summaryrefslogtreecommitdiff
diff options
context:
space:
mode:
-rw-r--r--.gitattributes3
-rw-r--r--16122-0.txt926
-rw-r--r--16122-0.zipbin0 -> 20028 bytes
-rw-r--r--16122-8.txt952
-rw-r--r--16122-8.zipbin0 -> 19450 bytes
-rw-r--r--16122-h.zipbin0 -> 62794 bytes
-rw-r--r--16122-h/16122-h.htm2053
-rw-r--r--16122-h/images/image01.pngbin0 -> 15374 bytes
-rw-r--r--16122-h/images/image02.pngbin0 -> 11496 bytes
-rw-r--r--16122-page-images.zipbin0 -> 900947 bytes
-rw-r--r--LICENSE.txt11
-rw-r--r--README.md2
12 files changed, 3947 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/16122-0.txt b/16122-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..67b9bcf
--- /dev/null
+++ b/16122-0.txt
@@ -0,0 +1,926 @@
+The Project Gutenberg EBook of Leabhráin an Irisleabhair--III
+by "Chonán Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pádraig Ó Duinnín,
+agus "Gruagach an Tobair"
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Leabhráin an Irisleabhair--III
+ Seanaid na nGaedheal
+
+Authors: "Chonán Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pádraig Ó Duinnín,
+ agus "Gruagach an Tobair"
+
+Release Date: June 23, 2005 [EBook #16122]
+
+Language: Irish
+
+Character set encoding: Unicode UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEABHRÁIN AN IRISLEABHAIR--III ***
+
+
+
+
+
+Produced by Brendan O'Connor and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+LEAḂRÁIN AN IRISLEAḂAIR.--III.
+
+
+[Illustration: Seanaid na nGaeḋeal]
+
+
+SCOIL ĠAEḊEALAĊ.
+
+Aistí ó
+
+"ĊONÁN MAOL," "BEIRT ḞEAR," "AN tAṪAIR PÁDRAIG Ó DUINNÍN,"
+Agus "GRUAGAĊ AN TOBAIR."
+
+Ar n-a ċur amaċ do ĊONNRAḊ NA GAEḊILGE,
+
+Baile Áṫa Cliaṫ.
+
+1903.
+
+
+
+
+CLÁR AN LEAḂRÁIN SEO.
+
+
+ I. Scoil Ġaeḋealaċ, ó "Ċonán Maol."
+ II. Scoil Ġaeḋealaċ, ó "Ḃeirt Ḟear."
+III. Scoil Ġaeḋealaċ, ó'n Aṫair Pádraig Ó Duinnín.
+ IV. Cuirtear Corc sa Ḃairile feasta, a Uaisle, ó "Ġruagaċ an Tobair."
+
+
+
+
+RÉAṀRÁḊ.
+
+
+Ṫáinig na haistí leanas annso amaċ i nIRISLEAḂAR na GAEḊILGE, agus
+táimíd dá gcur i gcló arís le súil go ndéanfaid tuilleaḋ maiṫeasa, agus
+go gcaḃróġaid ċum brostuġaḋ ar an lá go mbeiḋ scoileanna agus oideaċas
+na hÉireann go fíor-Ġaeḋealaċ.
+
+Is é an rud atá 'gár lot agus gar gcoimeád siar aċt ná fuilimíd ag
+déanaṁ úsáid dár dteangaiḋ féin ċum gaċ éan-tsaġas gnóṫa do ċur i gcríċ.
+Laḃraimís Gaeḋilg leis na leanḃaí scoile, múinimís ealaḋna is eile dóiḃ
+tríd an nGaeḋilg, is annsoin is gairid an ṁoill go mbeiḋ Éire Gaeḋealaċ
+amuiġ 's amaċ.
+
+FEAR AN IRISLEAḂAIR.
+
+
+
+
+I. SCOIL ĠAEḊEALAĊ.
+
+
+Sula dtosnuiġṫear tiġ, léiriġṫear an talaṁ, baintear an fód, róṁarṫar go
+ḃfaiġtear bun daingean dlúṫ ⁊ cuirtear an ċloċ-ċúinne annsoin. Támuid-ne
+ag léiriuġaḋ na talṁan. Is gnó tairḃeaċ é ⁊ gnó trom. Támuid ag árduġaḋ
+tiġṫe leis aċt i n-ionad a gcloċa cúinne do ḋingeaḋ síos mar a ḃfuil an
+ċré ġlas ċruaiḋ is eaḋ is baoġlaċ go ḃfuilmíd 'gá gcur ar ṫalaṁ ḃog do
+ċriṫeann fá n-ár gcosaiḃ.
+
+Tá bun is na ceanntraiḃ Gaeḋealaċa agus má ṡuiḋtear tiġ air sin ní
+réabfaḋ gaoṫ ġuairneáin na nIndiaṫa Ṫoir na tiġ sin.
+
+Measaim gur ḃ'iascaire d'árduiġ an ċéad tiġ i mBaile-Áṫa-Cliaṫ i ḃfad
+ins na ciantaiḃ. Ní raiḃ aige ċuige aċt cleaṫaċa aḋmaid ċum fallaí, ⁊
+scraṫ an tailṁ ċum dín a ṫiġe, aċt as an gcéad ṫosuġaḋ soin d'ḟás Sráid
+Uí Ċonaill mar a gcuireann Connraḋ na Gaeḋilge fúṫa indiu.
+
+Cuirimís-ne leis tiġ ar bun--scoil Ġaeḋealaċ, i gceanntar Ġaeḋealaċ--is
+cuma cá mbeiḋ sí suiḋte, ṫiar, ṫuaiḋ nó ṫeas, aċt go mbeiḋ an áit
+Gaeḋealaċ. Caidé an cuma is fearr ċum a déanta? Is eól d'ár dtimṫirí an
+áit is oireaṁnaiġe le n-a leiṫéid do ċur ar bun aċt dála na cuma is
+fearr ċum an ġnóṫa do ċur ċum cinn ḃeinn buiḋeaċ do ċáċ a ċoṁairle
+ṫaḃairt dúinn.
+
+Dar liom-sa tá an scoil curṫa suas ċeana agus ní ḟuil againn aċt a cruṫ
+d'aṫarruġaḋ. 'Sí an scoil Ḃéarlaċ úd í do ṫóg an sagart paróiste le
+caḃair an Ḃuird Oideaċais. Tá sé riaċtanaċ orainn ar dtúis cead an
+tsagairt agus cead tuismiḋe na leanḃ d'ḟaġáil agus an scoil do ċeannaċ
+ó'n mBord. Díolfaiḋ an bord í go mear má ḃeiḋ ḟios aca go ḃfuilmíd
+dáiríriḃ agus go ḃfágfamuis a scoil 'n-a foṫaraċ folaṁ aca ċum scáṫa
+ṫaḃairt d'uanaiḃ lá fearṫainne. Muna ḃfuil sí oireaṁnaċ d'ár ngnó
+ḋéanfainn ceann nuaḋ. "Cad do ḋéanfar leis an máiġistir mboċt atá
+annsúd?" adéarfaiḋ duine éigin. An méid seo go deiṁin. Má tá fios a
+ġnóṫa aige, sé sin má tá sé 'n-a ċumas Gaeḋilg is léiġeann maiṫ do
+ṁúineaḋ do'n aos óg, tógfar é ó smaċt an Ḃuird Oideaċais, taḃarfar
+tuarastal níos fearr dó ná tá aige agus coinġill freisin go ḃfuiġiḋ sé
+an tuarastal soin ar feaḋ a ḃeaṫaḋ aċt a ġnó do ḋéanaṁ go maiṫ ⁊ aire
+ṫaḃairt dó féin.
+
+Déarfainn gur ḃ'ḟiú fear maiṫ tuarastal 200 púnt 'sa mbliaḋain, do
+ṁúinfeaḋ an leanḃ ó ṫosaċ i nGaeḋilg, ⁊ do ḋéanfaḋ clár oibre mar
+leanas:--
+
+GARSÚIN IS GEARRĊAILLÍ I n-ÉINḞEAĊT AMUIĠ IS AMAĊ LE SÉ BLIAḊNA D'AOIS,
+
+An ċéad ḃliaḋain:
+
+ Gaeḋilg aṁáin is Teagasc Crióstuiḋe.
+
+An dara bliaḋain, ⁊ as soin go dtí an t-aonṁaḋ bliaḋain déag:
+
+ Gaeḋilg, Stair, Teagasc Críostuiḋe, Áireaṁ, léar-eólas,
+ Béarla--gaċ níḋ múinte ṫre Ġaeḋilg.
+
+An t-aonṁaḋ bliaḋain déag:
+
+ Ealaḋna eile, Tóṁas Cruinne, ⁊ Úclid.
+
+Ó'n t-aonṁaḋ bliaḋain déag suas:
+
+ Caiṫfear bean-ṁúinte do ṡoláṫar do na cailíníḃ i dteannta an
+ ṁáiġistir, do ṁúinfiḋ Fuaġáil, Cniotáil, Niġeaċán, Cócaireaċt
+ is gaċ níḋ do ḃaineann le tiġ, is le héanlaiṫe.
+
+Ba ċóir go ḃfuiġṫiḋe a leiṫéid sin de ṁúinteóir ar ċéad go leiṫ 'sa
+mbliaḋain ⁊ ar an oiread céadna fear do ṁúinfeaḋ míniuġaḋ talṁan do na
+buaċaillíḃ.
+
+ Caiṫfear trí acra do ċeannaċ cois na scoile i gcóir gaċ saġas
+ míniuġaḋ talṁan do ṁúineaḋ ḋóiḃ ní aṁáin as leaḃraiḃ aċt as
+ obair láṁ. Is leis na haosánaiġ toraḋ na talṁan soin ⁊ cuirfear
+ i dtaisce ḋóiḃ a luaċ, mar díolfar ar an margaḋ na barraí.
+
+Is é míniuġaḋ talṁan an t-eólas is oireaṁnaiġe d'ár ndaoiniḃ indiu. Níor
+múineaḋ fós dóiḃ é, agus tá a rian air, támuid creaċta ag tíorṫaiḃ
+deórata toisc naċ ḃfuil an t-eólas cruinn againn le soċar do ḃaint as an
+dtalaṁ. Deir fir eólaċa go mbainfiḋe a ċúig n-oiread soċair as an dtalaṁ
+so againn is baintear as indiu. Dá mbainfiḋe féin ba ḃeag an ḃriġ
+ḋúinn-ne é mar ḃeaḋ sé go dtí seo ag an bpéist sin an máiġistir talṁan.
+Tá breacaḋ an lae ċuġainn áṁ, agus is miṫid d'ḟeirmeóiríḃ na hÉireann
+iad féin do ġléasaḋ. Tá daoine eile lasmuiġ ag déanaṁ airgid as a gcuid
+talṁan agus ár dtír-ne ag dul ċum fiaḋantais.
+
+Ṫall i nAlbain an t-am so de ḃliaḋain is gnáṫaċ le feirmeóirí na
+sciolṫáin do ċur i mboscaíḃ istiġ i dtiġṫiḃ agus iṫir is aoileaċ do ċur
+leó go séideann na bog-ġais ṫre ṡúiliḃ na sciolṫán soin. 'Sa ṁí seo
+ċuġainn sáiṫfear na sciolṫáin sin i dtalaṁ is beiḋ prátaí nua san Abrán
+atá ċuġainn aca súd. Ċonnac fiċe púnt dá ṫaḃairt ar ṫonna prátaí nua
+roiṁ Ḃealtaine i gcaṫair Lúnduin. Ní áiteóṁaḋ an saoġal orm 'ná go ḃfuil
+sé i gcumas feirmeóirí na hÉireann an rud céadna do ḋéanaṁ. Ṫáid siad
+ċoṁ gasta is ċoṁ críoċnaṁail leó súd ṫall, aċt aṁáin naċ ḃfuil eólas
+míniġṫe talṁan aca. Ní féidir leó dá réir sin ḋá ḃarra prátaí do ḃaint
+as an dtalaṁ i n-éin-ḃliaḋain aṁáin ⁊ an leasuġaḋ ceart do ċur ar n-ais
+ann gcás ná raġaḋ an talaṁ soin i ndísc.
+
+"An as scoilín Gaeḋealaċ do ṁeasann tú an t-eólas soin do ṁúineaḋ do na
+feirmeóiríḃ?" adéarfaiḋ duine éigin, is é ag leaṁ-ġáiriḋe. Go réiḋ, a
+ḋalta. Ni ḟuil síol-ċnó na daire ċóṁ mór le méaracán, aċt féaċ ar ḃile
+na coille d'ḟásann uaiḋ, a ċeann go hárd, a ṗréaṁa go doiṁin, a ċaḃail
+ṫoirteaṁail, a ġéaga reaṁra, riġne. D'ḟás an crann uaiḃreaċ soin as
+beagán, ní raiḃ deaḃaḋ 'ná deiṫneas air, aċt níor staon sé riaṁ gur ḟás
+sé. Féaċ go cruinn air, is maċtnuiġ!
+
+D'éis an ċéad scoil Ġaeḋealaċ do ċur ar bun ⁊ taiṫiġe ḃeiṫ againn ar an
+ngnó, is féidir linn scoileanna eile d'ḟaġáil mar a múinfear gaċ uile
+ċéird do ṫeastóċaiḋ uainn i nÉirinn, mar atá leasuġaḋ leaṫair,
+gréasuiḋeaċt, fiġeadóireaċt, táilliúireaċt, siúinéireaċt, ⁊ cearda eile.
+Cuirfear árdscoil ar bun i mBaile Áṫa Cliaṫ, nó gCorcaiġ, nó i nGailliṁ,
+le haġaiḋ gaċ ealaḋa ṫairḃeaċ do ṁúineaḋ as Gaeḋilg do'n aos óg do
+ṫoġfar as na scolaiḃ Gaeḋealaċa. Ċuir ár sinsir scoileanna na Teaṁraċ is
+Ċluana, Ḃeannċoir is Árdmaċa ar bun, ⁊ leaṫ a gcáil ar fuid an tsaoġail.
+Tá an ḟuil ċéadna ionnainne. Misneaċ, a ċlann ó! Is linn-ne tír
+ġeal-innseaċ na hÉireann, ⁊ is gearr go mbeiḋ sí againn le congnaṁ Dé.
+
+ * * * * *
+
+ Mar a gcuireann C. na G. fúṫa, _where the G.L. put up
+ (reside)_. Tuismiḋe, _parents_. Áireaṁ, _Arithmetic_.
+ Léar-eólas, _Geography_. Tóṁas Cruinne, _Geometry_. Míniuġaḋ
+ talṁan, _Agriculture_. Aosánaiġ, _youngsters_. Tíorṫa deórata,
+ _foreign countries_. Sciolṫáin, _"cut" potatoes for seed_.
+ Iṫir, _earth-mould_. Ní áiteoṁaḋ ⁊rl. _The world would not
+ persuade me_. Críoċnaṁail, _industrious_. Síol-ċnó na daire (no
+ daraċ), _the seed nut of the oak, acorn_.
+
+CONÁN MAOL.
+
+
+
+
+II. SGOIL GAEḊEALAĊ.
+
+
+Tá an ceart ar fad ag Conán Maol. Teastuiġeann sgoil Ġaeḋealaċ uainn. Ní
+múineaḋ atá againn i nÉirinn anois aċt creaċaḋ, ⁊ tá a rian orainn. Tá
+an donas a' teaċt ar ár dtír. Ní'l againn aċt bliaḋain níos measa 'ná a
+ċéile. Tá muinntir na tuaiṫe a' scaipeaḋ agus a' meaṫaḋ, ⁊ tá na
+sráid-ḃáiltí beaga ag dul i n-olcas gan aonaċ gan margaḋ foġanta.
+
+Féaċaimís ar an dtalaṁ agus ar ċuradóireaċt na tíre. Tá an ċuid is mó
+de'n talaṁ leaṫ-ḃáiṫte le huisge, ⁊ ní haṁáin an talaṁ ísiol aċt leicne
+árda. Is orṫa tá na barraí breaġṫa luaċra a' fás ⁊ gan duine ná daoine a
+róṁarfaḋ díog ċun iad a ṫiormuġaḋ. Féaċ feirmeóirí na hÉireann a' díol a
+gcod' coirce ar ḋá ṫeistiún an ċloċ ⁊ a' taḃairt sgillne ar _Castalia_
+nó ar rud éicint eile go ḃfuil ainm ṁór air.
+
+Féaċ ár dtír agus í maol ó ċrannaiḃ. Nuair do b'ḟéidir leis na huaisliḃ
+crainn a ċur níor ċuireadar iad. Dá gcuirfidís ní ḃeidís anois mar ḃeaḋ
+bacaiġ a dúṫaiġ ag iarraiḋ déarca ar Ḃuindeam. Ḃeaḋ airgead i n-a
+bpócaíḃ aca ⁊ ḃeaḋ obair ag luċt oibre atá anois a' teiṫeaḋ as Éirinn.
+Agus cad is cionntaċ leis seo? An saġas taḃairt suas a fuaireadar. Níor
+ċeap éinne go mba ċeart d'uaisliḃ na hÉireann eólas do ḃeiṫ aca ar ṫalaṁ
+na hÉireann. 'Seaḋ! tá toraḋ a ndeaġ-oibreaċa aca anois, ⁊ is baoġlaċ
+liom-sa naċ ag dul i ḃfeaḃas a ḃeiḋ an sgéal aca feasta.
+
+Aċt cad deir an feirmeóir? Ceapann seisean ná fuil éan-ṁaiṫeas i gcrainn
+aċt iad do ġearraḋ ⁊ a ḋóġaḋ. "Ní'l siad aċt a' suġaḋ briġe an tailiṁ."
+Ní baoġal dó-san crann a ċur. Gearrann sé an crann mar ġeall ar a ḃeiṫ
+'sa' tsliġe air, aċt bíonn na mílte feóċadán ⁊ geósadán a' fás i n-a
+ṗáirc aige.
+
+Nuair a ḃí sé seo 'n-a ġarsún a' dul ar sgoil fuair sé árd-ṁúineaḋ. Ḃí
+ḟios aige cia'ca an cnoc is aoirde 'sa' doṁan. Do 'neósfaḋ sé ḋuit an
+méid uisge ġaḃ le fánaiḋ le bliaḋain i n-aḃainn ṁóir íoċtair Aimeirice,
+⁊ ḃí cúnntas cruinn aige ar aṫair agus ar ṁaṫair ríoġ ḃí 'sa' Róiṁ na
+mílte bliaḋan ó ṡoin. Baḋ ḋóiġ le duine gur aḋḃar captaín a ḃí 'sa'
+ġarsún agus an saġas foġluim a fuair sé ar sgoil. Nár ċóir go mbeaḋ an
+ḃeag nó an ṁór d'eólas le faġáil aige ar an tsliġe ḃeaṫaḋ ḃí i ndán dó.
+Aċt ní mar sin a ḃí. Ċonnaic sé na crainn a' fás; ċonnaic sé an
+duilleaḃar a' séideaḋ ins an Earraċ ⁊ a' tuitim 'sa' ḃFoġṁar; aċt níor
+ċuir éinne 'n-a ċeann ná raiḃ ó'n gcrann úd ar ṫaoḃ an ḃóṫair aċt greim
+ḟaġáilt ar an dtalaṁ ⁊ go mbeaṫóċaḋ an t-aer é.
+
+Is cuiṁin liom-sa sean-daoine nár ċaiṫ lá riaṁ ar sgoil, ⁊ geallaim ⁊
+deiṁinġim gur mó an t-eólas a bí aca ar ċuradóireaċt ⁊ ar niḋṫiḃ a
+ḃaineann le saoṫruġaḋ na talṁan 'ná ḃíonn anois aca so a ċaiṫeann na
+bliaḋanta ar sgoil.
+
+Ní héin-iongnaḋ an sgéal a ḃeiṫ mar seo ag ógánaiġ na haimsire seo.
+Tagann mórán d'ár gcuid eólais ċuġainn ó ḋúṫċas. Pé eólas a ḃí ag ár
+seaċt-sinsearaiḃ is i nGaeḋilg do b'ḟéidir leó é ċur i n-uṁail dá
+gclainn; aċt ní raiḃ éin-ṁesa aca-san ar Ġaeḋilg. Ċaiṫeadar uaṫa í, ⁊ i
+n-a ṫeannta sgaradar le heólas na sean-daoine a ṫáinig rómpa. B'ḟéidir
+go raiḃ beagán d'eólas a ṡinsear ag an bpáisde ar ḋul ar sgoil dó ar
+dtúis. Aċt, má ḃí, níor b'ḟada gur stracaḋ as na préaṁaċaiḃ an t-eólas
+so, ⁊ má ḟágaḋ éan-ċuid de gan stracaḋ, do múċaḋ é le carta an Ḃéarla
+sara raiḃ an leanḃ leaṫ-ḃliaḋain ar sgoil. Ṫug na múinteóirí iarraċt ar
+síol an Ḃéarla a ċur. Ní raiḃ an iṫir ró-oireaṁnaċ, ⁊ ba ṁinic an síol
+go holc, ⁊ ba ṁeasa é an leasuġaḋ, ⁊ b'é deireaḋ an sgéil é gur ḟág an
+sgoláire an sgoil ⁊ é gan Ḃéarla gan Ġaeḋilg.
+
+Ḃfuil leiġeas le faġáil ar an aicíd seo? Tá, gan aṁras. Tá an leiġeas ag
+an ndorus againn. Tá an leiġeas i dteangain ár sinsear. Molaḋ le Dia! tá
+an leiġeas ag oibriuġaḋ anois. Tá síol curṫa i n-iṫir ṁaiṫ. Ba ṁaiṫ
+linn-ne dá ḃfeicimís an geaṁar a' teaċt suas níos treise ⁊ níos tiuġa
+'ná atá sé. Aċt bíoḋ foiḋne againn. "Tagann gaċ maiṫ le cáirde," ⁊ "I
+ndiaiḋ 'ċéile ḋéantar na caisleáin." Beiḋ barra maiṫ againn fós, le
+congnaṁ Dé.
+
+Ní doig liom féin gur ṫáinig an t-am fós ċun Sgoil Ġaeḋealaċ "Ċonáin
+Ṁaoil" a ċur ar bun.
+
+'Sé is ceart dúinn úsáid a ḋéanaṁ des na sgoileanna atá againn. Má is
+maiṫ leis na stiúrṫóirí é, is féidir leó Sgoil Ġaeḋealaċ a ḋéanaṁ
+d'éan-sgoil atá fúṫa. Anois ní fuláir nó tá sagart le faġáil i Gceanntar
+Ġaeḋealaċ a ċuirfeaḋ Sgoil Ġaeḋealaċ ar bun. Agus muna ḃfuil a leiṫéid
+seo le faġáil, cuirimís sgoil oiḋċe suas. Tá airgead le faġáil ó'n
+Riaġaltaċas ar an obair seo. Is féidir linn-ne greim ḟaġáil ar ċuid de
+ċun na Gaeḋilge a ṁúineaḋ ⁊ ní dóiġ liom-sa go ḃfuil aon scairt 'sa'
+ḃearnain le cosg a ċur orainn.
+
+ "An té ná bíonn láidir
+ Ní fuláir do ḃeiṫ glic."
+
+Ní'lmid-ne láidir fós, ⁊ nuair ná fuilmid, 'sé is fearra ḋúinn a ḋéanaṁ
+'ná greim a ḃreiṫ ar gaċ buntáiste ⁊ úsáid a ḋéanaṁ díoḃ ar son na
+Gaeḋilge.
+
+"Glac a ḃfaiġir ⁊ díol a ḃféadfair."
+
+BEIRT ḞEAR.
+
+Gluais.
+
+Creaċaḋ, _spoiling_. A' scaipeaḋ ⁊ a' meaṫaḋ _scattering and decaying_.
+Sráid-ḃailtí, _villages_. Leicne árda, _high hill-sides_. Ḋá ṫuistiún an
+ċloċ, _eightpence a stone_. Maol ó ċrannaiḃ, _bare of trees_. Crainn a
+ċur, _to plant trees_. Ag iarraiḋ déarca, _seeking alms_. Cad is
+cionntaċ, _what is to blame for this_. Taḃairt suas, _up-bringing,
+education_. Ní baoġal dó-san crann ċur, _no fear of his planting trees_.
+Cia'ca an cnoc is aoirde, _which is the highest mountain_. Ġaḃ le
+fánaiḋ, _went down_. An ḃeag nó an ṁór d'eólas, _some little or much
+knowledge_. Curadóireaċt, _agriculture_. Is i nGaeḋilg do b'éidir leó,
+_in Irish they were able to make it known to their children_. Stracaḋ as
+na préaṁaċa, _torn out of the roots_. An iṫir, _the soil_. Geaṁar,
+_young grass_. Scairt sa ḃearnain, _a bush in the gap_.
+
+
+
+
+III. SCOIL ĠAEḊEALAĊ.
+
+
+Is beag an ṁaiṫeas dúinn ḃeiṫ ag tráċt ṫar Ġaeḋilg ⁊ ag áiteaṁ ar
+ḋaoiniḃ gur beó-ṫeanga í muna ḃféadfaimíd í ṡaoṫruġaḋ mar ṡaoṫruiġṫear
+gaċ beó-ṫeanga 'san Eóraip. Is beag an ṁaiṫeas ḃeiṫ ag iarraiḋ smaċt a
+ċur ar ḋaoiniḃ boċta gáḃataraċa, ar luċt iascaireaċta, ar luċt
+scláḃaiḋeaċta, is ar a leiṫéidiḋiḃ, ḃeiṫ ag iarraiḋ maide a ṫaḃairt dóiḃ
+muna laḃarfaid Gaeḋilg iad féin is muna laḃarfaid Gaeḋilg le n-a
+bpáistiḋiḃ ⁊ ḃeiṫ ag gearán ná fuil ruainne do'n Spioraid Ġaeḋealaiġ
+fágṫa 'n-a measc nuair a ṁoṫuiġtear an tuile ag tráġaḋ ⁊ gan caoi ar
+ċasaḋ aici. Is beag an ṁaiṫeas é sin go léir muna ḃféadaimíd gaċ níḋ
+ḃaineann le n-a ngnó saoġalta do ṁúineaḋ dos na daoiniḃ i nGaeḋilg. Muna
+ḃfuil briġ 'san Ġaeḋilg fé láṫair aċt ċum iasc do ċoṁaireaṁ nó cearca do
+ḋíol ar ṁargaḋ nó déirc a lorg ó ṫiġ go tiġ nó fós ċum aṁráin ṡultṁara
+do ċanaḋ le hais na teineaḋ, ní fada ḟanfaiḋ fiú na bríoġ soin féin
+innti, agus is beag an ṁaiṫeas dúinn ḃeiṫ ag gaḃáil dí agus ag taḃairt
+iarraċta ar í ċoimeád 'n-a beaṫaiḋ. Ní féadfaiḋ daoine ḃeiṫ i gcoṁnuiḋe
+ag díol cearc nó ag coṁaireaṁ éisc nó ag lorg na déirce--caiṫfear a lán
+rudaiḋe naċ iad a ḋéanaṁ, ⁊ muna mbeiḋ sé i gcumas na ndaoine iad a
+ḋéanaṁ i nGaeḋilg déanfar i mBéarla iad agus léigfear an Ġaeḋilg le
+fuaċt is le failliġe. Má ḟanann gaċ duine óg is aosta, a laḃrann Gaeḋilg
+is ná fuil taḃairt suas i mBéarla air, má ḟanann sé 'n-a _illiterate_,
+má's éigin dó a ṁarc (×) a ċur i bpáipéar i n-ionad a anma, má's éigin
+dó múinteóir Béarla d'faġáil dá ċlainn nó iad a ḃeiṫ 'n-a
+n-_illiterates_ mar é féin--má leantar do'n ċleas soin, is gearr a ḃeiḋ
+a leiṫéidí sin d' _illiterate_ n-ár measc, is geárr a ḃeiḋ Béarla ag
+éinne aċt draḃġail ḃeag gan ḃriġ. Cad do ruaig an Ġaeḋilg as Conntae
+Luimniġ, as Conntae Tiobrad Árann, as ur-ṁór de Ċonntae Ċorcaiġe, as
+Caṫair Ċorcaiġe agus as conntaeṫiḃ is caṫraċaiḃ naċ iad? Cad do ċuir an
+fán uirṫi, ó aimsir an droċ-ṡaoġail go dtí seo? 'Neosad-sa díḃ cad do
+ċuir fán is ruagairt ar ár dteangain. Leaṫ-ċéad bliaḋan o ṡoin nó ós a
+ċionn ḃí sí dá laḃairt go flúirreaċ ag óg is aosta ar fuaid na Muṁan, ⁊
+ba ḋóiġ le duine ná tiocfaḋ aon ḃriseaḋ go bráṫ uirṫi. Ḃí filiḋeaċt le
+faġáil aisti, ḃí scéalta fiannaiḋeaċta le faġáil aisti, ḃí coṁráḋ suilt
+is grinn le faġáil aisti. Dar ndóiġ ba ṁaiṫ an rud sain. Aċt ní ḟéadfaḋ
+daoine maireaċtaint ar rannaiḃ filiḋeaċta, is ní ḃainfeaḋ eaċtraiḋe ar
+Oisín is ar Oscar an tart ná an t-ocras de ṁuiriġean óg neaṁ-ċongantaċ.
+Níor féadaḋ dul ċum cinn le gnó an tsaoġail gan taḃairt suas éigin
+oireaṁnaċ, ⁊ ní raiḃ an taḃairt suas soin le faġáil i nGaeḋilg, ⁊ ḃí sé
+le faġáil i mBéarla. Dá ḃriġ sin cuireaḋ an Ġaeḋilg i leaṫ-taoiḃ ⁊ tá a
+rian uirṫi indiu. Tá an rud céadna soin ar siuḃal fá láṫair. Táṫar ag
+cur na Gaeḋilge i leaṫ-taoiḃ d'ḟonn taḃairt suas tairḃeaċ d'ḟaġáil i
+mBéarla. Agus beifear dá cur i leaṫ-taoiḃ go mbeiḋ sé 'n-ar gcumas
+teagasc oireaṁnaċ tairḃeaċ a ṫaḃairt i nGaeḋilg do'n aos óg a laḃrann í
+do réir ḋúṫċais. Is maiṫ an rud timṫiriḋe do scaoileaḋ amaċ fá'n dtuaiṫ;
+is maiṫ an sud craoḃaċa do ċur ar bun annso is annsúd 'sna críoċaiḃ
+Gaeḋealaċa. Ní'l aon loċt agam le faġáil orṫa, aċt creid mise leis ní
+réiḋteoċaiḋ timṫiriḋe an ċeist go lá an ċunntais. Dá mbeaḋ timṫire
+againn i gcóir gaċ sráid-ḃaile nó gaċ baile Gaeḋealaċ ⁊ gaċ timṫire a
+ḃeiṫ ag obair go dian dúṫraċtaċ ó ċeann ceann na bliaḋna, dá mbeaḋ craoḃ
+do Ċonnraḋ na Gaeḋilge i ngaċ baile ⁊ na leaḃair is deise 'san doṁan dá
+gcur amaċ gaċ seaċtṁain agus an ceól is bríoġṁaire i nÉirinn dá spreagaḋ
+agus an rinnce is anamaṁla le faġáil fá ġléas againn--ní ċuirfeaḋ na
+neiṫe sin go léir sonas ná bail ar ár dteangain dá mbaḋ rud é gur
+ḃ'éigin do'n aos óg iompóḋ ar an mBéarla ċum an taḃairt suas d'oireann
+dóiḃ dá ngnó saoġail d'ḟaġáil. Is mar sin atá an scéal fá láṫair, agus
+is mar sin a ḃeiḋ an scéal go gcuirfear scoileanna fíor-Ġaeḋealaċa ar
+bun. Aċt mar adeir Conán Maol, tosnuiġtear le héan-scoil aṁáin. Bíonn
+gaċ aon tosnuġaḋ lag. Lastaréan-ċoinneal ḃeag aṁáin mar ṫosnuġaḋ, agus
+is gearr go mbeiḋ soillse ar ndóṫain againn. An ḃfeacaḃar riaṁ an ċuma i
+n-a lastar na coinle 'sna heaglasaiḋiḃ. Nuair a ḃíonn cruinniuġaḋ mór
+bailiġṫe le ċéile agus coinneal i láiṁ gaċ duine aca, faġṫar aon
+ḃuaiceas ḃeag aṁáin; lastar í; lastar coinneal i láiṁ ḋuine éigin léi,
+druideann an duine sin a ċoinneal ar lasaḋ ċum coinle a ċoṁursan, ⁊
+lasann a ċoinneal; lasann siúd coinneal an té ḃíonn le n-ais, agus dá
+réir sin riṫeann an teine ó ḋuine do duine, agus is gearr an ṁoill go
+ḃfeictear blaoḋm solais ag gealaḋ na heaglaise go lonnraċ agus ag cur
+compórd is áṫas ar na daoiniḃ ar fad. Is mar sin a ḃeiḋ an scéal againn
+i dtaoiḃ na scoile, cuirtear aon scoil aṁáin ar bun; lastar an ċoinneal
+ḃeag aṁáin, agus is gearr le congnaṁ Dé go mbeiḋ blaoḋm soluis ag éirġe
+ó ċúig áirdiḃ na hÉireann ná múċfar go deó na ndeór. Is miṫid dúinn
+tosnuġaḋ. Is cuma cá gcuirfear an scoil sin ar bun--i nDún na nGall, i
+gConntae na Gailliṁe nó i gCiarraiḋe. Aċt ó's Ciarraiḋeaċ Conán Maol,
+ó's Ciarraiḋeaċ "Beirt Ḟear" agus ó's Ciarraiḋeaċ mé féin, agus nuair ná
+fuil aon ċríoċ ná Conntae eile ag taḃairt fá'n obair seo, is dóiġ liom
+gur fearra ḋúinn tosnuġaḋ le Ciarraiḋe--áit éigin ṫiar an fad i mBaile
+an Ḟeirtéiriġ nó i nÍḃráṫaċ nó i nGleann Beiṫe. B'ḟearr liom aon scoil
+fíor-Ġaeḋealaċ aṁáin 'ná ḋá ṫimṫire. Caiṫfear airgead do ṡoláṫar aċt ní
+dóiġ liom go bfágfaiḋ na Ciarraiḋiġ cibé áit i n-a ḃfuil siad aon easnaṁ
+orainn, agus ní'l aṁras ná go dtaḃarfaiḋ an Árd-ḟeis congnaṁ dúinn agus
+go mbeannóġaiḋ sí ár n-obair. Tosnuiġmís le congnaṁ Dé agus do réir mo
+ṫuairime níor rinneaḋ obair riaṁ ar son ár dteangan níos fearr 'ná an
+obair do ċeap Conán Maol.
+
+PÁDRAIG UA DUINNÍN.
+
+
+
+
+IV. CUIRTEAR CORC SA ḂAIRILE FEASTA, A UAISLE.
+
+
+Nuair ḃíos-sa ar scoil sa tseana-ṡaoġal, ní raiḃ náṁaid ba ṁó agam ná
+bairile. Seo mar a ṫárlaiḋ sin. An mí-ḟortún máiġistir a ḃí againn, ní
+raiḃ oiread mo ḋuirn ann, aċt ḃí béic asail aige, ⁊ rud ba ṁeasa na
+soin, slat ċoṁ fada le slat Ṁaoise. "Anois" adeireaḋ sé, agus é ag
+rástáil síos agus suas, agus ag fáscaḋ na slaite ar tí na súl a ḃaint
+asainn, "tá bairile áiriṫe ann agus ḋá ṗoll ann--poll 'n-a ḃun agus poll
+'n-a ḃarr, agus ḋá corc ionnta. Dá mbeaḋ an bairle lán d'uisce agus go
+dtarraiceoġṫá an corc ṫíos do ḃeaḋ an bairile follaṁ i gcionn deiċ
+nóimití; aċt dá mbeaḋ sé follaṁ ⁊ go leogfá uisce isteaċ ann tríd an
+bpoll ṫuas, do ḃeaḋ sé lán i gcionn ḋá nóimit déag. Cuir i gcás anois go
+mbeaḋ an bairile lán, agus go dtarraiceoġṫá an dá ċorc i n-éinḟeaċt,
+cahuin a ḃeaḋ sé i n-dísc?"
+
+Is ar an gceist seo do ċuiṁniġeas an lá fé ḋeireaḋ nuair ċonnac aiste
+Ċonáin Ṁaoil mar ġeall ar an scoil Ġaeḋealaiġ. Mar is solaoid d'Éirinn
+an bairile úd. Ḃí sí ar scéiḋe de Ġaeḋilg--cnuasaċ saoṫair intinne ár
+sinsear roṁainn. Annsoin, do ṫáinig an fealltóir Sasannaiġ, ⁊ do ḋein sé
+poll i dtóin an ḃairile, agus siúd an t-uaċtar saiḋḃir le fánaiḋ. I
+n-ionad an ṗuill a stop is aṁlaiḋ a ḃíomar-na, ar nós ḃraisile leanḃ
+timċeall loċáin ar ṫaoḃ sráide glagair, ag rinnce ⁊ ag bualaḋ bas le
+spórt nuair ċoncamair na caisí geala ag gaḃáil síos, agus do rop cuid
+againn ár méaranna sa ṗoll ġá ḟairsingiuġaḋ i gcás go mbeaḋ tuile níos
+mó againn.
+
+Sul a raiḃ an tubaist ar fad déanta againn do ṫáinig fir ċalma Ċonnraḋ
+na Gaeḋilge d'ár gcose. D'éis aġaiḋ béil a ṫaḃairt orainne do ċuadar ag
+stop an ṗuill. Aċt níor leog an Sasannaċ dóiḃ é.
+
+"Pé níḋ is mar a ḋeineann an Bairile," ar sé, "is liom-sa an poll soin,
+agus ní leóṁṫaiḋ siḃ barra méire a leogaint air."
+
+"Déinimís poll i gceann an ḃairilie" arsa na fir, "agus cuirimís
+tuilleaḋ uaċtair ann."
+
+Do déanaḋ mar sin, agus do ċuireadar fios ar uaċtar ar fuid na tíre le
+cur 'sa' ḃairile; aċt, foríor! tá uaċtar gann i nÉirinn anois. Cuireaḋ
+stranncán maiṫ ó Ḃaile Ṁúirne ċúċa, cuid ó'n nGailiṁ, cuid ó Ċiaraiḋe.
+Do ċuir an tAṫair Peadar tuna uaiḋ féin ċúċa; agus do ḃailiġ Cú Ulaḋ, an
+fear boċt lán poitín dóiḃ ṫall 'sa aḃus i dTír Ċonaill. 'N-a n-éaġmais
+sin, is minic ná raiḃ le faġáil aca aċt an bainne géar, an lionn caol, ⁊
+an ḃláṫaċ. Ní ag loċtuġaḋ na ndaoine n-a ṫaoḃ soin atáim, mar ṫugadar
+uaṫa go toilteanaċ é, ⁊ ní raiḃ a ṁalairt aca.
+
+Tá aṫarraċ scéil le tamall againn, agus ó tá is dóiġ liom-sa nár ṁisde
+ḋúinn a ṫarrac ċugainn. D'ḟág na Sasannaiġ an bairile fúinn féin. Naċ
+miṫid dúinn an corc a ċur ann? Ḃí tuigsint ṁór i mbairile ag an
+máiġistir úd a ḃí orm-sa, agus déarfaḋ sé ná tiucfaḋ leis an nGobán Saor
+féin é líonaḋ faid a fágfiḋe a leogaint uaiḋ tríd an uaṫais ṁóir úd 'n-a
+ṫóin é.
+
+Ní ag dul i gcuṁainge atá an uaṫais seo, tá seaċt gcoṁaċta ag caḃruġaḋ
+le ċéile ċun í leaṫanuġaḋ ó ló go ló. Farsingi-ġeann riṫ uisce poll
+ċoiḋċe. Ní'l éan-duine a ṫógaḋ suas le galldaċas ná déanfaiḋ sé na
+daoine a ḃeiḋ 'n-a ċoṁluadar gallda mar é féin. Ċonnac-sa an lá eile
+triúr leanḃ óga nár ċuaiḋ ar scoil riaṁ ġá ḋéanaṁ so le na sean-ṁáṫair
+agus í i n-aois a ceiṫre fiċid. Ḃí "_tiss_, a laoġ," agus "_neo_, a
+laoġ," agus "_mindeen yoursel_, a ċuidín," ar ḃarra a teangan ó ṁaidin
+go hoiḋċe aici ḋóiḃ. Tá an traen agus na camṫaí seirḃíseaċ a ḃíonn na
+feiḋil á ḋéanaṁ; tá an post, ⁊ buaċaillí an ṗuist a ṫéiḋeann ó ṫiġ go
+tiġ san tuaiṫ dá ḋéanaṁ; tá páipéar na seaċtṁaine á ḋéanaṁ; an gnó
+céadna ar siuḃal san scoil ⁊ san séipéal; na timṫirí atá amuiġ ó sna
+Bórdaiḃ seo a ḃíonn ag coṁairliuġaḋ na ḃfeirmeóirí; na tiġṫe ósta ⁊ na
+cuairteóirí ⁊ a luċt leanaṁana--tá siad so uile ag méaduġaḋ an ṗuill úd,
+mar tá siad ó ċeann ceann de'n ḃliaḋain ag dingeaḋ Béarla isteaċ ár
+gcluasaiḃ.
+
+Féaċaimís anois an ḃfuil ár sciaṫ-ċosanta leaṫan láidir a ḋóṫain ċun na
+náiṁde uile seo a ċoimeád uainn amaċ. Tá ár seasaṁ ar na páistíḃ. Ċíonn
+gaċ éinne é sin. Caillimís iad, agus tá sé ċoṁ maiṫ againn 'slán beó'
+ḟágaint ag ár mbairile go deó. Coimeádamís Gaeḋealaċ iad, agus tá an lá
+linn. Ní ḟeadar an dtuigid do léiġṫeóirí deacraċt an níḋ seo áṁṫaċ.
+Laḃraḋ éan-aṫair cloinne atá ag casaḋ le n-a leanḃaí féin a ṫaḃairt suas
+mar baḋ ċóir. Baḋ ṁaiṫ liom focal ó Ṗeadar Ó Laoiḋléis ar an gceist seo.
+Sé lóḃ is dóiġ liom adeir gur cogaḋ síoraiḋe beaṫa ḋuine ar an saoġal.
+Aċt deirm-se ná fuil sa ċogaḋ so aċt neaṁ-níḋ seaċas an cogaḋ a ḃíonn ar
+gaċ teinteán i n-a mbítear ag casaḋ le leanḃaí do ċoimeád Geaḋealaċ i
+n-inḋeóin na náiṁde do áiriṁiġeas ṫuas. Agur má's mar seo atá an scéal
+ag leanḃaí na nGaeḋilgeóirí connus atá sé ag an marcsluaġ ná taḃarfaḋ a
+dtúismiḋṫe biorán buiḋe ar ciaca ḃeidís Gaeḋealaċ nó Gallda! Cad do
+ḋéinimíd-na, muinntir na Gaeḋilge, do sna leanḃaíḃ seo.
+
+Múinimíd páidreaċa Gaeḋilge ḋóiḃ, aċ is i mBéarla déanfaiḋ an sagart
+agus an t-Easpog iad do ċeistiuġaḋ; múinimíd dóiḃ connus Gaeḋilg do
+léiġeaṁ, aċt óir is scoil Ḃéarla í, caiṫfiḋ an Béarla ḃeiṫ i mbun 's i
+mbárr ár gcuid oibre. Múinimíd rinnce Gaeḋealaċ ḋóiḃ, aċt is i mBéarla
+ḋéanfaid siad cainnt air agus úsáid de n-a ḋiaiḋ sin. Sé an scéal céadna
+ag gaċ níḋ eile é. Ní'l an fear soin cruṫanta fós a ḋéanfaḋ níḋ do
+ḃ'fearr de leanḃaíḃ leis an saġas so oideaċais ná _Anglo Irishmen_. Sin
+é go cruínn atá againn dá ḋéunaṁ díoḃ. Ní'l ann aċt ag casaḋ le baraile
+na tóna briste do líonaḋ.
+
+Ní'l réiteaċ na ceiste seo, ná sáḃáil na teangan le faġáil taoḃ amuiġ
+de'n scoil Ġaeḋealaiġ. Is éigin na leanḃaí do ċur uirṫi, ⁊ gaċ níḋ
+d'oirfiḋ dóiḃ a ṁúineaḋ i nGaeḋilg. Ní ḋéanfaḋ an galldaċas díṫ ná
+doċair annsoin dóiḃ. Do ṫuitfeaḋ sé siar síos díoḃ mar a ṫuiteann an
+braon de'n laċain. Ní féidir an teagasc so ṫaḃairt i n-éan-scoil
+náisiúnta indiu. Ní'l sa ċeann is fearr aca so go fíor aċt scoil ġallda.
+Caiṫfimíd féin, ar an aḋḃar soin, costas na scoile d'ḟulang sa ċéad
+ḟáscaḋ.
+
+Ní'l aṁrus ar doṁan, ar a ṡon sain, má ċuirfimíd suas í, ⁊ má ṫéiḋeann
+an obair ċun cinn innti--má ṫigeann linn gnó tairḃeaċ a ḋéanaṁ
+innti--níl aṁras ar doṁan ná go ndíolfaḋ an bórd léiġinn asti i gcionn
+ċúpla bliaḋain, ⁊ ná go leogfaidís dúinne leanaṁaint do'n obair do
+ċuireamair ar bun innti.
+
+Is dóiġ liom féin go mbeiḋ eagla an ċostais ar an gCoiste Ġnóṫa; agus má
+ḃíonn is dóċa gur ḃ'ḟéidir do ḋaoiniḃ lasmuiġ de'n Ċoiste an t-airgead
+do ḋéanaṁ suas. Táim ċoṁ cinnte go ḃfuil an scoil ag teastáil uainn, ċoṁ
+cinnte go ndíolfaḋ an Bórd i gcionn ċúpla bliaḋan aisti, agus annsoin
+gur ḃ'ḟéidir dúinn mórán dá saġas a ḃeiṫ againn; ċoṁ cinnte go ḃfuil
+saoraḋ na teangan innte, go dtaḃarfad £5 d'éan-ḟuireann Gaeḋilgeóirí a
+ċuirfiḋ le ċéile ċun í do ṡoláṫar.
+
+Tá saoṫar mór déanta le deiċ mbliaḋna againn. Ba ró-lag é ár dtosnuġaḋ:
+Ní'l bliaḋain a ġaḃann ṫarainn ná tugamaoid coiscéinn ċun cinn--ná
+téiḋimíd pas beag níos aoirde. Is maiṫ é sin. Leanamís de. _Excelsior_
+ċoiḋċe! Tá coiscéim na bliaḋna so gan taḃairt fós againn. Tugaimís ċun
+scoile Ċonáin í.
+
+GRUAGAĊ an TOBAIR.
+
+ * * * * *
+
+AN CLÓ-ĊUMANN, (Teóranta),
+
+Clódóirí Gaeḋilge, Sráid Ṁór na Tráġa,
+
+Baile Áṫa Cliaṫ.
+
+ * * * * *
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Leabhráin an Irisleabhair--III
+by "Chonán Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pádraig Ó Duinnín,
+agus "Gruagach an Tobair"
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEABHRÁIN AN IRISLEABHAIR--III ***
+
+***** This file should be named 16122-0.txt or 16122-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+ https://www.gutenberg.org/1/6/1/2/16122/
+
+Produced by Brendan O'Connor and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties. Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research. They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works. See paragraph 1.E below.
+
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States. If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed. Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change. If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges. If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+ the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+ you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
+ owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+ has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+ Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
+ must be paid within 60 days following each date on which you
+ prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+ returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
+ sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+ address specified in Section 4, "Information about donations to
+ the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+ you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+ does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+ License. You must require such a user to return or
+ destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+ and discontinue all use of and all access to other copies of
+ Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+ money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+ electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+ of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+ distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation. The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund. If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations. Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+ Dr. Gregory B. Newby
+ Chief Executive and Director
+ gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+ https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
diff --git a/16122-0.zip b/16122-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..aa40455
--- /dev/null
+++ b/16122-0.zip
Binary files differ
diff --git a/16122-8.txt b/16122-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..7dd1bf5
--- /dev/null
+++ b/16122-8.txt
@@ -0,0 +1,952 @@
+The Project Gutenberg EBook of Leabhrin an Irisleabhair--III
+by "Chonn Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pdraig Duinnn, agus "Gruagach an Tobair"
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Leabhrin an Irisleabhair--III
+ Seanaid na nGaedheal
+
+Author: "Chonn Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pdraig Duinnn, agus "Gruagach an Tobair"
+
+Release Date: June 23, 2005 [EBook #16122]
+
+Language: Irish
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEABHRIN AN IRISLEABHAIR--III ***
+
+
+
+
+Produced by Brendan O'Connor and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+LEABHRIN AN IRISLEABHAIR.--III.
+
+
+[Illustration: Seanaid na nGaedheal]
+
+
+SCOIL GHAEDHEALACH.
+
+Aist
+
+"CHONN MAOL," "BEIRT FHEAR," "AN tATHAIR PDRAIG DUINNN," Agus
+"GRUAGACH AN TOBAIR."
+
+Ar n-a chur amach do CHONNRADH NA GAEDHILGE,
+
+Baile tha Cliath.
+
+1903.
+
+
+
+
+CLR AN LEABHRIN SEO.
+
+
+ I. Scoil Ghaedhealach, "Chonn Maol."
+ II. Scoil Ghaedhealach, "Bheirt Fhear."
+III. Scoil Ghaedhealach, 'n Athair Pdraig Duinnn.
+ IV. Cuirtear Corc sa Bhairile feasta, a Uaisle, "Ghruagach an Tobair."
+
+
+
+
+RAMHRDH.
+
+
+Thinig na haist leanas annso amach i nIRISLEABHAR na GAEDHILGE, agus
+timd d gcur i gcl ars le sil go ndanfaid tuilleadh maitheasa,
+agus go gcabhrghaid chum brostughadh ar an l go mbeidh scoileanna agus
+oideachas na hireann go for-Ghaedhealach.
+
+Is an rud at 'gr lot agus gar gcoimed siar acht n fuilimd ag
+danamh sid dr dteangaidh fin chum gach an-tsaghas gntha do chur i
+gcrch. Labhraims Gaedhilg leis na leanbha scoile, minims ealadhna
+is eile dibh trd an nGaedhilg, is annsoin is gairid an mhoill go
+mbeidh ire Gaedhealach amuigh 's amach.
+
+FEAR AN IRISLEABHAIR.
+
+
+
+
+I. SCOIL GHAEDHEALACH.
+
+
+Sula dtosnuighthear tigh, lirighthear an talamh, baintear an fd,
+rmharthar go bhfaightear bun daingean dlth & cuirtear an
+chloch-chinne annsoin. Tmuid-ne ag liriughadh na talmhan. Is gn
+tairbheach & gn trom. Tmuid ag rdughadh tighthe leis acht i n-ionad
+a gclocha cinne do dhingeadh sos mar a bhfuil an chr ghlas chruaidh
+is eadh is baoghlach go bhfuilmd 'g gcur ar thalamh bhog do chritheann
+f n-r gcosaibh.
+
+T bun is na ceanntraibh Gaedhealacha agus m shuidhtear tigh air sin n
+rabfadh gaoth ghuairnein na nIndiatha Thoir na tigh sin.
+
+Measaim gur bh'iascaire d'rduigh an chad tigh i mBaile-tha-Cliath i
+bhfad ins na ciantaibh. N raibh aige chuige acht cleathacha adhmaid
+chum falla, & scrath an tailmh chum dn a thighe, acht as an gcad
+thosughadh soin d'fhs Srid U Chonaill mar a gcuireann Connradh na
+Gaedhilge ftha indiu.
+
+Cuirims-ne leis tigh ar bun--scoil Ghaedhealach, i gceanntar
+Ghaedhealach--is cuma c mbeidh s suidhte, thiar, thuaidh n theas,
+acht go mbeidh an it Gaedhealach. Caid an cuma is fearr chum a danta?
+Is el d'r dtimthir an it is oireamhnaighe le n-a leithid do chur ar
+bun acht dla na cuma is fearr chum an ghntha do chur chum cinn bheinn
+buidheach do chch a chomhairle thabhairt dinn.
+
+Dar liom-sa t an scoil curtha suas cheana agus n fhuil againn acht a
+cruth d'atharrughadh. 'S an scoil Bharlach d do thg an sagart
+pariste le cabhair an Bhuird Oideachais. T s riachtanach orainn ar
+dtis cead an tsagairt agus cead tuismidhe na leanbh d'fhaghil agus an
+scoil do cheannach 'n mBord. Dolfaidh an bord go mear m bheidh
+fhios aca go bhfuilmd dirribh agus go bhfgfamuis a scoil 'n-a
+fotharach folamh aca chum sctha thabhairt d'uanaibh l fearthainne.
+Muna bhfuil s oireamhnach d'r ngn dhanfainn ceann nuadh. "Cad do
+dhanfar leis an mighistir mbocht at annsd?" adarfaidh duine igin.
+An mid seo go deimhin. M t fios a ghntha aige, s sin m t s 'n-a
+chumas Gaedhilg is ligheann maith do mhineadh do'n aos g, tgfar
+smacht an Bhuird Oideachais, tabharfar tuarastal nos fearr d n t
+aige agus coinghill freisin go bhfuighidh s an tuarastal soin ar feadh
+a bheathadh acht a ghn do dhanamh go maith & aire thabhairt d fin.
+
+Darfainn gur bh'fhi fear maith tuarastal 200 pnt 'sa mbliadhain, do
+mhinfeadh an leanbh thosach i nGaedhilg, & do dhanfadh clr oibre
+mar leanas:--
+
+GARSIN IS GEARRCHAILL I n-INFHEACHT AMUIGH IS AMACH LE S BLIADHNA
+D'AOIS,
+
+An chad bhliadhain:
+
+ Gaedhilg amhin is Teagasc Cristuidhe.
+
+An dara bliadhain, & as soin go dt an t-aonmhadh bliadhain dag:
+
+ Gaedhilg, Stair, Teagasc Crostuidhe, ireamh, lar-elas,
+ Barla--gach ndh minte thre Ghaedhilg.
+
+An t-aonmhadh bliadhain dag:
+
+ Ealadhna eile, Tmhas Cruinne, & clid.
+
+'n t-aonmhadh bliadhain dag suas:
+
+ Caithfear bean-mhinte do sholthar do na cailnbh i dteannta
+ an mhighistir, do mhinfidh Fuaghil, Cniotil, Nigheachn,
+ Ccaireacht is gach ndh do bhaineann le tigh, is le
+ hanlaithe.
+
+Ba chir go bhfuighthidhe a leithid sin de mhinteir ar chad go leith
+'sa mbliadhain & ar an oiread cadna fear do mhinfeadh mniughadh
+talmhan do na buachaillbh.
+
+ Caithfear tr acra do cheannach cois na scoile i gcir gach
+ saghas mniughadh talmhan do mhineadh dhibh n amhin as
+ leabhraibh acht as obair lmh. Is leis na haosnaigh toradh na
+ talmhan soin & cuirfear i dtaisce dhibh a luach, mar dolfar
+ ar an margadh na barra.
+
+Is mniughadh talmhan an t-elas is oireamhnaighe d'r ndaoinibh
+indiu. Nor mineadh fs dibh , agus t a rian air, tmuid creachta ag
+torthaibh derata toisc nach bhfuil an t-elas cruinn againn le sochar
+do bhaint as an dtalamh. Deir fir elacha go mbainfidhe a chig n-oiread
+sochair as an dtalamh so againn is baintear as indiu. D mbainfidhe fin
+ba bheag an bhrigh dhinn-ne mar bheadh s go dt seo ag an bpist sin
+an mighistir talmhan. T breacadh an lae chughainn mh, agus is mithid
+d'fheirmeirbh na hireann iad fin do ghlasadh. T daoine eile
+lasmuigh ag danamh airgid as a gcuid talmhan agus r dtr-ne ag dul
+chum fiadhantais.
+
+Thall i nAlbain an t-am so de bhliadhain is gnthach le feirmeir na
+sciolthin do chur i mboscabh istigh i dtighthibh agus ithir is
+aoileach do chur le go sideann na bog-ghais thre shilibh na sciolthn
+soin. 'Sa mh seo chughainn sithfear na sciolthin sin i dtalamh is
+beidh prta nua san Abrn at chughainn aca sd. Chonnac fiche pnt d
+thabhairt ar thonna prta nua roimh Bhealtaine i gcathair Lnduin. N
+itemhadh an saoghal orm 'n go bhfuil s i gcumas feirmeir na
+hireann an rud cadna do dhanamh. Thid siad chomh gasta is chomh
+crochnamhail le sd thall, acht amhin nach bhfuil elas mnighthe
+talmhan aca. N fidir le d rir sin dh bharra prta do bhaint as an
+dtalamh i n-in-bhliadhain amhin & an leasughadh ceart do chur ar n-ais
+ann gcs n raghadh an talamh soin i ndsc.
+
+"An as scoiln Gaedhealach do mheasann t an t-elas soin do mhineadh
+do na feirmeirbh?" adarfaidh duine igin, is ag leamh-ghiridhe. Go
+ridh, a dhalta. Ni fhuil sol-chn na daire chmh mr le maracn, acht
+fach ar bhile na coille d'fhsann uaidh, a cheann go hrd, a phramha
+go doimhin, a chabhail thoirteamhail, a ghaga reamhra, righne. D'fhs
+an crann uaibhreach soin as beagn, n raibh deabhadh 'n deithneas air,
+acht nor staon s riamh gur fhs s. Fach go cruinn air, is
+machtnuigh!
+
+D'is an chad scoil Ghaedhealach do chur ar bun & taithighe bheith
+againn ar an ngn, is fidir linn scoileanna eile d'fhaghil mar a
+minfear gach uile chird do theastchaidh uainn i nirinn, mar at
+leasughadh leathair, grasuidheacht, figheadireacht, tilliireacht,
+siinireacht, & cearda eile. Cuirfear rdscoil ar bun i mBaile tha
+Cliath, n gCorcaigh, n i nGaillimh, le haghaidh gach ealadha
+thairbheach do mhineadh as Gaedhilg do'n aos g do thoghfar as na
+scolaibh Gaedhealacha. Chuir r sinsir scoileanna na Teamhrach is
+Chluana, Bheannchoir is rdmacha ar bun, & leath a gcil ar fuid an
+tsaoghail. T an fhuil chadna ionnainne. Misneach, a chlann ! Is
+linn-ne tr gheal-innseach na hireann, & is gearr go mbeidh s againn
+le congnamh D.
+
+ * * * * *
+
+ Mar a gcuireann C. na G. ftha, _where the G.L. put up
+ (reside)_. Tuismidhe, _parents_. ireamh, _Arithmetic_.
+ Lar-elas, _Geography_. Tmhas Cruinne, _Geometry_. Mniughadh
+ talmhan, _Agriculture_. Aosnaigh, _youngsters_. Tortha
+ derata, _foreign countries_. Sciolthin, _"cut" potatoes for
+ seed_. Ithir, _earth-mould_. N iteomhadh &rl. _The world
+ would not persuade me_. Crochnamhail, _industrious_. Sol-chn
+ na daire (no darach), _the seed nut of the oak, acorn_.
+
+CONN MAOL.
+
+
+
+
+II. SGOIL GAEDHEALACH.
+
+
+T an ceart ar fad ag Conn Maol. Teastuigheann sgoil Ghaedhealach
+uainn. N mineadh at againn i nirinn anois acht creachadh, & t a
+rian orainn. T an donas a' teacht ar r dtr. N'l againn acht
+bliadhain nos measa 'n a chile. T muinntir na tuaithe a' scaipeadh
+agus a' meathadh, & t na srid-bhilt beaga ag dul i n-olcas gan
+aonach gan margadh foghanta.
+
+Fachaims ar an dtalamh agus ar churadireacht na tre. T an chuid is
+m de'n talamh leath-bhithte le huisge, & n hamhin an talamh siol
+acht leicne rda. Is ortha t na barra breaghtha luachra a' fs & gan
+duine n daoine a rmharfadh dog chun iad a thiormughadh. Fach
+feirmeir na hireann a' dol a gcod' coirce ar dh theistin an chloch
+& a' tabhairt sgillne ar _Castalia_ n ar rud icint eile go bhfuil ainm
+mhr air.
+
+Fach r dtr agus maol chrannaibh. Nuair do b'fhidir leis na
+huaislibh crainn a chur nor chuireadar iad. D gcuirfids n bheids
+anois mar bheadh bacaigh a dthaigh ag iarraidh darca ar Bhuindeam.
+Bheadh airgead i n-a bpcabh aca & bheadh obair ag lucht oibre at
+anois a' teitheadh as irinn. Agus cad is cionntach leis seo? An saghas
+tabhairt suas a fuaireadar. Nor cheap inne go mba cheart d'uaislibh na
+hireann elas do bheith aca ar thalamh na hireann. 'Seadh! t toradh a
+ndeagh-oibreacha aca anois, & is baoghlach liom-sa nach ag dul i
+bhfeabhas a bheidh an sgal aca feasta.
+
+Acht cad deir an feirmeir? Ceapann seisean n fuil an-mhaitheas i
+gcrainn acht iad do ghearradh & a dhghadh. "N'l siad acht a' sughadh
+brighe an tailimh." N baoghal d-san crann a chur. Gearrann s an crann
+mar gheall ar a bheith 'sa' tslighe air, acht bonn na mlte fechadn &
+gesadn a' fs i n-a phirc aige.
+
+Nuair a bh s seo 'n-a gharsn a' dul ar sgoil fuair s rd-mhineadh.
+Bh fhios aige cia'ca an cnoc is aoirde 'sa' domhan. Do 'nesfadh s
+dhuit an mid uisge ghabh le fnaidh le bliadhain i n-abhainn mhir
+ochtair Aimeirice, & bh cnntas cruinn aige ar athair agus ar mhathair
+rogh bh 'sa' Rimh na mlte bliadhan shoin. Badh dhigh le duine gur
+adhbhar captan a bh 'sa' gharsn agus an saghas foghluim a fuair s ar
+sgoil. Nr chir go mbeadh an bheag n an mhr d'elas le faghil aige
+ar an tslighe bheathadh bh i ndn d. Acht n mar sin a bh. Chonnaic
+s na crainn a' fs; chonnaic s an duilleabhar a' sideadh ins an
+Earrach & a' tuitim 'sa' bhFoghmhar; acht nor chuir inne 'n-a cheann
+n raibh 'n gcrann d ar thaobh an bhthair acht greim fhaghilt ar an
+dtalamh & go mbeathchadh an t-aer .
+
+Is cuimhin liom-sa sean-daoine nr chaith l riamh ar sgoil, & geallaim
+& deimhinghim gur m an t-elas a b aca ar churadireacht & ar
+nidhthibh a bhaineann le saothrughadh na talmhan 'n bhonn anois aca so
+a chaitheann na bliadhanta ar sgoil.
+
+N hin-iongnadh an sgal a bheith mar seo ag gnaigh na haimsire seo.
+Tagann mrn d'r gcuid elais chughainn dhthchas. P elas a bh ag
+r seacht-sinsearaibh is i nGaedhilg do b'fhidir le chur i n-umhail
+d gclainn; acht n raibh in-mhesa aca-san ar Ghaedhilg. Chaitheadar
+uatha , & i n-a theannta sgaradar le helas na sean-daoine a thinig
+rmpa. B'fhidir go raibh beagn d'elas a shinsear ag an bpisde ar
+dhul ar sgoil d ar dtis. Acht, m bh, nor b'fhada gur stracadh as na
+pramhachaibh an t-elas so, & m fhgadh an-chuid de gan stracadh, do
+mchadh le carta an Bharla sara raibh an leanbh leath-bhliadhain ar
+sgoil. Thug na minteir iarracht ar sol an Bharla a chur. N raibh
+an ithir r-oireamhnach, & ba mhinic an sol go holc, & ba mheasa an
+leasughadh, & b' deireadh an sgil gur fhg an sgolire an sgoil &
+gan Bharla gan Ghaedhilg.
+
+Bhfuil leigheas le faghil ar an aicd seo? T, gan amhras. T an
+leigheas ag an ndorus againn. T an leigheas i dteangain r sinsear.
+Moladh le Dia! t an leigheas ag oibriughadh anois. T sol curtha i
+n-ithir mhaith. Ba mhaith linn-ne d bhfeicims an geamhar a' teacht
+suas nos treise & nos tiugha 'n at s. Acht bodh foidhne againn.
+"Tagann gach maith le cirde," & "I ndiaidh 'chile dhantar na
+caislein." Beidh barra maith againn fs, le congnamh D.
+
+N doig liom fin gur thinig an t-am fs chun Sgoil Ghaedhealach
+"Chonin Mhaoil" a chur ar bun.
+
+'S is ceart dinn sid a dhanamh des na sgoileanna at againn. M is
+maith leis na stirthir , is fidir le Sgoil Ghaedhealach a dhanamh
+d'an-sgoil at ftha. Anois n fulir n t sagart le faghil i
+Gceanntar Ghaedhealach a chuirfeadh Sgoil Ghaedhealach ar bun. Agus muna
+bhfuil a leithid seo le faghil, cuirims sgoil oidhche suas. T
+airgead le faghil 'n Riaghaltachas ar an obair seo. Is fidir linn-ne
+greim fhaghil ar chuid de chun na Gaedhilge a mhineadh & n digh
+liom-sa go bhfuil aon scairt 'sa' bhearnain le cosg a chur orainn.
+
+ "An t n bonn lidir
+ N fulir do bheith glic."
+
+N'lmid-ne lidir fs, & nuair n fuilmid, 's is fearra dhinn a
+dhanamh 'n greim a bhreith ar gach buntiste & sid a dhanamh dobh
+ar son na Gaedhilge.
+
+"Glac a bhfaighir & dol a bhfadfair."
+
+BEIRT FHEAR.
+
+Gluais.
+
+Creachadh, _spoiling_. A' scaipeadh & a' meathadh _scattering and
+decaying_. Srid-bhailt, _villages_. Leicne rda, _high hill-sides_.
+Dh thuistin an chloch, _eightpence a stone_. Maol chrannaibh, _bare
+of trees_. Crainn a chur, _to plant trees_. Ag iarraidh darca, _seeking
+alms_. Cad is cionntach, _what is to blame for this_. Tabhairt suas,
+_up-bringing, education_. N baoghal d-san crann chur, _no fear of his
+planting trees_. Cia'ca an cnoc is aoirde, _which is the highest
+mountain_. Ghabh le fnaidh, _went down_. An bheag n an mhr d'elas,
+_some little or much knowledge_. Curadireacht, _agriculture_. Is i
+nGaedhilg do b'idir le, _in Irish they were able to make it known to
+their children_. Stracadh as na pramhacha, _torn out of the roots_. An
+ithir, _the soil_. Geamhar, _young grass_. Scairt sa bhearnain, _a bush
+in the gap_.
+
+
+
+
+III. SCOIL GHAEDHEALACH.
+
+
+Is beag an mhaitheas dinn bheith ag trcht thar Ghaedhilg & ag iteamh
+ar dhaoinibh gur be-theanga muna bhfadfaimd shaothrughadh mar
+shaothruighthear gach be-theanga 'san Eraip. Is beag an mhaitheas
+bheith ag iarraidh smacht a chur ar dhaoinibh bochta gbhataracha, ar
+lucht iascaireachta, ar lucht sclbhaidheachta, is ar a leithididhibh,
+bheith ag iarraidh maide a thabhairt dibh muna labharfaid Gaedhilg iad
+fin is muna labharfaid Gaedhilg le n-a bpistidhibh & bheith ag gearn
+n fuil ruainne do'n Spioraid Ghaedhealaigh fgtha 'n-a measc nuair a
+mhothuightear an tuile ag trghadh & gan caoi ar chasadh aici. Is beag
+an mhaitheas sin go lir muna bhfadaimd gach ndh bhaineann le n-a
+ngn saoghalta do mhineadh dos na daoinibh i nGaedhilg. Muna bhfuil
+brigh 'san Ghaedhilg f lthair acht chum iasc do chomhaireamh n cearca
+do dhol ar mhargadh n dirc a lorg thigh go tigh n fs chum amhrin
+shultmhara do chanadh le hais na teineadh, n fada fhanfaidh fi na
+brogh soin fin innti, agus is beag an mhaitheas dinn bheith ag
+gabhil d agus ag tabhairt iarrachta ar choimed 'n-a beathaidh. N
+fadfaidh daoine bheith i gcomhnuidhe ag dol cearc n ag comhaireamh
+isc n ag lorg na dirce--caithfear a ln rudaidhe nach iad a dhanamh,
+& muna mbeidh s i gcumas na ndaoine iad a dhanamh i nGaedhilg danfar
+i mBarla iad agus ligfear an Ghaedhilg le fuacht is le faillighe. M
+fhanann gach duine g is aosta, a labhrann Gaedhilg is n fuil tabhairt
+suas i mBarla air, m fhanann s 'n-a _illiterate_, m's igin d a
+mharc () a chur i bpipar i n-ionad a anma, m's igin d minteir
+Barla d'faghil d chlainn n iad a bheith 'n-a n-_illiterates_ mar
+fin--m leantar do'n chleas soin, is gearr a bheidh a leithid sin d'
+_illiterate_ n-r measc, is gerr a bheidh Barla ag inne acht
+drabhghail bheag gan bhrigh. Cad do ruaig an Ghaedhilg as Conntae
+Luimnigh, as Conntae Tiobrad rann, as ur-mhr de Chonntae Chorcaighe,
+as Cathair Chorcaighe agus as conntaethibh is cathrachaibh nach iad? Cad
+do chuir an fn uirthi, aimsir an droch-shaoghail go dt seo?
+'Neosad-sa dbh cad do chuir fn is ruagairt ar r dteangain.
+Leath-chad bliadhan o shoin n s a chionn bh s d labhairt go
+flirreach ag g is aosta ar fuaid na Mumhan, & ba dhigh le duine n
+tiocfadh aon bhriseadh go brth uirthi. Bh filidheacht le faghil
+aisti, bh scalta fiannaidheachta le faghil aisti, bh comhrdh suilt
+is grinn le faghil aisti. Dar ndigh ba mhaith an rud sain. Acht n
+fhadfadh daoine maireachtaint ar rannaibh filidheachta, is n
+bhainfeadh eachtraidhe ar Oisn is ar Oscar an tart n an t-ocras de
+mhuirighean g neamh-chongantach. Nor fadadh dul chum cinn le gn an
+tsaoghail gan tabhairt suas igin oireamhnach, & n raibh an tabhairt
+suas soin le faghil i nGaedhilg, & bh s le faghil i mBarla. D
+bhrigh sin cuireadh an Ghaedhilg i leath-taoibh & t a rian uirthi
+indiu. T an rud cadna soin ar siubhal f lthair. Tthar ag cur na
+Gaedhilge i leath-taoibh d'fhonn tabhairt suas tairbheach d'fhaghil i
+mBarla. Agus beifear d cur i leath-taoibh go mbeidh s 'n-ar gcumas
+teagasc oireamhnach tairbheach a thabhairt i nGaedhilg do'n aos g a
+labhrann do rir dhthchais. Is maith an rud timthiridhe do scaoileadh
+amach f'n dtuaith; is maith an sud craobhacha do chur ar bun annso is
+annsd 'sna crochaibh Gaedhealacha. N'l aon locht agam le faghil
+ortha, acht creid mise leis n ridhteochaidh timthiridhe an cheist go
+l an chunntais. D mbeadh timthire againn i gcir gach srid-bhaile n
+gach baile Gaedhealach & gach timthire a bheith ag obair go dian
+dthrachtach cheann ceann na bliadhna, d mbeadh craobh do Chonnradh
+na Gaedhilge i ngach baile & na leabhair is deise 'san domhan d gcur
+amach gach seachtmhain agus an cel is broghmhaire i nirinn d
+spreagadh agus an rinnce is anamamhla le faghil f ghlas againn--n
+chuirfeadh na neithe sin go lir sonas n bail ar r dteangain d mbadh
+rud gur bh'igin do'n aos g iompdh ar an mBarla chum an tabhairt
+suas d'oireann dibh d ngn saoghail d'fhaghil. Is mar sin at an
+scal f lthair, agus is mar sin a bheidh an scal go gcuirfear
+scoileanna for-Ghaedhealacha ar bun. Acht mar adeir Conn Maol,
+tosnuightear le han-scoil amhin. Bonn gach aon tosnughadh lag.
+Lastaran-choinneal bheag amhin mar thosnughadh, agus is gearr go
+mbeidh soillse ar ndthain againn. An bhfeacabhar riamh an chuma i n-a
+lastar na coinle 'sna heaglasaidhibh. Nuair a bhonn cruinniughadh mr
+bailighthe le chile agus coinneal i limh gach duine aca, faghthar aon
+bhuaiceas bheag amhin; lastar ; lastar coinneal i limh dhuine igin
+li, druideann an duine sin a choinneal ar lasadh chum coinle a
+chomhursan, & lasann a choinneal; lasann sid coinneal an t bhonn le
+n-ais, agus d rir sin ritheann an teine dhuine do duine, agus is
+gearr an mhoill go bhfeictear blaodhm solais ag gealadh na heaglaise go
+lonnrach agus ag cur comprd is thas ar na daoinibh ar fad. Is mar sin
+a bheidh an scal againn i dtaoibh na scoile, cuirtear aon scoil amhin
+ar bun; lastar an choinneal bheag amhin, agus is gearr le congnamh D
+go mbeidh blaodhm soluis ag irghe chig irdibh na hireann n
+mchfar go de na nder. Is mithid dinn tosnughadh. Is cuma c
+gcuirfear an scoil sin ar bun--i nDn na nGall, i gConntae na Gaillimhe
+n i gCiarraidhe. Acht 's Ciarraidheach Conn Maol, 's Ciarraidheach
+"Beirt Fhear" agus 's Ciarraidheach m fin, agus nuair n fuil aon
+chroch n Conntae eile ag tabhairt f'n obair seo, is digh liom gur
+fearra dhinn tosnughadh le Ciarraidhe--it igin thiar an fad i mBaile
+an Fheirtirigh n i nbhrthach n i nGleann Beithe. B'fhearr liom aon
+scoil for-Ghaedhealach amhin 'n dh thimthire. Caithfear airgead do
+sholthar acht n digh liom go bfgfaidh na Ciarraidhigh cib it i n-a
+bhfuil siad aon easnamh orainn, agus n'l amhras n go dtabharfaidh an
+rd-fheis congnamh dinn agus go mbeannghaidh s r n-obair.
+Tosnuighms le congnamh D agus do rir mo thuairime nor rinneadh obair
+riamh ar son r dteangan nos fearr 'n an obair do cheap Conn Maol.
+
+PDRAIG UA DUINNN.
+
+
+
+
+IV. CUIRTEAR CORC SA BHAIRILE FEASTA, A UAISLE.
+
+
+Nuair bhos-sa ar scoil sa tseana-shaoghal, n raibh nmhaid ba mh agam
+n bairile. Seo mar a thrlaidh sin. An m-fhortn mighistir a bh
+againn, n raibh oiread mo dhuirn ann, acht bh bic asail aige, & rud
+ba mheasa na soin, slat chomh fada le slat Mhaoise. "Anois" adeireadh s,
+agus ag rstil sos agus suas, agus ag fscadh na slaite ar t na sl
+a bhaint asainn, "t bairile irithe ann agus dh pholl ann--poll 'n-a
+bhun agus poll 'n-a bharr, agus dh corc ionnta. D mbeadh an bairle ln
+d'uisce agus go dtarraiceoghth an corc thos do bheadh an bairile
+follamh i gcionn deich nimit; acht d mbeadh s follamh & go leogf
+uisce isteach ann trd an bpoll thuas, do bheadh s ln i gcionn dh
+nimit dag. Cuir i gcs anois go mbeadh an bairile ln, agus go
+dtarraiceoghth an d chorc i n-infheacht, cahuin a bheadh s i n-dsc?"
+
+Is ar an gceist seo do chuimhnigheas an l f dheireadh nuair chonnac
+aiste Chonin Mhaoil mar gheall ar an scoil Ghaedhealaigh. Mar is
+solaoid d'irinn an bairile d. Bh s ar scidhe de Ghaedhilg--cnuasach
+saothair intinne r sinsear romhainn. Annsoin, do thinig an fealltir
+Sasannaigh, & do dhein s poll i dtin an bhairile, agus sid an
+t-uachtar saidhbhir le fnaidh. I n-ionad an phuill a stop is amhlaidh a
+bhomar-na, ar ns bhraisile leanbh timcheall lochin ar thaobh sride
+glagair, ag rinnce & ag bualadh bas le sprt nuair choncamair na cais
+geala ag gabhil sos, agus do rop cuid againn r maranna sa pholl gh
+fhairsingiughadh i gcs go mbeadh tuile nos m againn.
+
+Sul a raibh an tubaist ar fad danta againn do thinig fir chalma
+Chonnradh na Gaedhilge d'r gcose. D'is aghaidh bil a thabhairt
+orainne do chuadar ag stop an phuill. Acht nor leog an Sasannach dibh
+.
+
+"P ndh is mar a dheineann an Bairile," ar s, "is liom-sa an poll
+soin, agus n lemhthaidh sibh barra mire a leogaint air."
+
+"Dinims poll i gceann an bhairilie" arsa na fir, "agus cuirims
+tuilleadh uachtair ann."
+
+Do danadh mar sin, agus do chuireadar fios ar uachtar ar fuid na tre
+le cur 'sa' bhairile; acht, foror! t uachtar gann i nirinn anois.
+Cuireadh stranncn maith Bhaile Mhirne chcha, cuid 'n nGailimh,
+cuid Chiaraidhe. Do chuir an tAthair Peadar tuna uaidh fin chcha;
+agus do bhailigh C Uladh, an fear bocht ln poitn dibh thall 'sa
+abhus i dTr Chonaill. 'N-a n-aghmais sin, is minic n raibh le faghil
+aca acht an bainne gar, an lionn caol, & an bhlthach. N ag
+lochtughadh na ndaoine n-a thaobh soin atim, mar thugadar uatha go
+toilteanach , & n raibh a mhalairt aca.
+
+T atharrach scil le tamall againn, agus t is digh liom-sa nr
+mhisde dhinn a tharrac chugainn. D'fhg na Sasannaigh an bairile finn
+fin. Nach mithid dinn an corc a chur ann? Bh tuigsint mhr i mbairile
+ag an mighistir d a bh orm-sa, agus darfadh s n tiucfadh leis an
+nGobn Saor fin lonadh faid a fgfidhe a leogaint uaidh trd an
+uathais mhir d 'n-a thin .
+
+N ag dul i gcumhainge at an uathais seo, t seacht gcomhachta ag
+cabhrughadh le chile chun leathanughadh l go l. Farsingi-gheann
+rith uisce poll choidhche. N'l an-duine a thgadh suas le galldachas
+n danfaidh s na daoine a bheidh 'n-a chomhluadar gallda mar fin.
+Chonnac-sa an l eile trir leanbh ga nr chuaidh ar scoil riamh gh
+dhanamh so le na sean-mhthair agus i n-aois a ceithre fichid. Bh
+"_tiss_, a laogh," agus "_neo_, a laogh," agus "_mindeen yoursel_, a
+chuidn," ar bharra a teangan mhaidin go hoidhche aici dhibh. T an
+traen agus na camtha seirbhseach a bhonn na feidhil dhanamh; t an
+post, & buachaill an phuist a thidheann thigh go tigh san tuaith d
+dhanamh; t pipar na seachtmhaine dhanamh; an gn cadna ar
+siubhal san scoil & san sipal; na timthir at amuigh sna Brdaibh
+seo a bhonn ag comhairliughadh na bhfeirmeir; na tighthe sta & na
+cuairteir & a lucht leanamhana--t siad so uile ag madughadh an
+phuill d, mar t siad cheann ceann de'n bhliadhain ag dingeadh Barla
+isteach r gcluasaibh.
+
+Fachaims anois an bhfuil r sciath-chosanta leathan lidir a dhthain
+chun na nimhde uile seo a choimed uainn amach. T r seasamh ar na
+pistbh. Chonn gach inne sin. Caillims iad, agus t s chomh maith
+againn 'sln be' fhgaint ag r mbairile go de. Coimedams
+Gaedhealach iad, agus t an l linn. N fheadar an dtuigid do
+lightheir deacracht an ndh seo mhthach. Labhradh an-athair cloinne
+at ag casadh le n-a leanbha fin a thabhairt suas mar badh chir. Badh
+mhaith liom focal Pheadar Laoidhlis ar an gceist seo. S lbh is
+digh liom adeir gur cogadh soraidhe beatha dhuine ar an saoghal. Acht
+deirm-se n fuil sa chogadh so acht neamh-ndh seachas an cogadh a
+bhonn ar gach teinten i n-a mbtear ag casadh le leanbha do choimed
+Geadhealach i n-indhein na nimhde do irimhigheas thuas. Agur m's mar
+seo at an scal ag leanbha na nGaedhilgeir connus at s ag an
+marcsluagh n tabharfadh a dtismidhthe biorn buidhe ar ciaca bheids
+Gaedhealach n Gallda! Cad do dhinimd-na, muinntir na Gaedhilge, do
+sna leanbhabh seo.
+
+Minimd pidreacha Gaedhilge dhibh, ach is i mBarla danfaidh an
+sagart agus an t-Easpog iad do cheistiughadh; minimd dibh connus
+Gaedhilg do ligheamh, acht ir is scoil Bharla , caithfidh an Barla
+bheith i mbun 's i mbrr r gcuid oibre. Minimd rinnce Gaedhealach
+dhibh, acht is i mBarla dhanfaid siad cainnt air agus sid de n-a
+dhiaidh sin. S an scal cadna ag gach ndh eile . N'l an fear soin
+cruthanta fs a dhanfadh ndh do bh'fearr de leanbhabh leis an saghas
+so oideachais n _Anglo Irishmen_. Sin go crunn at againn d
+dhunamh dobh. N'l ann acht ag casadh le baraile na tna briste do
+lonadh.
+
+N'l riteach na ceiste seo, n sbhil na teangan le faghil taobh
+amuigh de'n scoil Ghaedhealaigh. Is igin na leanbha do chur uirthi, &
+gach ndh d'oirfidh dibh a mhineadh i nGaedhilg. N dhanfadh an
+galldachas dth n dochair annsoin dibh. Do thuitfeadh s siar sos
+dobh mar a thuiteann an braon de'n lachain. N fidir an teagasc so
+thabhairt i n-an-scoil nisinta indiu. N'l sa cheann is fearr aca so
+go for acht scoil ghallda. Caithfimd fin, ar an adhbhar soin, costas
+na scoile d'fhulang sa chad fhscadh.
+
+N'l amhrus ar domhan, ar a shon sain, m chuirfimd suas , & m
+thidheann an obair chun cinn innti--m thigeann linn gn tairbheach a
+dhanamh innti--nl amhras ar domhan n go ndolfadh an brd lighinn
+asti i gcionn chpla bliadhain, & n go leogfaids dinne leanamhaint
+do'n obair do chuireamair ar bun innti.
+
+Is digh liom fin go mbeidh eagla an chostais ar an gCoiste Ghntha;
+agus m bhonn is dcha gur bh'fhidir do dhaoinibh lasmuigh de'n
+Choiste an t-airgead do dhanamh suas. Tim chomh cinnte go bhfuil an
+scoil ag teastil uainn, chomh cinnte go ndolfadh an Brd i gcionn
+chpla bliadhan aisti, agus annsoin gur bh'fhidir dinn mrn d saghas
+a bheith againn; chomh cinnte go bhfuil saoradh na teangan innte, go
+dtabharfad 5 d'an-fhuireann Gaedhilgeir a chuirfidh le chile chun
+do sholthar.
+
+T saothar mr danta le deich mbliadhna againn. Ba r-lag r
+dtosnughadh: N'l bliadhain a ghabhann tharainn n tugamaoid coiscinn
+chun cinn--n tidhimd pas beag nos aoirde. Is maith sin. Leanams
+de. _Excelsior_ choidhche! T coiscim na bliadhna so gan tabhairt fs
+againn. Tugaims chun scoile Chonin .
+
+GRUAGACH an TOBAIR.
+
+ * * * * *
+
+AN CL-CHUMANN, (Teranta),
+
+Cldir Gaedhilge, Srid Mhr na Trgha,
+
+Baile tha Cliath.
+
+ * * * * *
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Leabhrin an Irisleabhair--III
+by "Chonn Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pdraig Duinnn, agus "Gruagach an Tobair"
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEABHRIN AN IRISLEABHAIR--III ***
+
+***** This file should be named 16122-8.txt or 16122-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+ https://www.gutenberg.org/1/6/1/2/16122/
+
+Produced by Brendan O'Connor and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties. Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research. They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works. See paragraph 1.E below.
+
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States. If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed. Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change. If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges. If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+ the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+ you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
+ owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+ has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+ Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
+ must be paid within 60 days following each date on which you
+ prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+ returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
+ sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+ address specified in Section 4, "Information about donations to
+ the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+ you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+ does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+ License. You must require such a user to return or
+ destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+ and discontinue all use of and all access to other copies of
+ Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+ money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+ electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+ of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+ distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation. The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund. If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations. Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+ Dr. Gregory B. Newby
+ Chief Executive and Director
+ gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+ https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
diff --git a/16122-8.zip b/16122-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..8383363
--- /dev/null
+++ b/16122-8.zip
Binary files differ
diff --git a/16122-h.zip b/16122-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..df4068b
--- /dev/null
+++ b/16122-h.zip
Binary files differ
diff --git a/16122-h/16122-h.htm b/16122-h/16122-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..ee96438
--- /dev/null
+++ b/16122-h/16122-h.htm
@@ -0,0 +1,2053 @@
+<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
+<html>
+ <head>
+ <meta http-equiv="Content-Type" content=
+ "text/html; charset=iso-8859-1">
+ <title>
+ The Project Gutenberg eBook of Leabhrin an Irisleabhair.--III, by Various.
+ </title>
+ <style type="text/css">
+/*<![CDATA[ XML blockout */
+<!--
+ P { margin-top: .75em;
+ text-align: justify;
+ margin-bottom: .75em;
+ }
+ H1,H2,H3,H4,H5,H6 {
+ text-align: center; /* all headings centered */
+ }
+ HR { width: 33%;
+ margin-top: 1em;
+ margin-bottom: 1em;
+ }
+ BODY{margin-left: 10%;
+ margin-right: 10%;
+ }
+ .linenum {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */
+ .note {margin-left: 2em; margin-right: 2em; margin-bottom: 1em;} /* footnote */
+ .blkquot {margin-left: 4em; margin-right: 4em;} /* block indent */
+ .pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;} /* page numbers */
+ .sidenote {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-left: 1em; font-size: smaller; float: right; clear: right;}
+
+ .poem {margin-left:10%; margin-right:10%; text-align: left;}
+ .poem br {display: none;}
+ .poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+ .poem span {display: block; margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+ .poem span.i2 {display: block; margin-left: 2em;}
+ .poem span.i4 {display: block; margin-left: 4em;}
+ .ctr { text-align: center; }
+ .ctr img { margin-left: auto; margin-right: auto; }
+ // -->
+ /* XML end ]]>*/
+ </style>
+ </head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Leabhrin an Irisleabhair--III
+by "Chonn Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pdraig Duinnn, agus "Gruagach an Tobair"
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Leabhrin an Irisleabhair--III
+ Seanaid na nGaedheal
+
+Author: "Chonn Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pdraig Duinnn, agus "Gruagach an Tobair"
+
+Release Date: June 23, 2005 [EBook #16122]
+
+Language: Irish
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEABHRIN AN IRISLEABHAIR--III ***
+
+
+
+
+Produced by Brendan O'Connor and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+
+<p>[Transcribers note: There are two versions of the booklet in this
+image. The first uses the dotted consonants, the latter a <a
+href="#TransLit">transliteration</a> using 'h' to indicate
+lenition. To see this text in its original form a Celtic font is
+needed.]</p>
+
+<hr style="width: 100%;" />
+
+<h1>LEA&#7682;RIN AN IRISLEA&#7682;AIR.&mdash;III.</h1>
+<br />
+
+<div class="ctr">
+ <img src="images/image01.png" alt="Seanaid na nGaedheal" title="Seanaid na nGaedheal" />
+</div>
+
+
+<h2>SCOIL &#288;AE&#7690;EALA&#266;.</h2>
+
+<h3>Aist <br />
+&quot;&#266;ONN MAOL,&quot; &quot;BEIRT &#7710;EAR,&quot;
+&quot;AN tA&#7786;AIR PDRAIG DUINNN,&quot;
+Agus &quot;GRUAGA&#266; AN TOBAIR.&quot;</h3>
+
+<div class="ctr">
+ <img src="images/image02.png" alt="Chonnradh na Gaedhilge" title="Chonnradh na Gaedhilge" />
+</div>
+
+
+<h3>Ar n-a &#267;ur ama&#267;<br />
+do<br />
+&#266;ONNRA&#7690; NA GAE&#7690;ILGE,<br />
+Baile &#7787;a Clia&#7787;.<br />
+1903.</h3>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="CLAR_AN_LEABHRAIN_SEO"></a><h2>CLR AN LEA&#7682;RIN SEO.</h2>
+
+
+ <a href="#I_SCOIL_GHAEDHEALACH"><b>I. Scoil &#288;ae&#7691;eala&#267;, &quot;&#266;onn Maol.&quot;</b></a><br />
+ <a href="#II_SGOIL_GAEDHEALACH"><b>II. Scoil &#288;ae&#7691;eala&#267;, &quot;&#7682;eirt &#7710;ear.&quot;</b></a><br />
+ <a href="#III_SCOIL_GHAEDHEALACH"><b>III. Scoil &#288;ae&#7691;eala&#267;, 'n A&#7787;air Pdraig Duinnn.</b></a><br />
+ <a href="#IV_CUIRTEAR_CORC_SA_BHAIRILE_FEASTA_A_UAISLE"><b>IV. Cuirtear Corc sa &#7682;airile feasta, a Uaisle, &quot;&#288;ruaga&#267; an Tobair.&quot;</b></a><br />
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="REAMHRADH"></a><h2>RA&#7744;R&#7690;.</h2>
+<br />
+
+<p>&#7786;inig na haist leanas annso ama&#267; i nIRISLEA&#7682;AR
+na GAE&#7690;ILGE, agus timd d gcur i
+gcl ars le sil go ndanfaid tuillea&#7691; mai&#7787;easa,
+agus go gca&#7683;r&#289;aid &#267;um brostu&#289;a&#7691; ar an l go
+mbei&#7691; scoileanna agus oidea&#267;as na hireann go
+for-&#288;ae&#7691;eala&#267;.</p>
+
+<p>Is an rud at 'gr lot agus gar gcoimed siar
+a&#267;t n fuilimd ag dana&#7745; sid dr dteangai&#7691;
+fin &#267;um ga&#267; an-tsa&#289;as gn&#7787;a do &#267;ur i gcr&#267;.
+La&#7683;raims Gae&#7691;ilg leis na lean&#7683;a scoile, minims
+eala&#7691;na is eile di&#7683; trd an nGae&#7691;ilg, is annsoin
+is gairid an &#7745;oill go mbei&#7691; ire Gae&#7691;eala&#267; amui&#289;
+'s ama&#267;.</p>
+
+<p>FEAR AN IRISLEA&#7682;AIR.</p>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="I_SCOIL_GHAEDHEALACH"></a><h2>I. SCOIL &#288;AE&#7690;EALA&#266;.</h2>
+<br />
+
+<p>Sula dtosnui&#289;&#7787;ear ti&#289;, liri&#289;&#7787;ear an
+tala&#7745;, baintear an fd, r&#7745;ar&#7787;ar go
+&#7683;fai&#289;tear bun daingean dl&#7787; &#8266; cuirtear
+an &#267;lo&#267;-&#267;inne annsoin. Tmuid-ne ag
+liriu&#289;a&#7691; na tal&#7745;an. Is gn tair&#7683;ea&#267;
+&#8266; gn trom. Tmuid ag rdu&#289;a&#7691; ti&#289;&#7787;e
+leis a&#267;t i n-ionad a gclo&#267;a cinne do
+&#7691;ingea&#7691; sos mar a &#7683;fuil an &#267;r &#289;las
+&#267;ruai&#7691; is ea&#7691; is bao&#289;la&#267; go &#7683;fuilmd 'g
+gcur ar &#7787;ala&#7745; &#7683;og do &#267;ri&#7787;eann f n-r
+gcosai&#7683;.</p>
+
+<p>T bun is na ceanntrai&#7683; Gae&#7691;eala&#267;a
+agus m &#7777;ui&#7691;tear ti&#289; air sin n rabfa&#7691;
+gao&#7787; &#289;uairnein na nIndia&#7787;a &#7786;oir na
+ti&#289; sin.</p>
+
+<p>Measaim gur &#7683;'iascaire d'rdui&#289; an
+&#267;ad ti&#289; i mBaile-&#7787;a-Clia&#7787; i &#7683;fad ins
+na ciantai&#7683;. N rai&#7683; aige &#267;uige a&#267;t
+clea&#7787;a&#267;a a&#7691;maid &#267;um falla, &#8266; scra&#7787; an
+tail&#7745; &#267;um dn a &#7787;i&#289;e, a&#267;t as an gcad
+&#7787;osu&#289;a&#7691; soin d'&#7711;s Srid U &#266;onaill mar
+a gcuireann Connra&#7691; na Gae&#7691;ilge f&#7787;a
+indiu.</p>
+
+<p>Cuirims-ne leis ti&#289; ar bun&mdash;scoil
+&#288;ae&#7691;eala&#267;, i gceanntar &#288;ae&#7691;eala&#267;&mdash;is
+cuma c mbei&#7691; s sui&#7691;te, &#7787;iar, &#7787;uai&#7691; n
+&#7787;eas, a&#267;t go mbei&#7691; an it Gae&#7691;eala&#267;.
+Caid an cuma is fearr &#267;um a danta?
+Is el d'r dtim&#7787;ir an it is oirea&#7745;nai&#289;e
+le n-a lei&#7787;id do &#267;ur ar bun a&#267;t dla na
+cuma is fearr &#267;um an &#289;n&#7787;a do &#267;ur &#267;um
+cinn &#7683;einn bui&#7691;ea&#267; do &#267;&#267; a &#267;o&#7745;airle
+&#7787;a&#7683;airt dinn.</p>
+
+<p>Dar liom-sa t an scoil cur&#7787;a suas
+&#267;eana agus n &#7711;uil againn a&#267;t a cru&#7787;
+d'a&#7787;arru&#289;a&#7691;. 'S an scoil &#7682;arla&#267; d
+do &#7787;g an sagart pariste le ca&#7683;air an
+&#7682;uird Oidea&#267;ais. T s ria&#267;tana&#267; orainn
+ar dtis cead an tsagairt agus cead
+tuismi&#7691;e na lean&#7683; d'&#7711;a&#289;il agus an scoil
+do &#267;eanna&#267; 'n mBord. Dolfai&#7691; an
+bord go mear m &#7683;ei&#7691; &#7711;ios aca go
+&#7683;fuilmd dirri&#7683; agus go &#7683;fgfamuis a
+scoil 'n-a fo&#7787;ara&#267; fola&#7745; aca &#267;um sc&#7787;a
+&#7787;a&#7683;airt d'uanai&#7683; l fear&#7787;ainne. Muna
+&#7683;fuil s oirea&#7745;na&#267; d'r ngn &#7691;anfainn
+ceann nua&#7691;. &quot;Cad do &#7691;anfar leis an
+mi&#289;istir mbo&#267;t at annsd?&quot; adarfai&#7691;
+duine igin. An mid seo go
+dei&#7745;in. M t fios a &#289;n&#7787;a aige, s sin
+m t s 'n-a &#267;umas Gae&#7691;ilg is li&#289;eann
+mai&#7787; do &#7745;inea&#7691; do'n aos g, tgfar
+ sma&#267;t an &#7682;uird Oidea&#267;ais, ta&#7683;arfar
+tuarastal nos fearr d n t aige agus
+coin&#289;ill freisin go &#7683;fui&#289;i&#7691; s an tuarastal
+soin ar fea&#7691; a &#7683;ea&#7787;a&#7691; a&#267;t a &#289;n do
+&#7691;ana&#7745; go mai&#7787; &#8266; aire &#7787;a&#7683;airt d fin.</p>
+
+<p>Darfainn gur &#7683;'&#7711;i fear mai&#7787; tuarastal
+200 pnt 'sa mblia&#7691;ain, do &#7745;infea&#7691; an
+lean&#7683; &#7787;osa&#267; i nGae&#7691;ilg, &#8266; do &#7691;anfa&#7691;
+clr oibre mar leanas:&mdash;</p>
+
+<p>GARSIN IS GEARR&#266;AILL I n-IN&#7710;EA&#266;T AMUI&#288;
+IS AMA&#266; LE S BLIA&#7690;NA D'AOIS,</p>
+
+<p>An &#267;ad &#7683;lia&#7691;ain:</p>
+
+<div class="blkquot"><p>Gae&#7691;ilg a&#7745;in is Teagasc Cristui&#7691;e.</p></div>
+
+<p>An dara blia&#7691;ain, &#8266; as soin go dt an
+t-aon&#7745;a&#7691; blia&#7691;ain dag:</p>
+
+<div class="blkquot"><p>Gae&#7691;ilg, Stair, Teagasc Crostui&#7691;e, irea&#7745;,
+lar-elas, Barla&mdash;ga&#267; n&#7691; minte &#7787;re
+&#288;ae&#7691;ilg.</p></div>
+
+<p>An t-aon&#7745;a&#7691; blia&#7691;ain dag:</p>
+
+<div class="blkquot"><p>Eala&#7691;na eile, T&#7745;as Cruinne, &#8266; clid.</p></div>
+
+<p>'n t-aon&#7745;a&#7691; blia&#7691;ain dag suas:</p>
+
+<div class="blkquot"><p>Cai&#7787;fear bean-&#7745;inte do &#7777;ol&#7787;ar do na
+cailn&#7683; i dteannta an &#7745;i&#289;istir, do &#7745;infi&#7691;
+Fua&#289;il, Cniotil, Ni&#289;ea&#267;n, Ccairea&#267;t is ga&#267;
+n&#7691; do &#7683;aineann le ti&#289;, is le hanlai&#7787;e.</p></div>
+
+<p>Ba &#267;ir go &#7683;fui&#289;&#7787;i&#7691;e a lei&#7787;id sin de
+&#7745;inteir ar &#267;ad go lei&#7787; 'sa mblia&#7691;ain
+&#8266; ar an oiread cadna fear do &#7745;infea&#7691;
+mniu&#289;a&#7691; tal&#7745;an do na bua&#267;aill&#7683;.</p>
+
+<div class="blkquot"><p>Cai&#7787;fear tr acra do &#267;eanna&#267; cois na scoile
+i gcir ga&#267; sa&#289;as mniu&#289;a&#7691; tal&#7745;an do &#7745;inea&#7691;
+&#7691;i&#7683; n a&#7745;in as lea&#7683;rai&#7683; a&#267;t as obair l&#7745;.
+Is leis na haosnai&#289; tora&#7691; na tal&#7745;an soin &#8266;
+cuirfear i dtaisce &#7691;i&#7683; a lua&#267;, mar dolfar ar
+an marga&#7691; na barra.</p></div>
+
+<p>Is mniu&#289;a&#7691; tal&#7745;an an t-elas is
+oirea&#7745;nai&#289;e d'r ndaoini&#7683; indiu. Nor
+minea&#7691; fs di&#7683; , agus t a rian air,
+tmuid crea&#267;ta ag tor&#7787;ai&#7683; derata
+toisc na&#267; &#7683;fuil an t-elas cruinn againn
+le so&#267;ar do &#7683;aint as an dtala&#7745;. Deir
+fir ela&#267;a go mbainfi&#7691;e a &#267;ig n-oiread
+so&#267;air as an dtala&#7745; so againn is baintear
+as indiu. D mbainfi&#7691;e fin ba
+&#7683;eag an &#7683;ri&#289; &#7691;inn-ne mar &#7683;ea&#7691; s go
+dt seo ag an bpist sin an mi&#289;istir
+tal&#7745;an. T breaca&#7691; an lae &#267;u&#289;ainn &#7745;,
+agus is mi&#7787;id d'&#7711;eirmeir&#7683; na hireann
+iad fin do &#289;lasa&#7691;. T daoine eile
+lasmui&#289; ag dana&#7745; airgid as a gcuid
+tal&#7745;an agus r dtr-ne ag dul &#267;um
+fia&#7691;antais.</p>
+
+<p>&#7786;all i nAlbain an t-am so de &#7683;lia&#7691;ain
+is gn&#7787;a&#267; le feirmeir na sciol&#7787;in do
+&#267;ur i mbosca&#7683; isti&#289; i dti&#289;&#7787;i&#7683; agus i&#7787;ir is
+aoilea&#267; do &#267;ur le go sideann na bog-&#289;ais
+&#7787;re &#7777;ili&#7683; na sciol&#7787;n soin. 'Sa &#7745;
+seo &#267;u&#289;ainn si&#7787;fear na sciol&#7787;in sin i
+dtala&#7745; is bei&#7691; prta nua san Abrn at
+&#267;u&#289;ainn aca sd. &#266;onnac fi&#267;e pnt d
+&#7787;a&#7683;airt ar &#7787;onna prta nua roi&#7745; &#7682;ealtaine
+i gca&#7787;air Lnduin. N ite&#7745;a&#7691;
+an sao&#289;al orm 'n go &#7683;fuil s i gcumas
+feirmeir na hireann an rud cadna do
+&#7691;ana&#7745;. &#7786;id siad &#267;o&#7745; gasta is &#267;o&#7745;
+cro&#267;na&#7745;ail le sd &#7787;all, a&#267;t a&#7745;in na&#267;
+&#7683;fuil elas mni&#289;&#7787;e tal&#7745;an aca. N
+fidir le d rir sin &#7691; &#7683;arra prta do
+&#7683;aint as an dtala&#7745; i n-in-&#7683;lia&#7691;ain a&#7745;in
+&#8266; an leasu&#289;a&#7691; ceart do &#267;ur ar n-ais ann
+gcs n ra&#289;a&#7691; an tala&#7745; soin i ndsc.</p>
+
+<p>&quot;An as scoiln Gae&#7691;eala&#267; do &#7745;easann
+t an t-elas soin do &#7745;inea&#7691; do na
+feirmeir&#7683;?&quot; adarfai&#7691; duine igin, is
+ag lea&#7745;-&#289;iri&#7691;e. Go ri&#7691;, a &#7691;alta. Ni
+&#7711;uil sol-&#267;n na daire &#267;&#7745; mr le
+maracn, a&#267;t fa&#267; ar &#7683;ile na coille
+d'&#7711;sann uai&#7691;, a &#267;eann go hrd, a &#7767;ra&#7745;a
+go doi&#7745;in, a &#267;a&#7683;ail &#7787;oirtea&#7745;ail, a &#289;aga
+rea&#7745;ra, ri&#289;ne. D'&#7711;s an crann uai&#7683;rea&#267;
+soin as beagn, n rai&#7683; dea&#7683;a&#7691; 'n dei&#7787;neas
+air, a&#267;t nor staon s ria&#7745; gur &#7711;s
+s. Fa&#267; go cruinn air, is ma&#267;tnui&#289;!</p>
+
+<p>D'is an &#267;ad scoil &#288;ae&#7691;eala&#267; do &#267;ur
+ar bun &#8266; tai&#7787;i&#289;e &#7683;ei&#7787; againn ar an ngn,
+is fidir linn scoileanna eile d'&#7711;a&#289;il
+mar a minfear ga&#267; uile &#267;ird do &#7787;east&#267;ai&#7691;
+uainn i nirinn, mar at leasu&#289;a&#7691;
+lea&#7787;air, grasui&#7691;ea&#267;t, fi&#289;eadirea&#267;t,
+tilliirea&#267;t, siinirea&#267;t, &#8266; cearda eile.
+Cuirfear rdscoil ar bun i mBaile &#7787;a
+Clia&#7787;, n gCorcai&#289;, n i nGailli&#7745;, le
+ha&#289;ai&#7691; ga&#267; eala&#7691;a &#7787;air&#7683;ea&#267; do &#7745;inea&#7691;
+as Gae&#7691;ilg do'n aos g do &#7787;o&#289;far as na
+scolai&#7683; Gae&#7691;eala&#267;a. &#266;uir r sinsir
+scoileanna na Tea&#7745;ra&#267; is &#266;luana, &#7682;eann&#267;oir
+is rdma&#267;a ar bun, &#8266; lea&#7787; a gcil ar
+fuid an tsao&#289;ail. T an &#7711;uil &#267;adna
+ionnainne. Misnea&#267;, a &#267;lann ! Is linn-ne
+tr &#289;eal-innsea&#267; na hireann, &#8266; is
+gearr go mbei&#7691; s againn le congna&#7745; D.</p>
+
+<hr style='width: 45%;' />
+
+<div class="blkquot"><p>Mar a gcuireann C. na G. f&#7787;a, <i>where the G.L.
+put up (reside)</i>. Tuismi&#7691;e, <i>parents</i>. irea&#7745;, <i>Arithmetic</i>.
+Lar-elas, <i>Geography</i>. T&#7745;as Cruinne,
+<i>Geometry</i>. Mniu&#289;a&#7691; tal&#7745;an, <i>Agriculture</i>. Aosnai&#289;,
+<i>youngsters</i>. Tor&#7787;a derata, <i>foreign countries</i>.
+Sciol&#7787;in, <i>&quot;cut&quot; potatoes for seed</i>. I&#7787;ir, <i>earth-mould</i>.
+N iteo&#7745;a&#7691; &#8266;rl. <i>The world would not
+persuade me</i>. Cro&#267;na&#7745;ail, <i>industrious</i>. Sol-&#267;n
+na daire (no dara&#267;), <i>the seed nut of the oak, acorn</i>.</p>
+
+<p>CONN MAOL.</p></div>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="II_SGOIL_GAEDHEALACH"></a><h2>II. SGOIL GAE&#7690;EALA&#266;.</h2>
+<br />
+
+<p>T an ceart ar fad ag Conn Maol.
+Teastui&#289;eann sgoil &#288;ae&#7691;eala&#267; uainn.
+N minea&#7691; at againn i nirinn anois
+a&#267;t crea&#267;a&#7691;, &#8266; t a rian orainn. T an
+donas a' tea&#267;t ar r dtr. N'l againn
+a&#267;t blia&#7691;ain nos measa 'n a &#267;ile. T
+muinntir na tuai&#7787;e a' scaipea&#7691; agus a'
+mea&#7787;a&#7691;, &#8266; t na srid-&#7683;ilt beaga ag
+dul i n-olcas gan aona&#267; gan marga&#7691;
+fo&#289;anta.</p>
+
+<p>Fa&#267;aims ar an dtala&#7745; agus ar &#267;uradirea&#267;t
+na tre. T an &#267;uid is m de'n
+tala&#7745; lea&#7787;-&#7683;i&#7787;te le huisge, &#8266; n ha&#7745;in
+an tala&#7745; siol a&#267;t leicne rda. Is or&#7787;a
+t na barra brea&#289;&#7787;a lua&#267;ra a' fs &#8266; gan
+duine n daoine a r&#7745;arfa&#7691; dog &#267;un
+iad a &#7787;iormu&#289;a&#7691;. Fa&#267; feirmeir na
+hireann a' dol a gcod' coirce ar &#7691;
+&#7787;eistin an &#267;lo&#267; &#8266; a' ta&#7683;airt sgillne ar
+<i>Castalia</i> n ar rud icint eile go &#7683;fuil
+ainm &#7745;r air.</p>
+
+<p>Fa&#267; r dtr agus maol &#267;rannai&#7683;.
+Nuair do b'&#7711;idir leis na huaisli&#7683; crainn
+a &#267;ur nor &#267;uireadar iad. D gcuirfids
+n &#7683;eids anois mar &#7683;ea&#7691; bacai&#289; a d&#7787;ai&#289;
+ag iarrai&#7691; darca ar &#7682;uindeam. &#7682;ea&#7691;
+airgead i n-a bpca&#7683; aca &#8266; &#7683;ea&#7691; obair
+ag lu&#267;t oibre at anois a' tei&#7787;ea&#7691; as
+irinn. Agus cad is cionnta&#267; leis seo?
+An sa&#289;as ta&#7683;airt suas a fuaireadar.
+Nor &#267;eap inne go mba &#267;eart d'uaisli&#7683;
+na hireann elas do &#7683;ei&#7787; aca ar &#7787;ala&#7745;
+na hireann. 'Sea&#7691;! t tora&#7691; a ndea&#289;-oibrea&#267;a
+aca anois, &#8266; is bao&#289;la&#267; liom-sa
+na&#267; ag dul i &#7683;fea&#7683;as a &#7683;ei&#7691; an sgal aca
+feasta.</p>
+
+<p>A&#267;t cad deir an feirmeir? Ceapann
+seisean n fuil an-&#7745;ai&#7787;eas i gcrainn a&#267;t
+iad do &#289;earra&#7691; &#8266; a &#7691;&#289;a&#7691;. &quot;N'l siad
+a&#267;t a' su&#289;a&#7691; bri&#289;e an taili&#7745;.&quot; N bao&#289;al
+d-san crann a &#267;ur. Gearrann s an
+crann mar &#289;eall ar a &#7683;ei&#7787; 'sa' tsli&#289;e air,
+a&#267;t bonn na mlte fe&#267;adn &#8266; gesadn
+a' fs i n-a &#7767;irc aige.</p>
+
+<p>Nuair a &#7683; s seo 'n-a &#289;arsn a' dul ar
+sgoil fuair s rd-&#7745;inea&#7691;. &#7682; &#7711;ios aige
+cia'ca an cnoc is aoirde 'sa' do&#7745;an. Do
+'nesfa&#7691; s &#7691;uit an mid uisge &#289;a&#7683; le
+fnai&#7691; le blia&#7691;ain i n-a&#7683;ainn &#7745;ir o&#267;tair
+Aimeirice, &#8266; &#7683; cnntas cruinn aige ar
+a&#7787;air agus ar &#7745;a&#7787;air ro&#289; &#7683; 'sa' Ri&#7745; na
+mlte blia&#7691;an &#7777;oin. Ba&#7691; &#7691;i&#289; le duine
+gur a&#7691;&#7683;ar captan a &#7683; 'sa' &#289;arsn agus
+an sa&#289;as fo&#289;luim a fuair s ar sgoil.
+Nr &#267;ir go mbea&#7691; an &#7683;eag n an &#7745;r
+d'elas le fa&#289;il aige ar an tsli&#289;e
+&#7683;ea&#7787;a&#7691; &#7683; i ndn d. A&#267;t n mar sin a &#7683;.
+&#266;onnaic s na crainn a' fs; &#267;onnaic s
+an duillea&#7683;ar a' sidea&#7691; ins an Earra&#267; &#8266;
+a' tuitim 'sa' &#7683;Fo&#289;&#7745;ar; a&#267;t nor &#267;uir
+inne 'n-a &#267;eann n rai&#7683; 'n gcrann d
+ar &#7787;ao&#7683; an &#7683;&#7787;air a&#267;t greim &#7711;a&#289;ilt ar
+an dtala&#7745; &#8266; go mbea&#7787;&#267;a&#7691; an t-aer .</p>
+
+<p>Is cui&#7745;in liom-sa sean-daoine nr &#267;ai&#7787;
+l ria&#7745; ar sgoil, &#8266; geallaim &#8266; dei&#7745;in&#289;im
+gur m an t-elas a b aca ar &#267;uradirea&#267;t
+&#8266; ar ni&#7691;&#7787;i&#7683; a &#7683;aineann le sao&#7787;ru&#289;a&#7691;
+na tal&#7745;an 'n &#7683;onn anois aca so a &#267;ai&#7787;eann
+na blia&#7691;anta ar sgoil.</p>
+
+<p>N hin-iongna&#7691; an sgal a &#7683;ei&#7787; mar
+seo ag gnai&#289; na haimsire seo. Tagann
+mrn d'r gcuid elais &#267;u&#289;ainn &#7691;&#7787;&#267;as.
+P elas a &#7683; ag r sea&#267;t-sinsearai&#7683;
+is i nGae&#7691;ilg do b'&#7711;idir le &#267;ur i
+n-u&#7745;ail d gclainn; a&#267;t n rai&#7683; in-&#7745;esa
+aca-san ar &#288;ae&#7691;ilg. &#266;ai&#7787;eadar ua&#7787;a , &#8266;
+i n-a &#7787;eannta sgaradar le helas na
+sean-daoine a &#7787;inig rmpa. B'&#7711;idir go
+rai&#7683; beagn d'elas a &#7777;insear ag an
+bpisde ar &#7691;ul ar sgoil d ar dtis. A&#267;t,
+m &#7683;, nor b'&#7711;ada gur straca&#7691; as na
+pra&#7745;a&#267;ai&#7683; an t-elas so, &#8266; m &#7711;ga&#7691;
+an-&#267;uid de gan straca&#7691;, do m&#267;a&#7691; le
+carta an &#7682;arla sara rai&#7683; an lean&#7683; lea&#7787;-&#7683;lia&#7691;ain
+ar sgoil. &#7786;ug na minteir
+iarra&#267;t ar sol an &#7682;arla a &#267;ur. N rai&#7683;
+an i&#7787;ir r-oirea&#7745;na&#267;, &#8266; ba &#7745;inic an sol
+go holc, &#8266; ba &#7745;easa an leasu&#289;a&#7691;, &#8266; b'
+deirea&#7691; an sgil gur &#7711;g an sgolire
+an sgoil &#8266; gan &#7682;arla gan &#288;ae&#7691;ilg.</p>
+
+<p>&#7682;fuil lei&#289;eas le fa&#289;il ar an aicd
+seo? T, gan a&#7745;ras. T an lei&#289;eas ag
+an ndorus againn. T an lei&#289;eas i
+dteangain r sinsear. Mola&#7691; le Dia! t
+an lei&#289;eas ag oibriu&#289;a&#7691; anois. T sol
+cur&#7787;a i n-i&#7787;ir &#7745;ai&#7787;. Ba &#7745;ai&#7787; linn-ne d
+&#7683;feicims an gea&#7745;ar a' tea&#267;t suas nos
+treise &#8266; nos tiu&#289;a 'n at s. A&#267;t bo&#7691;
+foi&#7691;ne againn. &quot;Tagann ga&#267; mai&#7787; le
+cirde,&quot; &#8266; &quot;I ndiai&#7691; '&#267;ile &#7691;antar na
+caislein.&quot; Bei&#7691; barra mai&#7787; againn fs,
+le congna&#7745; D.</p>
+
+<p>N doig liom fin gur &#7787;inig an t-am
+fs &#267;un Sgoil &#288;ae&#7691;eala&#267; &quot;&#266;onin
+&#7744;aoil&quot; a &#267;ur ar bun.</p>
+
+<p>'S is ceart dinn sid a &#7691;ana&#7745; des
+na sgoileanna at againn. M is mai&#7787;
+leis na stir&#7787;ir , is fidir le Sgoil
+&#288;ae&#7691;eala&#267; a &#7691;ana&#7745; d'an-sgoil at
+f&#7787;a. Anois n fulir n t sagart le
+fa&#289;il i Gceanntar &#288;ae&#7691;eala&#267; a &#267;uirfea&#7691;
+Sgoil &#288;ae&#7691;eala&#267; ar bun. Agus muna
+&#7683;fuil a lei&#7787;id seo le fa&#289;il, cuirims
+sgoil oi&#7691;&#267;e suas. T airgead le fa&#289;il
+'n Ria&#289;alta&#267;as ar an obair seo. Is fidir
+linn-ne greim &#7711;a&#289;il ar &#267;uid de &#267;un na
+Gae&#7691;ilge a &#7745;inea&#7691; &#8266; n di&#289; liom-sa go
+&#7683;fuil aon scairt 'sa' &#7683;earnain le cosg a
+&#267;ur orainn.</p>
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span>&quot;An t n bonn lidir<br /></span>
+<span>N fulir do &#7683;ei&#7787; glic.&quot;<br /></span>
+</div></div>
+
+<p>N'lmid-ne lidir fs, &#8266; nuair n fuilmid,
+'s is fearra &#7691;inn a &#7691;ana&#7745; 'n
+greim a &#7683;rei&#7787; ar ga&#267; buntiste &#8266; sid a
+&#7691;ana&#7745; do&#7683; ar son na Gae&#7691;ilge.</p>
+
+<p>&quot;Glac a &#7683;fai&#289;ir &#8266; dol a &#7683;fadfair.&quot;</p>
+
+<p>BEIRT &#7710;EAR.</p>
+
+<h3>Gluais.</h3>
+
+<p>Crea&#267;a&#7691;, <i>spoiling</i>. A' scaipea&#7691; &#8266; a' mea&#7787;a&#7691;
+<i>scattering and decaying</i>. Srid-&#7683;ailt, <i>villages</i>.
+Leicne rda, <i>high hill-sides</i>. &#7690; &#7787;uistin an &#267;lo&#267;,
+<i>eightpence a stone</i>. Maol &#267;rannai&#7683;, <i>bare of trees</i>.
+Crainn a &#267;ur, <i>to plant trees</i>. Ag iarrai&#7691; darca,
+<i>seeking alms</i>. Cad is cionnta&#267;, <i>what is to blame for
+this</i>. Ta&#7683;airt suas, <i>up-bringing, education</i>. N
+bao&#289;al d-san crann &#267;ur, <i>no fear of his planting
+trees</i>. Cia'ca an cnoc is aoirde, <i>which is the
+highest mountain</i>. &#288;a&#7683; le fnai&#7691;, <i>went down</i>. An
+&#7683;eag n an &#7745;r d'elas, <i>some little or much knowledge</i>.
+Curadirea&#267;t, <i>agriculture</i>. Is i nGae&#7691;ilg
+do b'idir le, <i>in Irish they were able to make it
+known to their children</i>. Straca&#7691; as na pra&#7745;a&#267;a,
+<i>torn out of the roots</i>. An i&#7787;ir, <i>the soil</i>. Gea&#7745;ar,
+<i>young grass</i>. Scairt sa &#7683;earnain, <i>a bush in the
+gap</i>.</p>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="III_SCOIL_GHAEDHEALACH"></a><h2>III. SCOIL &#288;AE&#7690;EALA&#266;.</h2>
+<br />
+
+<p>Is beag an &#7745;ai&#7787;eas dinn &#7683;ei&#7787; ag tr&#267;t
+&#7787;ar &#288;ae&#7691;ilg &#8266; ag itea&#7745; ar &#7691;aoini&#7683;
+gur be-&#7787;eanga muna &#7683;fadfaimd
+&#7777;ao&#7787;ru&#289;a&#7691; mar &#7777;ao&#7787;rui&#289;&#7787;ear ga&#267; be-&#7787;eanga
+'san Eraip. Is beag an
+&#7745;ai&#7787;eas &#7683;ei&#7787; ag iarrai&#7691; sma&#267;t a &#267;ur ar
+&#7691;aoini&#7683; bo&#267;ta g&#7683;atara&#267;a, ar lu&#267;t
+iascairea&#267;ta, ar lu&#267;t scl&#7683;ai&#7691;ea&#267;ta, is ar a
+lei&#7787;idi&#7691;i&#7683;, &#7683;ei&#7787; ag iarrai&#7691; maide a
+&#7787;a&#7683;airt di&#7683; muna la&#7683;arfaid Gae&#7691;ilg iad
+fin is muna la&#7683;arfaid Gae&#7691;ilg le n-a
+bpisti&#7691;i&#7683; &#8266; &#7683;ei&#7787; ag gearn n fuil ruainne
+do'n Spioraid &#288;ae&#7691;ealai&#289; fg&#7787;a 'n-a
+measc nuair a &#7745;o&#7787;ui&#289;tear an tuile ag
+tr&#289;a&#7691; &#8266; gan caoi ar &#267;asa&#7691; aici. Is beag
+an &#7745;ai&#7787;eas sin go lir muna &#7683;fadaimd
+ga&#267; n&#7691; &#7683;aineann le n-a ngn sao&#289;alta do
+&#7745;inea&#7691; dos na daoini&#7683; i nGae&#7691;ilg.
+Muna &#7683;fuil bri&#289; 'san &#288;ae&#7691;ilg f l&#7787;air
+a&#267;t &#267;um iasc do &#267;o&#7745;airea&#7745; n cearca
+do &#7691;ol ar &#7745;arga&#7691; n dirc a lorg &#7787;i&#289;
+go ti&#289; n fs &#267;um a&#7745;rin &#7777;ult&#7745;ara do
+&#267;ana&#7691; le hais na teinea&#7691;, n fada &#7711;anfai&#7691;
+fi na bro&#289; soin fin innti, agus is beag
+an &#7745;ai&#7787;eas dinn &#7683;ei&#7787; ag ga&#7683;il d agus
+ag ta&#7683;airt iarra&#267;ta ar &#267;oimed 'n-a
+bea&#7787;ai&#7691;. N fadfai&#7691; daoine &#7683;ei&#7787; i
+gco&#7745;nui&#7691;e ag dol cearc n ag co&#7745;airea&#7745;
+isc n ag lorg na dirce&mdash;cai&#7787;fear a ln
+rudai&#7691;e na&#267; iad a &#7691;ana&#7745;, &#8266; muna mbei&#7691;
+s i gcumas na ndaoine iad a &#7691;ana&#7745; i
+nGae&#7691;ilg danfar i mBarla iad agus
+ligfear an &#288;ae&#7691;ilg le fua&#267;t is le failli&#289;e.
+M &#7711;anann ga&#267; duine g is aosta, a
+la&#7683;rann Gae&#7691;ilg is n fuil ta&#7683;airt suas i
+mBarla air, m &#7711;anann s 'n-a <i>illiterate</i>,
+m's igin d a &#7745;arc (&times;) a &#267;ur i bpipar
+i n-ionad a anma, m's igin d minteir
+Barla d'fa&#289;il d &#267;lainn n iad a &#7683;ei&#7787;
+'n-a n-<i>illiterates</i> mar fin&mdash;m leantar
+do'n &#267;leas soin, is gearr a &#7683;ei&#7691; a lei&#7787;id
+sin d'<i>illiterate</i> n-r measc, is gerr a
+&#7683;ei&#7691; Barla ag inne a&#267;t dra&#7683;&#289;ail &#7683;eag
+gan &#7683;ri&#289;. Cad do ruaig an &#288;ae&#7691;ilg as
+Conntae Luimni&#289;, as Conntae Tiobrad
+rann, as ur-&#7745;r de &#266;onntae &#266;orcai&#289;e, as
+Ca&#7787;air &#266;orcai&#289;e agus as conntae&#7787;i&#7683; is
+ca&#7787;ra&#267;ai&#7683; na&#267; iad? Cad do &#267;uir an fn
+uir&#7787;i, aimsir an dro&#267;-&#7777;ao&#289;ail go dt
+seo? 'Neosad-sa d&#7683; cad do &#267;uir fn
+is ruagairt ar r dteangain. Lea&#7787;-&#267;ad
+blia&#7691;an o &#7777;oin n s a &#267;ionn &#7683; s d
+la&#7683;airt go flirrea&#267; ag g is aosta ar
+fuaid na Mu&#7745;an, &#8266; ba &#7691;i&#289; le duine n
+tiocfa&#7691; aon &#7683;risea&#7691; go br&#7787; uir&#7787;i. &#7682;
+fili&#7691;ea&#267;t le fa&#289;il aisti, &#7683; scalta
+fiannai&#7691;ea&#267;ta le fa&#289;il aisti, &#7683; co&#7745;r&#7691;
+suilt is grinn le fa&#289;il aisti. Dar ndi&#289;
+ba &#7745;ai&#7787; an rud sain. A&#267;t n &#7711;adfa&#7691;
+daoine mairea&#267;taint ar rannai&#7683; fili&#7691;ea&#267;ta,
+is n &#7683;ainfea&#7691; ea&#267;trai&#7691;e ar Oisn is ar
+Oscar an tart n an t-ocras de &#7745;uiri&#289;ean
+g nea&#7745;-&#267;onganta&#267;. Nor fada&#7691; dul
+&#267;um cinn le gn an tsao&#289;ail gan ta&#7683;airt
+suas igin oirea&#7745;na&#267;, &#8266; n rai&#7683; an ta&#7683;airt
+suas soin le fa&#289;il i nGae&#7691;ilg, &#8266; &#7683; s le
+fa&#289;il i mBarla. D &#7683;ri&#289; sin cuirea&#7691; an
+&#288;ae&#7691;ilg i lea&#7787;-taoi&#7683; &#8266; t a rian uir&#7787;i indiu.
+T an rud cadna soin ar siu&#7683;al f l&#7787;air.
+T&#7787;ar ag cur na Gae&#7691;ilge i lea&#7787;-taoi&#7683;
+d'&#7711;onn ta&#7683;airt suas tair&#7683;ea&#267; d'&#7711;a&#289;il i
+mBarla. Agus beifear d cur i lea&#7787;-taoi&#7683;
+go mbei&#7691; s 'n-ar gcumas teagasc
+oirea&#7745;na&#267; tair&#7683;ea&#267; a &#7787;a&#7683;airt i nGae&#7691;ilg
+do'n aos g a la&#7683;rann do rir &#7691;&#7787;&#267;ais.
+Is mai&#7787; an rud tim&#7787;iri&#7691;e do scaoilea&#7691;
+ama&#267; f'n dtuai&#7787;; is mai&#7787; an sud
+crao&#7683;a&#267;a do &#267;ur ar bun annso is annsd
+'sna cro&#267;ai&#7683; Gae&#7691;eala&#267;a. N'l aon lo&#267;t
+agam le fa&#289;il or&#7787;a, a&#267;t creid mise leis
+n ri&#7691;teo&#267;ai&#7691; tim&#7787;iri&#7691;e an &#267;eist go l
+an &#267;unntais. D mbea&#7691; tim&#7787;ire againn i
+gcir ga&#267; srid-&#7683;aile n ga&#267; baile
+Gae&#7691;eala&#267; &#8266; ga&#267; tim&#7787;ire a &#7683;ei&#7787; ag obair
+go dian d&#7787;ra&#267;ta&#267; &#267;eann ceann na
+blia&#7691;na, d mbea&#7691; crao&#7683; do &#266;onnra&#7691; na
+Gae&#7691;ilge i nga&#267; baile &#8266; na lea&#7683;air is deise
+'san do&#7745;an d gcur ama&#267; ga&#267; sea&#267;t&#7745;ain
+agus an cel is bro&#289;&#7745;aire i nirinn d
+spreaga&#7691; agus an rinnce is anama&#7745;la le
+fa&#289;il f &#289;las againn&mdash;n &#267;uirfea&#7691; na
+nei&#7787;e sin go lir sonas n bail ar r
+dteangain d mba&#7691; rud gur &#7683;'igin do'n
+aos g iomp&#7691; ar an mBarla &#267;um an
+ta&#7683;airt suas d'oireann di&#7683; d ngn
+sao&#289;ail d'&#7711;a&#289;il. Is mar sin at an scal
+f l&#7787;air, agus is mar sin a &#7683;ei&#7691; an scal
+go gcuirfear scoileanna for-&#288;ae&#7691;eala&#267;a
+ar bun. A&#267;t mar adeir Conn Maol,
+tosnui&#289;tear le han-scoil a&#7745;in. Bonn
+ga&#267; aon tosnu&#289;a&#7691; lag. Lastaran-&#267;oinneal
+&#7683;eag a&#7745;in mar &#7787;osnu&#289;a&#7691;, agus is gearr
+go mbei&#7691; soillse ar nd&#7787;ain againn. An
+&#7683;feaca&#7683;ar ria&#7745; an &#267;uma i n-a lastar na
+coinle 'sna heaglasai&#7691;i&#7683;. Nuair a &#7683;onn
+cruinniu&#289;a&#7691; mr baili&#289;&#7787;e le &#267;ile agus
+coinneal i li&#7745; ga&#267; duine aca, fa&#289;&#7787;ar
+aon &#7683;uaiceas &#7683;eag a&#7745;in; lastar ; lastar
+coinneal i li&#7745; &#7691;uine igin li, druideann
+an duine sin a &#267;oinneal ar lasa&#7691; &#267;um
+coinle a &#267;o&#7745;ursan, &#8266; lasann a &#267;oinneal;
+lasann sid coinneal an t &#7683;onn le n-ais,
+agus d rir sin ri&#7787;eann an teine &#7691;uine
+do duine, agus is gearr an &#7745;oill go
+&#7683;feictear blao&#7691;m solais ag geala&#7691; na
+heaglaise go lonnra&#267; agus ag cur comprd
+is &#7787;as ar na daoini&#7683; ar fad. Is mar sin
+a &#7683;ei&#7691; an scal againn i dtaoi&#7683; na scoile,
+cuirtear aon scoil a&#7745;in ar bun; lastar
+an &#267;oinneal &#7683;eag a&#7745;in, agus is gearr le
+congna&#7745; D go mbei&#7691; blao&#7691;m soluis ag
+ir&#289;e &#267;ig irdi&#7683; na hireann n m&#267;far
+go de na nder. Is mi&#7787;id dinn
+tosnu&#289;a&#7691;. Is cuma c gcuirfear an scoil
+sin ar bun&mdash;i nDn na nGall, i gConntae
+na Gailli&#7745;e n i gCiarrai&#7691;e. A&#267;t 's
+Ciarrai&#7691;ea&#267; Conn Maol, 's Ciarrai&#7691;ea&#267;
+&quot;Beirt &#7710;ear&quot; agus 's Ciarrai&#7691;ea&#267;
+m fin, agus nuair n fuil aon &#267;ro&#267; n
+Conntae eile ag ta&#7683;airt f'n obair seo, is
+di&#289; liom gur fearra &#7691;inn tosnu&#289;a&#7691; le
+Ciarrai&#7691;e&mdash;it igin &#7787;iar an fad i mBaile
+an &#7710;eirtiri&#289; n i n&#7683;r&#7787;a&#267; n i nGleann
+Bei&#7787;e. B'&#7711;earr liom aon scoil for-&#288;ae&#7691;eala&#267;
+a&#7745;in 'n &#7691; &#7787;im&#7787;ire. Cai&#7787;fear
+airgead do &#7777;ol&#7787;ar a&#267;t n di&#289; liom go
+bfgfai&#7691; na Ciarrai&#7691;i&#289; cib it i n-a &#7683;fuil
+siad aon easna&#7745; orainn, agus n'l a&#7745;ras
+n go dta&#7683;arfai&#7691; an rd-&#7711;eis congna&#7745;
+dinn agus go mbeann&#289;ai&#7691; s r n-obair.
+Tosnui&#289;ms le congna&#7745; D agus do rir
+mo &#7787;uairime nor rinnea&#7691; obair ria&#7745; ar
+son r dteangan nos fearr 'n an obair
+do &#267;eap Conn Maol.</p>
+
+<p>PDRAIG UA DUINNN.</p>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="IV_CUIRTEAR_CORC_SA_BHAIRILE_FEASTA_A_UAISLE"></a><h2>IV. CUIRTEAR CORC SA &#7682;AIRILE FEASTA, A UAISLE.</h2>
+<br />
+
+<p>Nuair &#7683;os-sa ar scoil sa tseana-&#7777;ao&#289;al,
+n rai&#7683; n&#7745;aid ba &#7745; agam n bairile.
+Seo mar a &#7787;rlai&#7691; sin. An m-&#7711;ortn
+mi&#289;istir a &#7683; againn, n rai&#7683; oiread mo
+&#7691;uirn ann, a&#267;t &#7683; bic asail aige, &#8266; rud
+ba &#7745;easa na soin, slat &#267;o&#7745; fada le slat
+&#7744;aoise. &quot;Anois&quot; adeirea&#7691; s, agus ag
+rstil sos agus suas, agus ag fsca&#7691; na
+slaite ar t na sl a &#7683;aint asainn, &quot;t
+bairile iri&#7787;e ann agus &#7691; &#7767;oll ann&mdash;poll
+'n-a &#7683;un agus poll 'n-a &#7683;arr, agus &#7691;
+corc ionnta. D mbea&#7691; an bairle ln
+d'uisce agus go dtarraiceo&#289;&#7787; an corc
+&#7787;os do &#7683;ea&#7691; an bairile folla&#7745; i gcionn
+dei&#267; nimit; a&#267;t d mbea&#7691; s folla&#7745; &#8266;
+go leogf uisce istea&#267; ann trd an bpoll
+&#7787;uas, do &#7683;ea&#7691; s ln i gcionn &#7691; nimit
+dag. Cuir i gcs anois go mbea&#7691; an
+bairile ln, agus go dtarraiceo&#289;&#7787; an d
+&#267;orc i n-in&#7711;ea&#267;t, cahuin a &#7683;ea&#7691; s i
+n-dsc?&quot;</p>
+
+<p>Is ar an gceist seo do &#267;ui&#7745;ni&#289;eas an l
+f &#7691;eirea&#7691; nuair &#267;onnac aiste &#266;onin
+&#7744;aoil mar &#289;eall ar an scoil &#288;ae&#7691;ealai&#289;.
+Mar is solaoid d'irinn an bairile d.
+&#7682; s ar sci&#7691;e de &#288;ae&#7691;ilg&mdash;cnuasa&#267;
+sao&#7787;air intinne r sinsear ro&#7745;ainn.
+Annsoin, do &#7787;inig an fealltir Sasannai&#289;,
+&#8266; do &#7691;ein s poll i dtin an &#7683;airile, agus
+sid an t-ua&#267;tar sai&#7691;&#7683;ir le fnai&#7691;. I
+n-ionad an &#7767;uill a stop is a&#7745;lai&#7691; a
+&#7683;omar-na, ar ns &#7683;raisile lean&#7683; tim&#267;eall
+lo&#267;in ar &#7787;ao&#7683; sride glagair, ag rinnce
+&#8266; ag buala&#7691; bas le sprt nuair &#267;oncamair
+na cais geala ag ga&#7683;il sos, agus do rop
+cuid againn r maranna sa &#7767;oll &#289; &#7711;airsingiu&#289;a&#7691;
+i gcs go mbea&#7691; tuile nos
+m againn.</p>
+
+<p>Sul a rai&#7683; an tubaist ar fad danta
+againn do &#7787;inig fir &#267;alma &#266;onnra&#7691; na
+Gae&#7691;ilge d'r gcose. D'is a&#289;ai&#7691; bil a
+&#7787;a&#7683;airt orainne do &#267;uadar ag stop an
+&#7767;uill. A&#267;t nor leog an Sasanna&#267; di&#7683; .</p>
+
+<p>&quot;P n&#7691; is mar a &#7691;eineann an Bairile,&quot;
+ar s, &quot;is liom-sa an poll soin, agus n
+le&#7745;&#7787;ai&#7691; si&#7683; barra mire a leogaint
+air.&quot;</p>
+
+<p>&quot;Dinims poll i gceann an &#7683;airilie&quot;
+arsa na fir, &quot;agus cuirims tuillea&#7691;
+ua&#267;tair ann.&quot;</p>
+
+<p>Do dana&#7691; mar sin, agus do &#267;uireadar
+fios ar ua&#267;tar ar fuid na tre le cur 'sa'
+&#7683;airile; a&#267;t, foror! t ua&#267;tar gann i
+nirinn anois. Cuirea&#7691; stranncn mai&#7787;
+ &#7682;aile &#7744;irne &#267;&#267;a, cuid 'n nGaili&#7745;,
+cuid &#266;iarai&#7691;e. Do &#267;uir an tA&#7787;air
+Peadar tuna uai&#7691; fin &#267;&#267;a; agus do
+&#7683;aili&#289; C Ula&#7691;, an fear bo&#267;t ln poitn
+di&#7683; &#7787;all 'sa a&#7683;us i dTr &#266;onaill. 'N-a
+n-a&#289;mais sin, is minic n rai&#7683; le fa&#289;il
+aca a&#267;t an bainne gar, an lionn caol, &#8266;
+an &#7683;l&#7787;a&#267;. N ag lo&#267;tu&#289;a&#7691; na ndaoine
+n-a &#7787;ao&#7683; soin atim, mar &#7787;ugadar ua&#7787;a go
+toilteana&#267; , &#8266; n rai&#7683; a &#7745;alairt aca.</p>
+
+<p>T a&#7787;arra&#267; scil le tamall againn, agus
+ t is di&#289; liom-sa nr &#7745;isde &#7691;inn
+a &#7787;arrac &#267;ugainn. D'&#7711;g na Sasannai&#289; an
+bairile finn fin. Na&#267; mi&#7787;id dinn an
+corc a &#267;ur ann? &#7682; tuigsint &#7745;r i
+mbairile ag an mi&#289;istir d a &#7683; orm-sa,
+agus darfa&#7691; s n tiucfa&#7691; leis an
+nGobn Saor fin lona&#7691; faid a fgfi&#7691;e
+a leogaint uai&#7691; trd an ua&#7787;ais &#7745;ir d
+'n-a &#7787;in .</p>
+
+<p>N ag dul i gcu&#7745;ainge at an ua&#7787;ais seo,
+t sea&#267;t gco&#7745;a&#267;ta ag ca&#7683;ru&#289;a&#7691; le &#267;ile
+&#267;un lea&#7787;anu&#289;a&#7691; l go l. Farsingi-&#289;eann
+ri&#7787; uisce poll &#267;oi&#7691;&#267;e. N'l an-duine
+a &#7787;ga&#7691; suas le gallda&#267;as n danfai&#7691;
+s na daoine a &#7683;ei&#7691; 'n-a &#267;o&#7745;luadar
+gallda mar fin. &#266;onnac-sa an l eile
+trir lean&#7683; ga nr &#267;uai&#7691; ar scoil ria&#7745;
+&#289; &#7691;ana&#7745; so le na sean-&#7745;&#7787;air agus i
+n-aois a cei&#7787;re fi&#267;id. &#7682; &quot;<i>tiss</i>, a lao&#289;,&quot;
+agus &quot;<i>neo</i>, a lao&#289;,&quot; agus &quot;<i>mindeen
+yoursel</i>, a &#267;uidn,&quot; ar &#7683;arra a teangan
+&#7745;aidin go hoi&#7691;&#267;e aici &#7691;i&#7683;. T an traen
+agus na cam&#7787;a seir&#7683;sea&#267; a &#7683;onn na fei&#7691;il
+ &#7691;ana&#7745;; t an post, &#8266; bua&#267;aill an
+&#7767;uist a &#7787;i&#7691;eann &#7787;i&#289; go ti&#289; san tuai&#7787;
+d &#7691;ana&#7745;; t pipar na sea&#267;t&#7745;aine
+&#7691;ana&#7745;; an gn cadna ar siu&#7683;al san
+scoil &#8266; san sipal; na tim&#7787;ir at amui&#289;
+ sna Brdai&#7683; seo a &#7683;onn ag co&#7745;airliu&#289;a&#7691;
+na &#7683;feirmeir; na ti&#289;&#7787;e sta &#8266; na
+cuairteir &#8266; a lu&#267;t leana&#7745;ana&mdash;t siad so
+uile ag madu&#289;a&#7691; an &#7767;uill d, mar t
+siad &#267;eann ceann de'n &#7683;lia&#7691;ain ag
+dingea&#7691; Barla istea&#267; r gcluasai&#7683;.</p>
+
+<p>Fa&#267;aims anois an &#7683;fuil r scia&#7787;-&#267;osanta
+lea&#7787;an lidir a &#7691;&#7787;ain &#267;un na
+ni&#7745;de uile seo a &#267;oimed uainn ama&#267;.
+T r seasa&#7745; ar na pist&#7683;. &#266;onn ga&#267;
+inne sin. Caillims iad, agus t s &#267;o&#7745;
+mai&#7787; againn 'sln be' &#7711;gaint ag r
+mbairile go de. Coimedams Gae&#7691;eala&#267;
+iad, agus t an l linn. N &#7711;eadar an
+dtuigid do li&#289;&#7787;eir deacra&#267;t an n&#7691;
+seo &#7745;&#7787;a&#267;. La&#7683;ra&#7691; an-a&#7787;air cloinne at
+ag casa&#7691; le n-a lean&#7683;a fin a &#7787;a&#7683;airt suas
+mar ba&#7691; &#267;ir. Ba&#7691; &#7745;ai&#7787; liom focal
+&#7766;eadar Laoi&#7691;lis ar an gceist seo. S
+l&#7683; is di&#289; liom adeir gur coga&#7691; sorai&#7691;e
+bea&#7787;a &#7691;uine ar an sao&#289;al. A&#267;t deirm-se
+n fuil sa &#267;oga&#7691; so a&#267;t nea&#7745;-n&#7691; sea&#267;as
+an coga&#7691; a &#7683;onn ar ga&#267; teinten i n-a
+mbtear ag casa&#7691; le lean&#7683;a do &#267;oimed
+Gea&#7691;eala&#267; i n-in&#7691;ein na ni&#7745;de do
+iri&#7745;i&#289;eas &#7787;uas. Agur m's mar seo at
+an scal ag lean&#7683;a na nGae&#7691;ilgeir connus
+at s ag an marcslua&#289; n ta&#7683;arfa&#7691; a
+dtismi&#7691;&#7787;e biorn bui&#7691;e ar ciaca &#7683;eids
+Gae&#7691;eala&#267; n Gallda! Cad do &#7691;inimd-na,
+muinntir na Gae&#7691;ilge, do sna lean&#7683;a&#7683;
+seo.</p>
+
+<p>Minimd pidrea&#267;a Gae&#7691;ilge &#7691;i&#7683;, a&#267;
+is i mBarla danfai&#7691; an sagart agus an
+t-Easpog iad do &#267;eistiu&#289;a&#7691;; minimd
+di&#7683; connus Gae&#7691;ilg do li&#289;ea&#7745;, a&#267;t ir
+is scoil &#7682;arla , cai&#7787;fi&#7691; an Barla &#7683;ei&#7787; i
+mbun 's i mbrr r gcuid oibre. Minimd
+rinnce Gae&#7691;eala&#267; &#7691;i&#7683;, a&#267;t is i mBarla
+&#7691;anfaid siad cainnt air agus sid de
+n-a &#7691;iai&#7691; sin. S an scal cadna ag ga&#267;
+n&#7691; eile . N'l an fear soin cru&#7787;anta
+fs a &#7691;anfa&#7691; n&#7691; do &#7683;'fearr de lean&#7683;a&#7683;
+leis an sa&#289;as so oidea&#267;ais n <i>Anglo Irishmen</i>.
+Sin go crunn at againn d
+&#7691;una&#7745; do&#7683;. N'l ann a&#267;t ag casa&#7691;
+le baraile na tna briste do lona&#7691;.</p>
+
+<p>N'l ritea&#267; na ceiste seo, n s&#7683;il na
+teangan le fa&#289;il tao&#7683; amui&#289; de'n scoil
+&#288;ae&#7691;ealai&#289;. Is igin na lean&#7683;a do &#267;ur
+uir&#7787;i, &#8266; ga&#267; n&#7691; d'oirfi&#7691; di&#7683; a &#7745;inea&#7691; i
+nGae&#7691;ilg. N &#7691;anfa&#7691; an gallda&#267;as d&#7787;
+n do&#267;air annsoin di&#7683;. Do &#7787;uitfea&#7691; s
+siar sos do&#7683; mar a &#7787;uiteann an braon
+de'n la&#267;ain. N fidir an teagasc so
+&#7787;a&#7683;airt i n-an-scoil nisinta indiu. N'l
+sa &#267;eann is fearr aca so go for a&#267;t scoil
+&#289;allda. Cai&#7787;fimd fin, ar an a&#7691;&#7683;ar soin,
+costas na scoile d'&#7711;ulang sa &#267;ad &#7711;sca&#7691;.</p>
+
+<p>N'l a&#7745;rus ar do&#7745;an, ar a &#7777;on sain, m
+&#267;uirfimd suas , &#8266; m &#7787;i&#7691;eann an obair
+&#267;un cinn innti&mdash;m &#7787;igeann linn gn tair&#7683;ea&#267;
+a &#7691;ana&#7745; innti&mdash;nl a&#7745;ras ar do&#7745;an
+n go ndolfa&#7691; an brd li&#289;inn asti i
+gcionn &#267;pla blia&#7691;ain, &#8266; n go leogfaids
+dinne leana&#7745;aint do'n obair do &#267;uireamair
+ar bun innti.</p>
+
+<p>Is di&#289; liom fin go mbei&#7691; eagla an
+&#267;ostais ar an gCoiste &#288;n&#7787;a; agus m
+&#7683;onn is d&#267;a gur &#7683;'&#7711;idir do &#7691;aoini&#7683;
+lasmui&#289; de'n &#266;oiste an t-airgead do
+&#7691;ana&#7745; suas. Tim &#267;o&#7745; cinnte go
+&#7683;fuil an scoil ag teastil uainn, &#267;o&#7745; cinnte
+go ndolfa&#7691; an Brd i gcionn &#267;pla
+blia&#7691;an aisti, agus annsoin gur &#7683;'&#7711;idir
+dinn mrn d sa&#289;as a &#7683;ei&#7787; againn; &#267;o&#7745;
+cinnte go &#7683;fuil saora&#7691; na teangan innte,
+go dta&#7683;arfad &pound;5 d'an-&#7711;uireann Gae&#7691;ilgeir
+a &#267;uirfi&#7691; le &#267;ile &#267;un do &#7777;ol&#7787;ar.</p>
+
+<p>T sao&#7787;ar mr danta le dei&#267; mblia&#7691;na
+againn. Ba r-lag r dtosnu&#289;a&#7691;:
+N'l blia&#7691;ain a &#289;a&#7683;ann &#7787;arainn n tugamaoid
+coiscinn &#267;un cinn&mdash;n ti&#7691;imd pas
+beag nos aoirde. Is mai&#7787; sin. Leanams
+de. <i>Excelsior</i> &#267;oi&#7691;&#267;e! T coiscim na
+blia&#7691;na so gan ta&#7683;airt fs againn.
+Tugaims &#267;un scoile &#266;onin .</p>
+
+<p>GRUAGA&#266; an TOBAIR.</p>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+
+<h3>AN CL-&#266;UMANN, (Teranta),<br />
+Cldir Gae&#7691;ilge, Srid &#7744;r na Tr&#289;a,<br />
+Baile &#7787;a Clia&#7787;.</h3>
+
+<hr style="width: 100%;" />
+
+<a name="TransLit" id="TransLit"></a>
+
+
+<h1>LEABHR&Aacute;IN AN IRISLEABHAIR.&mdash;III.</h1>
+<br />
+
+<div class="ctr">
+ <img src="images/image01.png" alt="Seanaid na nGaedheal" title="Seanaid na nGaedheal" />
+</div>
+
+
+<h2>SCOIL GHAEDHEALACH.</h2>
+
+<h3>Aist&iacute; &oacute;<br />
+&quot;CHON&Aacute;N MAOL,&quot; &quot;BEIRT FHEAR,&quot;
+&quot;AN tATHAIR P&Aacute;DRAIG &Oacute; DUINN&Iacute;N,&quot;
+Agus &quot;GRUAGACH AN TOBAIR.&quot;</h3>
+
+
+<div class="ctr">
+ <img src="images/image02.png" alt="Chonnradh na Gaedhilge" title="Chonnradh na Gaedhilge" />
+</div>
+
+
+<h3>Ar n-a chur amach<br />
+do<br />
+CHONNRADH NA GAEDHILGE,<br />
+Baile &Aacute;tha Cliath.<br />
+1903.</h3>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="ZCLAR_AN_LEABHRAIN_SEO"></a><h2>CL&Aacute;R AN LEABHR&Aacute;IN SEO.</h2>
+
+
+ <a href="#I_SCOIL_GHAEDHEALACH"><b>I. Scoil Ghaedhealach, &oacute; "Chon&aacute;n Maol."</b></a><br />
+ <a href="#II_SGOIL_GAEDHEALACH"><b>II. Scoil Ghaedhealach, &oacute; "Bheirt Fhear."</b></a><br />
+ <a href="#III_SCOIL_GHAEDHEALACH"><b>III. Scoil Ghaedhealach, &oacute;'n Athair P&aacute;draig &Oacute; Duinn&iacute;n.</b></a><br />
+ <a href="#IV_CUIRTEAR_CORC_SA_BHAIRILE_FEASTA_A_UAISLE"><b>IV. Cuirtear Corc sa Bhairile feasta, a Uaisle, &oacute; "Ghruagach an Tobair."</b></a><br />
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="ZREAMHRADH"></a><h2>R&Eacute;AMHR&Aacute;DH.</h2>
+<br />
+
+<p>Th&aacute;inig na haist&iacute; leanas annso amach i nIRISLEABHAR
+na GAEDHILGE, agus t&aacute;im&iacute;d d&aacute; gcur i
+gcl&oacute; ar&iacute;s le s&uacute;il go nd&eacute;anfaid tuilleadh maitheasa,
+agus go gcabhr&oacute;ghaid chum brostughadh ar an l&aacute; go
+mbeidh scoileanna agus oideachas na h&Eacute;ireann go
+f&iacute;or-Ghaedhealach.</p>
+
+<p>Is &eacute; an rud at&aacute; 'g&aacute;r lot agus gar gcoime&aacute;d siar
+acht n&aacute; fuilim&iacute;d ag d&eacute;anamh &uacute;s&aacute;id d&aacute;r dteangaidh
+f&eacute;in chum gach &eacute;an-tsaghas gn&oacute;tha do chur i gcr&iacute;ch.
+Labhraim&iacute;s Gaedhilg leis na leanbha&iacute; scoile, m&uacute;inim&iacute;s
+ealadhna is eile d&oacute;ibh tr&iacute;d an nGaedhilg, is annsoin
+is gairid an mhoill go mbeidh &Eacute;ire Gaedhealach amuigh
+'s amach.</p>
+
+<p>FEAR AN IRISLEABHAIR.</p>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="ZI_SCOIL_GHAEDHEALACH"></a><h2>I. SCOIL GHAEDHEALACH.</h2>
+<br />
+
+<p>Sula dtosnuighthear tigh, l&eacute;irighthear an
+talamh, baintear an f&oacute;d, r&oacute;mharthar go
+bhfaightear bun daingean dl&uacute;th &amp; cuirtear
+an chloch-ch&uacute;inne annsoin. T&aacute;muid-ne ag
+l&eacute;iriughadh na talmhan. Is gn&oacute; tairbheach &eacute;
+&amp; gn&oacute; trom. T&aacute;muid ag &aacute;rdughadh tighthe
+leis acht i n-ionad a gclocha c&uacute;inne do
+dhingeadh s&iacute;os mar a bhfuil an chr&eacute; ghlas
+chruaidh is eadh is baoghlach go bhfuilm&iacute;d 'g&aacute;
+gcur ar thalamh bhog do chritheann f&aacute; n-&aacute;r
+gcosaibh.</p>
+
+<p>T&aacute; bun is na ceanntraibh Gaedhealacha
+agus m&aacute; shuidhtear tigh air sin n&iacute; r&eacute;abfadh
+gaoth ghuairne&aacute;in na nIndiatha Thoir na
+tigh sin.</p>
+
+<p>Measaim gur bh'iascaire d'&aacute;rduigh an
+ch&eacute;ad tigh i mBaile-&Aacute;tha-Cliath i bhfad ins
+na ciantaibh. N&iacute; raibh aige chuige acht
+cleathacha adhmaid chum falla&iacute;, &amp; scrath an
+tailmh chum d&iacute;n a thighe, acht as an gc&eacute;ad
+thosughadh soin d'fh&aacute;s Sr&aacute;id U&iacute; Chonaill mar
+a gcuireann Connradh na Gaedhilge f&uacute;tha
+indiu.</p>
+
+<p>Cuirim&iacute;s-ne leis tigh ar bun&mdash;scoil
+Ghaedhealach, i gceanntar Ghaedhealach&mdash;is
+cuma c&aacute; mbeidh s&iacute; suidhte, thiar, thuaidh n&oacute;
+theas, acht go mbeidh an &aacute;it Gaedhealach.
+Caid&eacute; an cuma is fearr chum a d&eacute;anta?
+Is e&oacute;l d'&aacute;r dtimthir&iacute; an &aacute;it is oireamhnaighe
+le n-a leith&eacute;id do chur ar bun acht d&aacute;la na
+cuma is fearr chum an ghn&oacute;tha do chur chum
+cinn bheinn buidheach do ch&aacute;ch a chomhairle
+thabhairt d&uacute;inn.</p>
+
+<p>Dar liom-sa t&aacute; an scoil curtha suas
+cheana agus n&iacute; fhuil againn acht a cruth
+d'atharrughadh. 'S&iacute; an scoil Bh&eacute;arlach &uacute;d &iacute;
+do th&oacute;g an sagart par&oacute;iste le cabhair an
+Bhuird Oideachais. T&aacute; s&eacute; riachtanach orainn
+ar dt&uacute;is cead an tsagairt agus cead
+tuismidhe na leanbh d'fhagh&aacute;il agus an scoil
+do cheannach &oacute;'n mBord. D&iacute;olfaidh an
+bord &iacute; go mear m&aacute; bheidh fhios aca go
+bhfuilm&iacute;d d&aacute;ir&iacute;ribh agus go bhf&aacute;gfamuis a
+scoil 'n-a fotharach folamh aca chum sc&aacute;tha
+thabhairt d'uanaibh l&aacute; fearthainne. Muna
+bhfuil s&iacute; oireamhnach d'&aacute;r ngn&oacute; dh&eacute;anfainn
+ceann nuadh. &quot;Cad do dh&eacute;anfar leis an
+m&aacute;ighistir mbocht at&aacute; anns&uacute;d?&quot; ad&eacute;arfaidh
+duine &eacute;igin. An m&eacute;id seo go
+deimhin. M&aacute; t&aacute; fios a ghn&oacute;tha aige, s&eacute; sin
+m&aacute; t&aacute; s&eacute; 'n-a chumas Gaedhilg is l&eacute;igheann
+maith do mh&uacute;ineadh do'n aos &oacute;g, t&oacute;gfar &eacute;
+&oacute; smacht an Bhuird Oideachais, tabharfar
+tuarastal n&iacute;os fearr d&oacute; n&aacute; t&aacute; aige agus
+coinghill freisin go bhfuighidh s&eacute; an tuarastal
+soin ar feadh a bheathadh acht a ghn&oacute; do
+dh&eacute;anamh go maith &amp; aire thabhairt d&oacute; f&eacute;in.</p>
+
+<p>D&eacute;arfainn gur bh'fhi&uacute; fear maith tuarastal
+200 p&uacute;nt 'sa mbliadhain, do mh&uacute;infeadh an
+leanbh &oacute; thosach i nGaedhilg, &amp; do dh&eacute;anfadh
+cl&aacute;r oibre mar leanas:&mdash;</p>
+
+<p>GARS&Uacute;IN IS GEARRCHAILL&Iacute; I n-&Eacute;INFHEACHT AMUIGH
+IS AMACH LE S&Eacute; BLIADHNA D'AOIS,</p>
+
+<p>An ch&eacute;ad bhliadhain:</p>
+
+<div class="blkquot"><p>Gaedhilg amh&aacute;in is Teagasc Cri&oacute;stuidhe.</p></div>
+
+<p>An dara bliadhain, &amp; as soin go dt&iacute; an
+t-aonmhadh bliadhain d&eacute;ag:</p>
+
+<div class="blkquot"><p>Gaedhilg, Stair, Teagasc Cr&iacute;ostuidhe, &Aacute;ireamh,
+l&eacute;ar-e&oacute;las, B&eacute;arla&mdash;gach n&iacute;dh m&uacute;inte thre
+Ghaedhilg.</p></div>
+
+<p>An t-aonmhadh bliadhain d&eacute;ag:</p>
+
+<div class="blkquot"><p>Ealadhna eile, T&oacute;mhas Cruinne, &amp; &Uacute;clid.</p></div>
+
+<p>&Oacute;'n t-aonmhadh bliadhain d&eacute;ag suas:</p>
+
+<div class="blkquot"><p>Caithfear bean-mh&uacute;inte do shol&aacute;thar do na
+cail&iacute;n&iacute;bh i dteannta an mh&aacute;ighistir, do mh&uacute;infidh
+Fuagh&aacute;il, Cniot&aacute;il, Nigheach&aacute;n, C&oacute;caireacht is gach
+n&iacute;dh do bhaineann le tigh, is le h&eacute;anlaithe.</p></div>
+
+<p>Ba ch&oacute;ir go bhfuighthidhe a leith&eacute;id sin de
+mh&uacute;inte&oacute;ir ar ch&eacute;ad go leith 'sa mbliadhain
+&amp; ar an oiread c&eacute;adna fear do mh&uacute;infeadh
+m&iacute;niughadh talmhan do na buachaill&iacute;bh.</p>
+
+<div class="blkquot"><p>Caithfear tr&iacute; acra do cheannach cois na scoile
+i gc&oacute;ir gach saghas m&iacute;niughadh talmhan do mh&uacute;ineadh
+dh&oacute;ibh n&iacute; amh&aacute;in as leabhraibh acht as obair l&aacute;mh.
+Is leis na haos&aacute;naigh toradh na talmhan soin &amp;
+cuirfear i dtaisce dh&oacute;ibh a luach, mar d&iacute;olfar ar
+an margadh na barra&iacute;.</p></div>
+
+<p>Is &eacute; m&iacute;niughadh talmhan an t-e&oacute;las is
+oireamhnaighe d'&aacute;r ndaoinibh indiu. N&iacute;or
+m&uacute;ineadh f&oacute;s d&oacute;ibh &eacute;, agus t&aacute; a rian air,
+t&aacute;muid creachta ag t&iacute;orthaibh de&oacute;rata
+toisc nach bhfuil an t-e&oacute;las cruinn againn
+le sochar do bhaint as an dtalamh. Deir
+fir e&oacute;lacha go mbainfidhe a ch&uacute;ig n-oiread
+sochair as an dtalamh so againn is baintear
+as indiu. D&aacute; mbainfidhe f&eacute;in ba
+bheag an bhrigh dh&uacute;inn-ne &eacute; mar bheadh s&eacute; go
+dt&iacute; seo ag an bp&eacute;ist sin an m&aacute;ighistir
+talmhan. T&aacute; breacadh an lae chughainn &aacute;mh,
+agus is mithid d'fheirme&oacute;ir&iacute;bh na h&Eacute;ireann
+iad f&eacute;in do ghl&eacute;asadh. T&aacute; daoine eile
+lasmuigh ag d&eacute;anamh airgid as a gcuid
+talmhan agus &aacute;r dt&iacute;r-ne ag dul chum
+fiadhantais.</p>
+
+<p>Thall i nAlbain an t-am so de bhliadhain
+is gn&aacute;thach le feirme&oacute;ir&iacute; na sciolth&aacute;in do
+chur i mbosca&iacute;bh istigh i dtighthibh agus ithir is
+aoileach do chur le&oacute; go s&eacute;ideann na bog-ghais
+thre sh&uacute;ilibh na sciolth&aacute;n soin. 'Sa mh&iacute;
+seo chughainn s&aacute;ithfear na sciolth&aacute;in sin i
+dtalamh is beidh pr&aacute;ta&iacute; nua san Abr&aacute;n at&aacute;
+chughainn aca s&uacute;d. Chonnac fiche p&uacute;nt d&aacute;
+thabhairt ar thonna pr&aacute;ta&iacute; nua roimh Bhealtaine
+i gcathair L&uacute;nduin. N&iacute; &aacute;ite&oacute;mhadh
+an saoghal orm 'n&aacute; go bhfuil s&eacute; i gcumas
+feirme&oacute;ir&iacute; na h&Eacute;ireann an rud c&eacute;adna do
+dh&eacute;anamh. Th&aacute;id siad chomh gasta is chomh
+cr&iacute;ochnamhail le&oacute; s&uacute;d thall, acht amh&aacute;in nach
+bhfuil e&oacute;las m&iacute;nighthe talmhan aca. N&iacute;
+f&eacute;idir le&oacute; d&aacute; r&eacute;ir sin dh&aacute; bharra pr&aacute;ta&iacute; do
+bhaint as an dtalamh i n-&eacute;in-bhliadhain amh&aacute;in
+&amp; an leasughadh ceart do chur ar n-ais ann
+gc&aacute;s n&aacute; raghadh an talamh soin i nd&iacute;sc.</p>
+
+<p>&quot;An as scoil&iacute;n Gaedhealach do mheasann
+t&uacute; an t-e&oacute;las soin do mh&uacute;ineadh do na
+feirme&oacute;ir&iacute;bh?&quot; ad&eacute;arfaidh duine &eacute;igin, is &eacute;
+ag leamh-gh&aacute;iridhe. Go r&eacute;idh, a dhalta. Ni
+fhuil s&iacute;ol-chn&oacute; na daire ch&oacute;mh m&oacute;r le
+m&eacute;arac&aacute;n, acht f&eacute;ach ar bhile na coille
+d'fh&aacute;sann uaidh, a cheann go h&aacute;rd, a phr&eacute;amha
+go doimhin, a chabhail thoirteamhail, a gh&eacute;aga
+reamhra, righne. D'fh&aacute;s an crann uaibhreach
+soin as beag&aacute;n, n&iacute; raibh deabhadh 'n&aacute; deithneas
+air, acht n&iacute;or staon s&eacute; riamh gur fh&aacute;s
+s&eacute;. F&eacute;ach go cruinn air, is machtnuigh!</p>
+
+<p>D'&eacute;is an ch&eacute;ad scoil Ghaedhealach do chur
+ar bun &amp; taithighe bheith againn ar an ngn&oacute;,
+is f&eacute;idir linn scoileanna eile d'fhagh&aacute;il
+mar a m&uacute;infear gach uile ch&eacute;ird do theast&oacute;chaidh
+uainn i n&Eacute;irinn, mar at&aacute; leasughadh
+leathair, gr&eacute;asuidheacht, fighead&oacute;ireacht,
+t&aacute;illi&uacute;ireacht, si&uacute;in&eacute;ireacht, &amp; cearda eile.
+Cuirfear &aacute;rdscoil ar bun i mBaile &Aacute;tha
+Cliath, n&oacute; gCorcaigh, n&oacute; i nGaillimh, le
+haghaidh gach ealadha thairbheach do mh&uacute;ineadh
+as Gaedhilg do'n aos &oacute;g do thoghfar as na
+scolaibh Gaedhealacha. Chuir &aacute;r sinsir
+scoileanna na Teamhrach is Chluana, Bheannchoir
+is &Aacute;rdmacha ar bun, &amp; leath a gc&aacute;il ar
+fuid an tsaoghail. T&aacute; an fhuil ch&eacute;adna
+ionnainne. Misneach, a chlann &oacute;! Is linn-ne
+t&iacute;r gheal-innseach na h&Eacute;ireann, &amp; is
+gearr go mbeidh s&iacute; againn le congnamh D&eacute;.</p>
+
+<hr style='width: 45%;' />
+
+<div class="blkquot"><p>Mar a gcuireann C. na G. f&uacute;tha, <i>where the G.L.
+put up (reside)</i>. Tuismidhe, <i>parents</i>. &Aacute;ireamh, <i>Arithmetic</i>.
+L&eacute;ar-e&oacute;las, <i>Geography</i>. T&oacute;mhas Cruinne,
+<i>Geometry</i>. M&iacute;niughadh talmhan, <i>Agriculture</i>. Aos&aacute;naigh,
+<i>youngsters</i>. T&iacute;ortha de&oacute;rata, <i>foreign countries</i>.
+Sciolth&aacute;in, <i>&quot;cut&quot; potatoes for seed</i>. Ithir, <i>earth-mould</i>.
+N&iacute; &aacute;iteomhadh &amp;rl. <i>The world would not
+persuade me</i>. Cr&iacute;ochnamhail, <i>industrious</i>. S&iacute;ol-chn&oacute;
+na daire (no darach), <i>the seed nut of the oak, acorn</i>.</p>
+
+<p>CON&Aacute;N MAOL.</p></div>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="ZII_SGOIL_GAEDHEALACH"></a><h2>II. SGOIL GAEDHEALACH.</h2>
+<br />
+
+<p>T&aacute; an ceart ar fad ag Con&aacute;n Maol.
+Teastuigheann sgoil Ghaedhealach uainn.
+N&iacute; m&uacute;ineadh at&aacute; againn i n&Eacute;irinn anois
+acht creachadh, &amp; t&aacute; a rian orainn. T&aacute; an
+donas a' teacht ar &aacute;r dt&iacute;r. N&iacute;'l againn
+acht bliadhain n&iacute;os measa 'n&aacute; a ch&eacute;ile. T&aacute;
+muinntir na tuaithe a' scaipeadh agus a'
+meathadh, &amp; t&aacute; na sr&aacute;id-bh&aacute;ilt&iacute; beaga ag
+dul i n-olcas gan aonach gan margadh
+foghanta.</p>
+
+<p>F&eacute;achaim&iacute;s ar an dtalamh agus ar churad&oacute;ireacht
+na t&iacute;re. T&aacute; an chuid is m&oacute; de'n
+talamh leath-bh&aacute;ithte le huisge, &amp; n&iacute; hamh&aacute;in
+an talamh &iacute;siol acht leicne &aacute;rda. Is ortha
+t&aacute; na barra&iacute; breaghtha luachra a' f&aacute;s &amp; gan
+duine n&aacute; daoine a r&oacute;mharfadh d&iacute;og chun
+iad a thiormughadh. F&eacute;ach feirme&oacute;ir&iacute; na
+h&Eacute;ireann a' d&iacute;ol a gcod' coirce ar dh&aacute;
+theisti&uacute;n an chloch &amp; a' tabhairt sgillne ar
+<i>Castalia</i> n&oacute; ar rud &eacute;icint eile go bhfuil
+ainm mh&oacute;r air.</p>
+
+<p>F&eacute;ach &aacute;r dt&iacute;r agus &iacute; maol &oacute; chrannaibh.
+Nuair do b'fh&eacute;idir leis na huaislibh crainn
+a chur n&iacute;or chuireadar iad. D&aacute; gcuirfid&iacute;s
+n&iacute; bheid&iacute;s anois mar bheadh bacaigh a d&uacute;thaigh
+ag iarraidh d&eacute;arca ar Bhuindeam. Bheadh
+airgead i n-a bp&oacute;ca&iacute;bh aca &amp; bheadh obair
+ag lucht oibre at&aacute; anois a' teitheadh as
+&Eacute;irinn. Agus cad is cionntach leis seo?
+An saghas tabhairt suas a fuaireadar.
+N&iacute;or cheap &eacute;inne go mba cheart d'uaislibh
+na h&Eacute;ireann e&oacute;las do bheith aca ar thalamh
+na h&Eacute;ireann. 'Seadh! t&aacute; toradh a ndeagh-oibreacha
+aca anois, &amp; is baoghlach liom-sa
+nach ag dul i bhfeabhas a bheidh an sg&eacute;al aca
+feasta.</p>
+
+<p>Acht cad deir an feirme&oacute;ir? Ceapann
+seisean n&aacute; fuil &eacute;an-mhaitheas i gcrainn acht
+iad do ghearradh &amp; a dh&oacute;ghadh. &quot;N&iacute;'l siad
+acht a' sughadh brighe an tailimh.&quot; N&iacute; baoghal
+d&oacute;-san crann a chur. Gearrann s&eacute; an
+crann mar gheall ar a bheith 'sa' tslighe air,
+acht b&iacute;onn na m&iacute;lte fe&oacute;chad&aacute;n &amp; ge&oacute;sad&aacute;n
+a' f&aacute;s i n-a ph&aacute;irc aige.</p>
+
+<p>Nuair a bh&iacute; s&eacute; seo 'n-a ghars&uacute;n a' dul ar
+sgoil fuair s&eacute; &aacute;rd-mh&uacute;ineadh. Bh&iacute; fhios aige
+cia'ca an cnoc is aoirde 'sa' domhan. Do
+'ne&oacute;sfadh s&eacute; dhuit an m&eacute;id uisge ghabh le
+f&aacute;naidh le bliadhain i n-abhainn mh&oacute;ir &iacute;ochtair
+Aimeirice, &amp; bh&iacute; c&uacute;nntas cruinn aige ar
+athair agus ar mhathair r&iacute;ogh bh&iacute; 'sa' R&oacute;imh na
+m&iacute;lte bliadhan &oacute; shoin. Badh dh&oacute;igh le duine
+gur adhbhar capta&iacute;n a bh&iacute; 'sa' ghars&uacute;n agus
+an saghas foghluim a fuair s&eacute; ar sgoil.
+N&aacute;r ch&oacute;ir go mbeadh an bheag n&oacute; an mh&oacute;r
+d'e&oacute;las le fagh&aacute;il aige ar an tslighe
+bheathadh bh&iacute; i nd&aacute;n d&oacute;. Acht n&iacute; mar sin a bh&iacute;.
+Chonnaic s&eacute; na crainn a' f&aacute;s; chonnaic s&eacute;
+an duilleabhar a' s&eacute;ideadh ins an Earrach &amp;
+a' tuitim 'sa' bhFoghmhar; acht n&iacute;or chuir
+&eacute;inne 'n-a cheann n&aacute; raibh &oacute;'n gcrann &uacute;d
+ar thaobh an bh&oacute;thair acht greim fhagh&aacute;ilt ar
+an dtalamh &amp; go mbeath&oacute;chadh an t-aer &eacute;.</p>
+
+<p>Is cuimhin liom-sa sean-daoine n&aacute;r chaith
+l&aacute; riamh ar sgoil, &amp; geallaim &amp; deimhinghim
+gur m&oacute; an t-e&oacute;las a b&iacute; aca ar churad&oacute;ireacht
+&amp; ar nidhthibh a bhaineann le saothrughadh
+na talmhan 'n&aacute; bh&iacute;onn anois aca so a chaitheann
+na bliadhanta ar sgoil.</p>
+
+<p>N&iacute; h&eacute;in-iongnadh an sg&eacute;al a bheith mar
+seo ag &oacute;g&aacute;naigh na haimsire seo. Tagann
+m&oacute;r&aacute;n d'&aacute;r gcuid e&oacute;lais chughainn &oacute; dh&uacute;thchas.
+P&eacute; e&oacute;las a bh&iacute; ag &aacute;r seacht-sinsearaibh
+is i nGaedhilg do b'fh&eacute;idir le&oacute; &eacute; chur i
+n-umhail d&aacute; gclainn; acht n&iacute; raibh &eacute;in-mhesa
+aca-san ar Ghaedhilg. Chaitheadar uatha &iacute;, &amp;
+i n-a theannta sgaradar le he&oacute;las na
+sean-daoine a th&aacute;inig r&oacute;mpa. B'fh&eacute;idir go
+raibh beag&aacute;n d'e&oacute;las a shinsear ag an
+bp&aacute;isde ar dhul ar sgoil d&oacute; ar dt&uacute;is. Acht,
+m&aacute; bh&iacute;, n&iacute;or b'fhada gur stracadh as na
+pr&eacute;amhachaibh an t-e&oacute;las so, &amp; m&aacute; fh&aacute;gadh
+&eacute;an-chuid de gan stracadh, do m&uacute;chadh &eacute; le
+carta an Bh&eacute;arla sara raibh an leanbh leath-bhliadhain
+ar sgoil. Thug na m&uacute;inte&oacute;ir&iacute;
+iarracht ar s&iacute;ol an Bh&eacute;arla a chur. N&iacute; raibh
+an ithir r&oacute;-oireamhnach, &amp; ba mhinic an s&iacute;ol
+go holc, &amp; ba mheasa &eacute; an leasughadh, &amp; b'&eacute;
+deireadh an sg&eacute;il &eacute; gur fh&aacute;g an sgol&aacute;ire
+an sgoil &amp; &eacute; gan Bh&eacute;arla gan Ghaedhilg.</p>
+
+<p>Bhfuil leigheas le fagh&aacute;il ar an aic&iacute;d
+seo? T&aacute;, gan amhras. T&aacute; an leigheas ag
+an ndorus againn. T&aacute; an leigheas i
+dteangain &aacute;r sinsear. Moladh le Dia! t&aacute;
+an leigheas ag oibriughadh anois. T&aacute; s&iacute;ol
+curtha i n-ithir mhaith. Ba mhaith linn-ne d&aacute;
+bhfeicim&iacute;s an geamhar a' teacht suas n&iacute;os
+treise &amp; n&iacute;os tiugha 'n&aacute; at&aacute; s&eacute;. Acht b&iacute;odh
+foidhne againn. &quot;Tagann gach maith le
+c&aacute;irde,&quot; &amp; &quot;I ndiaidh 'ch&eacute;ile dh&eacute;antar na
+caisle&aacute;in.&quot; Beidh barra maith againn f&oacute;s,
+le congnamh D&eacute;.</p>
+
+<p>N&iacute; doig liom f&eacute;in gur th&aacute;inig an t-am
+f&oacute;s chun Sgoil Ghaedhealach &quot;Chon&aacute;in
+Mhaoil&quot; a chur ar bun.</p>
+
+<p>'S&eacute; is ceart d&uacute;inn &uacute;s&aacute;id a dh&eacute;anamh des
+na sgoileanna at&aacute; againn. M&aacute; is maith
+leis na sti&uacute;rth&oacute;ir&iacute; &eacute;, is f&eacute;idir le&oacute; Sgoil
+Ghaedhealach a dh&eacute;anamh d'&eacute;an-sgoil at&aacute;
+f&uacute;tha. Anois n&iacute; ful&aacute;ir n&oacute; t&aacute; sagart le
+fagh&aacute;il i Gceanntar Ghaedhealach a chuirfeadh
+Sgoil Ghaedhealach ar bun. Agus muna
+bhfuil a leith&eacute;id seo le fagh&aacute;il, cuirim&iacute;s
+sgoil oidhche suas. T&aacute; airgead le fagh&aacute;il
+&oacute;'n Riaghaltachas ar an obair seo. Is f&eacute;idir
+linn-ne greim fhagh&aacute;il ar chuid de chun na
+Gaedhilge a mh&uacute;ineadh &amp; n&iacute; d&oacute;igh liom-sa go
+bhfuil aon scairt 'sa' bhearnain le cosg a
+chur orainn.</p>
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span>&quot;An t&eacute; n&aacute; b&iacute;onn l&aacute;idir<br /></span>
+<span>N&iacute; ful&aacute;ir do bheith glic.&quot;<br /></span>
+</div></div>
+
+<p>N&iacute;'lmid-ne l&aacute;idir f&oacute;s, &amp; nuair n&aacute; fuilmid,
+'s&eacute; is fearra dh&uacute;inn a dh&eacute;anamh 'n&aacute;
+greim a bhreith ar gach bunt&aacute;iste &amp; &uacute;s&aacute;id a
+dh&eacute;anamh d&iacute;obh ar son na Gaedhilge.</p>
+
+<p>&quot;Glac a bhfaighir &amp; d&iacute;ol a bhf&eacute;adfair.&quot;</p>
+
+<p>BEIRT FHEAR.</p>
+
+<h3>Gluais.</h3>
+
+<p>Creachadh, <i>spoiling</i>. A' scaipeadh &amp; a' meathadh
+<i>scattering and decaying</i>. Sr&aacute;id-bhailt&iacute;, <i>villages</i>.
+Leicne &aacute;rda, <i>high hill-sides</i>. Dh&aacute; thuisti&uacute;n an chloch,
+<i>eightpence a stone</i>. Maol &oacute; chrannaibh, <i>bare of trees</i>.
+Crainn a chur, <i>to plant trees</i>. Ag iarraidh d&eacute;arca,
+<i>seeking alms</i>. Cad is cionntach, <i>what is to blame for
+this</i>. Tabhairt suas, <i>up-bringing, education</i>. N&iacute;
+baoghal d&oacute;-san crann chur, <i>no fear of his planting
+trees</i>. Cia'ca an cnoc is aoirde, <i>which is the
+highest mountain</i>. Ghabh le f&aacute;naidh, <i>went down</i>. An
+bheag n&oacute; an mh&oacute;r d'e&oacute;las, <i>some little or much knowledge</i>.
+Curad&oacute;ireacht, <i>agriculture</i>. Is i nGaedhilg
+do b'&eacute;idir le&oacute;, <i>in Irish they were able to make it
+known to their children</i>. Stracadh as na pr&eacute;amhacha,
+<i>torn out of the roots</i>. An ithir, <i>the soil</i>. Geamhar,
+<i>young grass</i>. Scairt sa bhearnain, <i>a bush in the
+gap</i>.</p>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="ZIII_SCOIL_GHAEDHEALACH"></a><h2>III. SCOIL GHAEDHEALACH.</h2>
+<br />
+
+<p>Is beag an mhaitheas d&uacute;inn bheith ag tr&aacute;cht
+thar Ghaedhilg &amp; ag &aacute;iteamh ar dhaoinibh
+gur be&oacute;-theanga &iacute; muna bhf&eacute;adfaim&iacute;d &iacute;
+shaothrughadh mar shaothruighthear gach be&oacute;-theanga
+'san E&oacute;raip. Is beag an
+mhaitheas bheith ag iarraidh smacht a chur ar
+dhaoinibh bochta g&aacute;bhataracha, ar lucht
+iascaireachta, ar lucht scl&aacute;bhaidheachta, is ar a
+leith&eacute;ididhibh, bheith ag iarraidh maide a
+thabhairt d&oacute;ibh muna labharfaid Gaedhilg iad
+f&eacute;in is muna labharfaid Gaedhilg le n-a
+bp&aacute;istidhibh &amp; bheith ag gear&aacute;n n&aacute; fuil ruainne
+do'n Spioraid Ghaedhealaigh f&aacute;gtha 'n-a
+measc nuair a mhothuightear an tuile ag
+tr&aacute;ghadh &amp; gan caoi ar chasadh aici. Is beag
+an mhaitheas &eacute; sin go l&eacute;ir muna bhf&eacute;adaim&iacute;d
+gach n&iacute;dh bhaineann le n-a ngn&oacute; saoghalta do
+mh&uacute;ineadh dos na daoinibh i nGaedhilg.
+Muna bhfuil brigh 'san Ghaedhilg f&eacute; l&aacute;thair
+acht chum iasc do chomhaireamh n&oacute; cearca
+do dh&iacute;ol ar mhargadh n&oacute; d&eacute;irc a lorg &oacute; thigh
+go tigh n&oacute; f&oacute;s chum amhr&aacute;in shultmhara do
+chanadh le hais na teineadh, n&iacute; fada fhanfaidh
+fi&uacute; na br&iacute;ogh soin f&eacute;in innti, agus is beag
+an mhaitheas d&uacute;inn bheith ag gabh&aacute;il d&iacute; agus
+ag tabhairt iarrachta ar &iacute; choime&aacute;d 'n-a
+beathaidh. N&iacute; f&eacute;adfaidh daoine bheith i
+gcomhnuidhe ag d&iacute;ol cearc n&oacute; ag comhaireamh
+&eacute;isc n&oacute; ag lorg na d&eacute;irce&mdash;caithfear a l&aacute;n
+rudaidhe nach iad a dh&eacute;anamh, &amp; muna mbeidh
+s&eacute; i gcumas na ndaoine iad a dh&eacute;anamh i
+nGaedhilg d&eacute;anfar i mB&eacute;arla iad agus
+l&eacute;igfear an Ghaedhilg le fuacht is le faillighe.
+M&aacute; fhanann gach duine &oacute;g is aosta, a
+labhrann Gaedhilg is n&aacute; fuil tabhairt suas i
+mB&eacute;arla air, m&aacute; fhanann s&eacute; 'n-a <i>illiterate</i>,
+m&aacute;'s &eacute;igin d&oacute; a mharc (&times;) a chur i bp&aacute;ip&eacute;ar
+i n-ionad a anma, m&aacute;'s &eacute;igin d&oacute; m&uacute;inte&oacute;ir
+B&eacute;arla d'fagh&aacute;il d&aacute; chlainn n&oacute; iad a bheith
+'n-a n-<i>illiterates</i> mar &eacute; f&eacute;in&mdash;m&aacute; leantar
+do'n chleas soin, is gearr a bheidh a leith&eacute;id&iacute;
+sin d'<i>illiterate</i> n-&aacute;r measc, is ge&aacute;rr a
+bheidh B&eacute;arla ag &eacute;inne acht drabhghail bheag
+gan bhrigh. Cad do ruaig an Ghaedhilg as
+Conntae Luimnigh, as Conntae Tiobrad
+&Aacute;rann, as ur-mh&oacute;r de Chonntae Chorcaighe, as
+Cathair Chorcaighe agus as conntaethibh is
+cathrachaibh nach iad? Cad do chuir an f&aacute;n
+uirthi, &oacute; aimsir an droch-shaoghail go dt&iacute;
+seo? 'Neosad-sa d&iacute;bh cad do chuir f&aacute;n
+is ruagairt ar &aacute;r dteangain. Leath-ch&eacute;ad
+bliadhan o shoin n&oacute; &oacute;s a chionn bh&iacute; s&iacute; d&aacute;
+labhairt go fl&uacute;irreach ag &oacute;g is aosta ar
+fuaid na Mumhan, &amp; ba dh&oacute;igh le duine n&aacute;
+tiocfadh aon bhriseadh go br&aacute;th uirthi. Bh&iacute;
+filidheacht le fagh&aacute;il aisti, bh&iacute; sc&eacute;alta
+fiannaidheachta le fagh&aacute;il aisti, bh&iacute; comhr&aacute;dh
+suilt is grinn le fagh&aacute;il aisti. Dar nd&oacute;igh
+ba mhaith an rud sain. Acht n&iacute; fh&eacute;adfadh
+daoine maireachtaint ar rannaibh filidheachta,
+is n&iacute; bhainfeadh eachtraidhe ar Ois&iacute;n is ar
+Oscar an tart n&aacute; an t-ocras de mhuirighean
+&oacute;g neamh-chongantach. N&iacute;or f&eacute;adadh dul
+chum cinn le gn&oacute; an tsaoghail gan tabhairt
+suas &eacute;igin oireamhnach, &amp; n&iacute; raibh an tabhairt
+suas soin le fagh&aacute;il i nGaedhilg, &amp; bh&iacute; s&eacute; le
+fagh&aacute;il i mB&eacute;arla. D&aacute; bhrigh sin cuireadh an
+Ghaedhilg i leath-taoibh &amp; t&aacute; a rian uirthi indiu.
+T&aacute; an rud c&eacute;adna soin ar siubhal f&aacute; l&aacute;thair.
+T&aacute;thar ag cur na Gaedhilge i leath-taoibh
+d'fhonn tabhairt suas tairbheach d'fhagh&aacute;il i
+mB&eacute;arla. Agus beifear d&aacute; cur i leath-taoibh
+go mbeidh s&eacute; 'n-ar gcumas teagasc
+oireamhnach tairbheach a thabhairt i nGaedhilg
+do'n aos &oacute;g a labhrann &iacute; do r&eacute;ir dh&uacute;thchais.
+Is maith an rud timthiridhe do scaoileadh
+amach f&aacute;'n dtuaith; is maith an sud
+craobhacha do chur ar bun annso is anns&uacute;d
+'sna cr&iacute;ochaibh Gaedhealacha. N&iacute;'l aon locht
+agam le fagh&aacute;il ortha, acht creid mise leis
+n&iacute; r&eacute;idhteochaidh timthiridhe an cheist go l&aacute;
+an chunntais. D&aacute; mbeadh timthire againn i
+gc&oacute;ir gach sr&aacute;id-bhaile n&oacute; gach baile
+Gaedhealach &amp; gach timthire a bheith ag obair
+go dian d&uacute;thrachtach &oacute; cheann ceann na
+bliadhna, d&aacute; mbeadh craobh do Chonnradh na
+Gaedhilge i ngach baile &amp; na leabhair is deise
+'san domhan d&aacute; gcur amach gach seachtmhain
+agus an ce&oacute;l is br&iacute;oghmhaire i n&Eacute;irinn d&aacute;
+spreagadh agus an rinnce is anamamhla le
+fagh&aacute;il f&aacute; ghl&eacute;as againn&mdash;n&iacute; chuirfeadh na
+neithe sin go l&eacute;ir sonas n&aacute; bail ar &aacute;r
+dteangain d&aacute; mbadh rud &eacute; gur bh'&eacute;igin do'n
+aos &oacute;g iomp&oacute;dh ar an mB&eacute;arla chum an
+tabhairt suas d'oireann d&oacute;ibh d&aacute; ngn&oacute;
+saoghail d'fhagh&aacute;il. Is mar sin at&aacute; an sc&eacute;al
+f&aacute; l&aacute;thair, agus is mar sin a bheidh an sc&eacute;al
+go gcuirfear scoileanna f&iacute;or-Ghaedhealacha
+ar bun. Acht mar adeir Con&aacute;n Maol,
+tosnuightear le h&eacute;an-scoil amh&aacute;in. B&iacute;onn
+gach aon tosnughadh lag. Lastar&eacute;an-choinneal
+bheag amh&aacute;in mar thosnughadh, agus is gearr
+go mbeidh soillse ar nd&oacute;thain againn. An
+bhfeacabhar riamh an chuma i n-a lastar na
+coinle 'sna heaglasaidhibh. Nuair a bh&iacute;onn
+cruinniughadh m&oacute;r bailighthe le ch&eacute;ile agus
+coinneal i l&aacute;imh gach duine aca, faghthar
+aon bhuaiceas bheag amh&aacute;in; lastar &iacute;; lastar
+coinneal i l&aacute;imh dhuine &eacute;igin l&eacute;i, druideann
+an duine sin a choinneal ar lasadh chum
+coinle a chomhursan, &amp; lasann a choinneal;
+lasann si&uacute;d coinneal an t&eacute; bh&iacute;onn le n-ais,
+agus d&aacute; r&eacute;ir sin ritheann an teine &oacute; dhuine
+do duine, agus is gearr an mhoill go
+bhfeictear blaodhm solais ag gealadh na
+heaglaise go lonnrach agus ag cur comp&oacute;rd
+is &aacute;thas ar na daoinibh ar fad. Is mar sin
+a bheidh an sc&eacute;al againn i dtaoibh na scoile,
+cuirtear aon scoil amh&aacute;in ar bun; lastar
+an choinneal bheag amh&aacute;in, agus is gearr le
+congnamh D&eacute; go mbeidh blaodhm soluis ag
+&eacute;irghe &oacute; ch&uacute;ig &aacute;irdibh na h&Eacute;ireann n&aacute; m&uacute;chfar
+go de&oacute; na nde&oacute;r. Is mithid d&uacute;inn
+tosnughadh. Is cuma c&aacute; gcuirfear an scoil
+sin ar bun&mdash;i nD&uacute;n na nGall, i gConntae
+na Gaillimhe n&oacute; i gCiarraidhe. Acht &oacute;'s
+Ciarraidheach Con&aacute;n Maol, &oacute;'s Ciarraidheach
+&quot;Beirt Fhear&quot; agus &oacute;'s Ciarraidheach
+m&eacute; f&eacute;in, agus nuair n&aacute; fuil aon chr&iacute;och n&aacute;
+Conntae eile ag tabhairt f&aacute;'n obair seo, is
+d&oacute;igh liom gur fearra dh&uacute;inn tosnughadh le
+Ciarraidhe&mdash;&aacute;it &eacute;igin thiar an fad i mBaile
+an Fheirt&eacute;irigh n&oacute; i n&Iacute;bhr&aacute;thach n&oacute; i nGleann
+Beithe. B'fhearr liom aon scoil f&iacute;or-Ghaedhealach
+amh&aacute;in 'n&aacute; dh&aacute; thimthire. Caithfear
+airgead do shol&aacute;thar acht n&iacute; d&oacute;igh liom go
+bf&aacute;gfaidh na Ciarraidhigh cib&eacute; &aacute;it i n-a bhfuil
+siad aon easnamh orainn, agus n&iacute;'l amhras
+n&aacute; go dtabharfaidh an &Aacute;rd-fheis congnamh
+d&uacute;inn agus go mbeann&oacute;ghaidh s&iacute; &aacute;r n-obair.
+Tosnuighm&iacute;s le congnamh D&eacute; agus do r&eacute;ir
+mo thuairime n&iacute;or rinneadh obair riamh ar
+son &aacute;r dteangan n&iacute;os fearr 'n&aacute; an obair
+do cheap Con&aacute;n Maol.</p>
+
+<p>P&Aacute;DRAIG UA DUINN&Iacute;N.</p>
+
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+<a name="ZIV_CUIRTEAR_CORC_SA_BHAIRILE_FEASTA_A_UAISLE"></a><h2>IV. CUIRTEAR CORC SA BHAIRILE FEASTA, A UAISLE.</h2>
+<br />
+
+<p>Nuair bh&iacute;os-sa ar scoil sa tseana-shaoghal,
+n&iacute; raibh n&aacute;mhaid ba mh&oacute; agam n&aacute; bairile.
+Seo mar a th&aacute;rlaidh sin. An m&iacute;-fhort&uacute;n
+m&aacute;ighistir a bh&iacute; againn, n&iacute; raibh oiread mo
+dhuirn ann, acht bh&iacute; b&eacute;ic asail aige, &amp; rud
+ba mheasa na soin, slat chomh fada le slat
+Mhaoise. &quot;Anois&quot; adeireadh s&eacute;, agus &eacute; ag
+r&aacute;st&aacute;il s&iacute;os agus suas, agus ag f&aacute;scadh na
+slaite ar t&iacute; na s&uacute;l a bhaint asainn, &quot;t&aacute;
+bairile &aacute;irithe ann agus dh&aacute; pholl ann&mdash;poll
+'n-a bhun agus poll 'n-a bharr, agus dh&aacute;
+corc ionnta. D&aacute; mbeadh an bairle l&aacute;n
+d'uisce agus go dtarraiceoghth&aacute; an corc
+th&iacute;os do bheadh an bairile follamh i gcionn
+deich n&oacute;imit&iacute;; acht d&aacute; mbeadh s&eacute; follamh &amp;
+go leogf&aacute; uisce isteach ann tr&iacute;d an bpoll
+thuas, do bheadh s&eacute; l&aacute;n i gcionn dh&aacute; n&oacute;imit
+d&eacute;ag. Cuir i gc&aacute;s anois go mbeadh an
+bairile l&aacute;n, agus go dtarraiceoghth&aacute; an d&aacute;
+chorc i n-&eacute;infheacht, cahuin a bheadh s&eacute; i
+n-d&iacute;sc?&quot;</p>
+
+<p>Is ar an gceist seo do chuimhnigheas an l&aacute;
+f&eacute; dheireadh nuair chonnac aiste Chon&aacute;in
+Mhaoil mar gheall ar an scoil Ghaedhealaigh.
+Mar is solaoid d'&Eacute;irinn an bairile &uacute;d.
+Bh&iacute; s&iacute; ar sc&eacute;idhe de Ghaedhilg&mdash;cnuasach
+saothair intinne &aacute;r sinsear romhainn.
+Annsoin, do th&aacute;inig an feallt&oacute;ir Sasannaigh,
+&amp; do dhein s&eacute; poll i dt&oacute;in an bhairile, agus
+si&uacute;d an t-uachtar saidhbhir le f&aacute;naidh. I
+n-ionad an phuill a stop is amhlaidh a
+bh&iacute;omar-na, ar n&oacute;s bhraisile leanbh timcheall
+loch&aacute;in ar thaobh sr&aacute;ide glagair, ag rinnce
+&amp; ag bualadh bas le sp&oacute;rt nuair choncamair
+na cais&iacute; geala ag gabh&aacute;il s&iacute;os, agus do rop
+cuid againn &aacute;r m&eacute;aranna sa pholl gh&aacute; fhairsingiughadh
+i gc&aacute;s go mbeadh tuile n&iacute;os
+m&oacute; againn.</p>
+
+<p>Sul a raibh an tubaist ar fad d&eacute;anta
+againn do th&aacute;inig fir chalma Chonnradh na
+Gaedhilge d'&aacute;r gcose. D'&eacute;is aghaidh b&eacute;il a
+thabhairt orainne do chuadar ag stop an
+phuill. Acht n&iacute;or leog an Sasannach d&oacute;ibh &eacute;.</p>
+
+<p>&quot;P&eacute; n&iacute;dh is mar a dheineann an Bairile,&quot;
+ar s&eacute;, &quot;is liom-sa an poll soin, agus n&iacute;
+le&oacute;mhthaidh sibh barra m&eacute;ire a leogaint
+air.&quot;</p>
+
+<p>&quot;D&eacute;inim&iacute;s poll i gceann an bhairilie&quot;
+arsa na fir, &quot;agus cuirim&iacute;s tuilleadh
+uachtair ann.&quot;</p>
+
+<p>Do d&eacute;anadh mar sin, agus do chuireadar
+fios ar uachtar ar fuid na t&iacute;re le cur 'sa'
+bhairile; acht, for&iacute;or! t&aacute; uachtar gann i
+n&Eacute;irinn anois. Cuireadh strannc&aacute;n maith
+&oacute; Bhaile Mh&uacute;irne ch&uacute;cha, cuid &oacute;'n nGailimh,
+cuid &oacute; Chiaraidhe. Do chuir an tAthair
+Peadar tuna uaidh f&eacute;in ch&uacute;cha; agus do
+bhailigh C&uacute; Uladh, an fear bocht l&aacute;n poit&iacute;n
+d&oacute;ibh thall 'sa abhus i dT&iacute;r Chonaill. 'N-a
+n-&eacute;aghmais sin, is minic n&aacute; raibh le fagh&aacute;il
+aca acht an bainne g&eacute;ar, an lionn caol, &amp;
+an bhl&aacute;thach. N&iacute; ag lochtughadh na ndaoine
+n-a thaobh soin at&aacute;im, mar thugadar uatha go
+toilteanach &eacute;, &amp; n&iacute; raibh a mhalairt aca.</p>
+
+<p>T&aacute; atharrach sc&eacute;il le tamall againn, agus
+&oacute; t&aacute; is d&oacute;igh liom-sa n&aacute;r mhisde dh&uacute;inn
+a tharrac chugainn. D'fh&aacute;g na Sasannaigh an
+bairile f&uacute;inn f&eacute;in. Nach mithid d&uacute;inn an
+corc a chur ann? Bh&iacute; tuigsint mh&oacute;r i
+mbairile ag an m&aacute;ighistir &uacute;d a bh&iacute; orm-sa,
+agus d&eacute;arfadh s&eacute; n&aacute; tiucfadh leis an
+nGob&aacute;n Saor f&eacute;in &eacute; l&iacute;onadh faid a f&aacute;gfidhe
+a leogaint uaidh tr&iacute;d an uathais mh&oacute;ir &uacute;d
+'n-a th&oacute;in &eacute;.</p>
+
+<p>N&iacute; ag dul i gcumhainge at&aacute; an uathais seo,
+t&aacute; seacht gcomhachta ag cabhrughadh le ch&eacute;ile
+chun &iacute; leathanughadh &oacute; l&oacute; go l&oacute;. Farsingi-gheann
+rith uisce poll choidhche. N&iacute;'l &eacute;an-duine
+a th&oacute;gadh suas le galldachas n&aacute; d&eacute;anfaidh
+s&eacute; na daoine a bheidh 'n-a chomhluadar
+gallda mar &eacute; f&eacute;in. Chonnac-sa an l&aacute; eile
+tri&uacute;r leanbh &oacute;ga n&aacute;r chuaidh ar scoil riamh
+gh&aacute; dh&eacute;anamh so le na sean-mh&aacute;thair agus &iacute; i
+n-aois a ceithre fichid. Bh&iacute; &quot;<i>tiss</i>, a laogh,&quot;
+agus &quot;<i>neo</i>, a laogh,&quot; agus &quot;<i>mindeen
+yoursel</i>, a chuid&iacute;n,&quot; ar bharra a teangan &oacute;
+mhaidin go hoidhche aici dh&oacute;ibh. T&aacute; an traen
+agus na camtha&iacute; seirbh&iacute;seach a bh&iacute;onn na feidhil
+&aacute; dh&eacute;anamh; t&aacute; an post, &amp; buachaill&iacute; an
+phuist a th&eacute;idheann &oacute; thigh go tigh san tuaith
+d&aacute; dh&eacute;anamh; t&aacute; p&aacute;ip&eacute;ar na seachtmhaine &aacute;
+dh&eacute;anamh; an gn&oacute; c&eacute;adna ar siubhal san
+scoil &amp; san s&eacute;ip&eacute;al; na timthir&iacute; at&aacute; amuigh
+&oacute; sna B&oacute;rdaibh seo a bh&iacute;onn ag comhairliughadh
+na bhfeirme&oacute;ir&iacute;; na tighthe &oacute;sta &amp; na
+cuairte&oacute;ir&iacute; &amp; a lucht leanamhana&mdash;t&aacute; siad so
+uile ag m&eacute;adughadh an phuill &uacute;d, mar t&aacute;
+siad &oacute; cheann ceann de'n bhliadhain ag
+dingeadh B&eacute;arla isteach &aacute;r gcluasaibh.</p>
+
+<p>F&eacute;achaim&iacute;s anois an bhfuil &aacute;r sciath-chosanta
+leathan l&aacute;idir a dh&oacute;thain chun na
+n&aacute;imhde uile seo a choime&aacute;d uainn amach.
+T&aacute; &aacute;r seasamh ar na p&aacute;ist&iacute;bh. Ch&iacute;onn gach
+&eacute;inne &eacute; sin. Caillim&iacute;s iad, agus t&aacute; s&eacute; chomh
+maith againn 'sl&aacute;n be&oacute;' fh&aacute;gaint ag &aacute;r
+mbairile go de&oacute;. Coime&aacute;dam&iacute;s Gaedhealach
+iad, agus t&aacute; an l&aacute; linn. N&iacute; fheadar an
+dtuigid do l&eacute;ighthe&oacute;ir&iacute; deacracht an n&iacute;dh
+seo &aacute;mhthach. Labhradh &eacute;an-athair cloinne at&aacute;
+ag casadh le n-a leanbha&iacute; f&eacute;in a thabhairt suas
+mar badh ch&oacute;ir. Badh mhaith liom focal &oacute;
+Pheadar &Oacute; Laoidhl&eacute;is ar an gceist seo. S&eacute;
+l&oacute;bh is d&oacute;igh liom adeir gur cogadh s&iacute;oraidhe
+beatha dhuine ar an saoghal. Acht deirm-se
+n&aacute; fuil sa chogadh so acht neamh-n&iacute;dh seachas
+an cogadh a bh&iacute;onn ar gach teinte&aacute;n i n-a
+mb&iacute;tear ag casadh le leanbha&iacute; do choime&aacute;d
+Geadhealach i n-indhe&oacute;in na n&aacute;imhde do
+&aacute;irimhigheas thuas. Agur m&aacute;'s mar seo at&aacute;
+an sc&eacute;al ag leanbha&iacute; na nGaedhilge&oacute;ir&iacute; connus
+at&aacute; s&eacute; ag an marcsluagh n&aacute; tabharfadh a
+dt&uacute;ismidhthe bior&aacute;n buidhe ar ciaca bheid&iacute;s
+Gaedhealach n&oacute; Gallda! Cad do dh&eacute;inim&iacute;d-na,
+muinntir na Gaedhilge, do sna leanbha&iacute;bh
+seo.</p>
+
+<p>M&uacute;inim&iacute;d p&aacute;idreacha Gaedhilge dh&oacute;ibh, ach
+is i mB&eacute;arla d&eacute;anfaidh an sagart agus an
+t-Easpog iad do cheistiughadh; m&uacute;inim&iacute;d
+d&oacute;ibh connus Gaedhilg do l&eacute;igheamh, acht &oacute;ir
+is scoil Bh&eacute;arla &iacute;, caithfidh an B&eacute;arla bheith i
+mbun 's i mb&aacute;rr &aacute;r gcuid oibre. M&uacute;inim&iacute;d
+rinnce Gaedhealach dh&oacute;ibh, acht is i mB&eacute;arla
+dh&eacute;anfaid siad cainnt air agus &uacute;s&aacute;id de
+n-a dhiaidh sin. S&eacute; an sc&eacute;al c&eacute;adna ag gach
+n&iacute;dh eile &eacute;. N&iacute;'l an fear soin cruthanta
+f&oacute;s a dh&eacute;anfadh n&iacute;dh do bh'fearr de leanbha&iacute;bh
+leis an saghas so oideachais n&aacute; <i>Anglo Irishmen</i>.
+Sin &eacute; go cru&iacute;nn at&aacute; againn d&aacute;
+dh&eacute;unamh d&iacute;obh. N&iacute;'l ann acht ag casadh
+le baraile na t&oacute;na briste do l&iacute;onadh.</p>
+
+<p>N&iacute;'l r&eacute;iteach na ceiste seo, n&aacute; s&aacute;bh&aacute;il na
+teangan le fagh&aacute;il taobh amuigh de'n scoil
+Ghaedhealaigh. Is &eacute;igin na leanbha&iacute; do chur
+uirthi, &amp; gach n&iacute;dh d'oirfidh d&oacute;ibh a mh&uacute;ineadh i
+nGaedhilg. N&iacute; dh&eacute;anfadh an galldachas d&iacute;th
+n&aacute; dochair annsoin d&oacute;ibh. Do thuitfeadh s&eacute;
+siar s&iacute;os d&iacute;obh mar a thuiteann an braon
+de'n lachain. N&iacute; f&eacute;idir an teagasc so
+thabhairt i n-&eacute;an-scoil n&aacute;isi&uacute;nta indiu. N&iacute;'l
+sa cheann is fearr aca so go f&iacute;or acht scoil
+ghallda. Caithfim&iacute;d f&eacute;in, ar an adhbhar soin,
+costas na scoile d'fhulang sa ch&eacute;ad fh&aacute;scadh.</p>
+
+<p>N&iacute;'l amhrus ar domhan, ar a shon sain, m&aacute;
+chuirfim&iacute;d suas &iacute;, &amp; m&aacute; th&eacute;idheann an obair
+chun cinn innti&mdash;m&aacute; thigeann linn gn&oacute; tairbheach
+a dh&eacute;anamh innti&mdash;n&iacute;l amhras ar domhan
+n&aacute; go nd&iacute;olfadh an b&oacute;rd l&eacute;ighinn asti i
+gcionn ch&uacute;pla bliadhain, &amp; n&aacute; go leogfaid&iacute;s
+d&uacute;inne leanamhaint do'n obair do chuireamair
+ar bun innti.</p>
+
+<p>Is d&oacute;igh liom f&eacute;in go mbeidh eagla an
+chostais ar an gCoiste Ghn&oacute;tha; agus m&aacute;
+bh&iacute;onn is d&oacute;cha gur bh'fh&eacute;idir do dhaoinibh
+lasmuigh de'n Choiste an t-airgead do
+dh&eacute;anamh suas. T&aacute;im chomh cinnte go
+bhfuil an scoil ag teast&aacute;il uainn, chomh cinnte
+go nd&iacute;olfadh an B&oacute;rd i gcionn ch&uacute;pla
+bliadhan aisti, agus annsoin gur bh'fh&eacute;idir
+d&uacute;inn m&oacute;r&aacute;n d&aacute; saghas a bheith againn; chomh
+cinnte go bhfuil saoradh na teangan innte,
+go dtabharfad &pound;5 d'&eacute;an-fhuireann Gaedhilge&oacute;ir&iacute;
+a chuirfidh le ch&eacute;ile chun &iacute; do shol&aacute;thar.</p>
+
+<p>T&aacute; saothar m&oacute;r d&eacute;anta le deich mbliadhna
+againn. Ba r&oacute;-lag &eacute; &aacute;r dtosnughadh:
+N&iacute;'l bliadhain a ghabhann tharainn n&aacute; tugamaoid
+coisc&eacute;inn chun cinn&mdash;n&aacute; t&eacute;idhim&iacute;d pas
+beag n&iacute;os aoirde. Is maith &eacute; sin. Leanam&iacute;s
+de. <i>Excelsior</i> choidhche! T&aacute; coisc&eacute;im na
+bliadhna so gan tabhairt f&oacute;s againn.
+Tugaim&iacute;s chun scoile Chon&aacute;in &iacute;.</p>
+
+<p>GRUAGACH an TOBAIR.</p>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+
+<h3>AN CL&Oacute;-CHUMANN, (Te&oacute;ranta),<br />
+Cl&oacute;d&oacute;ir&iacute; Gaedhilge, Sr&aacute;id Mh&oacute;r na Tr&aacute;gha,<br />
+Baile &Aacute;tha Cliath.</h3>
+
+<hr style="width: 100%;" />
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Leabhrin an Irisleabhair--III
+by "Chonn Maol", "Beirt Fhear", An tAthair Pdraig Duinnn, agus "Gruagach an Tobair"
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEABHRIN AN IRISLEABHAIR--III ***
+
+***** This file should be named 16122-h.htm or 16122-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+ https://www.gutenberg.org/1/6/1/2/16122/
+
+Produced by Brendan O'Connor and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties. Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research. They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works. See paragraph 1.E below.
+
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States. If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed. Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change. If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges. If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+ the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+ you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
+ owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+ has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+ Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
+ must be paid within 60 days following each date on which you
+ prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+ returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
+ sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+ address specified in Section 4, "Information about donations to
+ the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+ you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+ does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+ License. You must require such a user to return or
+ destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+ and discontinue all use of and all access to other copies of
+ Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+ money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+ electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+ of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+ distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation. The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund. If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations. Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+ Dr. Gregory B. Newby
+ Chief Executive and Director
+ gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+ https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/16122-h/images/image01.png b/16122-h/images/image01.png
new file mode 100644
index 0000000..9ec54e8
--- /dev/null
+++ b/16122-h/images/image01.png
Binary files differ
diff --git a/16122-h/images/image02.png b/16122-h/images/image02.png
new file mode 100644
index 0000000..33cf37d
--- /dev/null
+++ b/16122-h/images/image02.png
Binary files differ
diff --git a/16122-page-images.zip b/16122-page-images.zip
new file mode 100644
index 0000000..93952c4
--- /dev/null
+++ b/16122-page-images.zip
Binary files differ
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..2505f7d
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #16122 (https://www.gutenberg.org/ebooks/16122)