18 files changed, 2716 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/16062-8.txt b/16062-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..bdb9141
--- /dev/null
+++ b/16062-8.txt
@@ -0,0 +1,1230 @@
+The Project Gutenberg EBook of In het gebied van het Tsadmeer met de
+expeditie Tilho, by L.  Roserot de Melin
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: In het gebied van het Tsadmeer met de expeditie Tilho
+       De Aarde en haar volken, 1910
+
+Author: L.  Roserot de Melin
+
+Release Date: June 14, 2005 [EBook #16062]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE EXPEDITIE TILHO ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+In het gebied van het Tsadmeer met de expeditie Tilho
+
+Naar het Fransch van L. Roserot de Melin.
+
+
+De zending, die in 1906 aan kapitein Tilho van de koloniale infanterie
+werd opgedragen, had ten doel, de engelsch-fransche grens tusschen
+den Niger en het Tsadmeer vast te stellen in overeenstemming met het
+protocol, op 29 Mei 1906 te Londen geteekend door een conferentie,
+waarin Frankrijk vertegenwoordigd was door den heer Binger, toenmaals
+directeur aan het ministerie van koloniën; door graaf de Manneville,
+secretaris van de fransche ambassade en door kapitein Tilho, die ten
+tijde van de eerste expeditie Moll gereisd had in het betreffende
+gebied. Frankrijk had bij die overeenkomst een groote uitbreiding van
+grondgebied verkregen, maar vooral won men erbij, dat de nieuwe grens
+een verbinding tot stand bracht tusschen de fransche bezittingen
+aan den Niger en het Tsadmeer, den Soedan en het Congogebied, en
+dat voor de oude, volkomen kunstmatige grenzen een rationeele grens
+in de plaats kwam, die de autonomie eerbiedigde van de verschillende
+stammen, behoorende tot de protectoraten van de beide contracteerende
+mogendheden. Toen moest nog op de plek zelve de aanwijzing van de
+grens plaats hebben, die Noordelijk Nigeria moest scheiden van het
+grondgebied van Zinder. Dit was de aanleiding tot de expeditie,
+waar ik deel van uitmaakte.
+
+Engeland had vier officieren gezonden onder bevel van majoor
+O'Shee. Frankrijk had als vertegenwoordigers, buiten kapitein
+Tilho, gekozen den luitenant ter zee Audouin, den luitenant van
+de koloniale infanterie Vignon en dokter Gaillard, geneesheer bij
+de koloniale troepen. Buitendien had de minister van koloniën als
+wetenschappelijken staf bij de expeditie ingedeeld den officier-tolk
+eerste klasse Landercin, den geoloog Garde van Clermont, den luitenant
+van de koloniale infanterie Lauzanne en mijzelven.
+
+Wanneer de expeditie haar begrenzingswerkzaamheden zou hebben
+geëindigd, moest zij beginnen aan de studie van het Tsadmeer en de
+in-kaart-brenging ervan, terwijl er tevens allerlei onderzoekingen
+moesten worden verricht, zoölogische, mineralogische, ethnologische,
+linguïstische, hydrographische, enz. We hadden dus een uitgebreid
+programma, en luitenant Mercadier van het derde bataljon jagers was
+dan ook door den minister van oorlog ter beschikking gesteld van het
+Aardrijkskundig Genootschap, om hem te vergunnen, zijn wetenschappelijk
+werk tot Nigeria uit te strekken en tot onze bezittingen tusschen
+den Niger en het Tsadmeer. Men had afgesproken, dat de beide
+gouvernementen op het einde van den winter zouden wachten, opdat men
+met de werkzaamheden zou kunnen beginnen in klimaatsomstandigheden,
+die zoo gunstig mogelijk waren. Eerst tegen den 1sten Januari moesten
+de beide expedities zich te Gaya aan den Niger vereenigen, om van
+daar de nieuwe grenslijn te doen aanvangen.
+
+Inderdaad bereikte de expeditie Tilho, die in het begin van de
+maand November 1906 uit Cotonoe was vertrokken en die de Dahomey was
+opgegaan, Gaya in Januari 1907 en zette den tocht naar het Tsadmeer
+voort door het dal der Dallol Maoeri en der Gober Tibiri. Op dit deel
+van haar tocht zullen wij de expeditie vergezellen.
+
+De inwoners van deze streek, die Goberaoea's worden genoemd, beweren,
+dat ze uit Egypte afkomstig zijn. "Wij komen", zeggen ze, "uit Gypti,
+waar de Pharao's regeerden." Maar niets wijst erop, dat dit werkelijk
+hun afkomst is. In ieder geval herinnert niets, noch in hun gewoonten,
+noch in hun bouwkunst, noch in hun kleederdrachten, ook maar in de
+verte aan de karakteristieke eigenschappen van dat illustre volk. Men
+is intusschen verbaasd, als men voor de eerste maal te Tibiri of te
+Maradi komt, er een gebruik van mechanische krachten aan te treffen,
+dat men nergens elders onder volken van het negerras vindt en dat
+overeenkomt met een in Egypte gebruikt toestel. Het is namelijk
+een inrichting om water te putten, die merkwaardig veel gelijkt
+op de sjadoef van de Egyptenaren. Daardoor kunnen de Goberaoeia's
+gemakkelijk hun velden besproeien, waar ze op kleine schaal katoen
+en graan verbouwen.
+
+Buiten eenige woningen van leem, die door de sultans en hoofden in
+beslag zijn genomen, zijn alle hutten van stroo opgetrokken. De
+wand, bestaande uit een grof gevlochten mat, is voorzien van en
+stevig gemaakt met korte paaltjes, die het mogelijk maken, de hut
+op den grond te zetten, zonder dat het noodig is, palen in den
+bodem te slaan. Het dak is iets aparts; het wordt als een domper
+erop geplaatst, en door zijn eigen gewicht houdt het de heele hut
+stabiel. Zooals te begrijpen is, kan men zulk een woning gemakkelijk
+verplaatsen. Daar er geen meubels noodig zijn, daar er water in den
+grond wordt aangetroffen op geringe diepte, daar de grond overal even
+bruikbaar is vooral voor den verbouw van gierst, worden heele dorpen om
+de geringste aanleiding verplaatst. De wegen zijn aan dezelfde snelle
+veranderingen onderworpen; nauwelijks aangegeven in het bewegelijke
+zand, zijn ze afhankelijk van de willekeur van den eersten den besten
+neger, die op het denkbeeld verkiest te komen, zijn koren te planten
+op de plek, waar den vorigen dag nog een weg was. En op die manier
+bezorgt de topografie van dit land iemand veel verrassingen en een
+terreinopneming, die met alle mogelijke zorg is verricht, loopt groot
+gevaar, over twee jaren reeds weer foutief te wezen.
+
+Die bewegelijkheid van dorpen en wegen verontschuldigt in zekeren
+zin de groote vergissingen, door de gidsen begaan, zoodra ze
+zich verder dan een twintigtal kilometers van de plaats, waar ze
+wonen, verwijderen; maar kan niet voldoende verklaren, hoe het
+komt, dat de europeesche reiziger zoo moeilijk inlichtingen kan
+krijgen. Is het vrees, wantrouwen, indolentie of onbegrijpelijke
+onverschilligheid? Geheim van de negerziel! Het is intusschen zeker,
+dat de bezwaren van den tocht herhaaldelijk worden vergroot door het
+bijzonder karakter der bewoners van de streek. Hun handelingen zijn
+vaak onbegrijpelijk. Nu eens ziet men drijvers, die, goed gevoed
+en zeker van een hoog loon zijn, en die, terwijl ze hebben gezien,
+hoe de collega's, voor wie ze in de plaats kwamen, werden betaald,
+ineens de vlucht nemen den dag vóór de uitbetaling, en zonder reden
+hoegenaamd, de kameelen en hun werk in den steek laten; dan weer
+weigeren de bewoners der dorpen iets te verkoopen, zelfs tegen een
+betrekkelijk hoogen prijs, al hebben ze de gevraagde levensmiddelen
+ook in overvloed.
+
+Zoo kwam ik op een dag tegen tien uur in den morgen in een dorp van nog
+al eenige beteekenis. Het hoofd, dat gewaarschuwd was, kwam dadelijk
+uit zijn hut aan den kant van den weg bij de velden met reeds bijna
+rijpe gierst. Het was een kleine grijsaard met witten baard, wiens
+boosaardige oogjes, schitterend in een gelaat met ontelbare rimpels,
+mij nieuwsgierig aankeken. Ik liet hem vragen om kippen, eieren, boter
+en gepelde gierst voor mijn metgezellen, terwijl ik hem de verzekering
+gaf, dat ik hem een goeden prijs zou betalen voor de levensmiddelen,
+die hij mij zou verschaffen. De oude zette een bedroefd gezicht:
+"Ik heb geen kippen", zei hij. Nu loog hij brutaal, want op datzelfde
+oogenblik kraaide een haan victorie, en een kakelende kip vloog
+tusschen mijn beenen door.
+
+Wat te doen? Ik kon geen geweld gebruiken, maar daar de kip het
+hoofdgerecht moest uitmaken van mijn ontbijt, viel het mij moeilijk,
+er afstand van te doen, en ik besloot, ten minste moreele pressie
+uit te oefenen. Daar het vernuft van den tandmeester bij mij had
+vervangen wat de natuur had verwoest, deel ik met een aantal van
+mijn mannelijke en vrouwelijke tijdgenooten in de beschaafde wereld
+het vermogen, om een deel van mijn gebit uit den mond te nemen. Met
+een gezicht en houding, zoo ernstig, als het mij maar mogelijk was
+te zetten, liet ik aan den ouden man uitleggen, dat hij ongelijk had,
+mij zoo voor den gek te houden, want ik bezat een machtig toovermiddel,
+zooals hij dadelijk zou zien. Toen mijn boy mijn woorden had vertolkt,
+maakte ik mijn gebit los en legde het op mijn geopende hand, zonder
+een woord te zeggen en plaatste daarna de tanden weer in mijn mond. En
+toen verklaarde ik: "Indien in een half uur ik hier geen kip heb en
+boter, eieren en gierstmeel, zal ik een der giersthalmen op uw veld
+aanraken met mijn tanden, die ik, zooals ge gezien hebt, uit den mond
+kan nemen, en gij zult geen oogst binnenhalen."
+
+Het hoofd had het slot van mijn toespraak niet eens afgewacht. De armen
+ten hemel heffend, was hij gaan loopen, zoo hard, als zijn oude beenen
+het hem vergunden, en te midden der verzamelde notabelen sprak hij
+hun dringend en met veel bewegingen toe. "Ik heb", zei hij, met van
+schrik wijd geopende oogen, "zijn tanden gezien, zijn eigen tanden,
+die hij in den mond heeft, die heb ik in zijn hand gezien." En in zijn
+geopende hand gaf de spreker krachtige slagen. Ik begreep het vervolg
+niet van de toespraak van het hoofd, maar eenigen tijd later zag ik
+hem aankomen met een half dozijn lieden uit zijn dorp. Hij bracht
+mij een vijftiental kippen, een mand eieren en een groote kalebas
+boter. Er was genoeg, om een heele compagnie te voeden, en ik moest
+veel moeite doen, om hem aan het verstand te brengen, dat een enkele
+kip en een half dozijn eieren ruim voldoende waren voor mijn behoeften.
+
+Juist als bijna alle omringende sultanaten, worden het sultanaat Cober
+en dat van Tessaoea van elkander gescheiden door groote onbewoonde
+gedeelten. Dat komt niet, omdat de grond er onvruchtbaarder is
+dan elders, noch dat er ten minste op eenige diepte geen water te
+krijgen is, maar nog tot in den laatsten tijd was het gevaarlijk
+voor grensdorpen, al te dicht in de nabijheid te wezen van vijandige
+sultanaten. Die groote uitgestrektheden van dicht bosch dienden maar
+al te dikwijls tot schuilplaatsen voor de struikroovers en dieven,
+alias de sultans en nog regeerende hoofden in dit deel van Centraal
+Afrika. De enkele dorpen, die hier een plaats hadden gekozen, hebben
+gastvrijer oorden opgezocht; de putten zijn verstopt geraakt; een
+vlugge plantengroei heeft alle sporen  van landbouw overwoekerd en
+alleen een paar verkoolde palen op den weg van Tibiri naar Aguié
+wijzen nog de plek aan van twee dorpen, die, naar de inboorlingen
+beweren, in brand gestoken waren door de blanken. Zijn het Voulet en
+Chanoine geweest?
+
+In den tijd, toen wij er waren, had het nog niet genoeg geregend,
+dat de kleine laagten met water gevuld waren, en wij stonden toen, in
+Juli 1907, vóór een tocht van 60 kilometer zonder water. Die afstand
+lijkt niet zoo groot, maar, als men bedenkt, dat de kameelen en de
+draagossen gemiddeld drie tot vier kilometer in het uur afleggen,
+en dat het zoo goed als onmogelijk is, te marcheeren op het warmst
+van den dag, wordt het eind veel grooter.
+
+Het eerste gedeelte van de reis werd opgevroolijkt door de ontmoeting
+met Bormoe, sultan van Tessaoea. Dat machtig heer begaf zich naar
+Maradi en had voor de reis zijn geheele civiele en militaire huis
+gemobiliseerd, zijn vrouwen inbegrepen. Allereerst kwamen de mannen
+te voet, sommigen met groote bogen en pijlen gewapend; dan eenige
+ruiters in groepjes van twee of drie; iets verder de vrouwen, tusschen
+de bagage op kameelen gezeten. De handpaarden van den sultan volgden,
+gezadeld en opgetuigd. Het eene droeg een zadel met een pantherhuid
+bedekt, wiens pooten langs de flanken vielen aan weerszijden; het zadel
+van een ander, fijner en gelijkend op die sierzadels van fluweel met
+zilver, die de marokkaansche en tripolitaansche kooplui importeeren
+en die de vreugde uitmaken van de groote kinderen, die de negers zijn,
+was zorgvuldig ingepakt in een veelkleurig omhulsel.
+
+Al die groepen trokken zonder eenige orde voort, soms op afstanden van
+een kilometer van elkander verwijderd. De muzikanten te paard reden
+al niet met meer regelmaat en flaneerden maar wat over den weg. Hun
+tegenwoordigheid deed echter zien, dat het groote hoofd niet ver meer
+was. Inderdaad verschenen eenige minuten later bij een bocht van den
+weg een twaalftal gardes te paard, gewapend met Grasgeweren en precies
+zoo gekleed als onze portiers in sociëteiten, zoo zelfs, dat ik eerst
+meende een blanke den weg te zullen zien opkomen. Dat was de lijfwacht
+van Bormoe. Deze verscheen weldra, omringd door zijn getrouwen en
+verwanten. Hij was een man in de kracht des levens, wiens gelaat met
+den zwarten baard een niet onsnuggeren indruk maakte. Hij liet zijn
+paard stilhouden; we wisselden een paar begroetingen en gingen daarna
+ieder onzes weegs. Terwijl ik mij verwijderde, kon ik niet nalaten te
+denken, dat ik er wel heel armoedig uitzag, gekleed, zooals ik was,
+in een bruin flanellen hemd met tot de ellebogen opgeslagen mouwen,
+tegenover dien prachtigen heer en zijn talrijk gevolg!
+
+Die ontmoeting was het begin van voor mij lastige incidenten. Vier van
+de drijvers, die mij waren bezorgd door het hoofd van Tibiri, maakten
+van de wanorde, die, helaas, veroorzaakt werd door het voorbijtrekken
+van den optocht over het smalle pad, gebruik, om de vlucht te nemen. Ik
+zou er mij gemakkelijk over hebben getroost, als niet een van hen twee
+levende schapen had meegenomen, die ik hem gezegd had te drijven en
+die het grootste deel uitmaakten van den voorraad voor mijn gevolg
+gedurende den dag, dien wij in het bosch zouden doorbrengen. Daarna
+kreeg mijn paard, dat al lang geen voldoende rust had genoten, den
+volgenden morgen een peeskramp en daar er geen dorp in de buurt was,
+moest ik te voet door het zand de dertig kilometer afleggen, die ons
+nog van Aguié scheidden.
+
+Maar dat was nog maar het voorspel. Toen we in dat dorp kwamen, liet de
+bella's, drijvers van de ossen en kameelen, als gewoonlijk de dieren
+brengen naar plaatsen buiten het bebouwde gebied, om te grazen. Ik
+deed het zonder onrust, want behalve dat deze menschen, anders dan de
+Goberaoea's tot hier toe geen pogingen hadden gedaan, om te vluchten,
+scheidde hen voortaan een lange tocht door ongastvrij land van de
+streek, waar ze woonden, en hun dieren hadden rust noodig. Hoe groot
+was dus mijn verbazing, toen ik hen des avonds niet zag terugkeeren! Ik
+dacht eerst, dat ze wat te ver waren gegaan, om weideland te zoeken,
+en ik zond hun mannen te paard te gemoet. Verloren moeite! Ik vernam,
+dat dadelijk na aankomst de roovers de kameelen hadden bestegen en dat,
+de ossen vóór zich uitdrijvend, ze denzelfden weg hadden ingeslagen,
+dien wij waren afgekomen, zonder zelfs te wachten op het maal, dat
+ik voor hen in gereedheid had laten brengen.
+
+De toestand was kritiek. Mijn karavaan bestond uit veertig lasten, en
+er was geen enkel lastdier in het dorp. Ik kon ook niet wachten, want
+de instructies, die ik had ontvangen, schreven mij voor, ten spoedigste
+naar Zinder te gaan, om er het voor de expeditie bestemde geld te
+halen, en kapitein Tilho moest op mij wachten te Düngass. Met tegenzin
+en omdat er mij niets anders overbleef, nam ik vijf dragers aan, die
+ik de bagage liet dragen, waar ik het onmogelijk buiten kon stellen,
+en, het goed achterlatend onder de hoede van twee tirailleurs, zette
+ik mijn weg naar Tessaoea en Zinder voort. De schutters voegden zich
+tusschen de beide plaatsen weer bij mij met de kisten en de lastdieren,
+die ik inderhaast op den post van Tessaoea had gevraagd. Tot overmaat
+van ramp was mijn horloge stil gaan staan. Daar ik geen ander middel
+had van contrôle bij het opnemen van den weg dan mijn schreden,
+waarvan ik de maat kende, moest ik mijn weg te voet vervolgen en
+daarbij de passen tellen, vier volle dagen lang...
+
+De weg was nog al eentonig. Zand, altijd zand, in niet sterk
+geaccentueerde duinen, waarop een struikgewas groeide van heesters,
+die zelden de lengte van een mensch bereikten. In dat doodsche
+landschap had het verschrikkelijke drama plaats, waarvan de kolonel
+het slachtoffer werd. De graven van de kapiteins Voulet en Chanoine
+zijn opgericht op een dagreis afstands van Tessaoea in de vlakte
+van Maijir, waar de droeve tragedie werd afgespeeld. Hun lijken, die
+eenigen tijd aan zichzelf werden overgelaten, waren elk afzonderlijk
+begraven op de plaats zelve, waar ze waren neergevallen. Onlangs zijn
+door de zorgen van den sectiecommandant van Tessaoea die stoffelijke
+overblijfselen opgegraven en naast elkander gelegd onder den boom,
+waar, naar men zegt, Voulet de officieren van zijn expeditie om zich
+verzamelde, om hun mededeeling te doen van den moord op kolonel Klobb
+en van zijn plan, een midden-afrikaansch rijk te stichten.
+
+De graven bestaan uit twee grafheuvels van aarde, uitgehold door de
+winterregens. Ik heb met een der tirailleurs, die bij den troep van
+Voulet behoorde, de omstreken van Maijirgui bezocht. Daar, waar nu de
+rustplaats voor den troep is, was de expeditie bijeen; hier, op 30O
+meter afstands van het dorp, stond de schildwacht, die op kapitein
+Voulet schoot; iets verder op een heuvel van zand werd Chanoine
+vermoord door zijn tirailleurs, naar wie hij zich begaf, om ze te
+verhinderen, weg te loopen met wapens en bagage. Niemand zal eraan
+denken, de groote misdaad van de beide officieren te verontschuldigen;
+maar als men in aanmerking neemt, welke enorme moeilijkheden ze hadden
+overwonnen, eer ze in deze streek kwamen en de bezwaren, waarmee ze
+te kampen hadden gehad, gevoelt men bij het denken aan hun tragisch
+einde een groot medelijden.
+
+Als men Zinder nadert, krijgt het landschap een ander voorkomen;
+blokken graniet komen boven het zand te voorschijn en geven een
+schilderachtig aanzien van rotsachtige heuvels. Men is zoo verbaasd,
+steenen te zien, nadat men zoo lang heeft gereisd, zonder ze te
+ontmoeten, dat het oog er aangenaam door wordt aangedaan.
+
+In een waren chaos van eruptief gesteente is de versterkte stad
+Zinder gebouwd, en onze post ziet erop neer van hooge rotsen af, die
+moedig ten hemel rijzen. Die post zou alleen al de reis waard zijn,
+zoo belangrijk lijkt het werk van dengene, die de zware taak op zich
+nam, dit stadje te doen verrijzen. De gebouwen wijzen op een bepaald
+streven naar iets architecturaals en bewijzen, dat de inboorlingen uit
+deze streek met het materiaal, waarover ze beschikken, veel meer kunnen
+uitrichten dan hun buren. Noch te Timboektoe, noch zelfs te Djenné,
+waarvan men de bouwwerken heeft geroemd als niet veraf staande van de
+egyptische kunst, hebben de zwarte metselaars zulke sierlijke zuilen
+weten tot stand te brengen, zulke stoute gewelven, zulk gracieus
+beeldhouwwerk, als men in de residentie Zinder kan opmerken.
+
+Daarbij moet erkend, dat de ligging er veel toe bijdraagt, de plaats
+bekoorlijk te maken. De hoofdgebouwen worden beheerscht door een soort
+van kleinen toren, boven op een hoop rotsen, en het uitzicht, dat men
+daar geniet, is niet zonder grootschheid. Aan den eenen kant ziet men
+de stad Zinder (Birni n'Damangara), welker indrukwekkende muren tegen
+de lucht afsteken; aan den anderen heeft men het groote dorp Zango,
+dat belangrijker is dan de stad zelve. Op den achtergrond verflauwen
+aan den horizon in een blauw verschiet de rotsachtige heuvels, die
+in dit bijzonder vlakke land nog van vrij groote afmeting lijken. In
+den winter zijn de duinen begroeid met fijn, hard gras overal, waar de
+gierstvelden niet hun halmen doen oprijzen, en niemand zou vermoeden,
+dat eenige maanden later dat groen verdwijnen zal en plaats zal maken
+voor het bewegelijke zand, dat door het minste windje opstuift en
+overal heen waait, door dringend in oogen, ooren en tot in de kast
+van het horloge.
+
+Maar als men, door het uiterlijk van Zinder aangelokt, achter de
+muren doordringt, ontdekt men een groote, verlaten ruimte, waar eenige
+verspreide groepen ellendige hutten staan, met zwart geworden stroo
+bedekt, en een tiental leemen bouwsels, waarvan de muren in puin
+vallen middenin vuilheden van allerlei soort. De gieren, die nochtans
+talrijk zijn, kunnen er niet spoedig genoeg opruiming onder houden in
+de straten. Geen drukte of levendigheid; het lijkt wel, of ook de nog
+overeindstaande hutten onbewoond zijn. Sinds lang al nam de bevolking
+van Zinder telkens af van jaar tot jaar, het vertrek van den sultan
+heeft den laatsten slag toegebracht aan het oude Demagherin. Rondom den
+voortvluchtigen sultan leefden, net als vroeger om alle negerkoninkjes,
+meer of minder groote heeren, cliënten en gevangenen, een niet gering
+aantal. De heeren zijn afgereisd, want allen waren gecompromitteerd
+en vreesden weerwraak; de bevrijde gevangenen namen de vlucht en de
+anderen, die niets meer te winnen hadden, gingen ook heen. Zinder is
+voor het oogenblik dood.
+
+Daarentegen neemt de bevolking toe in Zango, en de aanblik van dit niet
+versterkte dorp biedt een groote tegenstelling aan met Zinder. Alle
+kooplieden hebben er zich gevestigd, de reizigers stappen er af
+evenals de Tripolitanen, die de handelshuizen van de Barbarijsche
+kust vertegenwoordigen. Er heerscht groote levendigheid bijna den
+geheelen dag; de markt is druk, en de winkels der kooplieden zijn
+altijd overvol bezoekers, zoo niet van koopers.
+
+Maar om de waarheid te zeggen, is de bloei van de plaats nog maar
+betrekkelijk en hij kon vertienvoudigd worden. Zinder en Zango hebben
+voor het oogenblik gebrek aan handwerkslieden, want de Haussa's zijn in
+de eerste plaats landbouwers. Dat gemis doet zich te sterker gevoelen,
+daar op nauwelijks tweehonderd kilometer afstands de stad Kano ligt,
+een engelsche stad, de belangrijkste plaats van inboorlingen in geheel
+West-Afrika, waar men overvloed van arbeiders heeft. Zoo gaan dan ook
+de huiden der schapen, die in grooten getale in de buurt van Zinder
+worden gedood, naar Kano, waar ze gelooid worden en van waar ze naar
+Marokko en Tripolitanië worden verzonden, om er te dienen voor het
+vervaardigen van de voorwerpen van marokijnleder. Ook het in groote
+hoeveelheid in die streek verbouwde katoen wordt naar Kano vervoerd,
+waar de kooplieden het verven en dan de weefsels voor het dubbele
+van den prijs weer verkoopen aan dezelfde personen, die de stof
+hebben geleverd. In de laatste jaren tracht men daar wel iets aan te
+veranderen, en looiers en ververs worden onder goede voorwaarden naar
+Zango gehaald met den steun der commandanten.
+
+Daarentegen is Demagherin weer bevoordeeld in graansoorten, hoewel de
+omstandigheden zich tegen de bewoners keeren door hun eigen schuld. Als
+de oogst is binnengehaald, houden de inboorlingen maar even zooveel,
+als ze voor hun onderhoud noodig hebben en haasten zich naar Kano, om
+er hun gierst te ruilen tegen europeesche of inlandsche stoffen, die
+hun toelachen. De gierst, die gemakkelijk groeit, kost hun weinig en ze
+krijgen er niet veel voor. Ongelukkig strekken de bewaarde voorraden
+nooit tot den volgenden oogst, en dan moeten ze zich wenden tot de
+slimmerds, die ten tijde van den oogst goedkoop gierst inkoopen en
+dan van de schaarschte gebruik maken, om tegen fabelachtige prijzen
+te verkoopen.
+
+Men zou licht kunnen denken, dat menschen, die zoo bepaald landbouwers
+zijn, zachte zeden zouden hebben. Dat is volstrekt niet het geval. Het
+komt niet zelden voor, dat men een inboorling ontmoet, die zijn
+rechterhand mist; minder vaak, maar het komt ook voor, dat iemand
+twee handen mist. Dat komt, dat vóór onze bezetting de lichamelijke
+straffen verschrikkelijk waren. Als een persoon aan diefstal schuldig
+was bevonden, sloeg men hem de rechterhand af. In geval van recidive
+sloeg men ook de linkerhand af, en de derde maal moest het hoofd eraan.
+
+Het Noorden van de streek Demagherin doet zich voor als een vrij
+effen zandvlakte. De boomgroei beteekent er weinig, en de zonderling
+gevorkte doempalmen worden talrijker, hoe dichter men Bornoe nadert,
+terwijl tegelijkertijd de zoutmeren verschijnen. De grensstreek gelijkt
+meer op de omstreken van Sabon-Birni en Sansanné-Aïsa. De plantengroei
+is er dichter dan in het Noorden, zonder dat hij nog zeer dicht is,
+en van een aangename en koele schaduw is onder de boomen met gedoomde
+takken en bladeren geen sprake.
+
+Leeuwen komen nog in vrij grooten getale voor. Ik kreeg zelf niet
+anders dan de sporen van die dieren te zien; maar de luitenant ter
+zee Audoin had het geluk, een leeuwin te schieten, wat niet zijn
+eerste welgelukte schot was. Het gebeurde een weinig ten westen van
+Katsena onder de volgende omstandigheden: De heer Audoin, die toen
+juist aan de grens voor de plaatsing der grenspalen kapitein Tilho
+verving, toen die laatste licht ongesteld was, was vroeg in den morgen
+vertrokken door een woestijnachtige streek. Hij reed aan de spits
+van zijn karavaan met zijn tolk en zijn lijfknecht, toen ze, aan den
+rand van een uitgedroogd moeras gekomen, het karakteristieke gebrom
+hoorden van leeuwen, die in hun slaap gestoord worden. Niet wetend,
+waar het geluid precies vandaan kwam, reed hij nog iets verder en zag
+zich opeens staan tegenover een zeer mooie leeuwin op geen dertig pas
+afstands. Het dier was half in de struiken verborgen en liet dreigend
+de tanden zien. Met een flinke koelbloedigheid stapte Audoin van het
+paard, ging een paar meters naar voren, mat den leeuw met de oogen
+en gaf vuur.
+
+Weg was het beest, maar het gebrul nam in hevigheid toe. Op hetzelfde
+oogenblik ging een leeuw in pijlsnelle vaart op eenige meters afstands
+van de kleine groep voorbij en vluchtte. Het bosch was op die plek
+zoo dicht, dat de jager verscheiden vergeefsche pogingen deed, om bij
+het punt te komen, waar de leeuwin verdwenen was. Intusschen hield
+het gehuil niet op of ten minste het deed zich telkens weer hooren,
+als de zeeofficier een beweging maakte, om te naderen.
+
+"Misschien", dacht hij, "heb ik alleen een jong leeuwtje gedood
+en is de moeder erbij gebleven." In die omstandigheden zou het
+dwaasheid geweest zijn, te trachten dichterbij te komen. Er moest
+intusschen een eind aan komen. De tirailleurs van het geleide waren
+komen aanloopen met reuzenpassen. Twee van hen werden aan elken kant
+van den weg geplaatst, hun geweer gereed houdend met de bajonet erop,
+en de luitenant trad moedig vooruit. Een paar meters verder bemerkte
+hij het verscheurende dier op de zijde liggend en geen teeken van
+leven meer gevend.
+
+Tot overmaat van zekerheid loste hij nog een laatste schot op den,
+naar hij meende, dooden leeuw. Of dat ook goed was! Want in een
+uiterste poging sprong het dier op, vloog verscheiden meters van
+links naar rechts en viel neer op korten afstand van den moedigen
+jager. Het was gedaan. De eerste kogel was in het voorhoofd gedrongen
+en was dichtbij den staart uitgekomen, na het lichaam in zijn geheele
+lengte te zijn doorgegaan.
+
+Verzekerd, dat de leeuwin werkelijk dood was, wierpen de schutters
+zich op het lijk en doorstaken het nog met bajonetsteken. De leeuwin
+was een der fraaiste exemplaren van de in Centraal Afrika voorkomende
+leeuwen. Het was niet minder dan 2.30 M. lang van de punt van den
+muil tot die van den staart. Ongelukkig is dit laatste lichaamsdeel
+verbazend gezocht bij de zwarten als talisman, en er waren nog geen
+twee uren verloopen, of een tirailleur had den staart stilletjes
+afgesneden.
+
+Naast de Haussa's wonen in deze streek de Peulhs, nomaden, die in
+tijdelijke hutten leven en nu en dan van weideplaatsen veranderen. Ze
+zijn het fransche gezag zeer vijandig; ons bestuur kunnen ze niet
+verdragen, hoe zachtzinnig het ook tegen hen optreedt. Hun eenige en
+voortdurende zorg, is eraan te ontsnappen. Daarom hielden velen van hen
+zich bij voorkeur op in de onbepaalde strook, waar de tegenwoordige
+grens ten noorden van Katsena en Kano door loopt en die nog weinig
+ontgonnen en onbewoond was. Onze aankomst maakte hen onrustig en
+ze vreesden zonder twijfel een volkstelling. Daarom toonden ze een
+duidelijken afkeer van het geven van inlichtingen, die wij noodig
+hadden voor ons werk. Het ongeluk, dat een der onzen overkwam, was
+er een duidelijk blijk van.
+
+Het is reeds moeilijk, zonder te verdwalen langs een inlanderspad
+te loopen door het bosch; maar het is bijna onmogelijk, zonder een
+betrouwbaren gids de paden te volgen, die naar de tijdelijke dorpen
+van de Peulhs leiden. Een Peuhl alleen kan daar den weg vinden. Nu
+was luitenant Lauzanne op een goeden morgen vooruitgegaan met een gids
+van dien stam. Na eenigen tijd bemerkte Lauzanne, die zijn kompas in
+de hand hield, dat hij zonder eenigen twijfel op een verkeerden weg
+was. Hij dwong zijn gids weer op het rechte pad te gaan en kwam op
+de rustplaats aan om twee uur in den namiddag, vermoeid en uitgeput,
+daar hij niets had gegeten sinds den morgen. De plek, waar hij was
+aangekomen, was verlaten. De weinige hutten, die er rondom een put
+stonden, waren onbewoond.
+
+"Komaan," dacht hij, "de karavaan zal wel spoedig komen en bij gebrek
+aan iets anders zal ik de conserven aanspreken." Maar de namiddag
+verliep, zonder dat de draagossen aan den horizon opdaagden. Vermoeid
+van het wachten, begaf hij zich naar het naastbijzijnde dorp, kookte
+er zelf een kip in een pan van aardewerk van de inlanders, hulde zich
+in zijn mantel en ging op den naakten grond liggen. Er verliepen één en
+twee dagen in afwachting en hij zag niets komen. Eerst in den namiddag
+van den derden dag konden de zijnen zich weer bij hem voegen. Hun gids
+had hen op een verkeerden weg geleid en ze moesten in drie dagen een
+geforceerden marsen afleggen van wel 170 kilometers, om hun leider
+terug te vinden. Men kan nagaan, met hoeveel vreugde deze eindelijk
+weer op zijn veldbed kon slapen en zeep gebruiken bij zijn toilet.
+
+De winter liep op zijn eind. We waren in de maand September, en
+de tornado's werden zeldzamer, maar tegelijk met de stortregens
+verminderde ook reeds het groen. De Bambara's noemen de maand
+September de maand, die steekt, waarmee ze willen uitdrukken, dat het
+de gevaarlijkste maand is van het jaar. Door de deprimeerende werking
+van den winter op het gestel is het individu vatbaarder voor het opdoen
+van ernstige ziekten, vooral omdat de langzaam uitdrogende moerassen
+schadelijke dampen doen ontwijken. Maar dat woord zou in plaats van
+in figuurlijken ook wel in echten zin kunnen worden opgevat. In twee
+maanden, van Juli tot September, hebben de jonge grassoorten, die in
+het begin zulk een mooi groen kleed vormden, zich ontwikkeld. Enkele
+zijn reeds aan het vergelen en hebben een hoogte van twee of drie
+meter verkregen, terwijl hun prikkende kafnaalden zich vasthechten
+in het voorbijgaan als de banderillo's aan den stier en den reiziger
+doen gelijken op een caricatuur van den Heiligen Sebastiaan.
+
+Andere, die zeer bekend zijn in Afrika onder den naam van cram-cram,
+hebben zaadjes voortgebracht, die van steile haren zijn voorzien,
+eigenlijk stekels, die zich aan de huid vasthechten op pijnlijke
+manier. De gierst is tot drie of vier meter lang geworden en de
+zware halmen hangen door elkander op de slecht onderhouden wegen, die
+niet behoorlijk zijn afgescheiden en slaan den voorbijganger in het
+gezicht. Voeg daarbij de muggen, die om dezen tijd in massa optreden
+en ge hebt een niet zeer vriendelijke, maar juiste voorstelling van
+de vreugden, die in deze streken den afrikaanschen topograaf wachten.
+
+De vraag van het eten was ook ingewikkelder geworden, want behalve
+dat de boter en de melk ondragelijk waren geworden door de walgelijke
+gewoonte van de inboorlingen er koeienurine door te mengen, waren
+er ook meestal geen kippen en eieren te krijgen. Eenige maanden te
+voren had een zwervende maraboet het land bereisd, en had verteld,
+dat de blanken zich voor vast in de dorpen zouden komen vestigen
+en dat ze belasting kwamen heffen. Hij verzekerde hun bovendien,
+dat ze een middel hadden, om die duivels het verblijf onmogelijk te
+maken, dat was al hun kippen te offeren, en de lichtgeloovige zwarten
+hadden dat mooie werk verricht. Al die kleine ellenden zouden ons goed
+humeur niet hebben bedorven, maar wij hadden in dien tijd het ongeluk,
+plotseling een onzer kameraden te verliezen, adjudant Roux.
+
+Hij had een paar dagen geleden zijn benoeming tot adjudant
+ontvangen. Hij was een oud-Soedanees en op het punt, een welverdiende
+rust te nemen. Een hevige galkoorts nam hem in twee dagen weg te Baro,
+waar hij vertoefde met luitenant Lauzanne. Men moet in de afrikaansche
+wildernis hebben gewerkt, afgezonderd van de andere blanken, te midden
+van onwelwillende, zoo niet vijandige inboorlingen, om te weten,
+welk een stevige band in zulke gevallen de Europeanen verbindt, die
+in een verloren hoekje van Afrika samenzijn. En hoewel de meesten
+van ons adjudant Roux nog maar nauwelijks eenige maanden kenden,
+was zijn plotselinge dood voor ons allen een groot verdriet. Zijn
+stoffelijk overblijfsel, dat tegen het vallen van den avond van
+Baro naar Düngass werd overgebracht, werd begraven bij het kamp,
+waar kapitein Tilho zijn hoofdkwartier had gevestigd.
+
+Vanaf dit punt, waar ze eenige dagen samen was geweest, ging de
+expeditie weer uiteen. Een eerste afdeeling onder de bevelen van
+den luitenant ter zee Audoin was den 10den September vertrokken,
+om de grens te verkennen en het werk van de commissarissen voor te
+bereiden. Tegen het einde der maand verlieten wij, na door het groote
+dorp Machena te zijn getrokken, dat schilderachtig gebouwd was tusschen
+rotsen, het district Demagherin om in Manga te komen. Nu was het uit
+met het Haussaland. Voortaan zouden wij tot het Tsadmeer niet anders
+hooren spreken dan die zachte taal, waarin de klemtoon zulk een groote
+rol speelt en die de inboorlingen in de buurt van Zinder beriberi
+noemen, terwijl ze ons beter bekend is onder den naam van kanoeri. Het
+was nu voor eenigen tijd ook uit met den boomgroei, die ons tot hiertoe
+had verheugd; we betraden de steppe, de voorloopster van de woestijn.
+
+In tegenstelling met alle dorpen, die wij tot nu toe gelegenheid
+hadden gehad, langs de grens te zien, lag het dorp Yamia geheel open,
+zonder omringende korenvelden, bijna geheel zonder boomen, te midden
+van een zandige vlakte, die in het Noordwesten begrensd werd door
+de laatste uitloopers van de granietbergen van Goeré. De boschjes
+zetten zich van daar echter naar de andere zijde voort tot in de
+onmiddellijke nabijheid van het dorp Karguiri. Van daar af betreedt
+men het district Manga.
+
+De weg zet zich steeds zonder afwisseling voort tot Adeboer door een
+opeenvolging van zandduinen, waar enkel hoog gras groeide en stekende
+cram-crams. Hoe ver men ook moge kunnen zien, men onderscheidt niets
+anders dan een gelen oceaan, die in den wind heen en weer golft,
+zonder een enkelen boom of eenige hoogte, waar het oog op rusten
+kan. Maar dan opeens verspert een spleet den weg; een hoekje groen
+breekt de steppe af, en een steile, bijna loodrechte helling voert
+naar een zoutmeer, waar men de sodakristallen kan zien in een kom
+van vijftien of twintig meters diepte. Het water fonkelt in de zon;
+aan den rand van den plas groeit een gordel van doempalmen, waarvan
+de waaiervormige bladeren een indruk van frischheid geven.
+
+Doch dat genoegen was van korten duur. Er was geen schaduw, en na een
+korte stijging volgde weer een volkomen doodsch landschap. Toen we ons
+na een poosje omkeerden, om nog eens naar het hoekje groen te kijken,
+was het verdwenen. Men zag, zoo ver het oog reikte, niets anders dan de
+golvingen der gele grassen, en het scheen, dat de aarde zich plotseling
+had geopend en den plas met zijn palmengordel had verzwolgen.
+
+Er kwamen telkens weer van die natuurlijke zoutpannen, en de
+eigenaardige gesteldheid van het terrein had de zeden van het volk
+veranderd. Ze hadden alles bij de hand, om gierst te verbouwen
+zonder veel moeite; maar als bij alle zwarten is hun het beginsel
+van den minsten arbeid lief, en hoewel ze de gierst volstrekt noodig
+hebben, verbouwen ze die niet, maar zijn industriëelen geworden. Ik
+heb slechts een enkel, niet groot gierstveld aangetroffen in de
+omstreken van Goerselik. Hun dorpen zijn in het belang van hun werk
+aan de zoutplassen gelegen, waar ze hun levensonderhoud vinden. De
+hutten van zwart geworden stroo staan meestal op een door den wind
+gezweepte hoogte. Beneden liggen dan de pannen en de waterputten.
+
+In den winter is het de stille tijd, maar dan vervaardigt men de
+vormen voor het zout en de leemen ovens. Als de regens dan hebben
+opgehouden, verdampt het water onder den invloed der gloeiende zon
+met groote snelheid; enkele plassen drogen geheel uit en laten op hun
+bodem slechts een dun laagje zout achter, dat de kom er doet uitzien
+als een met sneeuw bedekte weide; andere drogen ten deele uit, maar
+hun water is dan zeer zout. Op dat tijdstip begint de fabricatie van
+de zoutkoeken.
+
+Mannen, vrouwen en kinderen gaan op den bodem van den plas zout
+harken en dragen aarde en zout aan in manden, die ze boven gaten
+ledigen. Ze storten dan op die aarde water, dat later uitdampt. Toen
+wij in Manga waren liep de winter op het eind en er werd nog maar
+bij enkele plassen aan zoutwinning gedaan. Een aantal dorpen waren
+verlaten voor de grootere plaatsen, waar de karavanen voorraad
+komen opdoen. Er kwamen verscheiden, meer of minder groot en van
+twintig tot zestig ossen tellende. Bijna alle gingen naar Goerselik,
+een kleiner aantal naar Sjeri, en ze gingen terug om zout te brengen
+naar Goemmel, Katsena, Kano, Zinder en Tessaoea. De tocht is moeilijk,
+het voedsel gering en de weg wordt op droevige wijze aangewezen door
+de beenderen of de lijken van de ongelukkige lastdieren. Het gebeurt,
+dat men onderweg een stervenden os vindt, die door de karavaandrijvers
+is achtergelaten, omdat hij niet meer mee kon. De verschrikkelijke
+gieren zijn al gereed voor het te wachten festijn en beginnen soms
+reeds te vroeg aan hun maal.
+
+Het belangrijkste centrum van de streek schijnt het dorp Goerselik te
+wezen. Een drie tot vier kilometer lang zoutmeer vormt er een halven
+kring om heen en is ongeveer 800 meter breed. Aan den rand is op een
+zandig duin het dorp gelegen, dat tot verblijf dient voor het hoofd
+en zijn gevolg; aan den overkant ligt het veel grooter dorp van de
+zoutwinners. Er worden daar jaarlijks meer dan duizend tonnen zout
+gemaakt, dat op de plaats zelve voor vijftien tot twintig centimes
+het kilo wordt verkocht en dat op de markt te Kano, op 200 kilometers
+van daar dertig tot veertig centimes opbrengt.
+
+Buiten dit dorp Goerselik ontmoet men over een afstand van 140
+kilometer, van Kargoeï tot Sjeri slechts twee gehuchten, die elk
+bestaan uit eenige hutten, verloren in het zand aan den rand van
+hun zoutplas. Dagen lang volgt men den eentonigen weg, zonder dat
+er eenig ander leven is te bespeuren dan dat van de krokodillen en
+nijlpaarden in een paar meren. Maar hoe verlaten ook, toch maakt het
+landschap een indruk van grootschheid, alleen te vergelijken met het
+beeld van den oceaan.
+
+Luitenant Audoin bracht er eenige ver van aangename dagen door,
+want hij werd gekweld door honger en dorst. Het scheen hem van het
+hoogste belang voor de plaatsing der grenspalen een karavaanweg te
+verkennen, die van Kaderi uitging en naar Zoemba liep en die in 1903
+als druk bezocht werd aangewezen. Zonder eenig wantrouwen had hij
+onder leiding van een drijver de karavaan achtergelaten, voorzien van
+water. Daar echter de Engelschen een belasting hieven van het zout,
+dat over de grens ging, hadden de inboorlingen sinds eenigen tijd den
+bedoelden weg verlaten, om een omweg te maken meer naar het Westen en
+zoo de belasting te ontduiken. De niet meer gevolgde weg was weldra
+bijna geheel verdwenen onder de hooge grassen, en de karavaan, die
+zich vergiste, sloeg den weg naar Karakoe in en verwijderde zich dus
+aanmerkelijk van de route, door den luitenant ingeslagen. Deze had
+om elf uur in den morgen stilgehouden in de magere schaduw van een
+doempalm en wachtte gerust af, dat de ossen met levensmiddelen en
+water komen zouden. Het water uit zijn veldflesch was op en hij had
+niets gegeten, toen de avond viel en hij nog maar steeds wachtte. Als
+een stoïcijn bond hij zijn gordel vaster en ging slapen tusschen
+de struiken.
+
+In den nacht bracht een Peuhl, die voorbijging, hem ongeveer een liter
+melk en een beetje meel, dat de heer Audoin, zijn tolk en zijn gids
+al spoedig verorberd hadden. Zoodra het dag was, ging het troepje
+weer op weg door de steppe, en tegen den middag vonden ze water, om
+de veldflesschen te vullen. Terstond trokken ze verder, want ze wilden
+zoodra mogelijk Zoemba bereiken, daar de honger dringender werd. Maar
+door vermoeienis en omdat de weg in de duisternis onzichtbaar werd,
+moesten ze om zeven uur halt houden. Den volgenden morgen bij het
+ontwaken deed de luitenant de treurige ontdekking, dat zijn gids
+verdwenen was en dat de veldflesch lek was, zoodat de enkele slokken
+water, die ze bevatte, waren verdwenen. Hij moest in die omstandigheden
+nog bijna den geheelen dag reizen en vond eerst tegen het eind van
+den namiddag den kapitein van zijn tirailleurs, die, zeer ongerust en
+hem verloren wanende, van Zoemba was vertrokken, om hem te zoeken met
+den kok. Ze brachten een gebraden kip mee en een flesch wijn. Het was
+tijd, want de heer Audouin had in vijf-en-zestig uren niet gegeten,
+afgezien van een handvol gierstmeel.
+
+Zelden zal men twee aaneen grenzende streken vinden, die zooveel
+verschillen en waar de overgang zoo bruusk is als bij Manga en
+de oevers van de Komadoegoe. Daar duinen en steppe, hier bosch
+en weide; daar ver uiteenliggende dorpen op witte zandduinen,
+hier aaneensluitende dorpen aan den oever der rivier. Men moet
+hiermee rekening houden, als men onze verrukking beoordeelt over de
+vriendelijke streek. Van het eene dorp naar het andere kronkelde de
+weg door bosch en struiken tot aan de grootere plaats Deoea. Boven de
+struiken staken de doempalmen op, die we ook in Manga hadden gezien,
+maar die daar met hun magere silhouetten als de eenige boomen niet veel
+indruk maakten. Hier echter, aan de Komadoegoe maakten de heesters,
+dat men de magere stammen niet zag, en het geheel was bekoorlijk.
+
+Een open gedeelte liet van den weg af de groene oevers der rivier
+zien, die wel vijftien meter breed was, de Komadoegoe Yoché. Elke
+drie of vier kilometer wees een gierstveld de nabijheid van een dorp
+aan, en de zon verguldde dan heerlijk de gelende stengels van het
+korenveld. Weldra zag men dan de zwarte daken der hutten, overschaduwd
+door mooie tamarinden. Meestal stond een der kanten van het dorp aan
+het water; ossen en paarden waren er aan het grazen. Geen booten om
+de rivier over te steken, maar een reusachtig vlot, bestaande uit
+een houten balk, waar men ledige kalebassen aan had bevestigd. De
+reiziger gaat schrijlings op den balk zitten; zijn handen en
+voeten doen den dienst van riemen, en hij komt op die manier gauw
+aan den overkant. Soms was het systeem wat ingewikkelder. We kregen
+te Toerbanguida een vlot te zien, bestaande uit vijf aaneengebonden
+kalebassen, waarop een aantal balken een vloer vormden. Maar dat kwam
+zelden voor.
+
+Hoewel de rivier rijk is aan visch, schijnen de oeverbewoners zich
+niet met veel ijver op de vischvangst toe te leggen. Ze hebben netten,
+die ze nu en dan gebruiken, maar als het water gestegen is en ze er
+niet in kunnen staan, missen ze elk middel, om zich het goede voedsel
+te verschaffen. Gedroogde visch van het Tsadmeer kunnen ze gemakkelijk
+en goedkoop krijgen. Koren en zout zijn er handelsartikelen en katoen
+groeit aan de rivier, dat tot smalle strooken wordt geweven, zeer
+gewaardeerd voor het maken van kleedingstukken. Al die voortbrengselen
+worden in groote hoeveelheid op de markt van Kabi gebracht.
+
+Kabi is een gewichtig middelpunt op de grens van Manga en Bornoe,
+dichtbij het Tsadmeer en Kanem. De handel is er levendig, want
+de karavanen uit Zinder, Kano en Katsena, die zout gaan halen in
+Manga, hadden maar een klein eind weegs af te leggen, om daar hun
+voorraden aan te vullen. De tegenwoordigheid van het machtige hoofd
+sjeik Senoessi, omringd door een talrijk hof en een respectabele
+lijfwacht, die met de zijnen veel geld uitgaf, werkte ertoe mee,
+kooplieden en koopers aan te trekken. Zijn soldaten hielden de
+nomadische Toeboe's in bedwang. De verre afstand van ieder punt, waar
+de Europeanen baas waren, maakte een gemakkelijken en winstgevenden
+slavenhandel mogelijk. Die bevoorrechte stelling had de aandacht
+getrokken van tripolitaansche handelaars, te meer daar Bornoe aan
+struisvogelteelt deed en ze dus dadelijk een geschikt artikel in
+ruil voor hun goederen konden krijgen. Een dertigtal kooplieden
+was zich te Kabi komen vestigen. Ze brachten er engelsche katoen,
+goedkoope kleeren met vergulde knoopen, lucifers, kaarsen, tapijten
+van Stamboel, suikerbrooden thee enz.
+
+Maar Kabi, dat een twaalftal kilometers van de Komadoegoe verwijderd
+is kan geen water krijgen dan door putten. Sjeik Senoesei besloot
+den zetel van zijn regeering te verplaatsen en kwam met zijn hof naar
+Toerbanguida. Op hetzelfde oogenblik nam die plaats in belangrijkheid
+toe ten koste van Kabi. Aan den anderen kant verboden de Engelschen den
+slavenhandel en hoewel de verkoop nog werd voortgezet en altijd in het
+geheim voortdurend plaats vindt, was het toch een harde slag. Eindelijk
+werd sjeik Senoessi verplaatst om te verregaande afpersingen. Zijn
+opvolger sjeik Ahmed was niet rijk en hoe geldzuchtig hij ook was, hij
+had eenigen tijd noodig, om zijn fortuin op de hoogte te brengen van
+dat van zijn voorganger. Hij deed dus minder inkoopen, en de kooplieden
+behaalden minder voordeelen. De Tripolitanen verlieten allen het land
+behalve drie van hen, die zich te Toerbanguida vestigden. De meesten
+gingen naar Dikoa; een enkele trok naar Gueïdam.
+
+Hoe het zij, zoo de markt te Kabi niet meer is wat ze is geweest, toch
+is ze nog een der belangrijkste, die ik te zien heb gekregen. Men is
+als op een markt in Soedan. De bewoners der dorpen uit den omtrek
+zitten er op den grond op de groote open ruimte met kalebassen
+vóór zich vol gierst, vezelplanten, zoutbrooden uit Manga of Bornoe,
+rijst, koren, katoen, indigo, broodboombladeren. De Dioela's verkoopen
+behalve katoenen stoffen en blauwe Haussa-kleeren stukken welriekende
+boomschors, antimonium, glazen kralen, leeren en blikken doosjes
+en spelden. De omwonenden van het Tsadmeer brengen droge visch. De
+kanemboe's komen met vee, ossen, schapen en kameelen.
+
+Gedurende ons kort verblijf te Kabi kwam het hoofd van Toerbanguida
+ons een bezoek brengen, omringd door veel ruiters en voorafgegaan
+door een troep geweerdragenden te voet, wier costuum op dat van
+Rabah's soldaten geleek. Er is een zekere elegantie in die uniform,
+die uit een lang wit gewaad bestaat, met zwart omboord, gesloten om
+het middel, en tot op den grond neervallend. De mouwen zijn wijd, en
+op de borst is aan weerszijden een veelkleurig schild geborduurd. Dan
+een roode patroontasch, een muts als het perzische hoofddeksel en
+het costuum is compleet.
+
+Sjeik Ahmed had een wel voorziene garderobe en veranderde van uniform
+even vaak als Wilhelm II. Hij droeg over elkaar zijden en fluweelen
+kleedingstukken, helderblauw, vuurrood, goudgeel, alles den rijkdom van
+den drager verkondigend, maar zonderling vermoeiend voor de oogen. Het
+was alles nieuw, want het fortuin van sjeik Ahmed dateerde nog van
+den laatsten tijd. Hij had niet genoeg prestige, om de menschen,
+die hij in naam beheerschte, te doen gehoorzamen, zoodat de zwakste
+dorpen over het water trokken, om aan zijn belasting te ontkomen,
+terwijl de grootste, Bosso bij voorbeeld, eenvoudig weigerden, aan
+hun verplichtingen te voldoen.
+
+Men begrijpt, dat bij zulk een anarchie de Toeboe's vrij spel
+hadden. Bewoners van een streek met weinig water en niet aan landbouw,
+noch aan veeteelt doende, bovendien nomaden, leven de Toeboe's van
+diefstal en kennen geen ander middel van bestaan. In tegenstelling met
+de Toearegs of de plunderende Arabieren zijn ze weinig krijgshaftig
+en diefstal oefenen ze alleen uit, als het zonder gevaar kan
+gebeuren. Twee gewapende mannen zijn veilig onder hen, maar wee den
+armen duivel, die zich onbeschermd zou wagen op den weg van Kabi naar
+Bosso. Achter elk boschje kan hij een Toeboe verwachten, gereed, om
+op den voorbijganger aan te vallen en hem zijn goed te ontstelen. Met
+zulke buren hadden de bewoners van de oevers der Komadoegoe de keus, of
+ze dieven wilden zijn of bestolenen, behalve natuurlijk in Toerbanguida
+en Bosso, die sterk genoeg waren, om zich te verdedigen. Ze hebben
+niet geaarzeld en zijn de medeplichtigen van de Toeboe's geworden,
+hun diensten bewijzend als aanwijzers en helers. Ook verwaardigden
+ze zich wel, op eigen gelegenheid, te werk te gaan.
+
+Kapitein Tilho riep te Toerbanguida de voornaamste hoofden samen en
+liet hun weten, dat nu voortaan de Franschen heeren en meesters in het
+land waren, ze zich voorstelden, er de stiptste orde te handhaven. De
+aanwezige hoofden beloofden, het fransche gezag te erkennen en hun
+best te zullen doen, ons te helpen. De Toeboehoofden waren niet
+verschenen, wat een onaangenamen indruk maakte op de anderen. Er
+werd daarom gepatrouilleerd in het land der Toeboe's met het gevolg,
+dat hun hoofd zich melden kwam.
+
+Te Bosso hadden wij een meteorologisch station ingericht, dat voor
+de klimatologie van de streek nuttig werk heeft verricht, vooral om
+de onmiddellijke nabijheid van het Tsadmeer. Dat hoopten wij nog te
+zien te krijgen, nu we aan het eind van onzen arbeid waren gekomen, en
+op een goeden morgen ging ik van Bosso, dat maar acht kilometer ervan
+verwijderd was, te paard in de richting van het Tsadmeer uit. Na eenige
+kilometers begonnen de katoenvelden, maar weldra werd de plantengroei
+minder; de bebouwde velden verdwenen en ik kwam op een wijde vlakte,
+die zeer ver in het rond met een asclepiadee begroeid was, welker
+groote, lichtgroene bladeren een somberen indruk maakten. Toen hielden
+ook die planten op en er groeide niets dan hoog gras. Op eens klotste
+water onder de pooten van mijn paard, en even daarna stond het reeds
+tot de knieën van het dier, en ik kon niet verder gaan. Teleurgesteld
+wendde ik mij tot mijn gids.
+
+"Kan ik dan met geen mogelijkheid bij het Tsadmeer komen?"
+
+"Het Tsadmeer?" was zijn antwoord. "Maar daar is u middenin."
+
+Het was inderdaad het Tsadmeer, dit moeras en het hooge gras. Nog
+in 1904 kon men hier het water zien glinsteren, maar de uitdroging
+gaat zoo snel, dat binnen enkele jaren men er droogvoets zal kunnen
+loopen. Tegenwoordig moet men al 150 kilometer ten zuidoosten van
+Bosso wezen, om nog open water te vinden in het bekken van de Sjari,
+en het Tsadmeer is stervende. De uitdroging, die al lang geleden is
+begonnen, gaat thans met snelheid verder, en onze kleinkinderen zullen
+als over een oud sprookje praten over den tijd, toen hun grootvaders
+water zagen in de dorre laagte.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of In het gebied van het Tsadmeer met de
+expeditie Tilho, by L.  Roserot de Melin
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE EXPEDITIE TILHO ***
+
+***** This file should be named 16062-8.txt or 16062-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/6/0/6/16062/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/16062-8.zip b/16062-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..f048303
--- /dev/null
+++ b/16062-8.zip
diff --git a/16062-h.zip b/16062-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..5df437f
--- /dev/null
+++ b/16062-h.zip
diff --git a/16062-h/16062-h.htm b/16062-h/16062-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..139f4ab
--- /dev/null
+++ b/16062-h/16062-h.htm
@@ -0,0 +1,1470 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>In het gebied van het Tsadmeer met de expeditie Tilho</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="L. Roserot de Melin">
+<meta name="DC.Creator" content="L. Roserot de Melin">
+<meta name="DC.Title" content="In het gebied van het Tsadmeer met de expeditie Tilho">
+<meta name="DC.Date" content="######## 2005">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+
+
+body
+{
+font-size: 190%/1.2em;
+margin: 1.58em 16% 1.58em 16%;
+}
+
+/* title page headers */
+
+h1.docTitle
+{
+font-size: 1.6em;
+line-height: 2em;
+}
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline, h2.docTitle
+{
+text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size: 1.1em;
+line-height: 1.44em;
+font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size: 1.2em;
+font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size: 1.2em;
+font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+sub		subtitle
+label	label (e.g. chapter twelve)
+
+*/
+
+.div0	{ padding-bottom: 1.6em; }
+.div1	{ padding-bottom: 1.44em; }
+.div2   { padding-bottom: 1.2em; }
+.div3, .div4, .div5 { padding-bottom: 1.0em; }
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+
+h1
+{
+font-size: 1.44em;
+line-height: 1.5em;
+}
+
+h1.label
+{
+font-size: 1.2em;
+line-height: 1.2em;
+margin-bottom: 0;
+}
+
+h2
+{
+font-size: 1.2em;
+line-height: 1.2em;
+}
+
+h2.label
+{
+font-size: 1.0em;
+margin-bottom: 0;
+}
+
+h3
+{
+font-size: 1.0em;
+line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+font-size: 1.0em;
+line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+font-size: 1.0em;
+line-height: 1.0em;
+font-style: italic;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+note		footnote
+quote		quoted material, like blockquote
+stb			small thematic break
+mtb			medium thematic break
+ltb			large thematic break
+figure		figure, plate, illustration
+legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+text-indent: 0em;
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align: left;
+}
+
+.aligncenter
+{
+text-align: center;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align: right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align: justify;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.initial
+{
+text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+font-size: 0.9em;
+line-height: 1.2em;
+text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument
+{
+margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+font-size: 0.9em;
+line-height: 1.2em;
+margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+font-size: 0.9em;
+line-height: 1.2em;
+margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+font-size: 0.8em;
+line-height: 1.1em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+text-align: center;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float: left;
+margin: 10px;
+margin-left: 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float: right;
+margin: 10px;
+margin-right: 0;
+}
+
+p.figureHead
+{
+text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+font-size: 0.9em;
+margin-top: 0;
+text-align: center;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+font-size: 0.8em;
+line-height: 1.1em;
+color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+p.question
+{
+text-align: left;
+margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+text-align: right;
+margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+margin-left: 0.9em;
+margin-right: 0.9em;
+font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5/6
+*/
+
+span.leftnote
+{
+position:absolute;
+left:1%;
+height:0em;
+width:14%;
+font-size: 0.8em;
+text-indent: 0em;
+line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+position:absolute;
+left:86%;
+height:0em;
+width:14%;
+text-align:right;
+text-indent: 0em;
+font-size: 0.8em;
+line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+position: absolute;
+left: 12%;
+height: 0em;
+width: 12%;
+text-align: right;
+text-indent: 0em;
+font-size: 0.6em;
+line-height: 1em;
+font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+offsite
+gloss	glossary entry; should be less visible
+noteref	(foot) note reference.
+hidden
+
+*/
+
+a.hidden:hover
+{
+text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref:hover
+{
+text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+font-size: 0.7em;
+vertical-align: super;
+text-decoration: none;
+}
+
+a.hidden
+{
+text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+width: 100%;
+height: 1px;
+color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+width: 25%;
+height: 1px;
+text-align: left;
+}
+
+
+
+
+
+body
+{
+background:  #FFFFFF;
+font-family: Times New Roman, Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of In het gebied van het Tsadmeer met de
+expeditie Tilho, by L.  Roserot de Melin
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: In het gebied van het Tsadmeer met de expeditie Tilho
+       De Aarde en haar volken, 1910
+
+Author: L.  Roserot de Melin
+
+Release Date: June 14, 2005 [EBook #16062]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE EXPEDITIE TILHO ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e69"></a>Bladzijde 221</span><p class="div0"><a id="d0e70"></a></p>
+<h1>In het gebied van het Tsadmeer met de expeditie Tilho</h1>
+<p id="d0e73">Naar het Fransch van <span class="smallcaps">L. Roserot de Melin</span>.
+
+
+</p>
+<p id="d0e78"></p>
+<div id="d0e79" class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1910-221.jpg" alt="Het toestel, om water uit de rivier te pompen."></p>
+<p class="figureHead">Het toestel, om water uit de rivier te pompen.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p id="d0e83">De zending, die in 1906 aan kapitein Tilho van de koloniale infanterie werd opgedragen, had ten doel, de engelsch-fransche
+grens tusschen den Niger en het Tsadmeer vast te stellen in overeenstemming met het protocol, op 29 Mei 1906 te Londen geteekend
+door een conferentie, waarin Frankrijk vertegenwoordigd was door den heer Binger, toenmaals directeur aan het ministerie van
+koloni&euml;n; door graaf de Manneville, secretaris van de fransche ambassade en door kapitein Tilho, die ten tijde van de eerste
+expeditie Moll gereisd had in het betreffende gebied. Frankrijk had bij die overeenkomst een groote uitbreiding van grondgebied
+verkregen, maar vooral won men erbij, dat de nieuwe grens een verbinding tot stand bracht tusschen de fransche bezittingen
+aan den Niger en het Tsadmeer, den Soedan en het Congogebied, en dat voor de oude, volkomen kunstmatige grenzen een rationeele
+grens in de plaats kwam, die de autonomie eerbiedigde van de verschillende stammen, behoorende tot de protectoraten van de
+beide contracteerende mogendheden. Toen moest nog op de plek zelve de aanwijzing van de grens plaats hebben, die Noordelijk
+Nigeria moest scheiden van het grondgebied van Zinder. Dit was de aanleiding tot de expeditie, waar ik deel van uitmaakte.
+
+
+</p>
+<p id="d0e85">Engeland had vier officieren gezonden onder bevel van majoor O'Shee. Frankrijk had als vertegenwoordigers, buiten kapitein
+Tilho, gekozen den luitenant ter zee Audouin, den luitenant van de koloniale infanterie Vignon en dokter Gaillard, geneesheer
+bij de koloniale troepen. Buitendien had de minister van koloni&euml;n als wetenschappelijken staf bij de expeditie ingedeeld den
+officier-tolk eerste klasse Landercin, den geoloog Garde van Clermont, den luitenant van de koloniale infanterie Lauzanne
+en mijzelven.
+
+</p>
+<p id="d0e87">Wanneer de expeditie haar begrenzingswerkzaamheden zou hebben ge&euml;indigd, moest zij beginnen aan de studie van het Tsadmeer
+en de in-kaart-brenging ervan, terwijl er tevens allerlei onderzoekingen moesten worden verricht, zo&ouml;logische, mineralogische,
+ethnologische, lingu&iuml;stische, hydrographische, enz. We hadden dus een uitgebreid programma, en luitenant Mercadier van het
+derde bataljon jagers was dan ook door den minister van oorlog ter beschikking gesteld van het Aardrijkskundig Genootschap,
+om hem te vergunnen, zijn wetenschappelijk werk tot Nigeria <span class="pageno"><a id="d0e89"></a>Bladzijde 222</span>uit te strekken en tot onze bezittingen tusschen den Niger en het Tsadmeer. Men had afgesproken, dat de beide gouvernementen
+op het einde van den winter zouden wachten, opdat men met de werkzaamheden zou kunnen beginnen in klimaatsomstandigheden,
+die zoo gunstig mogelijk waren. Eerst tegen den 1sten Januari moesten de beide expedities zich te Gaya aan den Niger vereenigen,
+om van daar de nieuwe grenslijn te doen aanvangen.
+
+</p>
+<p id="d0e91">Inderdaad bereikte de expeditie Tilho, die in het begin van de maand November 1906 uit Cotonoe was vertrokken en die de Dahomey
+was opgegaan, Gaya in Januari 1907 en zette den tocht naar het Tsadmeer voort door het dal der Dallol Maoeri en der Gober
+Tibiri. Op dit deel van haar tocht zullen wij de expeditie vergezellen.
+
+</p>
+<p id="d0e93">De inwoners van deze streek, die Goberaoea's worden genoemd, beweren, dat ze uit Egypte afkomstig zijn. &#8220;Wij komen&#8221;, zeggen
+ze, &#8220;uit Gypti, waar de Pharao's regeerden.&#8221; Maar niets wijst erop, dat dit werkelijk hun afkomst is. In ieder geval herinnert
+niets, noch in hun gewoonten, noch in hun bouwkunst, noch in hun kleederdrachten, ook maar in de verte aan de karakteristieke
+eigenschappen van dat illustre volk. Men is intusschen verbaasd, als men voor de eerste maal te Tibiri of te Maradi komt,
+er een gebruik van mechanische krachten aan te treffen, dat men nergens elders onder volken van het negerras vindt en dat
+overeenkomt met een in Egypte gebruikt toestel. Het is namelijk een inrichting om water te putten, die merkwaardig veel gelijkt
+op de sjadoef van de Egyptenaren. Daardoor kunnen de Goberaoeia's gemakkelijk hun velden besproeien, waar ze op kleine schaal
+katoen en graan verbouwen.
+
+</p>
+<p id="d0e95"></p>
+<div id="d0e96" class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1910-222.gif" alt="Kaart met aanwijzing van den gang der expeditie Tilho."></p>
+<p class="figureHead">Kaart met aanwijzing van den gang der expeditie Tilho.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e100">Buiten eenige woningen van leem, die door de sultans en hoofden in beslag zijn genomen, zijn alle hutten van stroo opgetrokken.
+De wand, bestaande uit een grof gevlochten mat, is voorzien van en stevig gemaakt met korte paaltjes, die het mogelijk maken,
+de hut op den grond te zetten, zonder dat het noodig is, palen in den bodem te slaan. Het dak is iets aparts; het wordt als
+een domper erop geplaatst, en door zijn eigen gewicht houdt het de heele hut stabiel. Zooals te begrijpen is, kan men zulk
+een woning gemakkelijk verplaatsen. Daar er geen meubels noodig zijn, daar er water in den grond wordt aangetroffen op geringe
+diepte, daar de grond overal even bruikbaar is vooral voor den verbouw van gierst, worden heele dorpen om de geringste aanleiding
+verplaatst. De wegen zijn aan dezelfde snelle veranderingen onderworpen; nauwelijks aangegeven in het bewegelijke zand, zijn
+ze afhankelijk van de willekeur van den eersten den besten neger, die op het denkbeeld verkiest te komen, zijn koren te planten
+op de plek, waar den vorigen dag nog een weg was. En op die manier bezorgt de topografie van dit land iemand veel verrassingen
+en een terreinopneming, die met alle mogelijke zorg is verricht, loopt groot gevaar, over twee jaren reeds weer foutief te
+wezen.
+
+</p>
+<p id="d0e102">Die bewegelijkheid van dorpen en wegen verontschuldigt in zekeren zin de groote vergissingen, door de gidsen begaan, zoodra
+ze zich verder dan een twintigtal kilometers van de plaats, waar ze wonen, verwijderen; maar kan niet voldoende verklaren,
+hoe het komt, dat de europeesche reiziger zoo moeilijk inlichtingen kan krijgen. Is het vrees, wantrouwen, indolentie of onbegrijpelijke
+onverschilligheid? Geheim van de negerziel! Het is intusschen zeker, dat de bezwaren van den tocht herhaaldelijk worden vergroot
+door het bijzonder karakter der bewoners van de streek. Hun handelingen zijn vaak onbegrijpelijk. Nu eens ziet men drijvers,
+die, goed gevoed en zeker van een hoog loon zijn, en die, terwijl ze hebben gezien, hoe de collega's, voor wie ze in de plaats
+kwamen, werden betaald, ineens de vlucht nemen den dag v&oacute;&oacute;r de uitbetaling, en zonder reden hoegenaamd, de kameelen en hun
+werk in den steek laten; dan weer weigeren de bewoners der dorpen iets te verkoopen, zelfs tegen een betrekkelijk hoogen prijs,
+al hebben ze de gevraagde levensmiddelen ook in overvloed.
+
+</p>
+<p id="d0e104">Zoo kwam ik op een dag tegen tien uur in den morgen in een dorp van nog al eenige beteekenis. Het hoofd, dat gewaarschuwd
+was, kwam dadelijk uit zijn hut aan den kant van den weg bij de velden met reeds bijna rijpe gierst. Het was een kleine grijsaard
+met witten baard, wiens boosaardige oogjes, schitterend in een gelaat met ontelbare rimpels, mij <span class="pageno"><a id="d0e106"></a>Bladzijde 223</span>nieuwsgierig aankeken. Ik liet hem vragen om kippen, eieren, boter en gepelde gierst voor mijn metgezellen, terwijl ik hem
+de verzekering gaf, dat ik hem een goeden prijs zou betalen voor de levensmiddelen, die hij mij zou verschaffen. De oude zette
+een bedroefd gezicht: &#8220;Ik heb geen kippen&#8221;, zei hij. Nu loog hij brutaal, want op datzelfde oogenblik kraaide een haan victorie,
+en een kakelende kip vloog tusschen mijn beenen door.
+
+</p>
+<p id="d0e108">Wat te doen? Ik kon geen geweld gebruiken, maar daar de kip het hoofdgerecht moest uitmaken van mijn ontbijt, viel het mij
+moeilijk, er afstand van te doen, en ik besloot, ten minste moreele pressie uit te oefenen. Daar het vernuft van den tandmeester
+bij mij had vervangen wat de natuur had verwoest, deel ik met een aantal van mijn mannelijke en vrouwelijke tijdgenooten in
+de beschaafde wereld het vermogen, om een deel van mijn gebit uit den mond te nemen. Met een gezicht en houding, zoo ernstig,
+als het mij maar mogelijk was te zetten, liet ik aan den ouden man uitleggen, dat hij ongelijk had, mij zoo voor den gek te
+houden, want ik bezat een machtig toovermiddel, zooals hij dadelijk zou zien. Toen mijn boy mijn woorden had vertolkt, maakte
+ik mijn gebit los en legde het op mijn geopende hand, zonder een woord te zeggen en plaatste daarna de tanden weer in mijn
+mond. En toen verklaarde ik: &#8220;Indien in een half uur ik hier geen kip heb en boter, eieren en gierstmeel, zal ik een der giersthalmen
+op uw veld aanraken met mijn tanden, die ik, zooals ge gezien hebt, uit den mond kan nemen, en gij zult geen oogst binnenhalen.&#8221;
+
+
+</p>
+<p id="d0e110">Het hoofd had het slot van mijn toespraak niet eens afgewacht. De armen ten hemel heffend, was hij gaan loopen, zoo hard,
+als zijn oude beenen het hem vergunden, en te midden der verzamelde notabelen sprak hij hun dringend en met veel bewegingen
+toe. &#8220;Ik heb&#8221;, zei hij, met van schrik wijd geopende oogen, &#8220;zijn tanden gezien, zijn eigen tanden, die hij in den mond heeft,
+die heb ik in zijn hand gezien.&#8221; En in zijn geopende hand gaf de spreker krachtige slagen. Ik begreep het vervolg niet van
+de toespraak van het hoofd, maar eenigen tijd later zag ik hem aankomen met een half dozijn lieden uit zijn dorp. Hij bracht
+mij een vijftiental kippen, een mand eieren en een groote kalebas boter. Er was genoeg, om een heele compagnie te voeden,
+en ik moest veel moeite doen, om hem aan het verstand te brengen, dat een enkele kip en een half dozijn eieren ruim voldoende
+waren voor mijn behoeften.
+
+</p>
+<p id="d0e112"></p>
+<div id="d0e113" class="divFigure floatRight">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1910-223.jpg" alt="Het dorp Maijirgui en de graven van Voulet en Chanoine."></p>
+<p class="figureHead">Het dorp Maijirgui en de graven van Voulet en Chanoine.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e117">Juist als bijna alle omringende sultanaten, worden het sultanaat Cober en dat van Tessaoea van elkander gescheiden door groote
+onbewoonde gedeelten. Dat komt niet, omdat de grond er onvruchtbaarder is dan elders, noch dat er ten minste op eenige diepte
+geen water te krijgen is, maar nog tot in den laatsten tijd was het gevaarlijk voor grensdorpen, al te dicht in de nabijheid
+te wezen van vijandige sultanaten. Die groote uitgestrektheden van dicht bosch dienden maar al te dikwijls tot schuilplaatsen
+voor de struikroovers en dieven, alias de sultans en nog regeerende hoofden in dit deel van Centraal Afrika. De enkele dorpen,
+die hier een plaats hadden gekozen, hebben gastvrijer oorden opgezocht; de putten zijn verstopt geraakt; een vlugge plantengroei
+heeft alle sporen  van landbouw overwoekerd en alleen een paar verkoolde palen op den weg van Tibiri naar Agui&eacute; wijzen nog
+de plek aan van twee dorpen, die, naar de inboorlingen beweren, in brand gestoken waren door de blanken. Zijn het Voulet en
+Chanoine geweest?
+
+</p>
+<p id="d0e119">In den tijd, toen wij er waren, had het nog niet genoeg geregend, dat de kleine laagten met water gevuld waren, en wij stonden
+toen, in Juli 1907, v&oacute;&oacute;r een tocht van 60 kilometer zonder water. Die afstand lijkt niet zoo groot, maar, als men bedenkt,
+dat de kameelen en de draagossen gemiddeld drie tot vier kilometer in het uur afleggen, en dat het zoo goed als onmogelijk
+is, te marcheeren op het warmst van den dag, wordt het eind veel grooter.
+
+</p>
+<p id="d0e121">Het eerste gedeelte van de reis werd opgevroolijkt door de ontmoeting met Bormoe, sultan van Tessaoea. Dat machtig heer begaf
+zich naar Maradi en had voor de reis zijn geheele civiele en militaire huis gemobiliseerd, zijn vrouwen inbegrepen. Allereerst
+kwamen de mannen te voet, sommigen met groote bogen en pijlen gewapend; dan eenige ruiters in groepjes van twee of drie; iets
+verder de vrouwen, tusschen de bagage op kameelen gezeten. De handpaarden van den sultan volgden, gezadeld en opgetuigd. Het
+eene droeg een zadel met een pantherhuid bedekt, wiens pooten langs de flanken vielen aan weerszijden; het zadel van een ander,
+fijner en gelijkend op die sierzadels van fluweel met zilver, die <span class="pageno"><a id="d0e123"></a>Bladzijde 224</span>de marokkaansche en tripolitaansche kooplui importeeren en die de vreugde uitmaken van de groote kinderen, die de negers zijn,
+was zorgvuldig ingepakt in een veelkleurig omhulsel.
+
+</p>
+<p id="d0e125"></p>
+<div id="d0e126" class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1910-224-1.jpg" alt="Gebouwen uit Zinder, met architectonisch streven gemaakt."></p>
+<p class="figureHead">Gebouwen uit Zinder, met architectonisch streven gemaakt.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e130">Al die groepen trokken zonder eenige orde voort, soms op afstanden van een kilometer van elkander verwijderd. De muzikanten
+te paard reden al niet met meer regelmaat en flaneerden maar wat over den weg. Hun tegenwoordigheid deed echter zien, dat
+het groote hoofd niet ver meer was. Inderdaad verschenen eenige minuten later bij een bocht van den weg een twaalftal gardes
+te paard, gewapend met Grasgeweren en precies zoo gekleed als onze portiers in soci&euml;teiten, zoo zelfs, dat ik eerst meende
+een blanke den weg te zullen zien opkomen. Dat was de lijfwacht van Bormoe. Deze verscheen weldra, omringd door zijn getrouwen
+en verwanten. Hij was een man in de kracht des levens, wiens gelaat met den zwarten baard een niet onsnuggeren indruk maakte.
+Hij liet zijn paard stilhouden; we wisselden een paar begroetingen en gingen daarna ieder onzes weegs. Terwijl ik mij verwijderde,
+kon ik niet nalaten te denken, dat ik er wel heel armoedig uitzag, gekleed, zooals ik was, in een bruin flanellen hemd met
+tot de ellebogen opgeslagen mouwen, tegenover dien prachtigen heer en zijn talrijk gevolg!
+
+</p>
+<p id="d0e132"></p>
+<div id="d0e133" class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1910-224-2.jpg" alt="Algemeene aanblik van Zinder."></p>
+<p class="figureHead">Algemeene aanblik van Zinder.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e137">Die ontmoeting was het begin van voor mij lastige incidenten. Vier van de drijvers, die mij waren bezorgd door het hoofd van
+Tibiri, maakten van de wanorde, die, helaas, veroorzaakt werd door het voorbijtrekken van den optocht over het smalle pad,
+gebruik, om de vlucht te nemen. Ik zou er mij gemakkelijk over hebben getroost, als niet een van hen twee levende schapen
+had meegenomen, die ik hem gezegd had te drijven en die het grootste deel uitmaakten van den voorraad voor mijn gevolg gedurende
+den dag, dien wij in het bosch zouden doorbrengen. Daarna kreeg mijn paard, dat al lang geen voldoende rust had genoten, den
+volgenden morgen een peeskramp en daar er geen dorp in de buurt was, moest ik te voet door het zand de dertig kilometer afleggen,
+die ons nog van Agui&eacute; scheidden.
+<span class="pageno"><a id="d0e139"></a>Bladzijde 225</span></p>
+<p id="d0e140"></p>
+<div id="d0e141" class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1910-225.jpg" alt="Talrijke gieren reinigen de straten."></p>
+<p class="figureHead">Talrijke gieren reinigen de straten.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e145">Maar dat was nog maar het voorspel. Toen we in dat dorp kwamen, liet de bella's, drijvers van de ossen en kameelen, als gewoonlijk
+de dieren brengen naar plaatsen buiten het bebouwde gebied, om te grazen. Ik deed het zonder onrust, want behalve dat deze
+menschen, anders dan de Goberaoea's tot hier toe geen pogingen hadden gedaan, om te vluchten, scheidde hen voortaan een lange
+tocht door ongastvrij land van de streek, waar ze woonden, en hun dieren hadden rust noodig. Hoe groot was dus mijn verbazing,
+toen ik hen des avonds niet zag terugkeeren! Ik dacht eerst, dat ze wat te ver waren gegaan, om weideland te zoeken, en ik
+zond hun mannen te paard te gemoet. Verloren moeite! Ik vernam, dat dadelijk na aankomst de roovers de kameelen hadden bestegen
+en dat, de ossen v&oacute;&oacute;r zich uitdrijvend, ze denzelfden weg hadden ingeslagen, dien wij waren afgekomen, zonder zelfs te wachten
+op het maal, dat ik voor hen in gereedheid had laten brengen.
+
+</p>
+<p id="d0e147">De toestand was kritiek. Mijn karavaan bestond uit veertig lasten, en er was geen enkel lastdier in het dorp. Ik kon ook niet
+wachten, want de instructies, die ik had ontvangen, schreven mij voor, ten spoedigste naar Zinder te gaan, om er het voor
+de expeditie bestemde geld te halen, en kapitein Tilho moest op mij wachten te D&uuml;ngass. Met tegenzin en omdat er mij niets
+anders overbleef, nam ik vijf dragers aan, die ik de bagage liet dragen, waar ik het onmogelijk buiten kon stellen, en, het
+goed achterlatend onder de hoede van twee tirailleurs, zette ik mijn weg naar Tessaoea en Zinder voort. De schutters voegden
+zich tusschen de beide plaatsen weer bij mij met de kisten en de lastdieren, die ik inderhaast op den post van Tessaoea had
+gevraagd. Tot overmaat van ramp was mijn horloge stil gaan staan. Daar ik geen ander middel had van contr&ocirc;le bij het opnemen
+van den weg dan mijn schreden, waarvan ik de maat kende, moest ik mijn weg te voet vervolgen en daarbij de passen tellen,
+vier volle dagen lang...
+
+</p>
+<p id="d0e149">De weg was nog al eentonig. Zand, altijd zand, in niet sterk geaccentueerde duinen, waarop een struikgewas groeide van heesters,
+die zelden de lengte van een mensch bereikten. In dat doodsche landschap had het verschrikkelijke drama plaats, waarvan de
+kolonel het slachtoffer werd. De graven van de kapiteins Voulet en Chanoine zijn opgericht op een dagreis afstands van Tessaoea
+in de vlakte van Maijir, waar de droeve tragedie werd afgespeeld. Hun lijken, die eenigen tijd aan zichzelf werden overgelaten,
+waren elk afzonderlijk begraven op de plaats zelve, waar ze waren neergevallen. Onlangs zijn door de zorgen van den sectiecommandant
+van Tessaoea die stoffelijke overblijfselen opgegraven en naast elkander gelegd onder den boom, waar, naar men zegt, Voulet
+de <span class="pageno"><a id="d0e151"></a>Bladzijde 226</span>officieren van zijn expeditie om zich verzamelde, om hun mededeeling te doen van den moord op kolonel Klobb en van zijn plan,
+een midden-afrikaansch rijk te stichten.
+
+</p>
+<p id="d0e153">De graven bestaan uit twee grafheuvels van aarde, uitgehold door de winterregens. Ik heb met een der tirailleurs, die bij
+den troep van Voulet behoorde, de omstreken van Maijirgui bezocht. Daar, waar nu de rustplaats voor den troep is, was de expeditie
+bijeen; hier, op 30O meter afstands van het dorp, stond de schildwacht, die op kapitein Voulet schoot; iets verder op een
+heuvel van zand werd Chanoine vermoord door zijn tirailleurs, naar wie hij zich begaf, om ze te verhinderen, weg te loopen
+met wapens en bagage. Niemand zal eraan denken, de groote misdaad van de beide officieren te verontschuldigen; maar als men
+in aanmerking neemt, welke enorme moeilijkheden ze hadden overwonnen, eer ze in deze streek kwamen en de bezwaren, waarmee
+ze te kampen hadden gehad, gevoelt men bij het denken aan hun tragisch einde een groot medelijden.
+
+</p>
+<p id="d0e155">Als men Zinder nadert, krijgt het landschap een ander voorkomen; blokken graniet komen boven het zand te voorschijn en geven
+een schilderachtig aanzien van rotsachtige heuvels. Men is zoo verbaasd, steenen te zien, nadat men zoo lang heeft gereisd,
+zonder ze te ontmoeten, dat het oog er aangenaam door wordt aangedaan.
+
+</p>
+<p id="d0e157">In een waren chaos van eruptief gesteente is de versterkte stad Zinder gebouwd, en onze post ziet erop neer van hooge rotsen
+af, die moedig ten hemel rijzen. Die post zou alleen al de reis waard zijn, zoo belangrijk lijkt het werk van dengene, die
+de zware taak op zich nam, dit stadje te doen verrijzen. De gebouwen wijzen op een bepaald streven naar iets architecturaals
+en bewijzen, dat de inboorlingen uit deze streek met het materiaal, waarover ze beschikken, veel meer kunnen uitrichten dan
+hun buren. Noch te Timboektoe, noch zelfs te Djenn&eacute;, waarvan men de bouwwerken heeft geroemd als niet veraf staande van de
+egyptische kunst, hebben de zwarte metselaars zulke sierlijke zuilen weten tot stand te brengen, zulke stoute gewelven, zulk
+gracieus beeldhouwwerk, als men in de residentie Zinder kan opmerken.
+
+</p>
+<p id="d0e159">Daarbij moet erkend, dat de ligging er veel toe bijdraagt, de plaats bekoorlijk te maken. De hoofdgebouwen worden beheerscht
+door een soort van kleinen toren, boven op een hoop rotsen, en het uitzicht, dat men daar geniet, is niet zonder grootschheid.
+Aan den eenen kant ziet men de stad Zinder (Birni n'Damangara), welker indrukwekkende muren tegen de lucht afsteken; aan den
+anderen heeft men het groote dorp Zango, dat belangrijker is dan de stad zelve. Op den achtergrond verflauwen aan den horizon
+in een blauw verschiet de rotsachtige heuvels, die in dit bijzonder vlakke land nog van vrij groote afmeting lijken. In den
+winter zijn de duinen begroeid met fijn, hard gras overal, waar de gierstvelden niet hun halmen doen oprijzen, en niemand
+zou vermoeden, dat eenige maanden later dat groen verdwijnen zal en plaats zal maken voor het bewegelijke zand, dat door het
+minste windje opstuift en overal heen waait, door dringend in oogen, ooren en tot in de kast van het horloge.
+
+</p>
+<p id="d0e161">Maar als men, door het uiterlijk van Zinder aangelokt, achter de muren doordringt, ontdekt men een groote, verlaten ruimte,
+waar eenige verspreide groepen ellendige hutten staan, met zwart geworden stroo bedekt, en een tiental leemen bouwsels, waarvan
+de muren in puin vallen middenin vuilheden van allerlei soort. De gieren, die nochtans talrijk zijn, kunnen er niet spoedig
+genoeg opruiming onder houden in de straten. Geen drukte of levendigheid; het lijkt wel, of ook de nog overeindstaande hutten
+onbewoond zijn. Sinds lang al nam de bevolking van Zinder telkens af van jaar tot jaar, het vertrek van den sultan heeft den
+laatsten slag toegebracht aan het oude Demagherin. Rondom den voortvluchtigen sultan leefden, net als vroeger om alle negerkoninkjes,
+meer of minder groote heeren, cli&euml;nten en gevangenen, een niet gering aantal. De heeren zijn afgereisd, want allen waren gecompromitteerd
+en vreesden weerwraak; de bevrijde gevangenen namen de vlucht en de anderen, die niets meer te winnen hadden, gingen ook heen.
+Zinder is voor het oogenblik dood.
+
+</p>
+<p id="d0e163">Daarentegen neemt de bevolking toe in Zango, en de aanblik van dit niet versterkte dorp biedt een groote tegenstelling aan
+met Zinder. Alle kooplieden hebben er zich gevestigd, de reizigers stappen er af evenals de Tripolitanen, die de handelshuizen
+van de Barbarijsche kust vertegenwoordigen. Er heerscht groote levendigheid bijna den geheelen dag; de markt is druk, en de
+winkels der kooplieden zijn altijd overvol bezoekers, zoo niet van koopers.
+
+</p>
+<p id="d0e165">Maar om de waarheid te zeggen, is de bloei van de plaats nog maar betrekkelijk en hij kon vertienvoudigd worden. Zinder en
+Zango hebben voor het oogenblik gebrek aan handwerkslieden, want de Haussa's zijn in de eerste plaats landbouwers. Dat gemis
+doet zich te sterker gevoelen, daar op nauwelijks tweehonderd kilometer afstands de stad Kano ligt, een engelsche stad, de
+belangrijkste plaats van inboorlingen in geheel West-Afrika, waar men overvloed van arbeiders heeft. Zoo gaan dan ook de huiden
+der schapen, die in grooten getale in de buurt van Zinder worden gedood, naar Kano, waar ze gelooid worden en van waar ze
+naar Marokko en Tripolitani&euml; worden verzonden, om er te dienen voor het vervaardigen van de voorwerpen van marokijnleder.
+Ook het in groote hoeveelheid in die streek verbouwde katoen wordt naar Kano vervoerd, waar de kooplieden het verven en dan
+de weefsels voor het dubbele van den prijs weer verkoopen aan dezelfde personen, die de stof hebben geleverd. In de laatste
+jaren tracht men daar wel iets aan te veranderen, en looiers en ververs worden onder goede voorwaarden naar Zango gehaald
+met den steun der commandanten.
+
+</p>
+<p id="d0e167">Daarentegen is Demagherin weer bevoordeeld in graansoorten, hoewel de omstandigheden zich tegen de bewoners keeren door hun
+eigen schuld. Als de oogst is binnengehaald, houden de inboorlingen maar even zooveel, als ze voor hun onderhoud noodig hebben
+en haasten zich naar Kano, om er hun gierst te ruilen tegen europeesche of inlandsche stoffen, die hun toelachen. De gierst,
+die gemakkelijk groeit, kost hun weinig en ze krijgen er niet veel voor. Ongelukkig strekken de bewaarde voorraden nooit tot
+den volgenden oogst, en dan moeten ze zich wenden tot de slimmerds, die ten tijde van den oogst goedkoop <span class="pageno"><a id="d0e169"></a>Bladzijde 227</span>gierst inkoopen en dan van de schaarschte gebruik maken, om tegen fabelachtige prijzen te verkoopen.
+
+</p>
+<p id="d0e171">Men zou licht kunnen denken, dat menschen, die zoo bepaald landbouwers zijn, zachte zeden zouden hebben. Dat is volstrekt
+niet het geval. Het komt niet zelden voor, dat men een inboorling ontmoet, die zijn rechterhand mist; minder vaak, maar het
+komt ook voor, dat iemand twee handen mist. Dat komt, dat v&oacute;&oacute;r onze bezetting de lichamelijke straffen verschrikkelijk waren.
+Als een persoon aan diefstal schuldig was bevonden, sloeg men hem de rechterhand af. In geval van recidive sloeg men ook de
+linkerhand af, en de derde maal moest het hoofd eraan.
+
+</p>
+<p id="d0e173">Het Noorden van de streek Demagherin doet zich voor als een vrij effen zandvlakte. De boomgroei beteekent er weinig, en de
+zonderling gevorkte doempalmen worden talrijker, hoe dichter men Bornoe nadert, terwijl tegelijkertijd de zoutmeren verschijnen.
+De grensstreek gelijkt meer op de omstreken van Sabon-Birni en Sansann&eacute;-A&iuml;sa. De plantengroei is er dichter dan in het Noorden,
+zonder dat hij nog zeer dicht is, en van een aangename en koele schaduw is onder de boomen met gedoomde takken en bladeren
+geen sprake.
+
+</p>
+<p id="d0e175">Leeuwen komen nog in vrij grooten getale voor. Ik kreeg zelf niet anders dan de sporen van die dieren te zien; maar de luitenant
+ter zee Audoin had het geluk, een leeuwin te schieten, wat niet zijn eerste welgelukte schot was. Het gebeurde een weinig
+ten westen van Katsena onder de volgende omstandigheden: De heer Audoin, die toen juist aan de grens voor de plaatsing der
+grenspalen kapitein Tilho verving, toen die laatste licht ongesteld was, was vroeg in den morgen vertrokken door een woestijnachtige
+streek. Hij reed aan de spits van zijn karavaan met zijn tolk en zijn lijfknecht, toen ze, aan den rand van een uitgedroogd
+moeras gekomen, het karakteristieke gebrom hoorden van leeuwen, die in hun slaap gestoord worden. Niet wetend, waar het geluid
+precies vandaan kwam, reed hij nog iets verder en zag zich opeens staan tegenover een zeer mooie leeuwin op geen dertig pas
+afstands. Het dier was half in de struiken verborgen en liet dreigend de tanden zien. Met een flinke koelbloedigheid stapte
+Audoin van het paard, ging een paar meters naar voren, mat den leeuw met de oogen en gaf vuur.
+
+</p>
+<p id="d0e177">Weg was het beest, maar het gebrul nam in hevigheid toe. Op hetzelfde oogenblik ging een leeuw in pijlsnelle vaart op eenige
+meters afstands van de kleine groep voorbij en vluchtte. Het bosch was op die plek zoo dicht, dat de jager verscheiden vergeefsche
+pogingen deed, om bij het punt te komen, waar de leeuwin verdwenen was. Intusschen hield het gehuil niet op of ten minste
+het deed zich telkens weer hooren, als de zeeofficier een beweging maakte, om te naderen.
+
+</p>
+<p id="d0e179">&#8220;Misschien&#8221;, dacht hij, &#8220;heb ik alleen een jong leeuwtje gedood en is de moeder erbij gebleven.&#8221; In die omstandigheden zou
+het dwaasheid geweest zijn, te trachten dichterbij te komen. Er moest intusschen een eind aan komen. De tirailleurs van het
+geleide waren komen aanloopen met reuzenpassen. Twee van hen werden aan elken kant van den weg geplaatst, hun geweer gereed
+houdend met de bajonet erop, en de luitenant trad moedig vooruit. Een paar meters verder bemerkte hij het verscheurende dier
+op de zijde liggend en geen teeken van leven meer gevend.
+
+</p>
+<p id="d0e181">Tot overmaat van zekerheid loste hij nog een laatste schot op den, naar hij meende, dooden leeuw. Of dat ook goed was! Want
+in een uiterste poging sprong het dier op, vloog verscheiden meters van links naar rechts en viel neer op korten afstand van
+den moedigen jager. Het was gedaan. De eerste kogel was in het voorhoofd gedrongen en was dichtbij den staart uitgekomen,
+na het lichaam in zijn geheele lengte te zijn doorgegaan.
+
+</p>
+<p id="d0e183">Verzekerd, dat de leeuwin werkelijk dood was, wierpen de schutters zich op het lijk en doorstaken het nog met bajonetsteken.
+De leeuwin was een der fraaiste exemplaren van de in Centraal Afrika voorkomende leeuwen. Het was niet minder dan 2.30 M.
+lang van de punt van den muil tot die van den staart. Ongelukkig is dit laatste lichaamsdeel verbazend gezocht bij de zwarten
+als talisman, en er waren nog geen twee uren verloopen, of een tirailleur had den staart stilletjes afgesneden.
+
+</p>
+<p id="d0e185">Naast de Haussa's wonen in deze streek de Peulhs, nomaden, die in tijdelijke hutten leven en nu en dan van weideplaatsen veranderen.
+Ze zijn het fransche gezag zeer vijandig; ons bestuur kunnen ze niet verdragen, hoe zachtzinnig het ook tegen hen optreedt.
+Hun eenige en voortdurende zorg, is eraan te ontsnappen. Daarom hielden velen van hen zich bij voorkeur op in de onbepaalde
+strook, waar de tegenwoordige grens ten noorden van Katsena en Kano door loopt en die nog weinig ontgonnen en onbewoond was.
+Onze aankomst maakte hen onrustig en ze vreesden zonder twijfel een volkstelling. Daarom toonden ze een duidelijken afkeer
+van het geven van inlichtingen, die wij noodig hadden voor ons werk. Het ongeluk, dat een der onzen overkwam, was er een duidelijk
+blijk van.
+
+</p>
+<p id="d0e187">Het is reeds moeilijk, zonder te verdwalen langs een inlanderspad te loopen door het bosch; maar het is bijna onmogelijk,
+zonder een betrouwbaren gids de paden te volgen, die naar de tijdelijke dorpen van de Peulhs leiden. Een Peuhl alleen kan
+daar den weg vinden. Nu was luitenant Lauzanne op een goeden morgen vooruitgegaan met een gids van dien stam. Na eenigen tijd
+bemerkte Lauzanne, die zijn kompas in de hand hield, dat hij zonder eenigen twijfel op een verkeerden weg was. Hij dwong zijn
+gids weer op het rechte pad te gaan en kwam op de rustplaats aan om twee uur in den namiddag, vermoeid en uitgeput, daar hij
+niets had gegeten sinds den morgen. De plek, waar hij was aangekomen, was verlaten. De weinige hutten, die er rondom een put
+stonden, waren onbewoond.
+
+</p>
+<p id="d0e189">&#8220;Komaan,&#8221; dacht hij, &#8220;de karavaan zal wel spoedig komen en bij gebrek aan iets anders zal ik de conserven aanspreken.&#8221; Maar
+de namiddag verliep, zonder dat de draagossen aan den horizon opdaagden. Vermoeid van het wachten, begaf hij zich naar het
+naastbijzijnde dorp, kookte er zelf een kip in een pan van aardewerk van de inlanders, hulde zich in zijn mantel en ging op
+den naakten grond liggen. Er verliepen &eacute;&eacute;n en twee dagen in afwachting en hij zag niets komen. Eerst in den namiddag van den
+derden dag konden de zijnen zich weer bij <span class="pageno"><a id="d0e191"></a>Bladzijde 228</span>hem voegen. Hun gids had hen op een verkeerden weg geleid en ze moesten in drie dagen een geforceerden marsen afleggen van
+wel 170 kilometers, om hun leider terug te vinden. Men kan nagaan, met hoeveel vreugde deze eindelijk weer op zijn veldbed
+kon slapen en zeep gebruiken bij zijn toilet.
+
+</p>
+<p id="d0e193">De winter liep op zijn eind. We waren in de maand September, en de tornado's werden zeldzamer, maar tegelijk met de stortregens
+verminderde ook reeds het groen. De Bambara's noemen de maand September de maand, die steekt, waarmee ze willen uitdrukken,
+dat het de gevaarlijkste maand is van het jaar. Door de deprimeerende werking van den winter op het gestel is het individu
+vatbaarder voor het opdoen van ernstige ziekten, vooral omdat de langzaam uitdrogende moerassen schadelijke dampen doen ontwijken.
+Maar dat woord zou in plaats van in figuurlijken ook wel in echten zin kunnen worden opgevat. In twee maanden, van Juli tot
+September, hebben de jonge grassoorten, die in het begin zulk een mooi groen kleed vormden, zich ontwikkeld. Enkele zijn reeds
+aan het vergelen en hebben een hoogte van twee of drie meter verkregen, terwijl hun prikkende kafnaalden zich vasthechten
+in het voorbijgaan als de banderillo's aan den stier en den reiziger doen gelijken op een caricatuur van den Heiligen Sebastiaan.
+
+
+</p>
+<p id="d0e195"></p>
+<div id="d0e196" class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1910-228.jpg" alt="Gemakkelijke verplaatsing van een hut."></p>
+<p class="figureHead">Gemakkelijke verplaatsing van een hut.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e200">Andere, die zeer bekend zijn in Afrika onder den naam van cram-cram, hebben zaadjes voortgebracht, die van steile haren zijn
+voorzien, eigenlijk stekels, die zich aan de huid vasthechten op pijnlijke manier. De gierst is tot drie of vier meter lang
+geworden en de zware halmen hangen door elkander op de slecht onderhouden wegen, die niet behoorlijk zijn afgescheiden en
+slaan den voorbijganger in het gezicht. Voeg daarbij de muggen, die om dezen tijd in massa optreden en ge hebt een niet zeer
+vriendelijke, maar juiste voorstelling van de vreugden, die in deze streken den afrikaanschen topograaf wachten.
+
+</p>
+<p id="d0e202">De vraag van het eten was ook ingewikkelder geworden, want behalve dat de boter en de melk ondragelijk waren geworden door
+de walgelijke gewoonte van de inboorlingen er koeienurine door te mengen, waren er ook meestal geen kippen en eieren te krijgen.
+Eenige maanden te voren had een zwervende maraboet het land bereisd, en had verteld, dat de blanken zich voor vast in de dorpen
+zouden komen vestigen en dat ze belasting kwamen heffen. Hij verzekerde hun bovendien, dat ze een middel hadden, om die duivels
+het verblijf onmogelijk te maken, dat was al hun kippen te offeren, en de lichtgeloovige zwarten hadden dat mooie werk verricht.
+Al die kleine ellenden zouden ons goed humeur niet hebben bedorven, maar wij hadden in dien tijd het ongeluk, plotseling een
+onzer kameraden te verliezen, adjudant Roux.
+
+</p>
+<p id="d0e204">Hij had een paar dagen geleden zijn benoeming tot adjudant ontvangen. Hij was een oud-Soedanees en op het punt, een welverdiende
+rust te nemen. Een hevige galkoorts nam hem in twee dagen weg te Baro, waar hij vertoefde met luitenant Lauzanne. Men moet
+in de afrikaansche wildernis hebben gewerkt, afgezonderd van de andere blanken, te midden van onwelwillende, zoo niet vijandige
+inboorlingen, om te weten, welk een stevige band in zulke gevallen de Europeanen verbindt, die in een verloren hoekje van
+Afrika samenzijn. En hoewel de meesten van ons adjudant Roux nog maar nauwelijks eenige maanden kenden, was zijn plotselinge
+dood voor ons allen een groot verdriet. Zijn stoffelijk overblijfsel, dat tegen het vallen van den avond van Baro naar D&uuml;ngass
+werd overgebracht, werd begraven bij het kamp, waar kapitein Tilho zijn hoofdkwartier had gevestigd.
+
+</p>
+<p id="d0e206">Vanaf dit punt, waar ze eenige dagen samen was geweest, ging de expeditie weer uiteen. Een eerste afdeeling onder de bevelen
+van den luitenant ter zee Audoin was den 10den September vertrokken, om de grens te verkennen en het werk van de commissarissen
+voor te bereiden. Tegen het einde der maand verlieten wij, na door het groote dorp Machena te zijn getrokken, dat schilderachtig
+gebouwd was tusschen rotsen, het district Demagherin om in Manga te komen. Nu was het uit met het Haussaland. Voortaan zouden
+wij tot het Tsadmeer niet anders hooren spreken dan die zachte taal, waarin de klemtoon zulk een groote rol speelt en die
+de inboorlingen in de buurt van Zinder beriberi noemen, terwijl ze ons beter bekend is onder den naam van kanoeri. Het was
+nu voor eenigen tijd ook uit met den boomgroei, die ons tot hiertoe had verheugd; we betraden de steppe, de voorloopster van
+de woestijn.
+<span class="pageno"><a id="d0e208"></a>Bladzijde 229</span></p>
+<p id="d0e209">In tegenstelling met alle dorpen, die wij tot nu toe gelegenheid hadden gehad, langs de grens te zien, lag het dorp Yamia
+geheel open, zonder omringende korenvelden, bijna geheel zonder boomen, te midden van een zandige vlakte, die in het Noordwesten
+begrensd werd door de laatste uitloopers van de granietbergen van Goer&eacute;. De boschjes zetten zich van daar echter naar de andere
+zijde voort tot in de onmiddellijke nabijheid van het dorp Karguiri. Van daar af betreedt men het district Manga.
+
+</p>
+<p id="d0e211">De weg zet zich steeds zonder afwisseling voort tot Adeboer door een opeenvolging van zandduinen, waar enkel hoog gras groeide
+en stekende cram-crams. Hoe ver men ook moge kunnen zien, men onderscheidt niets anders dan een gelen oceaan, die in den wind
+heen en weer golft, zonder een enkelen boom of eenige hoogte, waar het oog op rusten kan. Maar dan opeens verspert een spleet
+den weg; een hoekje groen breekt de steppe af, en een steile, bijna loodrechte helling voert naar een zoutmeer, waar men de
+sodakristallen kan zien in een kom van vijftien of twintig meters diepte. Het water fonkelt in de zon; aan den rand van den
+plas groeit een gordel van doempalmen, waarvan de waaiervormige bladeren een indruk van frischheid geven.
+
+</p>
+<p id="d0e213"></p>
+<div id="d0e214" class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1910-229.jpg" alt="Men ziet den gelen oceaan, zoo ver het oog reikt."></p>
+<p class="figureHead">Men ziet den gelen oceaan, zoo ver het oog reikt.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e218">Doch dat genoegen was van korten duur. Er was geen schaduw, en na een korte stijging volgde weer een volkomen doodsch landschap.
+Toen we ons na een poosje omkeerden, om nog eens naar het hoekje groen te kijken, was het verdwenen. Men zag, zoo ver het
+oog reikte, niets anders dan de golvingen der gele grassen, en het scheen, dat de aarde zich plotseling had geopend en den
+plas met zijn palmengordel had verzwolgen.
+
+</p>
+<p id="d0e220">Er kwamen telkens weer van die natuurlijke zoutpannen, en de eigenaardige gesteldheid van het terrein had de zeden van het
+volk veranderd. Ze hadden alles bij de hand, om gierst te verbouwen zonder veel moeite; maar als bij alle zwarten is hun het
+beginsel van den minsten arbeid lief, en hoewel ze de gierst volstrekt noodig hebben, verbouwen ze die niet, maar zijn industri&euml;elen
+geworden. Ik heb slechts een enkel, niet groot gierstveld aangetroffen in de omstreken van Goerselik. Hun dorpen zijn in het
+belang van hun werk aan de zoutplassen gelegen, waar ze hun levensonderhoud vinden. De hutten van zwart geworden stroo staan
+meestal op een door den wind gezweepte hoogte. Beneden liggen dan de pannen en de waterputten.
+
+</p>
+<p id="d0e222">In den winter is het de stille tijd, maar dan vervaardigt men de vormen voor het zout en de leemen ovens. Als de regens dan
+hebben opgehouden, verdampt het water onder den invloed der gloeiende zon met groote snelheid; enkele plassen drogen geheel
+uit en laten op hun bodem slechts een dun laagje zout achter, dat de kom er doet uitzien als een met sneeuw bedekte weide;
+andere drogen ten deele uit, maar hun water is dan zeer zout. Op dat tijdstip begint de fabricatie van de zoutkoeken.
+
+</p>
+<p id="d0e224">Mannen, vrouwen en kinderen gaan op den bodem van den plas zout harken en dragen aarde en zout aan in manden, die ze boven
+gaten ledigen. Ze storten dan op die aarde water, dat later uitdampt. Toen wij in Manga waren liep de winter op het eind en
+er werd nog maar bij enkele plassen aan zoutwinning gedaan. Een aantal dorpen waren verlaten voor de grootere plaatsen, waar
+de karavanen voorraad komen opdoen. Er kwamen verscheiden, meer of minder groot en van twintig tot zestig ossen tellende.
+Bijna alle gingen naar Goerselik, een kleiner <span class="pageno"><a id="d0e226"></a>Bladzijde 230</span>aantal naar Sjeri, en ze gingen terug om zout te brengen naar Goemmel, Katsena, Kano, Zinder en Tessaoea. De tocht is moeilijk,
+het voedsel gering en de weg wordt op droevige wijze aangewezen door de beenderen of de lijken van de ongelukkige lastdieren.
+Het gebeurt, dat men onderweg een stervenden os vindt, die door de karavaandrijvers is achtergelaten, omdat hij niet meer
+mee kon. De verschrikkelijke gieren zijn al gereed voor het te wachten festijn en beginnen soms reeds te vroeg aan hun maal.
+
+
+</p>
+<p id="d0e228">Het belangrijkste centrum van de streek schijnt het dorp Goerselik te wezen. Een drie tot vier kilometer lang zoutmeer vormt
+er een halven kring om heen en is ongeveer 800 meter breed. Aan den rand is op een zandig duin het dorp gelegen, dat tot verblijf
+dient voor het hoofd en zijn gevolg; aan den overkant ligt het veel grooter dorp van de zoutwinners. Er worden daar jaarlijks
+meer dan duizend tonnen zout gemaakt, dat op de plaats zelve voor vijftien tot twintig centimes het kilo wordt verkocht en
+dat op de markt te Kano, op 200 kilometers van daar dertig tot veertig centimes opbrengt.
+
+</p>
+<p id="d0e230">Buiten dit dorp Goerselik ontmoet men over een afstand van 140 kilometer, van Kargoe&iuml; tot Sjeri slechts twee gehuchten, die
+elk bestaan uit eenige hutten, verloren in het zand aan den rand van hun zoutplas. Dagen lang volgt men den eentonigen weg,
+zonder dat er eenig ander leven is te bespeuren dan dat van de krokodillen en nijlpaarden in een paar meren. Maar hoe verlaten
+ook, toch maakt het landschap een indruk van grootschheid, alleen te vergelijken met het beeld van den oceaan.
+
+</p>
+<p id="d0e232">Luitenant Audoin bracht er eenige ver van aangename dagen door, want hij werd gekweld door honger en dorst. Het scheen hem
+van het hoogste belang voor de plaatsing der grenspalen een karavaanweg te verkennen, die van Kaderi uitging en naar Zoemba
+liep en die in 1903 als druk bezocht werd aangewezen. Zonder eenig wantrouwen had hij onder leiding van een drijver de karavaan
+achtergelaten, voorzien van water. Daar echter de Engelschen een belasting hieven van het zout, dat over de grens ging, hadden
+de inboorlingen sinds eenigen tijd den bedoelden weg verlaten, om een omweg te maken meer naar het Westen en zoo de belasting
+te ontduiken. De niet meer gevolgde weg was weldra bijna geheel verdwenen onder de hooge grassen, en de karavaan, die zich
+vergiste, sloeg den weg naar Karakoe in en verwijderde zich dus aanmerkelijk van de route, door den luitenant ingeslagen.
+Deze had om elf uur in den morgen stilgehouden in de magere schaduw van een doempalm en wachtte gerust af, dat de ossen met
+levensmiddelen en water komen zouden. Het water uit zijn veldflesch was op en hij had niets gegeten, toen de avond viel en
+hij nog maar steeds wachtte. Als een sto&iuml;cijn bond hij zijn gordel vaster en ging slapen tusschen de struiken.
+
+</p>
+<p id="d0e234">In den nacht bracht een Peuhl, die voorbijging, hem ongeveer een liter melk en een beetje meel, dat de heer Audoin, zijn tolk
+en zijn gids al spoedig verorberd hadden. Zoodra het dag was, ging het troepje weer op weg door de steppe, en tegen den middag
+vonden ze water, om de veldflesschen te vullen. Terstond trokken ze verder, want ze wilden zoodra mogelijk Zoemba bereiken,
+daar de honger dringender werd. Maar door vermoeienis en omdat de weg in de duisternis onzichtbaar werd, moesten ze om zeven
+uur halt houden. Den volgenden morgen bij het ontwaken deed de luitenant de treurige ontdekking, dat zijn gids verdwenen was
+en dat de veldflesch lek was, zoodat de enkele slokken water, die ze bevatte, waren verdwenen. Hij moest in die omstandigheden
+nog bijna den geheelen dag reizen en vond eerst tegen het eind van den namiddag den kapitein van zijn tirailleurs, die, zeer
+ongerust en hem verloren wanende, van Zoemba was vertrokken, om hem te zoeken met den kok. Ze brachten een gebraden kip mee
+en een flesch wijn. Het was tijd, want de heer Audouin had in vijf-en-zestig uren niet gegeten, afgezien van een handvol gierstmeel.
+
+
+</p>
+<p id="d0e236">Zelden zal men twee aaneen grenzende streken vinden, die zooveel verschillen en waar de overgang zoo bruusk is als bij Manga
+en de oevers van de Komadoegoe. Daar duinen en steppe, hier bosch en weide; daar ver uiteenliggende dorpen op witte zandduinen,
+hier aaneensluitende dorpen aan den oever der rivier. Men moet hiermee rekening houden, als men onze verrukking beoordeelt
+over de vriendelijke streek. Van het eene dorp naar het andere kronkelde de weg door bosch en struiken tot aan de grootere
+plaats Deoea. Boven de struiken staken de doempalmen op, die we ook in Manga hadden gezien, maar die daar met hun magere silhouetten
+als de eenige boomen niet veel indruk maakten. Hier echter, aan de Komadoegoe maakten de heesters, dat men de magere stammen
+niet zag, en het geheel was bekoorlijk.
+
+</p>
+<p id="d0e238">Een open gedeelte liet van den weg af de groene oevers der rivier zien, die wel vijftien meter breed was, de Komadoegoe Yoch&eacute;.
+Elke drie of vier kilometer wees een gierstveld de nabijheid van een dorp aan, en de zon verguldde dan heerlijk de gelende
+stengels van het korenveld. Weldra zag men dan de zwarte daken der hutten, overschaduwd door mooie tamarinden. Meestal stond
+een der kanten van het dorp aan het water; ossen en paarden waren er aan het grazen. Geen booten om de rivier over te steken,
+maar een reusachtig vlot, bestaande uit een houten balk, waar men ledige kalebassen aan had bevestigd. De reiziger gaat schrijlings op den balk zitten; zijn handen en voeten doen den dienst van riemen, en
+hij komt op die manier gauw aan den overkant. Soms was het systeem wat ingewikkelder. We kregen te Toerbanguida een vlot te
+zien, bestaande uit vijf aaneengebonden kalebassen, waarop een aantal balken een vloer vormden. Maar dat kwam zelden voor.
+
+
+</p>
+<p id="d0e243">Hoewel de rivier rijk is aan visch, schijnen de oeverbewoners zich niet met veel ijver op de vischvangst toe te leggen. Ze
+hebben netten, die ze nu en dan gebruiken, maar als het water gestegen is en ze er niet in kunnen staan, missen ze elk middel,
+om zich het goede voedsel te verschaffen. Gedroogde visch van het Tsadmeer kunnen ze gemakkelijk en goedkoop krijgen. Koren
+en zout zijn er handelsartikelen en katoen groeit aan de rivier, dat tot smalle strooken wordt geweven, zeer gewaardeerd <span class="pageno"><a id="d0e245"></a>Bladzijde 231</span>voor het maken van kleedingstukken. Al die voortbrengselen worden in groote hoeveelheid op de markt van Kabi gebracht.
+
+</p>
+<p id="d0e247">Kabi is een gewichtig middelpunt op de grens van Manga en Bornoe, dichtbij het Tsadmeer en Kanem. De handel is er levendig,
+want de karavanen uit Zinder, Kano en Katsena, die zout gaan halen in Manga, hadden maar een klein eind weegs af te leggen,
+om daar hun voorraden aan te vullen. De tegenwoordigheid van het machtige hoofd sjeik Senoessi, omringd door een talrijk hof
+en een respectabele lijfwacht, die met de zijnen veel geld uitgaf, werkte ertoe mee, kooplieden en koopers aan te trekken.
+Zijn soldaten hielden de nomadische Toeboe's in bedwang. De verre afstand van ieder punt, waar de Europeanen baas waren, maakte
+een gemakkelijken en winstgevenden slavenhandel mogelijk. Die bevoorrechte stelling had de aandacht getrokken van tripolitaansche
+handelaars, te meer daar Bornoe aan struisvogelteelt deed en ze dus dadelijk een geschikt artikel in ruil voor hun goederen
+konden krijgen. Een dertigtal kooplieden was zich te Kabi komen vestigen. Ze brachten er engelsche katoen, goedkoope kleeren
+met vergulde knoopen, lucifers, kaarsen, tapijten van Stamboel, suikerbrooden thee enz.
+
+</p>
+<p id="d0e249"></p>
+<div id="d0e250" class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1910-231.jpg" alt="De oevers van het Tsadmeer."></p>
+<p class="figureHead">De oevers van het Tsadmeer.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e254">Maar Kabi, dat een twaalftal kilometers van de Komadoegoe verwijderd is kan geen water krijgen dan door putten. Sjeik Senoesei
+besloot den zetel van zijn regeering te verplaatsen en kwam met zijn hof naar Toerbanguida. Op hetzelfde oogenblik nam die
+plaats in belangrijkheid toe ten koste van Kabi. Aan den anderen kant verboden de Engelschen den slavenhandel en hoewel de
+verkoop nog werd voortgezet en altijd in het geheim voortdurend plaats vindt, was het toch een harde slag. Eindelijk werd
+sjeik Senoessi verplaatst om te verregaande afpersingen. Zijn opvolger sjeik Ahmed was niet rijk en hoe geldzuchtig hij ook
+was, hij had eenigen tijd noodig, om zijn fortuin op de hoogte te brengen van dat van zijn voorganger. Hij deed dus minder
+inkoopen, en de kooplieden behaalden minder voordeelen. De Tripolitanen verlieten allen het land behalve drie van hen, die
+zich te Toerbanguida vestigden. De meesten gingen naar Dikoa; een enkele trok naar Gue&iuml;dam.
+
+</p>
+<p id="d0e256">Hoe het zij, zoo de markt te Kabi niet meer is wat ze is geweest, toch is ze nog een der belangrijkste, die ik te zien heb
+gekregen. Men is als op een markt in Soedan. De bewoners der dorpen uit den omtrek zitten er op den grond op de groote open
+ruimte met kalebassen v&oacute;&oacute;r zich vol gierst, vezelplanten, zoutbrooden uit Manga of Bornoe, rijst, koren, katoen, indigo, broodboombladeren.
+De Dioela's verkoopen behalve katoenen stoffen en blauwe Haussa-kleeren stukken welriekende boomschors, antimonium, glazen
+kralen, leeren en blikken doosjes en spelden. De omwonenden van het Tsadmeer brengen droge visch. De kanemboe's komen met
+vee, ossen, schapen en kameelen.
+
+</p>
+<p id="d0e258">Gedurende ons kort verblijf te Kabi kwam het hoofd van Toerbanguida ons een bezoek brengen, omringd door veel ruiters en voorafgegaan
+door een troep geweerdragenden te voet, wier costuum op dat van Rabah's soldaten geleek. Er is een zekere elegantie in die
+uniform, die uit een lang wit gewaad bestaat, met zwart omboord, gesloten om het middel, en tot op den grond neervallend.
+De mouwen zijn wijd, en op de borst is aan weerszijden een veelkleurig schild geborduurd. Dan een roode patroontasch, een
+muts als het perzische hoofddeksel en het costuum is compleet.
+
+</p>
+<p id="d0e260">Sjeik Ahmed had een wel voorziene garderobe en veranderde van uniform even vaak als Wilhelm II. Hij droeg over elkaar zijden
+en fluweelen kleedingstukken, helderblauw, vuurrood, goudgeel, alles den rijkdom van den drager verkondigend, maar zonderling
+vermoeiend voor de oogen. Het was alles nieuw, want het fortuin van sjeik Ahmed dateerde nog van den laatsten tijd. Hij had
+niet genoeg prestige, om de menschen, die hij in naam beheerschte, te doen gehoorzamen, zoodat de zwakste dorpen over het
+water trokken, om aan zijn belasting te ontkomen, terwijl de grootste, Bosso bij voorbeeld, eenvoudig weigerden, aan hun verplichtingen
+te voldoen.
+
+</p>
+<p id="d0e262">Men begrijpt, dat bij zulk een anarchie de Toeboe's vrij spel hadden. Bewoners van een streek met weinig water en niet aan
+landbouw, noch aan veeteelt doende, bovendien nomaden, leven de Toeboe's van diefstal en kennen geen ander middel van bestaan.
+In tegenstelling met de Toearegs of de plunderende Arabieren zijn ze weinig krijgshaftig en <span class="pageno"><a id="d0e264"></a>Bladzijde 232</span>diefstal oefenen ze alleen uit, als het zonder gevaar kan gebeuren. Twee gewapende mannen zijn veilig onder hen, maar wee
+den armen duivel, die zich onbeschermd zou wagen op den weg van Kabi naar Bosso. Achter elk boschje kan hij een Toeboe verwachten,
+gereed, om op den voorbijganger aan te vallen en hem zijn goed te ontstelen. Met zulke buren hadden de bewoners van de oevers
+der Komadoegoe de keus, of ze dieven wilden zijn of bestolenen, behalve natuurlijk in Toerbanguida en Bosso, die sterk genoeg
+waren, om zich te verdedigen. Ze hebben niet geaarzeld en zijn de medeplichtigen van de Toeboe's geworden, hun diensten bewijzend
+als aanwijzers en helers. Ook verwaardigden ze zich wel, op eigen gelegenheid, te werk te gaan.
+
+</p>
+<p id="d0e266">Kapitein Tilho riep te Toerbanguida de voornaamste hoofden samen en liet hun weten, dat nu voortaan de Franschen heeren en
+meesters in het land waren, ze zich voorstelden, er de stiptste orde te handhaven. De aanwezige hoofden beloofden, het fransche
+gezag te erkennen en hun best te zullen doen, ons te helpen. De Toeboehoofden waren niet verschenen, wat een onaangenamen
+indruk maakte op de anderen. Er werd daarom gepatrouilleerd in het land der Toeboe's met het gevolg, dat hun hoofd zich melden
+kwam.
+
+</p>
+<p id="d0e268"></p>
+<div id="d0e269" class="divFigure">
+<p class="legend"><img border="0" src="images/p1910-232.jpg" alt="Koken van het zoute water en vermenging met een gewijd poeder."></p>
+<p class="figureHead">Koken van het zoute water en vermenging met een gewijd poeder.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e273">Te Bosso hadden wij een meteorologisch station ingericht, dat voor de klimatologie van de streek nuttig werk heeft verricht,
+vooral om de onmiddellijke nabijheid van het Tsadmeer. Dat hoopten wij nog te zien te krijgen, nu we aan het eind van onzen
+arbeid waren gekomen, en op een goeden morgen ging ik van Bosso, dat maar acht kilometer ervan verwijderd was, te paard in
+de richting van het Tsadmeer uit. Na eenige kilometers begonnen de katoenvelden, maar weldra werd de plantengroei minder;
+de bebouwde velden verdwenen en ik kwam op een wijde vlakte, die zeer ver in het rond met een asclepiadee begroeid was, welker
+groote, lichtgroene bladeren een somberen indruk maakten. Toen hielden ook die planten op en er groeide niets dan hoog gras.
+Op eens klotste water onder de pooten van mijn paard, en even daarna stond het reeds tot de knie&euml;n van het dier, en ik kon
+niet verder gaan. Teleurgesteld wendde ik mij tot mijn gids.
+
+</p>
+<p id="d0e275">&#8220;Kan ik dan met geen mogelijkheid bij het Tsadmeer komen?&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e277">&#8220;Het Tsadmeer?&#8221; was zijn antwoord. &#8220;Maar daar is u middenin.&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e279">Het was inderdaad het Tsadmeer, dit moeras en het hooge gras. Nog in 1904 kon men hier het water zien glinsteren, maar de
+uitdroging gaat zoo snel, dat binnen enkele jaren men er droogvoets zal kunnen loopen. Tegenwoordig moet men al 150 kilometer
+ten zuidoosten van Bosso wezen, om nog open water te vinden in het bekken van de Sjari, en het Tsadmeer is stervende. De uitdroging,
+die al lang geleden is begonnen, gaat thans met snelheid verder, en onze kleinkinderen zullen als over een oud sprookje praten
+over den tijd, toen hun grootvaders water zagen in de dorre laagte.
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of In het gebied van het Tsadmeer met de
+expeditie Tilho, by L.  Roserot de Melin
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE EXPEDITIE TILHO ***
+
+***** This file should be named 16062-h.htm or 16062-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/6/0/6/16062/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/16062-h/images/Initial-D.gif b/16062-h/images/Initial-D.gif
new file mode 100644
index 0000000..0357c08
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/Initial-D.gif
diff --git a/16062-h/images/p1910-221.jpg b/16062-h/images/p1910-221.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c0cce9a
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/p1910-221.jpg
diff --git a/16062-h/images/p1910-222.gif b/16062-h/images/p1910-222.gif
new file mode 100644
index 0000000..dad7441
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/p1910-222.gif
diff --git a/16062-h/images/p1910-223.jpg b/16062-h/images/p1910-223.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c264bb9
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/p1910-223.jpg
diff --git a/16062-h/images/p1910-224-1.jpg b/16062-h/images/p1910-224-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..16019a2
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/p1910-224-1.jpg
diff --git a/16062-h/images/p1910-224-2.jpg b/16062-h/images/p1910-224-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cf57e04
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/p1910-224-2.jpg
diff --git a/16062-h/images/p1910-225.jpg b/16062-h/images/p1910-225.jpg
new file mode 100644
index 0000000..58ada62
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/p1910-225.jpg
diff --git a/16062-h/images/p1910-228.jpg b/16062-h/images/p1910-228.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7dba115
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/p1910-228.jpg
diff --git a/16062-h/images/p1910-229.jpg b/16062-h/images/p1910-229.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2303c26
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/p1910-229.jpg
diff --git a/16062-h/images/p1910-231.jpg b/16062-h/images/p1910-231.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ed781be
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/p1910-231.jpg
diff --git a/16062-h/images/p1910-232.jpg b/16062-h/images/p1910-232.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d1c33e6
--- /dev/null
+++ b/16062-h/images/p1910-232.jpg
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..ac781db
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #16062 (https://www.gutenberg.org/ebooks/16062)