diff options
Diffstat (limited to '16122-8.txt')
| -rw-r--r-- | 16122-8.txt | 952 |
1 files changed, 952 insertions, 0 deletions
diff --git a/16122-8.txt b/16122-8.txt new file mode 100644 index 0000000..7dd1bf5 --- /dev/null +++ b/16122-8.txt @@ -0,0 +1,952 @@ +The Project Gutenberg EBook of Leabhráin an Irisleabhair--III +by "Chonán Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pádraig Ó Duinnín, agus "Gruagach an Tobair" + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Leabhráin an Irisleabhair--III + Seanaid na nGaedheal + +Author: "Chonán Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pádraig Ó Duinnín, agus "Gruagach an Tobair" + +Release Date: June 23, 2005 [EBook #16122] + +Language: Irish + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEABHRÁIN AN IRISLEABHAIR--III *** + + + + +Produced by Brendan O'Connor and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net + + + + + + +LEABHRÁIN AN IRISLEABHAIR.--III. + + +[Illustration: Seanaid na nGaedheal] + + +SCOIL GHAEDHEALACH. + +Aistí ó + +"CHONÁN MAOL," "BEIRT FHEAR," "AN tATHAIR PÁDRAIG Ó DUINNÍN," Agus +"GRUAGACH AN TOBAIR." + +Ar n-a chur amach do CHONNRADH NA GAEDHILGE, + +Baile Átha Cliath. + +1903. + + + + +CLÁR AN LEABHRÁIN SEO. + + + I. Scoil Ghaedhealach, ó "Chonán Maol." + II. Scoil Ghaedhealach, ó "Bheirt Fhear." +III. Scoil Ghaedhealach, ó'n Athair Pádraig Ó Duinnín. + IV. Cuirtear Corc sa Bhairile feasta, a Uaisle, ó "Ghruagach an Tobair." + + + + +RÉAMHRÁDH. + + +Tháinig na haistí leanas annso amach i nIRISLEABHAR na GAEDHILGE, agus +táimíd dá gcur i gcló arís le súil go ndéanfaid tuilleadh maitheasa, +agus go gcabhróghaid chum brostughadh ar an lá go mbeidh scoileanna agus +oideachas na hÉireann go fíor-Ghaedhealach. + +Is é an rud atá 'gár lot agus gar gcoimeád siar acht ná fuilimíd ag +déanamh úsáid dár dteangaidh féin chum gach éan-tsaghas gnótha do chur i +gcrích. Labhraimís Gaedhilg leis na leanbhaí scoile, múinimís ealadhna +is eile dóibh tríd an nGaedhilg, is annsoin is gairid an mhoill go +mbeidh Éire Gaedhealach amuigh 's amach. + +FEAR AN IRISLEABHAIR. + + + + +I. SCOIL GHAEDHEALACH. + + +Sula dtosnuighthear tigh, léirighthear an talamh, baintear an fód, +rómharthar go bhfaightear bun daingean dlúth & cuirtear an +chloch-chúinne annsoin. Támuid-ne ag léiriughadh na talmhan. Is gnó +tairbheach é & gnó trom. Támuid ag árdughadh tighthe leis acht i n-ionad +a gclocha cúinne do dhingeadh síos mar a bhfuil an chré ghlas chruaidh +is eadh is baoghlach go bhfuilmíd 'gá gcur ar thalamh bhog do chritheann +fá n-ár gcosaibh. + +Tá bun is na ceanntraibh Gaedhealacha agus má shuidhtear tigh air sin ní +réabfadh gaoth ghuairneáin na nIndiatha Thoir na tigh sin. + +Measaim gur bh'iascaire d'árduigh an chéad tigh i mBaile-Átha-Cliath i +bhfad ins na ciantaibh. Ní raibh aige chuige acht cleathacha adhmaid +chum fallaí, & scrath an tailmh chum dín a thighe, acht as an gcéad +thosughadh soin d'fhás Sráid Uí Chonaill mar a gcuireann Connradh na +Gaedhilge fútha indiu. + +Cuirimís-ne leis tigh ar bun--scoil Ghaedhealach, i gceanntar +Ghaedhealach--is cuma cá mbeidh sí suidhte, thiar, thuaidh nó theas, +acht go mbeidh an áit Gaedhealach. Caidé an cuma is fearr chum a déanta? +Is eól d'ár dtimthirí an áit is oireamhnaighe le n-a leithéid do chur ar +bun acht dála na cuma is fearr chum an ghnótha do chur chum cinn bheinn +buidheach do chách a chomhairle thabhairt dúinn. + +Dar liom-sa tá an scoil curtha suas cheana agus ní fhuil againn acht a +cruth d'atharrughadh. 'Sí an scoil Bhéarlach úd í do thóg an sagart +paróiste le cabhair an Bhuird Oideachais. Tá sé riachtanach orainn ar +dtúis cead an tsagairt agus cead tuismidhe na leanbh d'fhagháil agus an +scoil do cheannach ó'n mBord. Díolfaidh an bord í go mear má bheidh +fhios aca go bhfuilmíd dáiríribh agus go bhfágfamuis a scoil 'n-a +fotharach folamh aca chum scátha thabhairt d'uanaibh lá fearthainne. +Muna bhfuil sí oireamhnach d'ár ngnó dhéanfainn ceann nuadh. "Cad do +dhéanfar leis an máighistir mbocht atá annsúd?" adéarfaidh duine éigin. +An méid seo go deimhin. Má tá fios a ghnótha aige, sé sin má tá sé 'n-a +chumas Gaedhilg is léigheann maith do mhúineadh do'n aos óg, tógfar é ó +smacht an Bhuird Oideachais, tabharfar tuarastal níos fearr dó ná tá +aige agus coinghill freisin go bhfuighidh sé an tuarastal soin ar feadh +a bheathadh acht a ghnó do dhéanamh go maith & aire thabhairt dó féin. + +Déarfainn gur bh'fhiú fear maith tuarastal 200 púnt 'sa mbliadhain, do +mhúinfeadh an leanbh ó thosach i nGaedhilg, & do dhéanfadh clár oibre +mar leanas:-- + +GARSÚIN IS GEARRCHAILLÍ I n-ÉINFHEACHT AMUIGH IS AMACH LE SÉ BLIADHNA +D'AOIS, + +An chéad bhliadhain: + + Gaedhilg amháin is Teagasc Crióstuidhe. + +An dara bliadhain, & as soin go dtí an t-aonmhadh bliadhain déag: + + Gaedhilg, Stair, Teagasc Críostuidhe, Áireamh, léar-eólas, + Béarla--gach nídh múinte thre Ghaedhilg. + +An t-aonmhadh bliadhain déag: + + Ealadhna eile, Tómhas Cruinne, & Úclid. + +Ó'n t-aonmhadh bliadhain déag suas: + + Caithfear bean-mhúinte do sholáthar do na cailíníbh i dteannta + an mháighistir, do mhúinfidh Fuagháil, Cniotáil, Nigheachán, + Cócaireacht is gach nídh do bhaineann le tigh, is le + héanlaithe. + +Ba chóir go bhfuighthidhe a leithéid sin de mhúinteóir ar chéad go leith +'sa mbliadhain & ar an oiread céadna fear do mhúinfeadh míniughadh +talmhan do na buachaillíbh. + + Caithfear trí acra do cheannach cois na scoile i gcóir gach + saghas míniughadh talmhan do mhúineadh dhóibh ní amháin as + leabhraibh acht as obair lámh. Is leis na haosánaigh toradh na + talmhan soin & cuirfear i dtaisce dhóibh a luach, mar díolfar + ar an margadh na barraí. + +Is é míniughadh talmhan an t-eólas is oireamhnaighe d'ár ndaoinibh +indiu. Níor múineadh fós dóibh é, agus tá a rian air, támuid creachta ag +tíorthaibh deórata toisc nach bhfuil an t-eólas cruinn againn le sochar +do bhaint as an dtalamh. Deir fir eólacha go mbainfidhe a chúig n-oiread +sochair as an dtalamh so againn is baintear as indiu. Dá mbainfidhe féin +ba bheag an bhrigh dhúinn-ne é mar bheadh sé go dtí seo ag an bpéist sin +an máighistir talmhan. Tá breacadh an lae chughainn ámh, agus is mithid +d'fheirmeóiríbh na hÉireann iad féin do ghléasadh. Tá daoine eile +lasmuigh ag déanamh airgid as a gcuid talmhan agus ár dtír-ne ag dul +chum fiadhantais. + +Thall i nAlbain an t-am so de bhliadhain is gnáthach le feirmeóirí na +scioltháin do chur i mboscaíbh istigh i dtighthibh agus ithir is +aoileach do chur leó go séideann na bog-ghais thre shúilibh na sciolthán +soin. 'Sa mhí seo chughainn sáithfear na scioltháin sin i dtalamh is +beidh prátaí nua san Abrán atá chughainn aca súd. Chonnac fiche púnt dá +thabhairt ar thonna prátaí nua roimh Bhealtaine i gcathair Lúnduin. Ní +áiteómhadh an saoghal orm 'ná go bhfuil sé i gcumas feirmeóirí na +hÉireann an rud céadna do dhéanamh. Tháid siad chomh gasta is chomh +críochnamhail leó súd thall, acht amháin nach bhfuil eólas mínighthe +talmhan aca. Ní féidir leó dá réir sin dhá bharra prátaí do bhaint as an +dtalamh i n-éin-bhliadhain amháin & an leasughadh ceart do chur ar n-ais +ann gcás ná raghadh an talamh soin i ndísc. + +"An as scoilín Gaedhealach do mheasann tú an t-eólas soin do mhúineadh +do na feirmeóiríbh?" adéarfaidh duine éigin, is é ag leamh-gháiridhe. Go +réidh, a dhalta. Ni fhuil síol-chnó na daire chómh mór le méaracán, acht +féach ar bhile na coille d'fhásann uaidh, a cheann go hárd, a phréamha +go doimhin, a chabhail thoirteamhail, a ghéaga reamhra, righne. D'fhás +an crann uaibhreach soin as beagán, ní raibh deabhadh 'ná deithneas air, +acht níor staon sé riamh gur fhás sé. Féach go cruinn air, is +machtnuigh! + +D'éis an chéad scoil Ghaedhealach do chur ar bun & taithighe bheith +againn ar an ngnó, is féidir linn scoileanna eile d'fhagháil mar a +múinfear gach uile chéird do theastóchaidh uainn i nÉirinn, mar atá +leasughadh leathair, gréasuidheacht, figheadóireacht, táilliúireacht, +siúinéireacht, & cearda eile. Cuirfear árdscoil ar bun i mBaile Átha +Cliath, nó gCorcaigh, nó i nGaillimh, le haghaidh gach ealadha +thairbheach do mhúineadh as Gaedhilg do'n aos óg do thoghfar as na +scolaibh Gaedhealacha. Chuir ár sinsir scoileanna na Teamhrach is +Chluana, Bheannchoir is Árdmacha ar bun, & leath a gcáil ar fuid an +tsaoghail. Tá an fhuil chéadna ionnainne. Misneach, a chlann ó! Is +linn-ne tír gheal-innseach na hÉireann, & is gearr go mbeidh sí againn +le congnamh Dé. + + * * * * * + + Mar a gcuireann C. na G. fútha, _where the G.L. put up + (reside)_. Tuismidhe, _parents_. Áireamh, _Arithmetic_. + Léar-eólas, _Geography_. Tómhas Cruinne, _Geometry_. Míniughadh + talmhan, _Agriculture_. Aosánaigh, _youngsters_. Tíortha + deórata, _foreign countries_. Scioltháin, _"cut" potatoes for + seed_. Ithir, _earth-mould_. Ní áiteomhadh &rl. _The world + would not persuade me_. Críochnamhail, _industrious_. Síol-chnó + na daire (no darach), _the seed nut of the oak, acorn_. + +CONÁN MAOL. + + + + +II. SGOIL GAEDHEALACH. + + +Tá an ceart ar fad ag Conán Maol. Teastuigheann sgoil Ghaedhealach +uainn. Ní múineadh atá againn i nÉirinn anois acht creachadh, & tá a +rian orainn. Tá an donas a' teacht ar ár dtír. Ní'l againn acht +bliadhain níos measa 'ná a chéile. Tá muinntir na tuaithe a' scaipeadh +agus a' meathadh, & tá na sráid-bháiltí beaga ag dul i n-olcas gan +aonach gan margadh foghanta. + +Féachaimís ar an dtalamh agus ar churadóireacht na tíre. Tá an chuid is +mó de'n talamh leath-bháithte le huisge, & ní hamháin an talamh ísiol +acht leicne árda. Is ortha tá na barraí breaghtha luachra a' fás & gan +duine ná daoine a rómharfadh díog chun iad a thiormughadh. Féach +feirmeóirí na hÉireann a' díol a gcod' coirce ar dhá theistiún an chloch +& a' tabhairt sgillne ar _Castalia_ nó ar rud éicint eile go bhfuil ainm +mhór air. + +Féach ár dtír agus í maol ó chrannaibh. Nuair do b'fhéidir leis na +huaislibh crainn a chur níor chuireadar iad. Dá gcuirfidís ní bheidís +anois mar bheadh bacaigh a dúthaigh ag iarraidh déarca ar Bhuindeam. +Bheadh airgead i n-a bpócaíbh aca & bheadh obair ag lucht oibre atá +anois a' teitheadh as Éirinn. Agus cad is cionntach leis seo? An saghas +tabhairt suas a fuaireadar. Níor cheap éinne go mba cheart d'uaislibh na +hÉireann eólas do bheith aca ar thalamh na hÉireann. 'Seadh! tá toradh a +ndeagh-oibreacha aca anois, & is baoghlach liom-sa nach ag dul i +bhfeabhas a bheidh an sgéal aca feasta. + +Acht cad deir an feirmeóir? Ceapann seisean ná fuil éan-mhaitheas i +gcrainn acht iad do ghearradh & a dhóghadh. "Ní'l siad acht a' sughadh +brighe an tailimh." Ní baoghal dó-san crann a chur. Gearrann sé an crann +mar gheall ar a bheith 'sa' tslighe air, acht bíonn na mílte feóchadán & +geósadán a' fás i n-a pháirc aige. + +Nuair a bhí sé seo 'n-a gharsún a' dul ar sgoil fuair sé árd-mhúineadh. +Bhí fhios aige cia'ca an cnoc is aoirde 'sa' domhan. Do 'neósfadh sé +dhuit an méid uisge ghabh le fánaidh le bliadhain i n-abhainn mhóir +íochtair Aimeirice, & bhí cúnntas cruinn aige ar athair agus ar mhathair +ríogh bhí 'sa' Róimh na mílte bliadhan ó shoin. Badh dhóigh le duine gur +adhbhar captaín a bhí 'sa' gharsún agus an saghas foghluim a fuair sé ar +sgoil. Nár chóir go mbeadh an bheag nó an mhór d'eólas le fagháil aige +ar an tslighe bheathadh bhí i ndán dó. Acht ní mar sin a bhí. Chonnaic +sé na crainn a' fás; chonnaic sé an duilleabhar a' séideadh ins an +Earrach & a' tuitim 'sa' bhFoghmhar; acht níor chuir éinne 'n-a cheann +ná raibh ó'n gcrann úd ar thaobh an bhóthair acht greim fhagháilt ar an +dtalamh & go mbeathóchadh an t-aer é. + +Is cuimhin liom-sa sean-daoine nár chaith lá riamh ar sgoil, & geallaim +& deimhinghim gur mó an t-eólas a bí aca ar churadóireacht & ar +nidhthibh a bhaineann le saothrughadh na talmhan 'ná bhíonn anois aca so +a chaitheann na bliadhanta ar sgoil. + +Ní héin-iongnadh an sgéal a bheith mar seo ag ógánaigh na haimsire seo. +Tagann mórán d'ár gcuid eólais chughainn ó dhúthchas. Pé eólas a bhí ag +ár seacht-sinsearaibh is i nGaedhilg do b'fhéidir leó é chur i n-umhail +dá gclainn; acht ní raibh éin-mhesa aca-san ar Ghaedhilg. Chaitheadar +uatha í, & i n-a theannta sgaradar le heólas na sean-daoine a tháinig +rómpa. B'fhéidir go raibh beagán d'eólas a shinsear ag an bpáisde ar +dhul ar sgoil dó ar dtúis. Acht, má bhí, níor b'fhada gur stracadh as na +préamhachaibh an t-eólas so, & má fhágadh éan-chuid de gan stracadh, do +múchadh é le carta an Bhéarla sara raibh an leanbh leath-bhliadhain ar +sgoil. Thug na múinteóirí iarracht ar síol an Bhéarla a chur. Ní raibh +an ithir ró-oireamhnach, & ba mhinic an síol go holc, & ba mheasa é an +leasughadh, & b'é deireadh an sgéil é gur fhág an sgoláire an sgoil & é +gan Bhéarla gan Ghaedhilg. + +Bhfuil leigheas le fagháil ar an aicíd seo? Tá, gan amhras. Tá an +leigheas ag an ndorus againn. Tá an leigheas i dteangain ár sinsear. +Moladh le Dia! tá an leigheas ag oibriughadh anois. Tá síol curtha i +n-ithir mhaith. Ba mhaith linn-ne dá bhfeicimís an geamhar a' teacht +suas níos treise & níos tiugha 'ná atá sé. Acht bíodh foidhne againn. +"Tagann gach maith le cáirde," & "I ndiaidh 'chéile dhéantar na +caisleáin." Beidh barra maith againn fós, le congnamh Dé. + +Ní doig liom féin gur tháinig an t-am fós chun Sgoil Ghaedhealach +"Chonáin Mhaoil" a chur ar bun. + +'Sé is ceart dúinn úsáid a dhéanamh des na sgoileanna atá againn. Má is +maith leis na stiúrthóirí é, is féidir leó Sgoil Ghaedhealach a dhéanamh +d'éan-sgoil atá fútha. Anois ní fuláir nó tá sagart le fagháil i +Gceanntar Ghaedhealach a chuirfeadh Sgoil Ghaedhealach ar bun. Agus muna +bhfuil a leithéid seo le fagháil, cuirimís sgoil oidhche suas. Tá +airgead le fagháil ó'n Riaghaltachas ar an obair seo. Is féidir linn-ne +greim fhagháil ar chuid de chun na Gaedhilge a mhúineadh & ní dóigh +liom-sa go bhfuil aon scairt 'sa' bhearnain le cosg a chur orainn. + + "An té ná bíonn láidir + Ní fuláir do bheith glic." + +Ní'lmid-ne láidir fós, & nuair ná fuilmid, 'sé is fearra dhúinn a +dhéanamh 'ná greim a bhreith ar gach buntáiste & úsáid a dhéanamh díobh +ar son na Gaedhilge. + +"Glac a bhfaighir & díol a bhféadfair." + +BEIRT FHEAR. + +Gluais. + +Creachadh, _spoiling_. A' scaipeadh & a' meathadh _scattering and +decaying_. Sráid-bhailtí, _villages_. Leicne árda, _high hill-sides_. +Dhá thuistiún an chloch, _eightpence a stone_. Maol ó chrannaibh, _bare +of trees_. Crainn a chur, _to plant trees_. Ag iarraidh déarca, _seeking +alms_. Cad is cionntach, _what is to blame for this_. Tabhairt suas, +_up-bringing, education_. Ní baoghal dó-san crann chur, _no fear of his +planting trees_. Cia'ca an cnoc is aoirde, _which is the highest +mountain_. Ghabh le fánaidh, _went down_. An bheag nó an mhór d'eólas, +_some little or much knowledge_. Curadóireacht, _agriculture_. Is i +nGaedhilg do b'éidir leó, _in Irish they were able to make it known to +their children_. Stracadh as na préamhacha, _torn out of the roots_. An +ithir, _the soil_. Geamhar, _young grass_. Scairt sa bhearnain, _a bush +in the gap_. + + + + +III. SCOIL GHAEDHEALACH. + + +Is beag an mhaitheas dúinn bheith ag trácht thar Ghaedhilg & ag áiteamh +ar dhaoinibh gur beó-theanga í muna bhféadfaimíd í shaothrughadh mar +shaothruighthear gach beó-theanga 'san Eóraip. Is beag an mhaitheas +bheith ag iarraidh smacht a chur ar dhaoinibh bochta gábhataracha, ar +lucht iascaireachta, ar lucht sclábhaidheachta, is ar a leithéididhibh, +bheith ag iarraidh maide a thabhairt dóibh muna labharfaid Gaedhilg iad +féin is muna labharfaid Gaedhilg le n-a bpáistidhibh & bheith ag gearán +ná fuil ruainne do'n Spioraid Ghaedhealaigh fágtha 'n-a measc nuair a +mhothuightear an tuile ag trághadh & gan caoi ar chasadh aici. Is beag +an mhaitheas é sin go léir muna bhféadaimíd gach nídh bhaineann le n-a +ngnó saoghalta do mhúineadh dos na daoinibh i nGaedhilg. Muna bhfuil +brigh 'san Ghaedhilg fé láthair acht chum iasc do chomhaireamh nó cearca +do dhíol ar mhargadh nó déirc a lorg ó thigh go tigh nó fós chum amhráin +shultmhara do chanadh le hais na teineadh, ní fada fhanfaidh fiú na +bríogh soin féin innti, agus is beag an mhaitheas dúinn bheith ag +gabháil dí agus ag tabhairt iarrachta ar í choimeád 'n-a beathaidh. Ní +féadfaidh daoine bheith i gcomhnuidhe ag díol cearc nó ag comhaireamh +éisc nó ag lorg na déirce--caithfear a lán rudaidhe nach iad a dhéanamh, +& muna mbeidh sé i gcumas na ndaoine iad a dhéanamh i nGaedhilg déanfar +i mBéarla iad agus léigfear an Ghaedhilg le fuacht is le faillighe. Má +fhanann gach duine óg is aosta, a labhrann Gaedhilg is ná fuil tabhairt +suas i mBéarla air, má fhanann sé 'n-a _illiterate_, má's éigin dó a +mharc (×) a chur i bpáipéar i n-ionad a anma, má's éigin dó múinteóir +Béarla d'fagháil dá chlainn nó iad a bheith 'n-a n-_illiterates_ mar é +féin--má leantar do'n chleas soin, is gearr a bheidh a leithéidí sin d' +_illiterate_ n-ár measc, is geárr a bheidh Béarla ag éinne acht +drabhghail bheag gan bhrigh. Cad do ruaig an Ghaedhilg as Conntae +Luimnigh, as Conntae Tiobrad Árann, as ur-mhór de Chonntae Chorcaighe, +as Cathair Chorcaighe agus as conntaethibh is cathrachaibh nach iad? Cad +do chuir an fán uirthi, ó aimsir an droch-shaoghail go dtí seo? +'Neosad-sa díbh cad do chuir fán is ruagairt ar ár dteangain. +Leath-chéad bliadhan o shoin nó ós a chionn bhí sí dá labhairt go +flúirreach ag óg is aosta ar fuaid na Mumhan, & ba dhóigh le duine ná +tiocfadh aon bhriseadh go bráth uirthi. Bhí filidheacht le fagháil +aisti, bhí scéalta fiannaidheachta le fagháil aisti, bhí comhrádh suilt +is grinn le fagháil aisti. Dar ndóigh ba mhaith an rud sain. Acht ní +fhéadfadh daoine maireachtaint ar rannaibh filidheachta, is ní +bhainfeadh eachtraidhe ar Oisín is ar Oscar an tart ná an t-ocras de +mhuirighean óg neamh-chongantach. Níor féadadh dul chum cinn le gnó an +tsaoghail gan tabhairt suas éigin oireamhnach, & ní raibh an tabhairt +suas soin le fagháil i nGaedhilg, & bhí sé le fagháil i mBéarla. Dá +bhrigh sin cuireadh an Ghaedhilg i leath-taoibh & tá a rian uirthi +indiu. Tá an rud céadna soin ar siubhal fá láthair. Táthar ag cur na +Gaedhilge i leath-taoibh d'fhonn tabhairt suas tairbheach d'fhagháil i +mBéarla. Agus beifear dá cur i leath-taoibh go mbeidh sé 'n-ar gcumas +teagasc oireamhnach tairbheach a thabhairt i nGaedhilg do'n aos óg a +labhrann í do réir dhúthchais. Is maith an rud timthiridhe do scaoileadh +amach fá'n dtuaith; is maith an sud craobhacha do chur ar bun annso is +annsúd 'sna críochaibh Gaedhealacha. Ní'l aon locht agam le fagháil +ortha, acht creid mise leis ní réidhteochaidh timthiridhe an cheist go +lá an chunntais. Dá mbeadh timthire againn i gcóir gach sráid-bhaile nó +gach baile Gaedhealach & gach timthire a bheith ag obair go dian +dúthrachtach ó cheann ceann na bliadhna, dá mbeadh craobh do Chonnradh +na Gaedhilge i ngach baile & na leabhair is deise 'san domhan dá gcur +amach gach seachtmhain agus an ceól is bríoghmhaire i nÉirinn dá +spreagadh agus an rinnce is anamamhla le fagháil fá ghléas againn--ní +chuirfeadh na neithe sin go léir sonas ná bail ar ár dteangain dá mbadh +rud é gur bh'éigin do'n aos óg iompódh ar an mBéarla chum an tabhairt +suas d'oireann dóibh dá ngnó saoghail d'fhagháil. Is mar sin atá an +scéal fá láthair, agus is mar sin a bheidh an scéal go gcuirfear +scoileanna fíor-Ghaedhealacha ar bun. Acht mar adeir Conán Maol, +tosnuightear le héan-scoil amháin. Bíonn gach aon tosnughadh lag. +Lastaréan-choinneal bheag amháin mar thosnughadh, agus is gearr go +mbeidh soillse ar ndóthain againn. An bhfeacabhar riamh an chuma i n-a +lastar na coinle 'sna heaglasaidhibh. Nuair a bhíonn cruinniughadh mór +bailighthe le chéile agus coinneal i láimh gach duine aca, faghthar aon +bhuaiceas bheag amháin; lastar í; lastar coinneal i láimh dhuine éigin +léi, druideann an duine sin a choinneal ar lasadh chum coinle a +chomhursan, & lasann a choinneal; lasann siúd coinneal an té bhíonn le +n-ais, agus dá réir sin ritheann an teine ó dhuine do duine, agus is +gearr an mhoill go bhfeictear blaodhm solais ag gealadh na heaglaise go +lonnrach agus ag cur compórd is áthas ar na daoinibh ar fad. Is mar sin +a bheidh an scéal againn i dtaoibh na scoile, cuirtear aon scoil amháin +ar bun; lastar an choinneal bheag amháin, agus is gearr le congnamh Dé +go mbeidh blaodhm soluis ag éirghe ó chúig áirdibh na hÉireann ná +múchfar go deó na ndeór. Is mithid dúinn tosnughadh. Is cuma cá +gcuirfear an scoil sin ar bun--i nDún na nGall, i gConntae na Gaillimhe +nó i gCiarraidhe. Acht ó's Ciarraidheach Conán Maol, ó's Ciarraidheach +"Beirt Fhear" agus ó's Ciarraidheach mé féin, agus nuair ná fuil aon +chríoch ná Conntae eile ag tabhairt fá'n obair seo, is dóigh liom gur +fearra dhúinn tosnughadh le Ciarraidhe--áit éigin thiar an fad i mBaile +an Fheirtéirigh nó i nÍbhráthach nó i nGleann Beithe. B'fhearr liom aon +scoil fíor-Ghaedhealach amháin 'ná dhá thimthire. Caithfear airgead do +sholáthar acht ní dóigh liom go bfágfaidh na Ciarraidhigh cibé áit i n-a +bhfuil siad aon easnamh orainn, agus ní'l amhras ná go dtabharfaidh an +Árd-fheis congnamh dúinn agus go mbeannóghaidh sí ár n-obair. +Tosnuighmís le congnamh Dé agus do réir mo thuairime níor rinneadh obair +riamh ar son ár dteangan níos fearr 'ná an obair do cheap Conán Maol. + +PÁDRAIG UA DUINNÍN. + + + + +IV. CUIRTEAR CORC SA BHAIRILE FEASTA, A UAISLE. + + +Nuair bhíos-sa ar scoil sa tseana-shaoghal, ní raibh námhaid ba mhó agam +ná bairile. Seo mar a thárlaidh sin. An mí-fhortún máighistir a bhí +againn, ní raibh oiread mo dhuirn ann, acht bhí béic asail aige, & rud +ba mheasa na soin, slat chomh fada le slat Mhaoise. "Anois" adeireadh sé, +agus é ag rástáil síos agus suas, agus ag fáscadh na slaite ar tí na súl +a bhaint asainn, "tá bairile áirithe ann agus dhá pholl ann--poll 'n-a +bhun agus poll 'n-a bharr, agus dhá corc ionnta. Dá mbeadh an bairle lán +d'uisce agus go dtarraiceoghthá an corc thíos do bheadh an bairile +follamh i gcionn deich nóimití; acht dá mbeadh sé follamh & go leogfá +uisce isteach ann tríd an bpoll thuas, do bheadh sé lán i gcionn dhá +nóimit déag. Cuir i gcás anois go mbeadh an bairile lán, agus go +dtarraiceoghthá an dá chorc i n-éinfheacht, cahuin a bheadh sé i n-dísc?" + +Is ar an gceist seo do chuimhnigheas an lá fé dheireadh nuair chonnac +aiste Chonáin Mhaoil mar gheall ar an scoil Ghaedhealaigh. Mar is +solaoid d'Éirinn an bairile úd. Bhí sí ar scéidhe de Ghaedhilg--cnuasach +saothair intinne ár sinsear romhainn. Annsoin, do tháinig an fealltóir +Sasannaigh, & do dhein sé poll i dtóin an bhairile, agus siúd an +t-uachtar saidhbhir le fánaidh. I n-ionad an phuill a stop is amhlaidh a +bhíomar-na, ar nós bhraisile leanbh timcheall locháin ar thaobh sráide +glagair, ag rinnce & ag bualadh bas le spórt nuair choncamair na caisí +geala ag gabháil síos, agus do rop cuid againn ár méaranna sa pholl ghá +fhairsingiughadh i gcás go mbeadh tuile níos mó againn. + +Sul a raibh an tubaist ar fad déanta againn do tháinig fir chalma +Chonnradh na Gaedhilge d'ár gcose. D'éis aghaidh béil a thabhairt +orainne do chuadar ag stop an phuill. Acht níor leog an Sasannach dóibh +é. + +"Pé nídh is mar a dheineann an Bairile," ar sé, "is liom-sa an poll +soin, agus ní leómhthaidh sibh barra méire a leogaint air." + +"Déinimís poll i gceann an bhairilie" arsa na fir, "agus cuirimís +tuilleadh uachtair ann." + +Do déanadh mar sin, agus do chuireadar fios ar uachtar ar fuid na tíre +le cur 'sa' bhairile; acht, foríor! tá uachtar gann i nÉirinn anois. +Cuireadh stranncán maith ó Bhaile Mhúirne chúcha, cuid ó'n nGailimh, +cuid ó Chiaraidhe. Do chuir an tAthair Peadar tuna uaidh féin chúcha; +agus do bhailigh Cú Uladh, an fear bocht lán poitín dóibh thall 'sa +abhus i dTír Chonaill. 'N-a n-éaghmais sin, is minic ná raibh le fagháil +aca acht an bainne géar, an lionn caol, & an bhláthach. Ní ag +lochtughadh na ndaoine n-a thaobh soin atáim, mar thugadar uatha go +toilteanach é, & ní raibh a mhalairt aca. + +Tá atharrach scéil le tamall againn, agus ó tá is dóigh liom-sa nár +mhisde dhúinn a tharrac chugainn. D'fhág na Sasannaigh an bairile fúinn +féin. Nach mithid dúinn an corc a chur ann? Bhí tuigsint mhór i mbairile +ag an máighistir úd a bhí orm-sa, agus déarfadh sé ná tiucfadh leis an +nGobán Saor féin é líonadh faid a fágfidhe a leogaint uaidh tríd an +uathais mhóir úd 'n-a thóin é. + +Ní ag dul i gcumhainge atá an uathais seo, tá seacht gcomhachta ag +cabhrughadh le chéile chun í leathanughadh ó ló go ló. Farsingi-gheann +rith uisce poll choidhche. Ní'l éan-duine a thógadh suas le galldachas +ná déanfaidh sé na daoine a bheidh 'n-a chomhluadar gallda mar é féin. +Chonnac-sa an lá eile triúr leanbh óga nár chuaidh ar scoil riamh ghá +dhéanamh so le na sean-mháthair agus í i n-aois a ceithre fichid. Bhí +"_tiss_, a laogh," agus "_neo_, a laogh," agus "_mindeen yoursel_, a +chuidín," ar bharra a teangan ó mhaidin go hoidhche aici dhóibh. Tá an +traen agus na camthaí seirbhíseach a bhíonn na feidhil á dhéanamh; tá an +post, & buachaillí an phuist a théidheann ó thigh go tigh san tuaith dá +dhéanamh; tá páipéar na seachtmhaine á dhéanamh; an gnó céadna ar +siubhal san scoil & san séipéal; na timthirí atá amuigh ó sna Bórdaibh +seo a bhíonn ag comhairliughadh na bhfeirmeóirí; na tighthe ósta & na +cuairteóirí & a lucht leanamhana--tá siad so uile ag méadughadh an +phuill úd, mar tá siad ó cheann ceann de'n bhliadhain ag dingeadh Béarla +isteach ár gcluasaibh. + +Féachaimís anois an bhfuil ár sciath-chosanta leathan láidir a dhóthain +chun na náimhde uile seo a choimeád uainn amach. Tá ár seasamh ar na +páistíbh. Chíonn gach éinne é sin. Caillimís iad, agus tá sé chomh maith +againn 'slán beó' fhágaint ag ár mbairile go deó. Coimeádamís +Gaedhealach iad, agus tá an lá linn. Ní fheadar an dtuigid do +léightheóirí deacracht an nídh seo ámhthach. Labhradh éan-athair cloinne +atá ag casadh le n-a leanbhaí féin a thabhairt suas mar badh chóir. Badh +mhaith liom focal ó Pheadar Ó Laoidhléis ar an gceist seo. Sé lóbh is +dóigh liom adeir gur cogadh síoraidhe beatha dhuine ar an saoghal. Acht +deirm-se ná fuil sa chogadh so acht neamh-nídh seachas an cogadh a +bhíonn ar gach teinteán i n-a mbítear ag casadh le leanbhaí do choimeád +Geadhealach i n-indheóin na náimhde do áirimhigheas thuas. Agur má's mar +seo atá an scéal ag leanbhaí na nGaedhilgeóirí connus atá sé ag an +marcsluagh ná tabharfadh a dtúismidhthe biorán buidhe ar ciaca bheidís +Gaedhealach nó Gallda! Cad do dhéinimíd-na, muinntir na Gaedhilge, do +sna leanbhaíbh seo. + +Múinimíd páidreacha Gaedhilge dhóibh, ach is i mBéarla déanfaidh an +sagart agus an t-Easpog iad do cheistiughadh; múinimíd dóibh connus +Gaedhilg do léigheamh, acht óir is scoil Bhéarla í, caithfidh an Béarla +bheith i mbun 's i mbárr ár gcuid oibre. Múinimíd rinnce Gaedhealach +dhóibh, acht is i mBéarla dhéanfaid siad cainnt air agus úsáid de n-a +dhiaidh sin. Sé an scéal céadna ag gach nídh eile é. Ní'l an fear soin +cruthanta fós a dhéanfadh nídh do bh'fearr de leanbhaíbh leis an saghas +so oideachais ná _Anglo Irishmen_. Sin é go cruínn atá againn dá +dhéunamh díobh. Ní'l ann acht ag casadh le baraile na tóna briste do +líonadh. + +Ní'l réiteach na ceiste seo, ná sábháil na teangan le fagháil taobh +amuigh de'n scoil Ghaedhealaigh. Is éigin na leanbhaí do chur uirthi, & +gach nídh d'oirfidh dóibh a mhúineadh i nGaedhilg. Ní dhéanfadh an +galldachas díth ná dochair annsoin dóibh. Do thuitfeadh sé siar síos +díobh mar a thuiteann an braon de'n lachain. Ní féidir an teagasc so +thabhairt i n-éan-scoil náisiúnta indiu. Ní'l sa cheann is fearr aca so +go fíor acht scoil ghallda. Caithfimíd féin, ar an adhbhar soin, costas +na scoile d'fhulang sa chéad fháscadh. + +Ní'l amhrus ar domhan, ar a shon sain, má chuirfimíd suas í, & má +théidheann an obair chun cinn innti--má thigeann linn gnó tairbheach a +dhéanamh innti--níl amhras ar domhan ná go ndíolfadh an bórd léighinn +asti i gcionn chúpla bliadhain, & ná go leogfaidís dúinne leanamhaint +do'n obair do chuireamair ar bun innti. + +Is dóigh liom féin go mbeidh eagla an chostais ar an gCoiste Ghnótha; +agus má bhíonn is dócha gur bh'fhéidir do dhaoinibh lasmuigh de'n +Choiste an t-airgead do dhéanamh suas. Táim chomh cinnte go bhfuil an +scoil ag teastáil uainn, chomh cinnte go ndíolfadh an Bórd i gcionn +chúpla bliadhan aisti, agus annsoin gur bh'fhéidir dúinn mórán dá saghas +a bheith againn; chomh cinnte go bhfuil saoradh na teangan innte, go +dtabharfad £5 d'éan-fhuireann Gaedhilgeóirí a chuirfidh le chéile chun í +do sholáthar. + +Tá saothar mór déanta le deich mbliadhna againn. Ba ró-lag é ár +dtosnughadh: Ní'l bliadhain a ghabhann tharainn ná tugamaoid coiscéinn +chun cinn--ná téidhimíd pas beag níos aoirde. Is maith é sin. Leanamís +de. _Excelsior_ choidhche! Tá coiscéim na bliadhna so gan tabhairt fós +againn. Tugaimís chun scoile Chonáin í. + +GRUAGACH an TOBAIR. + + * * * * * + +AN CLÓ-CHUMANN, (Teóranta), + +Clódóirí Gaedhilge, Sráid Mhór na Trágha, + +Baile Átha Cliath. + + * * * * * + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Leabhráin an Irisleabhair--III +by "Chonán Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pádraig Ó Duinnín, agus "Gruagach an Tobair" + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEABHRÁIN AN IRISLEABHAIR--III *** + +***** This file should be named 16122-8.txt or 16122-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/6/1/2/16122/ + +Produced by Brendan O'Connor and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +*** END: FULL LICENSE *** + |
