang dalaua'i, magsasabáy,
+saca hahalili naman
+ang príncipeng si don Juan.
+
+  Ay nang isang gabí bagá
+ang ora'i, á las doce na,
+guinising na nang dalaua
+ang bunsóng capatid nila.
+
+  Si don Juan ang nagbantay
+niyaong gabing calaliman,
+nang magmamadaling arao
+siya'i, agad nagulaylay.
+
+  Ang cay don Pedrong nilaláng
+linapitang dahan-dahan,
+yaong jaula at binucsan
+ang ibon ay pinaualán.
+
+  At saca nga umalis na
+na nag-ualang quibó siya,
+ay niyong mag uumaga
+si don Jua'i, naguising na.
+
+  Ano'i, nang caniyang maquita
+na ang ibon ay uala na,
+sinidlán nang tacot siya
+sa mahal na haring amá.
+
+  Ito'i, sucat na pagmasdan
+nang anác na sino pa man,
+sinong di matacot naman
+sa castigo nang magulang.
+
+  Sa malaquing tacot niya
+sa búhay na macucuha,
+nagtaanan capagdaca
+at siya'i, umalis na.
+
+  Nguni aquin munang lisan
+ang pag-alis ni don Juan
+at ang aquing ipagsaysay
+ang hari niyang magulang.
+
+  Nang siya ay maguising na
+nagtuloy nanga sa jaula,
+ang pintó ay nacabucá
+at ang ibon ay uala na.
+
+  Capagdaca ay tinauag
+ang caniyang tatlóng anác,
+ang dalauang lilo't, sucáb
+siyang lumapit na agád.
+
+  Itinanong capagcuan
+ang ibon cung napasaan,
+sagót ni don Pedro't, saysay
+si don Juan ang nagbantay.
+
+  Ang nagpauala po'i, siya
+doon sa ibong Adarna,
+at cun cami ngang dalauá
+huag mo pong biguiang sála.
+
+  Ang uica nang haring mahal
+ay hanapin si don Juan,
+at nang aquing maalaman
+cun sinong may casalanan.
+
+  Yáo nanga't, lumacad na
+magcapatid na dalauá,
+cabunducan ang pinunta
+si don Jua'i, quiniquita.
+
+  Ito'i, aquing pabayaan
+na pag-lalacad sa párang,
+ang aquing ipagsaysay
+ang principeng si don Juan.
+
+  Doon naghinahán siya
+sa bundóc niyong Armenia,
+tantong caliga-ligaya
+sa tanang bundóc na ibá.
+
+  Ang cahoy sa caparangan
+cauili-uiling pagmasdan,
+ang damó'i, gayón din naman
+sadyáng nangagdiriquitan.
+
+  Ipagparito co muna
+magcapatid na dalauá,
+ang paghanap sabihin pa
+cay don Juang bunsó nila.
+
+  Sa mabuting capalaran
+sa Dios na calooban,
+canilang napatunguhan
+ang Armeniang cabunducan.
+
+  Doon nga nila naquita
+ang bunsóng capatid nila,
+si don Diego'i, nag-uica na
+nang ganitong parirala.
+
+  Cun dalhín ta si don Juan
+sa Berbaniang caharian,
+quita ang parurusahan
+nang haring ating magulang.
+
+  Ngayo'i, lalong mabuti pa
+tayong tatló'i, magsasama,
+at huag nating ipaquita
+sa mahal na haring amá.
+
+  Doon nga tumahan sila
+tatlóng magcapatid bagá,
+ang tuá ay sabihin pa
+sa cabunducang Armenia.
+
+  Ay ano'i, caguinsa-guinsa
+isang balón ang naquita,
+ibig ni don Juan bagá
+ang lalim mataróc niya.
+
+  May lúbid nga sa ibabao
+ang balón nilang dinatnán,
+ay nag-uica si don Juan
+acó ay inyong talian.
+
+  Sumagót nga si don Diego
+aco'i, matanda sa iyo,
+ang ihulog muna'i, aco,
+ang lalim nang matantó co.
+
+  Si don Pedro'i, nagpahayag
+aco'i, matanda sa lahat,
+aco ang siyang marapát
+na sa baló'i, sumiyasat.
+
+  At capag aquing tinangtáng
+ang lúbid na iyong tangan,
+hilahin ninyo pagcuan
+nang aco'i, mapaibabao.
+
+  Tinalian nanga siya
+inahulog capagdaca,
+tatlong puóng dipa bagá.
+ang siyang sinapit niya.
+
+  Sa malaquing catacután
+ang lúbid agad tinangtáng,
+hinila na sa ibabao
+nang dalauang nagtatangan.
+
+  At tinanong nanga nila
+cun ano bagang naquita,
+paquingan ninyong dalauá
+ang aquing ipagbabadyá.
+
+  Ang balón cong nilusungan
+di co mataróc ang hangán,
+dilím na di ano lamang
+aco ay nahintacutan.
+
+  Ani don Diego naman
+acó ang inyóng talian,
+at nang aquing maalaman
+ang sa balóng cahanganan.
+
+  Tinalian capagdaca
+at siya'i, inihulog na
+tatatló pa lamang dipá
+ang siyang sinapit niya.
+
+  Sa malaquing tacot bagá
+ang lubid ay tinangtáng na,
+sa ibabao ay hinila
+nang capatid na dalauá.
+
+  Ani don Juan at saysay
+sa amin ay iyong turan,
+cun inabót mo ang hangán
+nang balón mong linusungan.
+
+  Sagót ni don Diego naman
+di co masapit ang hangan,
+at sa lubhang cadilimán
+loob co'i, nahintacutan.
+
+  Ani don Juan at turing
+aco ang taliang tambing,
+at aquing sisiyasatin
+itóng balóng sacdal dilím.
+
+  Tinalian capagdaca
+ang bunsóng capatid nila,
+sa baló'i, inihulog na
+nang capatid na dalaua.
+
+  Ang sa historia ngang saysay
+na sa balóng calaliman,
+mahiguit sa isang daan
+na dipá ang casucatán.
+
+  Nang siya nga'i, dumating na
+sa fondo nang balón bagá,
+ay quinalág capagdaca
+ang lubid na tali niya.
+
+  Lumacad na capagcuan
+ang príncipeng si don Juan,
+isang pintó ang binucsán
+pumasoc na nagtuluyan.
+
+  May isang campong maluang
+doo'i, caniyang dinatnán,
+linis ay ualang cabagay
+nang lupang tinatapacan.
+
+  Ang sari-saring bulaclac
+naroo't, namamacetas,
+diquít ay ualang catulad
+bangó'i, humahalimuyac.
+
+  Doon sa pag-libot niya
+sa macetas at sampaga,
+may bahay siyang naquita
+diquít ay ualang capara.
+
+  Tumauag na capagcuan
+ang príncipeng si don Juan,
+siya naman ay dinungao
+nang princesang na sa bahay.
+
+  Nang maquita'i, binati na
+ang mariquit na princesa,
+bibiguiang arao na maganda
+poon nang tanang sampaga.
+
+  Anang princesa'i, ganito
+salamat naman sa iyo,
+namamangha ang loob co
+nang iyong pagcaparito.
+
+  Sagót nang príncipe't, uica
+abá mariquit na tala,
+pagcaparito co'i, bigla
+dalá nang sintang gahasa.
+
+  Inalipád sa itaas
+nang malabay niyang pacpac,
+saca po caringat dingat
+sa harapan mo'i, lumagpác.
+
+  Caya mahal na diosa
+huag cang mag-ala-ala,
+sa Dios ito'i, talagá
+tangáp ang hain cong sinta.
+
+  Ang sagot ni doña Juana
+na cun may tapang cang dalá
+magtulóy na pumanhic ca
+at dini mag-usap quita.
+
+  Pumanhic na capagcuan
+ang príncipeng si don Juan,
+at nuha nang silla naman
+ang dalaua'i, nag-agapay.
+
+  Ang uica nang princesa
+doon sa hain mong sinta,
+malaqui cong ala-ala
+sa loob bagáng mag-isa.
+
+  Saan quita ilalagay
+na iyong pagtataguan,
+at baca icao ay datnan
+nang giganteng tampalasan.
+
+  Yaong lilo at cuhilá
+sa aqu'i, nag-aalaga,
+malaqui co ngayong aua
+sa buhay mong mauauala.
+
+  Isinagót ni don Juan
+ualin mo sa gunam-gunam
+at hamac sa aquing camáy
+ang giganteng tampalasan.
+
+  Sa pag-uusap nila
+nang príncipe at princesa,
+siya nangang pagdating na
+nang giganteng palamara.
+
+  Sa hagdan nang dumating na
+tinauag si doña Juana,
+amóy manusia aniya
+dito'i, may tauo cang ibá.
+
+  Si don Jua'i, sumagót nga
+anong dami mong usisa,
+aco ang siyang nagsadyá
+sa princesa mong alagá.
+
+  Anitong gigante naman
+malaqui cong catuaan,
+mayroon acong dinatnan
+na sucat cong icabuhay.
+
+  Isinagót ni don Juan
+yao'i, sucat mong asahan,
+cun aco'i, iyong mapatay
+pagsil-in ang aquing bangcay.
+
+  Anang gigante at badyá
+cun gayon ay lalaban ca,
+hinauacan capagdaca
+ang espada't, naghamoc na.
+
+  Sa mabuting capalaran
+sa Dios na calooban,
+ay napatay ni don Juan
+ang giganteng tampalasan.
+
+  Anang príncipe at badyá
+ó mariquit na princesa,
+anong hinihintay mo pa
+at di pa umalis quita.
+
+  Ang sagót ni doña Juana
+may lumbay rin acong dalá,
+at aquing maiiuan pa
+bunsó cong si Leonora.
+
+  Nariyan sa cabila naman
+ang siyang quinalalaguian,
+may alilang nagtatangan
+isang serpienteng matapang.
+
+  Ani don Juang masiglá
+dito ay iiuan quita,
+at paroroonan siya
+capatid mong Leonora.
+
+  Lumacad na nagtuluyan
+itong príncipeng matapang,
+doon sa icalauang bahay
+sa mata'i, nacasisilao.
+
+  Ang hagda'y, gintong lantay
+cauili-uiling titigan,
+na cun sa lupang ibabao
+ualang catulad cabagay.
+
+  Napatauo capagdaca
+itong príncipeng masiglá,
+siya namang pagdungao na
+nang princesa Leonora.
+
+  Nang cay don Juang maquita
+ang cariquitan at ganda,
+ito'i, lumalo aniya
+doon cay doña Juana.
+
+  Big-yan nang Dios na mahal
+niyong pong magandang arao,
+sagot nang princesa naman
+ay capua maquinabang.
+
+  Nguni aco'i, namamangha
+ó príncipeng daraquila,
+lugar na ito'i, lihim nga
+ay baquin mo naunaua.
+
+  Isinagót ni don Juan
+ay abá palabang Buan,
+paquinga't, aquing tuturan
+ang sa aquin ay nagtaglay.
+
+  Isang bungang panaguimpan
+sa pagtulog co'i, pumucao,
+ang catulad co't, cabagay
+ang isang pinag-ulapan.
+
+  Ang sa bungang tulog co nga
+na pumucao sa pag-higa,
+sa ilalim nitong lupa
+ay mayroong isang tála.
+
+  At sa aquing pangangarap
+aco'i, agád inalipad,
+camuc-há'i, ibong may pacpác
+dito aco inilagpac.
+
+  Hindi co nga máalaman
+itó pong lihim na lugar,
+sa Dios na calooban
+cun caya po natutuhan.
+
+  Cayá mahal na princesa
+huag cang mag-ala-ala,
+ang Dios ang may talagá
+cayá tangáp yaring sintá.
+
+  Sagót nang princesa't, sulit
+magtulóy ca pong pumanhíc,
+at nang iyo pong mabatid
+handóg mong sintá sa dibdib.
+
+  Pumanhíc na capagdaca
+itong príncipeng masiglá,
+sa silla ay umupó na
+nag-usap silang dalauá.
+
+  Isinagót ni Leonora
+tungcól sa alay mong sintá,
+malaquí cong ala-ala
+serpiente'i, cun dumating na.
+
+  Saan quitá ilalagáy
+na sucat mong pagtaguan,
+nang hindi ca maamuyan
+niyong lilo't, tampalasan.
+
+  Sagót nang príncipe't, badyá
+huag cang mag-ala-ala,
+ang bahala ay acó na
+sa tacsíl at palamara.
+
+  Ano ay caguinsa-guinsa
+ang lúpa ay umugong na,
+siyang pagdating pagdaca
+nang serpienteng palamara.
+
+  Sa hagdana'i, lumapit na
+tinauag na si Leonora,
+amóy manusia aniya
+dito'i, may tauo cang ibá.
+
+  Sumagót si don Juan
+sa serpienteng tampalasan,
+yaring espada cong tagláy
+aalis nang iyong búhay.
+
+  Anang serpiente'i, ganitó
+iyan ang siyang hanap co,
+ualang pagsalang totoó
+icao ay bibihaguin co.
+
+  Ano pa nga at nag-laban
+ang capua lacas, tapang,
+ang príncipe'i, di tamaán
+nang serpienteng tampalasan.
+
+  Ang isang catacá-tacá
+sa tacsíl at palamara,
+ang úlo'i, cun mapútol na
+naniniquit na mulí pa.
+
+  Nang maguing tatlóng oras na
+ang canilang pagbabaca,
+cay don Juan ay nagbadyá
+ang tacsíl at palamara.
+
+  Quita ay magpahingaláy
+nitóng ating pag-lalaban,
+napa-ayon si don Juan
+sa serpienteng tampalasan.
+
+  Sa príncipeng pagcalagay
+sa bintanang tapat naman,
+ang princesa ay dumungao
+at siya ay tinauagan.
+
+  Don Juan ay abutín mo
+itóng mahal na bálsamo,
+at siyang ibubuhos mo
+sa mapupútol na úlo.
+
+  Ang balang úlong mapugay
+cahit siya'i, lumucsó man
+cun ma agád mong mabusan,
+di mauulí sa lagay.
+
+  Quinuha na capagdaca
+ang mahal na balsamera,
+at mulíng naghamoc sila
+nang serpienteng palamara.
+
+  Nang maputol na ang anim
+na úlo nang lilo't, tacsíl,
+at di na mauling tambing
+cagalitan ay sabihin.
+
+  Lalo nga ang cagalitan
+dito sa princesang mahal,
+at biniguian si don Juan
+nang bálsamong cagamutan.
+
+  Anang serpiente at badyá
+dini sa úlo cong isá,
+na ngayo'i, natitirá pa
+sa búhay ninyo'i, cucuha.
+
+  Ang dalaua'i, nagsagupa
+umulit silang nagbangá,
+ang úlong natitirá nga
+nalaglág agád sa lúpa.
+
+  Capagdaca ay binusan
+nang bálsamo ni don Juan,
+siya nangang pagcamatáy
+nang serpienteng tampalasan.
+
+  Ani don Juan at badyá
+ó mariquit na princesa,
+anong hinihintáy mo pa
+at hindi umalís quitá.
+
+  Sa pagmamadaling tunay
+nang princesang matimtiman,
+ang lobo niyang aliuan
+ang na-isucbit na lamang.
+
+  Diamanteng singsing niya
+ay naiuan sa lamesa,
+nagsi-alis nanga sila
+dalauang magcasi't, sintá.
+
+  At canilang dinaanan
+si doña Juanang marangal,
+ang tatló'i, nalis naman
+at sa lúbid nagtuluyan.
+
+  Nang sila ay dumating na
+sa lúbid na laan bagá,
+sila ay nangagtáli na
+at hinila capagdaca.
+
+  Nang dumating sa ibabao
+ang tatló'i, magcacasabáy,
+si don Diego ay nagsaysay
+narito na si don Juan.
+
+  Cay don Pedrong maquita
+mariquit na Leonora,
+tinablán agád nang sintá
+púso niya't, ala-ala.
+
+  Niyong sila'i, aalis na
+at oouí sa Berbania,
+ay nangusap capagdaca
+ang princesa Leonora.
+
+  O don Juang aquing búhay
+ay aquing nacalimutan,
+ang singsing cong minamahal
+sa lamesa ay naiuan.
+
+  Anang príncipe at badyá
+cayo'i, maghintay aniya
+at aquing cucunin muna
+yaong singsing nang princesa.
+
+  Ani doña Leonora
+huag na guilio co't, sintá,
+cun paroon cang mag-isá
+malaqui cong ala-ala.
+
+  Ang uinica ni don Juan
+yao'i, masamáng maiuan,
+aquin ngang pagbabalicán
+at aco'i, nahihinayang.
+
+  Sa hindi ngani mapiguil
+itong príncipeng butihin,
+ay nagtali nangang tambing
+lumusong na magtuloy rin.
+
+  Nang mayroong sampóng dipá
+ang lúbid na nahugos na,
+ay pinatíd capagdaca
+ni don Pedrong palamara.
+
+  Di anong casasapitan
+sa gayong lalim na hucay,
+gauang capanganyayaan
+capatid na tampalasan.
+
+  Nang maquita nang princesa
+guinauá sa casi't, sintá,
+halos manao ang hininga
+sa baló'i, tatalóng sadyá.
+
+  Agád siyang hinauacan
+ni don Pedrong tampalasan,
+aanhin mo si don Juan
+aco'i, narito rin naman.
+
+  Ang nasoc sa ala-ala
+nang hindi bitiuan siya,
+ang lobong aliuan niya
+caniyang paualán bagá.
+
+  Quinuha na sa sucbitan
+at inihulog sa húcay,
+nguni't, bago binitiuan
+caniyang pinagbilinan.
+
+  Cun nasactan si don Juan
+gamutin mo capagcuan,
+siya'i, aquing hinihintay
+sa caniyang caharian.
+
+  Umalis at lumacad na
+magcapatid na dalaua,
+sampong dalauang princesa
+ina-oui sa Berbania.
+
+  Atin munang pabayaan
+ang paglalacad sa parang,
+at ang aquing ipagsaysay
+ang hari nilang magulang.
+
+  Yaón ang napanaguimpán
+nang haring Fernandong mahal
+ang anác na si don Juan
+pinag-lilo at pinatáy.
+
+  Ito'i, lisanin cong agád
+na sa haring napangarap,
+at ang aquing ipahayág
+ang apat na naglalacád.
+
+  Nang sila'i, dumating na
+doon sa reinong Berbania,
+sa palacio'i, nagtuloy na
+humarap sa haring amá.
+
+  Lumuhód na sa harapán
+nang amá nilang magulang,
+canilang ipinagsaysay
+lahat nang pinagdaanan.
+
+  Si don Juan po'i, hindi na
+na amin siyang naquita,
+itong dalauáng princesa
+ang siya naming nacuha.
+
+  At sa lupang calaliman
+doon namin nasumpungán,
+may alagang nagtatangan
+gigante't, serpienteng hunghang.
+
+  Cami ay naquipagbaca
+at lumaban sa canila,
+nang manga-patáy pagdaca
+manga princesa'i, dinalá.
+
+  Nang ito'i, mapaquingan
+nang hari nilang magulang,
+di hamac ang catauaán
+at sila'i, benendicionan.
+
+  Itong hari'i, may tuá man
+sa manga princesang tagláy,
+malaqui ring calumbayan
+sa anác na cay don Juan.
+
+  Nagsitindig capagdaca
+capua tinanong sila,
+na cun alin sa dalauá
+ang maguiguing asaua.
+
+  Sumagót na capagcuan
+si don Pedrong tampalasa't,
+tinuro sa haring mahal
+si Leonorang timtiman.
+
+  Itong mahal na princesa
+lumuhód capagcaraca,
+dinguin nang vuestra alteza
+ang aquing ipagbabadyá.
+
+  Aco po ay palugalán
+manga pitong taón lamang,
+saca aco pacacasal
+sa anác mong minamahal.
+
+  Aco'i, biguian mong tambing
+nang isang silid na lihim,
+at doon co tutuparin
+ang panata cong gagauin.
+
+  Nang ito ay mapaquingan
+nitong haring matimtiman,
+caniyang ipinaayunan
+sa princesang cahingian.
+
+  Inilagay nangang tambing
+sa isang silid na lihim,
+at doon nga gaganapin
+ang panata niyang hiling.
+
+  Si don Diego't, doña Juana
+iquinasal capagdaca,
+catuaa'i, sabihin pa
+boong reino nang Berbania.
+
+  Ay ano'i, nang matapos na
+siyam na arao na fiesta,
+caguluha'i, payapa na
+nitóng daquilang monarca.
+
+  Aquing ipagbalic naman
+sa lobong pinacaualán,
+nang maquita si don Juan
+manga lamóg ang catauán.
+
+  Ang guinaua capagdaca
+nitong lobong encantada,
+guinamót pinag-ayos na
+catauáng caaya-aya.
+
+  Ano'i, nang gumaling naman
+at siya nga'i, macagalao,
+ang lobo'i, nuha pagcuan
+nang tatlong botellang hirang.
+
+  Dalaua'i, tali sa paá
+cagát sa bibig ang isa,
+saca umalis pagdaca
+itong lobong encantada.
+
+  Nagtulóy na capagcuan
+doon sa ilog nang jordán,
+nagcataóng nalilibang
+yaong manga nagbabantay.
+
+  Isinaloc nanga niya
+ang daláng tatlóng botella,
+at lumipád capagdaca
+ito ngang lobong masiglá.
+
+  Hinabol na capagcuan
+niyong tanang nagbabantay,
+ang lobo'i, napailanláng
+at di nila inabutan.
+
+  Nang ito'i, dumating naman
+sa príncipeng cay don Juan,
+ang ulo'i, agad binusan
+tuloy hangang talampacan.
+
+  Nang siya nga ay mabusan
+tubig na galing sa jordan,
+nagbango't, lumacás naman
+itong príncipeng marangal.
+
+  Quinuha na niyang tambing
+diamanteng naiuang singsing,
+sa aua nang Ináng Vírgen
+lobo ang nagparaan din.
+
+  Si don Jua'i, quinasihan
+nang Dios na Poong mahal,
+nacaahong matiuasáy
+sa balóng quinalalag-yan.
+
+  Ang nasoc sa calooban
+nitong príncipeng timtiman,
+moui siyang magtuluyan
+sa caniyang caharian.
+
+  Sa pag-lacad ni don Juan
+sa bundóc at caparangan,
+nagdamdam nang capagalan
+sa tinding sicat nang Arao.
+
+  Sa isang puno nang cahoy
+na malaqui't, mayamung mong
+siya roon ay sumilong
+at humilig naman tuloy.
+
+  Sa calamigan nang hangin
+at tantong caalio-alio,
+ay agad nang nagupiling
+itong príncipeng butihin.
+
+  Ano ay caguinsa-guinsa
+doon sa pagtulog niya,
+siya nangang pagdating na
+mahal na ibong Adarna.
+
+  At sa tapat ni don Juan
+sa cahoy na sinilungan,
+namayagpag at naghusay
+balahibo sa catauán.
+
+  At saca siya nagcantá
+nang tantong caaya-aya,
+don Juan magbangon na
+sa tulog mo'i, gumising ca,
+
+  Sa voces na mataguinting
+siya'i, agad na náguising,
+at pinaquingang magaling
+ang sa ibong pagtuturing.
+
+  Malaquí mong ala-ala
+sa princesa Leonora,
+may lalo pa sa caniya
+nang cariquitan at ganda.
+
+  Malayo nga rito lamang
+ang caniyang caharian,
+at malapit siyang tunay
+sa sinisicatan nang Arao.
+
+  Na cun siya mong macuha
+at iyong mapangasaua,
+dito sa mundo'i, pang-una
+sa cariquitan at ganda.
+
+  Yaong tatlong princesa
+sa haring Salermong bunga,
+si doña María Blanca,
+ang matandá sa dalaua.
+
+  Sunód si doña Isabel
+parang maningning na garing,
+si doña Juana'i, gayon din
+ang tala'i, siyang cahambing.
+
+  Hayo lacad na don Juan
+sa reino nang de los Cristal,
+ipagcacapuri mo naman
+sa haring iyong magulang.
+
+  Nang ito ay maringig na
+nitóng príncipeng masiglá.
+naualá sa loob niya
+ang princesa Leonora.
+
+  Lumacad na nagtuluyan
+ang príncipeng si don Juan,
+caniyang pinatunguhan
+sinisicatan nang Arao.
+
+  Aquing lisanin na muna
+yaong pag-lalacad niya,
+at ang aquing ipagbadyá
+ang princesa Leonora.
+
+  Arao, gabi'i, tumatangis
+sa quinalalaguian'i silid,
+ang caniyang sinasambit,
+si don Juang sintá't, ibig.
+
+  Cun caya humingi aco
+nang pitóng taóng término,
+si don Juan ang hintay co
+caya nagtitiis dito.
+
+  Na cun hindi ca binuhay
+nang lobo cong pinaualán,
+caloloua mo man lamang
+aco'y paqui-usapan.
+
+  Ito'i, itiguil co muna
+pananaghoy nang princesa,
+at ang aquing ipagbadyá
+si don Juan de Berbania.
+
+  Tatlóng taóng ualang culang
+ang pag-lalacad sa párang,
+hindi niya maalaman
+ang reino nang de los Cristal.
+
+  Sa malaquing capalaran
+nang príncipeng si don Juan,
+ay nasalubong sa daan
+ang isang matandang mahal.
+
+  Anang príncipe at badyá
+núno'i, magdalang áua ca
+na cun may baon cang dalá
+aco'i, limusan po niya.
+
+  Sagót nang matanda naman
+mayroon nga acong taglay,
+munting duróg na tinapay
+quinacain co sa daan.
+
+  Narito't, cumuha ca na
+at nang huag magutom ca,
+nang cay don Juang maquita
+ay nasuclám bagá siya.
+
+  Ang tinapay ay maitim
+ang isa pa ay bucbúquin,
+sa malas niya at tingin
+nacasusuclám na canin.
+
+  Sa malaquing cagutuman
+nang príncipeng si don Juan,
+nuha nang munti lamang
+at para bagang titicmán.
+
+  Nang caniyang malasahan
+itong bucbúquing tinapay,
+masarap at malinamnam
+parang cahahango lamang.
+
+  Anitóng matandá bagá
+ang aquing bumbóng na dalá,
+may lamang pulót aniya
+cumuha at uminóm ca.
+
+  Humigop na si don Juan
+nitong pulót nang puquiotan
+ay naualá capagcuan
+ang caniyang cagutuman.
+
+  At nulí ngang nag-uica pa
+matandang causap niya,
+diyan sa bumbóng na isá
+may lamáng tubig aniya.
+
+  Huag mong ubusin lamang
+caunti aco't, iuanan,
+at mahaba pa ngang aráo
+ang pag-lacad co sa párang.
+
+  Nang maquita ni don Juan
+yaong bumbóng na may lamán,
+ay isang dulong cauayan
+ang siyang quinalalag-yan.
+
+  Uica nang principe at badya
+núno po ay maquinig ca,
+cun ito'i, ubusin co na
+munti ma'i, ualang itirá.
+
+  Sagót nang matandá naman
+inomin mo na don Juan,
+cahit aco'i, maualá man
+huag icao ang magculang.
+
+  Ininóm na ni don Juan
+tubig na camuc-ha'i, cristal,
+sa Dios na calooban
+hindi nagculang munti man.
+
+  Nang caniyang mapagmasdan
+ang tubig ay di nagcuculang,
+ang matandáng ito naman
+segurong may carunungan.
+
+  Umulit pa ngang nag-uica
+itong príncipeng daquila,
+ugali nang isang bata
+ang magtanong sa matandá.
+
+  Sagót nang matandá naman
+sabihin mo't, iyong turan,
+ang loob co'i, namaáng
+nang layong pinangalingan.
+
+  Isinagót ni don Juan
+ganitó po ay paquingan,
+ang aquing pong pinapacay
+ang reino nang de los Cristal.
+
+  Sagót nang matanda'i, ito
+Jesús na Panginoon co,
+ang pag-lalacad cong ito
+isang daang taóng husto.
+
+  Hindi co napag-alaman
+ang reino nang de los Cristal.
+iyang hanap mo don Juan
+malayong di ano lamang.
+
+  Nguni't, quita'i, tuturuan
+sundin mo't, huag sumuay,
+lumacad cang magtuluyan
+icapitóng cabunducan.
+
+  Doon ay inyong daratnán
+isang ermitañong mahal,
+at siya mong pagtanungan
+nang sadyá mong caharian.
+
+  Narito't, ngayo'i, cunin mo
+capiraso nang báro co,
+at siyang ipaquita mo
+sa daratnang ermitaño.
+
+  Cun icao ay tatanungin
+nang quinunan mo cun alin,
+ang pangalan mong sabihin
+isang matandáng sugatín.
+
+  Yao nanga at pumanao
+ang príncipeng si don Juan,
+caniyang pinatunguhan
+icapitóng cabunducan.
+
+  Ito'i, lisanin co muna
+manga, pag-lalacad niya
+at ang aquing ipagbadyá
+ang princesa Leonora.
+
+  Parati nang tumatangis
+sa quinalalag-yáng silid,
+ang caniyang sinasambit
+si don Juang sinta't, ibig.
+
+  Cundi ca guinamot naman
+nang lobo cong binitiuan,
+baquit di pinagbalican
+nang hayop cong inutusan.
+
+  Tatlóng taón nang mahiguit
+yaring aquing pagtitiis,
+saca ang maipagsasapit
+macacasal sa di ibig.
+
+  Diyata matuid naman
+at iyo nang calooban,
+na acó ay mapacasál
+cay don Pedrong tampalasan.
+
+  Ito'i, uacás na at hangán
+nang pagtauag co don Juan,
+cun culanging capalaran
+aco'i, di mo na daratnan.
+
+  Ito'i, lisanin cong agad
+ang sa princesang pagtauag,
+at ang aquing ipahayag
+ang príncipeng naglalacad.
+
+  Limang buang hustó bagá
+yaóng pag-lalacád niya,
+siya namang pagdating na
+sa mariquit na ermita.
+
+  Doo'i, caniyang dinatnan
+isang ermitañong mahal,
+balbás ay hangang sa bay-uang
+nacatatacot cun tingnán.
+
+  Anang matanda'i, ganitó
+umalis ca manunucsó,
+mahaba nang taón aco
+ualang sumasapit dito.
+
+  Sagót ni don Jua't, uica
+nuno'i, huag cang mamangha,
+aco'i, inutusang cusa
+isang mahal na matandá.
+
+  Narito po't, iyong cuha
+capirasong baro niya,
+sa ermitañong maquita
+ay inabót capagdaca.
+
+  Hinagcán na't, tinangisan
+yaong baro niyang tangan,
+luha sa mata'i, bumucal
+parang agos ang cabagay.
+
+  At nag-uica nang ganitó
+Jesús na Panginoon co,
+ngayon lamang naquita co
+ang mariquit na baro mo.
+
+  Ang hindi co naquita
+catauan mong mapanintá,
+di co nababayaran pa
+ang aquing nagauang sala.
+
+  Sa dibdib ay inilagay
+capirasong barong mahal,
+at sacá tinanong naman
+ang príncipeng si don Juan.
+
+  Ano ang sadyá mo bagá
+at cusang naparito ca,
+anang príncipe at badyá
+ganitó po'i, maquinig ca.
+
+  Ani don Juan at sulit
+ermitañong sacdal diquit,
+ang hanap co pong mapilit
+ang reinong de los Cristales.
+
+  Ang sagót nang ermitaño
+Jesús na Panginoon co,
+limang daang taón aco
+nang pagcatahán co rito.
+
+  Ay hindi co naalaman
+ang reino nang de los Cristal,
+at malayong caharian
+ang hanap mong pinapacay.
+
+  Tingnán cun sa aquing sacop
+sa hayop cong nangag-libot,
+cun canilang naa-abot
+cahariang cristalinos.
+
+  Sa pintó ay lumapit na
+campana'i, tinugtog niya,
+nagsidating capagdaca
+madlang hayop na lahat na.
+
+  Doon sa pagcacapisan
+nang lahat niyang familiar,
+itinanong capagcuan
+nitong ermitañong mahal.
+
+  Sa inyong paglibot diyan
+sa bundóc at caparangan,
+sino ang naca-aalam
+niyong reinong de los Cristal.
+
+  Ang sagót nang calahatán
+hindi namin naalaman,
+at malayong caharian
+ang iyo pong catanungan.
+
+  Sampong olicornio bagá
+na hari nilang lahat na,
+hindi rin macapagbadyá
+niyong reinong hanap niya.
+
+  Ang uica nang ermitaño
+don Juan ay narinig mo,
+cahima't, ang familiar co
+di masabi ang hanap mo.
+
+  Ngayon quita'i, tuturuan
+sundin mo't, huag sumuay,
+paroon cang magtuluyan
+icapitóng cabunducan.
+
+  Itong baro ay dalhin mo
+sa bundóc na icapitó,
+at siyang ipaquita mo
+sa daratnáng ermitaño.
+
+  At tinauag nanga rito
+yaong haring olicornio,
+itong príncipe'i, dalhin mo
+sa mabunying capatid co.
+
+  Si don Juan ay sumacay
+sa olicorniong licuran,
+lumacad na nagtuluyan
+hangang sumapit sa pacay.
+
+  Nang sila nga'i, dumating na
+sa sadyá nilang talaga,
+doon na iniuan siya
+olicornio'i, nagbalic na.
+
+  Si don Jua'i, capagdaca
+nagtuluyan sa ermita,
+sa ermitañong maquita
+ay tinanong naman siya.
+
+  Icao baga'i, ali't, sino
+naparitong manunucsó,
+aco'i, malaon na rito
+ualang naquiquitang tauo.
+
+  Isinagót ni don Juan
+ualín po ang cagalitan,
+naririto'i, iyong tingnán
+capirasong barong mahal.
+
+  Sa ermitañong maquita
+ang damit na mahalagá,
+pinalapit nanga siya
+at quinuha capagdaca.
+
+  Pagca-abót ay hinagcán
+at caniyang tinangisan,
+at ang uicang binitiuan
+calunos-lunos paquingán.
+
+  Si don Juan ay nagtacá
+sa ermitañong naquita,
+lumalo pa nga sa isa
+dalang catandaan bagá.
+
+  Ang balbás niya sa baba
+ay sumasayad sa lupa,
+balahibo'i, mahahaba
+mapuputi namang paua.
+
+  At nag-uica nang ganitó
+ang matandang ermitaño,
+sino bagáng quinunan mo
+mahalagáng barong itó.
+
+  Sagót ni don Jua't, badyá
+nuno po ay maquinig ca,
+sa aquin ang may padalá
+ermitañong matanda na.
+
+  Ang sagót nang ermitaño
+don Juan ay sabihin mo,
+ang sadyá mo ay cun anó
+nang iyong pagcaparito.
+
+  Isinagót ni don Juan
+ganito po ay paquingán
+ang sadyá co po at pacay
+ang reino nang de los Cristal.
+
+  Anang matanda'i, ganitó
+ang pagcatahan co rito,
+nang aco'i, mag-ermitaño
+ualóng daang taóng hustó.
+
+  Ay hindi co naalaman
+cahariang de los Cristal,
+anhin co'i, malayong lugar
+ang sadyá mong linalacbay.
+
+  Tingnán cun sa aquing sacop
+ibong naglipád sa bundóc,
+cun canilang na aabot
+yaong reinong cristalinos.
+
+  Sa pintua'i, lumapit na
+campana'i, tinugtóg niya,
+tanang ibo'i, capagdaca
+nagcatipong para-para.
+
+  Anang ermitaño naman
+sa inyong pag-liliparan,
+di ninyó natatausán
+ang reino nang de los Cristal.
+
+  Ang sagót ngani nang lahat
+hindi namin natatatap,
+at malayong di hamac
+yaong cristalinong ciudad.
+
+  Umuling nag-uica siya
+cung husto silang lahat na,
+ay nagbilang capagdaca
+uala ang ibong aguila.
+
+  Ay ano'i, caguin-guinsa
+sa pag-uusapan nila,
+siya nangang pagdating na
+nang ibong haring águila.
+
+  Nang dumating ay pabagsác
+sa pagod na dili hamac,
+ang ermitaño'i, nangusap
+sa laquing galit na hauac.
+
+  Na ang uica bagá niya
+doon sa ibong águila,
+baquit icao'i, nahulí pa
+sa iyong manga familia.
+
+  Dili bagá iyong unaua
+itong tunóg nang campana,
+saan man naroong lupa,
+ay oouí cayong biglá.
+
+  Sagót nang águila't saysay
+panginoon naming mahal,
+malayo pong pinagmulán
+caya di nila casabáy.
+
+  Anang ermitaño naman
+sabihin mo't, iyong turan,
+ang pinagmulán mong lugar
+at nang aquing maalaman.
+
+  Sagót nang águila't, sulit
+ermitañong sacdal diquit,
+pinangalingang cong tiquís
+ang reinong del los Cristales.
+
+  Caninang umaga lamang
+aco ay nag-aalmusál,
+sa isang peras na mahal
+na ang lasa'i, malinamnám.
+
+  Bahag-ya cong naringig nga
+yaong tunóg nang campana,
+ay lumipád acong biglá
+capagala'i, di cauasa.
+
+  Ang sagót nang ermitaño
+don Juan ay naringig mo,
+at doon nangaling itó
+sa reinong hinahanap mo.
+
+  Uica sa águila'i, ito:
+ang príncipe ay dalhin mo,
+isang buan sa banta co
+doo'i, sasapit na cayó.
+
+  Isinagót nang águila
+isang bua'i macucuha,
+darating pong ualang sala
+sa baño ni doña María.
+
+  Agad nangang nagpadaquip
+niyong ibong maliliit,
+siyang babauning tiquis
+sa pagpanao at pag-alís.
+
+  Tatlóng daan na duruan
+ang siyang pinagtuhugan,
+at ang balang isa naman
+limang libong ualang culang.
+
+  Balang isang tuhog bagá
+isang ibon ang may dalá,
+ito ay baong talagá
+na cacanin nang águila.
+
+  Si don Jua'i, pinasacáy
+na sa águilang licorán,
+canilang pinatunguhan,
+sinisicatan nang Arao.
+
+  Tanang naquiquita lamang
+nang príncipeng si don Juan,
+ang langit at caragatan
+ualang lupang natatanao.
+
+  Doon sa sanbuang arao
+pag-lipád na ualang tahán,
+naubos nacaing tanan
+ang tatlóng daang duruan.
+
+  Ay ano'i, nang maubos na
+yaong baon nilang dalá,
+siya nang pagdating nila
+sa baño ni doña María.
+
+  Niyong oras nang vísperas
+nang si don Jua'i, ilapág,
+ang águila ay nangusap
+ito ang ipinahayag:
+
+  Dito na quita iiuan
+ay magtago ca don Juan,
+nang hindi ca mamalayan
+nang manga princesang mahal.
+
+  At mamayang á las cuatro
+ualang sala't, paririto,
+mahal na princesang tatló
+na maliligo sa baño.
+
+  Di mo bagá naquiquita
+bañong paliguan nila,
+may sariling titig-isa
+at hindi nga magsasama.
+
+  Magcacaparis nang gayác
+calapati ang catulad,
+doon sa cahoy na peras
+ay magsisi-dapong lahat.
+
+  Paalam aco don Juan
+dito na quita iiuan,
+bilin co'i, iyong tandaan
+huag mong calilimutan.
+
+  Nagtago na si don Juan
+sa baño ngang paliguan,
+at nang hindi mamalayan
+cahit sila'i, pumanhic man.
+
+  Ay ano'i, caguinsa-guinsa
+oras nang á las cuatro na,
+ay dumating capagdaca
+ang tatlóng manga princesa.
+
+  Dumapo na silang agad
+doon sa cahoy na peras,
+at capua nagsilapág
+manga damit ay hinubád.
+
+  Nang cay don Juang maquita
+yaong si doña María,
+ang cariquitan at gandá
+nacasisilao sa matá.
+
+  Naghubád na capagcuan
+damit calapating hirang,
+lumusong na nagtuluyan
+sa bañong paliguan.
+
+  Ang guinaua capagdaca
+nitong príncepeng magsiglá,
+marahang quinuha niya
+damit ni doña María.
+
+  At nagtagong uli siya
+nang hindi bagá maquita,
+nang umahon ang princesa
+ang damit niya'i, uala na.
+
+  Sabihin pa nga ang galit
+nitong princesang mariquít,
+nang di maquita ang damit
+ito ang ipinagsulit.
+
+  Sino cayang lapastangan
+ang naparitong nagnacao,
+ó baca ang criado naman
+nang haring aquing magulang.
+
+  Cun sino man siya't, alin
+ay ang sucat pag-isipin,
+aco'i, pag-iiuang tambing
+manga capatid cong guilio.
+
+  Nang maguing isang oras na
+sa damit niya'i, pagquita,
+siya namang paglitáo na
+nitong príncipeng masiglá.
+
+  Lumuhód na sa harapán
+na haluquipquip ang camáy,
+cordero'i, siyang cabagay
+at nangusap nang malubay.
+
+  O mariquit na bathala
+cometang nabá sa lupa,
+magdala ca ngayong aua
+sa aquing ipag-uiuica.
+
+  Aba mariquit na Fénix
+at Buang sacdal nang lamíg,
+sa aquing tinagis-tinagis
+matá mo po ay ititig.
+
+  Hindi co po maguing sala
+ang sa damít mo'i, pagcuha,
+at ugali nang may sintá
+quiquita nang daan bagá.
+
+  Alin naman cayang búhay
+mahiguit sa sang-libo man,
+na sa galit mo pong tangan
+hindi alising paminsan.
+
+  Caya mahal na princesa
+cun may galit ca pong dalá,
+aco ay natatalagá
+sa bala mong iparusa.
+
+  Sagot nang princesang mahal
+cahit aco'i, may galit man,
+ay sa iyong pagcalagay
+nagdalá nang caauaan.
+
+  Aling bagsic nang justicia
+ang magbibigay parusa,
+sa pacumbabang may sala
+dapat ang misericordia.
+
+  Cun ang apóy na mainit
+nagniningas na masaquit,
+capag-sinubhán nang tubig
+mamamatay siyang pilit.
+
+  May galit man ang loob co
+sa damit cong quinuha mo,
+napaui ngayong totoo
+dahil diyan sa anyó mo.
+
+  Nguni't, aco'i, tabi naman
+sa iyo príncipeng mahal,
+alin bagang caharian
+ang iyong pinangalingan.
+
+  Sagót ni don Jua't, badyá
+ó bulaclac nang sampaga,
+ang pinagmulan cong sadyá
+ang reino po nang Berbania.
+
+  Naparito at naglacbáy
+sa iyo pong caharian,
+bulá ang aquing sinac-yán
+sa guitna nang caragatan.
+
+  Caya mahal na princesa
+damit mo po'i, abot cuha,
+at baca pa ipagdusa
+nang búhay co't, caloloua.
+
+  Caya cun uala ring daan
+ang sinta cong pinag-lacbáy,
+ibig co pa aquing mamatáy
+dini po sa aquing lagay.
+
+  Isinagót nang princesa
+ó don Juan de Berbania,
+ngayon mo nga maquiquita
+tunay na aquing pagsintá.
+
+  Dini sa camay cong canan,
+magtindig ca at tumangan,
+at ito ang tandang tunay
+nang pagsintá cong matibay.
+
+  Nagtindig na si don Juan
+capagdaca'i, hinauacan,
+yaong marangal na camáy
+at umupong nag-agapay.
+
+  Ang uinica sa caniya
+ó don Juang aquing sintá,
+paquingan at manainga
+sa aquing ipagbabadyá.
+
+  Pagmalasin mo at tingnan
+manga batóng nalalagáy.
+siyang nacabacod lamang
+sa aming palacio real.
+
+  Iyan nga'i, tanong lahat na
+sadyá'i, sa pangangasaua,
+panang enengcanto sila
+nang haring poon cong amá.
+
+  Nariya'i, manga príncipe
+caballero't, manga conde,
+pauang nangaduahagui
+sintá nila'i, di nangyari.
+
+  Sila ay naguing talunan
+naraig sa carunungan,
+nang haring aquing magulang
+naguing bató ang catauán.
+
+  Nagsiparito't, nag-lacbay
+ay iyong pacatandaan,
+itanim sa gunam-gunam
+at huag mong calilimutan.
+
+  Na mamayang á las cinco
+maguiguising na seguro,
+mahal na haring amá co
+ay maquiquita ca dito.
+
+  Cun icao ay tatanungin
+pinagsadyá mo'i, cun alin,
+ang iyo namang sabihin
+mangangasaua ang hinguil.
+
+  At cung tauaguin, ca namang
+manhic sa palacio real,
+huag magtulóy don Juan
+at icao ay mamamatáy.
+
+  Ang iyong isagot lamang
+sa haring aquing magulang,
+acó po ay pag-utusan
+nang emperador cong mahal.
+
+  Bala niyang ipag-uica
+aminin mo namang paua,
+hindi icao ang gagauá
+at aco'i, siyang bahala.
+
+  Paalam aco don Juan
+quita muna'i, malilisan.
+at mamayang gabi naman
+saca quita babalican.
+
+  Umalis na capagdaca
+yaon ngang tatlóng princesa,
+ay siyang pagcaguising na
+nang haring canilang ama.
+
+  Nang maquita si don Juan
+nang haring Salermong mahal
+tinanong na capagcuan
+cun anó ang sadyá't, pacay.
+
+  Sagót ni don Jua't, tugón
+ó hari cong panginoon,
+icao po ay biguian ngayon
+Dios nang magandang hapon.
+
+  Ang sagót nang haring mahal
+salamat na ualang hangan,
+sabihin mo't, iyong turan
+ang sadyá mo't, pinag-lacbay.
+
+  Ani don Juan at badyá
+ó daraquilang monarca,
+ang sadyá co pong talagá
+hinguil sa pangangasaua.
+
+  Cun baga maguiguing dapat
+ang Berbania cong ciudad,
+masama't, mapaquilangcap
+sa iyong coronang hauac.
+
+  Ang uica nang haring mahál
+icao ay pumanhic naman,
+at quita'i, magsalitaan
+dini sa palacio real.
+
+  Ang sagót ni don Juan
+iyan po'i, di pasasaan,
+ang hintay co'i, pag-utusan
+nang aquing macacayanan.
+
+  Nang sa haring mapaquingan
+ay tinauag capagcuan,
+yaong criado niyang hirang
+ito ang siyang tinuran.
+
+  Ngayon din magmarali ca
+isang salóp na trigo'i, muha,
+aquing susubuquin bagá
+nagsadyáng mangangasaua.
+
+  Ay ano'i, nang dumating na
+ang trigong ipinacuha,
+don Juan ay sumunod ca
+sa útos co ngang lahat na.
+
+  At cun di mo masunod nga
+ang aquing ipagagaua,
+ualáng pagsalang daquila
+ang búhay mo'i, mauauala.
+
+  Itong trigo ay cunin mo
+pag-ingatan mong totoo,
+sasabihin co sa iyo
+ang lahat nang gagauin mo.
+
+  Itong bundóc na mataas
+tibaguin mo nang mapatag,
+at doon mo nga icalat
+itong trigong aquing hauac.
+
+  Ngayon din iyong itanim
+gabing ito'i, tumubo rin,
+sa gabing ito'i, gayon din
+iyo namang aanihin.
+
+  At sa gabing ito naman
+ay gagauin mong tinapay,
+sa lamesa co'i, maguisnan
+cacanin co sa almusal.
+
+  Quinuha na ni don Juan
+yaóng trigong ibinigay,
+doon sa porterong bahay
+biniguian nang tatahanan.
+
+  Ang uica nang secretario
+sampóng manga consejero,
+ano baga't, naparito
+ang príncipeng locó-locó.
+
+  At hindi na nahinayang
+sa iningat niyang búhay,
+uala ngang pagsalang tunay
+na di siya mamamatáy,
+
+  Anó'i, nang magabi na
+oras ay á las seis na,
+itong si doña María
+ay guló ang ala-ala.
+
+  Caniyang pinag-lalangán
+hari at consejong tanan,
+pinatulog na mahusay
+isa man ay ualang malay.
+
+  Siya ngang pagpanaog na
+nang mariquit na princesa,
+at pinaroonán niya
+si don Juang casi't, sintá.
+
+  Capagdating ay nagcamay
+at saca tinanong naman
+na cung anong cautusán
+nang hari niyang magulang.
+
+  Anang príncipe at badyá
+poon cong doña María,
+ang utos nang iyong amá
+ganito ay maquinig ca.
+
+  Itong trigo'i, ibinigay
+sa aqui't, itaním co rao,
+at sa gabing ito naman
+mamunga't, maguing tinapay.
+
+  Sagót ni doña María
+don Jua'i, bayaan mo na,
+at hindi mahihiya ca
+doon sa hari cong amá.
+
+  Saan patutungo naman
+ang sa haring carunungan,
+na májica negra lamang
+ang caniyang tinatangnan.
+
+  Ang sa cay doña María
+hauac ay májica blanca,
+ang dunong nang haring amá
+ay tinalo nga niya.
+
+  Ang uica niya, at saysay
+icao ay magpahingalay,
+at malaquing iyong pagal
+sa layo mong pinagmulán.
+
+  Ay ano'i, nang lumalim na
+hating gabing tahimic na,
+pinalabas nang princesa
+carunungang ingat niya.
+
+  Oras ding yao'i, napatag
+itong bundóc na mataas,
+isinabog niyang lahat
+ang trigong caniyang hauac.
+
+  Ang isang catacá-tacá,
+lacás nang májica blanca,
+bagong isinasabog pa
+oras ding yao'i, namunga.
+
+  Nang oras ding yao'i, agád
+itong trigo ay guinapas,
+maraming umaalagád
+oras ding yao'i, nalugas.
+
+  Ito'i, salicsihang paua
+manga inchic ang nagáua,
+pucpóc magcabi-cabila
+ingay na ualang camuc-há.
+
+  Nang oras na á las cuatro
+isinoot na sa horno,
+sabihin bagá ang guló
+niyong caramihang tauo.
+
+  Niyong ngang á las cinco na
+ang tinapay ay luto na,
+hinango capagcaraca
+cay doña Maríang quinuha.
+
+  Nanhic sa palacio real
+sa lamesa'i, inilagay,
+sa cuarto'i, nagtuluyan
+at natulog capagcuan.
+
+  Ay ano'i, nang maguising na
+itong daquilang monarca,
+ay nagtuloy sa lamesa
+ang tinapay ay naquita.
+
+  Nang damputin ang tinapay
+ay napaso pa ang camáy,
+at bagong hinango lamang
+sa hornong pinaglutuan.
+
+  Nanguilalás nanga rito
+ang hari 't, consejero,
+marunong yatang totoo
+itong bagong naparito.
+
+  Cun caniyang nagaua man
+ang hiniling cong tinapay,
+sa iba cong cautusán
+ay siya nga'i, mamamatáy.
+
+  Ay ano'i, nang matapos na
+don Jua'i, tinauag niya,
+naparoon capagdaca
+at siya'i, naquipagquita.
+
+  Ang uica nang haring mahal
+pumanhic cang magtuluyan,
+isinagót niya naman
+aco po ay pag-utusan.
+
+  Capagcaraca'i, quinuha
+ang frascong iningat niya,
+ang hari ay nanaog na
+ang príncipe ay casama.
+
+  Don Juan ngayo'i, tingna mo
+ang aquing hauac na frasco,
+at ang nasisilid dito
+labing-dalauang negrito.
+
+  Ito'i, aquing pauaualán
+sa tubig nang caragatan,
+isilíd mong ulí naman
+sa frascong quinalalag-yan.
+
+  Isa ma'i huag magculang
+sa negritong pauaualán,
+huag namang mapalita't,
+capalit ang iyong búhay.
+
+  Pinaualán nanga rito
+labing dalauang negrito,
+at nag-uica nang ganitó
+ang haring si don Salermo.
+
+  Sa umagang mag-almusál
+sa lamesa cong cacanan,
+maquiquitang ualang culang
+negritos cong pauaualán.
+
+  Ang frasco'i, ibinigay na
+cay don Juan nang monarca,
+at sa palacio'i, nanhic na
+saca tambing nagpahinga.
+
+  Ay ano'i, nang magabi na
+oras nang Ave María,
+dumating na capagdaca
+ang mariquit na princesa.
+
+  Tinanong na si don Juan
+ni doña Maríang hirang,
+na cun anóng cautusán
+nang haring caniyang magulang.
+
+  Sagót ni don Jua't, badyá
+ó poon co't, aquing sintá,
+ganito'i, paquingan niya
+utos nang mahal mong amá.
+
+  Negrito niyang laruán
+sa tubig ay pinaualán,
+itong frasco ay iniuan
+at mulí cong isilid dao.
+
+  Na hustong labing-dalauá
+ang negritos na lahat na.
+capag nagculang nang isa
+búhay co ang cahalagá.
+
+  Ang sagót ni doña María
+ó don Juang aquing sintá,
+cun yaón ang utos niya
+huag cang mag-ala-ala,
+
+  Gasino yaong familiar
+nang haring aquing magulang,
+capag aquing tinauagan
+ay lalapit silang tanán.
+
+  Ang dalaua'i, nag-agapay
+at sila'i, nagpapanayám,
+hangang sa madaling arao
+nang canilang salitaan.
+
+  At niyong á las cuatro na
+ay nag-uica ang princesa,
+ó don Juang aquing sintá
+ang ilao dalhin mo muna.
+
+  Ang frasco'i, dalhin mo bagá
+sa dagat quita'i, tumugpá.
+yao nanga't, lumacad na
+dalauang magcasi't, sintá.
+
+  Lumusong silang nagsabay
+at ang frasco'i, iniumang,
+saca niya tinauagan
+ang negritong calahatán.
+
+  Balang mahulí sa inyo
+nang pagpasoc nga sa frasco,
+cahit na sa tubig cayó
+masisilab sa galit co.
+
+  Sa negritong marinig na
+voces ni doña María,
+ay nangag-unahán sila
+pagpasoc sa frascong sadyá.
+
+  Ay sa gayong pagcacalat
+negritos niyang tinauag,
+sa tacot na dili hamac
+nangagsipasoc na agád.
+
+  Ang uinica nang princesa
+mouí ca na aquing sintá,
+aco'i, siyang bahala na
+sa palacio'i, magdadalá.
+
+  Nagtuloy na si don Juan
+doon sa porterong bahay,
+si doña María naman
+nanhíc sa palacio real.
+
+  Inilagay na sa lamesa
+yaong frascong dalá niya,
+sa cuarto'i, nagtuloy na
+at natulog nanga siya.
+
+  Ay ano'i, nang maguising na
+ang haring Salermo bagá,
+sa lamesa ay naquita
+ang frasco'i, naroon na.
+
+  Quinuha na at tiningnan
+ang caniyang calaruan,
+hustong hindi nagcuculang
+ang negritong pinaualán.
+
+  Hindi na cumibó siya
+pinaram sa ala-ala,
+mayroon pa acong ibang
+iúutos sa caniya.
+
+  Anó'i, nang quinabucasan
+ipinataúag si don Juan,
+naparoo't, di sumuay
+sa haring Salermong mahal.
+
+  Anitong hari at badyá.
+yamang pangaco nang una,
+na sa utos cong lahat na
+don Juan ay susunód ca.
+
+  Anang príncipeng daquila
+yao'i, totoó cong uica,
+utos mo po cun masira
+ibig co pang mamatáy nga.
+
+  Ang uica nang haring mahal
+ganito'i, iyong paquingan,
+at nang iyong maalaman
+itong aquing cautusán.
+
+  Ang ibig co ngayon naman
+yaóng bundóc na nariyan,
+ay dito sana malagay
+sa tapat nang durungauan.
+
+  Búcas pagca-umaga nga
+cun manungao acong biglá,
+hangin sa bundóc tatama
+ay pumasoc sa bintana.
+
+  Caya hayo na don Juan
+utos co'i, sundin mo lamang,
+cundi mo magaua naman
+capalit ang iyong búhay.
+
+  Umalis na capagdaca
+at sa bahay omoui na,
+nang maca-Ave María
+naparoón ang princesa.
+
+  Ang uinica sa caniya
+ó don Juang aquing sintá,
+ay anó ang utos bagá
+nang aquing mahal na amá.
+
+  Ang utos niya sa aquin
+ó sintá co't, aquing guilio,
+ganito ay iyong dinguin
+at aquing ipagtuturing.
+
+  Yaong bundóc na nariyan
+aquing palacarin naman,
+at caniya rao maguisnan
+sa tapát nang durungauan.
+
+  At ang hanging magahasa
+doon sa bundóc tatama,
+at sa pág-ihip na biglá
+ay pumasoc sa bintana.
+
+  Sagót ni doña María
+cun yaon ang utos niya,
+huag cang mag-ala-ala
+aco'i, siyang bahala na.
+
+  Sa canilang salitaan
+ay parang isang catauán
+nang magmamadaling arao
+ang princesa, ay nagsaysay.
+
+  Don Jua'i, matulog ca na
+at baca napupuyat ca,
+aco'i, siyang bahala na
+sa poon cong haring amá.
+
+  Nang oras ding yaón naman
+lumacad ang cabunducan,
+doon niya pinatahán
+sa bintanang durungauan.
+
+  Nang ito ay mayari na
+á las cuatro nang umaga,
+ang princesa'i, pumanhic na
+na di namalayan siya.
+
+  Ay ano'i, nang maguising na
+itong daquilang monarca,
+bintana'i, binucsán niya
+at nanungao capagdaca.
+
+  Milagro manding daquila
+nang Dios na macalinga,
+isang hanging magahasa
+sa bundóc baga'i, tumama.
+
+  Sa simbuyóng calacasan
+bilis nang hanging amihan
+pumasoc sa durungauan
+nang haring Salermong hirang.
+
+  Nanguilalás nanga rito
+sampóng loob ay naguló
+at hindi niya matalo
+ang príncipeng naparito.
+
+  Ito'i, bayaan co muna
+na sa haring ala-ala,
+at ang aquing ipagbadyá
+nang magdadapit hapon na.
+
+  Pinatauag si don Juan
+doon sa porterong bahay,
+quita ngayo'i, uutusan
+sundin mo't, huag sumuay.
+
+  Sagót nang príncipe naman
+sabihin po't, iyong turan,
+at nang aquing maalaman
+ang iyo pong cautusán.
+
+  Ang uica nang hari't, turing
+ó don Juan iyong dinguin,
+ngayo'i, aquing sasabihin
+yaong lahat mong gagauin.
+
+  Ang bundóc mong inilagay
+sa tapat nang durungauan,
+ay doon maguiguisnan
+sa guitna nang caragatan.
+
+  At maguing isang castillo
+sa limaga'i, maquita co,
+at gayon din ang simborio
+ang bilog ay paparejo.
+
+  Sa castillong yaon naman
+ay cun mayari nang tunay,
+ay pitó namang halayhay
+ang kañon mong ilalagay.
+
+  Mulá, sa palacio real
+at castillong paroronán,
+matuid ang lalacaran
+na cauili-uiling tingnan.
+
+  Doon sa castillo bagá
+dadaanan tang dalauá,
+ay anim ang bateria
+tatayó ang centinela.
+
+  At sa batería naman
+ay may cañong malalagay,
+na umaga'i, maguiguisnang
+pauang nangag-puputucan.
+
+  Narito at cunin mo na
+itong mazo at barreta,
+sampóng pico at cuchara
+sa pag-gauá ay talagá.
+
+  Quinuha na ni don Juan
+ang lahat nang casangcapan,
+at siya'i, noui na naman
+doon sa porterong bahay.
+
+  Ay ano'i, nang magabi na
+ora'i, á las ocho bagá,
+siya nangang pagdating na
+nitong si doña María.
+
+  Tinauag na si don Juan
+at saca tinanong naman,
+na cun anong cautusán
+nang haring aquing magulang.
+
+  Sinaysay rin namang tunay
+nang príncipeng si don Juan.
+ang lahat nang cautusán
+nang haring Salermong mahal.
+
+  At sampong pagbibigay pa
+niyong mazo at barreta,
+manga pico at cuchara
+sa pag-gauá ay talagá.
+
+  Isinagót nang princesa
+casangcapa'i, aanhin pa,
+aco'i, siyang bahala na
+sa láhat nang utos niya.
+
+  Matulog ca na don Juan
+na icao'i, magpahingaláy,
+sa umaga,i, maguiguisnán
+ang caniyang cahilingan.
+
+  Ay ano'i, nang lumalim na
+ang gabi ay tahimic na,
+sa májicang salamangca
+ang castillo'i, guinauá na.
+
+  Nang oras na yao'i, agád
+ang castillo'i, pinalacad,
+doon sa guitna nang dagat
+cataasa'i, sacdál taas.
+
+  Pitóng andana ang hanay
+nitong cañong nalalagáy,
+ang calzadang lalacaran
+tuloy sa palacio real.
+
+  At anim ang batería
+na may cañong para-para,
+at ang nacacentinela
+coroneles na lahat na.
+
+  Nang ito'i, mangyaring tunay
+cahit isa'i, ualang culang,
+ang princesa'i, nalis naman
+at sa cuarto'i, nagtuluyan.
+
+  Ay anó'i, pagca-umaga
+ang hari ay naguisíng na,
+ang putuca'i, sabihin pa
+sa castillo at batería.
+
+  Ang uica nang haring mahal
+don Juan quita'i, magpasial,
+ating panoorin lamang
+sa castillong pagcalagay.
+
+  Yáo nanga't, lumacad na
+nagpasial silang dalauá,
+sinino na capagdaca
+nang naroong centinela.
+
+  Ang sagót bagá at saysay
+aco aniya'i, si don Juan,
+anang de la guardia naman
+emperador nating mahal.
+
+  Dito na ngani nagtaca
+ang haring Salermo bagá,
+at ang nacacentinela
+coroneles na lahat na.
+
+  Sa canilang pagpapasial
+cabi-cabila'i, putucan,
+ang singsing nang haring mahal
+nahulog sa caragatan.
+
+  Hari'i, nangusap pagdaca
+don Juan quita'i, muí na,
+at iyong ipatahan na
+ang cañóng nagsisisalva.
+
+  Itinaás ang espada
+cay don Juang, hauac bagá,
+ang putuca'i, nagtahan na
+at di na naringig nila.
+
+  Ang hari ay nagtuluyan
+doon sa palacio real,
+ang príncipeng si don Juan
+nuí sa porterong bahay.
+
+  Mapahapong á las cinco
+nag-utos sa isang criado,
+si don Jua'i, tauaguin mo
+at siya'i, hinihintay co.
+
+  Naparoo't, di sumuay
+itong príncipeng timtiman,
+anang hari'i, paquingan
+itong aquing cautusán.
+
+  Ngayon sa gabing magdamag
+paua mong alising lahát,
+castillo at baterías
+huag cong maguisnan bucas.
+
+  At sa dati'i, isauli mo
+tapat nang durungauan co,
+sa umaga'i, maguisnan co
+huag na hindi sundin mo.
+
+  Ay ano'i, nang matapos na
+yaón utos sa caniya,
+si don Juan ay nalis na
+sa bahay nuí pagdaca.
+
+  Niyong magabi na naman
+nanaog na capagcuan,
+ang princesang matimtiman
+pinaroonan si don Juan.
+
+  Tinanong na capagdaca
+na cun anong utós bagá
+anang príncipe at badyá
+ganito ay maquinig ca.
+
+  Ang castillong nalalagay
+sampó nang batería naman
+búcas huag nang maguisnan
+nang haring iyong magulang.
+
+  Ang uinica nang princesa
+ó guilio co't, aquing sintá,
+icao ngayo'i, matulog na
+aco'i, siyang bahala na.
+
+  Nang mahating gabing tapat
+ualang malay silang lahat
+ay naguing bundóc na agád
+yaong castillong mataás.
+
+  At nasaulí na sa lagay
+ang quinuhang cabunducan,
+at ang bitería naman
+sa hari'i, hindi naguisnan.
+
+  Tinauag namang mulí pa
+itong príncipeng masiglá,
+naparión capagdaca
+sa hari'i, humaráp siya.
+
+  Capagdating ni don Juan
+hari'i, nangusap pagcuan,
+di co yata mabayaran
+ang lahat mong capagalan.
+
+  Saca ngayon ang isa pa
+muling uutusan quita,
+anang príncipe at badyá
+ay iyo pong sabihin na.
+
+  Sa canitang pagpapasial
+sa castillong cariquitan,
+ang singsing cong minamahal
+nahulog sa caragatan.
+
+  At sa gabi namang ito
+yaón lamang ay cunin mo,
+sa umaga'i, maducot co
+sa ilalim nang unan co.
+
+  Isinagót ni don Juan
+cun yaón bagá po lamang,
+cahit aquing icamatay
+susundin cong malumanay.
+
+  Ay ano'i, nang magabi na
+á las nueve ang oras na,
+dumating na capagdaca
+itong si doña María.
+
+  Itinanong cay don Juan
+ang utos nang haring mahal,
+sumagot nang mahinusay
+at ganitó ang tinuran.
+
+  Ang utos bagá sa aquin
+nang haring amá mong guilio,
+sa dagat ay aquing cunin
+ang diamante niyang singsing.
+
+  Anang princesa'i, ganito
+tapangan mo ang loob mo,
+at itong utos sa iyo
+ay panganib na totoó.
+
+  Isang batia ang quinuha
+nang mariquit na princesa,
+may sangcalan at hapác pa
+sa dagat sila'i, tumugpa.
+
+  Sa batia'i, lumulan agád
+ang dalauang magsing-liyag,
+pagcapalaot sa dagat
+ang princesa ay nangusap.
+
+  Huag matacot don Juan
+tadtarín mo acong tunay,
+at huag matapon lamang
+capirasong aquing lamán.
+
+  Huag cang matulog naman
+at aco'i, iyong abangan,
+cunin mo sa aquing camáy
+ang singsing cong ililitao.
+
+  Tinadtad na ngani niya
+itong si doña María,
+sa tubig inihulog na
+naguing isang isda siya.
+
+  Sa calaunang di hamac
+sa ilalim ay paghanap,
+ay nacatulog na agad
+itong príncipeng marilag.
+
+  Nang ang singsing ay macuha
+naguing tauo ang princesa,
+daliri'i, inalitao na
+si don Juan ang cucuha.
+
+  Sa calaunang pag-litao
+singsing sa daliri'i, taglay,
+sino ang cucuha naman
+natutulog si don Juan.
+
+  Sa uala nganing cumuha
+singsing sa daliri niya,
+mulíng lumubóg pagdaca
+itong si doña María.
+
+  Lumitao na muling tambing
+itong princesang butihin,
+at hinihintay na cunin
+ang na sa daliring singsing.
+
+  At sa uala ring umabot
+singsing niyang isinipot,
+nasoc sa caniyang loob
+si don Jua'i, natutulog.
+
+  Lumubóg na mulí bagá
+ang mariquit na princesa,
+icatlóng pag-litao niya
+ang batia'i, siniquil na.
+
+  Mulí namang inalitao
+ang daliri niyang mahal,
+ito namang si don Juan
+pagtulog ay cahimbingan.
+
+  Sa hindi rin cunin ngani
+singsing doon sa daliri,
+ay inihulog na mulí
+umahon siyang madalí.
+
+  Nang sa princesang maquita
+si don Juan niyang sintá,
+himbing na ualang capara
+ay guinising nanga niya.
+
+  Dili ang uica co naman
+na aco'i, iyong abangán,
+at hindi macalilitao
+singsing cun aquing tangan.
+
+  Tingni itong guinaua mo
+ang oras na'i, á las cuatro,
+maca mamalayan tayo
+nang bunying haring amá co.
+
+  Cun caniyang maalaman
+lahat nating cagagauán,
+aco nga at sampong icao
+caniyang papupugutan.
+
+  Cundangan ang alang-alang
+dalá niyaring caibigán,
+quita ay pinahayaang
+maguing bató ang catauán.
+
+  Marali nang iyong gauin
+mulí mo acong tadtarin,
+maca ang hari'i, maguisíng
+ay uala pa yaong singsing.
+
+  Sa pagmamadalí niya
+nang pagtadtad sa princesa,
+umilandang capagdaca
+dulo nang daliri bagá.
+
+  Sa tubig nang ihulog na
+naguing isdá ang princesa,
+ang singsing ay nang macuha
+naguing tauong mulí siya.
+
+  Sa daliri'i, inilagay
+isinipót na ang camay,
+quinuha na ni don Juan
+at ang princesa'i, lumitao.
+
+  At umahon nanga siya
+sa batia'i, sumacay na,
+dulong hintuturo niya
+ang siyang ipinaquita.
+
+  Tingnan mo ito don Juan
+ang aquing daliri'i, culang,
+ito'i, tandaan mo bilang
+na sucat ipagcaquilanlan.
+
+  Yao na't, umahon bagá
+dalauang magcasi't, sintá,
+ang princesa'i, nagtuloy na
+sa real palaciong sadyá.
+
+  Sa pagtulog na mahusay
+nang hari niyang magulang,
+ipinailalim sa unan
+ang singsing na minamahal.
+
+  At sa cuarto'i, nagtulóy na
+itong si doña María,
+at nag-ualáng quibó siya
+parang hindi ala-ala.
+
+  Ang hari nang maguising na
+dinucot ang unan niya,
+ay nacuha capagdaca
+singsing niyang mahalagá.
+
+  Naguló ang gunam-gunam
+nang haring Salermong mahal,
+at hindi niya mapatay
+ang príncipeng si don Juan.
+
+  Tingnan dito pa sa isa
+na ipag-uutos co pa,
+tantó manding ualang sala
+na siya'i, mapapatay na.
+
+  Tinauag na si don Juan
+doon sa porterong bahay,
+siya nama'i, di sumuay
+naparoon capagcuan.
+
+  Anitong hari at saysay
+ngayon ay iyong paquingan,
+at sa aquing cautusán
+sundin mo't, huag maliban.
+
+  Aco'i, may isang cabayo
+ay mailáp na totoo,
+hindi pa sinasac-yan co
+sa umaga'i, mansohín mo.
+
+  Cunin sa caballeriza
+doon natatali siya,
+sampú nang freno at silla
+naroon ding para-para.
+
+  Caya lacad na don Juan
+at bucas ca na pariyan
+iyong mamansohin lamang
+cabayo cong minamahal.
+
+  Umoui nanga sa bahay
+ang príncipeng si don Juan,
+pinag-isip niyang tunay
+cabayong patuturuan.
+
+  Ay ano'i, nang magabi na
+higuit sa Ave María,
+ay dumating capagdaca
+itong butihing princesa.
+
+  Itinanong cay don Juan
+na cun anong cautusán,
+ganito'i, iyong paquingán
+nitong sa aquing tuturan.
+
+  Ang utos niya'i, ganitó
+siya rao ay may cabayo,
+ay mailáp na totoo,
+bucas dao ay mansohín co.
+
+  Sagót nang princesang mahal
+ó sinta co't, aquing búhay,
+baca di mo naalaman
+ang cabayong tuturuan.
+
+  Siya rin nga at di iba
+sa cabayo ay papara,
+saca ang rienda'i, silla
+ang capatid cong dalaua.
+
+  At aco ang freno naman
+nang cabayo mong sasac-yan,
+icao ay magpacatimbang
+at doon ca mamamatay.
+
+  Tuturuan quitang tambing
+nang paraan mong gagauin,
+at nang hindi ca patayin
+nang cabayong mamansohín.
+
+  Cun icao'i, lalapit bagá
+doon sa caballeriza,
+matá nito'i, magbabaga
+nacatatacot maquita.
+
+  Cun aayao magpa-silla
+ang cabayo'i, mag-aarma,
+palo't, dagoc na lahat na
+ng gauín mo sa caniya.
+
+  Nguni't, icao ay mangilag
+sa dambá niya at sicat,
+at ang cucó'i, matatalas
+ang lamán mo'i, mauaualat.
+
+  At cun baga mahina na
+lumuluha na ang matá,
+saca mo subuan siya
+nang freno sampú nang silla.
+
+  Ang bahala naman aco
+sa bibig nitong cabayo,
+sa pagca aco ang freno
+ang rienda'i, alagaan mo.
+
+  Capag-iyong linubayán
+ang riendang iyong tangan,
+sa alapaap tatahán
+ang cabayong sinasac-yán.
+
+  Icao nga ay malalaglag
+at ang hangin ay malacas,
+sa lupa ca malalagpac
+lamán mo'i, mananambulat.
+
+  Huag bayaang lumuag
+ang riendang iyong hauac,
+palo't, taquid nang espuelas
+nang manghina siyang agad.
+
+  At cun baga mahina na
+lauay ay tumutulo na,
+iyong ibalíc pagdaca
+doon sa caballeriza.
+
+  Nang ito ay masabi na
+ang lahat na bilin niya,
+umalis na ang princesa
+si don Jua'i, iniuan na.
+
+  Ano'i nang quinabucasan
+naparoon si don Juan,
+ay dinatnan sa hagdanan
+ang lahat nang casangcapan.
+
+  Nang sa cabayong maquita
+príncipe'i, naroroon na,
+nagningas nanga ang matá
+apóy ang siyang capara.
+
+  At nang anyóng ilalagay
+yaong silla sa licorán,
+ay nanghina ang catauán
+nang cabayong tuturuan.
+
+  Di anong magagaua pa
+nang siya'i, manglambót na,
+inilagay na ang silla
+ang freno'i, isinubo na.
+
+  Dito nanga nagdarambá
+at ibig cagatin siya,
+palo't, dagoc na lahat na
+ang guinauá sa caniya.
+
+  Inacay nanga sa labas
+nitong príncipeng marilág,
+at sa sacong isinacbát
+ang matalas na espuelas.
+
+  Sa cabayo'i, sumacay na
+anyóng ilulucsó bagá,
+hinigpitan na ang rienda
+ay bumiling biling siya.
+
+  Pálo't, táquid nang espuelas
+rienda'i, batac nang batac,
+at nang di nga mailipád
+ang príncipe sa itaas.
+
+  Ano pa't, sa cahirapan
+pagdagoc na ualang tahan,
+caniyang iniilagan
+ang freno'i huag tamaan.
+
+  Sa malaquing tacot bagá
+cabayong minansó niya.
+nag-luhá nanga ang matá
+ang lauay ay tumulo na.
+
+  Nang maquita ni don Juan
+na di na macagulapay,
+caniyang sinunód naman
+sa princesang cabilinan.
+
+  Hinila na ang rienda
+sa palacio ay nuí na,
+matuid ang lacad niya
+tuloy sa caballeriza.
+
+  Hinubdán na ni don Juan
+nang freno't, sillang maringal,
+inilagay sa hagdanan
+at umuí na sa bahay.
+
+  Ay ano'i, nang magabi na
+naparoón ang princesa,
+at pinagsabihan niya
+si don Juang casi't, sintá.
+
+  Búcas ay ualang pagsala
+tantong ipatatauag ca,
+magtulóy nang pumanhic ca
+sa hari'i, maquipagquita.
+
+  Siya ay iyong daratnán
+sa catre niyang hihigán.
+malaqui ang capagalan
+masasaquít ang catauan.
+
+  Nang ito ay masabi na
+ay umalis ang princesa,
+sa cuarto'i, nagtuloy siyá
+at nang macapagpahingá.
+
+  Ano'i, nang quinabucasan
+ang criado'i, inutusan,
+tauaguin mo si don Juan
+dito'i, aquing hinihintáy.
+
+  Naparoón na ang criado
+sa bahay niyong portero,
+aco'i, inutusan dito
+nang haring si don Salermo.
+
+  Icao ay inaanyayahan
+doon sa palacio real,
+sumama't, hindi sumuay
+sa criadong inutusan.
+
+  Nang dumating sa palacio
+uica nang hari'i, ganito,
+don Jua'i, may damdam aco
+masaquit ang aquing ulo.
+
+  Yamang iyo nang naganáp
+ang manga utos cong lahat,
+mamili ca ngayon caguiat
+na sa aquing tatlóng anác.
+
+  Ang hari'i, nagtindig naman
+at sumama cay don Juan,
+tatlóng cuartóng mag-agapay
+siya nilang linapitan.
+
+  Yao'i, capua may bútas
+na sa tablang inilapat,
+hindi mo natatalastas
+cagandahan nila't, quias.
+
+  Yaóng hintuturo lamang
+ang siyang ipinalitao,
+sa cuartong catapusan
+doon niya napagmasdan.
+
+  Hinauacan capagcuan
+yaóng daliring marangal,
+at saca siya nagsaysay
+ito ang ibig cong tunay.
+
+  Hindi nanga binitiuan
+sa daliri'i, pagcatangan,
+capagdaca ay binucsan
+cuartong quinalalag-yan.
+
+  Di anong magagaua pa
+nitong daquilang monarca,
+ang mahal sa loob niya
+ang siya bagang nacuha.
+
+  Nagsama na capagdaca
+magcaibigang dalauá,
+nag-isip nag-ala-ala
+itong daquilang monarca.
+
+  Ang nasoc sa loob niya
+ay caniyang ipadalá,
+sa capatid niyang sintá
+sa reinong Inglaterra.
+
+  Cun caniyang magustuhán
+ang príncipeng si don Juan,
+doon niya ipacasal
+at caniyang alagaan.
+
+  O cun dili caya naman
+at di niya magustuhan,
+ang príncipeng si don Juan
+ay caniyang ipapatáy.
+
+  Ito'i, lihim na di hamac
+na guinaua niyang sulat,
+ay natantó namang agád
+niyong princesang marilag.
+
+  Cun yaón ang calooban
+nang haring aquing magulang
+aco ang gagaua naman
+isang mabuting paraan.
+
+  Inutusan capapdaca
+si don Juan niyang sintá,
+doon sa caballeriza
+isang cabayo'i, cumuha.
+
+  Iyong bibilangin lamang
+ay ang icapitong tunay
+na mangaling sa pintuan,
+ang cunin mo at siyahán.
+
+  Dito'i, umalis na quita
+sa Berbania ay mouí na,
+at tayo'i, ipadadalá
+sa reinong Inglaterra.
+
+  Si don Jua'i, nanaog na
+tungo'i, sa caballeriza,
+sa pagmamadali niya
+icaualó ang nacuha.
+
+  Sinubuan nangang tambing
+nang freno't, sillang magaling,
+ay siya namang pagdating
+nitong princesang butihin.
+
+  Nang ito baga'i, maquita
+cabayong sasac-yán nilá,
+nagdala rin nang pangambá
+ang mariquit na princesa.
+
+  At nangusap cay don Juan
+quita'i, panganib sa daan
+sa di pagsunód mong tunay
+sa lahat cong cautusán.
+
+  Di ang bilin co sa iyo
+cunin mo ang icapitó,
+ay baquit ang icaualó
+ngayo'i, siyang quinuha mo.
+
+  Di anong magagaua pa
+siya'i, siyang nariyan na,
+sumacay na ang dalauá
+at umalis capagdaca.
+
+  Nang silá ay mapalual
+sa labas nang caharian,
+agad silang namalayan
+nang haring Salermong mahal.
+
+  Hinabol nanga't, sinundan
+ang dalauang nagtaanan,
+nang sila'i, maa-abutan
+ang princesa ay nagsaysay.
+
+  Don Jua'i, naririto na
+ang habol ay malapit na,
+panganib quitang dalauá
+sa hari na aquing amá.
+
+  Tingnan mo ang calacasan
+nang cabayo mong iniuan,
+quita ngayo'i, aabutan
+dito sa guitna nang parang.
+
+  Ang guinaua nang princesa
+niyong aabutan sila,
+inilaglag capagdaca
+ang carayom niyang dalá.
+
+  Ay naguing tinic na bacal
+ang hari'i, di macaraan,
+hindi macasagui naman
+ang cabayong sinasac-yan.
+
+  Sa malaquing galit bagá
+sa nagtaanang dalauá,
+sa cabayo'i, lumunsád na
+at hinauanan na niya.
+
+  Husto ngang dalauang arao
+bago niya nahauanan,
+at tatlong leguas ang lagay
+nang dalauang sinusundan.
+
+  Hinabol nangang muli pa
+ibig ding mapatáy niya,
+ibon ang siyang capara
+tulin nang cabayo bagá.
+
+  Nang malapit nang abutan
+princesa'i, muling nagsaysay,
+don Jua'i, eto na naman
+ang haring aquing magulang.
+
+  Ang guinaua nang princesa
+quinuha ang sabón niya,
+sa lupa'i, inihulog na
+naguing isang bundóc bagá.
+
+  Hindi ngani magcaraan
+ang cabayong sinasac-yan,
+nababaón ang catauán
+sa sabón na cabunducan.
+
+  Naisip sa loob bagá
+nitong daquilang monarca,
+na hilahin ang rienda
+at mag-libid capagdaca.
+
+  Ang lagay apat na leguas
+nang dalauang magsing-liyag,
+sa malaguing paghihirap
+cagalita'i, dili hamac.
+
+  Na sa gayong calayo na
+at di na niya maquita,
+hinabol din capagdaca
+ang nagtaanang dalauá.
+
+  Nang malapit nang abutan
+princesa'i, agad nagsaysay,
+naquita mo na don Juan
+tayo ngayo'i, aabutan.
+
+  Cung culanging palad quita
+ito na ang ating hanga,
+papataying ualang sala
+nang haring poon co't, amá.
+
+  Ang guinaua nang princesa
+niyong aabutan sila,
+ang coje niya'i, quinuha
+sa lupa'i, inihulog na.
+
+  Naguing isang caragatan
+na malalim at maluang,
+hindi nanga nacaraan
+cabayo nang haring mahal.
+
+  Di anong magagaua pa
+di na macahabol siya,
+guinaua nang hari baga
+benendicionan pagdaca.
+
+  Sa pangalan nang May-gaua
+nang Dios Haring daquila,
+ito ngayong aquing sumpa
+tumaláb sa iyong paua.
+
+  Cun icao'i, dumating diyan
+sa reinong paroroonan,
+tunay na icao'i, iiuan
+sa labás nang caharian.
+
+  Icao naua'i, malimutan
+nang príncipeng si don Juan,
+at icao ay pabayaan
+sa iba siya pacasal.
+
+  Sa masamang capalaran
+itong hari'i, nagcadamdam,
+sa dalamhati at lumbay
+ay siyang iquinamatáy.
+
+  Ito'i, lisanin co muna
+ang namatáy ay anhin pa,
+ang aquing ipagbabadyá
+si don Juan at princesa.
+
+  Nang sila ay dumating na
+doon sa labas nang villa,
+ay nangusap capagdaca
+si don Juang casi't, sinta.
+
+  Dito ay quita'i, iiuan
+icao'i, huag malulumbay,
+sa pagca't, tantong mahalay
+pumasoc na gayon lamang.
+
+  Isinagót nang princesa
+ó don Juang aquing sintá,
+ay di maliligalig pa
+ang mahal mong haring amá.
+
+  Sagót nang príncipe't, saysay
+totoo sintá co't, búhay
+sa iyo nama'i, mahalay
+di salubungin sa daan.
+
+  Cay doña Maríang turing
+sa uinica mo sa aquin,
+itong aquing tagubilin
+sa loob huag limutin.
+
+  Cun icao ay dumating na
+sa real palacio bagá,
+ay huag palalapit ca
+ni sa iyong reinang iná.
+
+  Sa cangino mang babayi
+don Jua'i, iyong paquingui,
+sa reino'i, huag mangyari
+aco'i, mauaualang puri.
+
+  Capag icao'i, nalapitan
+nang babaying sino pa man,
+aco'i, macacalimutan
+sa villa't, labás nang bayan.
+
+  Sagót ni don Jua't, badyá
+huag cang mag-ala-ala,
+aco'i, ualang ibang sintá
+hindi malilimutan ca.
+
+  Lumacad na si don Juan
+pumasoc sa caharian,
+at nagtulóy capagcuan
+sa hari niyang magulang.
+
+  Nang siya ay dumating na
+sa harap nang haring amá,
+caguluha'i, sabihin pa
+nang consejerong lahat na.
+
+  Sa malaquing caingayan
+sa loob nang caharian,
+ito'i, agád napaquingan
+ni Leonorang timtiman.
+
+  Binucsán na niyang tambing
+yaong silíd niyang lihim,
+lumapit nanga sa siping
+ni don Juang sinta't, guilio.
+
+  Umupo na capagcuan
+doon sa sinapupunan,
+nauala sa gunam-gunam
+princesa niyang iniuan.
+
+  Ang uica ni Leonora
+ó daraquilang monarca,
+dinguin nang iyong alteza
+ang aquing munting querella.
+
+  Pagca't, ngayo'i, narito na
+ang sa aquin ay cumuha,
+tapós na po ang panata
+na hiningi co nang una.
+
+  Aco'i, dito pacacasal
+at siyang aquing catipán,
+si don Pedrong tampalasan
+sa loob co ay masucal.
+
+  Sucat na po haring mahal
+ang aquing munting tinuran,
+at di co ibig masaláng
+sugat nang puso co't, subiang.
+
+  Ang hari ay natiguilan
+nang sa princesang tinuran,
+at tila mandin may bagay
+ay hindi tapatin lamang.
+
+  Napaayon capagdaca
+itong daquilang monarca,
+cahit cay don Juan bagá
+tunay ring manugang quita.
+
+  Sa lingo'i, ualang pagliban
+ang sa inyo'i, pagcacasal,
+nguni ay mayroong lamán
+ang sabi mong binitiuan.
+
+  Ang sagót ni Leonora
+mayroon nga po aniya,
+at cun aquing ipagbadyá
+malalagót ang hiningá.
+
+  Cun aquin na pong macamtán
+yaong matrimoniong mahal,
+saca co po isasaysay
+ang lihim cong iningatan.
+
+  Ito'i, lisanin co muna
+ang súgat nang púso niya,
+at ang aquing ipagbadyá
+itong si doña María.
+
+  Nang maguing tatló nang arao
+ang caniyang paghihintay,
+nang uala rin si don Juan
+balisa ang gunam-gunam.
+
+  Ito'i, malilihim bagá
+sa dunong na iningat niya,
+ay natantó capagdaca
+nang mariquit na princesa.
+
+  Na sa lingo'i, icacasal
+ang príncipeng si don Juan,
+aco'i, maquiquipagcangay
+sa arao nang cafiestahan.
+
+  Madali't, salita bagá
+ay hahaba ang historia,
+ang lingo'i, nang dumating na
+gumayác na ang princesa.
+
+  At sa singsing nganing mahal
+na caniyang iniingatan,
+ay humingi capagcuan
+carrosa niyang sasac-yán.
+
+  Humingi rin naman siya
+nang damit emperadora,
+sa arao na yaón bagá
+ay lumitao capagdaca.
+
+  At tambing nangang nagbihis
+niyong damit emperatriz,
+lalong nagningning ang diquit
+serafin mandin sa langit.
+
+  Sa carrosa ay lumulan
+itong princesang timtiman,
+ang catulad at cabagay
+yaong luminariong Buan.
+
+  At ang nangag-sisihila
+cabayong labing-dalauá,
+magcaparis ang hichura
+naca-aalio sa matá.
+
+  Anim ang cocherong hirang
+sa cabayo'i, sumasacáy,
+at saca anim din naman
+ang librea sa licorán.
+
+  Magcaparis ang vestido
+nang librea at cochero,
+pumasoc nanga sa reino
+ang emperatriz na bago.
+
+  Sa arao ring itó bagá
+icacasál ang dalauá,
+príncipe't, si Leonora
+at sila'i, mag-aasaua.
+
+  Nang maquita sa palacio
+ang carrosang guintong puro,
+anang haring don Fernando
+emperatriz sa banta co.
+
+  Ay ating itiguil muna
+pagcacasal sa dalauá,
+baca manonoód siya
+nitong pagdedesposada.
+
+  Ang uica nang calahatán
+emperatriz nga po iyan,
+manonoód ang dalihán
+sa bago pong icacasal.
+
+  Nang dumating sa harapán
+sinalubong sa hagdanan,
+anang hari't, manga mahal
+emperatriz na marangal.
+
+  Sila ay nagsi-loclóc na
+sa manga uupáng silla,
+ay nangusap capagdaca
+itong si doña María.
+
+  Ang sadyá co pong talagá
+manoód nang desposada,
+acó yata'i, nahulí na
+at silá ay nacasál na.
+
+  Ang sagót nang haring mahal
+emperatriz na marangal,
+natiguil ang pagcacasál
+sa iyo po ang dahilán.
+
+  Ang uica niya at saysay
+haring macapangyarihan,
+aco ang corderang leal
+na naparitong nag-lacbáy.
+
+  Di caya mangyari bagá
+mahal na vuestra alteza,
+isang laro'i, ipaquita
+dito sa novio at novia.
+
+  Ang uica nang hari't, saysay
+ó emperatriz na mahal,
+ituloy ang calaruan
+sa haráp nang capisanan.
+
+  Nang ito ay marinig na
+nang bunying emperadora,
+quinuha na capagdaca
+diamanteng singsing niya.
+
+  At humingi naman dito
+nang isang malaquing frasco,
+na may lamáng tubig ito
+may negrita at negrito.
+
+  At isang corong músico
+ang hiningi naman dito,
+di naman maquiquita mo
+ang tumutogtóg na tauo.
+
+  Ang isang catacá-tacá
+sa laróng palabás niya,
+ay may hauac na suplina
+ang mariquit na negrita.
+
+  Siya ngang pag-uinica na
+ang músico'i, tugtuguin na,
+at magsayáo ang dalauá
+na negrito at negrita.
+
+  Sinong di matuá naman
+sa dalauáng nagsasayáo,
+sa tugtóg ay nababagay
+yaóng quilos nang catauan.
+
+  Mag-uiuica capagdaca
+itong si doña María,
+itiguil iyang música
+pag lilibad nang dalauá.
+
+  At saca tatanong bagá
+itong mahal na negrita,
+cun hindi naquiquilala
+yaóng si doña María.
+
+  Sagót naman nang negrito
+hindi naquiquilala co,
+iyang itinatanong mo
+di co masabi cun sino.
+
+  Diyata don Juan aniya
+hindi mo naquiquilala,
+itong mahal na princesa
+siya mong casamasama.
+
+  Nang icao ay pag-utusan
+nang hari niyang magulang,
+tibaguin ang cabunducan
+ang trigo ay ibinigay.
+
+  Di niyon ding gabí bagá
+itong trigo ay namunga,
+guinauang tinapay niya
+sa palacio ay dinalá.
+
+  Cun hindi naalaman mo
+guinauáng bien sa iyó,
+ang suplina sa camay co
+madurog sa catauán mo.
+
+  Saca papaluin naman
+ang negritong caagapay
+cun ano't, ang nasasactán
+ang príncipeng si don Juan.
+
+  Aróy co ang uiuicain
+sinong pumalo sa aquin,
+capagdaca ay lilingapin
+ay ualang tauong casiping.
+
+  Siyang pag-uiuica naman
+ulitin ninyo ang sayáo,
+músico'i, magtutugtugan
+nacaaalio sa lumbay.
+
+  Sacá naman mag-lilibád
+negrito't, negritang hayág,
+maraming tauong di hamac
+ang nagsisi-panguilalás.
+
+  Uica ni doña María
+itiguil iyang música,
+at sacá tatanóng bagá
+sa negrito ang negrita.
+
+  Niyóng icao'i pag-utusan
+nang hari niyang magulang,
+na sa dagat ay paualán
+ang caniyang calaruan.
+
+  Labing-dalauang negrito
+ang nasisilíd sa frasco,
+sabihin mo sa harap co
+cun sinong humuli nito.
+
+  Dili si doña María
+na iyong casama-saíma,
+at ang frasco'i, hauac niya
+may ilao ca namang dalá.
+
+  Di siya rin ang naglagay
+sa frascong quinasisidlán,
+siya ring nagdala naman
+doon sa palacio real.
+
+  Isinagót naman dito
+hindi naquiquilala co,
+papaloin nanga rito
+nang negrita ang negrito.
+
+  Cun ano at si don Juan
+ang siya ngang nasasactán,
+marahás na carunungan
+sa princesang tinatangnan.
+
+  Nang calahati nang oras
+ang canilang paglilibad,
+ay muli namang nangusap
+yaong princesang marilág.
+
+  Ang uica'i, itiguil muna
+ang pagtugtog nang música,
+ang negrita'i, tatanong na
+sa negrito na casama.
+
+  ¿Diyata't, di mo quilala
+yaong si doña María!
+ay hindi ang sagót niya
+cun sino't, cun alín siya.
+
+  Anitong negrita naman
+sasabihi'i, paquingán,
+at nang iyong maalaman
+nagligtás sa iyong buhay.
+
+  Hiniling sa iyo naman
+mataas na cabunducan,
+at doon nga maguiguisnán
+sa tapát nang durungauan.
+
+  Ang uinica nang negrita
+ganito'i, tahaquin co na,
+at nang iyong maquilala
+yaong si doña María.
+
+  Ang bundóc mong inilagay
+sa tapat nang durungauan,
+doon naman maguiguisnan
+sa pusod nang caragatan.
+
+  At guinaua pang castillo
+nang pag-ibig nga sa iyo,
+saca ngayo'i, nilimot mo
+at hindi mo asicaso.
+
+  Singsing nang haring mahal
+nahulog sa caragatan,
+di iyong tinad-tad naman
+si doña Maríang hirang.
+
+  Ang capirasong daliri
+sa dagat natapon ngani,
+naguing tandang icauari
+sa pagquilalang madali.
+
+  At bucód sa rito naman
+nang sa iyo'i, paturuan,
+ang cabayong tampalasan
+na lalo mong camatayan.
+
+  Di guinauán ca nang daan
+niyang princesang marangal,
+ang ama'i, cahit masactán
+sa pagsintá ang dahilán.
+
+  Di nang macapanhic ca na
+sa real palaciong sadyá
+cayong dalaua'i, nagsama
+sa sariling cuarto niya.
+
+  Ay naisip capagdaca
+nang haring caniyang amá,
+na cayó ay ipadalá
+sa reinong Inglaterra.
+
+  Si doña María naman
+gumaua rin nang paraan,
+at nang cayo'i, macatanan
+sa reinong de los Cristal.
+
+  Niyong cayo'i, aabutan
+nang hari niyang magulang,
+ay caniyang hinadlangan
+nang matinic na cauayan.
+
+  At bago nga nacaraán
+ang haring Salermong mahal,
+ay tatlóng leguas ang lagay
+niyong inyong calayuan.
+
+  Hinabol cayong dalauá
+nang anyong aabutan na,
+ang sabóng caniyang dalá
+sa lupa'i, inihulog na.
+
+  Tingnan mo ang carunungan
+niyong princesang timtiman,
+naguing isang cabunducan
+yaong sabóng binitiuan.
+
+  Hindi nanga nacaraan
+ang cabayong sinasac-yán,
+apat na leguas ang lagay
+niyong inyong calayuan.
+
+  Diyata't, sa lahat bagá
+nang hirap niyang dinalá,
+hindi mo pa naquilala
+yaong si doña María.
+
+  Papaluin capagcuan
+ang negritong calibaran,
+cun ano't, ang nasasactán
+ang príncipeng si don Juan.
+
+  Uiuicain nang negrita
+diyata't, totoó bagá,
+sa loob mo'i, nauala na
+yaong mahal na princesa.
+
+  Papaluing ualang tahan
+ang negritong caagapay,
+boong cataua'i, nag-latay
+nang príncipeng si don Juan.
+
+  Ang uica ni doña María
+tugtuguin yaong música,
+nagsayáo na mulí bagá
+ang negrito at negrita.
+
+  Ay nang may isang oras na
+pag-lalaró nang dalauá,
+ay nangusap ang princesa
+ang músico'i, itahán na.
+
+  Ang tanong nitong negrita
+don Jua'i, diyata bagá,
+totoong di mo quilala
+itong si doña María.
+
+  Isinagót nang negrito
+hindi natatalastas co,
+anang negrita'i, ganito
+sasabihi'i, paquingan mo.
+
+  Di cayo'i, nang aabutan
+nang haring Salermong mahal,
+gumaua pa nang paraan
+itong princesang timtiman.
+
+  Di ang coje niyang dalá
+sa lupa'i, inihulog na,
+naguing dagat capagdaca
+hindi nacatauid siya.
+
+  At nang cayo'i, dumating na
+Ermopolisis na villa,
+sa bahay niyong pastora
+iniuan mo ang princesa.
+
+  Di ang bilin niyang tunay
+sa babaing cangino man,
+huag palapit don Juan
+at siya'i, malilimutan.
+
+  Cundi mo pa sinusucat
+dinaanan niyang hirap,
+ngayon na ang pagcautás
+ng buhay mong ualang palad.
+
+  Sa oras ding ito bagá
+ang músico'i, naualá na,
+ang negrito at negrita
+hindi na nila naquita.
+
+  At ang frasco nga ang siyang
+bucód na natira lamang,
+siya ang quinalalag-yan
+niyong cay don Juan buhay.
+
+  Ang uinica nang princesa
+diyata don Juan aniya,
+di mo pa naquiquilala
+yaong si doña María.
+
+  Yayamang gayon din lamang
+aco'i, ualang cabuluhán,
+pagsisi nang casalanan
+at siya mong cahanganan.
+
+  Siya nangang pagdampot na
+sa frasco nitong princesa,
+at babasaguing talaga
+sa malaquing galit niya.
+
+  Dito nanga naramdaman
+nang príncipeng si don Juan,
+at naquilala ngang tunay
+si doña Maríang mahal.
+
+  Linapitan capagdaca
+at saca niyacap niya,
+icao nga ang aquing sinta
+na iniuan co sa villa.
+
+  Aco ang may casalanan
+sucat mong paghinanactan,
+pagca't, aco'i, nalapitan
+ni Leonorang timtiman.
+
+  Aco'i, parang ulól bagá
+na sa loob cong mag-isá,
+cundi ngayon lamang sintá
+hindi co na-ala-ala.
+
+  Icao ang sintá cong tunay
+na pinagsadyáng linacbáy.
+sa reinong de los Cristal
+ang pinuhunan co'i, búhay.
+
+  Patauad doña María
+sa aquing pagcacasala,
+ang cataua't, búhay co pa
+ay sa iyo't, di sa ibá.
+
+  At saca nag-uica naman
+ó haring aquing magulang,
+dito acó ipacasál
+sa emperatriz na mahal.
+
+  Anang doña Leonora
+mahal na vuestra alteza,
+sandaling paquingán niya
+ang aquing munting querella.
+
+  Ngayon co na po tuturan
+ang lihim cong iningatan,
+at nang iyong maalaman
+yaong hirap ni don Juan.
+
+  Aco ay doon quinuha
+sa bundóc niyong Armenia,
+cami ay magcacasama
+capatid cong doña Juana.
+
+  Tiuasáy ang aquing lagay
+sa lupang cailaliman
+ang príncipeng si don Juan
+ang siyang cumuha lamang.
+
+  Bucód dito ang isá pa
+ó daraquilang monarca,
+nang siya'i, pagliluhan na
+capatid niyang dalauá.
+
+  Nang caniyang pagbalicán
+ang singsing cong minamahal,
+siya'i, agád tinalian
+magcapatid na sucaban.
+
+  Nang mayroong sampóng dipá
+ang lubid na nahulog na,
+ay tinagpás nang espada
+ni don Pedrong palamara.
+
+  Nang maquita co ang lagay
+nang príncipeng si don Juan,
+acó tantong daramay
+sa quinahulugang hucay.
+
+  Aco'i, agad sinungaban
+ni don Pedrong tampalasan,
+ang lobo co sa sucbitan
+ang quinuha co na lamang.
+
+  Inihulog co sa hucay
+at aquing pinagbilinan
+cahit patáy si don Juan
+ay iyong pag-remediohan.
+
+  Ito nga po haring mahal
+ang iyo lamang hatulan,
+cun siya'i, dapat macasal
+cay doña Maríang hirang.
+
+  Ang uica nitong monarca
+icao ang unang nacuha,
+an sagót ni Leonora
+aco nga po't, dili ibá.
+
+  Sa iyo ang carampatan
+si don Juan ay ipacasál.
+sapagca't, iyong binuhay
+sa balóng quinahulugan.
+
+  Sa hatol bagang nasambit
+sinong macapag-aalis,
+doña María'i, nagtindig
+at capagdaca'i, nagsulit.
+
+  Ito ang uinica niya
+ó daraquilang monarca,
+dinguin ngayon nang lahat na
+ang aquing munting querella.
+
+  Ang uica nang haring mahal
+sabihin mo na at turan,
+at nang aquing maalaman
+ang iyong pahahatulan.
+
+  Ang uica ni doña María
+cun gayon po'i maquinig ca,
+cay don Juan dahil bagá
+ang aquing pinag-hablá.
+
+  Naparoon at nag-lacbay
+sa reinong de los Cristal,
+cami ay nagcaibigan
+usapan nami'i matibay.
+
+  Gaano ang búhay niya
+sa utos nang aquing amá,
+acó ang naghirap bagá
+na sumunód sa caniya.
+
+  Cun aquing pinabayaan
+ang príncipeng si don Juan,
+hindi na darating naman
+doon siya mamamatáy.
+
+  Naguló ang gunam-gunam
+ng haring Fernandong mahal,
+cumuhang sanguni naman
+sa arzobispong marangál.
+
+  Ang sa arzobispong saysay
+cun sinong unang catipán,
+siyang dapat pacasalán
+nang príncipeng si don Juan.
+
+  Sagót ni doña María
+ó amá nang caloloua,
+ang sa tauong puri bagá
+di búhay ang cahalagá.
+
+  Anang arzobispo naman
+ngayo'i, uala ca nang daan,
+at may na unang catipán
+na marapat pacasalán.
+
+  Cay doña María'i, itó
+cun uala ring daan aco,
+hinauacan nanga rito
+yaóng itiniráng frasco.
+
+  Ibinuhos na marahan
+ang tubig sa frascong mahal,
+ano pa nga't, nag-languyan
+ang tauo sa caharian.
+
+  Ang tubig ay umapao nga
+hangang palaciong bintana,
+dito'i, agád nanga mutlá
+ang lahát nang tauong madlá.
+
+  Ang uinica ni don Juan
+sucat na sintá co't, búhay,
+aquing ipa-aaninao
+ang totoong catuiran.
+
+  O mahal na pontífice
+cay Jesús na cahalili,
+yaring aquing munting sabi
+ngayo'i, sandaling paquinguí.
+
+  Ang princesa Leonora
+ay hindi co tangcá siya,
+sa balóng aming sinonda
+doon co lamang naquita.
+
+  Pinuhunan co nga'i, búhay
+sa serpienteng nacalaban,
+at cay doña Juana naman
+sa giganteng nagtatangan.
+
+  Cun caya pinagliluhan
+manga capatid cong hirang,
+sa singsing niyang naiuan
+na aquing pinagbalican.
+
+  Abót na princesang mahal
+ang singsing mong nalimutan,
+at dito nagmulang tunay
+tanang aquing cahirapan.
+
+  Sa búhay cong pinuhunan
+nang sa iyo ay pag-agao,
+bagama't, iyong binuhay
+bilang nacapalit lamang.
+
+  At nag-uica si don Juan
+dito aco pacacasál,
+sa princesang lubhang mahal
+sa reinong de los Cristal.
+
+  Ang uica nitong monarca
+cay don Pedro'i, pacasál na,
+at hindi naman sa ibá
+at tunay ring anác quita.
+
+  Sapagca't, uala cang daan
+cay don Jua'i, mapacasál,
+matigas ang carunungan
+ni doña Maríang mahal.
+
+  Ang sagót ni Leonora
+ó daraquilang monarca,
+icao po ang bahala na
+gauin ang balang magandá.
+
+  Nang maringig yaon bagá
+nang haring caniyang amá,
+sumanguning muli siya
+sa arzobispo ngang sadyá.
+
+  Ano pa nga at nagcabagay
+pinag-isang catuiran,
+tinauag nilang marahan
+doña Leonorang mahal.
+
+  Nang oras ding yaón naman
+sabáy silang iquinasál,
+fiesta'i, dalauang siyam
+sa Berbaniang caharian.
+
+  Ay ano'i, nang matapos na
+ang canilang pagsasayá,
+isasalin ang corona
+cay don Juang anác niya.
+
+  Si doña María'i, nag-uica
+ó monarcang daraquila,
+sumandaling mag-unaua
+sa aquing ipag-uiuica.
+
+  Ang corona't, cetrong mahal
+si don Pedro ang salinan,
+aco'i, may corona naman
+sa reinong de los Cristal.
+
+  Sa uinicang ito baga
+niyong si doña María,
+ipinutong capagdaca
+cay don Pedro ang corona.
+
+  Ang sa mariquit na reina
+bunying doña Leonora,
+ibinigay sa caniya
+ang mahal na diadema.
+
+  At sila'i, umúi naman
+sa reinong de los Cristal,
+gayong layong linacaran
+isang oras na linacbay.
+
+  Ang catulad at capara
+nitong si doña María,
+lumabás sa, isang guerra
+at nanalong nagvictoria.
+
+  Ito'i, aquing pabayaan
+victoria niyang quinamtán,
+at aquing ipagsasaysay
+ang canilang paglalacbay.
+
+  Nang sila'i, dumating naman
+sa reinong de los Cristal,
+uala nanga at namatáy
+ama't, capatid na hirang.
+
+  Ang dinatnan sa palacio
+secretario't, consejero,
+siya ngang pagdating dito
+nang emperador na bago.
+
+  Yaong encantong laon na
+ay inalis capagdaca,
+yaóng batóng balót nila
+nagsilitao na lahat na.
+
+  Ang lihim na iningatan
+nang hari nilang magulang
+sa panahóng ito naman
+ay caniyang inalitao.
+
+  Ang tigre't, león sa parang
+at tauo sa caharian,
+sila'i, nangagsipaluál
+sa balát cayong catauan.
+
+  Nang, mangyaring malabas na
+ang tauo ay cumapal na,
+nagpahanda nang lamesa
+itong si doña María.
+
+  Ang silla'i, gayon din naman
+ay husto ring ualang culang,
+ang pagcaing bagay-bagay
+sa lamesa'i, nalalagay.
+
+  At sa dulo nang lamesa
+mayroong dalauang silla,
+na uupán bagáng sadyá
+nang príncipe at princesa.
+
+  Sacá naman capagdaca
+itong si doña María,
+nuha nang isang bandeja
+inilagay ang corona.
+
+  Cumuhang sintabi naman
+sa haráp nang manga mahal,
+na naroong napipisan
+consejeros bagáng tanán.
+
+  Pagmalasi't, tingnan ninyo
+ang emperador na bago,
+siyang nahalili ito
+doon sa haring amá co.
+
+  Ipinutong capagdaca
+yaong cetro at corona,
+at sa cay doña María
+ang mahal na diadema.
+
+  Matapos umagapay na
+ang bunying emperadora,
+at cumain ang lahat na
+sa mariquit na lamesa.
+
+  Nang sila ay matapos na
+nang pagcaing mahalagá,
+nagsi-tindig na lahat na
+para-parang nangag-viva.
+
+  Viva ang inahihiyao
+nang boong sangcaharian,
+mabuhay na ualang hangan
+ang emperador na mahal.
+
+  Sabihin bagá ang guló
+doong sa loob nang reino,
+arao, gabi ang músico
+ualang tahan sa palacio.
+
+  Ay ano'i, sa matapos na
+siyam na arao na fiesta,
+caguluha'i, payapa na
+nitong bagong nagcorona.
+
+  Ang emperador na mahal
+at asaua niyang hirang,
+nagpasunod nang mahusay
+sa tanang nasasacupan.
+
+  Ano ipa't, silang dalauá
+sing-ibig na mag-asaua,
+mahusay ang pagsasama
+ualang pagtatalo bagá.
+
+  Sila'i, lubós nagcabagay
+at capua manga mahal,
+mag-utos pa ay malubay
+sa manga vasallong tanán.
+
+  Caya nga't, ang naging hangá
+nitong bunying mag-asaua,
+nang sila'i, mangamatay na
+quinamtan ang santa gloria.
+
+  Ito ang dapat tularan
+nang mag-asauang sino man,
+ang loob na cababaan
+capatid nang capalaran.
+
+  Aquin nang bibig-yáng hangá
+corridong ipinagbadyá,
+cun sa letra'i, may sumala
+capupunan ay cayó na.
+
+
+CATAPUSAN
+
+       *       *       *       *       *
+
+[Patalastas: Advertisement Imprenta, at Papeleria ni J. Martinez]
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Ibong Adarna, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK IBONG ADARNA ***
+
+***** This file should be named 16157-8.txt or 16157-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/6/1/5/16157/
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad,
+Pilar Somoza and PG Distributed Proofreaders from page
+scans provided by University of Michigan. Dedicated to the
+three Filipino comedians Dolphy, Panchito and Babalu who
+made this folklore memorable in a 1970s film adaptation.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.