diff options
Diffstat (limited to '14043.txt')
| -rw-r--r-- | 14043.txt | 1245 |
1 files changed, 1245 insertions, 0 deletions
diff --git a/14043.txt b/14043.txt new file mode 100644 index 0000000..256220f --- /dev/null +++ b/14043.txt @@ -0,0 +1,1245 @@ +The Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan +by Ph. J. Ketner + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906 + +Author: Ph. J. Ketner + +Release Date: November 14, 2004 [EBook #14043] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + + + +Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + +Door PH. J. KETNER. + + +_Settimana di gloria_!--Wie had voor eenige weken, toen de geweldenaar +aan de golf van Napels dood en verschrikking bracht over het land; +toen de Natuur, die Italie zoo mild heeft bedacht, die er zoo veel in +schoonheid heeft hersteld en geheeld, wat door den Tijd was getroffen, +met wreede hand in weinige uren in een woestenij verkeerde de velden +en gaarden die de menschen door jarenlangen noesten arbeid in het +zweet huns aanschijns tot vruchtbare landouwen hadden weten te maken; +toen 1906 ook voor Italie een rampjaar dreigde te worden,... wie had +toen durven denken, dat zoo kort daarop in datzelfde land een week +van glorie zou aanbreken als inzet van een jubelfeest ter eere van +de overwinning van den mensch _op de natuur_!? + +Maar Italie is altijd het land van scherpe contrasten en snelle +overgangen geweest, en geen natie ter wereld die zich zoo spoedig over +leed en ellende heenzet als dit lachende volk onder zijn lachenden +hemel! + +En zoo kwam het, dat, terwijl in het zuiden van het land de nood- +en doodsklokken nog luidden en rouwwaden werden gespreid in kerken en +huizen, in het noorden al weer de beiaard jubelklanken deed trillen +door de lucht en het rood-wit-groen met het witte kruis van Savoye +werd ontplooid ten teeken van nationale vreugde. + +Ginds de mensch stil, nietig, verslagen, machteloos tegenover de +vreeselijke, ontembare werking der natuurkrachten; hier de trotsche +overwinnaar, zich van zijn genie en heerschappij over de stof bewust, +met bazuingeschal de gansche wereld toegalmend: _Milano a nome d'Italia +chiama le genti a le pacifiche gare del lavore_; "Milaan roept in naam +van Italie de volkeren op tot den vreedzamen wedstrijd van den arbeid". + +Wel mocht Milaan die eer voor zich opeischen! + +Want meer dan in eenige andere stad van Italie treden in deze +metropolis de _mensch_ en _das Gebild der Menschenhand_ op den +voorgrond. En altijd zal den reiziger die van over de Alpen Italie +binnenkomt treffen de tegenstelling tusschen de gewijde stilte en de +majesteit van het hooggebergte, waar de Natuur heerschappij voert en +de wufte, wereldsche drukte, inhaerent aan den eeredienst van den +mensch, in de stad, waar alle groote volkerenstraten, die Noord en +Zuid verbinden, hun eindpunt vinden. + +In Milaan klopt het hart van het herboren Italie; noemde Plinius +de stad, waarover Cicero, de groote redenaar, eens als stedehouder +regeerde, reeds "het nieuwe Athene", thans mag zij de geestelijke +en zedelijke hoofdstad van Italie genoemd worden. Na de overwinning +der Fransch-Piemontsche wapenen op de Oostenrijkers bij Magenta in +1859--vereeuwigd in het prachtige ruiterstandbeeld op het reusachtige +Domplein, een der schoonste van Europa, dat Victor Emanuel II +voorstelt midden in het gevecht, zijn paard inhoudend om bevelen +uit te deelen--heeft de stad, bevrijd van het vreemde juk, zich snel +ontwikkeld tot een centrum van handel en nijverheid. + +Milaan is de _werk_stad van Italie; drie machtige bondgenooten hebben +haar daarbij geholpen om de positie te veroveren, die zij thans onder +de eerste steden van het Apenijnsche schiereiland inneemt. Deze "triple +alliantie" bestaat uit: het verstand, de werkzaamheid en het geluk. + +Aan die drie elementen dankt Milaan zijn enorme uitbreiding en zijn +toenemende welvaart. + +De stad telt nu meer dan een half millioen inwoners en is het +middelpunt van het intellectueele en artistieke leven van dit begaafde +volk; de verzamelplaats van tal van zangers, toonkunstenaars en +tooneelspelers uit alle landen der wereld; hier is de markt voor +impressario's en operadirecties. Maar boven alles verheugt zich +de industrie hier in hoogen bloei. Milaan is het middelpunt van de +Lombardijsche zijdeweverijen, die haar grondstof te danken hebben aan +de duizenden moerbeiboomen in deze vruchtbaarste laagvlakte van Europa +met wier bladeren de zijdewormen zich voeden. Ook fluweel, tapijten, +papier en gummi vormen hier belangrijke export-artikelen, terwijl +uitgevers als de gebr. Treves en de firma Sonzogno een Europeesche +vermaardheid genieten. + +Moet men niet toegeven dat alle omstandigheden Milaan hebben +voorbeschikt om binnen zijn muren (in letterlijken zin, want de +oude wallen met hun trotsche poorten zijn, schoon tot lommerrijke +plantsoenen aangelegd, nog in stand gehouden), temidden van zijn +eeuwenoude _palazza's_, zijn indrukwekkende baselieken en prachtige +monumenten, en in de schaduw van zijn machtigen Dom--kostelijkste +nalatenschap van de christelijke kunst!--de eerste internationale +tentoonstelling aan deze zijde der Alpen te herbergen?... + +Trouwens, de aanleiding tot het houden der tentoonstelling knoopt +zich onmiddellijk vast aan de commercieele belangen van Milaan. + +In 1881 opende het, onder de auspicien van den beminden Umberto I, +de nationale tentoonstelling ter viering van de voltooiing van het +reuzenwerk van den _St. Gotthard_-tunnel en thans, na 25 jaren, is het +op nieuw het tooneel van een uitgebreider en grootscher feest van den +arbeid, met medewerking van de bevriende natien tot stand gebracht, +ter eere van de opening van den nog belangrijker _Simplon_-tunnel. + +Naast de steden van West-Zwitserland (vooral Geneve) zal Milaan toch +de meeste vruchten plukken van de totstandkoming van dezen tweeden +tunnel tusschen Zwitserland en Italie, want het groote vervoer langs +dezen nieuwen en hoogst noodigen verkeersweg, die het spoorwegtraject +Parijs-Milaan b.v. met 83 K.M. zal verkorten, zal ten slotte op Milaan +uitloopen, zoo goed als het de terminus is van het enorm-drukke vervoer +langs den St. Gotthard-spoorweg van alles wat via Basel-Luzern naar +het zuiden stroomt. + +Het feest van den Simplontunnel mag dan ook het feest van de stad +Milaan genoemd worden, maar tevens jubelt Italie, dat van den nieuwen +verkeersweg een belangrijke uitbreiding zijner handelsbetrekkingen, +vooral met Frankrijk, verwacht, daarmee ten aanhoore van heel de +wereld uit zijn vooruitgang en zijn bloei, zijn gevoel van verjongd +leven, zijn geloof in de toekomst onder de bezielende leuze: _Sempre +avanti l'Italia!_ + + + +Het tentoonstellingsplan dateert eigenlijk reeds van 1901. De werken +van den Simplontunnel, in Augustus 1898 aangevangen, zouden in 5 jaar +gereedkomen, dus in begin 1904. Voor een goede voorbereiding was men +dan ook niets te vroeg. De ondernemers van den tunnelbouw--omtrent +welk werk indertijd een geillustreerde beschrijving in deze kolommen +is opgenomen--de heeren Brand, Brandon en Co., hebben echter met +reusachtige moeilijkheden te worstelen gehad, waardoor de arbeid +telkens werd vertraagd en de opening herhaaldelijk moest worden +uitgesteld. + +Het tentoonstellingsplan ondervond daarvan den terugslag en zoo +werd het daarmee een ware lijdensgeschiedenis, die het, zoo al +niet verschoonbaar, dan toch verklaarbaar maakt, dat er allengs +een stadium van verslapping aanbrak, dat zich, toen de solemneele +ure naderde, begon te wreken in eindelooze verwarring en hopeloozen +achterstand. De uitbarsting van den Vesuvius werd aangegrepen als een +welkom voorwendsel om de opening nog een 8 dagen uit te stellen, maar +eindelijk begrepen de Italiaansche leiders toch, dat zij er met een: +"_Fortuna, e dormi!_", "heb geluk en slaap maar!" niet komen zouden. En +zoo zag ik, in die dagen van de barensweeen der tentoonstelling reeds +hier aanwezig, bevestigd wat een landgenoot, die hier reeds jaren woont +en het volkskarakter uitnemend kent, mij voorspeld had: "In de laatste +dagen, als 't er op aankomt, zult gij de Italianen wonderen zien doen." + +Inderdaad, toen de dag der plechtige opening daar was, scheen het of +goede feeen in de stilte en de duisternis van den nacht rondgezweefd +hadden over de terreinen en met tooverstaven in het leven hadden +geroepen, wat luierende werklieden die liever in het zonnetje lagen +te slapen en soldaten die wel onder tucht werkten maar wier handen +verkeerd stonden voor dezen ongewonen arbeid, maar niet klaar konden +krijgen, al stonden de commissieleden er ook handenwringend bij. + +Het Uitvoerend Comite mocht van geluk spreken, dat het zoo ... den +schijn wist te redden! + +Trouwens, de kunst om het uiterlijk op te houden verstaan de Italianen +uitnemend! + +En wie zou niet gaarne veel vergeven aan een volk, dat, bij al zijn +gebreken, zoo nauw verband houdend met zijn aard en opvoeding, aan +den anderen kant zulke voortreffelijke eigenschappen toont!?... + +Want te ontkennen valt het niet dat de tentoonstelling, zooals +zij zich daar nu voordoet, getuigt van het scheppingsgenie en den +hoog-ontwikkelden smaak der Italianen. + +Zoowel in uitgebreidheid als in conceptie maakt de tentoonstelling +een grootschen indruk. Indien men voor haar een ligging had kunnen +vinden, zoo schilderachtig als de oevers van de Seine in Parijs +en van de Maas in Luik, dan ware het panorama van deze tooverstad, +marmerwit als het _Lipara_, dat Couperus' kunstenaarsoog zag, onder +Italie's diepblauwen hemelkoepel met de intense lichtschittering van +de zuidelijke zon onvergelijkelijk heerlijk geweest. + +Het oorspronkelijk tentoonstellingsplan omvatte alleen het +transportwezen: spoorwegen, scheepvaart, rijwielen en automobielen, +luchtballons enz. Maar als gewoonlijk groeide het spoedig den +ontwerpers boven het hoofd en kreeg het een omvang als men nimmer had +vermoed of bedoeld. Decoratieve kunst, schilder- en beeldhouwkunst, +kunstnijverheid, landbouw en vischteelt, telegrafie en telefonie, +hygiene, cooeperatie en verzekeringswezen, dat alles werd in het +definitieve plan opgenomen, welks uitvoering ruim 12 millioen +lire heeft gekost. En naast die permanente tentoonstelling zullen +nog tijdelijke tentoonstellingen gedurende de zomermaanden worden +gehouden van voedingsmiddelen, chemische en pharmaceutisehe producten, +fotografie, muziek-instrumenten, jachtwapenen enz. + +Het eenige, wat deze internationale tentoonstelling dan nu ook +onderscheidt van een _wereld_-tentoonstelling, dat is haar _niet +algemeen_ karakter; de groot-industrie bv. is tot veler teleurstelling +buitengesloten, daar slechts machines van een beperkt aantal +paardenkrachten in gebruik bij de kunstnijverheid mochten ingezonden +worden, terwijl in eenige afdeelingen, o.a. in die van schilder- +en beeldhouwkunst, geen internationale mededinging is toegelaten, +een maatregel die de beteekenis dezer sectie niet heeft verhoogd. + +In uitgestrektheid doet de Milaansche tentoonstelling echter niet +onder voor die van Luik en Duesseldorf, welke wereldtentoonstellingen +werden genoemd; zij heeft een grootte van 980,000 M_2_, terwijl de +overdekte hallen tezamen een oppervlakte beslaan van 245,000 M_2_, +verdeeld over 125 groote gebouwen en kleinere paviljoenen. + +Teneinde den lezers eenigszins een maatstaf ter vergelijking te geven, +wil ik er hier aan herinneren, dat de Luiksche wereldtentoonstelling +van 1905 een terrein van 11 H.A. besloeg met een overdekte ruimte van +110,000 M_2_; het aantal gebouwen en paviljoenen bedroeg in Luik 98. + +In een stad, geheel in de vlakte gelegen en met oude vestingmuren +omringd, viel het niet gemakkelijk voor een zoo groote tentoonstelling +een geschikt terrein te vinden. De ruimte van het binnen de enceinte +gelegen Park bood nauwelijks een derde van de oppervlakte die men +noodig had. De aandacht viel toen op het buiten de bastions gelegen +exercitieterrein van Milaan's groote garnizoen, de _Piazza d'Armi_, +maar ook dit was nog te klein. Toen kwamen de ingenieurs op het +lumineuze denkbeeld om de beide terreinen, door een nieuwe stadswijk +van niet geringen omvang van elkander gescheiden, in gebruik te nemen +en ze onderling te verbinden door een electrischen spoorweg over een +viaduct, bijna lijnrecht loopend van het midden van het eene naar +dat van het andere. + +Met medewerking van de militaire en burgerlijke autoriteiten slaagde +dit plan volkomen. En daaraan is het nu te danken, dat de hoofdingang +van de tentoonstelling op nog geen 20 minuten afstands van het centrum +der stad is gelegen. + +Wanneer men van het _Cordusioplein_, waar het monumentale Beursgebouw +en het paleis van de "Algemeene Verzekerings-Maatschappij" +in elliptischen vorm rondgebouwd zijn, en dat vlak achter de +noordwestelijke zijde van het Domplein, het centrum der oude stad, +gelegen is, de _Via Dante_ ingaat, een der breedste en fraaiste +hoofdstraten van Milaan, dan ziet men aan het einde daarvan op het +_Foro Bonaparte_, dat een halven cirkel vormt, recht voor zich het +beroemde en indrukwekkende _Castello Sforzesca_ met zijn massieve +torens en heerlijke versieringen van Leonardo da Vinci en Bramante, +de voormalige woonplaats der Visconti's, meermalen in den loop der +eeuwen verwoest en weer opgebouwd, telkens weer verwaarloosd maar nu +weer bijna geheel gerestaureerd tot een grootsch historisch monument en +inwendig ingericht tot archeologisch en kunst-museum, verrijzen. Door +de hoofdpoort, de _Torre del Filarete_, het _Castello_ binnentredende +en recht overstekende door den eersten en tweeden binnenhof (_Piazza +d'Armi_ en _Corte Ducale_) bereikt men door de tegenoverliggende poort +aan de achterzijde het fraai aangelegde _Parco_, dat geheel beheerscht +wordt door den ver op den achtergrond verrijzenden triomfboog met zijn +mooie _bas-reliefs_, de _Arco della Pace_, oorspronkelijk bestemd +om de heldendaden van Napoleon te eeren, maar later gewijd aan een +herdenking van de nederlagen van den grooten Keizer, die bekroond +wordt door het wonder-mooie werk van den beeldhouwer Sangiorgio, in +brons gegoten door de gebroeders Manfredini en voorstellende de godin +des vredes staande op haar met zes vurige paarden bespannen zegekar. + +In dit park, begrensd door die beide monumenten en omringd door +een voornaam kwartier van patricische huizen en villa's, ligt, +schuilgaande grootendeels onder donkere cypressen en ander zwaar +geboomte, het eene gedeelte der tentoonstelling en vandaar leidt de +electrische spoorweg naar het grootere terrein, dat ruim 20 minuten +loopens verder is gelegen. + +Links van het _Castello_, aan het einde van het breede +_Foro Bonaparte_, ligt de hoofdingang der tentoonstelling, een +architectonisch goed gelukt bouwwerk, waarvan onze foto een duidelijk +beeld geeft. + +In dit ranke bouwwerk met zijn zuilengalerij, zijn sprekende +versieringen en beelden, hebben de architecten--aan wier hoofd de +bekwame Besana staat--veel vergoed van het gemis van een monumentaal +hoofdgebouw en een panorama over heel de tentoonstelling. Toch ligt +de beteekenis van deze rijke facade die 's avonds met duizenden +gloeilampjes wordt verlicht meer in de beide Simplontunnels, waarvan +zij de omlijsting vormt. + +Aardiger _clou_ ware voor deze tentoonstelling wel niet uit te vinden +geweest dan de bezoekers te doen binnengaan door een tunnel, waarmee +op bedriegelijke wijze de Simplontunnel nagebootst is. Dat is dan ook +de groote attractie, het nieuwe en wonderbare. Het is dan ook aardig +gedaan; de illusie is volkomen. Men schuift het zwarte gordijn even op +zij en treedt de onbekende duisternis in; in de verte gloeien kleine +lichtjes tegen den van kristallen glinsterenden rotswand; bij hun +zwak schijnsel ziet men op den bodem de vage evenwijdige lijnen van de +rails. Men hoort het gekletter van water en het snorren en stampen van +machines. Het zijn de boormachine en de luchtververschingsinstallatie +die hier in werking worden getoond. Door nauwe zijgangen, waarin men +de scherven van rotsblokken onder de voeten hoort kraken, komt men +in den tweeden tunnel, evenwijdig aan den eersten loopende, die, +evenals in de werkelijkheid, met den eersten halverwege een punt +van samenkomst heeft. In dezen tweeden tunnel heeft men kans gezien +op vernuftige wijze duidelijk te maken, hoeveel last men bij den +bouw gehad heeft met het van boven door de aderen in den bergwand +doorsijpelende water, dat menigmaal de gangen blank zette. Uit den +rotswand springt hier met geweldige kracht het heldere water van den +bergstroom dat bruisend en schuimspattend zich neerstort temidden +van de rotsblokken, juist zooals men dat in het hooggebergte ziet. + +Men behoeft thans niet naar Iselle te reizen om zich een begrip +te kunnen vormen van het grootsche werk, dat daar is geschied en +welks voltooiing hier wordt gevierd. De kunst van nabootsen tracht +de wezenlijke techniek in haar hooge vlucht te achterhalen. Alles +toch is zoo natuurgetrouw, dat men werkelijk meent in het hart van +de Hoog-Alpen te verkeeren. + +Tusschen de beide tunnelingangen heeft de gevierde beeldhouwer +Butti een beeldengroep aangebracht, die den moeizamen tunnel-arbeid +voorstelt. Een mooi afgietsel in brons van deze sprekende groep is +door het Uitvoerend Comite aan Z.M. den Koning als een aandenken aan +de plechtige opening aangeboden. + +De beide tunnelpoorten worden bekroond door een eleganten toren, +dragende een Mercurius-beeld, en welks versieringen de beteekenis van +het werk des vredes, door de samenwerking van Zwitserland en Italie +tot stand gebracht, symboliseeren. + +Aan weerszijden van den hoofdingang sluiten langwerpige vleugels zich +aan dit smaakvolle bouwwerk aan. Rechts is de afdeeling "Visscherij", +waarin Duitschland schitterend voor den dag is gekomen, ondergebracht, +waarbij zich weer aansluit een zeer interessant aquarium; links +vindt men een reeks van ineenloopende zalen, waar bijeengebracht is +een hoogst belangwekkende verzameling oudheidkundige voorwerpen die +betrekking hebben op het transportwezen te water en te land. Aan de +medewerking zoowel van het Quirinaal als van het Vaticaan is het te +danken, dat het een waar genot is deze retrospectieve afdeeling te +doorwandelen, waaraan bovendien prof. Fumagalli door een methodische +groepeering zekere wetenschappelijke waarde gegeven heeft. Men vindt +er zoowel de draagstoel van Leopold II, Groot-hertog van Toscane +als de staatsiekaros waarmee Paus Pius VII in 1814 zijn intocht +hield in Modena; de berlina met koperen paneelen, rijk met zilver +beslagen, van Ferdinand II van Bourbon (Corte di Napoli: 1839) +als de rijk-gebeeldhouwde gala-koets, die gediend heeft in den +begrafenisstoet van Victor Emanuel II in 1878 bij de overbrenging +van het stoffelijk overschot van het Quirinaal naar het Pantheon; +vergulde kardinaalskarossen en met acht paarden bespannen trouwkoetsen +met beschilderde paneelen en van binnen met satijn bekleed van het +Huis van Savoye. + +Niet minder de moeite waard zijn de modellen van oude schepen; o.a. van +de galjoen, waarmee Maria de Medici in 1600 van Livorno naar Frankrijk +is gevaren. + +Ook het "voorheen en thans" op het gebied van de rijwielen wordt +in een apart zaaltje vrij volledig te zien gegeven, terwijl de +Italiaansche Posterijen en de Duitsche Rijkspost een belangrijke +historische inzending hebben samengebracht, bestaande in modellen +van oude postkoetsen, uniformen, gereedschappen, documenten enz. + +Men kan gerust zeggen, dat deze afdeeling tot de best-geslaagde van +de tentoonstelling behoort. + +Na deze uitstapjes rechts en links van den hoofdingang gaan +we nu het Park in, waarvan de aanleg getuigt van den smaak der +Milaneesche tuinbouwkundigen; frisch en fleurig ziet er alles uit +en de breed-uitgespreide waaierpalmen en bloeiende camelia's zouden +wij wel zoo naar ons land willen meenemen! De stoomwals heeft de +breede wegen geeffend, waarin de zware vrachtwagens diepe voren +hadden getrokken; aan den rechterkant krijgen we nu de voornaamste +tentoonstellingsgebouwen in het oog; zij rijzen geen van alle hoog +op tusschen het geboomte en hun hagelwitte kleur zal bij den fellen +Italiaanschen zonnebrand verblindend zijn voor de oogen, al helpt +zij de hitte _buiten_ de zalen houden, maar overigens ... wat een +superieuren smaak hebben de Italiaansche architecten getoond bij het +ontwerpen dezer paleizen en paviljoenen! Schoon ook hier in hoofdzaak +het onduurzaam tentoonstellingsmateriaal slechts dienst kon doen, +wint Milaan het in dit opzicht verre van Luik en Duesseldorf en wordt +Parijs van 1900 naar de kroon gestoken. + +De liefde voor de schoone klassieke vormen was hier de leidstar van +mannen als Besana, Bongi en Locati, meestere in hun vak. Hier wordt +men herinnerd aan het Parthenon met zijn zuilen en bogen, daar aan +Romeinsche thermen; ginds aan de Byzantijnsche bouwkunst, elders +weer aan het Arabische Alhambra. Aan de Italiaansche en Fransche +renaissance wordt recht gedaan; kortom, de historische architectuur +viert hier hoogtij! En toch, hoe frisch, hoe oorspronkelijk +bleven de ontwerpers daarbij; hoe gelukkig wisten zij in bouworde +en versieringen uitdrukking te geven aan de bestemming van de +verschillende gebouwen! Zeker, dat alles is _klein_ tegenover dien +machtigen kolossus, den Dom, dien de christelijke kunst, als een +prediking in marmer, midden in deze stad heeft gebouwd; en te _druk_ +tegenover den stroeven ernst der middeleeuwsche kunst die spreekt +uit de _palazza's_, welke de eeuwen hier hebben nagelaten en die +thans de omlijsting vormen van deze onwezenlijke droomstad, waar +alles klatergoud en namaak is en die straks weer zal verdwijnen, +even spoedig als zij gekomen is. + +Maar ... wie ontkomt aan de machtige bekoring die van dit alles +uitgaat!? Die mengeling van architectuur en sculptuur, zij is een +weelde voor het oog en spreekt tot de verbeelding van oorden, waar +de schoonheid godheid is, waar het ideaal triumfeert in marmerwit +en kronegoud! + +Van het beeldhouwwerk gesproken: Al heeft de Italiaansche plastiek +de schoone traditien van het verleden niet weten hoog te houden, +men mocht toch bij deze gelegenheid van de beeldhouwers in het land +van Michel Angelo en Canova iets goeds verwachten. + +In qualiteit hebben zij dan ook niet teleurgesteld, maar in de +quantiteit hadden zij meer matiging kunnen betrachten. Overlading +schaadt overal, zelfs op een tentoonstelling. Alle Olympische goden +zijn er aan te pas gekomen. Het is of men een concurrentie heeft willen +ondernemen met de permanente beelden-uitstalling op het beroemde, +maar mij en velen, die onder een andere dan de zuidelijke zon zijn +geboren, weinig sympathieke _Campo Santo_. + +Maar zonder nu alles op gezag mooi te vinden, alleen omdat het van +kunstenaars als Butti en Brivio, die op dit oogenblik in de gunst +staan, afkomstig is, moet ik toch erkennen, dat er kracht en realiteit +zit in menig beeld en in meer dan een groep. + +Ga natuurlijk zoo'n compositiebeeld niet van nabij bekijken, dan +is alle illusie weg! Maar een tentoonstelling hangt nu eenmaal van +bedriegelijk decoratief aan elkaar. En niemand zal aan zoo'n _Victoria_ +of _Mercurius_, die straks op een electrisch verlicht voetstuk zullen +staan, hooge kunsteischen stellen! + +Het is al veel waard, wanneer het gevoel niet wordt gekwetst door +groven wansmaak of jammerlijke banaliteit. En daartegen hebben de +artistieke en technische leiders der tentoonstelling met veel zorg +gewaakt. Binnen die grenzen heeft men echter het eigen initiatief +zooveel mogelijk vrijheid gelaten en zoo is er tusschen al die groote +paleizen en paviljoenen een aardige afwisseling van Zwitsersche +chalets, Schwartzwalder huisjes; Oostersche kiosken enz. Telkens wordt +het oog weer geboeid door iets eigens en karakteristieks. Hoe jammer, +dat ook Nederland, als te St.-Louis, niet met iets eigens, met een +pittigen oud-hollandschen trapjesgevel bv., is kunnen komen! Maar +de Milaneesche aannemers vroegen fabelachtige prijzen en de middelen +waren gering. Nu heeft het Nederlandsch comite zich tevreden moeten +stellen met 800 M_2_ in de gemengde afdeeling der decoratieve kunst, +waar het Japan tot buurman heeft, en 200 M_2_ elders voor op zichzelf +staande inzendingen als die van den baggermolen-fabrikant Smulders uit +Schiedam. Het is nu maar te hopen, dat het inwendige (de versiering +is bij den heer Kromhout uit Amsterdam zeker in goede handen) en de +inzendingen goed zullen maken wat aan het uiterlijk ontbreekt. Maar +daarvoor is nog wat geduld noodig. Niet voor half Juni zal de +Nederlandsche afdeeling geopend kunnen worden. Met dit wat achteraf +gelegen gebouw schenen de heeren van de bouw-commissie het minste +haast te hebben. En toen de gedelegeerde commissaris van Nederland +herhaaldelijk aandrong op meer spoed, wijzende op het ergerlijk +luieren der Italiaansche werklieden, die, als 't koud is, zich rond +een houtvuurtje gaan warmen en als 't warm is, in 't zonnetje liggen +te slapen, antwoordde men zoo philosophisch-laconiek als Italianen +dat alleen kunnen: "Laat dan Nederlandsche werklieden komen om het +gebouw af te maken. Zwitserland heeft ook eigen werklieden ontboden!" + +Biedt een tentoonstelling kans van welslagen, al geeft ze ook nog +zooveel interessants te zien, waar de leiders dergelijke luchthartige +opvattingen koesteren?... De vertegenwoordigers van het buitenland, +die ervaring hebben op dit gebied twijfelen er wel eens aan. Maar de +Italianen zijn onverbeterlijke optimisten; zij kloppen de mopperaars +gemoedelijk op den schouder en zeggen glimlachend: "_Al levar della +tende si vedra_", of te wel: als de boel weer afgebroken wordt, +zal _alles_ je duidelijk zijn. Een troost!?... + +Wij zijn nu in de groote middenlaan van het Park, die dit gedeelte +der toonstelling in twee groepen scheidt: rechts wetenschap en kunst; +links de vermakelijkheden. Even wippen we binnen in het gebouw der +"Schoone Kunsten". Dat was inwendig het eerst gereed omdat de Koning +er doorheen wandelen zou op den openingsdag. Een openbaring is deze +zuiver-nationale afdeeling niet; ook zijn vele doeken verkeerd of +veel te sterk belicht. Er is in 't algemeen te veel gelegenheidswerk +zoowel van schilders als beeldhouwers. + +Een zaal is geheel gereserveerd voor de productieve familie Ciardi, +bestaande uit vader en twee zoons, die 32 werken heeft ingezonden, +een andere zaal bevat alleen 28 stukken van den grooten Venetiaanschen +meester, Ettore Tito. Ook Carcano heeft een zaal voor zich, terwijl +Carlandi, bekend door zijn fijne zeegezichten, 84 aquarellen heeft +ingezonden. + +Onder het beeldhouwwerk is meer knappe copie dan oorspronkelijk +werk. De _Unione artisti romani_ leverde hier het leeuwendeel, +o.a. een reusachtige groep van Lazio. + +Het paleis van de _Belle Arti_ bestaat uit twee vleugels in +hoefijzervorm die samenkomen in een koepelvormige zaal. In deze +feestzaal, waarvan wij een reproductie geven, had de plechtige +opening der tentoonstelling plaats. Jammer genoeg mochten er toen +geen photografische opnamen worden gemaakt--een maatregel die als +vele andere verband hield met de veiligheid van den Vorst. Want +toen langs alle lijnen electrische lichtjes fonkelden, ook in de +lauwerkransen door de engelenfiguurtjes omhoog gehouden, en heel de +zaal bezet met schitterende uniformen en galagewaden, waartusschen +de bekoorlijkste damestoiletten in teere kleuren,--allen omringend de +met bloemenguirlandes versierde estrade, waarop de Vorstelijke stoet +had plaats genomen--toen bood dat geheel een betooverend gezicht, +hoe weinig indrukwekkend de ceremonie ook overigens was, die onder +een geestdriftige ovatie aan het Koninklijk Paar eindigde met een +symbolische opening van de tentoonstelling door Koningin Elene, die +een rood lint losmaakte, dat de estrade had afgesloten van den uitgang. + +Uit den rechtervleugel de feestzaal binnengekomen treden wij nu +door den hoofdingang, door zinrijke beeldengroepen geflankeerd, +weer naar buiten. Aan de overzijde van de breede allee zien wij, +verscholen in het frissche groen, drie kleine gebouwen liggen, +evenveel verschillend van stijl als van bestemming; voornaam en mooi +is de facade van het kleine paleis der stad Milaan, in Italiaansche +renaissancestijl gebouwd, waarin het gemeentebestuur, dat een ruim +aandeel genomen heeft in de totstandkoming der tentoonstelling en +bij feestelijke gelegenheden de honneurs tegenover de gasten uit den +vreemde waarneemt, een volledig overzicht geeft van de inrichting +zijner model-bedrijven en van het vele wat Milaan doet op het gebied +van onderwijs, armenzorg, hygiene en volkswelvaart. Zij die ook om +iets te leeren de tentoonstelling bezoeken zullen hier een nuttig +uurtje kunnen vertoeven in deze rustige omgeving. + +Van een heel ander karakter is het Zwitsersche paviljoen dat +natuurlijk van wege "de onverbrekelijke vriendschapsbanden" op deze +tentoonstelling een eereplaats kreeg. + +Het is een echt Zwitsersch chalet, in wit rood en bruin geschilderd +hout met balcons en een luifeldak en pittig torentje; een juweeltje +van dien karakteristieken bouwstijl van het Alpenland. "Een bescheiden +huisje" noemde de Zwitsersche commissaris-generaal Siemen het, toen +hij er uit naam van de Bondsregeering den Koning van Italie begroette, +maar de jonge Vorst die zijn oogen altijd goed den kost geeft had +het bij het rechte eind, toen hij den bescheiden Zwitser warme hulde +bracht voor dat smaakvol paviljoen, een sieraad van de tentoonstelling. + +Natuurlijk is de inhoud van het gebouw grootendeels gewijd aan de +werken van St. Gotthard en Simplon, gesymboliseerd in een groot fresco +in den voorgevel, en de vermaarde Zwitsersche kunstnijverheid. + +Een honderd schreden verder ligt op een heuveltje, gelijk in hoogte +aan de viaduct, het Park-station van den electrischen spoorweg, +ook een aardig, luchtig gebouwtje, waaraan veel zorg is besteed. + +Voor wij uitstappen echter nog even een kijkje genomen aan het +uiterste einde van het Park bij den Vredesboog in het complex van +gebouwen, dat gewijd is aan een der belangrijkste afdeelingen van de +tentoonstelling: de versieringskunst; het zijn eigenlijk twee reeksen +van gebouwen, door binnenhoven met zuilengalerijen, aardige beelden +en fonteintjes, onderling met elkaar in gemeenschap, gescheiden door +een smal laantje; het is hier, dat ook Nederland zijn beste beentje +voor zal zetten. Maar de strijd zal zwaar zijn. Op dit oogenblik zijn +de gebouwen nog nauwelijks onder dak en is de chaotische toestand +nergens zoo wanhopig als hier in dit hoekje; van etaleeren kan dus +nog geen sprake zijn. Maar de ingenieur die hier de leiding heeft, +de heer Gatti-Casazza, weet schitterende dingen van deze afdeeling +te vertellen. Na de welgeslaagde proefneming in Turijn met de +tentoonstelling van versieringskunst in 1902 zal Italie hier nu +eens met 500 van zijn eerste architecten en artisten (grootendeels +uit Lombardije) uitkomen; een ruimte van maar eventjes 12000 M_2_ +heeft het daarvoor noodig; Hongarije, dat in de laatste jaren een +reusachtige vlucht nam op het gebied der kunstnijverheid, zal 3500 +M_2_ innemen; Engeland 1000; Zwitserland, Japan en Nederland elk +800; Duitschland 500; Turkije 350 en Noorwegen 100. Nederland maakt +dus quantitatief geen slecht figuur. Jammer echter, dat onze eerste +firma's op dit gebied geen lust tot deelneming gevoelden. + +Frankrijk, Oostenrijk, Rusland en Belgie hebben ook hun afdeeling +versieringskunst ondergebracht in hun eigen gebouwen op de _Piazza +d'Armi_. Ofschoon de Commissie van toelating lang niet gemakkelijk is +geweest, hebben de aanbiedingen zoo de verwachting overtroffen, dat +zij heeft moeten laten varen het denkbeeld om ook een retrospectieve +tentoonstelling van de ontwikkeling der toegepaste kunst in den loop +der eeuwen te geven. Een eereplaats zal echter gegeven worden aan +den vrouwenarbeid, waarvan, onder de auspicien van de Hertogin Maria +Anna Visconti di Modrone Gropallo, presidente van het damescomite, +evenals te Luik, veel belangwekkends zal te zien gegeven worden. + +Een zware taak wacht de jury maar ook een aangename, want de Koning +heeft een eereprijs van 10,000 lire uitgeloofd voor de fraaiste +"complete moderne inrichting". + +Aan den anderen kant van het park, nog een groote uitgestrektheid +met mooie gazons en waterpartijen, zetelt het Vermaak. Daar kan +men een reis naar het hooge noorden maken en zich verbeelden op de +ijsberenjacht te zijn, of de geneugten smaken van een montagne russe; +daar kan men zich in aardige bars en kiosken door gebronsde zuidelijke +schoonen met uitdagende, donkere oogen champagne en vruchtenijs laten +bedienen; daar kan men voor een halve lire heel Tyrol of het Berner +Oberland doorreizen onder 't genot van Muenchener Hofbraeu, Chianti of +Capri, Marsala of Vermouth van fratelli Cora; daar kan men 's avonds +tusschen de donkere cypressen in den maneschijn zitten mijmeren bij +"American drinks", zoo echt als in de eerste Broadway-bars; daar kan +men zich van een helling in een bootje met duizelingwekkende vaart +in een meer laten storten of, wanneer men 't op dit ondermaansche +te benauwd krijgt, hoog in de lucht rondvliegen in een _Aeroplan_ +en in jolige pret lachen om dat Castello en dien Dom die daar zoo +eigenwijs en roerloos staan te droomen midden in dat wereldsche, +lawaaierige Milaan; daar klinken muziek en zang; daar raakt men de +zilverstukjes kwijt.... + +Daar mist men alleen Lucas Bols of Wynand Fockink, anders trouwe +comparanten op groote tentoonstellingen, die hier met een "Oude +Schiedammer" en een jonge Zeeuwsche boerendeern toch zeker al even +veel succes zouden hebben als overal elders in de wereld. + + + +Maar het wordt tijd, dat wij het Park verlaten en naar de _Piazza +d'Armi_ trekken, waar wij in vogelvlucht hebben te overzien _veel_ +dat nog niet af is en heel _weinig_ dat wel gereed is. Konden wij +maar werkelijk in een luchtballon er over heen zweven! Dan liepen we +geen kans overreden te worden door zwaargeladen goederentreinen en +in dolle vaart rondsnorrende auto's, die voor de snelle verplaatsing +van comite-leden zorgen als zij lastige reclamanten uit de voeten +willen blijven. + +Het electrische treintje, comfortabel ingericht--een voorbeeld voor de +directie der Italiaansche spoorwegen die, sedert de staatsexploitatie +in vollen gang is, nog niet veel gedaan heeft om het spoorwegverkeer +uit zijn achterlijkheid te verlossen--brengt ons, hoog over straten +en lanen en pleinen, over de ranke en sierlijke viaduct in een paar +minuten daar. + +Ook deze terminus doet ons kennismaken met een aardig, rustiek +station met bloemperken en heesters omgeven; ruim, ongevaarlijk en met +zacht-glooiende op- en afgangen. De maatschappij die dat goedkoope +lijntje van 5 cent per rit exploiteert heeft eer van haar werk en +succes; het aantal abonnes loopt al in de tienduizenden. + +Recht voor ons ligt in het midden van het vierkante terrein, dat +een omtrek heeft van ruim drie kwartier loopen en doorsneden is van +lange rechte lanen, waartusschen nu de vakken tot weelderig plantsoen +met rotsen en vijvertjes, fonteinen en bloembedden zijn aangelegd, +het groote paleis van het "Transport te water" met den reusachtigen +vuurtoren op natuurlijke grootte, die 's avonds een intens licht over +tentoonstelling en stad verspreidt, op den voorgrond. Handelsvloot en +passagiersschepen worden in deze afdeeling wel erg op den achtergrond +gedrongen door de Marine, die toch eigenlijk slechts in verwijderd +verband staat met "transport te water." Maar hiermee kon Italie +meer geuren dan met zijn scheepvaart, die niet sterk vooruitgaat, +hoewel, na de jongste Marine-rapporten, deze tentoonstelling van +model-materiaal een bitter bijsmaakje voor de Italianen heeft gekregen. + +Ook het buitenland heeft in deze afdeeling _acte de presence_ +gegeven. Krupp en Armstrong vervullen u hier met bewondering voor hun +werken maar ook met een tikje wrevel; die onheilspellende kanonnen +storen de vredes-gedachten, die de ideeele achtergrond vormen van +dit jubelfeest van den arbeid, waar de natien komen getuigen van hun +grootheid en hun kracht ... in de werken der beschaving en des vredes. + +Enkele modellen van Oceanflyers, van moderne luxe-schepen, van +reusachtige vrachtbooten, zeesleepbooten en baggermolens gaan +hier bijna verloren voor 't oog tusschen de vernielingswerktuigen, +torpedobooten, torpedo's, pantsertorens enz. + +Trouwens, hier en daar verspreid over het terrein vindt men nog +onderdeelen van deze sectie. Zoo heeft de groote Italiaansche +Stoomvaart-Maatschappij, die ook de dagelijksche diensten tusschen +het vasteland en Sicilie verzorgt, haar eigen, kranig gebouw en is +er een zeer bezienswaardige inzending van motorvaartuigen, elegante +gondeltjes, waarmee men lust zou gevoelen zich te laten voortglijden +over de smaragden golfjes van de Zwitsersche en Italiaansche bergmeren. + +Links van "Marine" ligt het grootste tentoonstellingspaleis, de +"Galerij van den Arbeid", een complex van reusachtige hallen +met drie koepelvormige ingangen. In de voornaamste daarvan was +een prachtig plaatsje gereserveerd voor een inzending van de +Amsterdamsche diamantindustrie, waarop men aanvankelijk scheen te +mogen rekenen. Jammer, want die zou hier _furore_ gemaakt hebben! Over +de inzendingen in deze afdeeling valt nog zoo goed als niets te +zeggen; behalve een paar mooie kleurendrukpersen en een reusachtige +rotatiepers, waarop een tentoonstellingsuitgave van het grootste +dagblad van Milaan, de uitnemend geredigeerde en snel-ingelichte +_Corriere della Sera_, tot stomme verbazing der toeschouwers wordt +gedrukt en gevouwen, staan er slechts rijen van onopengemaakte +kisten, waarin de schatten van de machinale kunstnijverheid verborgen +zijn. Meer dan een schoone belofte is dit Arbeidspaleis dus nog niet. + +Wij naderen nu bekend en bevriend terrein. Een gebouw met frisschen +vriendelijken baksteengevel zegt ons terstond, dat wij hier te doen +hebben met iets uit gewesten, dichter bij Nederland; het doet zelfs +vreemd in deze omgeving van witte paleizen met blauwe koepels en veel +verguld. Het verwondert ons dan ook niet uit het dak de Belgische vlag +te zien wapperen. Wij zijn thuis; die rustige lijnen van de Vlaamsche +renaissance, die symmetrie welke geen oogenblik stijf wordt, zij +doen ons Nederlandsch hart goed. Onze naburen zijn hier schitterend +voor den dag gekomen, om jaloersch van te worden. Ook de Italianen, +die wel eens meenen het monopolie van stijl en smaak te hebben, +kunnen hun bewondering niet verbergen. + +Inderdaad, dit gebouw--werk van den Brusselschen architect Henry +Vaes--is opgericht _a la gloire de la patrie_, zooals op een +gedenksteen in den muur van een der torens is gebeiteld. Maar ... de +Belgische regeering, zich dankbaar herinnerend de ruime deelneming +van Italie aan de wereldtentoonstelling te Luik, stelde dan ook +een bedrag van fr. 300.000 ter beschikking van de commissie van dat +land. Met zoo'n sommetje kan men wat beginnen! + +Ook de inzendingen der Belgische kunstnijverheid die het gebouw en +een daarnaast gelegen hal zullen vullen, beloven het beste te geven +wat het nijvere land kan voortbrengen, vooral kant en smedewerk. + +Langs de achterzijde van het terrein liggen drie groote gebouwen, +die samen een reuzenstation vormen met uitgestrekte overkappingen. + +Wij hebben hier te doen met de kern der tentoonstelling, de wortel +van de reuzenplant: het spoorwegwezen. Vier landen domineeren hier; +Duitschland, Oostenrijk, Hongarije en Italie zelf, dat zeker, al komt +het hier met mooie dingen uit, op dit gebied eenige bescheidenheid +mag in acht nemen. Reusachtige locomotieven en prachtig-ingerichte +slaap- en salonwagens vormen het hoofdbestanddeel dezer afdeeling, +terwijl Italie zeer interessante nieuwe uitvindingen op het gebied van +seinwezen en veiligheidsinrichtingen in werking te aanschouwen geeft. + +Van groot practisch belang voor berglanden zijn o.a. de optische en +gehoor-signalen voor tunnels en de nieuwste tandradbaan-locomotieven. + +Een zeer sympathieken indruk maakt de iets verder onder hangars +geherbergde inzending van het Italiaansche _Roode Kruis_, +waarvan vooral de aandacht verdienen de met veel zorg ingerichte +transportwaggons en booten voor gewonden. Ook Duitschland's +_Sanitaetswesen_ komt hier schitterend voor den dag met ziekenbarakken, +vervoerbare barakken en vriendelijke paviljoentjes. + +Van de ziekenverpleging naar de hygiene _il n'y a qu'un pas_. Hier +ook in letterlijken zin. Heerlijk is weer die frontgevel van den +architect Bongi, aan het paviljoen, waar Aesculapius' vriendelijke +dochter troont, gegeven. Van het zinnebeeld der gezondheid, de slang, +heeft hij bij de versieringen een gelukkig gebruik gemaakt. + +Welke schatten Hygieia in haar tempel tentoonspreidt is nog +een geheim. Alleen is mij bekend, dat onder de inzenders ook een +Nederlander is. Onze consul te Milaan, de ingenieur H.J. Van der +Schalk, exposeert er modellen van hygienisch ingerichte boerenwoningen +en veestallen volgens een nieuw systeem. + +Uit het gebied waar de godin der gezondheid heerscht, over te gaan +naar Cairo is nog al een sprong. De oosterlingen staan gewoonlijk +met Hygieia op een gespannen voet. Maar het tentoonstellings-Cairo +in miniatuur is nog al onschuldig! 't Ziet er alles zelfs te +onnatuurlijk zindelijk uit, het ruikt er te frisch om de illusie +volkomen te doen zijn. Maar aardig is die exotische omgeving voor +ons, westerlingen, toch altijd. Hoe verrukkelijk doen die glanzende +koepel en die fijne minaret van de Hasinin-moskee tegen het zuidelijk +azuur! Hoe schilderachtig zijn die kleine straatjes en de bazar, +waar de oosterlingen bezig zijn hun snuisterijen uit te pakken! Nu is +'t nog rustig en leeg hier, maar weldra zal de moslem zijn gebeden +prevelen in den toren; zal er vreemdsoortige, lawaaierige muziek +klinken bij de Arabische danseres, die de Italianen zal laten genieten +van een nerveusen _danse du ventre_; dan zullen de kooplieden met +hun roode fez u met een "_bon marche, monsieur!_" naloopen om u hun +waren aan te prijzen en bruine jongens op bloote voeten u trachten +over te halen om op een witten ezel of een hoogen kameelenrug rond te +rijden. En nog lang daarna zal de geur van de rozenolie u herinneren +aan die oostersche atmosfeer van de nagebootste Nijlstad hier midden +in Lombardije. + +Langs Bulgarije, dat zich de weelde van een eigen fraai paviljoen +kon veroorloven evenals vorig jaar te Luik, keeren we weer naar +Midden- en West-Europa terug. We hebben nu het langwerpige paleis +van Frankrijks decoratieve kunst met de 4 smaakvolle ingangen voor +ons liggen. Uitwendig en inwendig viert de Fransche kunst hier weer +haar triomfen. Wie kan zich daarmee meten!? Een glans van voornaamheid +ligt over al dat werk. + +In een boog om dit gebouw heen liggen drie afdeelingen die, eenmaal +gereed, tot de belangrijkste der tentoonstelling zullen behooren. Het +zijn: "Automobilisme en Cyclisme", "Rijtuigfabricage" en "Landbouw"; +rococostijl was hier wel de meest aangewezene, maar toch hebben de +architecten de bestemming van de gebouwen gelukkig uitgedrukt in +attributen, symbolische fresco's enz. + +Over den inhoud valt nog weinig te zeggen; de automobiel-fabricage +heeft in Italie groote vlucht genomen en schijnt dan ook kranig te +zullen uitkomen, vooral met luxe-auto's en omnibussen, zooals er hier +thans reeds verscheidene in dienst zijn. + +De Landbouw beschikt over uitgestrekte hallen van groote wijdte. Juist +nu het ideaal van den Koning: "een internationaal Landbouw-instituut +te Rome" het eerste stadium van verwezenlijking is ingetreden, +wil Italie eens laten zien hoe ver het op dit gebied is. Dat had +misschien ook op den weg van Nederland gelegen, maar onze landbouw +zal in deze afdeeling slechts vertegenwoordigd worden door een magere +inzending van zuivelproducten en ... een Turksche sigarettenfabriek uit +Amsterdam. Verkeerde indrukken worden op die wijze wel bevorderd! Te +leeren zal er in deze afdeeling veel zijn, want vooral in Lombardije +staat de landbouw op een hoogen trap. De Italiaansche landbouwer is +een zorgzaam arbeider; dat kan men, door deze vruchtbare laagvlakte +reizende, overal waarnemen. + +Wij zijn nu weer bij het punt van uitgang: het station, +teruggekeerd. Overal stilstaan konden wij natuurlijk niet; men zal +mij de opsomming van reclame-inzendingen, van azuren grotten en een +Afrikaansch dorp, wel willen schenken. Dat alles is _schon dagewesen_ +op iedere wereldkermis. + +Maar wij mogen toch geen afscheid nemen van de _Piazza d'Armi_ zonder +even binnengeloopen te zijn in het mooie, sprekende paviljoen van +de latijnsche staten van Zuid-Amerika. Deze staten: Peru, Chili, +Uruguay, Guatemala, San Domingo, Brazilie en Argentinie hebben van +praktischen zin blijk gegeven. Hoe ook onderling steeds verdeeld, +heeft ditmaal een zeker ras-instinct hen er toe gedreven om de handen +ineen te slaan tot het verrichten van datgene, waartoe elk op zichzelf +niet krachtig genoeg zou zijn. Elke van de regeeringen dezer landsn +heeft 6000 francs beschikbaar gesteld voor een collectieve inzending, +die er van getuigt, dat men op het zuid-westelijk halfrond nog iets +anders verstaat dan staatsgrepen en omwentelingen op touw te zetten. + +De in Italie gevestigde consuls van deze staten, aan wie het +voornamelijk te danken is, dat Zuid-Amerika hier meer op den voorgrond +treedt dan op de laatste wereldtentoonstellingen in Europa, hebben +eer van hun werk, zoo goed als de beeldhouwer Laforet, auteur van +het standbeeld van Christoforus Columbus in de vestibule van het +paviljoen en reeds bekend door het mooie Verdi-monument te Triest. De +400-jarige sterfdag van den koenen ontdekker van Amerika wordt op 21 +Mei bij dat standbeeld plechtig herdacht, o.a. met een redevoering +van Edmond de Amicis. + +Op onzen weg naar den uitgang van het terrein passeeren wij +de afdeelingen luchtscheepvaart en meteorologie, die zeker in +nauwe betrekking tot elkaar staan, al is het den vernuftigsten +en stoutmoedigsten luchtschipper nooit gelukt in letterlijken zin +"naar de maan" te gaan. Van tijd tot tijd worden hier op een met +tribunes omringd terrein luchtballons opgelaten, zoowel bestuurbare +als vrij in het luchtruim zwevende; ook het Duitsche militaire +luchtscheepvaartcorps doet daaraan mee met zijn sigaarvormige +uitkijkballons; deze zeer vreedzame verkenning van Lombardije vindt bij +het publiek wegens de bewonderenswaardige vlugheid en nauwkeurigheid +der exercitien grooten bijval. Geen wonder; de kleine, weinig gespierde +Italiaansche officieren en soldaten missen dat stramme en stroeve! + + + +Milaan heeft zijn "_settimana di gloria_" gehad! De feesten, waarmede +de blijde begroeting van de jong-geborene is gevierd, zijn nu weer +voorbij, de Koning en de Koningin naar Rome teruggekeerd; ook de +vertegenwoordigers van de buitenlandsche dagbladen en tijdschriften +pakken hun koffers; de tentoonstelling wordt verder afgewerkt en +Milaan bereidt zich voor op de ontvangst der duizenden vreemdelingen +uit het zuiden en van over de Alpen. + +Veel reclame in het buitenland maakt het Propaganda-comite van de +tentoonstelling niet; het is waarschijnlijk overtuigd, dat de 120 +internationale congressen, ingezet met het groote en luidruchtige +studentencongres, de automobielen-wedstrijden en gymnastiek-feesten, +de wedrennen en andere hippische feesten, de concerten en historische +optochten, de vuurwerken en illuminaties, de diner's en recepties +onder de auspicien van Milaan's gastvrije en royale vroedschap, +genoeg aantrekkingskracht zullen oefenen op de duizenden, die een +gelegenheid zoeken om hun zomervacantie aangenaam door te brengen. + +"Naar Milaan!" zal het parool zijn van alle toeristen en +toeristenbureaux in het komend seizoen. + +De lezer make, na mijn indrukken van de eerste levensdagen der +tentoonstelling, die ik getracht heb zoo objectief mogelijk weer te +geven, gelezen te hebben, voor zichzelf uit of er aanleiding is om +aan dat wachtwoord te gehoorzamen ook voor dengene die geen modeslaaf +wil zijn. + +Maar ik ben er zoo zeker van, dat wie het voorrecht zal hebben deze +tentoonstelling in een later stadium van ontwikkeling of wel, eerlang +tot vollen wasdom gekomen, te aanschouwen, hier rijke schatten van +leering en genieting zal vergaren, dat ik straks mijn laatsten groet +van de toppen der Alpen aan de tegen den horizont vervagende spitsen +van den Dom niet zal brengen zonder een: "_A rivederci, Milano!_" + +_Milaan, Mei 1906_. + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te +Milaan, by Ph. J. Ketner + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + +***** This file should be named 14043.txt or 14043.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/0/4/14043/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |