initial commit of ebook 14794HEADmain

1 files changed, 1329 insertions, 0 deletions

diff --git a/14794-0.txt b/14794-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..e360c0f
--- /dev/null
+++ b/14794-0.txt
@@ -0,0 +1,1329 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14794 ***
+
+[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is
+marked as ~g.]
+
+[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa
+upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon
+ay hindi na ginagamit.]
+
+
+
+Ros. Almario
+
+ANG MÁNANAYAW
+
+Aklatang Bayan I Aklát
+
+Limbagan at Litograpía
+
+NI
+
+JUAN FAJARDO
+
+Daang Carriedo Blg. 101, Sta. Cruz.
+
+MAYNILA--1910
+
+
+
+ANG MÁNANAYAW
+
+Ros. Almario
+
+UNANG PAGKALIMBAG
+
+MAYNILA
+
+=LIMBAGAN NI JUAN FAJARDO
+
+Daang Carriedo Blg. 101, Sta. Cruz
+
+1910.=
+
+
+       *       *       *       *       *
+
+=Aklatang Bayan.=
+
+
+_Sa gitnâ n~g masinsíng úlap na sa kasalukuya'y bumábalot sa maynós na
+lan~git n~g Lahíng Tagalog, ang «Aklatang Bayan» ay lumabás_.
+
+_¿Layon? Iisáng iisá: makipamuhay, ibig sabihi'y makilaban pagkâ't ang
+pakikipamuhay ay isáng ganáp na pakikitunggalí, isáng lubós at walâng
+humpáy na pakikibaka_.
+
+_At makikibaka kamí laban sa masasamâng hilig, m~ga ugali't paniwalà,
+magíng tungkól sa polítika, magíng sa relihión at gayón sa karaniwang
+pamumúhay; yamang ang m~ga bagay na itó'y siyáng m~ga haliging dapat
+kásaligan n~g alín mang bayan: tatlóng lakás na siyáng bumúbuó n~g
+káluluwá n~g alín mang lahì_.
+
+_At upáng malubós ang pagpapakilala n~g adhikâng itó sa aming
+man~gagiging, mangbabasa, kung sakalì, n~gayón pa'y malugód na't
+magalang na ipinatátalastás namin sa kanïlá ang m~ga aklát na sa
+kasalukuya'y niyáyarì sa loób n~g Aklatang itó_:
+
+=Ang Mánanabong, Ang Pangginggera, Bagong Hudas, Ang Sakim, Bagòng
+Parì at ibá't ibá pa.=
+
+_Pan~ganay na anák n~g Aklatang itó «Ang Mánanayaw», na n~gayó'y
+bagong kalúluwál pa lamang sa laran~gan n~g Panunulat. Kulang sa katás
+marahil, marahil ay gayón din sa lusóg n~g pan~gan~gatawán, bigláw na
+bun~ga palibhasà n~g isáng panitik na salát sa ilaw n~g talino at
+dahóp sa yaman n~g pananalitâ_.
+
+_Magsísitulong sa aklatang itó ang m~ga katoto ko't kaadhikâng
+Faustino Aguilar, namámatnugot sa TALIBA, Carlos Ronquillo,
+punòng-mánunulat sa náturan ding páhayagán at m~ga ibá pang gurò n~g
+panitik, na sa pamamagitan n~g limbagan at papel ay magsásabog,
+hanggáng sa lalòng lihim na pook n~g Katagalugan, n~g makákaya niláng
+pangliwanag na ilaw sa m~ga kalahìng nan~gan~gailan~gan nitó_.
+
+=Ros. Almario,=
+
+_Taga-pamahalà n~g Aklatang Bayan_.
+
+_Maynilà, 30 V-1910_.
+
+
+       *       *       *       *       *
+
+
+Ang Mánanayaw.
+
+Jóvenes qué estais bailando, al infierno vais saltando.
+
+
+=SIMULA=
+
+_Pati_: Mánanayaw. Alan~ganing tindíg; ni mababà ni mataas; katawáng
+malusóg, makatás, sariwà; m~ga matáng malalaki't bugháw, dalawáng
+bintanàng pinanúnun~gawan n~g isáng káluluwáng nag-iinit, nag-aalab sa
+nin~gas n~g apóy n~g isáng damdaming batis na dinádaluyan n~g alíw,
+_alíw n~g sandalî_ na nakalúlunod, nakaíinís at nakamámatáy sa bawà't
+káluluwáng maligò sa kanyá.
+
+_Sawî_: Túbong lalawigan, binatàng nag-aaral sa Maynilà. Buhat sa
+mabuting lipì, angkán n~g m~ga mayaman, si Sawî ay isáng binatàng
+lumakí sa lilim n~g pananaganà: kimî, mahihiyâin, ugalìng babae, si
+Sawî ay hindî kaparis n~g m~ga binatàng walâng ibáng minimithîmithi
+kundî ang mátulad sa isáng paróparó, sa isáng bubuyog, na tuwîna'y
+hanap ang m~ga bulaklák, upáng simsimín ang kaniláng ban~gó,
+
+_Tamád_: Isáng hampás-lupà, isáng hampas-bató, na gaya n~g tawag sa
+kanyá n~g madlâ. Ulila sa amá't ulila, sa iná. Walâng asawa, ni anák,
+ni kapatid, ni kamaganakan kungdî ... si «Ligaya»; ligayang pará sa
+kanyá'y hindî natatagpô sa alín mang dako, sa alín mang poók, máliban
+sa m~ga bilyar, sabun~gán, pangginggihan, bahay-sáyawan at m~ga
+bun~gan~gà n~g impierno na sa bálana'y laging nakaumang.
+
+--Tamád, ¿kumusta ang _ibon_?
+
+--Mabuti, Pati, maamò na n~gayón.
+
+--¿Handâng pumasok sa kulun~gán?
+
+--¡Oh, walâng pagsalang hindî siyá pápasok!
+
+--¿Anó ang sabisabi niyá sa iyó tungkól sa akin?
+
+Paris din n~g m~ga unang salitâ na náiukol ko sa iyó nang tayo'y unang
+magkátagpô sa isáng handáan: na, ikáw ay magandáng katulad ni _Venus_,
+paris n~g Talà sa umaga. ¡Umiibig na sa iyó! Maáasahang siyá'y bihag
+mo na....
+
+Binuksán ni Pati ang kanyáng dalawáng labì na nagpúpulahan upáng
+paraanín ang isáng matunóg na halakhák.
+
+--_Con qué_, umiibig na sa akin, há?
+
+--At pagháhanapin ka mámayâ.
+
+--¿Saán? ¿saan mo akó itinurò?
+
+--Sa bahay-sáyawan.
+
+--Sa makatwíd palá ay nálalaman nang akó'y mánanayaw? ¿at anó ang sabi
+sa iyó? ¿hindî ba niyá nábabasa ang m~ga páhayagáng, hindî miminsan at
+mámakalawáng nagsásabog diyán n~g m~ga balitàng diumanó'y hindî m~ga
+babae ang m~ga mánanayaw sa «suscrición» kundî isáng tungkós na m~ga
+talimusák?
+
+--_Medio ... medio_ sinabi niyá sa akin ang ganyán; n~gunì't tinugón
+ko siyáng ang gayóng balità'y mangyáyaring magkátotoó, kung minsán, at
+mangyayari rin namáng hindî, «Si Pati»--ang wikà ko sa kanyá,--«iyóng
+dalagang ipinakilala ko sa iyó sa handâang dinaluhán natin ay isáng
+matibay na saksí n~g katotohanang ang isáng magandáng perlas ay
+mangyáyaring mápaliblíb sa gitnâ n~g burak....»
+
+At tumigil sandalî ang nagsásalita upáng lumagók n~g laway at
+magpatuloy, pagkatapos, sa m~ga ganitóng pan~gun~gusap:
+
+--At si Sawî (ang ibong pinagúusapan nilá)--ay naniwalà namáng ikáw ay
+isáng «magandáng perlas», isáng dalagang mahinhín, may puri,
+maran~gal....
+
+--¿At hindî na itinanóng kung bakit akó nápapasok sa bahay-sáyawan?
+
+--Itinanóng ¿bakit hindî? n~gunì't ang dilà ni Tamád, ang dilà n~g
+bugaw mong si Tamád, ay nang m~ga sandalîng yaó'y lumikhâ n~g m~ga
+pan~garap na sa kanyáng bibíg ay larawang mistulà n~g katotohanan,
+katotohanang nákita, sinaksihán n~g kanyáng tin~gín. At sinabi ko sa
+kanyáng hálos maagnás ang luhà ko: ¡Oh, Sawî, kung nálalaman mo ang
+buông kasaysayan ni Pati, n~g magandáng Pati, na hináhan~gàan mo
+n~gayón, ay dî sásalang siyá'y málalarawan sa m~ga balintatáw n~g m~ga
+matá mo na katulad n~g isáng banál na babae, n~g isáng ulirán n~g
+kadalagahan. Pagkâ't siyá, ang habol ko pa, ay isáng ulilàng dumanas
+n~g dî gágaanong kasawîan sa buhay, nagíng magpapalimos, nagíng
+manghihin~gì, at nang ayaw nang lawitán n~g awà n~g m~ga tinátawagan
+ay napilitang pumasok na alilà, ipinagbilí ang lakás sa isáng mayaman
+... dapuwà't....
+
+--¿Anó pa?
+
+--Ang mayaman, ang dugtong ko, sa haráp n~g walâng kaagáw na dilág ni
+Pati, ay nagnasàng paslan~gín ang kanyáng dan~gál.
+
+--¡Paslan~gín! Mainam kang magtátatahítahî n~g kasinun~galin~gan. ¿At
+anó pa ang aking ginawâ?
+
+--Na ikáw ay tumutol sa gayóng karumíng adhikâ.
+
+--¿At pagkatapos?
+
+--Nilisan mo ang bahay na pinaglílingkurán upáng pumasok sa
+pagkamánanayaw.
+
+--Samakatwíd, ang tapos ni Pati, pará kay Sawî, akó'y isáng banál na
+babae, isáng ulilànginapí n~g Palad, nagíng magpapalimos,
+manghihin~gì, alilà, alipin, sa madalîng sabi; at dahil sa
+pagtatanggól n~g puri ko'y iniwan ang bahay n~g mayaman, upáng pumasok
+... ¿gayón n~ga ba?
+
+--Ganiyán n~ga.
+
+¡Oh, kung ipinahintulot n~g Dios na ang m~ga kasinun~galin~gan, bago
+makalabás sa bibíg n~g m~ga nagsísinun~galíng, ay magíng apóy muna...!
+
+Si Pati, pará sa ating nakakakilala sa kanyá, ay isáng isdâng kapak,
+na sa labás ay walâng ibáng ipinatátanáw kundî ang kintáb n~g
+kaliskís, bago sa loób ay walâng ibáng madádamá kundî ang mabahòng
+burak. Siyá'y hindî lamang kirí, hindî lamang salawahan; higít sa
+kirí't salawahan, si Páti ay isáng tunay na salarín, isáng mangbibitay
+n~g m~ga káluluwáng nahúhulog sa kanyáng kandun~gan.
+
+Batà pa lamang, hálos bagong sumísiból pa lamang, si Pati'y
+pinagkatakután na n~g m~ga binatà sa kaniláng pook. ¡Bakit hindî, sa,
+bálana'y sinagután n~g óo, bálana'y pinan~gakuan, bálana'y sinumpâan;
+m~ga pan~gakò at sumpâng bawà't isá'y pinatítibayan sa pamamagitan n~g
+isáng sanlâ, n~g isáng lágak, na hindî na mabábawì kailán man!
+
+N~gunì't ... nagsasalitâ na namán si Tamád; pakinggán natin:
+
+--Pati--aniya--mamayâ'y hindî sásalang dádalhín ko sa iyó ang ibon.
+
+--Dáratíng kayóng handâ na ang haula.
+
+At naghiwaláy ang dalawá.
+
+
+
+
+II.
+
+
+--¿ ... ?
+
+--¡ ... !
+
+At nároón na silá sa unang baytáng n~g hagdanang patun~go sa bayan ni
+Plutón: sa bahay-sáyawan. Náuuná si Tamád, ang tuksó, at si Sawî ay
+sumúsunód sa dako niyáng hulihán.
+
+Ang _Templo_ n~g masayáng diosa _Terpsícore_, nang m~ga sandalîng yaón
+ay maitútulad sa isáng Hardín n~g Kaligayahan: doón at dito'y walâng
+námamalas ang tin~gín kundî ang m~ga bagong Eba, ang m~ga bagong Adán,
+doón at dito'y nagsabog ang m~ga bulaklák, nagsalisalimbayan ang m~ga
+paroparó.
+
+Pagdatíng na pagdatíng n~g magkasamang si Sawî't si Tamád sa
+bahay-sáyawan, si Páti, na nag-aantáy na sa kanilá ay malugód na
+sumalubong at nakan~gitî, nakatawang bumati sa kanilá:
+
+Nan~gáligaw kayó rito....
+
+Si Sawî'y hindî tumugón. Ang m~ga salitâ ni Pati, ang m~ga bigkás na
+yaóng mandi'y pinulután sa tatamís, ay isáisáng sumapit sa pusò n~g
+natítigilang binatà. ¡Anóng gandá ni Pati nang m~ga sandalîng yaón!
+
+Sa loób n~g kanyáng damít na nan~gán~ganinag sa dalang, sa malas ni
+Sawî ay siyá ang nákita ni Flammarión sa kanyáng pan~garap: taong ilaw
+ang pinakalamán, at ang m~ga kamáy ay dalawáng bagwís.
+
+Si Tamád, na nakákita sa ganitóng pagkakápatigil n~g kanyáng kasama,
+ay kumindát n~g isá kay Pati at lihim na itinurò yaón: «¡Talagáng
+_torpe_ n~gâ!»
+
+Noo'y isáng hudyát n~g tugtugin ang náriníg:
+
+--¡Bals!--ang panabáy na turing n~g m~ga naíiníp na m~ga mánanayaw.
+
+At umugong ang malakíng _salón_ sa kiskís n~g m~ga sapatos.
+
+Si Pati na nálalayô na sa dalawáng magkasama, pagsisimulâ n~g sáyawan
+ay mulîng lumapit kay Sawî:
+
+¿Ibig pô ninyóng sumayáw?--ang magiliw na tanóng.
+
+--Hindî pô ... bahala na pô ... mámayâ na pô kung sakali.--At tumindíg
+na tila nainitan sa pagkakáupô; dinukot ang panyô sa bulsá at pinahid
+ang pawis na sa noó'y butílbutíl na sumísipót.
+
+--¡Mahíhiyâin pa ang tunggák! ang naibulóng tulóy n~g magandáng
+mánanayaw. At tinalikdán ang binatà na hálos padabóg. Tila nagálit sa
+gayóng pagtanggí n~g inanyayahan.
+
+Ang gayón ay náhalatâ ni Sawî, kayâ't paanás na násabi sa sarili, nang
+siyá'y naúupô na:
+
+--¡Bakà nagalit ah!...
+
+At lalòng nag-ulol pa ang ganitóng pan~gan~gambá n~g binatà, nang
+mákitang si Pati ay kinúkuha na n~g isáng makisig na _bailarín_:
+
+--¡Sayang at hindî ko siyá napairugan!
+
+¿Sinóng lalaki ang kumuha sa kanyáng magandáng mánanayaw?
+
+¿Katipán na kayâ niyá?
+
+¿Kasintahan na kayâ?
+
+M~ga ganitóng pag-iisip ang gumuguhit sa gunitâ n~g binatà, nang sa
+súsugat sa kanyáng pandiníg ang tanóng ni Tamád.
+
+¿Bakit hindî ka sumayáw? At hindî na binigyáng panahón na ang inusisà
+ang makasagót pa, at si Tamád ay nagpatuloy sa kanyáng pagtuksó:
+
+--¿Naníniwalà ka bang sa m~ga bahay-sáyawan ay walâng dumádaló kundî
+ang m~ga taong walâng kabuluhán?
+
+--Hindî sa gayón, katoto....
+
+--¿Naníniwalà ka ba--ang ulit ni Tamád--na sa m~ga bahay-sáyawan ay
+walâng ibáng dumádayo kundî ang m~ga hampás n~g Dios na nagkalat
+diyán? Ah, nagkakámalî ang m~ga may ganitóng paniwalà, at saksíng
+matibay n~g kamalìang itó ay ang nakikita mo n~gayón, kaibigang Sawî.
+Ang ginoóng iyáng kasayáw ni Pati ay isáng abogadong kilalá sa m~ga
+pook na itó n~g Maynilà ... ang ginoóng yaón--at itinurò ang isáng
+umíikit na kayapós namán n~g isáng babaeng habâan ang mukhâ at singkít
+ang matá ang ginoóng yaón ay isáng _farmaceútico_; at itó, itóng
+nagdáraán n~gayón sa tabí natin na may kawíng pang bulaklák sa tapat
+n~g dibdíb, ay isáng mayamang mán~gan~galakál....
+
+Anó pa't ang lahát n~g m~ga nároón ay isáisáng ipinakilala ni Tamád
+kay Sawî: may m~ga _estudiante de derecho_, m~ga nag áaral n~g
+_medicina_, m~ga mán~gan~galakál, m~ga polítikó, at m~ga ibá pang
+«pag-asa n~g Bayan,» wikà n~gà n~g Dakilàng Bayani n~g Lahì.
+
+N~gunì't ang m~ga ganitóng pagpapakilala ni Tamád ay hindî warì pansín
+n~g kanyáng kinákausap, pagkâ't itó, pagkatapos niyáng humintô, ay
+walâng ibáng náisagót kundî:
+
+¿Sinó ang kasayáw ni Pati?
+
+Ang ganitóng pagwawalâng bahalà n~g kanyáng kaniíg ay hindî ikinapoót
+ni Tamád. ¡Bagkús ikinagalák pa n~gà! Náhalatâ niyáng sa pusò ni
+Sawî, nang m~ga sandalîng yaón, ay walâ nang ibáng nagsísikíp kundî
+ang larawan n~g kanyáng _kandidata_, at walâ nang ibáng naririníg ni
+nakikitang anó pa man ang binatà kundî ang mahinàng sagitsít n~g
+sapatos ni Pati sa tablá n~g _salón_ at ang kanyáng mapanghalinang
+tindíg.
+
+Si Sawî, pusòng lagìng tikóm sa hibò n~g pagkakásala, n~gayó'y
+untî-untîng nabúbuksán sa tawag n~g isáng bagong damdamin, damdaming
+aywán niyá kung anó, datapwà't nálalaman niyá, óo, na ang damdaming
+yaó'y walâng pinag-iwan sa bagang nagbíbigáy init sa isáng kaldera,
+apóy na gumigising sa dating tulóg at nagbíbigáy siglá sa dating
+malamíg na pusò.
+
+Ang bulaklák na noóng una'y takót sa halík n~g araw, n~gayó'y
+bumúbukád sa hagibis n~g bagyó.
+
+Samantalàng ang m~ga pareha'y nagsalísalimbay, sa gitnâ n~g _salón_;
+samantalàng ang m~ga pareha'y walâng hintô n~g bulun~gan, kálabitan,
+kindatan, kúrutan, at kung minsá'y ang pálitan n~g matatamís na
+salitâ; si Sawî, sa luklukang kinarórooná'y walâng ibáng iníisip-isip
+kundî kung «paano ang paraang dapat niyáng gamitin upáng maparating sa
+taya n~g mapanghalinang _binibini_ ang m~ga itinítibók n~g kanyáng
+káluluwá.»
+
+--Tamád ang pamulîng tawag sa katabí--ibig kong akó'y pagtapatán mo:
+¿anó ang tunay na kalágayan ni Pati? ¿Dalaga ó may asawa? ¿malayà ó
+may katipán?
+
+--¿Nálimutan mo na ba ang maliksíng tugón n~g tinanóng ang m~ga isinagót
+ko sa iyó noóng unang tayo'y magkásama hinggíl din sa m~ga ganyán mong
+pag-uusisà?
+
+--Marahil ... ¿anó ba ang sinabi mo sa akin noón?
+
+--Sinabi ko sa iyóng si Pati'y dalaga at walâng asawa, malayà at
+walâng katipán.
+
+--Samakatwíd....
+
+--Samakatwíd ang agád na habol ni Tamád--samakatwíd si Pati ay
+malayà, malayàng tulad n~g isáng isdâ sa tubig, n~g isáng paróparó sa
+halamanan, n~g ibon sa alapaap.
+
+--Kung siyá kayâ'y pag-alayan ko....
+
+Náhalatâ ni Tamád ang tun~go n~g, ganitóng pananalitâ ni Sawî; kayâ't
+hindî na inantáy na matapos pa at matuling sumagót:
+
+--¿Bakit hindî? ¿bakit hindî mangyáyaring siyá'y pag-alayan n~g
+pag-ibig? ¿Hindî ba't ikáw ay isáng binatà, at siyá'y isáng dalaga?
+¿Hindî ba't ikáw ay isáng makisig na bagong-tao at siyá'y isáng
+magandáng binibini? ¿Bakit hindî...?
+
+--Katotong Tamád, tila mandín biníbirò mo akó.
+
+--¿Binibirò kitá? Hindî ko pa sinásabing lahát sa iyó ang m~ga
+nálalaman ko tungkól sa babaeng iyán, pagkâ't nan~gán~gambá n~gâ akóng
+bakâ ka malulà....
+
+--¿Malulà?
+
+--Kung sabihin ko sa iyóng si Pati ay tila ... tila....
+
+--¿Tila anó?
+
+--Tila nagkákagustó sa iyó....
+
+--¡Nagkákagustó! ... ¿Diyatà? ¿diyatà't si Pati'y nagkákagustó sa
+akin?
+
+--¿At bakit mo namán násabi ang gayón?--ang usisàng may halòng
+pananabík.
+
+--¿Bakit hindî'y sa minámasdán ko ang bawà't kilos niyá?
+
+Noó'y nagkátaóng si Pati'y tumítin~gín kay Sawî. Nápansìn ni Tamád ang
+gayón. Kinalabít ang kanyáng kapulong at ang bigkás na pan~gitî:
+
+--¡Nákita mo na ... dî n~gayón ay tiningnán ka na namán!
+
+--¡Tunay!--ang náibulóng ni Sawî sa sarili.--¡At, anóng lagtkít na
+sulyáp ang kanyá, anóng lambíng, anóng pagkásarápsaráp!
+
+Natapos ang unang bals.
+
+Sa ikalawáng hudyát n~g tugtugin na nagbalità sa m~ga nároon n~g isáng
+mainam na _two-step_, si Sawî ay hindî na nakatiís:
+
+--¡Ibig kong sumayáw sa kanyá!
+
+At noón dî'y iniwan ang likmûan, madalîng lumapit kay Pati, at ang
+magalang na samò:
+
+--¿Ibig pô ba ninyó akóng paunlakán?
+
+Sa ganitóng katanun~gan n~g binatà, si Pati'y hindî man lamang nagbuká
+n~g bibíg; subalì't pinasagót ang maputî't maliít niyáng kamáy na
+noó'y agád ikinawit sa bisig n~g nag áanyaya.
+
+M~ga matáng sana'y bumasa sa pusòng lalaki, noón pa'y nábanaagan na ni
+Pati ang kanyáng nálalapít na tagumpáy:
+
+--¡Huli na ang ibon, huli na, huli na!--ang magalák na bulóng sa
+sarili.
+
+At nang silá'y sumayáw na ay pinapaglarô n~g gayón na lamang sa kamáy
+n~g kanyáng kayapós, ang maliít at malantík niyáng baywáng.
+
+Si Sawî, sa ganitóng laláng n~g babae, ay untîuntîng nanglíliít na
+animo'y isáng kandilàng naúupós sa hihip n~g han~gin.
+
+At ang makamandág na samyô n~g sampagang kanyáng sinísimsím n~g m~ga
+sandalîng yaón ay hinayhinay nang tumátagós sa kaibuturan n~g kanyáng
+damdamin.
+
+¡Umíibig na siyá ... at umíibig n~g isáng pagíbig na taós, maálab,
+morubdób, na gaya n~g isáng sigâ sa alò n~g han~gin, gaya n~g isáng
+sunog sa buhos n~g gás!
+
+Bawà't n~gitî ni Pati, bawà't sulyáp na panukáw na ipakò sa kanyá, ay
+mariíng tumítimò, bumábaón, sumúsugat sa dibdíb n~g na sa pan~ganib na
+si Sawî, paris n~g pagtimò, pagbaó't pagsugat n~g isáng mahayap na
+palasô.
+
+--Aling Pati--ang kimíng tawag sa kasayáw--kung akó pô kayâ'y pumarito
+gabígabí ay mákakasayáw ko kayó?
+
+--Bakit pô hindî?--ang malambíng namáng tugón n~g tinanóng.
+
+Ang binatà natin, ang _torpeng_ si Sawî, sa ganitóng paoo ni Pati,
+walâng ibáng maisagót kundî isáng banayad na:
+
+--Salamat pô.
+
+At hindî na umimík pang ulî hanggáng sa matapos ang sáyawan. Si
+Simoun, ang kasindak sindák na Simoun sa _Filibusterismo_ ni Rizal,
+pagkapaglapat n~g m~ga dahon n~g pintûan n~g _Templo_ ni _Terpsícore_
+ay nagpamalas sa m~ga nan~gín~giníg niyáng labì n~g isáng mapagkutyâng
+n~gitî; at sakâ sinabing:
+
+--_¡Buena está la juventud_!...
+
+
+
+
+III.
+
+
+Si Sawî ay walâ nang pagkásyahán n~g pag-ibig kay Pati.
+
+Bawà't saglít na dumaán, bawà't saglít na yumao, ay isáng palasô na
+namáng umíiwà sa kanyáng dibdíb.
+
+--¡Oh, Pati! ... ¿kailán mo pa málalamang iníibig kitá? ¿kailán mo pa
+málalamang ang pusò ko'y nagíng dambanà na n~g iyóng mahál na larawan?
+¿kailán mo pa málalamang si Sawî'y walâ nang ibáng dinárasáldasál kung
+hindî ang pan~galan mong walâng kasingtamís?
+
+Dilàng kimî, gapós n~g pagpipitagan, si Sawî ay nagtítiís manirá na
+lamang sa m~ga himutók at buntóng-hin~gá. ¿Magtapát kay Pati?
+
+--Kung akó'y halayin? ¿Kung hindî pakinggán ang idáraíng ko? ¿kung
+birùbirùin ang pag-ibig? ¡Ay!...
+
+Dapwà't, kung natátantô niyáng si Pati ay isáng maáwàing walâng dî
+nilimusán n~g kanyáng pag-ibig, kung natátantô niyáng si Pati ay isáng
+maawàing walâng pinagkaitán n~g kanyáng _habág_, kung natátantô niyáng
+si Pati'y walâng ibáng ináantay-antáy kundî isáng kalabít na lamang,
+ang isáng salitâng sukat maghiwatig n~g kaniyáng, damdamin upáng
+lúbusan nang ipagkatiwalà sa kanyá ang kanyáng káluluwá, ang kanyáng
+katawán; ang m~ga gayóng hinagpís at pag-aálinlan~gan ay hindî na sana
+sumagì sa kanyáng gunitâ.
+
+N~gunì't si Sawî ay isáng _singkí_ pa; kayâ't hindî niyá nálalamang,
+sa Maynilà, ang salitâng «Mánanayaw» ay nákakatugón n~g m~ga salitâng
+«mangdadambóng sa lilim n~g batás», «magnanakaw sa loób n~g bahay.»
+
+Kung nálalaman niyáng sa m~ga bahay-sáyawan ay hindî ginágamit ang
+m~ga salitâ upáng sabihing: «Iníibig kitá,» «ibig kitang kánin» kundî
+sukat na lamang ang m~ga suliyáp, kindát at kalabít, disin si Pati'y
+malaon n~g nagíng kanyá, ó sa matuwí'd at lalòng tumpák na sabi,
+siyá'y nagíng kay Pati.
+
+Bagamán, ang kanyáng m~ga pag hihimutók ay hindî rin lubhâng naglawíg,
+pagkâ't noóng isáng gabíng si Pati'y manaog sa bahay-sáyawan, upáng
+umuwi na sa bahay, ay _nagkapalad_ siyáng mápasama rito, sa _túlong_
+at _awà_ n~g kanyáng kaibigang si Tamád.
+
+--¡Binibining Pati: ang tawag n~g binatà, nang silá'y nagsásarilí na
+sa gitnâ n~g dilím--¿magalit ka pô kayâ kung akó'y may sabihin sa iyó?
+
+--Kung makagágalit pô ... ang tila pabiròng sagót n~g tinanóng.
+
+Si Sawî ay napatigagál.
+
+¿Paáno ang kanyáng gágawin?
+
+¿Saán siyá maglúlusót n~gayón?
+
+¡Natakpán ang bútas na kanyáng ibig paglagusán.
+
+Maláong hindî nakaimík.
+
+Sa haráp n~g ganitóng pangyayari, si Pati ay lihim na nápan~gitî:
+
+--¡Talagáng _singki_ n~gâ!--ang na wikà sa sarili.
+
+Nang hindî pa rin humúhumá ang binatà ay si Pati na rin ang
+_nagabaláng_ maglawít n~g silò.
+
+--Ginoóng Sawî:--ang bun~gad--kung hindî pô akó namámalî ay tila
+nákita ko na kayóng minsán, bago kayó makaratíng sa aming
+pinagsásayawán.
+
+--¿Saán pô?--ang patakáng saló n~g binatà.--¿Sa lalawigan kayâ, sa
+marálitâng lalawigan na aking kinákitaan n~g unang liwanag?
+
+--Hindî pô, dito rin pô sa Maynilà ... aywán ko na pô lamang kung saán
+at kailán; n~gunì't nákita ko na kayó.
+
+--Dakilà pô ang palad ko kung magkakágayón.
+
+--Akó na n~gâ pô lamang yatà ang talagáng abâng-abâ, sapagkâ't nákita
+na'y hindî pa nápansín.
+
+--¡Binibini! ... ¡Binibining Pati! ... ¡Hindî ko kayó nápansín?
+¿Datapuwà't mangyáyaring kayó'y hindî ko mapansín?
+
+--Talagá pông gayón na n~gâ lamang ang nan~gápakaliliít na paris ko.
+
+--¡Napakaliít! ¿Paano pông mangyáyari, na, ang isáng pinaglílingkurán
+ay magíng maliít pa kay sa isáng naglílingkód?
+
+--¿Pinaglílingkurán pô, ang sinabi ninyó?
+
+Umandáp andáp ang pusò ni Sawî at nag-alaalang bakâ siyá ay
+nápapabiglâ na ... n~gunì't, ¡pag asa at lakás n~g loób! Ang
+napagdaanán na'y hindî na dapat pagbalikán. _¡Adelante!_ ang wikà n~gâ
+ni Golfin sa _Marianela_ ni Galdós, _¡adelante, siempre adelante!_
+
+--Opò--ang patibay n~g walâng kagatólgatól ang dilà--pinaglingkurán
+pô, ang aking sinabi.
+
+--¡Pinaglingkurán pô akó! at ¿nino pô?
+
+--A ... a ... akó pô.
+
+Si Pati ay lihim na nátawá.
+
+Si Sawî ay lihim na nan~giníg.
+
+--¡Lumálabis yatà ang kapan~gahasan ko?
+
+At inantáy na sumagót ang dalaga, paris n~g pag-aantáy n~g isáng
+násasakdál sa pasiyá n~g isáng hukóm.
+
+Ang palad ni Sawî, nang m~ga sandalîng yaòn, ay nábibitin sa m~ga labì
+ni Pati. ¿Anó ang itútugón sa kanyá? ¿Oo? ¡Oh, lan~gít! ... ¿Hindî?
+¡Oh, kamátayan!
+
+Si Pati, matapos mapindót ang sikmurà na sumásakitsakít din dáhil sa
+pinípigilang pagtawa, ay bumigkás n~g ganitó:
+
+--Ginoóng Sawî: ¿kinúkutyâ mo pô yatà akó?
+
+--¡Hindî pô; túnay na túnay pô ang aking sinabi. ¡Oh, kung
+mangyayáring mabuksán ang aking pusò!...
+
+Patuloy ang kaniláng pag-uúsap.
+
+Mulâ sa malayò, sa isáng pitak n~g lan~git, ay pumaibabaw sa tin~gín
+ang isáng anakì'y búndók na kakulay n~g usok, ang úlap, ang makapal na
+úlap, sugò n~g nagbábantâng ulán.
+
+Noón, ang m~ga naglálakád ay kasalukuyang dumáratíng na sa tapat n~g
+isáng _accesoria_ na nátitirik dakòng kaliwâ n~g maluwáng na
+lansan~gan n~g Azcárraga.
+
+--Umakyát pô muna kayó--ang anyaya ni Pati sa binatà--maaga pa pô
+namán.
+
+¡Maaga pa!
+
+¿Maaga pa ang sabi n~g babaeng yaón, gayóng magíikaisá na sa
+hatinggabí?
+
+¡Ibáng-ibá n~gâ namán ang m~ga babaeng Maynilà kay sa m~ga babaeng
+lalawigan! ...--ang náibulóng tulóy sa dî masiyaháng pagtataká sa
+gayóng náriníg.
+
+Gayón man ay sinagót din n~g isáng taós na pasasalamat ang
+nag-áanyaya. At umakmâng tâtalikód na upáng umuwî sa kanyáng bahay;
+dátapwà't ¡pagkakátaón! noó'y bumubos ang ulán.
+
+Isáng mapagtagumpáy na n~gitî, ang namulaklák sa m~ga labì ni Pati:
+
+--¡Talagáng másisilò na ang ibon!
+
+At mulî't mulîng inanyayahan ang binatà hanggáng sa itó'y matapos sa
+pagpapahinuhod:
+
+--Yamang tulot mo pô ...--ang marahang sagót na bábahagyâ nang
+náriníg ni Pati.
+
+Unang umakyát si Pati. Sa likurán niyá'y sumunód si Sawî.
+
+Sa itaás n~g bahay, ang unang napansín ni Sawî ay ang maayos na m~ga
+palamuting doón ay nagsabit, ang m~ga kuadrong nan~gagpápan~gagáw sa
+inam, ang m~ga larawan, _paisaje_, at m~ga ibá pang sukat makaalíw sa
+tin~gín.
+
+Isáng batàng paslít ang dinatnán nilá sa bahay na itó, na, utusán ni
+Pati.
+
+--Bulilít--ang tawag n~g may bahay sa alilà, pagdatíng sa hulíng
+baytáng sa itaás--bigyán mo n~g silya ang tao.
+
+Ang inutusa'y maliksíng tumupád.
+
+Naupô si Sawî; at ang batà ay nawalâ sa kanyáng haráp.
+
+Si Pati, samantalang pinagkúkurús n~g binatà ang dalawá niyáng kamáy
+sa pagkakaupô, ay pumasok sa silíd n~g bahay upáng ayusin ang kanyáng
+buhók na naguló sa bahay-sáyawan, at nang mulîng mapulbusán ang
+mukháng noó'y humúhulas sa agos nang pawis.
+
+At bago lumabás ulî ay makailán munang binikásbikasan ang kanyáng
+bihis at itinanóngtanóng sa sarili kung ang ayos niyáng yaó'y sapát
+nang makapagpalundág n~g isáng pusò sa kanyáng kinalálagyán. At nang
+tila nasiyahán na ang loób ay sakâ pa lamang naupô sa isáng luklukang
+may gadipá lamang ang layô sa kanyáng panauhin.
+
+¡Anóng pagkâgandágandá ni Pati noón sa malas ni Sawî!
+
+--¡Oh--ang nawikà tulóy--magíng si San Pedro man na panót ang tuktók,
+magíng si San Juang mapun~gay ang matá't magíng si San Pascual na
+maamò ang mukhâ, sa haráp n~g ganitóng dilág ay sápilitáng mabúbuyó sa
+pagkakásal!
+
+¡At siyá, siyá pa n~gâ bang isáng hamak na tao lamang ang hindî
+matuksó?...
+
+--Pati! ¡aling Pati! ... ang sunódsunód na tawag na kasabáy n~g
+pan~gin~giníg n~g boông katawán.
+
+Ang tinawag ay hindî sumásagót. N~gunì't nápapan~gitî n~g lihim,
+pagkâ't noón ay nahalatâ niyáng ang makamandág na init n~g kanyáng
+katawán ay tumátaláb na sa pusò ni Sawî.
+
+At si Pati ay lumapítlapít pa sa kanyáng kausap, at nakatawa,
+nakasulyáp na sakdál n~g saráp.
+
+Si Sawî ay lalòng nan~giníg.
+
+Si Pati ay lalò pang lumapit sa kanyá, lalò pang nilambin~gan ang
+n~gitî, lalò pang pinun~gayan ang suliyáp.
+
+Ibig nang tumakbó si Sawî, ibig nang sumigáw, ibig nang tumakas, upáng
+makailag sa tuksó.
+
+¡Daráng na daráng na sa init!
+
+N~gunìt noó'y siyáng pagdampî sa kanyáng kamáy n~g nagpúputia't m~ga
+tabas kandilàng dalirì ni Pati, at kasunód ang magiliw na usisà:
+
+--¿Anó pô ang dináramdám ninyó? ¡nanglálamíg kayó!
+
+--Opò ... opò ... nanglálamíg n~gâ pô.
+
+At sabáy nagtindíg sa pagkakáupô, ibunukás ang dalawâng bisig at
+iginapos sa liíg ni Pati, at ang samòng namámasag ang tinig:
+
+--¡Pati, Pati, patawarin akó...!
+
+
+
+
+IV.
+
+
+Mulâ nang unang gabí na kanyáng pagsamyô nang layaw sa kandun~gan n~g
+magandáng Pati, si Sawî ay nanumpâan nang magíng isá sa lalòng masikap
+na kampón n~g _diosa_ Terpsícore.
+
+Siyá'y isáng pusakál nang mánanayaw.
+
+Ang m~ga aklát na dati niyáng kaulayaw pagdatíng n~g gabí, n~gayó'y
+siyáng m~ga matalik niyáng kaaway.
+
+¡Ni isáng sulyáp man, ni isáng saglít pang pakikiníg sa kanilá!...
+
+Ang lahát nang kanyáng panahón ay lúbusang ipanaubayà na sa m~ga alíw
+n~g sandalî.
+
+At ang kanyáng káluluwá, parang isáng katawáng kulang at salát sa
+pagkain, untîuntî nang nanunsiyami, untîuntî nang nalúluoy, untîuntî
+nang naíinís sa dilím na noó'y bumábalot sa kanyáng maulap na lan~git.
+
+At mulà noó'y walâ nang ibáng pinan~gápan~garáp kundî magpakalasíng sa
+paglagók sa alak n~g pag-ibig sa m~ga maninipis at mapupulâng labì n~g
+kanyáng marilág na Pati.
+
+Si Pati, pará sa kanyá'y siyá nang lahát: pag-asa, ligaya, pag-ibig,
+kaluwalhatìan....
+
+¡Oh, ang makamandág na binhî, ang pag-ibig sa isáng salaríng katulad
+ni Pati, ay lumagô at nag-ugát sa pusò ni Sawî!
+
+Minsán, sa isáng pag-uusap nilá, ay malinaw na nápalarawan ang
+kadakilàan n~g kanyáng pag-ibig sa magandáng mánanayaw:
+
+--Pati, Pati ko aniya,--¿tunay bang akó'y iyóng minamahál?
+
+Si Pati, sa ganitóng kahalin~gán n~g binatà, ay minsáng namuwalan sa
+bugsô n~g isáng pagtawang inimpít.
+
+--Sumagót ka, Pati ko, sumagót ka sana.
+
+--Oo--ang bigáy-loób n~g mánanayaw--óo, Sawî ko, gíliw kong Sawî,
+minámahal kitá.
+
+--¿Gaya kayâ n~g pagmamahál ko sa iyó?
+
+--Higít pa; makálilibo pang mahigít. Iníibig kitá paris n~g pag-ibig
+n~g bulág sa araw, iníibig kitá paris n~g pag-ibig n~g isdâ sa tubig,
+iníibig kitá paris n~g pag-ibig n~g banál sa Dios. ¿Nasísiyahán ka ná?
+
+--Pati, Pati ko. ¿tunay ang iyóng sinabi?
+
+--Paris n~g katotohanang madilím ang gabí, may init ang araw, may
+lamíg ang buwan; paris n~g katotohanang akó ay may pusô, ikáw ay may
+atáy; paris n~g katotohanang ikáw ay maganda, akó ay pan~git.
+
+--Pati, Pati ... at tinutop ang kanyáng dibdíb na tila ibig máwalat sa
+pitlág n~g pusòng noón ay dumanas n~g dî gágaanong alíw.
+
+At bago pinigilan si Pati sa manipís niyáng baywáng, hinagkán sa noó
+n~g isáng matunóg at mahabàng halík at....
+
+--Pati ko--ang turing--¿naríriníg mo ba ang masinsíng tibók n~g aking
+káluluwá? ¿Hindî? ... pakinggán mo: sinásabi niyáng ikáw raw ang
+kanyáng búhay, ikáw raw ang kanyáng ligaya, ikáw raw ang kanyáng
+lan~git ... ¿nálalaman mo na?
+
+--¡Namán!
+
+--At sinabi pa niyáng--ang patuloy ni Sawî na tila hindî pansín ang
+«namán» ni Pati--at sinásabi pa niyáng siyá ay nagtayô n~g isáng
+dambanà sa lalòng lihim na pitak n~g aking damdámin, dambanàng
+sinabugan n~g mapuputîng sampagita upáng suubín sa kanyáng mahinhíng
+halimuyak ang larawan n~g isáng babae, n~g isáng banál, n~g kanyáng
+magandáng Pati....
+
+       *       *       *       *       *
+
+Ang _lintâ_, pagkatapos n~g isáng linggóng pananabíknabík sa dugô n~g
+kulang-palad na si Sawî, ay hindî na nakatiís.
+
+--¡Dapat na siyáng magbayad!
+
+At mariíng ikinápit ang kanyáng matatalím na n~gipin sa bulsáng saganà
+sa pilak n~g walâng malay na binatà:
+
+--Sawî ko, gíliw kong Sawî, bigyán mo akó n~g limáng piso upáng
+máibilí ko n~g barò.
+
+Ang hinin~gán ay latág ang palad na sumagót:
+
+--Náritó, mutyâ ko, tanggapín ang hiníhin~gî mo.
+
+Nagdaán ang unang araw; dumatíng ang ikalawá.
+
+Ang lintâ, ang matakaw na lintâ, ay mulîng sumigíd na namán:
+
+--Sawî ko, gíliw kong Sawî, bigyán mo akó n~g sampûng piso na máibilí
+ko n~g saya.
+
+¡Sampûng piso na n~gayón!
+
+Gayón man, si Sawî ay hindî rin tumanggí sa gayóng pag-íibayo n~g
+halagá. At....
+
+--Náritó, mutyâ ko, tanggapín ang hiníhin~gi mo.
+
+Nagdaán ang ikalawáng araw at dumatíng ang ikatló.
+
+At ang lintâ, ang lintâng kailán ma'y hindî na yatà masísiyahán, noón
+ay pamulîng sumigíd na namán nang sigíd na lalòng mariín pa kay sa
+m~ga una, lalò pang malakás; at....
+
+--Sawî ko, gíliw kong Sawî--na namán bigyán mo akó n~g dalawáng-púng
+piso na maibilí n~g sapín, pulbós, paban~gó, medias at....
+
+¡Dalawángpûng piso na!
+
+Dapuwà't si Sawî, ang magaràng si Sawî, ay dumukot pa rín sa kanyáng
+supot na malamán:
+
+--Náritó, gíliw ko, ang sagót na namáng tila hindî pansín ang kanyáng
+pagkakápalaot--náritó ang hiníhin~gî mo.
+
+At hindî sa lamán lámang humáhanggá ang kirót n~g m~ga kagát ni Pati,
+n~g lintâng si Pati, sa katawáng namúmutlâ na n~g binatà, kundî
+hanggáng sa m~ga butó pa, na pinagtiinán n~g kanyáng matatalím na
+n~gípin.
+
+Minsán, sa kaniláng pagsasarilí, si Sawî ay nagpakasawàng magdampî n~g
+m~ga labì niyá sa m~ga namumúrok na pisn~gi ni Pati. Itó, pagkatápos
+maparaán ang gayóng kahiban~gán n~g binatà, ay tumanóng na may halòng
+birò:
+
+--¿Iláng halík ang ibinigáy mo sa akin?
+
+Si Sawî, lasíng sa m~ga sulyáp ni Pati, sa sin~gaw n~g kanyáng malusóg
+na katawán, ay sumagót na dî magkangtututo:
+
+--Isá ... dalawá ... tatló ... apat ... sampú, labínglimá ... ¡marami!
+¡¡maramingmarami!! ... aywán ko na ba kung ilán.
+
+--Báwa't halík ay babayaran mo n~g piso.
+
+--¡Piso!...
+
+¿Saán hindî masasaid ang bulsá ni Sawî sa ganitóng pamamaraán ni Pati?
+
+Ang bariles, punôngpunô man, pag hindî naampát ang paglabás n~g tagas
+ay dáratnán din n~g pagkatuyô.
+
+At gayón ang nangyari sa kulang pálad na binatà: untîuntîng naubos
+ang yaman, baytángbaytáng na bumabâ sa kailalimang pinagháharìan n~g
+dilím, dilím n~g pananalát, dilím n~g karálitâan.
+
+¿Anó pa ang kanyáng gágawín? ¿Man~gutang? ¿Magsanlâ? ¿Magpalimós?
+
+Tila salun~gát sa pagkatao niyá ang m~ga ganitóng gawâ.
+
+N~gunì't ¿paano si Pati? ¿paano ang kanyáng pag-ibig kay Pati?
+Mangyáyaring siyá'y uminóm n~g luhà, n~g sarilingluhà, bagamá't
+masakláp; mangyáyaring siyá'y magtiís n~g gutom; dapuwà't ¡iwan si
+Pati, iwan pa si Pati! ... Ang gayó'y tunay na dî niyá maáatím, pagkâ't
+si Pati ang kanyáng «pag-asa,» si Pati ang kanyáng «luwalhatì,» si
+Pati ang kanyáng «buhay,» si Pati ang araw n~g kanyáng káluluwá, si
+Pati ang init na nagbíbigay siglá, lakás at tibók sa kanyáng pusò.
+
+¡Oh, si Pati ay isáng halaman at ang pusò niyá'y isáng halamanan!
+
+At ang halama'y nag ugát at hindî na mangyáyaring bakbakín pa sa
+lupàng kinátutubùan kundî isásabog ang lupàng iyán; ¡at ang lupàng
+iyá'y ang pusò ni Sawî!
+
+M~ga iláng araw nang siyá'y hindî sumísilay sa bahay ni Pati dahil sa
+dináranas niyáng pananalát. ¿Saán pa siyá magnánakaw n~g pilak na
+ikasúsunód sa pithayà n~g babaeng itó?
+
+--¡Ah, mabuti ay magsanlâ na!
+
+At nagsanlâ.
+
+At naúbusan na namán.
+
+Nan~gútang: naúbos din.
+
+At nanghin~gî: gayón din.
+
+--¡Oh! ¿anó pa ang aking gágawín?
+
+¿Sumúlat sa kanyáng m~ga magúlang?
+
+N~gayó'y walâ na siyáng amá, walâ na siyáng iná, ni kapatíd, ni
+kamaganakan. Lahát ay sumawà na sa kanyá. ¡Siyá'y itinatákuwíl n~g
+kanyáng m~ga pinagkákautan~gan n~g buhay!
+
+¿At sinong banál na m~ga magulang ang hindî tátalikód sa m~ga anák na
+paris niyá?
+
+Lusakin ang kaniláng dan~gál pagkatapos maubos ang pilak na kaniláng
+natipon sa tulong n~g tiyagâ at walâng humpáy na pakikiagaw sa
+masun~git na kabuhayan; kaladkarín ang kaniláng pan~galan sa
+lansan~gan, payurákyurakan sa bálana, ipakutiyâ-kutiyâ, ¡oh, anóng
+gaming-palà sa kaniláng pagmamahál!
+
+At hindî pa rito lamang humáhanggá ang pagkapariwarà ni Sawî: mulâ
+nang siyá'y magkábaónbaón na sa utang, mulâ nang siyá'y magíng
+maghihin~gì, mulâ nang siyá'y magíng karumaldumal na pag-uugalì, ang
+m~ga dati niyáng kasama sa páaralán, ang m~ga dati niyáng kasama sa
+m~ga pasyalan, ang m~ga dating nagbíbigáy sa kanyá n~g pamagát na
+katoto, ay isáisá nang nan~gilag sa kanyá, isá-isá nang natakót, paris
+n~g paglayô't pan~gin~gilag sa isáng may sakít na nakaháhawa.
+
+At lalò pa mangdíng nag-iibayo ang hapdî n~g m~ga ganitóng kasawîan
+kung siyá'y nakakasalubong sa daán n~g m~ga dating kakilala na
+pagkakákita sa kanyá'y walâ nang ibáng pan~gunang batì kundî ang isáng
+halakhák, ang isáng mutunóg na halakhák, ang isáng n~gitî, ang isáng
+mapagkutiyâng n~gitî; n~gitî at halakhák na kung minsa'y sinásabayán
+pa n~g isáng pagdalirì sa kanyá at n~g m~ga salitâng:
+
+--Nariyán ang hampás-lupà.
+
+Bawà't bigkás na ganitó'y isáng palasô namáng tumitimò't sumúsugat sa
+kanyáng pusò, sugat na labis nang hapdî sugat na labis nang anták.
+
+--¡Limutin ko na kayâ si Pati! ... ang takót na naisanggunì sa sarili,
+nang minsáng siyá ay náhihigâ na.
+
+N~gunì't ¡oh, pagkakataóng labis n~g sun~git!
+
+Nang siyá'y na sa m~ga ganitóng paghahakà, ay siyáng pagkáriníg sa
+kanyáng pintùan n~g tawag n~g isáng boses na kanyáng ikinápaban~gon.
+
+--¿Sinó?--ang tanóng sa tumawag.
+
+At lumapit sa pintûan na noó'y minsáng bumukás sa tulak n~g dalawáng
+malakás na bisig.
+
+--¡Si Tamád!--ang nasambitlâ agád ni Sawî nang mákita ang dumatíng.
+
+--_El mismo_, ang sagót n~g sinambít--akó n~gà.
+
+Si Sawî, pagkakita sa taong itó na nagíng sanhî n~g kanyáng
+pagkakápalun~gì, ay minsáng dinalaw n~g poót, nan~gunót ang mapalad at
+mataás na noó, nanlísik ang dalawáng matá na nápatulad sa dalawáng
+apóy, at....
+
+--¡Tamád!--ang sigáw na kasing-tunóg n~g kulóg--¡láyas, láyas sa bahay
+ko!...
+
+Nágulat si Tamád.
+
+¿Bakit gayón ang pagkakásalubong sa kanyá n~g dáting magiliw na
+katoto? ¿anó ang nangyari?
+
+--¡Tamád! ang nárinig pa niyáng ulit ni Sawî--¡láyas, láyas sa bahay
+ko n~gayón dín!
+
+Si Tamád, pagkaraán n~g sandalîng pagkakápamanghâ, parang kawal na
+pinagsaulán n~g ulirat, pagkaraán n~g unang ulán n~g punlông kaáway,
+ay patawá at paaglahìng tumanóng:
+
+--_Chico, chiquito_, ¿bakit ka nagkakáganyán?
+
+--Tamád: huwág nang sumagót. Iwan ang báhay ko n~gayón din.
+
+--¡Báh, kung akó'y walâng sadyâ sa iyó!...
+
+--¿Sadyâ? ¿anông sadyâ pa ang sinásabi mo?
+
+--Akó'y pinaparito _niyá_--ang matuling sagót n~g bugaw ni Pati--akó'y
+pinaparito NIYA, ang ulit pang nang-lalakí ang boses at sakâ minalas
+malas ang kanyáng kausap na tila bagá warìng sinúsukat ang kanyáng
+m~ga pananalitâ.
+
+Ang dating namúmulâng mukhâ ni Sawî, noón ay namutlâ.
+
+¿Sinóng _niyá_ ang sinásabi ni Tamád? ¿Si Pati?
+
+¡Oh, pan~galang walâng kasingtamís, Venus na walâng kasinggandá!
+
+Nápansín ni Tamád ang ganitóng pagbabago ni Sawî, kayâ't nagpatuloy
+n~g pagsasalitâ.
+
+--Akó'y inutusan _niyá_ rito upáng sabihin sa iyóng ...--at ang patalím
+ay untîuntîng ibinaón sa pusò ni Sawî hanggáng sa itó'y dumatíng sa
+m~ga sandalîng humin~gî n~g tawad kay Tamád sa kanyáng pagkápabiglâ.
+
+--Ipagpaumanhín mo, kaibigan, ang aking pagkakámalî: ¿anóng bilin niyá
+ang dalá mo sa akin?
+
+At buông pananabík na inulit-ulit ang ganitóng tanóng:
+
+--Ipinagbilin niyá sa akin ang paós at marahang paklí n~g inúusisà
+--na sabihin ko sa iyóng ikáw raw ay nagmámalakí n~gayón....
+
+--¡Nagmamalaki!...
+
+--Kung nálalaman mo kung gaanong luhà, ang itinapon ni Pati n~g dahil
+sa m~ga iláng araw na hindî mo pagdalaw sa kanyá....
+
+--Luhà, lumuhà si Pati n~g dahil sa akin?
+
+--Lumuhà n~g dahil sa iyó. Pagkâ't kung dî akó namámalî, ay ... tila,
+tila may hináhabol sa iyó.
+
+--¡Ang _puri_ niyá!--ang náibulóng ni Sawî sa sarili.
+
+¡Puri! ... mainam na puri ang sa isáng talimusák.
+
+Samantalang si Sawî ay natítigilan sa m~ga ganitóng pag-íisip, si
+Tamád, sa kanyáng sarili'y walâng hintô namán n~g kábubulóng:
+
+--¡Talagáng _martir_ n~gà ang binatáng itó! ¡iláng sun~gay ang na sa
+ulo niyá! ¡mahigít pa sa isáng demonio sa impierno!
+
+Pagkatapos ay hinaráp na pamulî ang kanyáng dinalaw at ang m~ga hulíng
+bigkás:
+
+--Sawî: bukód sa pasabi ni Pati, ay nárito ang isáng sulat niyáng
+ipinadádalá sa iyó....
+
+At yumao nang walâng liwagliwag.
+
+Nanabík si Sawî na binuksán ang liham.
+
+Doó'y nabasa niyá ang sumúsunód:
+
+Ibon ko:
+
+_Mag-iisáng linggó na n~gayóng akó'y inúulila mo sa laot n~g m~ga
+himutók at pagluhà. ¡Isáng linggóng hindî ka mákita, pará sa aki'y
+isáng linggóng pagkamatáy n~g Dios!_
+
+_¿Nálimot mo na kayâ ang kulang palad na si Pati? ¿nálimot mo na kayâ
+ang abâng mánanayaw, pagkatapos manakaw ang kanyáng PURI? ¿nálimot mo
+na kayâ ang m~ga dakilàng sandalî na dinanas sa kanyáng piling?
+¿nálimot mo na kayâ ang m~ga dampî n~g labì mong ibinakás sa aking
+m~ga pisn~gi, m~ga dampîng hanggá n~gayó'y nararamdamán kong wari'y
+nag aalab pa sa apóy n~g pag ibig? ¿nálimot mo na kayâ ang m~ga
+sandalîng sinamyô sa aking kandun~gan, sa nin~gas n~g aking m~ga
+suliyáp, sa lambing n~g aking m~ga n~gitî, sa tunóg n~g aking m~ga
+halík?_
+
+_¿Nálimot mo na ba?_
+
+_¿Nálimot mo na ba ang gabíng yaón na ikáw ay máhimláy sa m~ga
+bisig ko na, minsán, makalawá't maikatlóng AWITIN ang m~ga tagumpáy ni
+Kupido? ¿nálimot mo na ba ang sandalîng yaón na iyóng isinimsim sa
+m~ga labì ko n~g walâng kasingtamís na pulòt n~g pag ibig? ¿nálimot mo
+na ba ang m~ga sandalîng yaóng katasin sa m~ga labì ko ang alak na
+nakalálasíng ni Kupido?_
+
+_¿Nálimot mo na ba?_
+
+_¿Nálimot mo na ba ang m~ga sandalîng, sa bugsô n~g iyóng nag aapóy na
+damdamin ay sinabi mo sa aking: «Pati, ikáw ang pusò ko, ikáw ang
+buhay ko, ikáw ang diosa ko»?_
+
+_¿Násaan ang pagtupád sa m~ga ganitóng pan~gakò?_
+
+_¡Ay, Sawî! ¡ay, ibon ko! pumarito ka't sa lahát n~g oras ay bukás na
+áabutan mo ang haulang nagíng pugad n~g ating m~ga ginintûang
+pan~garap n~g ating m~ga ligaya't alíw!_
+
+ANG KALAPATI MO.
+
+
+Si Pati, babaeng walâng káluluwá kundî pawàng lamán, ay nátutong
+magtirik n~g m~ga karayom sa m~ga talatang itó n~g kanyáng liham, m~ga
+karayom na siyáng dumurò at sumigíd sa hayop, sa maban~gis na hayop,
+na iníin~gatan in Sawî sa pusò: ang pag-ibig sa kanyá.
+
+At noó'y isaisáng nagban~gon sa alaala n~g binatà ang m~ga gunitâ n~g
+nagdaán, parang m~ga patáy na sa tawag n~g Mánunubos ay mulîng
+nagsilabás sa hukay n~g libin~gan.
+
+At ang ganid, ang ganid na alagà ni Sawî sa kanyáng pusò, ay minsáng
+nagban~gon, uman~gil, pumalág, hanggáng sa si Sawî ay mapatindíg sa
+pagkakáupò at ulit na masabing:
+
+--¡Pati, Pati, papariyanán kitá!...
+
+
+
+
+=WAKAS=.
+
+
+Hating gabí.
+
+Madilím, maulap ang lan~git, at ang han~gin na animo'y isáng mahabàng
+hinin~gá, ay kasalukuyang nagn~gin~gitn~git; kayâ't bawà't datnín n~g
+kanyáng malakás na hampás ay tumutunóg, umáan~gil na anakì'y
+tumátanggáp n~g isáng ubos diíng sampál.
+
+Mápamayâmayâ'y bundókbundukang usok ang napatanáw sa malayò.
+
+Makasandalî pa'y bumuhos ang ulán.
+
+M~ga kulóg na nakabibin~gáw ang dumadagundóng sa lupà, at sa lan~git
+ay nagháhagarán ang matatalím na lintík na anakì'y m~ga gintông ahas.
+
+Sa malapad na liwasan n~g Azcárraga, sa oras na itó ay isáng
+mahiwagàng naglálamay ang napamámasíd.
+
+¿Sinó siyá?
+
+¿Sinóng káluluwà ang matapang na naglálamay sa gitnâ n~g ganitóng
+sigwá?
+
+Nagtútumulin sa kanyáng paglakad, tun~gó ang ulo, at walâng
+lin~góng-likód.
+
+N~gayó'y dumáratíng na siyá sa tapát n~g bahay na nátitirik sa gawîng
+kaliwâ n~g líwasan. Sa bahay na itó'y walâng tumátanglaw kundî ang
+isáng ilaw na kúkutikutitap.
+
+Hakbánghakbáng na lumun~go sa pintûang noó'y nálalapat pa ang dalawáng
+dahon, n~gunì't nang siyá'y nálalapit na ay siyáng pagkabukás nitó sa
+tawag n~g isáng nakatalukbóng na itím.
+
+At isáng mukhâ ang sumilip doón, mukhâng babae, ¡ang mukhâ ni Pati!
+
+--¿Pumarito pa kayâ?--ang tanóng sa mánanayáw n~g aninong tumawag sa
+pintô.
+
+--Hindî na; marahil ay hindî, pagkâ't umúulán. Tumulóy ka.
+
+Ang pinagsabihan n~g ganitó ay túluyang pumasok sa loób.
+
+Samantalà, ang naiwan sa labás, ang unang násumpun~gán natin sa haráp
+n~g ganitóng námasdán, ay minsáng napakagát-labì at ang nagn~gán~galit
+na turing:
+
+--¡Oh, tila dinadayà akó!
+
+At sandalîng natigilan na áandáp-andáp ang loób.
+
+¿Sinó ang kanyáng pinapasok? Kilos lalaki, lalaki sa kanyáng tayô,
+kilos at pan~gan~gatawan ... ¡Dinádáyà akó! ¡¡dinayà akó!! Pati, Pati,
+magbabayad ka, pagka nagkátaóng napatunayan ko ang aking panibughô!
+
+At ipinatulóy ang kanyáng paglakad: sandalîng tumigil sa labás n~g
+pintûang pinasukan n~g unang nákita na natin, at pagdatíng doón ay
+marahang nakimatyág. Walâ, walá siyáng máriníg.
+
+Minsáng itinulak ang pintûan, patakbóng pumasok sa loób, at hálos sa
+isáng lundág lamang ay dumatíng sa itaás n~g bahay.
+
+Nang naroroón na'y isáng káluskusan sa may dakong silíd ang kanyáng
+náhiwatigan.
+
+--¿Sinó ang nag-uusap na naririníg ko?
+
+¡Tinig ni Pati ang isá at ang isá ay tinig lalaki!
+
+--¡N~gitn~git n~g Dios! ... ¡tinátaksíl akó! ¡¡tinátaksíl akó!!
+¡¡¡tinátaksíl akó!!!...
+
+Ang katulad n~g isáng balíw na labnót ang buhók, nagaalab ang
+dalawáng-matá, na pumasok sa loób n~g silíd.
+
+¡Oh, kataksilán!...
+
+--¡Si Pati, sa piling ni Tamád!
+
+Si Sawî (na dî iba't kundî itó ang dumatíng) sa haráp n~g gayóng
+pag-yurak sa kanyáng dan~gál ay biglâng dinatnán n~g isáng dilím n~g
+tin~gín.
+
+Lumapit sa dalawá na bumubugá n~g apóy ang panin~gín, nanínindíg ang
+m~ga balahibong animo'y maliliít na pakòng nagtimò sa kanyáng balát,
+at bágo nilurhán sa mukhâ si Pati, nilurhán sa mukhâ si Tamád, at si
+Pati at si Tamád ay kapuwàng pinisíl sa liíg n~g tigisáng kamáy.
+
+--¿Dios ko?--ang panabáy na sambit n~g m~ga sinakál.
+
+Noón ay minsáng nabuksan ang m~ga labì ni Sawî, m~ga labìng
+nagdúrugûan pa sa baón n~g n~gipin, at ang matunóg na sigáw sa lalaki:
+
+--¡Imbíl!...
+
+At sa babae'y
+
+--¡Magdarayà!...
+
+Si Pati'y hindî nakahuma.
+
+Si Tamád, na warì'y nadaráng sa alab n~g poót ni Sawî, ay umambâng
+tátakbó.
+
+N~gunì't, ang malalaking dalirì n~g binatà ay lumatay noón sa mukhâ
+n~g bugaw:
+
+--¡Anák ni Lusiper! ¿Ibig mong tumanan? ¡Ah, duwág!
+
+--¡Patawad!...
+
+--¡Patawad! ... ¿patawarin kitá pagkatapos dumhán ang pagkatao ko?
+¿patawarin kitá pagkatapos na akó'y maibulíd sa impierno, pagkatapos
+na akó'y matuksó, at akó'y malinláng?
+
+--Hindî na....
+
+--Hindî na ... ¿hindî na, pagkatapos na akó'y masipsipán n~g katás,
+pagkatapos na akó'y maghirap, pagkatapos na akó'y mainís sa kandun~gan
+n~g babaeng itó?--at sabay itinurò si Pati, na noó'y nan~gan~gatál sa
+takót.
+
+--At ikáw--ang pihit dito--na nagíng dahil n~g aking m~ga kasawîang
+dinanas; ikáw, na nagíng dahil n~g aking pagkakápalayô sa m~ga dating
+kaibigan; ikáw, na nagíng dahil n~g aking pagkakápalayô sa amá't iná,
+n~g pagbawî sa akin n~g kaniláng pagmamahál; ¿nasaán ang pusò mo upáng
+akó'y gantihín n~g ganitóng kataksilán? ¿Mainam na bayad sa pilak ko
+na iyóng nilusaw; mainam na bayad sa dugô ko na iyóng ininóm!
+
+Si Pati ay nan~gín~giníg na sumagót:
+
+--¡Patawarin!...
+
+--¿Nálalaman mo, Pati--ang patulóy ni Sawî--nálalaman mo kung gaano
+ang nagíng halagá n~g pag-ibig ko sa iyó? Pilak, maraming pilak ...
+gintô, gintóng dakótdakót. Gintô't pilak na bawà't piraso'y
+nagkákahulugán n~g isáng sarong pawis, isáng sarong dugô n~g aking
+m~ga banál na magulang.
+
+--¿At ang pan~galan ko--ang dugtóng na hálos mahirin sa nag úunaháng
+piglás n~g m~ga salitâ--ang aking pan~galang n~gayó'y siyáng
+hantun~gan n~g lahát nang pulà, n~gayó'y isáng sukal na
+kinaririmariman n~g lahát nang bibíg, paris n~g pagkarimarim sa isáng
+pusalì, sa isáng tambakan n~g mabahòng yagít? ¿saan mo inilagáy ang
+pagkatao ko?
+
+Si Pati'y hindî sumasagót.
+
+Nagpatuloy si Sawî:
+
+--¡Ah, n~gayó'y lúbusan nang pinaníniwalàan ko ang sabi n~g m~ga
+páhayagáng sa m~ga _palaisdâan_ (bahay-sáyawan) na nilalan~guyán mo ay
+walâng ibáng nápapansíng kundî pawàng isdâng kapak, isdâng pawàng
+kintáb n~g kaliskís ang námamalas sa labás, bago'y pawàng burak ang
+lamán n~g loób!
+
+--¡Sawî, patawad ... akó'y walâng sala!
+
+--¡Walâng sala! ...--at gumuhit noón sa gunitâ ni Sawî ang m~ga
+pamamaraáng ginawâ sa kanyá n~g mánanayaw, ang unang pagtatagpô nilá
+sa isáng handâan, ang pagkakádalaw niyá sa bahay-sáyawan, ang m~ga
+kasinun~galin~gang sinabi sa kanyá ni Tamád tungkól sa kabuhayan n~g
+babaeng itó, ang lahát n~g yaón ay napagkurò niyáng pawáng laláng
+lamang na iniumang sa kanyá, upáng siyá, tagálalawigang walâng
+kamalayán sa buhay-Maynilà, ay magiliw na pumasok sa lambát ni Pati,
+na gaya n~g isáng isdâ sa pabahay n~g baklád.
+
+At lalò pang nag-alab ang kanyáng damdamin, lalò pang nag-ulol ang
+kanyáng poót; kayâ't sa isáng pag-lalahò n~g isip ay minsáng dinaklót
+si Pati sa kanyáng gulónggulóng buhók, at ang tanóng dito sa buháy na
+tinig:
+
+--¿Walâ kang sala, ang sabi mo?
+
+--Walâ, walâng walâ.
+
+--¿At bakit, bakit walâ kang kasalanan sa aking pagkakapàlun~gi?
+
+Si Pati, sa ganitóng tanóng, ay kimî at hálos pabulóng na sumagót.
+
+--Pagkâ't alám mo nang akó'y MÁNANAYAW....
+
+
+       *       *       *       *       *
+
+BAGONG PARE
+
+NOBELANG TAGALOG
+
+NI
+
+Ros. Almario
+
+KASALUKUYANG TINATAPOS SA LIMBAGAN
+
+       *       *       *       *       *
+
+"Pinatatawad Kitá!..."
+
+Nobelang Tagalog na ipinagbibilíng kasalukuyan sa lahát n~g Librería
+dito sa Maynilà, sa halagáng Isáng Peseta.
+
+Maykatha: MATANGLAWIN.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Huling Habilin
+
+(NOBELANG TAGALOG)
+
+KATHA NI
+
+Maximino de los Reyes.
+
+Ipinagbibilí sa lahát n~g Librería buhat sa unang araw n~g Juliong
+papasok, 1910.
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Ang Mananayaw, by Rosauro Almario
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14794 ***