diff options
38 files changed, 9022 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/14043-0.txt b/14043-0.txt new file mode 100644 index 0000000..48e5f3a --- /dev/null +++ b/14043-0.txt @@ -0,0 +1,856 @@ +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14043 *** + +Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + +Door PH. J. KETNER. + + +_Settimana di gloria_!--Wie had vóór eenige weken, toen de geweldenaar +aan de golf van Napels dood en verschrikking bracht over het land; +toen de Natuur, die Italië zoo mild heeft bedacht, die er zoo veel in +schoonheid heeft hersteld en geheeld, wat door den Tijd was getroffen, +met wreede hand in weinige uren in een woestenij verkeerde de velden +en gaarden die de menschen door jarenlangen noesten arbeid in het +zweet huns aanschijns tot vruchtbare landouwen hadden weten te maken; +toen 1906 óók voor Italië een rampjaar dreigde te worden,... wie had +toen durven denken, dat zóó kort daarop in datzelfde land een week +van glorie zou aanbreken als inzet van een jubelfeest ter eere van +de overwinning van den mensch _op de natuur_!? + +Maar Italië is altijd het land van scherpe contrasten en snelle +overgangen geweest, en geen natie ter wereld die zich zoo spoedig over +leed en ellende heenzet als dit lachende volk onder zijn lachenden +hemel! + +En zóó kwam het, dat, terwijl in het zuiden van het land de nood- +en doodsklokken nog luidden en rouwwaden werden gespreid in kerken en +huizen, in het noorden al weêr de beiaard jubelklanken deed trillen +door de lucht en het rood-wit-groen met het witte kruis van Savoye +werd ontplooid ten teeken van nationale vreugde. + +Ginds de mensch stil, nietig, verslagen, machteloos tegenover de +vreeselijke, ontembare werking der natuurkrachten; hier de trotsche +overwinnaar, zich van zijn genie en heerschappij over de stof bewust, +met bazuingeschal de gansche wereld toegalmend: _Milano a nome d'Italia +chiama le genti a le pacifiche gare del lavore_; "Milaan roept in naam +van Italië de volkeren op tot den vreedzamen wedstrijd van den arbeid". + +Wèl mocht Milaan die eer voor zich opeischen! + +Want meer dan in eenige andere stad van Italië treden in deze +metropolis de _mensch_ en _das Gebild der Menschenhand_ op den +voorgrond. En altijd zal den reiziger die van over de Alpen Italië +binnenkomt treffen de tegenstelling tusschen de gewijde stilte en de +majesteit van het hooggebergte, waar de Natuur heerschappij voert en +de wufte, wereldsche drukte, inhaerent aan den eeredienst van den +mensch, in de stad, waar alle groote volkerenstraten, die Noord en +Zuid verbinden, hun eindpunt vinden. + +In Milaan klopt het hart van het herboren Italië; noemde Plinius +de stad, waarover Cicero, de groote redenaar, eens als stedehouder +regeerde, reeds "het nieuwe Athene", thans mag zij de geestelijke +en zedelijke hoofdstad van Italië genoemd worden. Na de overwinning +der Fransch-Piëmontsche wapenen op de Oostenrijkers bij Magenta in +1859--vereeuwigd in het prachtige ruiterstandbeeld op het reusachtige +Domplein, een der schoonste van Europa, dat Victor Emanuel II +voorstelt midden in het gevecht, zijn paard inhoudend om bevelen +uit te deelen--heeft de stad, bevrijd van het vreemde juk, zich snel +ontwikkeld tot een centrum van handel en nijverheid. + +Milaan is de _werk_stad van Italië; drie machtige bondgenooten hebben +haar daarbij geholpen om de positie te veroveren, die zij thans onder +de eerste steden van het Apenijnsche schiereiland inneemt. Deze "triple +alliantie" bestaat uit: het verstand, de werkzaamheid en het geluk. + +Aan die drie elementen dankt Milaan zijn enorme uitbreiding en zijn +toenemende welvaart. + +De stad telt nu meer dan een half millioen inwoners en is het +middelpunt van het intellectueele en artistieke leven van dit begaafde +volk; de verzamelplaats van tal van zangers, toonkunstenaars en +tooneelspelers uit alle landen der wereld; hier is de markt voor +impressario's en operadirecties. Maar boven alles verheugt zich +de industrie hier in hoogen bloei. Milaan is het middelpunt van de +Lombardijsche zijdeweverijen, die haar grondstof te danken hebben aan +de duizenden moerbeiboomen in deze vruchtbaarste laagvlakte van Europa +met wier bladeren de zijdewormen zich voeden. Ook fluweel, tapijten, +papier en gummi vormen hier belangrijke export-artikelen, terwijl +uitgevers als de gebr. Treves en de firma Sonzogno een Europeesche +vermaardheid genieten. + +Moet men niet toegeven dat alle omstandigheden Milaan hebben +voorbeschikt om binnen zijn muren (in letterlijken zin, want de +oude wallen met hun trotsche poorten zijn, schoon tot lommerrijke +plantsoenen aangelegd, nog in stand gehouden), temidden van zijn +eeuwenoude _palazza's_, zijn indrukwekkende baselieken en prachtige +monumenten, en in de schaduw van zijn machtigen Dom--kostelijkste +nalatenschap van de christelijke kunst!--de eerste internationale +tentoonstelling aan deze zijde der Alpen te herbergen?... + +Trouwens, de aanleiding tot het houden der tentoonstelling knoopt +zich onmiddellijk vast aan de commercieele belangen van Milaan. + +In 1881 opende het, onder de auspiciën van den beminden Umberto I, +de nationale tentoonstelling ter viering van de voltooiing van het +reuzenwerk van den _St. Gotthard_-tunnel en thans, na 25 jaren, is het +op nieuw het tooneel van een uitgebreider en grootscher feest van den +arbeid, met medewerking van de bevriende natiën tot stand gebracht, +ter eere van de opening van den nog belangrijker _Simplon_-tunnel. + +Naast de steden van West-Zwitserland (vooral Genève) zal Milaan toch +de meeste vruchten plukken van de totstandkoming van dezen tweeden +tunnel tusschen Zwitserland en Italië, want het groote vervoer langs +dezen nieuwen en hoogst noodigen verkeersweg, die het spoorwegtraject +Parijs-Milaan b.v. met 83 K.M. zal verkorten, zal ten slotte op Milaan +uitloopen, zoo goed als het de terminus is van het enorm-drukke vervoer +langs den St. Gotthard-spoorweg van alles wat via Basel-Luzern naar +het zuiden stroomt. + +Het feest van den Simplontunnel mag dan ook het feest van de stad +Milaan genoemd worden, maar tevens jubelt Italië, dat van den nieuwen +verkeersweg een belangrijke uitbreiding zijner handelsbetrekkingen, +vooral met Frankrijk, verwacht, daarmeê ten aanhoore van heel de +wereld uit zijn vooruitgang en zijn bloei, zijn gevoel van verjongd +leven, zijn geloof in de toekomst onder de bezielende leuze: _Sempre +avanti l'Italia!_ + + + +Het tentoonstellingsplan dateert eigenlijk reeds van 1901. De werken +van den Simplontunnel, in Augustus 1898 aangevangen, zouden in 5 jaar +gereedkomen, dus in begin 1904. Voor een goede voorbereiding was men +dan ook niets te vroeg. De ondernemers van den tunnelbouw--omtrent +welk werk indertijd een geïllustreerde beschrijving in deze kolommen +is opgenomen--de heeren Brand, Brandon en Co., hebben echter met +reusachtige moeilijkheden te worstelen gehad, waardoor de arbeid +telkens werd vertraagd en de opening herhaaldelijk moest worden +uitgesteld. + +Het tentoonstellingsplan ondervond daarvan den terugslag en zoo +werd het daarmee een ware lijdensgeschiedenis, die het, zoo al +niet verschoonbaar, dan toch verklaarbaar maakt, dat er allengs +een stadium van verslapping aanbrak, dat zich, toen de solemneele +ure naderde, begon te wreken in eindelooze verwarring en hopeloozen +achterstand. De uitbarsting van den Vesuvius werd aangegrepen als een +welkom voorwendsel om de opening nog een 8 dagen uit te stellen, maar +eindelijk begrepen de Italiaansche leiders toch, dat zij er met een: +"_Fortuna, e dormi!_", "heb geluk en slaap maar!" niet komen zouden. En +zoo zag ik, in die dagen van de barensweeën der tentoonstelling reeds +hier aanwezig, bevestigd wat een landgenoot, die hier reeds jaren woont +en het volkskarakter uitnemend kent, mij voorspeld had: "In de laatste +dagen, als 't er op aankomt, zult gij de Italianen wonderen zien doen." + +Inderdaad, toen de dag der plechtige opening dáár was, scheen het of +goede feeën in de stilte en de duisternis van den nacht rondgezweefd +hadden over de terreinen en met tooverstaven in het leven hadden +geroepen, wat luierende werklieden die liever in het zonnetje lagen +te slapen en soldaten die wel onder tucht werkten maar wier handen +verkeerd stonden voor dezen ongewonen arbeid, maar niet klaar konden +krijgen, al stonden de commissieleden er ook handenwringend bij. + +Het Uitvoerend Comité mocht van geluk spreken, dat het zóó ... den +schijn wist te redden! + +Trouwens, de kunst om het uiterlijk op te houden verstaan de Italianen +uitnemend! + +En wie zou niet gaarne veel vergeven aan een volk, dat, bij al zijn +gebreken, zoo nauw verband houdend met zijn aard en opvoeding, aan +den anderen kant zulke voortreffelijke eigenschappen toont!?... + +Want te ontkennen valt het niet dat de tentoonstelling, zooals +zij zich daar nu voordoet, getuigt van het scheppingsgenie en den +hoog-ontwikkelden smaak der Italianen. + +Zoowel in uitgebreidheid als in conceptie maakt de tentoonstelling +een grootschen indruk. Indien men voor haar een ligging had kunnen +vinden, zoo schilderachtig als de oevers van de Seine in Parijs +en van de Maas in Luik, dan ware het panorama van deze tooverstad, +marmerwit als het _Lipara_, dat Couperus' kunstenaarsoog zag, onder +Italië's diepblauwen hemelkoepel met de intense lichtschittering van +de zuidelijke zon onvergelijkelijk heerlijk geweest. + +Het oorspronkelijk tentoonstellingsplan omvatte alleen het +transportwezen: spoorwegen, scheepvaart, rijwielen en automobielen, +luchtballons enz. Maar als gewoonlijk groeide het spoedig den +ontwerpers boven het hoofd en kreeg het een omvang als men nimmer had +vermoed of bedoeld. Decoratieve kunst, schilder- en beeldhouwkunst, +kunstnijverheid, landbouw en vischteelt, telegrafie en telefonie, +hygiëne, coöperatie en verzekeringswezen, dat alles werd in het +definitieve plan opgenomen, welks uitvoering ruim 12 millioen +lire heeft gekost. En naast die permanente tentoonstelling zullen +nog tijdelijke tentoonstellingen gedurende de zomermaanden worden +gehouden van voedingsmiddelen, chemische en pharmaceutisehe producten, +fotografie, muziek-instrumenten, jachtwapenen enz. + +Het eenige, wat deze internationale tentoonstelling dan nu ook +onderscheidt van een _wereld_-tentoonstelling, dat is haar _niet +algemeen_ karakter; de groot-industrie bv. is tot veler teleurstelling +buitengesloten, daar slechts machines van een beperkt aantal +paardenkrachten in gebruik bij de kunstnijverheid mochten ingezonden +worden, terwijl in eenige afdeelingen, o.a. in die van schilder- +en beeldhouwkunst, geen internationale mededinging is toegelaten, +een maatregel die de beteekenis dezer sectie niet heeft verhoogd. + +In uitgestrektheid doet de Milaansche tentoonstelling echter niet +onder voor die van Luik en Düsseldorf, welke wereldtentoonstellingen +werden genoemd; zij heeft een grootte van 980,000 M_2_, terwijl de +overdekte hallen tezamen een oppervlakte beslaan van 245,000 M_2_, +verdeeld over 125 groote gebouwen en kleinere paviljoenen. + +Teneinde den lezers eenigszins een maatstaf ter vergelijking te geven, +wil ik er hier aan herinneren, dat de Luiksche wereldtentoonstelling +van 1905 een terrein van 11 H.A. besloeg met een overdekte ruimte van +110,000 M_2_; het aantal gebouwen en paviljoenen bedroeg in Luik 98. + +In een stad, geheel in de vlakte gelegen en met oude vestingmuren +omringd, viel het niet gemakkelijk voor een zóó groote tentoonstelling +een geschikt terrein te vinden. De ruimte van het binnen de enceinte +gelegen Park bood nauwelijks een derde van de oppervlakte die men +noodig had. De aandacht viel toen op het buiten de bastions gelegen +exercitieterrein van Milaan's groote garnizoen, de _Piazza d'Armi_, +maar ook dit was nog te klein. Toen kwamen de ingenieurs op het +lumineuze denkbeeld om de beide terreinen, door een nieuwe stadswijk +van niet geringen omvang van elkander gescheiden, in gebruik te nemen +en ze onderling te verbinden door een electrischen spoorweg over een +viaduct, bijna lijnrecht loopend van het midden van het eene naar +dat van het andere. + +Met medewerking van de militaire en burgerlijke autoriteiten slaagde +dit plan volkomen. En daaraan is het nu te danken, dat de hoofdingang +van de tentoonstelling op nog geen 20 minuten afstands van het centrum +der stad is gelegen. + +Wanneer men van het _Cordusioplein_, waar het monumentale Beursgebouw +en het paleis van de "Algemeene Verzekerings-Maatschappij" +in elliptischen vorm rondgebouwd zijn, en dat vlak achter de +noordwestelijke zijde van het Domplein, het centrum der oude stad, +gelegen is, de _Via Dante_ ingaat, een der breedste en fraaiste +hoofdstraten van Milaan, dan ziet men aan het einde daarvan op het +_Foro Bonaparte_, dat een halven cirkel vormt, recht voor zich het +beroemde en indrukwekkende _Castello Sforzesca_ met zijn massieve +torens en heerlijke versieringen van Leonardo da Vinci en Bramante, +de voormalige woonplaats der Visconti's, meermalen in den loop der +eeuwen verwoest en weer opgebouwd, telkens weer verwaarloosd maar nu +weer bijna geheel gerestaureerd tot een grootsch historisch monument en +inwendig ingericht tot archeologisch en kunst-museum, verrijzen. Door +de hoofdpoort, de _Torre del Filarete_, het _Castello_ binnentredende +en recht overstekende door den eersten en tweeden binnenhof (_Piazza +d'Armi_ en _Corte Ducale_) bereikt men door de tegenoverliggende poort +aan de achterzijde het fraai aangelegde _Parco_, dat geheel beheerscht +wordt door den ver op den achtergrond verrijzenden triomfboog met zijn +mooie _bas-reliefs_, de _Arco della Pace_, oorspronkelijk bestemd +om de heldendaden van Napoleon te eeren, maar later gewijd aan een +herdenking van de nederlagen van den grooten Keizer, die bekroond +wordt door het wonder-mooie werk van den beeldhouwer Sangiorgio, in +brons gegoten door de gebroeders Manfredini en voorstellende de godin +des vredes staande op haar met zes vurige paarden bespannen zegekar. + +In dit park, begrensd door die beide monumenten en omringd door +een voornaam kwartier van patricische huizen en villa's, ligt, +schuilgaande grootendeels onder donkere cypressen en ander zwaar +geboomte, het eene gedeelte der tentoonstelling en vandaar leidt de +electrische spoorweg naar het grootere terrein, dat ruim 20 minuten +loopens verder is gelegen. + +Links van het _Castello_, aan het einde van het breede +_Foro Bonaparte_, ligt de hoofdingang der tentoonstelling, een +architectonisch goed gelukt bouwwerk, waarvan onze foto een duidelijk +beeld geeft. + +In dit ranke bouwwerk met zijn zuilengalerij, zijn sprekende +versieringen en beelden, hebben de architecten--aan wier hoofd de +bekwame Besana staat--veel vergoed van het gemis van een monumentaal +hoofdgebouw en een panorama over heel de tentoonstelling. Toch ligt +de beteekenis van deze rijke façade die 's avonds met duizenden +gloeilampjes wordt verlicht meer in de beide Simplontunnels, waarvan +zij de omlijsting vormt. + +Aardiger _clou_ ware voor deze tentoonstelling wel niet uit te vinden +geweest dan de bezoekers te doen binnengaan door een tunnel, waarmeê +op bedriegelijke wijze de Simplontunnel nagebootst is. Dat is dan ook +de groote attractie, het nieuwe en wonderbare. Het is dan ook aardig +gedaan; de illusie is volkomen. Men schuift het zwarte gordijn even op +zij en treedt de onbekende duisternis in; in de verte gloeien kleine +lichtjes tegen den van kristallen glinsterenden rotswand; bij hun +zwak schijnsel ziet men op den bodem de vage evenwijdige lijnen van de +rails. Men hoort het gekletter van water en het snorren en stampen van +machines. Het zijn de boormachine en de luchtververschingsinstallatie +die hier in werking worden getoond. Door nauwe zijgangen, waarin men +de scherven van rotsblokken onder de voeten hoort kraken, komt men +in den tweeden tunnel, evenwijdig aan den eersten loopende, die, +evenals in de werkelijkheid, met den eersten halverwege een punt +van samenkomst heeft. In dezen tweeden tunnel heeft men kans gezien +op vernuftige wijze duidelijk te maken, hoeveel last men bij den +bouw gehad heeft met het van boven door de aderen in den bergwand +doorsijpelende water, dat menigmaal de gangen blank zette. Uit den +rotswand springt hier met geweldige kracht het heldere water van den +bergstroom dat bruisend en schuimspattend zich neerstort temidden +van de rotsblokken, juist zooals men dat in het hooggebergte ziet. + +Men behoeft thans niet naar Iselle te reizen om zich een begrip +te kunnen vormen van het grootsche werk, dat daar is geschied en +welks voltooiing hier wordt gevierd. De kunst van nabootsen tracht +de wezenlijke techniek in haar hooge vlucht te achterhalen. Alles +toch is zoo natuurgetrouw, dat men werkelijk meent in het hart van +de Hoog-Alpen te verkeeren. + +Tusschen de beide tunnelingangen heeft de gevierde beeldhouwer +Butti een beeldengroep aangebracht, die den moeizamen tunnel-arbeid +voorstelt. Een mooi afgietsel in brons van deze sprekende groep is +door het Uitvoerend Comité aan Z.M. den Koning als een aandenken aan +de plechtige opening aangeboden. + +De beide tunnelpoorten worden bekroond door een eleganten toren, +dragende een Mercurius-beeld, en welks versieringen de beteekenis van +het werk des vredes, door de samenwerking van Zwitserland en Italië +tot stand gebracht, symboliseeren. + +Aan weerszijden van den hoofdingang sluiten langwerpige vleugels zich +aan dit smaakvolle bouwwerk aan. Rechts is de afdeeling "Visscherij", +waarin Duitschland schitterend voor den dag is gekomen, ondergebracht, +waarbij zich weer aansluit een zeer interessant aquarium; links +vindt men een reeks van ineenloopende zalen, waar bijeengebracht is +een hoogst belangwekkende verzameling oudheidkundige voorwerpen die +betrekking hebben op het transportwezen te water en te land. Aan de +medewerking zoowel van het Quirinaal als van het Vaticaan is het te +danken, dat het een waar genot is deze retrospectieve afdeeling te +doorwandelen, waaraan bovendien prof. Fumagalli door een methodische +groepeering zekere wetenschappelijke waarde gegeven heeft. Men vindt +er zoowel de draagstoel van Leopold II, Groot-hertog van Toscane +als de staatsiekaros waarmee Paus Pius VII in 1814 zijn intocht +hield in Modena; de berlina met koperen paneelen, rijk met zilver +beslagen, van Ferdinand II van Bourbon (Corte di Napoli: 1839) +als de rijk-gebeeldhouwde gala-koets, die gediend heeft in den +begrafenisstoet van Victor Emanuel II in 1878 bij de overbrenging +van het stoffelijk overschot van het Quirinaal naar het Panthéon; +vergulde kardinaalskarossen en met acht paarden bespannen trouwkoetsen +met beschilderde paneelen en van binnen met satijn bekleed van het +Huis van Savoye. + +Niet minder de moeite waard zijn de modellen van oude schepen; o.a. van +de galjoen, waarmeê Maria de Medici in 1600 van Livorno naar Frankrijk +is gevaren. + +Ook het "voorheen en thans" op het gebied van de rijwielen wordt +in een apart zaaltje vrij volledig te zien gegeven, terwijl de +Italiaansche Posterijen en de Duitsche Rijkspost een belangrijke +historische inzending hebben samengebracht, bestaande in modellen +van oude postkoetsen, uniformen, gereedschappen, documenten enz. + +Men kan gerust zeggen, dat deze afdeeling tot de best-geslaagde van +de tentoonstelling behoort. + +Na deze uitstapjes rechts en links van den hoofdingang gaan +we nu het Park in, waarvan de aanleg getuigt van den smaak der +Milaneesche tuinbouwkundigen; frisch en fleurig ziet er alles uit +en de breed-uitgespreide waaierpalmen en bloeiende camelia's zouden +wij wel zoo naar ons land willen meênemen! De stoomwals heeft de +breede wegen geëffend, waarin de zware vrachtwagens diepe voren +hadden getrokken; aan den rechterkant krijgen we nu de voornaamste +tentoonstellingsgebouwen in het oog; zij rijzen geen van alle hoog +op tusschen het geboomte en hun hagelwitte kleur zal bij den fellen +Italiaanschen zonnebrand verblindend zijn voor de oogen, al helpt +zij de hitte _buiten_ de zalen houden, maar overigens ... wat een +superieuren smaak hebben de Italiaansche architecten getoond bij het +ontwerpen dezer paleizen en paviljoenen! Schoon ook hier in hoofdzaak +het onduurzaam tentoonstellingsmateriaal slechts dienst kon doen, +wint Milaan het in dit opzicht verre van Luik en Düsseldorf en wordt +Parijs van 1900 naar de kroon gestoken. + +De liefde voor de schoone klassieke vormen was hier de leidstar van +mannen als Besana, Bongi en Locati, meestere in hun vak. Hier wordt +men herinnerd aan het Parthenon met zijn zuilen en bogen, daar aan +Romeinsche thermen; ginds aan de Byzantijnsche bouwkunst, elders +weer aan het Arabische Alhambra. Aan de Italiaansche en Fransche +renaissance wordt recht gedaan; kortom, de historische architectuur +viert hier hoogtij! En toch, hoe frisch, hoe oorspronkelijk +bleven de ontwerpers daarbij; hoe gelukkig wisten zij in bouworde +en versieringen uitdrukking te geven aan de bestemming van de +verschillende gebouwen! Zeker, dat alles is _klein_ tegenover dien +machtigen kolossus, den Dom, dien de christelijke kunst, als een +prediking in marmer, midden in deze stad heeft gebouwd; en te _druk_ +tegenover den stroeven ernst der middeleeuwsche kunst die spreekt +uit de _palazza's_, welke de eeuwen hier hebben nagelaten en die +thans de omlijsting vormen van deze onwezenlijke droomstad, waar +alles klatergoud en namaak is en die straks weer zal verdwijnen, +even spoedig als zij gekomen is. + +Maar ... wie ontkomt aan de machtige bekoring die van dit alles +uitgaat!? Die mengeling van architectuur en sculptuur, zij is een +weelde voor het oog en spreekt tot de verbeelding van oorden, waar +de schoonheid godheid is, waar het ideaal triumfeert in marmerwit +en kronegoud! + +Van het beeldhouwwerk gesproken: Al heeft de Italiaansche plastiek +de schoone traditiën van het verleden niet weten hoog te houden, +men mocht toch bij deze gelegenheid van de beeldhouwers in het land +van Michel Angelo en Canova iets goeds verwachten. + +In qualiteit hebben zij dan ook niet teleurgesteld, maar in de +quantiteit hadden zij meer matiging kunnen betrachten. Overlading +schaadt overal, zelfs op een tentoonstelling. Alle Olympische goden +zijn er aan te pas gekomen. Het is of men een concurrentie heeft willen +ondernemen met de permanente beelden-uitstalling op het beroemde, +maar mij en velen, die onder een andere dan de zuidelijke zon zijn +geboren, weinig sympathieke _Campo Santo_. + +Maar zonder nu alles op gezag mooi te vinden, alleen omdat het van +kunstenaars als Butti en Brivio, die op dit oogenblik in de gunst +staan, afkomstig is, moet ik toch erkennen, dat er kracht en realiteit +zit in menig beeld en in meer dan één groep. + +Ga natuurlijk zoo'n compositiebeeld niet van nabij bekijken, dan +is alle illusie weg! Maar een tentoonstelling hangt nu eenmaal van +bedriegelijk decoratief aan elkaar. En niemand zal aan zoo'n _Victoria_ +of _Mercurius_, die straks op een electrisch verlicht voetstuk zullen +staan, hooge kunsteischen stellen! + +Het is al veel waard, wanneer het gevoel niet wordt gekwetst door +groven wansmaak of jammerlijke banaliteit. En daartegen hebben de +artistieke en technische leiders der tentoonstelling met veel zorg +gewaakt. Binnen die grenzen heeft men echter het eigen initiatief +zooveel mogelijk vrijheid gelaten en zoo is er tusschen al die groote +paleizen en paviljoenen een aardige afwisseling van Zwitsersche +châlets, Schwartzwalder huisjes; Oostersche kiosken enz. Telkens wordt +het oog weer geboeid door iets eigens en karakteristieks. Hoe jammer, +dat ook Nederland, als te St.-Louis, niet met iets eigens, met een +pittigen oud-hollandschen trapjesgevel bv., is kunnen komen! Maar +de Milaneesche aannemers vroegen fabelachtige prijzen en de middelen +waren gering. Nu heeft het Nederlandsch comité zich tevreden moeten +stellen met 800 M_2_ in de gemengde afdeeling der decoratieve kunst, +waar het Japan tot buurman heeft, en 200 M_2_ elders voor op zichzelf +staande inzendingen als die van den baggermolen-fabrikant Smulders uit +Schiedam. Het is nu maar te hopen, dat het inwendige (de versiering +is bij den heer Kromhout uit Amsterdam zeker in goede handen) en de +inzendingen goed zullen maken wat aan het uiterlijk ontbreekt. Maar +daarvoor is nog wat geduld noodig. Niet vóór half Juni zal de +Nederlandsche afdeeling geopend kunnen worden. Met dit wat achteraf +gelegen gebouw schenen de heeren van de bouw-commissie het minste +haast te hebben. En toen de gedelegeerde commissaris van Nederland +herhaaldelijk aandrong op meer spoed, wijzende op het ergerlijk +luieren der Italiaansche werklieden, die, als 't koud is, zich rond +een houtvuurtje gaan warmen en als 't warm is, in 't zonnetje liggen +te slapen, antwoordde men zoo philosophisch-laconiek als Italianen +dat alleen kunnen: "Laat dan Nederlandsche werklieden komen om het +gebouw af te maken. Zwitserland heeft ook eigen werklieden ontboden!" + +Biedt een tentoonstelling kans van welslagen, al geeft ze ook nog +zooveel interessants te zien, waar de leiders dergelijke luchthartige +opvattingen koesteren?... De vertegenwoordigers van het buitenland, +die ervaring hebben op dit gebied twijfelen er wel eens aan. Maar de +Italianen zijn onverbeterlijke optimisten; zij kloppen de mopperaars +gemoedelijk op den schouder en zeggen glimlachend: "_Al levar della +tende si vedra_", of te wel: als de boel weer afgebroken wordt, +zal _alles_ je duidelijk zijn. Een troost!?... + +Wij zijn nu in de groote middenlaan van het Park, die dit gedeelte +der toonstelling in twee groepen scheidt: rechts wetenschap en kunst; +links de vermakelijkheden. Even wippen we binnen in het gebouw der +"Schoone Kunsten". Dat was inwendig het eerst gereed omdat de Koning +er doorheen wandelen zou op den openingsdag. Een openbaring is deze +zuiver-nationale afdeeling niet; ook zijn vele doeken verkeerd of +veel te sterk belicht. Er is in 't algemeen te veel gelegenheidswerk +zoowel van schilders als beeldhouwers. + +Eén zaal is geheel gereserveerd voor de productieve familie Ciardi, +bestaande uit vader en twee zoons, die 32 werken heeft ingezonden, +een andere zaal bevat alleen 28 stukken van den grooten Venetiaanschen +meester, Ettore Tito. Ook Carcano heeft een zaal voor zich, terwijl +Carlandi, bekend door zijn fijne zeegezichten, 84 aquarellen heeft +ingezonden. + +Onder het beeldhouwwerk is meer knappe copie dan oorspronkelijk +werk. De _Unione artisti romani_ leverde hier het leeuwendeel, +o.a. een reusachtige groep van Lazio. + +Het paleis van de _Belle Arti_ bestaat uit twee vleugels in +hoefijzervorm die samenkomen in een koepelvormige zaal. In deze +feestzaal, waarvan wij een reproductie geven, had de plechtige +opening der tentoonstelling plaats. Jammer genoeg mochten er toen +geen photografische opnamen worden gemaakt--een maatregel die als +vele andere verband hield met de veiligheid van den Vorst. Want +toen langs alle lijnen electrische lichtjes fonkelden, ook in de +lauwerkransen door de engelenfiguurtjes omhoog gehouden, en heel de +zaal bezet met schitterende uniformen en galagewaden, waartusschen +de bekoorlijkste damestoiletten in teere kleuren,--allen omringend de +met bloemenguirlandes versierde estrade, waarop de Vorstelijke stoet +had plaats genomen--toen bood dat geheel een betooverend gezicht, +hoe weinig indrukwekkend de ceremonie ook overigens was, die onder +een geestdriftige ovatie aan het Koninklijk Paar eindigde met een +symbolische opening van de tentoonstelling door Koningin Elene, die +een rood lint losmaakte, dat de estrade had afgesloten van den uitgang. + +Uit den rechtervleugel de feestzaal binnengekomen treden wij nu +door den hoofdingang, door zinrijke beeldengroepen geflankeerd, +weer naar buiten. Aan de overzijde van de breede allée zien wij, +verscholen in het frissche groen, drie kleine gebouwen liggen, +evenveel verschillend van stijl als van bestemming; voornaam en mooi +is de façade van het kleine paleis der stad Milaan, in Italiaansche +renaissancestijl gebouwd, waarin het gemeentebestuur, dat een ruim +aandeel genomen heeft in de totstandkoming der tentoonstelling en +bij feestelijke gelegenheden de honneurs tegenover de gasten uit den +vreemde waarneemt, een volledig overzicht geeft van de inrichting +zijner model-bedrijven en van het vele wat Milaan doet op het gebied +van onderwijs, armenzorg, hygiène en volkswelvaart. Zij die ook om +iets te leeren de tentoonstelling bezoeken zullen hier een nuttig +uurtje kunnen vertoeven in deze rustige omgeving. + +Van een heel ander karakter is het Zwitsersche paviljoen dat +natuurlijk van wege "de onverbrekelijke vriendschapsbanden" op deze +tentoonstelling een eereplaats kreeg. + +Het is een echt Zwitsersch châlet, in wit rood en bruin geschilderd +hout met balcons en een luifeldak en pittig torentje; een juweeltje +van dien karakteristieken bouwstijl van het Alpenland. "Een bescheiden +huisje" noemde de Zwitsersche commissaris-generaal Siemen het, toen +hij er uit naam van de Bondsregeering den Koning van Italië begroette, +maar de jonge Vorst die zijn oogen altijd goed den kost geeft had +het bij het rechte eind, toen hij den bescheiden Zwitser warme hulde +bracht voor dat smaakvol paviljoen, een sieraad van de tentoonstelling. + +Natuurlijk is de inhoud van het gebouw grootendeels gewijd aan de +werken van St. Gotthard en Simplon, gesymboliseerd in een groot fresco +in den voorgevel, en de vermaarde Zwitsersche kunstnijverheid. + +Een honderd schreden verder ligt op een heuveltje, gelijk in hoogte +aan de viaduct, het Park-station van den electrischen spoorweg, +ook een aardig, luchtig gebouwtje, waaraan veel zorg is besteed. + +Vóór wij uitstappen echter nog even een kijkje genomen aan het +uiterste einde van het Park bij den Vredesboog in het complex van +gebouwen, dat gewijd is aan een der belangrijkste afdeelingen van de +tentoonstelling: de versieringskunst; het zijn eigenlijk twee reeksen +van gebouwen, door binnenhoven met zuilengalerijen, aardige beelden +en fonteintjes, onderling met elkaâr in gemeenschap, gescheiden door +een smal laantje; het is hier, dat ook Nederland zijn beste beentje +voor zal zetten. Maar de strijd zal zwaar zijn. Op dit oogenblik zijn +de gebouwen nog nauwelijks onder dak en is de chaotische toestand +nergens zoo wanhopig als hier in dit hoekje; van étaleeren kan dus +nog geen sprake zijn. Maar de ingenieur die hier de leiding heeft, +de heer Gatti-Casazza, weet schitterende dingen van deze afdeeling +te vertellen. Na de welgeslaagde proefneming in Turijn met de +tentoonstelling van versieringskunst in 1902 zal Italië hier nu +eens met 500 van zijn eerste architecten en artisten (grootendeels +uit Lombardije) uitkomen; een ruimte van maar eventjes 12000 M_2_ +heeft het daarvoor noodig; Hongarije, dat in de laatste jaren een +reusachtige vlucht nam op het gebied der kunstnijverheid, zal 3500 +M_2_ innemen; Engeland 1000; Zwitserland, Japan en Nederland elk +800; Duitschland 500; Turkije 350 en Noorwegen 100. Nederland maakt +dus quantitatief geen slecht figuur. Jammer echter, dat onze eerste +firma's op dit gebied geen lust tot deelneming gevoelden. + +Frankrijk, Oostenrijk, Rusland en België hebben ook hun afdeeling +versieringskunst ondergebracht in hun eigen gebouwen op de _Piazza +d'Armi_. Ofschoon de Commissie van toelating lang niet gemakkelijk is +geweest, hebben de aanbiedingen zóó de verwachting overtroffen, dat +zij heeft moeten laten varen het denkbeeld om ook een retrospectieve +tentoonstelling van de ontwikkeling der toegepaste kunst in den loop +der eeuwen te geven. Een eereplaats zal echter gegeven worden aan +den vrouwenarbeid, waarvan, onder de auspiciën van de Hertogin Maria +Anna Visconti di Modrone Gropallo, presidente van het damescomité, +evenals te Luik, veel belangwekkends zal te zien gegeven worden. + +Een zware taak wacht de jury maar ook een aangename, want de Koning +heeft een eereprijs van 10,000 lire uitgeloofd voor de fraaiste +"complete moderne inrichting". + +Aan den anderen kant van het park, nog een groote uitgestrektheid +met mooie gazons en waterpartijen, zetelt het Vermaak. Daar kan +men een reis naar het hooge noorden maken en zich verbeelden op de +ijsberenjacht te zijn, of de geneugten smaken van een montagne russe; +daar kan men zich in aardige bars en kiosken door gebronsde zuidelijke +schoonen met uitdagende, donkere oogen champagne en vruchtenijs laten +bedienen; daar kan men voor een halve lire heel Tyrol of het Berner +Oberland doorreizen onder 't genot van Münchener Hofbräu, Chianti of +Capri, Marsala of Vermouth van fratelli Cora; daar kan men 's avonds +tusschen de donkere cypressen in den maneschijn zitten mijmeren bij +"American drinks", zoo echt als in de eerste Broadway-bars; daar kan +men zich van een helling in een bootje met duizelingwekkende vaart +in een meer laten storten of, wanneer men 't op dit ondermaansche +te benauwd krijgt, hoog in de lucht rondvliegen in een _Aëroplan_ +en in jolige pret lachen om dat Castello en dien Dom die daar zoo +eigenwijs en roerloos staan te droomen midden in dat wereldsche, +lawaaierige Milaan; daar klinken muziek en zang; daar raakt men de +zilverstukjes kwijt.... + +Daar mist men alleen Lucas Bols of Wynand Fockink, anders trouwe +comparanten op groote tentoonstellingen, die hier met een "Oude +Schiedammer" en een jonge Zeeuwsche boerendeern toch zeker al even +veel succes zouden hebben als overal elders in de wereld. + + + +Maar het wordt tijd, dat wij het Park verlaten en naar de _Piazza +d'Armi_ trekken, waar wij in vogelvlucht hebben te overzien _veel_ +dat nog niet à f is en heel _weinig_ dat wèl gereed is. Konden wij +maar werkelijk in een luchtballon er over heen zweven! Dan liepen we +geen kans overreden te worden door zwaargeladen goederentreinen en +in dolle vaart rondsnorrende auto's, die voor de snelle verplaatsing +van comité-leden zorgen als zij lastige reclamanten uit de voeten +willen blijven. + +Het electrische treintje, comfortabel ingericht--een voorbeeld voor de +directie der Italiaansche spoorwegen die, sedert de staatsexploitatie +in vollen gang is, nog niet veel gedaan heeft om het spoorwegverkeer +uit zijn achterlijkheid te verlossen--brengt ons, hoog over straten +en lanen en pleinen, over de ranke en sierlijke viaduct in een paar +minuten daar. + +Ook deze terminus doet ons kennismaken met een aardig, rustiek +station met bloemperken en heesters omgeven; ruim, ongevaarlijk en met +zacht-glooiende op- en afgangen. De maatschappij die dat goedkoope +lijntje van 5 cent per rit exploiteert heeft eer van haar werk en +succes; het aantal abonnés loopt al in de tienduizenden. + +Recht voor ons ligt in het midden van het vierkante terrein, dat +een omtrek heeft van ruim drie kwartier loopen en doorsneden is van +lange rechte lanen, waartusschen nu de vakken tot weelderig plantsoen +met rotsen en vijvertjes, fonteinen en bloembedden zijn aangelegd, +het groote paleis van het "Transport te water" met den reusachtigen +vuurtoren op natuurlijke grootte, die 's avonds een intens licht over +tentoonstelling en stad verspreidt, op den voorgrond. Handelsvloot en +passagiersschepen worden in deze afdeeling wel erg op den achtergrond +gedrongen door de Marine, die toch eigenlijk slechts in verwijderd +verband staat met "transport te water." Maar hiermeê kon Italië +meer geuren dan met zijn scheepvaart, die niet sterk vooruitgaat, +hoewel, na de jongste Marine-rapporten, deze tentoonstelling van +model-materiaal een bitter bijsmaakje voor de Italianen heeft gekregen. + +Ook het buitenland heeft in deze afdeeling _acte de présence_ +gegeven. Krupp en Armstrong vervullen u hier met bewondering voor hun +werken maar ook met een tikje wrevel; die onheilspellende kanonnen +storen de vredes-gedachten, die de ideëele achtergrond vormen van +dit jubelfeest van den arbeid, waar de natiën komen getuigen van hun +grootheid en hun kracht ... in de werken der beschaving en des vredes. + +Enkele modellen van Oceanflyers, van moderne luxe-schepen, van +reusachtige vrachtbooten, zeesleepbooten en baggermolens gaan +hier bijna verloren voor 't oog tusschen de vernielingswerktuigen, +torpedobooten, torpedo's, pantsertorens enz. + +Trouwens, hier en daar verspreid over het terrein vindt men nog +onderdeelen van deze sectie. Zoo heeft de groote Italiaansche +Stoomvaart-Maatschappij, die ook de dagelijksche diensten tusschen +het vasteland en Sicilië verzorgt, haar eigen, kranig gebouw en is +er een zeer bezienswaardige inzending van motorvaartuigen, elegante +gondeltjes, waarmeê men lust zou gevoelen zich te laten voortglijden +over de smaragden golfjes van de Zwitsersche en Italiaansche bergmeren. + +Links van "Marine" ligt het grootste tentoonstellingspaleis, de +"Galerij van den Arbeid", een complex van reusachtige hallen +met drie koepelvormige ingangen. In de voornaamste daarvan was +een prachtig plaatsje gereserveerd voor een inzending van de +Amsterdamsche diamantindustrie, waarop men aanvankelijk scheen te +mogen rekenen. Jammer, want die zou hier _furore_ gemaakt hebben! Over +de inzendingen in deze afdeeling valt nog zoo goed als niets te +zeggen; behalve een paar mooie kleurendrukpersen en een reusachtige +rotatiepers, waarop een tentoonstellingsuitgave van het grootste +dagblad van Milaan, de uitnemend geredigeerde en snel-ingelichte +_Corriere della Sera_, tot stomme verbazing der toeschouwers wordt +gedrukt en gevouwen, staan er slechts rijen van onopengemaakte +kisten, waarin de schatten van de machinale kunstnijverheid verborgen +zijn. Meer dan een schoone belofte is dit Arbeidspaleis dus nog niet. + +Wij naderen nu bekend en bevriend terrein. Een gebouw met frisschen +vriendelijken baksteengevel zegt ons terstond, dat wij hier te doen +hebben met iets uit gewesten, dichter bij Nederland; het doet zelfs +vreemd in deze omgeving van witte paleizen met blauwe koepels en veel +verguld. Het verwondert ons dan ook niet uit het dak de Belgische vlag +te zien wapperen. Wij zijn thuis; die rustige lijnen van de Vlaamsche +renaissance, die symmetrie welke geen oogenblik stijf wordt, zij +doen ons Nederlandsch hart goed. Onze naburen zijn hier schitterend +voor den dag gekomen, om jaloersch van te worden. Ook de Italianen, +die wel eens meenen het monopolie van stijl en smaak te hebben, +kunnen hun bewondering niet verbergen. + +Inderdaad, dit gebouw--werk van den Brusselschen architect Henry +Vaes--is opgericht _à la gloire de la patrie_, zooals op een +gedenksteen in den muur van een der torens is gebeiteld. Maar ... de +Belgische regeering, zich dankbaar herinnerend de ruime deelneming +van Italië aan de wereldtentoonstelling te Luik, stelde dan ook +een bedrag van fr. 300.000 ter beschikking van de commissie van dat +land. Met zoo'n sommetje kan men wat beginnen! + +Ook de inzendingen der Belgische kunstnijverheid die het gebouw en +een daarnaast gelegen hal zullen vullen, beloven het beste te geven +wat het nijvere land kan voortbrengen, vooral kant en smedewerk. + +Langs de achterzijde van het terrein liggen drie groote gebouwen, +die samen één reuzenstation vormen met uitgestrekte overkappingen. + +Wij hebben hier te doen met de kern der tentoonstelling, de wortel +van de reuzenplant: het spoorwegwezen. Vier landen domineeren hier; +Duitschland, Oostenrijk, Hongarije en Italië zelf, dat zeker, al komt +het hier met mooie dingen uit, op dit gebied eenige bescheidenheid +mag in acht nemen. Reusachtige locomotieven en prachtig-ingerichte +slaap- en salonwagens vormen het hoofdbestanddeel dezer afdeeling, +terwijl Italië zeer interessante nieuwe uitvindingen op het gebied van +seinwezen en veiligheidsinrichtingen in werking te aanschouwen geeft. + +Van groot practisch belang voor berglanden zijn o.a. de optische en +gehoor-signalen voor tunnels en de nieuwste tandradbaan-locomotieven. + +Een zeer sympathieken indruk maakt de iets verder onder hangars +geherbergde inzending van het Italiaansche _Roode Kruis_, +waarvan vooral de aandacht verdienen de met veel zorg ingerichte +transportwaggons en booten voor gewonden. Ook Duitschland's +_Sanitätswesen_ komt hier schitterend voor den dag met ziekenbarakken, +vervoerbare barakken en vriendelijke paviljoentjes. + +Van de ziekenverpleging naar de hygiène _il n'y a qu'un pas_. Hier +óók in letterlijken zin. Heerlijk is weer die frontgevel van den +architect Bongi, aan het paviljoen, waar Aesculapius' vriendelijke +dochter troont, gegeven. Van het zinnebeeld der gezondheid, de slang, +heeft hij bij de versieringen een gelukkig gebruik gemaakt. + +Welke schatten Hygieia in haar tempel tentoonspreidt is nog +een geheim. Alleen is mij bekend, dat onder de inzenders ook een +Nederlander is. Onze consul te Milaan, de ingenieur H.J. Van der +Schalk, exposeert er modellen van hygiënisch ingerichte boerenwoningen +en veestallen volgens een nieuw systeem. + +Uit het gebied waar de godin der gezondheid heerscht, over te gaan +naar Caïro is nog al een sprong. De oosterlingen staan gewoonlijk +met Hygieia op een gespannen voet. Maar het tentoonstellings-Caïro +in miniatuur is nog al onschuldig! 't Ziet er alles zelfs te +onnatuurlijk zindelijk uit, het ruikt er te frisch om de illusie +volkomen te doen zijn. Maar aardig is die exotische omgeving voor +ons, westerlingen, toch altijd. Hoe verrukkelijk doen die glanzende +koepel en die fijne minaret van de Hasinin-moskee tegen het zuidelijk +azuur! Hoe schilderachtig zijn die kleine straatjes en de bazar, +waar de oosterlingen bezig zijn hun snuisterijen uit te pakken! Nu is +'t nog rustig en leeg hier, maar weldra zal de moslem zijn gebeden +prevelen in den toren; zal er vreemdsoortige, lawaaierige muziek +klinken bij de Arabische danseres, die de Italianen zal laten genieten +van een nerveusen _danse du ventre_; dan zullen de kooplieden met +hun roode fez u met een "_bon marché, monsieur!_" naloopen om u hun +waren aan te prijzen en bruine jongens op bloote voeten u trachten +over te halen om op een witten ezel of een hoogen kameelenrug rond te +rijden. En nog lang daarna zal de geur van de rozenolie u herinneren +aan die oostersche atmosfeer van de nagebootste Nijlstad hier midden +in Lombardije. + +Langs Bulgarije, dat zich de weelde van een eigen fraai paviljoen +kon veroorloven evenals vorig jaar te Luik, keeren we weer naar +Midden- en West-Europa terug. We hebben nu het langwerpige paleis +van Frankrijks decoratieve kunst met de 4 smaakvolle ingangen vóór +ons liggen. Uitwendig en inwendig viert de Fransche kunst hier weer +haar triomfen. Wie kan zich daarmeê meten!? Een glans van voornaamheid +ligt over al dat werk. + +In een boog om dit gebouw heen liggen drie afdeelingen die, eenmaal +gereed, tot de belangrijkste der tentoonstelling zullen behooren. Het +zijn: "Automobilisme en Cyclisme", "Rijtuigfabricage" en "Landbouw"; +rococostijl was hier wel de meest aangewezene, maar toch hebben de +architecten de bestemming van de gebouwen gelukkig uitgedrukt in +attributen, symbolische fresco's enz. + +Over den inhoud valt nog weinig te zeggen; de automobiel-fabricage +heeft in Italië groote vlucht genomen en schijnt dan ook kranig te +zullen uitkomen, vooral met luxe-auto's en omnibussen, zooals er hier +thans reeds verscheidene in dienst zijn. + +De Landbouw beschikt over uitgestrekte hallen van groote wijdte. Juist +nu het ideaal van den Koning: "een internationaal Landbouw-instituut +te Rome" het eerste stadium van verwezenlijking is ingetreden, +wil Italië eens laten zien hoe ver het op dit gebied is. Dat had +misschien ook op den weg van Nederland gelegen, maar onze landbouw +zal in deze afdeeling slechts vertegenwoordigd worden door een magere +inzending van zuivelproducten en ... een Turksche sigarettenfabriek uit +Amsterdam. Verkeerde indrukken worden op die wijze wèl bevorderd! Te +leeren zal er in deze afdeeling veel zijn, want vooral in Lombardije +staat de landbouw op een hoogen trap. De Italiaansche landbouwer is +een zorgzaam arbeider; dat kan men, door deze vruchtbare laagvlakte +reizende, overal waarnemen. + +Wij zijn nu weêr bij het punt van uitgang: het station, +teruggekeerd. Overal stilstaan konden wij natuurlijk niet; men zal +mij de opsomming van reclame-inzendingen, van azuren grotten en een +Afrikaansch dorp, wel willen schenken. Dat alles is _schon dagewesen_ +op iedere wereldkermis. + +Maar wij mogen toch geen afscheid nemen van de _Piazza d'Armi_ zonder +even binnengeloopen te zijn in het mooie, sprekende paviljoen van +de latijnsche staten van Zuid-Amerika. Deze staten: Peru, Chili, +Uruguay, Guatemala, San Domingo, Brazilië en Argentinië hebben van +praktischen zin blijk gegeven. Hoe ook onderling steeds verdeeld, +heeft ditmaal een zeker ras-instinct hen er toe gedreven om de handen +ineen te slaan tot het verrichten van datgene, waartoe elk op zichzelf +niet krachtig genoeg zou zijn. Elke van de regeeringen dezer landsn +heeft 6000 francs beschikbaar gesteld voor een collectieve inzending, +die er van getuigt, dat men op het zuid-westelijk halfrond nog iets +anders verstaat dan staatsgrepen en omwentelingen op touw te zetten. + +De in Italië gevestigde consuls van deze staten, aan wie het +voornamelijk te danken is, dat Zuid-Amerika hier meer op den voorgrond +treedt dan op de laatste wereldtentoonstellingen in Europa, hebben +eer van hun werk, zoo goed als de beeldhouwer Laforet, auteur van +het standbeeld van Christoforus Columbus in de vestibule van het +paviljoen en reeds bekend door het mooie Verdi-monument te Triëst. De +400-jarige sterfdag van den koenen ontdekker van Amerika wordt op 21 +Mei bij dat standbeeld plechtig herdacht, o.a. met een redevoering +van Edmond de Amicis. + +Op onzen weg naar den uitgang van het terrein passeeren wij +de afdeelingen luchtscheepvaart en meteorologie, die zeker in +nauwe betrekking tot elkaar staan, al is het den vernuftigsten +en stoutmoedigsten luchtschipper nooit gelukt in letterlijken zin +"naar de maan" te gaan. Van tijd tot tijd worden hier op een met +tribunes omringd terrein luchtballons opgelaten, zoowel bestuurbare +als vrij in het luchtruim zwevende; ook het Duitsche militaire +luchtscheepvaartcorps doet daaraan meê met zijn sigaarvormige +uitkijkballons; deze zeer vreedzame verkenning van Lombardije vindt bij +het publiek wegens de bewonderenswaardige vlugheid en nauwkeurigheid +der exercitiën grooten bijval. Geen wonder; de kleine, weinig gespierde +Italiaansche officieren en soldaten missen dat stramme en stroeve! + + + +Milaan heeft zijn "_settimana di gloria_" gehad! De feesten, waarmede +de blijde begroeting van de jong-geborene is gevierd, zijn nu weer +voorbij, de Koning en de Koningin naar Rome teruggekeerd; ook de +vertegenwoordigers van de buitenlandsche dagbladen en tijdschriften +pakken hun koffers; de tentoonstelling wordt verder afgewerkt en +Milaan bereidt zich voor op de ontvangst der duizenden vreemdelingen +uit het zuiden en van over de Alpen. + +Veel reclame in het buitenland maakt het Propaganda-comité van de +tentoonstelling niet; het is waarschijnlijk overtuigd, dat de 120 +internationale congressen, ingezet met het groote en luidruchtige +studentencongres, de automobielen-wedstrijden en gymnastiek-feesten, +de wedrennen en andere hippische feesten, de concerten en historische +optochten, de vuurwerken en illuminaties, de diner's en recepties +onder de auspiciën van Milaan's gastvrije en royale vroedschap, +genoeg aantrekkingskracht zullen oefenen op de duizenden, die een +gelegenheid zoeken om hun zomervacantie aangenaam door te brengen. + +"Naar Milaan!" zal het parool zijn van alle toeristen en +toeristenbureaux in het komend seizoen. + +De lezer make, na mijn indrukken van de eerste levensdagen der +tentoonstelling, die ik getracht heb zoo objectief mogelijk weer te +geven, gelezen te hebben, voor zichzelf uit of er aanleiding is om +aan dat wachtwoord te gehoorzamen ook voor dengene die geen modeslaaf +wil zijn. + +Maar ik ben er zóó zeker van, dat wie het voorrecht zal hebben deze +tentoonstelling in een later stadium van ontwikkeling of wèl, eerlang +tot vollen wasdom gekomen, te aanschouwen, hier rijke schatten van +leering en genieting zal vergaren, dat ik straks mijn laatsten groet +van de toppen der Alpen aan de tegen den horizont vervagende spitsen +van den Dom niet zal brengen zonder een: "_A rivederci, Milano!_" + +_Milaan, Mei 1906_. + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te +Milaan, by Ph. J. Ketner + +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14043 *** diff --git a/14043-8.txt b/14043-8.txt new file mode 100644 index 0000000..1c3f3dc --- /dev/null +++ b/14043-8.txt @@ -0,0 +1,1245 @@ +The Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan +by Ph. J. Ketner + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906 + +Author: Ph. J. Ketner + +Release Date: November 14, 2004 [EBook #14043] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + + + +Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + +Door PH. J. KETNER. + + +_Settimana di gloria_!--Wie had vóór eenige weken, toen de geweldenaar +aan de golf van Napels dood en verschrikking bracht over het land; +toen de Natuur, die Italië zoo mild heeft bedacht, die er zoo veel in +schoonheid heeft hersteld en geheeld, wat door den Tijd was getroffen, +met wreede hand in weinige uren in een woestenij verkeerde de velden +en gaarden die de menschen door jarenlangen noesten arbeid in het +zweet huns aanschijns tot vruchtbare landouwen hadden weten te maken; +toen 1906 óók voor Italië een rampjaar dreigde te worden,... wie had +toen durven denken, dat zóó kort daarop in datzelfde land een week +van glorie zou aanbreken als inzet van een jubelfeest ter eere van +de overwinning van den mensch _op de natuur_!? + +Maar Italië is altijd het land van scherpe contrasten en snelle +overgangen geweest, en geen natie ter wereld die zich zoo spoedig over +leed en ellende heenzet als dit lachende volk onder zijn lachenden +hemel! + +En zóó kwam het, dat, terwijl in het zuiden van het land de nood- +en doodsklokken nog luidden en rouwwaden werden gespreid in kerken en +huizen, in het noorden al weêr de beiaard jubelklanken deed trillen +door de lucht en het rood-wit-groen met het witte kruis van Savoye +werd ontplooid ten teeken van nationale vreugde. + +Ginds de mensch stil, nietig, verslagen, machteloos tegenover de +vreeselijke, ontembare werking der natuurkrachten; hier de trotsche +overwinnaar, zich van zijn genie en heerschappij over de stof bewust, +met bazuingeschal de gansche wereld toegalmend: _Milano a nome d'Italia +chiama le genti a le pacifiche gare del lavore_; "Milaan roept in naam +van Italië de volkeren op tot den vreedzamen wedstrijd van den arbeid". + +Wèl mocht Milaan die eer voor zich opeischen! + +Want meer dan in eenige andere stad van Italië treden in deze +metropolis de _mensch_ en _das Gebild der Menschenhand_ op den +voorgrond. En altijd zal den reiziger die van over de Alpen Italië +binnenkomt treffen de tegenstelling tusschen de gewijde stilte en de +majesteit van het hooggebergte, waar de Natuur heerschappij voert en +de wufte, wereldsche drukte, inhaerent aan den eeredienst van den +mensch, in de stad, waar alle groote volkerenstraten, die Noord en +Zuid verbinden, hun eindpunt vinden. + +In Milaan klopt het hart van het herboren Italië; noemde Plinius +de stad, waarover Cicero, de groote redenaar, eens als stedehouder +regeerde, reeds "het nieuwe Athene", thans mag zij de geestelijke +en zedelijke hoofdstad van Italië genoemd worden. Na de overwinning +der Fransch-Piëmontsche wapenen op de Oostenrijkers bij Magenta in +1859--vereeuwigd in het prachtige ruiterstandbeeld op het reusachtige +Domplein, een der schoonste van Europa, dat Victor Emanuel II +voorstelt midden in het gevecht, zijn paard inhoudend om bevelen +uit te deelen--heeft de stad, bevrijd van het vreemde juk, zich snel +ontwikkeld tot een centrum van handel en nijverheid. + +Milaan is de _werk_stad van Italië; drie machtige bondgenooten hebben +haar daarbij geholpen om de positie te veroveren, die zij thans onder +de eerste steden van het Apenijnsche schiereiland inneemt. Deze "triple +alliantie" bestaat uit: het verstand, de werkzaamheid en het geluk. + +Aan die drie elementen dankt Milaan zijn enorme uitbreiding en zijn +toenemende welvaart. + +De stad telt nu meer dan een half millioen inwoners en is het +middelpunt van het intellectueele en artistieke leven van dit begaafde +volk; de verzamelplaats van tal van zangers, toonkunstenaars en +tooneelspelers uit alle landen der wereld; hier is de markt voor +impressario's en operadirecties. Maar boven alles verheugt zich +de industrie hier in hoogen bloei. Milaan is het middelpunt van de +Lombardijsche zijdeweverijen, die haar grondstof te danken hebben aan +de duizenden moerbeiboomen in deze vruchtbaarste laagvlakte van Europa +met wier bladeren de zijdewormen zich voeden. Ook fluweel, tapijten, +papier en gummi vormen hier belangrijke export-artikelen, terwijl +uitgevers als de gebr. Treves en de firma Sonzogno een Europeesche +vermaardheid genieten. + +Moet men niet toegeven dat alle omstandigheden Milaan hebben +voorbeschikt om binnen zijn muren (in letterlijken zin, want de +oude wallen met hun trotsche poorten zijn, schoon tot lommerrijke +plantsoenen aangelegd, nog in stand gehouden), temidden van zijn +eeuwenoude _palazza's_, zijn indrukwekkende baselieken en prachtige +monumenten, en in de schaduw van zijn machtigen Dom--kostelijkste +nalatenschap van de christelijke kunst!--de eerste internationale +tentoonstelling aan deze zijde der Alpen te herbergen?... + +Trouwens, de aanleiding tot het houden der tentoonstelling knoopt +zich onmiddellijk vast aan de commercieele belangen van Milaan. + +In 1881 opende het, onder de auspiciën van den beminden Umberto I, +de nationale tentoonstelling ter viering van de voltooiing van het +reuzenwerk van den _St. Gotthard_-tunnel en thans, na 25 jaren, is het +op nieuw het tooneel van een uitgebreider en grootscher feest van den +arbeid, met medewerking van de bevriende natiën tot stand gebracht, +ter eere van de opening van den nog belangrijker _Simplon_-tunnel. + +Naast de steden van West-Zwitserland (vooral Genève) zal Milaan toch +de meeste vruchten plukken van de totstandkoming van dezen tweeden +tunnel tusschen Zwitserland en Italië, want het groote vervoer langs +dezen nieuwen en hoogst noodigen verkeersweg, die het spoorwegtraject +Parijs-Milaan b.v. met 83 K.M. zal verkorten, zal ten slotte op Milaan +uitloopen, zoo goed als het de terminus is van het enorm-drukke vervoer +langs den St. Gotthard-spoorweg van alles wat via Basel-Luzern naar +het zuiden stroomt. + +Het feest van den Simplontunnel mag dan ook het feest van de stad +Milaan genoemd worden, maar tevens jubelt Italië, dat van den nieuwen +verkeersweg een belangrijke uitbreiding zijner handelsbetrekkingen, +vooral met Frankrijk, verwacht, daarmeê ten aanhoore van heel de +wereld uit zijn vooruitgang en zijn bloei, zijn gevoel van verjongd +leven, zijn geloof in de toekomst onder de bezielende leuze: _Sempre +avanti l'Italia!_ + + + +Het tentoonstellingsplan dateert eigenlijk reeds van 1901. De werken +van den Simplontunnel, in Augustus 1898 aangevangen, zouden in 5 jaar +gereedkomen, dus in begin 1904. Voor een goede voorbereiding was men +dan ook niets te vroeg. De ondernemers van den tunnelbouw--omtrent +welk werk indertijd een geïllustreerde beschrijving in deze kolommen +is opgenomen--de heeren Brand, Brandon en Co., hebben echter met +reusachtige moeilijkheden te worstelen gehad, waardoor de arbeid +telkens werd vertraagd en de opening herhaaldelijk moest worden +uitgesteld. + +Het tentoonstellingsplan ondervond daarvan den terugslag en zoo +werd het daarmee een ware lijdensgeschiedenis, die het, zoo al +niet verschoonbaar, dan toch verklaarbaar maakt, dat er allengs +een stadium van verslapping aanbrak, dat zich, toen de solemneele +ure naderde, begon te wreken in eindelooze verwarring en hopeloozen +achterstand. De uitbarsting van den Vesuvius werd aangegrepen als een +welkom voorwendsel om de opening nog een 8 dagen uit te stellen, maar +eindelijk begrepen de Italiaansche leiders toch, dat zij er met een: +"_Fortuna, e dormi!_", "heb geluk en slaap maar!" niet komen zouden. En +zoo zag ik, in die dagen van de barensweeën der tentoonstelling reeds +hier aanwezig, bevestigd wat een landgenoot, die hier reeds jaren woont +en het volkskarakter uitnemend kent, mij voorspeld had: "In de laatste +dagen, als 't er op aankomt, zult gij de Italianen wonderen zien doen." + +Inderdaad, toen de dag der plechtige opening dáár was, scheen het of +goede feeën in de stilte en de duisternis van den nacht rondgezweefd +hadden over de terreinen en met tooverstaven in het leven hadden +geroepen, wat luierende werklieden die liever in het zonnetje lagen +te slapen en soldaten die wel onder tucht werkten maar wier handen +verkeerd stonden voor dezen ongewonen arbeid, maar niet klaar konden +krijgen, al stonden de commissieleden er ook handenwringend bij. + +Het Uitvoerend Comité mocht van geluk spreken, dat het zóó ... den +schijn wist te redden! + +Trouwens, de kunst om het uiterlijk op te houden verstaan de Italianen +uitnemend! + +En wie zou niet gaarne veel vergeven aan een volk, dat, bij al zijn +gebreken, zoo nauw verband houdend met zijn aard en opvoeding, aan +den anderen kant zulke voortreffelijke eigenschappen toont!?... + +Want te ontkennen valt het niet dat de tentoonstelling, zooals +zij zich daar nu voordoet, getuigt van het scheppingsgenie en den +hoog-ontwikkelden smaak der Italianen. + +Zoowel in uitgebreidheid als in conceptie maakt de tentoonstelling +een grootschen indruk. Indien men voor haar een ligging had kunnen +vinden, zoo schilderachtig als de oevers van de Seine in Parijs +en van de Maas in Luik, dan ware het panorama van deze tooverstad, +marmerwit als het _Lipara_, dat Couperus' kunstenaarsoog zag, onder +Italië's diepblauwen hemelkoepel met de intense lichtschittering van +de zuidelijke zon onvergelijkelijk heerlijk geweest. + +Het oorspronkelijk tentoonstellingsplan omvatte alleen het +transportwezen: spoorwegen, scheepvaart, rijwielen en automobielen, +luchtballons enz. Maar als gewoonlijk groeide het spoedig den +ontwerpers boven het hoofd en kreeg het een omvang als men nimmer had +vermoed of bedoeld. Decoratieve kunst, schilder- en beeldhouwkunst, +kunstnijverheid, landbouw en vischteelt, telegrafie en telefonie, +hygiëne, coöperatie en verzekeringswezen, dat alles werd in het +definitieve plan opgenomen, welks uitvoering ruim 12 millioen +lire heeft gekost. En naast die permanente tentoonstelling zullen +nog tijdelijke tentoonstellingen gedurende de zomermaanden worden +gehouden van voedingsmiddelen, chemische en pharmaceutisehe producten, +fotografie, muziek-instrumenten, jachtwapenen enz. + +Het eenige, wat deze internationale tentoonstelling dan nu ook +onderscheidt van een _wereld_-tentoonstelling, dat is haar _niet +algemeen_ karakter; de groot-industrie bv. is tot veler teleurstelling +buitengesloten, daar slechts machines van een beperkt aantal +paardenkrachten in gebruik bij de kunstnijverheid mochten ingezonden +worden, terwijl in eenige afdeelingen, o.a. in die van schilder- +en beeldhouwkunst, geen internationale mededinging is toegelaten, +een maatregel die de beteekenis dezer sectie niet heeft verhoogd. + +In uitgestrektheid doet de Milaansche tentoonstelling echter niet +onder voor die van Luik en Düsseldorf, welke wereldtentoonstellingen +werden genoemd; zij heeft een grootte van 980,000 M_2_, terwijl de +overdekte hallen tezamen een oppervlakte beslaan van 245,000 M_2_, +verdeeld over 125 groote gebouwen en kleinere paviljoenen. + +Teneinde den lezers eenigszins een maatstaf ter vergelijking te geven, +wil ik er hier aan herinneren, dat de Luiksche wereldtentoonstelling +van 1905 een terrein van 11 H.A. besloeg met een overdekte ruimte van +110,000 M_2_; het aantal gebouwen en paviljoenen bedroeg in Luik 98. + +In een stad, geheel in de vlakte gelegen en met oude vestingmuren +omringd, viel het niet gemakkelijk voor een zóó groote tentoonstelling +een geschikt terrein te vinden. De ruimte van het binnen de enceinte +gelegen Park bood nauwelijks een derde van de oppervlakte die men +noodig had. De aandacht viel toen op het buiten de bastions gelegen +exercitieterrein van Milaan's groote garnizoen, de _Piazza d'Armi_, +maar ook dit was nog te klein. Toen kwamen de ingenieurs op het +lumineuze denkbeeld om de beide terreinen, door een nieuwe stadswijk +van niet geringen omvang van elkander gescheiden, in gebruik te nemen +en ze onderling te verbinden door een electrischen spoorweg over een +viaduct, bijna lijnrecht loopend van het midden van het eene naar +dat van het andere. + +Met medewerking van de militaire en burgerlijke autoriteiten slaagde +dit plan volkomen. En daaraan is het nu te danken, dat de hoofdingang +van de tentoonstelling op nog geen 20 minuten afstands van het centrum +der stad is gelegen. + +Wanneer men van het _Cordusioplein_, waar het monumentale Beursgebouw +en het paleis van de "Algemeene Verzekerings-Maatschappij" +in elliptischen vorm rondgebouwd zijn, en dat vlak achter de +noordwestelijke zijde van het Domplein, het centrum der oude stad, +gelegen is, de _Via Dante_ ingaat, een der breedste en fraaiste +hoofdstraten van Milaan, dan ziet men aan het einde daarvan op het +_Foro Bonaparte_, dat een halven cirkel vormt, recht voor zich het +beroemde en indrukwekkende _Castello Sforzesca_ met zijn massieve +torens en heerlijke versieringen van Leonardo da Vinci en Bramante, +de voormalige woonplaats der Visconti's, meermalen in den loop der +eeuwen verwoest en weer opgebouwd, telkens weer verwaarloosd maar nu +weer bijna geheel gerestaureerd tot een grootsch historisch monument en +inwendig ingericht tot archeologisch en kunst-museum, verrijzen. Door +de hoofdpoort, de _Torre del Filarete_, het _Castello_ binnentredende +en recht overstekende door den eersten en tweeden binnenhof (_Piazza +d'Armi_ en _Corte Ducale_) bereikt men door de tegenoverliggende poort +aan de achterzijde het fraai aangelegde _Parco_, dat geheel beheerscht +wordt door den ver op den achtergrond verrijzenden triomfboog met zijn +mooie _bas-reliefs_, de _Arco della Pace_, oorspronkelijk bestemd +om de heldendaden van Napoleon te eeren, maar later gewijd aan een +herdenking van de nederlagen van den grooten Keizer, die bekroond +wordt door het wonder-mooie werk van den beeldhouwer Sangiorgio, in +brons gegoten door de gebroeders Manfredini en voorstellende de godin +des vredes staande op haar met zes vurige paarden bespannen zegekar. + +In dit park, begrensd door die beide monumenten en omringd door +een voornaam kwartier van patricische huizen en villa's, ligt, +schuilgaande grootendeels onder donkere cypressen en ander zwaar +geboomte, het eene gedeelte der tentoonstelling en vandaar leidt de +electrische spoorweg naar het grootere terrein, dat ruim 20 minuten +loopens verder is gelegen. + +Links van het _Castello_, aan het einde van het breede +_Foro Bonaparte_, ligt de hoofdingang der tentoonstelling, een +architectonisch goed gelukt bouwwerk, waarvan onze foto een duidelijk +beeld geeft. + +In dit ranke bouwwerk met zijn zuilengalerij, zijn sprekende +versieringen en beelden, hebben de architecten--aan wier hoofd de +bekwame Besana staat--veel vergoed van het gemis van een monumentaal +hoofdgebouw en een panorama over heel de tentoonstelling. Toch ligt +de beteekenis van deze rijke façade die 's avonds met duizenden +gloeilampjes wordt verlicht meer in de beide Simplontunnels, waarvan +zij de omlijsting vormt. + +Aardiger _clou_ ware voor deze tentoonstelling wel niet uit te vinden +geweest dan de bezoekers te doen binnengaan door een tunnel, waarmeê +op bedriegelijke wijze de Simplontunnel nagebootst is. Dat is dan ook +de groote attractie, het nieuwe en wonderbare. Het is dan ook aardig +gedaan; de illusie is volkomen. Men schuift het zwarte gordijn even op +zij en treedt de onbekende duisternis in; in de verte gloeien kleine +lichtjes tegen den van kristallen glinsterenden rotswand; bij hun +zwak schijnsel ziet men op den bodem de vage evenwijdige lijnen van de +rails. Men hoort het gekletter van water en het snorren en stampen van +machines. Het zijn de boormachine en de luchtververschingsinstallatie +die hier in werking worden getoond. Door nauwe zijgangen, waarin men +de scherven van rotsblokken onder de voeten hoort kraken, komt men +in den tweeden tunnel, evenwijdig aan den eersten loopende, die, +evenals in de werkelijkheid, met den eersten halverwege een punt +van samenkomst heeft. In dezen tweeden tunnel heeft men kans gezien +op vernuftige wijze duidelijk te maken, hoeveel last men bij den +bouw gehad heeft met het van boven door de aderen in den bergwand +doorsijpelende water, dat menigmaal de gangen blank zette. Uit den +rotswand springt hier met geweldige kracht het heldere water van den +bergstroom dat bruisend en schuimspattend zich neerstort temidden +van de rotsblokken, juist zooals men dat in het hooggebergte ziet. + +Men behoeft thans niet naar Iselle te reizen om zich een begrip +te kunnen vormen van het grootsche werk, dat daar is geschied en +welks voltooiing hier wordt gevierd. De kunst van nabootsen tracht +de wezenlijke techniek in haar hooge vlucht te achterhalen. Alles +toch is zoo natuurgetrouw, dat men werkelijk meent in het hart van +de Hoog-Alpen te verkeeren. + +Tusschen de beide tunnelingangen heeft de gevierde beeldhouwer +Butti een beeldengroep aangebracht, die den moeizamen tunnel-arbeid +voorstelt. Een mooi afgietsel in brons van deze sprekende groep is +door het Uitvoerend Comité aan Z.M. den Koning als een aandenken aan +de plechtige opening aangeboden. + +De beide tunnelpoorten worden bekroond door een eleganten toren, +dragende een Mercurius-beeld, en welks versieringen de beteekenis van +het werk des vredes, door de samenwerking van Zwitserland en Italië +tot stand gebracht, symboliseeren. + +Aan weerszijden van den hoofdingang sluiten langwerpige vleugels zich +aan dit smaakvolle bouwwerk aan. Rechts is de afdeeling "Visscherij", +waarin Duitschland schitterend voor den dag is gekomen, ondergebracht, +waarbij zich weer aansluit een zeer interessant aquarium; links +vindt men een reeks van ineenloopende zalen, waar bijeengebracht is +een hoogst belangwekkende verzameling oudheidkundige voorwerpen die +betrekking hebben op het transportwezen te water en te land. Aan de +medewerking zoowel van het Quirinaal als van het Vaticaan is het te +danken, dat het een waar genot is deze retrospectieve afdeeling te +doorwandelen, waaraan bovendien prof. Fumagalli door een methodische +groepeering zekere wetenschappelijke waarde gegeven heeft. Men vindt +er zoowel de draagstoel van Leopold II, Groot-hertog van Toscane +als de staatsiekaros waarmee Paus Pius VII in 1814 zijn intocht +hield in Modena; de berlina met koperen paneelen, rijk met zilver +beslagen, van Ferdinand II van Bourbon (Corte di Napoli: 1839) +als de rijk-gebeeldhouwde gala-koets, die gediend heeft in den +begrafenisstoet van Victor Emanuel II in 1878 bij de overbrenging +van het stoffelijk overschot van het Quirinaal naar het Panthéon; +vergulde kardinaalskarossen en met acht paarden bespannen trouwkoetsen +met beschilderde paneelen en van binnen met satijn bekleed van het +Huis van Savoye. + +Niet minder de moeite waard zijn de modellen van oude schepen; o.a. van +de galjoen, waarmeê Maria de Medici in 1600 van Livorno naar Frankrijk +is gevaren. + +Ook het "voorheen en thans" op het gebied van de rijwielen wordt +in een apart zaaltje vrij volledig te zien gegeven, terwijl de +Italiaansche Posterijen en de Duitsche Rijkspost een belangrijke +historische inzending hebben samengebracht, bestaande in modellen +van oude postkoetsen, uniformen, gereedschappen, documenten enz. + +Men kan gerust zeggen, dat deze afdeeling tot de best-geslaagde van +de tentoonstelling behoort. + +Na deze uitstapjes rechts en links van den hoofdingang gaan +we nu het Park in, waarvan de aanleg getuigt van den smaak der +Milaneesche tuinbouwkundigen; frisch en fleurig ziet er alles uit +en de breed-uitgespreide waaierpalmen en bloeiende camelia's zouden +wij wel zoo naar ons land willen meênemen! De stoomwals heeft de +breede wegen geëffend, waarin de zware vrachtwagens diepe voren +hadden getrokken; aan den rechterkant krijgen we nu de voornaamste +tentoonstellingsgebouwen in het oog; zij rijzen geen van alle hoog +op tusschen het geboomte en hun hagelwitte kleur zal bij den fellen +Italiaanschen zonnebrand verblindend zijn voor de oogen, al helpt +zij de hitte _buiten_ de zalen houden, maar overigens ... wat een +superieuren smaak hebben de Italiaansche architecten getoond bij het +ontwerpen dezer paleizen en paviljoenen! Schoon ook hier in hoofdzaak +het onduurzaam tentoonstellingsmateriaal slechts dienst kon doen, +wint Milaan het in dit opzicht verre van Luik en Düsseldorf en wordt +Parijs van 1900 naar de kroon gestoken. + +De liefde voor de schoone klassieke vormen was hier de leidstar van +mannen als Besana, Bongi en Locati, meestere in hun vak. Hier wordt +men herinnerd aan het Parthenon met zijn zuilen en bogen, daar aan +Romeinsche thermen; ginds aan de Byzantijnsche bouwkunst, elders +weer aan het Arabische Alhambra. Aan de Italiaansche en Fransche +renaissance wordt recht gedaan; kortom, de historische architectuur +viert hier hoogtij! En toch, hoe frisch, hoe oorspronkelijk +bleven de ontwerpers daarbij; hoe gelukkig wisten zij in bouworde +en versieringen uitdrukking te geven aan de bestemming van de +verschillende gebouwen! Zeker, dat alles is _klein_ tegenover dien +machtigen kolossus, den Dom, dien de christelijke kunst, als een +prediking in marmer, midden in deze stad heeft gebouwd; en te _druk_ +tegenover den stroeven ernst der middeleeuwsche kunst die spreekt +uit de _palazza's_, welke de eeuwen hier hebben nagelaten en die +thans de omlijsting vormen van deze onwezenlijke droomstad, waar +alles klatergoud en namaak is en die straks weer zal verdwijnen, +even spoedig als zij gekomen is. + +Maar ... wie ontkomt aan de machtige bekoring die van dit alles +uitgaat!? Die mengeling van architectuur en sculptuur, zij is een +weelde voor het oog en spreekt tot de verbeelding van oorden, waar +de schoonheid godheid is, waar het ideaal triumfeert in marmerwit +en kronegoud! + +Van het beeldhouwwerk gesproken: Al heeft de Italiaansche plastiek +de schoone traditiën van het verleden niet weten hoog te houden, +men mocht toch bij deze gelegenheid van de beeldhouwers in het land +van Michel Angelo en Canova iets goeds verwachten. + +In qualiteit hebben zij dan ook niet teleurgesteld, maar in de +quantiteit hadden zij meer matiging kunnen betrachten. Overlading +schaadt overal, zelfs op een tentoonstelling. Alle Olympische goden +zijn er aan te pas gekomen. Het is of men een concurrentie heeft willen +ondernemen met de permanente beelden-uitstalling op het beroemde, +maar mij en velen, die onder een andere dan de zuidelijke zon zijn +geboren, weinig sympathieke _Campo Santo_. + +Maar zonder nu alles op gezag mooi te vinden, alleen omdat het van +kunstenaars als Butti en Brivio, die op dit oogenblik in de gunst +staan, afkomstig is, moet ik toch erkennen, dat er kracht en realiteit +zit in menig beeld en in meer dan één groep. + +Ga natuurlijk zoo'n compositiebeeld niet van nabij bekijken, dan +is alle illusie weg! Maar een tentoonstelling hangt nu eenmaal van +bedriegelijk decoratief aan elkaar. En niemand zal aan zoo'n _Victoria_ +of _Mercurius_, die straks op een electrisch verlicht voetstuk zullen +staan, hooge kunsteischen stellen! + +Het is al veel waard, wanneer het gevoel niet wordt gekwetst door +groven wansmaak of jammerlijke banaliteit. En daartegen hebben de +artistieke en technische leiders der tentoonstelling met veel zorg +gewaakt. Binnen die grenzen heeft men echter het eigen initiatief +zooveel mogelijk vrijheid gelaten en zoo is er tusschen al die groote +paleizen en paviljoenen een aardige afwisseling van Zwitsersche +châlets, Schwartzwalder huisjes; Oostersche kiosken enz. Telkens wordt +het oog weer geboeid door iets eigens en karakteristieks. Hoe jammer, +dat ook Nederland, als te St.-Louis, niet met iets eigens, met een +pittigen oud-hollandschen trapjesgevel bv., is kunnen komen! Maar +de Milaneesche aannemers vroegen fabelachtige prijzen en de middelen +waren gering. Nu heeft het Nederlandsch comité zich tevreden moeten +stellen met 800 M_2_ in de gemengde afdeeling der decoratieve kunst, +waar het Japan tot buurman heeft, en 200 M_2_ elders voor op zichzelf +staande inzendingen als die van den baggermolen-fabrikant Smulders uit +Schiedam. Het is nu maar te hopen, dat het inwendige (de versiering +is bij den heer Kromhout uit Amsterdam zeker in goede handen) en de +inzendingen goed zullen maken wat aan het uiterlijk ontbreekt. Maar +daarvoor is nog wat geduld noodig. Niet vóór half Juni zal de +Nederlandsche afdeeling geopend kunnen worden. Met dit wat achteraf +gelegen gebouw schenen de heeren van de bouw-commissie het minste +haast te hebben. En toen de gedelegeerde commissaris van Nederland +herhaaldelijk aandrong op meer spoed, wijzende op het ergerlijk +luieren der Italiaansche werklieden, die, als 't koud is, zich rond +een houtvuurtje gaan warmen en als 't warm is, in 't zonnetje liggen +te slapen, antwoordde men zoo philosophisch-laconiek als Italianen +dat alleen kunnen: "Laat dan Nederlandsche werklieden komen om het +gebouw af te maken. Zwitserland heeft ook eigen werklieden ontboden!" + +Biedt een tentoonstelling kans van welslagen, al geeft ze ook nog +zooveel interessants te zien, waar de leiders dergelijke luchthartige +opvattingen koesteren?... De vertegenwoordigers van het buitenland, +die ervaring hebben op dit gebied twijfelen er wel eens aan. Maar de +Italianen zijn onverbeterlijke optimisten; zij kloppen de mopperaars +gemoedelijk op den schouder en zeggen glimlachend: "_Al levar della +tende si vedra_", of te wel: als de boel weer afgebroken wordt, +zal _alles_ je duidelijk zijn. Een troost!?... + +Wij zijn nu in de groote middenlaan van het Park, die dit gedeelte +der toonstelling in twee groepen scheidt: rechts wetenschap en kunst; +links de vermakelijkheden. Even wippen we binnen in het gebouw der +"Schoone Kunsten". Dat was inwendig het eerst gereed omdat de Koning +er doorheen wandelen zou op den openingsdag. Een openbaring is deze +zuiver-nationale afdeeling niet; ook zijn vele doeken verkeerd of +veel te sterk belicht. Er is in 't algemeen te veel gelegenheidswerk +zoowel van schilders als beeldhouwers. + +Eén zaal is geheel gereserveerd voor de productieve familie Ciardi, +bestaande uit vader en twee zoons, die 32 werken heeft ingezonden, +een andere zaal bevat alleen 28 stukken van den grooten Venetiaanschen +meester, Ettore Tito. Ook Carcano heeft een zaal voor zich, terwijl +Carlandi, bekend door zijn fijne zeegezichten, 84 aquarellen heeft +ingezonden. + +Onder het beeldhouwwerk is meer knappe copie dan oorspronkelijk +werk. De _Unione artisti romani_ leverde hier het leeuwendeel, +o.a. een reusachtige groep van Lazio. + +Het paleis van de _Belle Arti_ bestaat uit twee vleugels in +hoefijzervorm die samenkomen in een koepelvormige zaal. In deze +feestzaal, waarvan wij een reproductie geven, had de plechtige +opening der tentoonstelling plaats. Jammer genoeg mochten er toen +geen photografische opnamen worden gemaakt--een maatregel die als +vele andere verband hield met de veiligheid van den Vorst. Want +toen langs alle lijnen electrische lichtjes fonkelden, ook in de +lauwerkransen door de engelenfiguurtjes omhoog gehouden, en heel de +zaal bezet met schitterende uniformen en galagewaden, waartusschen +de bekoorlijkste damestoiletten in teere kleuren,--allen omringend de +met bloemenguirlandes versierde estrade, waarop de Vorstelijke stoet +had plaats genomen--toen bood dat geheel een betooverend gezicht, +hoe weinig indrukwekkend de ceremonie ook overigens was, die onder +een geestdriftige ovatie aan het Koninklijk Paar eindigde met een +symbolische opening van de tentoonstelling door Koningin Elene, die +een rood lint losmaakte, dat de estrade had afgesloten van den uitgang. + +Uit den rechtervleugel de feestzaal binnengekomen treden wij nu +door den hoofdingang, door zinrijke beeldengroepen geflankeerd, +weer naar buiten. Aan de overzijde van de breede allée zien wij, +verscholen in het frissche groen, drie kleine gebouwen liggen, +evenveel verschillend van stijl als van bestemming; voornaam en mooi +is de façade van het kleine paleis der stad Milaan, in Italiaansche +renaissancestijl gebouwd, waarin het gemeentebestuur, dat een ruim +aandeel genomen heeft in de totstandkoming der tentoonstelling en +bij feestelijke gelegenheden de honneurs tegenover de gasten uit den +vreemde waarneemt, een volledig overzicht geeft van de inrichting +zijner model-bedrijven en van het vele wat Milaan doet op het gebied +van onderwijs, armenzorg, hygiène en volkswelvaart. Zij die ook om +iets te leeren de tentoonstelling bezoeken zullen hier een nuttig +uurtje kunnen vertoeven in deze rustige omgeving. + +Van een heel ander karakter is het Zwitsersche paviljoen dat +natuurlijk van wege "de onverbrekelijke vriendschapsbanden" op deze +tentoonstelling een eereplaats kreeg. + +Het is een echt Zwitsersch châlet, in wit rood en bruin geschilderd +hout met balcons en een luifeldak en pittig torentje; een juweeltje +van dien karakteristieken bouwstijl van het Alpenland. "Een bescheiden +huisje" noemde de Zwitsersche commissaris-generaal Siemen het, toen +hij er uit naam van de Bondsregeering den Koning van Italië begroette, +maar de jonge Vorst die zijn oogen altijd goed den kost geeft had +het bij het rechte eind, toen hij den bescheiden Zwitser warme hulde +bracht voor dat smaakvol paviljoen, een sieraad van de tentoonstelling. + +Natuurlijk is de inhoud van het gebouw grootendeels gewijd aan de +werken van St. Gotthard en Simplon, gesymboliseerd in een groot fresco +in den voorgevel, en de vermaarde Zwitsersche kunstnijverheid. + +Een honderd schreden verder ligt op een heuveltje, gelijk in hoogte +aan de viaduct, het Park-station van den electrischen spoorweg, +ook een aardig, luchtig gebouwtje, waaraan veel zorg is besteed. + +Vóór wij uitstappen echter nog even een kijkje genomen aan het +uiterste einde van het Park bij den Vredesboog in het complex van +gebouwen, dat gewijd is aan een der belangrijkste afdeelingen van de +tentoonstelling: de versieringskunst; het zijn eigenlijk twee reeksen +van gebouwen, door binnenhoven met zuilengalerijen, aardige beelden +en fonteintjes, onderling met elkaâr in gemeenschap, gescheiden door +een smal laantje; het is hier, dat ook Nederland zijn beste beentje +voor zal zetten. Maar de strijd zal zwaar zijn. Op dit oogenblik zijn +de gebouwen nog nauwelijks onder dak en is de chaotische toestand +nergens zoo wanhopig als hier in dit hoekje; van étaleeren kan dus +nog geen sprake zijn. Maar de ingenieur die hier de leiding heeft, +de heer Gatti-Casazza, weet schitterende dingen van deze afdeeling +te vertellen. Na de welgeslaagde proefneming in Turijn met de +tentoonstelling van versieringskunst in 1902 zal Italië hier nu +eens met 500 van zijn eerste architecten en artisten (grootendeels +uit Lombardije) uitkomen; een ruimte van maar eventjes 12000 M_2_ +heeft het daarvoor noodig; Hongarije, dat in de laatste jaren een +reusachtige vlucht nam op het gebied der kunstnijverheid, zal 3500 +M_2_ innemen; Engeland 1000; Zwitserland, Japan en Nederland elk +800; Duitschland 500; Turkije 350 en Noorwegen 100. Nederland maakt +dus quantitatief geen slecht figuur. Jammer echter, dat onze eerste +firma's op dit gebied geen lust tot deelneming gevoelden. + +Frankrijk, Oostenrijk, Rusland en België hebben ook hun afdeeling +versieringskunst ondergebracht in hun eigen gebouwen op de _Piazza +d'Armi_. Ofschoon de Commissie van toelating lang niet gemakkelijk is +geweest, hebben de aanbiedingen zóó de verwachting overtroffen, dat +zij heeft moeten laten varen het denkbeeld om ook een retrospectieve +tentoonstelling van de ontwikkeling der toegepaste kunst in den loop +der eeuwen te geven. Een eereplaats zal echter gegeven worden aan +den vrouwenarbeid, waarvan, onder de auspiciën van de Hertogin Maria +Anna Visconti di Modrone Gropallo, presidente van het damescomité, +evenals te Luik, veel belangwekkends zal te zien gegeven worden. + +Een zware taak wacht de jury maar ook een aangename, want de Koning +heeft een eereprijs van 10,000 lire uitgeloofd voor de fraaiste +"complete moderne inrichting". + +Aan den anderen kant van het park, nog een groote uitgestrektheid +met mooie gazons en waterpartijen, zetelt het Vermaak. Daar kan +men een reis naar het hooge noorden maken en zich verbeelden op de +ijsberenjacht te zijn, of de geneugten smaken van een montagne russe; +daar kan men zich in aardige bars en kiosken door gebronsde zuidelijke +schoonen met uitdagende, donkere oogen champagne en vruchtenijs laten +bedienen; daar kan men voor een halve lire heel Tyrol of het Berner +Oberland doorreizen onder 't genot van Münchener Hofbräu, Chianti of +Capri, Marsala of Vermouth van fratelli Cora; daar kan men 's avonds +tusschen de donkere cypressen in den maneschijn zitten mijmeren bij +"American drinks", zoo echt als in de eerste Broadway-bars; daar kan +men zich van een helling in een bootje met duizelingwekkende vaart +in een meer laten storten of, wanneer men 't op dit ondermaansche +te benauwd krijgt, hoog in de lucht rondvliegen in een _Aëroplan_ +en in jolige pret lachen om dat Castello en dien Dom die daar zoo +eigenwijs en roerloos staan te droomen midden in dat wereldsche, +lawaaierige Milaan; daar klinken muziek en zang; daar raakt men de +zilverstukjes kwijt.... + +Daar mist men alleen Lucas Bols of Wynand Fockink, anders trouwe +comparanten op groote tentoonstellingen, die hier met een "Oude +Schiedammer" en een jonge Zeeuwsche boerendeern toch zeker al even +veel succes zouden hebben als overal elders in de wereld. + + + +Maar het wordt tijd, dat wij het Park verlaten en naar de _Piazza +d'Armi_ trekken, waar wij in vogelvlucht hebben te overzien _veel_ +dat nog niet àf is en heel _weinig_ dat wèl gereed is. Konden wij +maar werkelijk in een luchtballon er over heen zweven! Dan liepen we +geen kans overreden te worden door zwaargeladen goederentreinen en +in dolle vaart rondsnorrende auto's, die voor de snelle verplaatsing +van comité-leden zorgen als zij lastige reclamanten uit de voeten +willen blijven. + +Het electrische treintje, comfortabel ingericht--een voorbeeld voor de +directie der Italiaansche spoorwegen die, sedert de staatsexploitatie +in vollen gang is, nog niet veel gedaan heeft om het spoorwegverkeer +uit zijn achterlijkheid te verlossen--brengt ons, hoog over straten +en lanen en pleinen, over de ranke en sierlijke viaduct in een paar +minuten daar. + +Ook deze terminus doet ons kennismaken met een aardig, rustiek +station met bloemperken en heesters omgeven; ruim, ongevaarlijk en met +zacht-glooiende op- en afgangen. De maatschappij die dat goedkoope +lijntje van 5 cent per rit exploiteert heeft eer van haar werk en +succes; het aantal abonnés loopt al in de tienduizenden. + +Recht voor ons ligt in het midden van het vierkante terrein, dat +een omtrek heeft van ruim drie kwartier loopen en doorsneden is van +lange rechte lanen, waartusschen nu de vakken tot weelderig plantsoen +met rotsen en vijvertjes, fonteinen en bloembedden zijn aangelegd, +het groote paleis van het "Transport te water" met den reusachtigen +vuurtoren op natuurlijke grootte, die 's avonds een intens licht over +tentoonstelling en stad verspreidt, op den voorgrond. Handelsvloot en +passagiersschepen worden in deze afdeeling wel erg op den achtergrond +gedrongen door de Marine, die toch eigenlijk slechts in verwijderd +verband staat met "transport te water." Maar hiermeê kon Italië +meer geuren dan met zijn scheepvaart, die niet sterk vooruitgaat, +hoewel, na de jongste Marine-rapporten, deze tentoonstelling van +model-materiaal een bitter bijsmaakje voor de Italianen heeft gekregen. + +Ook het buitenland heeft in deze afdeeling _acte de présence_ +gegeven. Krupp en Armstrong vervullen u hier met bewondering voor hun +werken maar ook met een tikje wrevel; die onheilspellende kanonnen +storen de vredes-gedachten, die de ideëele achtergrond vormen van +dit jubelfeest van den arbeid, waar de natiën komen getuigen van hun +grootheid en hun kracht ... in de werken der beschaving en des vredes. + +Enkele modellen van Oceanflyers, van moderne luxe-schepen, van +reusachtige vrachtbooten, zeesleepbooten en baggermolens gaan +hier bijna verloren voor 't oog tusschen de vernielingswerktuigen, +torpedobooten, torpedo's, pantsertorens enz. + +Trouwens, hier en daar verspreid over het terrein vindt men nog +onderdeelen van deze sectie. Zoo heeft de groote Italiaansche +Stoomvaart-Maatschappij, die ook de dagelijksche diensten tusschen +het vasteland en Sicilië verzorgt, haar eigen, kranig gebouw en is +er een zeer bezienswaardige inzending van motorvaartuigen, elegante +gondeltjes, waarmeê men lust zou gevoelen zich te laten voortglijden +over de smaragden golfjes van de Zwitsersche en Italiaansche bergmeren. + +Links van "Marine" ligt het grootste tentoonstellingspaleis, de +"Galerij van den Arbeid", een complex van reusachtige hallen +met drie koepelvormige ingangen. In de voornaamste daarvan was +een prachtig plaatsje gereserveerd voor een inzending van de +Amsterdamsche diamantindustrie, waarop men aanvankelijk scheen te +mogen rekenen. Jammer, want die zou hier _furore_ gemaakt hebben! Over +de inzendingen in deze afdeeling valt nog zoo goed als niets te +zeggen; behalve een paar mooie kleurendrukpersen en een reusachtige +rotatiepers, waarop een tentoonstellingsuitgave van het grootste +dagblad van Milaan, de uitnemend geredigeerde en snel-ingelichte +_Corriere della Sera_, tot stomme verbazing der toeschouwers wordt +gedrukt en gevouwen, staan er slechts rijen van onopengemaakte +kisten, waarin de schatten van de machinale kunstnijverheid verborgen +zijn. Meer dan een schoone belofte is dit Arbeidspaleis dus nog niet. + +Wij naderen nu bekend en bevriend terrein. Een gebouw met frisschen +vriendelijken baksteengevel zegt ons terstond, dat wij hier te doen +hebben met iets uit gewesten, dichter bij Nederland; het doet zelfs +vreemd in deze omgeving van witte paleizen met blauwe koepels en veel +verguld. Het verwondert ons dan ook niet uit het dak de Belgische vlag +te zien wapperen. Wij zijn thuis; die rustige lijnen van de Vlaamsche +renaissance, die symmetrie welke geen oogenblik stijf wordt, zij +doen ons Nederlandsch hart goed. Onze naburen zijn hier schitterend +voor den dag gekomen, om jaloersch van te worden. Ook de Italianen, +die wel eens meenen het monopolie van stijl en smaak te hebben, +kunnen hun bewondering niet verbergen. + +Inderdaad, dit gebouw--werk van den Brusselschen architect Henry +Vaes--is opgericht _à la gloire de la patrie_, zooals op een +gedenksteen in den muur van een der torens is gebeiteld. Maar ... de +Belgische regeering, zich dankbaar herinnerend de ruime deelneming +van Italië aan de wereldtentoonstelling te Luik, stelde dan ook +een bedrag van fr. 300.000 ter beschikking van de commissie van dat +land. Met zoo'n sommetje kan men wat beginnen! + +Ook de inzendingen der Belgische kunstnijverheid die het gebouw en +een daarnaast gelegen hal zullen vullen, beloven het beste te geven +wat het nijvere land kan voortbrengen, vooral kant en smedewerk. + +Langs de achterzijde van het terrein liggen drie groote gebouwen, +die samen één reuzenstation vormen met uitgestrekte overkappingen. + +Wij hebben hier te doen met de kern der tentoonstelling, de wortel +van de reuzenplant: het spoorwegwezen. Vier landen domineeren hier; +Duitschland, Oostenrijk, Hongarije en Italië zelf, dat zeker, al komt +het hier met mooie dingen uit, op dit gebied eenige bescheidenheid +mag in acht nemen. Reusachtige locomotieven en prachtig-ingerichte +slaap- en salonwagens vormen het hoofdbestanddeel dezer afdeeling, +terwijl Italië zeer interessante nieuwe uitvindingen op het gebied van +seinwezen en veiligheidsinrichtingen in werking te aanschouwen geeft. + +Van groot practisch belang voor berglanden zijn o.a. de optische en +gehoor-signalen voor tunnels en de nieuwste tandradbaan-locomotieven. + +Een zeer sympathieken indruk maakt de iets verder onder hangars +geherbergde inzending van het Italiaansche _Roode Kruis_, +waarvan vooral de aandacht verdienen de met veel zorg ingerichte +transportwaggons en booten voor gewonden. Ook Duitschland's +_Sanitätswesen_ komt hier schitterend voor den dag met ziekenbarakken, +vervoerbare barakken en vriendelijke paviljoentjes. + +Van de ziekenverpleging naar de hygiène _il n'y a qu'un pas_. Hier +óók in letterlijken zin. Heerlijk is weer die frontgevel van den +architect Bongi, aan het paviljoen, waar Aesculapius' vriendelijke +dochter troont, gegeven. Van het zinnebeeld der gezondheid, de slang, +heeft hij bij de versieringen een gelukkig gebruik gemaakt. + +Welke schatten Hygieia in haar tempel tentoonspreidt is nog +een geheim. Alleen is mij bekend, dat onder de inzenders ook een +Nederlander is. Onze consul te Milaan, de ingenieur H.J. Van der +Schalk, exposeert er modellen van hygiënisch ingerichte boerenwoningen +en veestallen volgens een nieuw systeem. + +Uit het gebied waar de godin der gezondheid heerscht, over te gaan +naar Caïro is nog al een sprong. De oosterlingen staan gewoonlijk +met Hygieia op een gespannen voet. Maar het tentoonstellings-Caïro +in miniatuur is nog al onschuldig! 't Ziet er alles zelfs te +onnatuurlijk zindelijk uit, het ruikt er te frisch om de illusie +volkomen te doen zijn. Maar aardig is die exotische omgeving voor +ons, westerlingen, toch altijd. Hoe verrukkelijk doen die glanzende +koepel en die fijne minaret van de Hasinin-moskee tegen het zuidelijk +azuur! Hoe schilderachtig zijn die kleine straatjes en de bazar, +waar de oosterlingen bezig zijn hun snuisterijen uit te pakken! Nu is +'t nog rustig en leeg hier, maar weldra zal de moslem zijn gebeden +prevelen in den toren; zal er vreemdsoortige, lawaaierige muziek +klinken bij de Arabische danseres, die de Italianen zal laten genieten +van een nerveusen _danse du ventre_; dan zullen de kooplieden met +hun roode fez u met een "_bon marché, monsieur!_" naloopen om u hun +waren aan te prijzen en bruine jongens op bloote voeten u trachten +over te halen om op een witten ezel of een hoogen kameelenrug rond te +rijden. En nog lang daarna zal de geur van de rozenolie u herinneren +aan die oostersche atmosfeer van de nagebootste Nijlstad hier midden +in Lombardije. + +Langs Bulgarije, dat zich de weelde van een eigen fraai paviljoen +kon veroorloven evenals vorig jaar te Luik, keeren we weer naar +Midden- en West-Europa terug. We hebben nu het langwerpige paleis +van Frankrijks decoratieve kunst met de 4 smaakvolle ingangen vóór +ons liggen. Uitwendig en inwendig viert de Fransche kunst hier weer +haar triomfen. Wie kan zich daarmeê meten!? Een glans van voornaamheid +ligt over al dat werk. + +In een boog om dit gebouw heen liggen drie afdeelingen die, eenmaal +gereed, tot de belangrijkste der tentoonstelling zullen behooren. Het +zijn: "Automobilisme en Cyclisme", "Rijtuigfabricage" en "Landbouw"; +rococostijl was hier wel de meest aangewezene, maar toch hebben de +architecten de bestemming van de gebouwen gelukkig uitgedrukt in +attributen, symbolische fresco's enz. + +Over den inhoud valt nog weinig te zeggen; de automobiel-fabricage +heeft in Italië groote vlucht genomen en schijnt dan ook kranig te +zullen uitkomen, vooral met luxe-auto's en omnibussen, zooals er hier +thans reeds verscheidene in dienst zijn. + +De Landbouw beschikt over uitgestrekte hallen van groote wijdte. Juist +nu het ideaal van den Koning: "een internationaal Landbouw-instituut +te Rome" het eerste stadium van verwezenlijking is ingetreden, +wil Italië eens laten zien hoe ver het op dit gebied is. Dat had +misschien ook op den weg van Nederland gelegen, maar onze landbouw +zal in deze afdeeling slechts vertegenwoordigd worden door een magere +inzending van zuivelproducten en ... een Turksche sigarettenfabriek uit +Amsterdam. Verkeerde indrukken worden op die wijze wèl bevorderd! Te +leeren zal er in deze afdeeling veel zijn, want vooral in Lombardije +staat de landbouw op een hoogen trap. De Italiaansche landbouwer is +een zorgzaam arbeider; dat kan men, door deze vruchtbare laagvlakte +reizende, overal waarnemen. + +Wij zijn nu weêr bij het punt van uitgang: het station, +teruggekeerd. Overal stilstaan konden wij natuurlijk niet; men zal +mij de opsomming van reclame-inzendingen, van azuren grotten en een +Afrikaansch dorp, wel willen schenken. Dat alles is _schon dagewesen_ +op iedere wereldkermis. + +Maar wij mogen toch geen afscheid nemen van de _Piazza d'Armi_ zonder +even binnengeloopen te zijn in het mooie, sprekende paviljoen van +de latijnsche staten van Zuid-Amerika. Deze staten: Peru, Chili, +Uruguay, Guatemala, San Domingo, Brazilië en Argentinië hebben van +praktischen zin blijk gegeven. Hoe ook onderling steeds verdeeld, +heeft ditmaal een zeker ras-instinct hen er toe gedreven om de handen +ineen te slaan tot het verrichten van datgene, waartoe elk op zichzelf +niet krachtig genoeg zou zijn. Elke van de regeeringen dezer landsn +heeft 6000 francs beschikbaar gesteld voor een collectieve inzending, +die er van getuigt, dat men op het zuid-westelijk halfrond nog iets +anders verstaat dan staatsgrepen en omwentelingen op touw te zetten. + +De in Italië gevestigde consuls van deze staten, aan wie het +voornamelijk te danken is, dat Zuid-Amerika hier meer op den voorgrond +treedt dan op de laatste wereldtentoonstellingen in Europa, hebben +eer van hun werk, zoo goed als de beeldhouwer Laforet, auteur van +het standbeeld van Christoforus Columbus in de vestibule van het +paviljoen en reeds bekend door het mooie Verdi-monument te Triëst. De +400-jarige sterfdag van den koenen ontdekker van Amerika wordt op 21 +Mei bij dat standbeeld plechtig herdacht, o.a. met een redevoering +van Edmond de Amicis. + +Op onzen weg naar den uitgang van het terrein passeeren wij +de afdeelingen luchtscheepvaart en meteorologie, die zeker in +nauwe betrekking tot elkaar staan, al is het den vernuftigsten +en stoutmoedigsten luchtschipper nooit gelukt in letterlijken zin +"naar de maan" te gaan. Van tijd tot tijd worden hier op een met +tribunes omringd terrein luchtballons opgelaten, zoowel bestuurbare +als vrij in het luchtruim zwevende; ook het Duitsche militaire +luchtscheepvaartcorps doet daaraan meê met zijn sigaarvormige +uitkijkballons; deze zeer vreedzame verkenning van Lombardije vindt bij +het publiek wegens de bewonderenswaardige vlugheid en nauwkeurigheid +der exercitiën grooten bijval. Geen wonder; de kleine, weinig gespierde +Italiaansche officieren en soldaten missen dat stramme en stroeve! + + + +Milaan heeft zijn "_settimana di gloria_" gehad! De feesten, waarmede +de blijde begroeting van de jong-geborene is gevierd, zijn nu weer +voorbij, de Koning en de Koningin naar Rome teruggekeerd; ook de +vertegenwoordigers van de buitenlandsche dagbladen en tijdschriften +pakken hun koffers; de tentoonstelling wordt verder afgewerkt en +Milaan bereidt zich voor op de ontvangst der duizenden vreemdelingen +uit het zuiden en van over de Alpen. + +Veel reclame in het buitenland maakt het Propaganda-comité van de +tentoonstelling niet; het is waarschijnlijk overtuigd, dat de 120 +internationale congressen, ingezet met het groote en luidruchtige +studentencongres, de automobielen-wedstrijden en gymnastiek-feesten, +de wedrennen en andere hippische feesten, de concerten en historische +optochten, de vuurwerken en illuminaties, de diner's en recepties +onder de auspiciën van Milaan's gastvrije en royale vroedschap, +genoeg aantrekkingskracht zullen oefenen op de duizenden, die een +gelegenheid zoeken om hun zomervacantie aangenaam door te brengen. + +"Naar Milaan!" zal het parool zijn van alle toeristen en +toeristenbureaux in het komend seizoen. + +De lezer make, na mijn indrukken van de eerste levensdagen der +tentoonstelling, die ik getracht heb zoo objectief mogelijk weer te +geven, gelezen te hebben, voor zichzelf uit of er aanleiding is om +aan dat wachtwoord te gehoorzamen ook voor dengene die geen modeslaaf +wil zijn. + +Maar ik ben er zóó zeker van, dat wie het voorrecht zal hebben deze +tentoonstelling in een later stadium van ontwikkeling of wèl, eerlang +tot vollen wasdom gekomen, te aanschouwen, hier rijke schatten van +leering en genieting zal vergaren, dat ik straks mijn laatsten groet +van de toppen der Alpen aan de tegen den horizont vervagende spitsen +van den Dom niet zal brengen zonder een: "_A rivederci, Milano!_" + +_Milaan, Mei 1906_. + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te +Milaan, by Ph. J. Ketner + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + +***** This file should be named 14043-8.txt or 14043-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/0/4/14043/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/14043-8.zip b/14043-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..63bdf6d --- /dev/null +++ b/14043-8.zip diff --git a/14043-h.zip b/14043-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..aa99c57 --- /dev/null +++ b/14043-h.zip diff --git a/14043-h/14043-h.htm b/14043-h/14043-h.htm new file mode 100644 index 0000000..06e15a8 --- /dev/null +++ b/14043-h/14043-h.htm @@ -0,0 +1,1077 @@ + +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> + +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"> + +<title>Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan</title> +<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue"> +<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green"> +<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown"> +<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css"> +<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print"> +<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="Ph. J. Ketner"> +<meta name="DC.Creator" content="Ph. J. Ketner"> +<meta name="DC.Title" content="Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan"> +<meta name="DC.Date" content="##### 2004"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> +</head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan +by Ph. J. Ketner + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906 + +Author: Ph. J. Ketner + +Release Date: November 14, 2004 [EBook #14043] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + +</pre> + +<span class="pageno"><a id="d0e65"></a>Bladzijde 209</span><a id="d0e66"></a><h1>Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan</h1> +<p align="left" class="byline"><i>Door <span class="smallcaps">Ph. J. Ketner</span>.</i></p> +<p id="d0e74"></p> +<div id="d0e75" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-209.jpg" alt="De hoofdingang van de tentoonstelling te Milaan."></p> +<p class="figureHead">De hoofdingang van de tentoonstelling te Milaan.</p> +</div><p> + +</p> +<p id="d0e79"><i>Settimana di gloria</i>!—Wie had vóór eenige weken, toen de geweldenaar aan de golf van Napels dood en verschrikking bracht over het land; toen de +Natuur, die Italië zoo mild heeft bedacht, die er zoo veel in schoonheid heeft hersteld en geheeld, wat door den Tijd was +getroffen, met wreede hand in weinige uren in een woestenij verkeerde de velden en gaarden die de menschen door jarenlangen +noesten arbeid in het zweet huns aanschijns tot vruchtbare landouwen hadden weten te maken; toen 1906 óók voor Italië een +rampjaar dreigde te worden,... wie had toen durven denken, dat zóó kort daarop in datzelfde land een week van glorie zou aanbreken +als inzet van een jubelfeest ter eere van de overwinning van den mensch <i>op de natuur</i>!? + +</p> +<p id="d0e86">Maar Italië is altijd het land van scherpe contrasten en snelle overgangen geweest, en geen natie ter wereld die zich zoo +spoedig over leed en ellende heenzet als dit lachende volk onder zijn lachenden hemel! + +</p> +<p id="d0e88">En zóó kwam het, dat, terwijl in het zuiden van het land de nood- en doodsklokken nog luidden en rouwwaden werden gespreid +in kerken en huizen, in het noorden al weêr de beiaard jubelklanken deed trillen door de lucht en het rood-wit-groen met het +witte kruis van Savoye werd ontplooid ten teeken van nationale vreugde. + +</p> +<p id="d0e90">Ginds de mensch stil, nietig, verslagen, machteloos tegenover de vreeselijke, ontembare werking der natuurkrachten; hier de +trotsche overwinnaar, zich van zijn genie en heerschappij over de stof bewust, met bazuingeschal de gansche wereld toegalmend: +<i>Milano a nome d’Italia chiama le genti <span class="pageno"><a id="d0e94"></a>Bladzijde 210</span>a le pacifiche gare del lavore</i>; “Milaan roept in naam van Italië de volkeren op tot den vreedzamen wedstrijd van den arbeid”. + +</p> +<p id="d0e97">Wèl mocht Milaan die eer voor zich opeischen! + +</p> +<p id="d0e99">Want meer dan in eenige andere stad van Italië treden in deze metropolis de <i>mensch</i> en <i>das Gebild der Menschenhand</i> op den voorgrond. En altijd zal den reiziger die van over de Alpen Italië binnenkomt treffen de tegenstelling tusschen de +gewijde stilte en de majesteit van het hooggebergte, waar de Natuur heerschappij voert en de wufte, wereldsche drukte, inhaerent +aan den eeredienst van den mensch, in de stad, waar alle groote volkerenstraten, die Noord en Zuid verbinden, hun eindpunt +vinden. + +</p> +<p id="d0e107">In Milaan klopt het hart van het herboren Italië; noemde Plinius de stad, waarover Cicero, de groote redenaar, eens als stedehouder +regeerde, reeds “het nieuwe Athene”, thans mag zij de geestelijke en zedelijke hoofdstad van Italië genoemd worden. Na de +overwinning der Fransch-Piëmontsche wapenen op de Oostenrijkers bij Magenta in 1859—vereeuwigd in het prachtige ruiterstandbeeld +op het reusachtige Domplein, een der schoonste van Europa, dat Victor Emanuel II voorstelt midden in het gevecht, zijn paard +inhoudend om bevelen uit te deelen—heeft de stad, bevrijd van het vreemde juk, zich snel ontwikkeld tot een centrum van handel +en nijverheid. + +</p> +<p id="d0e109">Milaan is de <i>werk</i>stad van Italië; drie machtige bondgenooten hebben haar daarbij geholpen om de positie te veroveren, die zij thans onder de +eerste steden van het Apenijnsche schiereiland inneemt. Deze “triple alliantie” bestaat uit: het verstand, de werkzaamheid +en het geluk. + +</p> +<p id="d0e114">Aan die drie elementen dankt Milaan zijn enorme uitbreiding en zijn toenemende welvaart. + +</p> +<p id="d0e116">De stad telt nu meer dan een half millioen inwoners en is het middelpunt van het intellectueele en artistieke leven van dit +begaafde volk; de verzamelplaats van tal van zangers, toonkunstenaars en tooneelspelers uit alle landen der wereld; hier is +de markt voor impressario’s en operadirecties. Maar boven alles verheugt zich de industrie hier in hoogen bloei. Milaan is +het middelpunt van de Lombardijsche zijdeweverijen, die haar grondstof te danken hebben aan de duizenden moerbeiboomen in +deze vruchtbaarste laagvlakte van Europa met wier bladeren de zijdewormen zich voeden. Ook fluweel, tapijten, papier en gummi +vormen hier belangrijke export-artikelen, terwijl uitgevers als de gebr. Treves en de firma Sonzogno een Europeesche vermaardheid +genieten. + +</p> +<p id="d0e118">Moet men niet toegeven dat alle omstandigheden Milaan hebben voorbeschikt om binnen zijn muren (in letterlijken zin, want +de oude wallen met hun trotsche poorten zijn, schoon tot lommerrijke plantsoenen aangelegd, nog in stand gehouden), temidden +van zijn eeuwenoude <i>palazza’s</i>, zijn indrukwekkende baselieken en prachtige monumenten, en in de schaduw van zijn machtigen Dom—kostelijkste nalatenschap +van de christelijke kunst!—de eerste internationale tentoonstelling aan deze zijde der Alpen te herbergen?... + +</p> +<p id="d0e123">Trouwens, de aanleiding tot het houden der tentoonstelling knoopt zich onmiddellijk vast aan de commercieele belangen van +Milaan. + +</p> +<p id="d0e125">In 1881 opende het, onder de auspiciën van den beminden Umberto I, de nationale tentoonstelling ter viering van de voltooiing van het reuzenwerk van den <i>St. Gotthard</i>-tunnel en thans, na 25 jaren, is het op nieuw het tooneel van een uitgebreider en grootscher feest van den arbeid, met medewerking +van de bevriende natiën tot stand gebracht, ter eere van de opening van den nog belangrijker <i>Simplon</i>-tunnel. + +</p> +<p id="d0e136">Naast de steden van West-Zwitserland (vooral Genève) zal Milaan toch de meeste vruchten plukken van de totstandkoming van +dezen tweeden tunnel tusschen Zwitserland en Italië, want het groote vervoer langs dezen nieuwen en hoogst noodigen verkeersweg, +die het spoorwegtraject Parijs–Milaan b.v. met 83 K.M. zal verkorten, zal ten slotte op Milaan uitloopen, zoo goed als het +de terminus is van het enorm-drukke vervoer langs den St. Gotthard-spoorweg van alles wat via Basel-Luzern naar het zuiden +stroomt. + +</p> +<p id="d0e138">Het feest van den Simplontunnel mag dan ook het feest van de stad Milaan genoemd worden, maar tevens jubelt Italië, dat van +den nieuwen verkeersweg een belangrijke uitbreiding zijner handelsbetrekkingen, vooral met Frankrijk, verwacht, daarmeê ten +aanhoore van heel de wereld uit zijn vooruitgang en zijn bloei, zijn gevoel van verjongd leven, zijn geloof in de toekomst +onder de bezielende leuze: <i>Sempre avanti l’Italia!</i> + + + +</p> +<p id="d0e143">Het tentoonstellingsplan dateert eigenlijk reeds van 1901. De werken van den Simplontunnel, in Augustus 1898 aangevangen, +zouden in 5 jaar gereedkomen, dus in begin 1904. Voor een goede voorbereiding was men dan ook niets te vroeg. De ondernemers +van den tunnelbouw—omtrent welk werk indertijd een geïllustreerde beschrijving in deze kolommen is opgenomen—de heeren Brand, +Brandon en Co., hebben echter met reusachtige moeilijkheden te worstelen gehad, waardoor de arbeid telkens werd vertraagd +en de opening herhaaldelijk moest worden uitgesteld. + +</p> +<p id="d0e145">Het tentoonstellingsplan ondervond daarvan den terugslag en zoo werd het daarmee een ware lijdensgeschiedenis, die het, zoo +al niet verschoonbaar, dan toch verklaarbaar maakt, dat er allengs een stadium van verslapping aanbrak, dat zich, toen de +solemneele ure naderde, begon te wreken in eindelooze verwarring en hopeloozen achterstand. De uitbarsting van den Vesuvius +werd aangegrepen als een welkom voorwendsel om de opening nog een 8 dagen uit te stellen, maar eindelijk begrepen de Italiaansche +leiders toch, dat zij er met een: ”<i>Fortuna, e dormi!</i>”, “heb geluk en slaap maar!” niet komen zouden. En zoo zag ik, in die dagen van de barensweeën der tentoonstelling reeds +hier aanwezig, bevestigd wat een landgenoot, die hier reeds jaren woont en het volkskarakter uitnemend kent, mij voorspeld +had: “In de laatste dagen, als ’t er op aankomt, zult gij de Italianen wonderen zien doen.” + +</p> +<p id="d0e150">Inderdaad, toen de dag der plechtige opening dáár was, scheen het of goede feeën in de stilte en de <span class="pageno"><a id="d0e152"></a>Bladzijde 211</span>duisternis van den nacht rondgezweefd hadden over de terreinen en met tooverstaven in het leven hadden geroepen, wat luierende +werklieden die liever in het zonnetje lagen te slapen en soldaten die wel onder tucht werkten maar wier handen verkeerd stonden +voor dezen ongewonen arbeid, maar niet klaar konden krijgen, al stonden de commissieleden er ook handenwringend bij. + +</p> +<p id="d0e154">Het Uitvoerend Comité mocht van geluk spreken, dat het zóó ... den schijn wist te redden! + +</p> +<p id="d0e156">Trouwens, de kunst om het uiterlijk op te houden verstaan de Italianen uitnemend! + +</p> +<p id="d0e158">En wie zou niet gaarne veel vergeven aan een volk, dat, bij al zijn gebreken, zoo nauw verband houdend met zijn aard en opvoeding, +aan den anderen kant zulke voortreffelijke eigenschappen toont!?... + +</p> +<p id="d0e160">Want te ontkennen valt het niet dat de tentoonstelling, zooals zij zich daar nu voordoet, getuigt van het scheppingsgenie +en den hoog-ontwikkelden smaak der Italianen. + +</p> +<p id="d0e162">Zoowel in uitgebreidheid als in conceptie maakt de tentoonstelling een grootschen indruk. Indien men voor haar een ligging +had kunnen vinden, zoo schilderachtig als de oevers van de Seine in Parijs en van de Maas in Luik, dan ware het panorama van +deze tooverstad, marmerwit als het <i>Lipara</i>, dat Couperus’ kunstenaarsoog zag, onder Italië’s diepblauwen hemelkoepel met de intense lichtschittering van de zuidelijke +zon onvergelijkelijk heerlijk geweest. + +</p> +<p id="d0e167">Het oorspronkelijk tentoonstellingsplan omvatte alleen het transportwezen: spoorwegen, scheepvaart, rijwielen en automobielen, +luchtballons enz. Maar als gewoonlijk groeide het spoedig den ontwerpers boven het hoofd en kreeg het een omvang als men nimmer +had vermoed of bedoeld. Decoratieve kunst, schilder- en beeldhouwkunst, kunstnijverheid, landbouw en vischteelt, telegrafie +en telefonie, hygiëne, coöperatie en verzekeringswezen, dat alles werd in het definitieve plan opgenomen, welks uitvoering +ruim 12 millioen lire heeft gekost. En naast die permanente tentoonstelling zullen nog tijdelijke tentoonstellingen gedurende +de zomermaanden worden gehouden van voedingsmiddelen, chemische en pharmaceutisehe producten, fotografie, muziek-instrumenten, +jachtwapenen enz. + +</p> +<p id="d0e169">Het eenige, wat deze internationale tentoonstelling dan nu ook onderscheidt van een <i>wereld</i>-tentoonstelling, dat is haar <i>niet algemeen</i> karakter; de groot-industrie bv. is tot veler teleurstelling buitengesloten, daar slechts machines van een beperkt aantal +paardenkrachten in gebruik bij de kunstnijverheid mochten ingezonden worden, terwijl in eenige afdeelingen, o.a. in die van +schilder- en beeldhouwkunst, geen internationale mededinging is toegelaten, een maatregel die de beteekenis dezer sectie niet +heeft verhoogd. + +</p> +<p id="d0e177">In uitgestrektheid doet de Milaansche tentoonstelling echter niet onder voor die van Luik en Düsseldorf, welke wereldtentoonstellingen +werden genoemd; zij heeft een grootte van 980,000 M<sup>2</sup>, terwijl de overdekte hallen tezamen een oppervlakte beslaan van 245,000 M<sup>2</sup>, verdeeld over 125 groote gebouwen en kleinere paviljoenen. + +</p> +<p id="d0e185">Teneinde den lezers eenigszins een maatstaf ter vergelijking te geven, wil ik er hier aan herinneren, dat de Luiksche wereldtentoonstelling +van 1905 een terrein van 11 H.A. besloeg met een overdekte ruimte van 110,000 M<sup>2</sup>; het aantal gebouwen en paviljoenen bedroeg in Luik 98. + +</p> +<p id="d0e190">In een stad, geheel in de vlakte gelegen en met oude vestingmuren omringd, viel het niet gemakkelijk voor een zóó groote tentoonstelling +een geschikt terrein te vinden. De ruimte van het binnen de enceinte gelegen Park bood nauwelijks een derde van de oppervlakte +die men noodig had. De aandacht viel toen op het buiten de bastions gelegen exercitieterrein van Milaan’s groote garnizoen, +de <i>Piazza d’Armi</i>, maar ook dit was nog te klein. Toen kwamen de ingenieurs op het lumineuze denkbeeld om de beide terreinen, door een nieuwe +stadswijk van niet geringen omvang van elkander gescheiden, in gebruik te nemen en ze onderling te verbinden door een electrischen +spoorweg over een viaduct, bijna lijnrecht loopend van het midden van het eene naar dat van het andere. + +</p> +<p id="d0e195">Met medewerking van de militaire en burgerlijke autoriteiten slaagde dit plan volkomen. En daaraan is het nu te danken, dat +de hoofdingang van de tentoonstelling op nog geen 20 minuten afstands van het centrum der stad is gelegen. + +</p> +<p id="d0e197">Wanneer men van het <i>Cordusioplein</i>, waar het monumentale Beursgebouw en het paleis van de “Algemeene Verzekerings-Maatschappij” in elliptischen vorm rondgebouwd +zijn, en dat vlak achter de noordwestelijke zijde van het Domplein, het centrum der oude stad, gelegen is, de <i>Via Dante</i> ingaat, een der breedste en fraaiste hoofdstraten van Milaan, dan ziet men aan het einde daarvan op het <i>Foro Bonaparte</i>, dat een halven cirkel vormt, recht voor zich het beroemde en indrukwekkende <i>Castello Sforzesca</i> met zijn massieve torens en heerlijke versieringen van Leonardo da Vinci en Bramante, de voormalige woonplaats der Visconti’s, meermalen in den loop der eeuwen verwoest en weer opgebouwd, telkens weer verwaarloosd maar nu weer bijna +geheel gerestaureerd tot een grootsch historisch monument en inwendig ingericht tot archeologisch en kunst-museum, verrijzen. +Door de hoofdpoort, de <i>Torre del Filarete</i>, het <i>Castello</i> binnentredende en recht overstekende door den eersten en tweeden binnenhof (<i>Piazza d’Armi</i> en <i>Corte Ducale</i>) bereikt men door de tegenoverliggende poort aan de achterzijde het fraai aangelegde <i>Parco</i>, dat geheel beheerscht wordt door den ver op den achtergrond verrijzenden triomfboog met zijn mooie <i>bas-reliefs</i>, de <i>Arco della Pace</i>, oorspronkelijk bestemd om de heldendaden van Napoleon te eeren, maar later gewijd aan een herdenking van de nederlagen van +den grooten Keizer, die bekroond wordt door het wonder-mooie werk van den beeldhouwer Sangiorgio, in brons gegoten door de +gebroeders Manfredini en voorstellende de godin des vredes staande op haar met zes vurige paarden bespannen zegekar. + +</p> +<p id="d0e235">In dit park, begrensd door die beide monumenten en omringd door een voornaam kwartier van patricische huizen en villa’s, ligt, +schuilgaande grootendeels onder donkere cypressen en ander zwaar geboomte, het eene gedeelte der tentoonstelling en <span class="pageno"><a id="d0e237"></a>Bladzijde 212</span>vandaar leidt de electrische spoorweg naar het grootere terrein, dat ruim 20 minuten loopens verder is gelegen. + +</p> +<p id="d0e239">Links van het <i>Castello</i>, aan het einde van het breede <i>Foro Bonaparte</i>, ligt de hoofdingang der tentoonstelling, een architectonisch goed gelukt bouwwerk, waarvan onze foto een duidelijk beeld +geeft. + +</p> +<p id="d0e247">In dit ranke bouwwerk met zijn zuilengalerij, zijn sprekende versieringen en beelden, hebben de architecten—aan wier hoofd +de bekwame Besana staat—veel vergoed van het gemis van een monumentaal hoofdgebouw en een panorama over heel de tentoonstelling. +Toch ligt de beteekenis van deze rijke façade die ’s avonds met duizenden gloeilampjes wordt verlicht meer in de beide Simplontunnels, +waarvan zij de omlijsting vormt. + +</p> +<p id="d0e249"></p> +<div id="d0e250" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-212.jpg" alt="De arbeid in den tunnel. Groep van den beeldhouwer Butti."></p> +<p class="figureHead">De arbeid in den tunnel. Groep van den beeldhouwer Butti.</p> +</div><p> + +</p> +<p id="d0e254">Aardiger <i>clou</i> ware voor deze tentoonstelling wel niet uit te vinden geweest dan de bezoekers te doen binnengaan door een tunnel, waarmeê +op bedriegelijke wijze de Simplontunnel nagebootst is. Dat is dan ook de groote attractie, het nieuwe en wonderbare. Het is +dan ook aardig gedaan; de illusie is volkomen. Men schuift het zwarte gordijn even op zij en treedt de onbekende duisternis +in; in de verte gloeien kleine lichtjes tegen den van kristallen glinsterenden rotswand; bij hun zwak schijnsel ziet men op +den bodem de vage evenwijdige lijnen van de rails. Men hoort het gekletter van water en het snorren en stampen van machines. +Het zijn de boormachine en de luchtververschingsinstallatie die hier in werking worden getoond. Door nauwe zijgangen, waarin +men de scherven van rotsblokken onder de voeten hoort kraken, komt men in den tweeden tunnel, evenwijdig aan den eersten loopende, +die, evenals in de werkelijkheid, met den eersten halverwege een punt van samenkomst heeft. In dezen tweeden tunnel heeft +men kans gezien op vernuftige wijze duidelijk te maken, hoeveel last men bij den bouw gehad heeft met het van boven door de +aderen in den bergwand doorsijpelende water, dat menigmaal de gangen blank zette. Uit den rotswand springt hier met geweldige +kracht het heldere water van den bergstroom dat bruisend en schuimspattend zich neerstort temidden van de rotsblokken, juist +zooals men dat in het hooggebergte ziet. + +</p> +<p id="d0e259">Men behoeft thans niet naar Iselle te reizen om zich een begrip te kunnen vormen van het grootsche werk, dat daar is geschied +en welks voltooiing hier wordt gevierd. De kunst van nabootsen tracht de wezenlijke techniek in haar hooge vlucht te achterhalen. +Alles toch is zoo natuurgetrouw, dat men werkelijk meent in het hart van de Hoog-Alpen te verkeeren. + +</p> +<p id="d0e261">Tusschen de beide tunnelingangen heeft de gevierde beeldhouwer Butti een beeldengroep aangebracht, die den moeizamen tunnel-arbeid +voorstelt. Een mooi afgietsel in brons van deze sprekende groep is door het Uitvoerend Comité aan Z.M. den Koning als een +aandenken aan de plechtige opening aangeboden. +<span class="pageno"><a id="d0e263"></a>Bladzijde 213</span></p> +<p id="d0e264">De beide tunnelpoorten worden bekroond door een eleganten toren, dragende een Mercurius-beeld, en welks versieringen de beteekenis +van het werk des vredes, door de samenwerking van Zwitserland en Italië tot stand gebracht, symboliseeren. + +</p> +<p id="d0e266">Aan weerszijden van den hoofdingang sluiten langwerpige vleugels zich aan dit smaakvolle bouwwerk aan. Rechts is de afdeeling +“Visscherij”, waarin Duitschland schitterend voor den dag is gekomen, ondergebracht, waarbij zich weer aansluit een zeer interessant +aquarium; links vindt men een reeks van ineenloopende zalen, waar bijeengebracht is een hoogst belangwekkende verzameling +oudheidkundige voorwerpen die betrekking hebben op het transportwezen te water en te land. Aan de medewerking zoowel van het +Quirinaal als van het Vaticaan is het te danken, dat het een waar genot is deze retrospectieve afdeeling te doorwandelen, +waaraan bovendien prof. Fumagalli door een methodische groepeering zekere wetenschappelijke waarde gegeven heeft. Men vindt +er zoowel de draagstoel van Leopold II, Groot-hertog van Toscane als de staatsiekaros waarmee Paus Pius VII in 1814 zijn intocht +hield in Modena; de berlina met koperen paneelen, rijk met zilver beslagen, van Ferdinand II van Bourbon (Corte di Napoli: +1839) als de rijk-gebeeldhouwde gala-koets, die gediend heeft in den begrafenisstoet van Victor Emanuel II in 1878 bij de +overbrenging van het stoffelijk overschot van het Quirinaal naar het Panthéon; vergulde kardinaalskarossen en met acht paarden +bespannen trouwkoetsen met beschilderde paneelen en van binnen met satijn bekleed van het Huis van Savoye. + +</p> +<p id="d0e268"></p> +<div id="d0e269" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-213.jpg" alt="De groote feestzaal."></p> +<p class="figureHead">De groote feestzaal.</p> +</div><p> + +</p> +<p id="d0e273">Niet minder de moeite waard zijn de modellen van oude schepen; o.a. van de galjoen, waarmeê Maria de Medici in 1600 van Livorno +naar Frankrijk is gevaren. + +</p> +<p id="d0e275">Ook het “voorheen en thans” op het gebied van de rijwielen wordt in een apart zaaltje vrij volledig te zien gegeven, terwijl +de Italiaansche Posterijen en de Duitsche Rijkspost een belangrijke historische inzending hebben samengebracht, bestaande +in modellen van oude postkoetsen, uniformen, gereedschappen, documenten enz. + +</p> +<p id="d0e277">Men kan gerust zeggen, dat deze afdeeling tot de best-geslaagde van de tentoonstelling behoort. + +</p> +<p id="d0e279">Na deze uitstapjes rechts en links van den hoofdingang gaan we nu het Park in, waarvan de aanleg getuigt van den smaak der +Milaneesche tuinbouwkundigen; frisch en fleurig ziet er alles uit en de breed-uitgespreide waaierpalmen en bloeiende camelia’s +zouden wij wel zoo naar ons land willen meênemen! De stoomwals heeft de breede wegen geëffend, waarin de zware vrachtwagens +diepe voren hadden getrokken; aan den rechterkant krijgen we nu de voornaamste tentoonstellingsgebouwen in het oog; zij rijzen +geen <span class="pageno"><a id="d0e281"></a>Bladzijde 214</span>van alle hoog op tusschen het geboomte en hun hagelwitte kleur zal bij den fellen Italiaanschen zonnebrand verblindend zijn +voor de oogen, al helpt zij de hitte <i>buiten</i> de zalen houden, maar overigens ... wat een superieuren smaak hebben de Italiaansche architecten getoond bij het ontwerpen +dezer paleizen en paviljoenen! Schoon ook hier in hoofdzaak het onduurzaam tentoonstellingsmateriaal slechts dienst kon doen, +wint Milaan het in dit opzicht verre van Luik en Düsseldorf en wordt Parijs van 1900 naar de kroon gestoken. + +</p> +<p id="d0e286">De liefde voor de schoone klassieke vormen was hier de leidstar van mannen als Besana, Bongi en Locati, meestere in hun vak. +Hier wordt men herinnerd aan het Parthenon met zijn zuilen en bogen, daar aan Romeinsche thermen; ginds aan de Byzantijnsche +bouwkunst, elders weer aan het Arabische Alhambra. Aan de Italiaansche en Fransche renaissance wordt recht gedaan; kortom, +de historische architectuur viert hier hoogtij! En toch, hoe frisch, hoe oorspronkelijk bleven de ontwerpers daarbij; hoe +gelukkig wisten zij in bouworde en versieringen uitdrukking te geven aan de bestemming van de verschillende gebouwen! Zeker, +dat alles is <i>klein</i> tegenover dien machtigen kolossus, den Dom, dien de christelijke kunst, als een prediking in marmer, midden in deze stad +heeft gebouwd; en te <i>druk</i> tegenover den stroeven ernst der middeleeuwsche kunst die spreekt uit de <i>palazza’s</i>, welke de eeuwen hier hebben nagelaten en die thans de omlijsting vormen van deze onwezenlijke droomstad, waar alles klatergoud +en namaak is en die straks weer zal verdwijnen, even spoedig als zij gekomen is. + +</p> +<p id="d0e297">Maar ... wie ontkomt aan de machtige bekoring die van dit alles uitgaat!? Die mengeling van architectuur en sculptuur, zij +is een weelde voor het oog en spreekt tot de verbeelding van oorden, waar de schoonheid godheid is, waar het ideaal triumfeert +in marmerwit en kronegoud! + +</p> +<p id="d0e299">Van het beeldhouwwerk gesproken: Al heeft de Italiaansche plastiek de schoone traditiën van het verleden niet weten hoog te +houden, men mocht toch bij deze gelegenheid van de beeldhouwers in het land van Michel Angelo en Canova iets goeds verwachten. + +</p> +<p id="d0e301">In qualiteit hebben zij dan ook niet teleurgesteld, maar in de quantiteit hadden zij meer matiging kunnen betrachten. Overlading +schaadt overal, zelfs op een tentoonstelling. Alle Olympische goden zijn er aan te pas gekomen. Het is of men een concurrentie +heeft willen ondernemen met de permanente beelden-uitstalling op het beroemde, maar mij en velen, die onder een andere dan +de zuidelijke zon zijn geboren, weinig sympathieke <i>Campo Santo</i>. + +</p> +<p id="d0e306">Maar zonder nu alles op gezag mooi te vinden, alleen omdat het van kunstenaars als Butti en Brivio, die op dit oogenblik in +de gunst staan, afkomstig is, moet ik toch erkennen, dat er kracht en realiteit zit in menig beeld en in meer dan één groep. + +</p> +<p id="d0e308">Ga natuurlijk zoo’n compositiebeeld niet van nabij bekijken, dan is alle illusie weg! Maar een tentoonstelling hangt nu eenmaal +van bedriegelijk decoratief aan elkaar. En niemand zal aan zoo’n <i>Victoria</i> of <i>Mercurius</i>, die straks op een electrisch verlicht voetstuk zullen staan, hooge kunsteischen stellen! + +</p> +<p id="d0e316">Het is al veel waard, wanneer het gevoel niet wordt gekwetst door groven wansmaak of jammerlijke banaliteit. En daartegen +hebben de artistieke en technische leiders der tentoonstelling met veel zorg gewaakt. Binnen die grenzen heeft men echter +het eigen initiatief zooveel mogelijk vrijheid gelaten en zoo is er tusschen al die groote paleizen en paviljoenen een aardige +afwisseling van Zwitsersche châlets, Schwartzwalder huisjes; Oostersche kiosken enz. Telkens wordt het oog weer geboeid door +iets eigens en karakteristieks. Hoe jammer, dat ook Nederland, als te St.-Louis, niet met iets eigens, met een pittigen oud-hollandschen +trapjesgevel bv., is kunnen komen! Maar de Milaneesche aannemers vroegen fabelachtige prijzen en de middelen waren gering. +Nu heeft het Nederlandsch comité zich tevreden moeten stellen met 800 M<sup>2</sup> in de gemengde afdeeling der decoratieve kunst, waar het Japan tot buurman heeft, en 200 M<sup>2</sup> elders voor op zichzelf staande inzendingen als die van den baggermolen-fabrikant Smulders uit Schiedam. Het is nu maar te +hopen, dat het inwendige (de versiering is bij den heer Kromhout uit Amsterdam zeker in goede handen) en de inzendingen goed +zullen maken wat aan het uiterlijk ontbreekt. Maar daarvoor is nog wat geduld noodig. Niet vóór half Juni zal de Nederlandsche +afdeeling geopend kunnen worden. Met dit wat achteraf gelegen gebouw schenen de heeren van de bouw-commissie het minste haast +te hebben. En toen de gedelegeerde commissaris van Nederland herhaaldelijk aandrong op meer spoed, wijzende op het ergerlijk +luieren der Italiaansche werklieden, die, als ’t koud is, zich rond een houtvuurtje gaan warmen en als ’t warm is, in ’t zonnetje +liggen te slapen, antwoordde men zoo philosophisch-laconiek als Italianen dat alleen kunnen: “Laat dan Nederlandsche werklieden +komen om het gebouw af te maken. Zwitserland heeft ook eigen werklieden ontboden!” + +</p> +<p id="d0e324">Biedt een tentoonstelling kans van welslagen, al geeft ze ook nog zooveel interessants te zien, waar de leiders dergelijke +luchthartige opvattingen koesteren?... De vertegenwoordigers van het buitenland, die ervaring hebben op dit gebied twijfelen +er wel eens aan. Maar de Italianen zijn onverbeterlijke optimisten; zij kloppen de mopperaars gemoedelijk op den schouder +en zeggen glimlachend: ”<i>Al levar della tende si vedra</i>”, of te wel: als de boel weer afgebroken wordt, zal <i>alles</i> je duidelijk zijn. Een troost!?... + +</p> +<p id="d0e332">Wij zijn nu in de groote middenlaan van het Park, die dit gedeelte der toonstelling in twee groepen scheidt: rechts wetenschap +en kunst; links de vermakelijkheden. Even wippen we binnen in het gebouw der “Schoone Kunsten”. Dat was inwendig het eerst +gereed omdat de Koning er doorheen wandelen zou op den openingsdag. Een openbaring is deze zuiver-nationale afdeeling niet; +ook zijn vele doeken verkeerd of veel te sterk belicht. Er is in ’t algemeen te veel gelegenheidswerk zoowel van schilders +als beeldhouwers. + +</p> +<p id="d0e334">Eén zaal is geheel gereserveerd voor de productieve familie Ciardi, bestaande uit vader en twee zoons, die 32 werken heeft +ingezonden, een andere zaal bevat alleen 28 stukken van den grooten Venetiaanschen <span class="pageno"><a id="d0e336"></a>Bladzijde 215</span>meester, Ettore Tito. Ook Carcano heeft een zaal voor zich, terwijl Carlandi, bekend door zijn fijne zeegezichten, 84 aquarellen +heeft ingezonden. + +</p> +<p id="d0e338">Onder het beeldhouwwerk is meer knappe copie dan oorspronkelijk werk. De <i>Unione artisti romani</i> leverde hier het leeuwendeel, o.a. een reusachtige groep van Lazio. + +</p> +<p id="d0e343">Het paleis van de <i>Belle Arti</i> bestaat uit twee vleugels in hoefijzervorm die samenkomen in een koepelvormige zaal. In deze feestzaal, waarvan wij een reproductie +geven, had de plechtige opening der tentoonstelling plaats. Jammer genoeg mochten er toen geen photografische opnamen worden +gemaakt—een maatregel die als vele andere verband hield met de veiligheid van den Vorst. Want toen langs alle lijnen electrische +lichtjes fonkelden, ook in de lauwerkransen door de engelenfiguurtjes omhoog gehouden, en heel de zaal bezet met schitterende +uniformen en galagewaden, waartusschen de bekoorlijkste damestoiletten in teere kleuren,—allen omringend de met bloemenguirlandes +versierde estrade, waarop de Vorstelijke stoet had plaats genomen—toen bood dat geheel een betooverend gezicht, hoe weinig +indrukwekkend de ceremonie ook overigens was, die onder een geestdriftige ovatie aan het Koninklijk Paar eindigde met een +symbolische opening van de tentoonstelling door Koningin Elene, die een rood lint losmaakte, dat de estrade had afgesloten +van den uitgang. + +</p> +<p id="d0e348">Uit den rechtervleugel de feestzaal binnengekomen treden wij nu door den hoofdingang, door zinrijke beeldengroepen geflankeerd, +weer naar buiten. Aan de overzijde van de breede allée zien wij, verscholen in het frissche groen, drie kleine gebouwen liggen, +evenveel verschillend van stijl als van bestemming; voornaam en mooi is de façade van het kleine paleis der stad Milaan, in +Italiaansche renaissancestijl gebouwd, waarin het gemeentebestuur, dat een ruim aandeel genomen heeft in de totstandkoming +der tentoonstelling en bij feestelijke gelegenheden de honneurs tegenover de gasten uit den vreemde waarneemt, een volledig +overzicht geeft van de inrichting zijner model-bedrijven en van het vele wat Milaan doet op het gebied van onderwijs, armenzorg, +hygiène en volkswelvaart. Zij die ook om iets te leeren de tentoonstelling bezoeken zullen hier een nuttig uurtje kunnen vertoeven +in deze rustige omgeving. + +</p> +<p id="d0e350">Van een heel ander karakter is het Zwitsersche paviljoen dat natuurlijk van wege “de onverbrekelijke vriendschapsbanden” op +deze tentoonstelling een eereplaats kreeg. + +</p> +<p id="d0e352">Het is een echt Zwitsersch châlet, in wit rood en bruin geschilderd hout met balcons en een luifeldak en pittig torentje; +een juweeltje van dien karakteristieken bouwstijl van het Alpenland. “Een bescheiden huisje” noemde de Zwitsersche commissaris-generaal Siemen het, toen hij er uit naam van de Bondsregeering den +Koning van Italië begroette, maar de jonge Vorst die zijn oogen altijd goed den kost geeft had het bij het rechte eind, toen +hij den bescheiden Zwitser warme hulde bracht voor dat smaakvol paviljoen, een sieraad van de tentoonstelling. + +</p> +<p id="d0e357">Natuurlijk is de inhoud van het gebouw grootendeels gewijd aan de werken van St. Gotthard en Simplon, gesymboliseerd in een +groot fresco in den voorgevel, en de vermaarde Zwitsersche kunstnijverheid. + +</p> +<p id="d0e359">Een honderd schreden verder ligt op een heuveltje, gelijk in hoogte aan de viaduct, het Park-station van den electrischen +spoorweg, ook een aardig, luchtig gebouwtje, waaraan veel zorg is besteed. + +</p> +<p id="d0e361">Vóór wij uitstappen echter nog even een kijkje genomen aan het uiterste einde van het Park bij den Vredesboog in het complex +van gebouwen, dat gewijd is aan een der belangrijkste afdeelingen van de tentoonstelling: de versieringskunst; het zijn eigenlijk +twee reeksen van gebouwen, door binnenhoven met zuilengalerijen, aardige beelden en fonteintjes, onderling met elkaâr in gemeenschap, +gescheiden door een smal laantje; het is hier, dat ook Nederland zijn beste beentje voor zal zetten. Maar de strijd zal zwaar +zijn. Op dit oogenblik zijn de gebouwen nog nauwelijks onder dak en is de chaotische toestand nergens zoo wanhopig als hier +in dit hoekje; van étaleeren kan dus nog geen sprake zijn. Maar de ingenieur die hier de leiding heeft, de heer Gatti-Casazza, +weet schitterende dingen van deze afdeeling te vertellen. Na de welgeslaagde proefneming in Turijn met de tentoonstelling +van versieringskunst in 1902 zal Italië hier nu eens met 500 van zijn eerste architecten en artisten (grootendeels uit Lombardije) +uitkomen; een ruimte van maar eventjes 12000 M<sup>2</sup> heeft het daarvoor noodig; Hongarije, dat in de laatste jaren een reusachtige vlucht nam op het gebied der kunstnijverheid, +zal 3500 M<sup>2</sup> innemen; Engeland 1000; Zwitserland, Japan en Nederland elk 800; Duitschland 500; Turkije 350 en Noorwegen 100. Nederland +maakt dus quantitatief geen slecht figuur. Jammer echter, dat onze eerste firma’s op dit gebied geen lust tot deelneming gevoelden. + +</p> +<p id="d0e369">Frankrijk, Oostenrijk, Rusland en België hebben ook hun afdeeling versieringskunst ondergebracht in hun eigen gebouwen op +de <i>Piazza d’Armi</i>. Ofschoon de Commissie van toelating lang niet gemakkelijk is geweest, hebben de aanbiedingen zóó de verwachting overtroffen, +dat zij heeft moeten laten varen het denkbeeld om ook een retrospectieve tentoonstelling van de ontwikkeling der toegepaste +kunst in den loop der eeuwen te geven. Een eereplaats zal echter gegeven worden aan den vrouwenarbeid, waarvan, onder de auspiciën +van de Hertogin Maria Anna Visconti di Modrone Gropallo, presidente van het damescomité, evenals te Luik, veel belangwekkends +zal te zien gegeven worden. + +</p> +<p id="d0e374">Een zware taak wacht de jury maar ook een aangename, want de Koning heeft een eereprijs van 10,000 lire uitgeloofd voor de +fraaiste “complete moderne inrichting”. + +</p> +<p id="d0e376">Aan den anderen kant van het park, nog een groote uitgestrektheid met mooie gazons en waterpartijen, zetelt het Vermaak. Daar +kan men een reis naar het hooge noorden maken en zich verbeelden op de ijsberenjacht te zijn, of de geneugten smaken van een +montagne russe; daar kan men zich in aardige bars en kiosken door gebronsde zuidelijke schoonen met uitdagende, donkere oogen +champagne <span class="pageno"><a id="d0e378"></a>Bladzijde 216</span>en vruchtenijs laten bedienen; daar kan men voor een halve lire heel Tyrol of het Berner Oberland doorreizen onder ’t genot +van Münchener Hofbräu, Chianti of Capri, Marsala of Vermouth van fratelli Cora; daar kan men ’s avonds tusschen de donkere +cypressen in den maneschijn zitten mijmeren bij “American drinks”, zoo echt als in de eerste Broadway-bars; daar kan men zich +van een helling in een bootje met duizelingwekkende vaart in een meer laten storten of, wanneer men ’t op dit ondermaansche +te benauwd krijgt, hoog in de lucht rondvliegen in een <i>Aëroplan</i> en in jolige pret lachen om dat Castello en dien Dom die daar zoo eigenwijs en roerloos staan te droomen midden in dat wereldsche, +lawaaierige Milaan; daar klinken muziek en zang; daar raakt men de zilverstukjes kwijt.... + +</p> +<p id="d0e383"></p> +<table align="left" style="margin:10px; margin-left:0px"> +<tr> +<td> +<div id="d0e384" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-216.jpg" alt="Het Zwitsersche paviljoen."></p> +<p class="figureHead">Het Zwitsersche paviljoen.</p> +</div> +</td> +</tr> +</table><p> + +</p> +<p id="d0e388">Daar mist men alleen Lucas Bols of Wynand Fockink, anders trouwe comparanten op groote tentoonstellingen, die hier met een +“Oude Schiedammer” en een jonge Zeeuwsche boerendeern toch zeker al even veel succes zouden hebben als overal elders in de +wereld. + + + +</p> +<p id="d0e390">Maar het wordt tijd, dat wij het Park verlaten en naar de <i>Piazza d’Armi</i> trekken, waar wij in vogelvlucht hebben te overzien <i>veel</i> dat nog niet àf is en heel <i>weinig</i> dat wèl gereed is. Konden wij maar werkelijk in een luchtballon er over heen zweven! Dan liepen we geen kans overreden te +worden door zwaargeladen goederentreinen en in dolle vaart rondsnorrende auto’s, die voor de snelle verplaatsing van comité-leden +zorgen als zij lastige reclamanten uit de voeten willen blijven. + +</p> +<p id="d0e401">Het electrische treintje, comfortabel ingericht—een voorbeeld voor de directie der Italiaansche spoorwegen die, sedert de +staatsexploitatie in vollen gang is, nog niet veel gedaan heeft om het spoorwegverkeer uit zijn achterlijkheid te verlossen—brengt +ons, hoog over straten en lanen en pleinen, over de ranke en sierlijke viaduct in een paar minuten daar. + +</p> +<p id="d0e403">Ook deze terminus doet ons kennismaken met een aardig, rustiek station met bloemperken en heesters omgeven; ruim, ongevaarlijk +en met zacht-glooiende op- en afgangen. De maatschappij die dat goedkoope lijntje van 5 cent per rit exploiteert heeft eer +van haar werk en succes; het aantal abonnés loopt al in de tienduizenden. + +</p> +<p id="d0e405">Recht voor ons ligt in het midden van het vierkante terrein, dat een omtrek heeft van ruim drie kwartier loopen en doorsneden +is van lange rechte lanen, waartusschen nu de vakken tot weelderig plantsoen met rotsen en vijvertjes, fonteinen en bloembedden +zijn aangelegd, het groote paleis van het “Transport te water” met den reusachtigen vuurtoren op natuurlijke grootte, die +’s avonds een intens licht over tentoonstelling en stad verspreidt, op den voorgrond. Handelsvloot en passagiersschepen worden +in deze afdeeling wel erg op den achtergrond gedrongen door de Marine, die toch eigenlijk slechts in verwijderd verband staat +met “transport te water.” Maar hiermeê kon Italië meer geuren dan met zijn scheepvaart, die niet sterk vooruitgaat, hoewel, +na de jongste Marine-rapporten, deze tentoonstelling van model-materiaal een bitter bijsmaakje voor de Italianen heeft gekregen. + +</p> +<p id="d0e407">Ook het buitenland heeft in deze afdeeling <i>acte de présence</i> gegeven. Krupp en Armstrong vervullen u hier met bewondering voor hun werken maar ook met een tikje wrevel; die onheilspellende +kanonnen storen de vredes-gedachten, die de ideëele achtergrond vormen van dit jubelfeest van den arbeid, waar de natiën komen +getuigen van hun grootheid en hun kracht ... in de werken der beschaving en des vredes. + +</p> +<p id="d0e412">Enkele modellen van Oceanflyers, van moderne luxe-schepen, van reusachtige vrachtbooten, zeesleepbooten en baggermolens gaan +hier bijna verloren voor ’t oog tusschen de vernielingswerktuigen, torpedobooten, torpedo’s, pantsertorens enz. + +</p> +<p id="d0e414">Trouwens, hier en daar verspreid over het terrein vindt men nog onderdeelen van deze sectie. Zoo heeft de groote Italiaansche +Stoomvaart-Maatschappij, die ook de dagelijksche diensten tusschen het vasteland en Sicilië verzorgt, haar eigen, kranig gebouw +en is er een zeer bezienswaardige inzending van motorvaartuigen, elegante gondeltjes, waarmeê men lust zou gevoelen zich te +laten voortglijden over de smaragden golfjes van de Zwitsersche en Italiaansche bergmeren. +<span class="pageno"><a id="d0e416"></a>Bladzijde 217</span></p> +<p id="d0e417"></p> +<div id="d0e418" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-217.jpg" alt="Het paleis van Frankrijk’s decoratieve kunst."></p> +<p class="figureHead">Het paleis van Frankrijk’s decoratieve kunst.</p> +</div><p> + +</p> +<p id="d0e422">Links van “Marine” ligt het grootste tentoonstellingspaleis, de “Galerij van den Arbeid”, een complex van reusachtige hallen +met drie koepelvormige ingangen. In de voornaamste daarvan was een prachtig plaatsje gereserveerd voor een inzending van +de Amsterdamsche diamantindustrie, waarop men aanvankelijk scheen te mogen rekenen. Jammer, want die zou hier <i>furore</i> gemaakt hebben! Over de inzendingen in deze afdeeling valt nog zoo goed als niets te zeggen; behalve een paar mooie kleurendrukpersen +en een reusachtige rotatiepers, waarop een tentoonstellingsuitgave van het grootste dagblad van Milaan, de uitnemend geredigeerde +en snel-ingelichte <i>Corriere della Sera</i>, tot stomme verbazing der toeschouwers wordt gedrukt en gevouwen, staan er slechts rijen van onopengemaakte kisten, waarin +de schatten van de machinale kunstnijverheid verborgen zijn. Meer dan een schoone belofte is dit Arbeidspaleis dus nog niet. + +</p> +<p id="d0e430">Wij naderen nu bekend en bevriend terrein. Een gebouw met frisschen vriendelijken baksteengevel zegt ons terstond, dat wij +hier te doen hebben met iets uit gewesten, dichter bij Nederland; het doet zelfs vreemd in deze omgeving van witte paleizen +met blauwe koepels en veel verguld. Het verwondert ons dan ook niet uit het dak de Belgische vlag te zien wapperen. Wij zijn +thuis; die rustige lijnen van de Vlaamsche renaissance, die symmetrie welke geen oogenblik stijf wordt, zij doen ons Nederlandsch +hart goed. Onze naburen zijn hier schitterend voor den dag gekomen, om jaloersch van te worden. Ook de Italianen, die wel +eens meenen het monopolie van stijl en smaak te hebben, kunnen hun bewondering niet verbergen. + +</p> +<p id="d0e432">Inderdaad, dit gebouw—werk van den Brusselschen architect Henry Vaes—is opgericht <i>à la gloire de la patrie</i>, zooals op een gedenksteen in den muur van een der torens is gebeiteld. Maar ... de Belgische regeering, zich dankbaar herinnerend +de ruime deelneming van Italië aan de wereldtentoonstelling te Luik, stelde dan ook een bedrag van fr. 300.000 ter beschikking van de commissie van dat land. Met zoo’n sommetje kan men wat beginnen! + +</p> +<p id="d0e440">Ook de inzendingen der Belgische kunstnijverheid die het gebouw en een daarnaast gelegen hal zullen vullen, beloven het beste +te geven wat het nijvere land kan voortbrengen, vooral kant en smedewerk. + +</p> +<p id="d0e442">Langs de achterzijde van het terrein liggen drie groote gebouwen, die samen één reuzenstation vormen met uitgestrekte overkappingen. +<span class="pageno"><a id="d0e444"></a>Bladzijde 218</span></p> +<p id="d0e445">Wij hebben hier te doen met de kern der tentoonstelling, de wortel van de reuzenplant: het spoorwegwezen. Vier landen domineeren +hier; Duitschland, Oostenrijk, Hongarije en Italië zelf, dat zeker, al komt het hier met mooie dingen uit, op dit gebied eenige +bescheidenheid mag in acht nemen. Reusachtige locomotieven en prachtig-ingerichte slaap- en salonwagens vormen het hoofdbestanddeel +dezer afdeeling, terwijl Italië zeer interessante nieuwe uitvindingen op het gebied van seinwezen en veiligheidsinrichtingen +in werking te aanschouwen geeft. + +</p> +<p id="d0e447">Van groot practisch belang voor berglanden zijn o.a. de optische en gehoor-signalen voor tunnels en de nieuwste tandradbaan-locomotieven. + +</p> +<p id="d0e449">Een zeer sympathieken indruk maakt de iets verder onder hangars geherbergde inzending van het Italiaansche <i>Roode Kruis</i>, waarvan vooral de aandacht verdienen de met veel zorg ingerichte transportwaggons en booten voor gewonden. Ook Duitschland’s +<i>Sanitätswesen</i> komt hier schitterend voor den dag met ziekenbarakken, vervoerbare barakken en vriendelijke paviljoentjes. + +</p> +<p id="d0e457">Van de ziekenverpleging naar de hygiène <i>il n’y a qu’un pas</i>. Hier óók in letterlijken zin. Heerlijk is weer die frontgevel van den architect Bongi, aan het paviljoen, waar Aesculapius’ +vriendelijke dochter troont, gegeven. Van het zinnebeeld der gezondheid, de slang, heeft hij bij de versieringen een gelukkig +gebruik gemaakt. + +</p> +<p id="d0e462">Welke schatten Hygieia in haar tempel tentoonspreidt is nog een geheim. Alleen is mij bekend, dat onder de inzenders ook +een Nederlander is. Onze consul te Milaan, de ingenieur H.J. Van der Schalk, exposeert er modellen van hygiënisch ingerichte +boerenwoningen en veestallen volgens een nieuw systeem. + +</p> +<p id="d0e464">Uit het gebied waar de godin der gezondheid heerscht, over te gaan naar Caïro is nog al een sprong. De oosterlingen staan +gewoonlijk met Hygieia op een gespannen voet. Maar het tentoonstellings-Caïro in miniatuur is nog al onschuldig! ’t Ziet er +alles zelfs te onnatuurlijk zindelijk uit, het ruikt er te frisch om de illusie volkomen te doen zijn. Maar aardig is die +exotische omgeving voor ons, westerlingen, toch altijd. Hoe verrukkelijk doen die glanzende koepel en die fijne minaret van +de Hasinin-moskee tegen het zuidelijk azuur! Hoe schilderachtig zijn die kleine straatjes en de bazar, waar de oosterlingen +bezig zijn hun snuisterijen uit te pakken! Nu is ’t nog rustig en leeg hier, maar weldra zal de moslem zijn gebeden prevelen +in den toren; zal er vreemdsoortige, lawaaierige muziek klinken bij de Arabische danseres, die de Italianen zal laten genieten +van een nerveusen <i>danse du ventre</i>; dan zullen de kooplieden met hun roode fez u met een ”<i>bon marché, monsieur!</i>” naloopen om u hun waren aan te prijzen en bruine jongens op bloote voeten u trachten over te halen om op een witten ezel +of een hoogen kameelenrug rond te rijden. En nog lang daarna zal de geur van de rozenolie u herinneren aan die oostersche +atmosfeer van de nagebootste Nijlstad hier midden in Lombardije. + +</p> +<p id="d0e472">Langs Bulgarije, dat zich de weelde van een eigen fraai paviljoen kon veroorloven evenals vorig jaar te Luik, keeren we weer +naar Midden- en West-Europa terug. We hebben nu het langwerpige paleis van Frankrijks decoratieve kunst met de 4 smaakvolle +ingangen vóór ons liggen. Uitwendig en inwendig viert de Fransche kunst hier weer haar triomfen. Wie kan zich daarmeê meten!? +Een glans van voornaamheid ligt over al dat werk. + +</p> +<p id="d0e474">In een boog om dit gebouw heen liggen drie afdeelingen die, eenmaal gereed, tot de belangrijkste der tentoonstelling zullen +behooren. Het zijn: “Automobilisme en Cyclisme”, “Rijtuigfabricage” en “Landbouw”; rococostijl was hier wel de meest aangewezene, +maar toch hebben de architecten de bestemming van de gebouwen gelukkig uitgedrukt in attributen, symbolische fresco’s enz. + +</p> +<p id="d0e476">Over den inhoud valt nog weinig te zeggen; de automobiel-fabricage heeft in Italië groote vlucht genomen en schijnt dan ook +kranig te zullen uitkomen, vooral met luxe-auto’s en omnibussen, zooals er hier thans reeds verscheidene in dienst zijn. + +</p> +<p id="d0e478">De Landbouw beschikt over uitgestrekte hallen van groote wijdte. Juist nu het ideaal van den Koning: “een internationaal Landbouw-instituut +te Rome” het eerste stadium van verwezenlijking is ingetreden, wil Italië eens laten zien hoe ver het op dit gebied is. Dat +had misschien ook op den weg van Nederland gelegen, maar onze landbouw zal in deze afdeeling slechts vertegenwoordigd worden +door een magere inzending van zuivelproducten en ... een Turksche sigarettenfabriek uit Amsterdam. Verkeerde indrukken worden +op die wijze wèl bevorderd! Te leeren zal er in deze afdeeling veel zijn, want vooral in Lombardije staat de landbouw op een +hoogen trap. De Italiaansche landbouwer is een zorgzaam arbeider; dat kan men, door deze vruchtbare laagvlakte reizende, overal +waarnemen. + +</p> +<p id="d0e480">Wij zijn nu weêr bij het punt van uitgang: het station, teruggekeerd. Overal stilstaan konden wij natuurlijk niet; men zal +mij de opsomming van reclame-inzendingen, van azuren grotten en een Afrikaansch dorp, wel willen schenken. Dat alles is <i>schon dagewesen</i> op iedere wereldkermis. + +</p> +<p id="d0e485">Maar wij mogen toch geen afscheid nemen van de <i>Piazza d’Armi</i> zonder even binnengeloopen te zijn in het mooie, sprekende paviljoen van de latijnsche staten van Zuid-Amerika. Deze staten: +Peru, Chili, Uruguay, Guatemala, San Domingo, Brazilië en Argentinië hebben van praktischen zin blijk gegeven. Hoe ook onderling +steeds verdeeld, heeft ditmaal een zeker ras-instinct hen er toe gedreven om de handen ineen te slaan tot het verrichten van +datgene, waartoe elk op zichzelf niet krachtig genoeg zou zijn. Elke van de regeeringen dezer landsn heeft 6000 francs beschikbaar +gesteld voor een collectieve inzending, die er van getuigt, dat men op het zuid-westelijk halfrond nog iets anders verstaat +dan staatsgrepen en omwentelingen op touw te zetten. + +</p> +<p id="d0e490">De in Italië gevestigde consuls van deze staten, aan wie het voornamelijk te danken is, dat Zuid-Amerika hier meer op den +voorgrond treedt dan op de laatste wereldtentoonstellingen in Europa, hebben eer van hun werk, zoo goed als de beeldhouwer +Laforet, auteur van het standbeeld van Christoforus Columbus in de vestibule van het paviljoen en reeds bekend door het mooie +Verdi-monument te Triëst. De 400-jarige sterfdag van den koenen ontdekker van <span class="pageno"><a id="d0e492"></a>Bladzijde 219</span>Amerika wordt op 21 Mei bij dat standbeeld plechtig herdacht, o.a. met een redevoering van Edmond de Amicis. + +</p> +<p id="d0e494"></p> +<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px"> +<tr> +<td> +<div id="d0e495" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-219.jpg" alt="Het Belgisch paviljoen."></p> +<p class="figureHead">Het Belgisch paviljoen.</p> +</div> +</td> +</tr> +</table><p> + +</p> +<p id="d0e499">Op onzen weg naar den uitgang van het terrein passeeren wij de afdeelingen luchtscheepvaart en meteorologie, die zeker in +nauwe betrekking tot elkaar staan, al is het den vernuftigsten en stoutmoedigsten luchtschipper nooit gelukt in letterlijken +zin “naar de maan” te gaan. Van tijd tot tijd worden hier op een met tribunes omringd terrein luchtballons opgelaten, zoowel +bestuurbare als vrij in het luchtruim zwevende; ook het Duitsche militaire luchtscheepvaartcorps doet daaraan meê met zijn +sigaarvormige uitkijkballons; deze zeer vreedzame verkenning van Lombardije vindt bij het publiek wegens de bewonderenswaardige +vlugheid en nauwkeurigheid der exercitiën grooten bijval. Geen wonder; de kleine, weinig gespierde Italiaansche officieren +en soldaten missen dat stramme en stroeve! + + + +</p> +<p id="d0e501">Milaan heeft zijn ”<i>settimana di gloria</i>” gehad! De feesten, waarmede de blijde begroeting van de jong-geborene is gevierd, zijn nu weer voorbij, de Koning en de +Koningin naar Rome teruggekeerd; ook de vertegenwoordigers van de buitenlandsche dagbladen en tijdschriften pakken hun koffers; +de tentoonstelling wordt verder afgewerkt en Milaan bereidt zich voor op de ontvangst der duizenden vreemdelingen uit het +zuiden en van over de Alpen. + +</p> +<p id="d0e506">Veel reclame in het buitenland maakt het Propaganda-comité van de tentoonstelling niet; het is waarschijnlijk overtuigd, +dat de 120 internationale congressen, ingezet met het groote en luidruchtige studentencongres, de automobielen-wedstrijden +en gymnastiek-feesten, de wedrennen en andere hippische feesten, de concerten en historische optochten, de vuurwerken en illuminaties, +de diner’s en recepties onder de auspiciën van Milaan’s gastvrije en royale vroedschap, genoeg aantrekkingskracht zullen oefenen +op de duizenden, die een gelegenheid zoeken om hun zomervacantie aangenaam door te brengen. + +</p> +<p id="d0e508">“Naar Milaan!” zal het parool zijn van alle toeristen en toeristenbureaux in het komend seizoen. + +</p> +<p id="d0e510">De lezer make, na mijn indrukken van de eerste levensdagen der tentoonstelling, die ik getracht heb zoo objectief mogelijk +weer te geven, gelezen te hebben, voor zichzelf uit of er aanleiding is om aan dat wachtwoord te gehoorzamen ook voor dengene +die geen modeslaaf wil zijn. + +</p> +<p id="d0e512">Maar ik ben er zóó zeker van, dat wie het voorrecht zal hebben deze tentoonstelling in een later stadium van ontwikkeling +of wèl, eerlang tot vollen wasdom gekomen, te aanschouwen, hier rijke schatten van leering en genieting zal vergaren, dat +ik straks mijn laatsten groet van de toppen der Alpen aan de tegen den horizont vervagende spitsen van den Dom niet zal brengen +zonder een: “<i>A rivederci, Milano!</i>” + +</p> +<p id="d0e517"><i>Milaan, Mei 1906</i>. + +</p> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te +Milaan, by Ph. J. Ketner + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + +***** This file should be named 14043-h.htm or 14043-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/0/4/14043/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/14043-h/img/p1906-209.jpg b/14043-h/img/p1906-209.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..80f7092 --- /dev/null +++ b/14043-h/img/p1906-209.jpg diff --git a/14043-h/img/p1906-212.jpg b/14043-h/img/p1906-212.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f41286f --- /dev/null +++ b/14043-h/img/p1906-212.jpg diff --git a/14043-h/img/p1906-213.jpg b/14043-h/img/p1906-213.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2559f03 --- /dev/null +++ b/14043-h/img/p1906-213.jpg diff --git a/14043-h/img/p1906-216.jpg b/14043-h/img/p1906-216.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1371f34 --- /dev/null +++ b/14043-h/img/p1906-216.jpg diff --git a/14043-h/img/p1906-217.jpg b/14043-h/img/p1906-217.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e1a55cd --- /dev/null +++ b/14043-h/img/p1906-217.jpg diff --git a/14043-h/img/p1906-219.jpg b/14043-h/img/p1906-219.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..28ac722 --- /dev/null +++ b/14043-h/img/p1906-219.jpg diff --git a/14043-h/style/amazonia.css b/14043-h/style/amazonia.css new file mode 100644 index 0000000..f3a05a3 --- /dev/null +++ b/14043-h/style/amazonia.css @@ -0,0 +1,26 @@ +/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */ + +body +{ + background: #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */ +} + +body, a.hidden +{ + color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator +{ + color: #880000; /* #880000; brownish red */ +} + +.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno +{ + color: #808000; /* #808000; olive green */ +} + +a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ + color: red; +} diff --git a/14043-h/style/arctic.css b/14043-h/style/arctic.css new file mode 100644 index 0000000..63bc14d --- /dev/null +++ b/14043-h/style/arctic.css @@ -0,0 +1,33 @@ +/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */ + +body +{ + background: #FFFFFF; + font-family: Times, serif; +} + +body, a.hidden +{ + color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ + color: #001FA4; + font-family: Arial, sans-serif; +} + +.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend +{ + color: #001FA4; +} + +.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno +{ + color: #AAAAAA; +} + +a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ + color: red; +} diff --git a/14043-h/style/borneo.css b/14043-h/style/borneo.css new file mode 100644 index 0000000..51cc9bc --- /dev/null +++ b/14043-h/style/borneo.css @@ -0,0 +1,26 @@ +/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */ + +body +{ + background: #FFFFEE; /* #FFFFEE; light yellowish brown */ +} + +body, a.hidden +{ + color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend +{ + color: #880000; /* #880000; brownish red */ +} + +.navline, span.rightnote, span.pageno +{ + color: #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */ +} + +a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ + color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */ +}
\ No newline at end of file diff --git a/14043-h/style/gutenberg.css b/14043-h/style/gutenberg.css new file mode 100644 index 0000000..c780361 --- /dev/null +++ b/14043-h/style/gutenberg.css @@ -0,0 +1,387 @@ +/* + gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files + + Jeroen Hellingman + + This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain. +*/ + + +/* +body - body of html page; define overall properties +*/ + +body +{ + line-height: 1.44em; + font-family: times, serif; + font-size: 1em; + font-weight: normal; + margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; + width: auto; + letter-spacing: normal; + text-transform: none; + word-spacing: normal; + font-size-adjust: 0.58; +} + +/* title Page headers */ + +h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline +{ + text-align: center; +} + +h2.byline +{ + font-size: 1.14em; + line-height: 2em; + font-weight: normal; +} + +span.docAuthor +{ + font-size: 1.44em; + font-weight: bold; +} + +h2.docImprint +{ + font-size: 1.14em; + font-weight: normal; +} + +/* + +h1..h5 headers + +class + sub subtitle + +*/ + +h1 +{ + font-family: helvetica, sans-serif; + font-size: 2em; + font-style: normal; + font-weight: 600; + letter-spacing: normal; + text-decoration: none; + text-transform: none; + word-spacing: normal; + font-size-adjust: .4; + + line-height: 1.5em; + + margin-bottom: 0.33em; + margin-top: 1.33em; +} + +h2 +{ + font-family: helvetica, sans-serif; + font-size: 1.44em; + line-height: 1.2em; + +} + +h3 +{ + font-family: helvetica, sans-serif; + font-size: 1.2em; + line-height: 1.2em; +} + +h4 +{ + font-family: helvetica, sans-serif; + font-size: 1.0em; + font-weight: 400; + line-height: 1.0em; +} + +h5 +{ + font-family: helvetica, sans-serif; + font-size: 1.0em; + font-style: italic; + font-weight: 400; + line-height: 1.0em; +} + + +/* +p -- paragraph + +class + initial initial paragraph of chapter, i.e. no indentation + argument argument, the list of topics at the head of a chapter + note footnote + quote quoted material, like blockquote + stb small thematic break + mtb medium thematic break + ltb large thematic break + navline navigation line + figure figure, plate, illustration + legend legend with figure, plate, or other type of illustration +*/ + +p +{ + text-indent: 0em; +} + +p.poetry +{ + margin: 0em 10% 1.58em 10%; + /* font-style: italic; */ +} + +p.initial +{ + text-indent: 0em; +} + +p.argument, p.note +{ + text-indent: 0em; + font-size: 0.8em; + line-height: 1.2em; +} + +p.argument +{ + margin: 1.58em 10% 1.58em 10%; +} + +p.quote +{ + font-size: 0.9em; + line-height: 1.3em; + margin: 1.58em 5% 1.58em 5%; +} + +div.blockquote +{ + font-size: 0.9em; + line-height: 1.3em; + margin: 1.58em 5% 1.58em 5%; +} + +div.notetext +{ + font-size: 0.9em; + line-height: 1.3em; +} + +div.divFigure +{ + text-align: center; +} + +p.figureHead +{ + text-align: center; +} + +p.figure, p.legend +{ + text-align: center; +} + +p.legend +{ + font-size: 0.9em; + margin-top: 0; +} + +p.navline +{ + text-indent: 0em; + text-align: center; + font-size: 0.7em; + font-family: helvetica, sans-serif; + margin-top: 0em; + margin-bottom: 0em; +} + +p.smallprint, li.smallprint +{ + font-size: 0.8em; + line-height: 1.1em; + color: #666666; +} + +/* Special cases for Filipino Riddles */ + + +p.question +{ + text-align: left; + margin-bottom: 0em; +} + +p.answer +{ + text-align: right; + margin-top: 0em; +} + +p.explanation +{ + margin-left: 0.9em; + margin-right: 0.9em; + font-size: smaller; +} + + +/* +// span -- used for special effects in formatting. +// +// class +// leftnote note in the left margin +// rightnote note in the right margin +// pageno page number, inserted at location of original page break. +// +// Note that the positioning only works properly in IE 5.0. +*/ + +span.leftnote +{ + position:absolute; + left:1%; + height:0em; + width:14%; + font-size:0.8em; + text-indent: 0em; + line-height: 1.2em; +} + +span.rightnote, span.pageno +{ + position:absolute; + left:86%; + height:0em; + width:14%; + text-align:right; + text-indent:0em; + font-size:0.8em; + line-height: 1.2em; +} + +span.lineno +{ + position: absolute; + left: 12%; + height: 0em; + width: 12%; + text-align: right; + text-indent: 0em; + font-size: 0.6em; + line-height: 1em; + font-style: normal; +} + +.Greek +{ + font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif; /* font that supports classical Greek */ +} + +.Arabic +{ + font-family: Arial Unicode MS, sans-serif; /* font that supports Arabic */ +} + +.letterspaced +{ + letter-spacing: 0.2em; +} + +span.smallcaps +{ + font-variant: small-caps; +} + +/* +a -- anchor + +class + offsite + gloss glossary entry; should be less visible + noteref (foot) note reference. + hidden + navline +*/ + +a.navline +{ + text-decoration: none; +} + +a.navline:hover +{ + text-decoration: none; +} +a.hidden:hover +{ + text-decoration: none; +} +a.noteref:hover +{ + text-decoration: none; +} + +a.noteref +{ + text-decoration: none; + font-size: 0.7em; + vertical-align: super; +} + +a.hidden +{ + text-decoration: none; +} + +hr +{ + width: 100%; + height: 1px; + color: black; +} + +hr.noteseparator +{ + width: 25%; + height: 1px; + text-align: left; +} + +/* +// ol ul -- ordered list, unordered list +// +// class +// toc table of contents +*/ + + +/* +// li -- list item +// +// class +// toc_h1 table of contents h1 +// toc_h2 + +// table -- table +*/ + +table.navline +{ + font-size: 0.7em; + font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif; + margin-top: 0em; + margin-bottom: 0em; + margin-top: 0em; + margin-bottom: 0em; +} diff --git a/14043-h/style/print.css b/14043-h/style/print.css new file mode 100644 index 0000000..764ba41 --- /dev/null +++ b/14043-h/style/print.css @@ -0,0 +1,36 @@ +/* + print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing. + + Jeroen Hellingman + + This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain. +*/ + +body +{ + font-family: Gentium, Times New Roman, serif; + margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; + font-size: 11pt; +} + +h1, h2, h3, h4, h5 +{ + color: black; + font-family: Gentium, Times New Roman, serif; +} + +.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno +{ + color: black; +} + +a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ + color: black; + text-decoration: none; +} + +span.pageno +{ + font-size: 6pt; +}
\ No newline at end of file diff --git a/14043.txt b/14043.txt new file mode 100644 index 0000000..256220f --- /dev/null +++ b/14043.txt @@ -0,0 +1,1245 @@ +The Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan +by Ph. J. Ketner + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906 + +Author: Ph. J. Ketner + +Release Date: November 14, 2004 [EBook #14043] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + + + +Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + +Door PH. J. KETNER. + + +_Settimana di gloria_!--Wie had voor eenige weken, toen de geweldenaar +aan de golf van Napels dood en verschrikking bracht over het land; +toen de Natuur, die Italie zoo mild heeft bedacht, die er zoo veel in +schoonheid heeft hersteld en geheeld, wat door den Tijd was getroffen, +met wreede hand in weinige uren in een woestenij verkeerde de velden +en gaarden die de menschen door jarenlangen noesten arbeid in het +zweet huns aanschijns tot vruchtbare landouwen hadden weten te maken; +toen 1906 ook voor Italie een rampjaar dreigde te worden,... wie had +toen durven denken, dat zoo kort daarop in datzelfde land een week +van glorie zou aanbreken als inzet van een jubelfeest ter eere van +de overwinning van den mensch _op de natuur_!? + +Maar Italie is altijd het land van scherpe contrasten en snelle +overgangen geweest, en geen natie ter wereld die zich zoo spoedig over +leed en ellende heenzet als dit lachende volk onder zijn lachenden +hemel! + +En zoo kwam het, dat, terwijl in het zuiden van het land de nood- +en doodsklokken nog luidden en rouwwaden werden gespreid in kerken en +huizen, in het noorden al weer de beiaard jubelklanken deed trillen +door de lucht en het rood-wit-groen met het witte kruis van Savoye +werd ontplooid ten teeken van nationale vreugde. + +Ginds de mensch stil, nietig, verslagen, machteloos tegenover de +vreeselijke, ontembare werking der natuurkrachten; hier de trotsche +overwinnaar, zich van zijn genie en heerschappij over de stof bewust, +met bazuingeschal de gansche wereld toegalmend: _Milano a nome d'Italia +chiama le genti a le pacifiche gare del lavore_; "Milaan roept in naam +van Italie de volkeren op tot den vreedzamen wedstrijd van den arbeid". + +Wel mocht Milaan die eer voor zich opeischen! + +Want meer dan in eenige andere stad van Italie treden in deze +metropolis de _mensch_ en _das Gebild der Menschenhand_ op den +voorgrond. En altijd zal den reiziger die van over de Alpen Italie +binnenkomt treffen de tegenstelling tusschen de gewijde stilte en de +majesteit van het hooggebergte, waar de Natuur heerschappij voert en +de wufte, wereldsche drukte, inhaerent aan den eeredienst van den +mensch, in de stad, waar alle groote volkerenstraten, die Noord en +Zuid verbinden, hun eindpunt vinden. + +In Milaan klopt het hart van het herboren Italie; noemde Plinius +de stad, waarover Cicero, de groote redenaar, eens als stedehouder +regeerde, reeds "het nieuwe Athene", thans mag zij de geestelijke +en zedelijke hoofdstad van Italie genoemd worden. Na de overwinning +der Fransch-Piemontsche wapenen op de Oostenrijkers bij Magenta in +1859--vereeuwigd in het prachtige ruiterstandbeeld op het reusachtige +Domplein, een der schoonste van Europa, dat Victor Emanuel II +voorstelt midden in het gevecht, zijn paard inhoudend om bevelen +uit te deelen--heeft de stad, bevrijd van het vreemde juk, zich snel +ontwikkeld tot een centrum van handel en nijverheid. + +Milaan is de _werk_stad van Italie; drie machtige bondgenooten hebben +haar daarbij geholpen om de positie te veroveren, die zij thans onder +de eerste steden van het Apenijnsche schiereiland inneemt. Deze "triple +alliantie" bestaat uit: het verstand, de werkzaamheid en het geluk. + +Aan die drie elementen dankt Milaan zijn enorme uitbreiding en zijn +toenemende welvaart. + +De stad telt nu meer dan een half millioen inwoners en is het +middelpunt van het intellectueele en artistieke leven van dit begaafde +volk; de verzamelplaats van tal van zangers, toonkunstenaars en +tooneelspelers uit alle landen der wereld; hier is de markt voor +impressario's en operadirecties. Maar boven alles verheugt zich +de industrie hier in hoogen bloei. Milaan is het middelpunt van de +Lombardijsche zijdeweverijen, die haar grondstof te danken hebben aan +de duizenden moerbeiboomen in deze vruchtbaarste laagvlakte van Europa +met wier bladeren de zijdewormen zich voeden. Ook fluweel, tapijten, +papier en gummi vormen hier belangrijke export-artikelen, terwijl +uitgevers als de gebr. Treves en de firma Sonzogno een Europeesche +vermaardheid genieten. + +Moet men niet toegeven dat alle omstandigheden Milaan hebben +voorbeschikt om binnen zijn muren (in letterlijken zin, want de +oude wallen met hun trotsche poorten zijn, schoon tot lommerrijke +plantsoenen aangelegd, nog in stand gehouden), temidden van zijn +eeuwenoude _palazza's_, zijn indrukwekkende baselieken en prachtige +monumenten, en in de schaduw van zijn machtigen Dom--kostelijkste +nalatenschap van de christelijke kunst!--de eerste internationale +tentoonstelling aan deze zijde der Alpen te herbergen?... + +Trouwens, de aanleiding tot het houden der tentoonstelling knoopt +zich onmiddellijk vast aan de commercieele belangen van Milaan. + +In 1881 opende het, onder de auspicien van den beminden Umberto I, +de nationale tentoonstelling ter viering van de voltooiing van het +reuzenwerk van den _St. Gotthard_-tunnel en thans, na 25 jaren, is het +op nieuw het tooneel van een uitgebreider en grootscher feest van den +arbeid, met medewerking van de bevriende natien tot stand gebracht, +ter eere van de opening van den nog belangrijker _Simplon_-tunnel. + +Naast de steden van West-Zwitserland (vooral Geneve) zal Milaan toch +de meeste vruchten plukken van de totstandkoming van dezen tweeden +tunnel tusschen Zwitserland en Italie, want het groote vervoer langs +dezen nieuwen en hoogst noodigen verkeersweg, die het spoorwegtraject +Parijs-Milaan b.v. met 83 K.M. zal verkorten, zal ten slotte op Milaan +uitloopen, zoo goed als het de terminus is van het enorm-drukke vervoer +langs den St. Gotthard-spoorweg van alles wat via Basel-Luzern naar +het zuiden stroomt. + +Het feest van den Simplontunnel mag dan ook het feest van de stad +Milaan genoemd worden, maar tevens jubelt Italie, dat van den nieuwen +verkeersweg een belangrijke uitbreiding zijner handelsbetrekkingen, +vooral met Frankrijk, verwacht, daarmee ten aanhoore van heel de +wereld uit zijn vooruitgang en zijn bloei, zijn gevoel van verjongd +leven, zijn geloof in de toekomst onder de bezielende leuze: _Sempre +avanti l'Italia!_ + + + +Het tentoonstellingsplan dateert eigenlijk reeds van 1901. De werken +van den Simplontunnel, in Augustus 1898 aangevangen, zouden in 5 jaar +gereedkomen, dus in begin 1904. Voor een goede voorbereiding was men +dan ook niets te vroeg. De ondernemers van den tunnelbouw--omtrent +welk werk indertijd een geillustreerde beschrijving in deze kolommen +is opgenomen--de heeren Brand, Brandon en Co., hebben echter met +reusachtige moeilijkheden te worstelen gehad, waardoor de arbeid +telkens werd vertraagd en de opening herhaaldelijk moest worden +uitgesteld. + +Het tentoonstellingsplan ondervond daarvan den terugslag en zoo +werd het daarmee een ware lijdensgeschiedenis, die het, zoo al +niet verschoonbaar, dan toch verklaarbaar maakt, dat er allengs +een stadium van verslapping aanbrak, dat zich, toen de solemneele +ure naderde, begon te wreken in eindelooze verwarring en hopeloozen +achterstand. De uitbarsting van den Vesuvius werd aangegrepen als een +welkom voorwendsel om de opening nog een 8 dagen uit te stellen, maar +eindelijk begrepen de Italiaansche leiders toch, dat zij er met een: +"_Fortuna, e dormi!_", "heb geluk en slaap maar!" niet komen zouden. En +zoo zag ik, in die dagen van de barensweeen der tentoonstelling reeds +hier aanwezig, bevestigd wat een landgenoot, die hier reeds jaren woont +en het volkskarakter uitnemend kent, mij voorspeld had: "In de laatste +dagen, als 't er op aankomt, zult gij de Italianen wonderen zien doen." + +Inderdaad, toen de dag der plechtige opening daar was, scheen het of +goede feeen in de stilte en de duisternis van den nacht rondgezweefd +hadden over de terreinen en met tooverstaven in het leven hadden +geroepen, wat luierende werklieden die liever in het zonnetje lagen +te slapen en soldaten die wel onder tucht werkten maar wier handen +verkeerd stonden voor dezen ongewonen arbeid, maar niet klaar konden +krijgen, al stonden de commissieleden er ook handenwringend bij. + +Het Uitvoerend Comite mocht van geluk spreken, dat het zoo ... den +schijn wist te redden! + +Trouwens, de kunst om het uiterlijk op te houden verstaan de Italianen +uitnemend! + +En wie zou niet gaarne veel vergeven aan een volk, dat, bij al zijn +gebreken, zoo nauw verband houdend met zijn aard en opvoeding, aan +den anderen kant zulke voortreffelijke eigenschappen toont!?... + +Want te ontkennen valt het niet dat de tentoonstelling, zooals +zij zich daar nu voordoet, getuigt van het scheppingsgenie en den +hoog-ontwikkelden smaak der Italianen. + +Zoowel in uitgebreidheid als in conceptie maakt de tentoonstelling +een grootschen indruk. Indien men voor haar een ligging had kunnen +vinden, zoo schilderachtig als de oevers van de Seine in Parijs +en van de Maas in Luik, dan ware het panorama van deze tooverstad, +marmerwit als het _Lipara_, dat Couperus' kunstenaarsoog zag, onder +Italie's diepblauwen hemelkoepel met de intense lichtschittering van +de zuidelijke zon onvergelijkelijk heerlijk geweest. + +Het oorspronkelijk tentoonstellingsplan omvatte alleen het +transportwezen: spoorwegen, scheepvaart, rijwielen en automobielen, +luchtballons enz. Maar als gewoonlijk groeide het spoedig den +ontwerpers boven het hoofd en kreeg het een omvang als men nimmer had +vermoed of bedoeld. Decoratieve kunst, schilder- en beeldhouwkunst, +kunstnijverheid, landbouw en vischteelt, telegrafie en telefonie, +hygiene, cooeperatie en verzekeringswezen, dat alles werd in het +definitieve plan opgenomen, welks uitvoering ruim 12 millioen +lire heeft gekost. En naast die permanente tentoonstelling zullen +nog tijdelijke tentoonstellingen gedurende de zomermaanden worden +gehouden van voedingsmiddelen, chemische en pharmaceutisehe producten, +fotografie, muziek-instrumenten, jachtwapenen enz. + +Het eenige, wat deze internationale tentoonstelling dan nu ook +onderscheidt van een _wereld_-tentoonstelling, dat is haar _niet +algemeen_ karakter; de groot-industrie bv. is tot veler teleurstelling +buitengesloten, daar slechts machines van een beperkt aantal +paardenkrachten in gebruik bij de kunstnijverheid mochten ingezonden +worden, terwijl in eenige afdeelingen, o.a. in die van schilder- +en beeldhouwkunst, geen internationale mededinging is toegelaten, +een maatregel die de beteekenis dezer sectie niet heeft verhoogd. + +In uitgestrektheid doet de Milaansche tentoonstelling echter niet +onder voor die van Luik en Duesseldorf, welke wereldtentoonstellingen +werden genoemd; zij heeft een grootte van 980,000 M_2_, terwijl de +overdekte hallen tezamen een oppervlakte beslaan van 245,000 M_2_, +verdeeld over 125 groote gebouwen en kleinere paviljoenen. + +Teneinde den lezers eenigszins een maatstaf ter vergelijking te geven, +wil ik er hier aan herinneren, dat de Luiksche wereldtentoonstelling +van 1905 een terrein van 11 H.A. besloeg met een overdekte ruimte van +110,000 M_2_; het aantal gebouwen en paviljoenen bedroeg in Luik 98. + +In een stad, geheel in de vlakte gelegen en met oude vestingmuren +omringd, viel het niet gemakkelijk voor een zoo groote tentoonstelling +een geschikt terrein te vinden. De ruimte van het binnen de enceinte +gelegen Park bood nauwelijks een derde van de oppervlakte die men +noodig had. De aandacht viel toen op het buiten de bastions gelegen +exercitieterrein van Milaan's groote garnizoen, de _Piazza d'Armi_, +maar ook dit was nog te klein. Toen kwamen de ingenieurs op het +lumineuze denkbeeld om de beide terreinen, door een nieuwe stadswijk +van niet geringen omvang van elkander gescheiden, in gebruik te nemen +en ze onderling te verbinden door een electrischen spoorweg over een +viaduct, bijna lijnrecht loopend van het midden van het eene naar +dat van het andere. + +Met medewerking van de militaire en burgerlijke autoriteiten slaagde +dit plan volkomen. En daaraan is het nu te danken, dat de hoofdingang +van de tentoonstelling op nog geen 20 minuten afstands van het centrum +der stad is gelegen. + +Wanneer men van het _Cordusioplein_, waar het monumentale Beursgebouw +en het paleis van de "Algemeene Verzekerings-Maatschappij" +in elliptischen vorm rondgebouwd zijn, en dat vlak achter de +noordwestelijke zijde van het Domplein, het centrum der oude stad, +gelegen is, de _Via Dante_ ingaat, een der breedste en fraaiste +hoofdstraten van Milaan, dan ziet men aan het einde daarvan op het +_Foro Bonaparte_, dat een halven cirkel vormt, recht voor zich het +beroemde en indrukwekkende _Castello Sforzesca_ met zijn massieve +torens en heerlijke versieringen van Leonardo da Vinci en Bramante, +de voormalige woonplaats der Visconti's, meermalen in den loop der +eeuwen verwoest en weer opgebouwd, telkens weer verwaarloosd maar nu +weer bijna geheel gerestaureerd tot een grootsch historisch monument en +inwendig ingericht tot archeologisch en kunst-museum, verrijzen. Door +de hoofdpoort, de _Torre del Filarete_, het _Castello_ binnentredende +en recht overstekende door den eersten en tweeden binnenhof (_Piazza +d'Armi_ en _Corte Ducale_) bereikt men door de tegenoverliggende poort +aan de achterzijde het fraai aangelegde _Parco_, dat geheel beheerscht +wordt door den ver op den achtergrond verrijzenden triomfboog met zijn +mooie _bas-reliefs_, de _Arco della Pace_, oorspronkelijk bestemd +om de heldendaden van Napoleon te eeren, maar later gewijd aan een +herdenking van de nederlagen van den grooten Keizer, die bekroond +wordt door het wonder-mooie werk van den beeldhouwer Sangiorgio, in +brons gegoten door de gebroeders Manfredini en voorstellende de godin +des vredes staande op haar met zes vurige paarden bespannen zegekar. + +In dit park, begrensd door die beide monumenten en omringd door +een voornaam kwartier van patricische huizen en villa's, ligt, +schuilgaande grootendeels onder donkere cypressen en ander zwaar +geboomte, het eene gedeelte der tentoonstelling en vandaar leidt de +electrische spoorweg naar het grootere terrein, dat ruim 20 minuten +loopens verder is gelegen. + +Links van het _Castello_, aan het einde van het breede +_Foro Bonaparte_, ligt de hoofdingang der tentoonstelling, een +architectonisch goed gelukt bouwwerk, waarvan onze foto een duidelijk +beeld geeft. + +In dit ranke bouwwerk met zijn zuilengalerij, zijn sprekende +versieringen en beelden, hebben de architecten--aan wier hoofd de +bekwame Besana staat--veel vergoed van het gemis van een monumentaal +hoofdgebouw en een panorama over heel de tentoonstelling. Toch ligt +de beteekenis van deze rijke facade die 's avonds met duizenden +gloeilampjes wordt verlicht meer in de beide Simplontunnels, waarvan +zij de omlijsting vormt. + +Aardiger _clou_ ware voor deze tentoonstelling wel niet uit te vinden +geweest dan de bezoekers te doen binnengaan door een tunnel, waarmee +op bedriegelijke wijze de Simplontunnel nagebootst is. Dat is dan ook +de groote attractie, het nieuwe en wonderbare. Het is dan ook aardig +gedaan; de illusie is volkomen. Men schuift het zwarte gordijn even op +zij en treedt de onbekende duisternis in; in de verte gloeien kleine +lichtjes tegen den van kristallen glinsterenden rotswand; bij hun +zwak schijnsel ziet men op den bodem de vage evenwijdige lijnen van de +rails. Men hoort het gekletter van water en het snorren en stampen van +machines. Het zijn de boormachine en de luchtververschingsinstallatie +die hier in werking worden getoond. Door nauwe zijgangen, waarin men +de scherven van rotsblokken onder de voeten hoort kraken, komt men +in den tweeden tunnel, evenwijdig aan den eersten loopende, die, +evenals in de werkelijkheid, met den eersten halverwege een punt +van samenkomst heeft. In dezen tweeden tunnel heeft men kans gezien +op vernuftige wijze duidelijk te maken, hoeveel last men bij den +bouw gehad heeft met het van boven door de aderen in den bergwand +doorsijpelende water, dat menigmaal de gangen blank zette. Uit den +rotswand springt hier met geweldige kracht het heldere water van den +bergstroom dat bruisend en schuimspattend zich neerstort temidden +van de rotsblokken, juist zooals men dat in het hooggebergte ziet. + +Men behoeft thans niet naar Iselle te reizen om zich een begrip +te kunnen vormen van het grootsche werk, dat daar is geschied en +welks voltooiing hier wordt gevierd. De kunst van nabootsen tracht +de wezenlijke techniek in haar hooge vlucht te achterhalen. Alles +toch is zoo natuurgetrouw, dat men werkelijk meent in het hart van +de Hoog-Alpen te verkeeren. + +Tusschen de beide tunnelingangen heeft de gevierde beeldhouwer +Butti een beeldengroep aangebracht, die den moeizamen tunnel-arbeid +voorstelt. Een mooi afgietsel in brons van deze sprekende groep is +door het Uitvoerend Comite aan Z.M. den Koning als een aandenken aan +de plechtige opening aangeboden. + +De beide tunnelpoorten worden bekroond door een eleganten toren, +dragende een Mercurius-beeld, en welks versieringen de beteekenis van +het werk des vredes, door de samenwerking van Zwitserland en Italie +tot stand gebracht, symboliseeren. + +Aan weerszijden van den hoofdingang sluiten langwerpige vleugels zich +aan dit smaakvolle bouwwerk aan. Rechts is de afdeeling "Visscherij", +waarin Duitschland schitterend voor den dag is gekomen, ondergebracht, +waarbij zich weer aansluit een zeer interessant aquarium; links +vindt men een reeks van ineenloopende zalen, waar bijeengebracht is +een hoogst belangwekkende verzameling oudheidkundige voorwerpen die +betrekking hebben op het transportwezen te water en te land. Aan de +medewerking zoowel van het Quirinaal als van het Vaticaan is het te +danken, dat het een waar genot is deze retrospectieve afdeeling te +doorwandelen, waaraan bovendien prof. Fumagalli door een methodische +groepeering zekere wetenschappelijke waarde gegeven heeft. Men vindt +er zoowel de draagstoel van Leopold II, Groot-hertog van Toscane +als de staatsiekaros waarmee Paus Pius VII in 1814 zijn intocht +hield in Modena; de berlina met koperen paneelen, rijk met zilver +beslagen, van Ferdinand II van Bourbon (Corte di Napoli: 1839) +als de rijk-gebeeldhouwde gala-koets, die gediend heeft in den +begrafenisstoet van Victor Emanuel II in 1878 bij de overbrenging +van het stoffelijk overschot van het Quirinaal naar het Pantheon; +vergulde kardinaalskarossen en met acht paarden bespannen trouwkoetsen +met beschilderde paneelen en van binnen met satijn bekleed van het +Huis van Savoye. + +Niet minder de moeite waard zijn de modellen van oude schepen; o.a. van +de galjoen, waarmee Maria de Medici in 1600 van Livorno naar Frankrijk +is gevaren. + +Ook het "voorheen en thans" op het gebied van de rijwielen wordt +in een apart zaaltje vrij volledig te zien gegeven, terwijl de +Italiaansche Posterijen en de Duitsche Rijkspost een belangrijke +historische inzending hebben samengebracht, bestaande in modellen +van oude postkoetsen, uniformen, gereedschappen, documenten enz. + +Men kan gerust zeggen, dat deze afdeeling tot de best-geslaagde van +de tentoonstelling behoort. + +Na deze uitstapjes rechts en links van den hoofdingang gaan +we nu het Park in, waarvan de aanleg getuigt van den smaak der +Milaneesche tuinbouwkundigen; frisch en fleurig ziet er alles uit +en de breed-uitgespreide waaierpalmen en bloeiende camelia's zouden +wij wel zoo naar ons land willen meenemen! De stoomwals heeft de +breede wegen geeffend, waarin de zware vrachtwagens diepe voren +hadden getrokken; aan den rechterkant krijgen we nu de voornaamste +tentoonstellingsgebouwen in het oog; zij rijzen geen van alle hoog +op tusschen het geboomte en hun hagelwitte kleur zal bij den fellen +Italiaanschen zonnebrand verblindend zijn voor de oogen, al helpt +zij de hitte _buiten_ de zalen houden, maar overigens ... wat een +superieuren smaak hebben de Italiaansche architecten getoond bij het +ontwerpen dezer paleizen en paviljoenen! Schoon ook hier in hoofdzaak +het onduurzaam tentoonstellingsmateriaal slechts dienst kon doen, +wint Milaan het in dit opzicht verre van Luik en Duesseldorf en wordt +Parijs van 1900 naar de kroon gestoken. + +De liefde voor de schoone klassieke vormen was hier de leidstar van +mannen als Besana, Bongi en Locati, meestere in hun vak. Hier wordt +men herinnerd aan het Parthenon met zijn zuilen en bogen, daar aan +Romeinsche thermen; ginds aan de Byzantijnsche bouwkunst, elders +weer aan het Arabische Alhambra. Aan de Italiaansche en Fransche +renaissance wordt recht gedaan; kortom, de historische architectuur +viert hier hoogtij! En toch, hoe frisch, hoe oorspronkelijk +bleven de ontwerpers daarbij; hoe gelukkig wisten zij in bouworde +en versieringen uitdrukking te geven aan de bestemming van de +verschillende gebouwen! Zeker, dat alles is _klein_ tegenover dien +machtigen kolossus, den Dom, dien de christelijke kunst, als een +prediking in marmer, midden in deze stad heeft gebouwd; en te _druk_ +tegenover den stroeven ernst der middeleeuwsche kunst die spreekt +uit de _palazza's_, welke de eeuwen hier hebben nagelaten en die +thans de omlijsting vormen van deze onwezenlijke droomstad, waar +alles klatergoud en namaak is en die straks weer zal verdwijnen, +even spoedig als zij gekomen is. + +Maar ... wie ontkomt aan de machtige bekoring die van dit alles +uitgaat!? Die mengeling van architectuur en sculptuur, zij is een +weelde voor het oog en spreekt tot de verbeelding van oorden, waar +de schoonheid godheid is, waar het ideaal triumfeert in marmerwit +en kronegoud! + +Van het beeldhouwwerk gesproken: Al heeft de Italiaansche plastiek +de schoone traditien van het verleden niet weten hoog te houden, +men mocht toch bij deze gelegenheid van de beeldhouwers in het land +van Michel Angelo en Canova iets goeds verwachten. + +In qualiteit hebben zij dan ook niet teleurgesteld, maar in de +quantiteit hadden zij meer matiging kunnen betrachten. Overlading +schaadt overal, zelfs op een tentoonstelling. Alle Olympische goden +zijn er aan te pas gekomen. Het is of men een concurrentie heeft willen +ondernemen met de permanente beelden-uitstalling op het beroemde, +maar mij en velen, die onder een andere dan de zuidelijke zon zijn +geboren, weinig sympathieke _Campo Santo_. + +Maar zonder nu alles op gezag mooi te vinden, alleen omdat het van +kunstenaars als Butti en Brivio, die op dit oogenblik in de gunst +staan, afkomstig is, moet ik toch erkennen, dat er kracht en realiteit +zit in menig beeld en in meer dan een groep. + +Ga natuurlijk zoo'n compositiebeeld niet van nabij bekijken, dan +is alle illusie weg! Maar een tentoonstelling hangt nu eenmaal van +bedriegelijk decoratief aan elkaar. En niemand zal aan zoo'n _Victoria_ +of _Mercurius_, die straks op een electrisch verlicht voetstuk zullen +staan, hooge kunsteischen stellen! + +Het is al veel waard, wanneer het gevoel niet wordt gekwetst door +groven wansmaak of jammerlijke banaliteit. En daartegen hebben de +artistieke en technische leiders der tentoonstelling met veel zorg +gewaakt. Binnen die grenzen heeft men echter het eigen initiatief +zooveel mogelijk vrijheid gelaten en zoo is er tusschen al die groote +paleizen en paviljoenen een aardige afwisseling van Zwitsersche +chalets, Schwartzwalder huisjes; Oostersche kiosken enz. Telkens wordt +het oog weer geboeid door iets eigens en karakteristieks. Hoe jammer, +dat ook Nederland, als te St.-Louis, niet met iets eigens, met een +pittigen oud-hollandschen trapjesgevel bv., is kunnen komen! Maar +de Milaneesche aannemers vroegen fabelachtige prijzen en de middelen +waren gering. Nu heeft het Nederlandsch comite zich tevreden moeten +stellen met 800 M_2_ in de gemengde afdeeling der decoratieve kunst, +waar het Japan tot buurman heeft, en 200 M_2_ elders voor op zichzelf +staande inzendingen als die van den baggermolen-fabrikant Smulders uit +Schiedam. Het is nu maar te hopen, dat het inwendige (de versiering +is bij den heer Kromhout uit Amsterdam zeker in goede handen) en de +inzendingen goed zullen maken wat aan het uiterlijk ontbreekt. Maar +daarvoor is nog wat geduld noodig. Niet voor half Juni zal de +Nederlandsche afdeeling geopend kunnen worden. Met dit wat achteraf +gelegen gebouw schenen de heeren van de bouw-commissie het minste +haast te hebben. En toen de gedelegeerde commissaris van Nederland +herhaaldelijk aandrong op meer spoed, wijzende op het ergerlijk +luieren der Italiaansche werklieden, die, als 't koud is, zich rond +een houtvuurtje gaan warmen en als 't warm is, in 't zonnetje liggen +te slapen, antwoordde men zoo philosophisch-laconiek als Italianen +dat alleen kunnen: "Laat dan Nederlandsche werklieden komen om het +gebouw af te maken. Zwitserland heeft ook eigen werklieden ontboden!" + +Biedt een tentoonstelling kans van welslagen, al geeft ze ook nog +zooveel interessants te zien, waar de leiders dergelijke luchthartige +opvattingen koesteren?... De vertegenwoordigers van het buitenland, +die ervaring hebben op dit gebied twijfelen er wel eens aan. Maar de +Italianen zijn onverbeterlijke optimisten; zij kloppen de mopperaars +gemoedelijk op den schouder en zeggen glimlachend: "_Al levar della +tende si vedra_", of te wel: als de boel weer afgebroken wordt, +zal _alles_ je duidelijk zijn. Een troost!?... + +Wij zijn nu in de groote middenlaan van het Park, die dit gedeelte +der toonstelling in twee groepen scheidt: rechts wetenschap en kunst; +links de vermakelijkheden. Even wippen we binnen in het gebouw der +"Schoone Kunsten". Dat was inwendig het eerst gereed omdat de Koning +er doorheen wandelen zou op den openingsdag. Een openbaring is deze +zuiver-nationale afdeeling niet; ook zijn vele doeken verkeerd of +veel te sterk belicht. Er is in 't algemeen te veel gelegenheidswerk +zoowel van schilders als beeldhouwers. + +Een zaal is geheel gereserveerd voor de productieve familie Ciardi, +bestaande uit vader en twee zoons, die 32 werken heeft ingezonden, +een andere zaal bevat alleen 28 stukken van den grooten Venetiaanschen +meester, Ettore Tito. Ook Carcano heeft een zaal voor zich, terwijl +Carlandi, bekend door zijn fijne zeegezichten, 84 aquarellen heeft +ingezonden. + +Onder het beeldhouwwerk is meer knappe copie dan oorspronkelijk +werk. De _Unione artisti romani_ leverde hier het leeuwendeel, +o.a. een reusachtige groep van Lazio. + +Het paleis van de _Belle Arti_ bestaat uit twee vleugels in +hoefijzervorm die samenkomen in een koepelvormige zaal. In deze +feestzaal, waarvan wij een reproductie geven, had de plechtige +opening der tentoonstelling plaats. Jammer genoeg mochten er toen +geen photografische opnamen worden gemaakt--een maatregel die als +vele andere verband hield met de veiligheid van den Vorst. Want +toen langs alle lijnen electrische lichtjes fonkelden, ook in de +lauwerkransen door de engelenfiguurtjes omhoog gehouden, en heel de +zaal bezet met schitterende uniformen en galagewaden, waartusschen +de bekoorlijkste damestoiletten in teere kleuren,--allen omringend de +met bloemenguirlandes versierde estrade, waarop de Vorstelijke stoet +had plaats genomen--toen bood dat geheel een betooverend gezicht, +hoe weinig indrukwekkend de ceremonie ook overigens was, die onder +een geestdriftige ovatie aan het Koninklijk Paar eindigde met een +symbolische opening van de tentoonstelling door Koningin Elene, die +een rood lint losmaakte, dat de estrade had afgesloten van den uitgang. + +Uit den rechtervleugel de feestzaal binnengekomen treden wij nu +door den hoofdingang, door zinrijke beeldengroepen geflankeerd, +weer naar buiten. Aan de overzijde van de breede allee zien wij, +verscholen in het frissche groen, drie kleine gebouwen liggen, +evenveel verschillend van stijl als van bestemming; voornaam en mooi +is de facade van het kleine paleis der stad Milaan, in Italiaansche +renaissancestijl gebouwd, waarin het gemeentebestuur, dat een ruim +aandeel genomen heeft in de totstandkoming der tentoonstelling en +bij feestelijke gelegenheden de honneurs tegenover de gasten uit den +vreemde waarneemt, een volledig overzicht geeft van de inrichting +zijner model-bedrijven en van het vele wat Milaan doet op het gebied +van onderwijs, armenzorg, hygiene en volkswelvaart. Zij die ook om +iets te leeren de tentoonstelling bezoeken zullen hier een nuttig +uurtje kunnen vertoeven in deze rustige omgeving. + +Van een heel ander karakter is het Zwitsersche paviljoen dat +natuurlijk van wege "de onverbrekelijke vriendschapsbanden" op deze +tentoonstelling een eereplaats kreeg. + +Het is een echt Zwitsersch chalet, in wit rood en bruin geschilderd +hout met balcons en een luifeldak en pittig torentje; een juweeltje +van dien karakteristieken bouwstijl van het Alpenland. "Een bescheiden +huisje" noemde de Zwitsersche commissaris-generaal Siemen het, toen +hij er uit naam van de Bondsregeering den Koning van Italie begroette, +maar de jonge Vorst die zijn oogen altijd goed den kost geeft had +het bij het rechte eind, toen hij den bescheiden Zwitser warme hulde +bracht voor dat smaakvol paviljoen, een sieraad van de tentoonstelling. + +Natuurlijk is de inhoud van het gebouw grootendeels gewijd aan de +werken van St. Gotthard en Simplon, gesymboliseerd in een groot fresco +in den voorgevel, en de vermaarde Zwitsersche kunstnijverheid. + +Een honderd schreden verder ligt op een heuveltje, gelijk in hoogte +aan de viaduct, het Park-station van den electrischen spoorweg, +ook een aardig, luchtig gebouwtje, waaraan veel zorg is besteed. + +Voor wij uitstappen echter nog even een kijkje genomen aan het +uiterste einde van het Park bij den Vredesboog in het complex van +gebouwen, dat gewijd is aan een der belangrijkste afdeelingen van de +tentoonstelling: de versieringskunst; het zijn eigenlijk twee reeksen +van gebouwen, door binnenhoven met zuilengalerijen, aardige beelden +en fonteintjes, onderling met elkaar in gemeenschap, gescheiden door +een smal laantje; het is hier, dat ook Nederland zijn beste beentje +voor zal zetten. Maar de strijd zal zwaar zijn. Op dit oogenblik zijn +de gebouwen nog nauwelijks onder dak en is de chaotische toestand +nergens zoo wanhopig als hier in dit hoekje; van etaleeren kan dus +nog geen sprake zijn. Maar de ingenieur die hier de leiding heeft, +de heer Gatti-Casazza, weet schitterende dingen van deze afdeeling +te vertellen. Na de welgeslaagde proefneming in Turijn met de +tentoonstelling van versieringskunst in 1902 zal Italie hier nu +eens met 500 van zijn eerste architecten en artisten (grootendeels +uit Lombardije) uitkomen; een ruimte van maar eventjes 12000 M_2_ +heeft het daarvoor noodig; Hongarije, dat in de laatste jaren een +reusachtige vlucht nam op het gebied der kunstnijverheid, zal 3500 +M_2_ innemen; Engeland 1000; Zwitserland, Japan en Nederland elk +800; Duitschland 500; Turkije 350 en Noorwegen 100. Nederland maakt +dus quantitatief geen slecht figuur. Jammer echter, dat onze eerste +firma's op dit gebied geen lust tot deelneming gevoelden. + +Frankrijk, Oostenrijk, Rusland en Belgie hebben ook hun afdeeling +versieringskunst ondergebracht in hun eigen gebouwen op de _Piazza +d'Armi_. Ofschoon de Commissie van toelating lang niet gemakkelijk is +geweest, hebben de aanbiedingen zoo de verwachting overtroffen, dat +zij heeft moeten laten varen het denkbeeld om ook een retrospectieve +tentoonstelling van de ontwikkeling der toegepaste kunst in den loop +der eeuwen te geven. Een eereplaats zal echter gegeven worden aan +den vrouwenarbeid, waarvan, onder de auspicien van de Hertogin Maria +Anna Visconti di Modrone Gropallo, presidente van het damescomite, +evenals te Luik, veel belangwekkends zal te zien gegeven worden. + +Een zware taak wacht de jury maar ook een aangename, want de Koning +heeft een eereprijs van 10,000 lire uitgeloofd voor de fraaiste +"complete moderne inrichting". + +Aan den anderen kant van het park, nog een groote uitgestrektheid +met mooie gazons en waterpartijen, zetelt het Vermaak. Daar kan +men een reis naar het hooge noorden maken en zich verbeelden op de +ijsberenjacht te zijn, of de geneugten smaken van een montagne russe; +daar kan men zich in aardige bars en kiosken door gebronsde zuidelijke +schoonen met uitdagende, donkere oogen champagne en vruchtenijs laten +bedienen; daar kan men voor een halve lire heel Tyrol of het Berner +Oberland doorreizen onder 't genot van Muenchener Hofbraeu, Chianti of +Capri, Marsala of Vermouth van fratelli Cora; daar kan men 's avonds +tusschen de donkere cypressen in den maneschijn zitten mijmeren bij +"American drinks", zoo echt als in de eerste Broadway-bars; daar kan +men zich van een helling in een bootje met duizelingwekkende vaart +in een meer laten storten of, wanneer men 't op dit ondermaansche +te benauwd krijgt, hoog in de lucht rondvliegen in een _Aeroplan_ +en in jolige pret lachen om dat Castello en dien Dom die daar zoo +eigenwijs en roerloos staan te droomen midden in dat wereldsche, +lawaaierige Milaan; daar klinken muziek en zang; daar raakt men de +zilverstukjes kwijt.... + +Daar mist men alleen Lucas Bols of Wynand Fockink, anders trouwe +comparanten op groote tentoonstellingen, die hier met een "Oude +Schiedammer" en een jonge Zeeuwsche boerendeern toch zeker al even +veel succes zouden hebben als overal elders in de wereld. + + + +Maar het wordt tijd, dat wij het Park verlaten en naar de _Piazza +d'Armi_ trekken, waar wij in vogelvlucht hebben te overzien _veel_ +dat nog niet af is en heel _weinig_ dat wel gereed is. Konden wij +maar werkelijk in een luchtballon er over heen zweven! Dan liepen we +geen kans overreden te worden door zwaargeladen goederentreinen en +in dolle vaart rondsnorrende auto's, die voor de snelle verplaatsing +van comite-leden zorgen als zij lastige reclamanten uit de voeten +willen blijven. + +Het electrische treintje, comfortabel ingericht--een voorbeeld voor de +directie der Italiaansche spoorwegen die, sedert de staatsexploitatie +in vollen gang is, nog niet veel gedaan heeft om het spoorwegverkeer +uit zijn achterlijkheid te verlossen--brengt ons, hoog over straten +en lanen en pleinen, over de ranke en sierlijke viaduct in een paar +minuten daar. + +Ook deze terminus doet ons kennismaken met een aardig, rustiek +station met bloemperken en heesters omgeven; ruim, ongevaarlijk en met +zacht-glooiende op- en afgangen. De maatschappij die dat goedkoope +lijntje van 5 cent per rit exploiteert heeft eer van haar werk en +succes; het aantal abonnes loopt al in de tienduizenden. + +Recht voor ons ligt in het midden van het vierkante terrein, dat +een omtrek heeft van ruim drie kwartier loopen en doorsneden is van +lange rechte lanen, waartusschen nu de vakken tot weelderig plantsoen +met rotsen en vijvertjes, fonteinen en bloembedden zijn aangelegd, +het groote paleis van het "Transport te water" met den reusachtigen +vuurtoren op natuurlijke grootte, die 's avonds een intens licht over +tentoonstelling en stad verspreidt, op den voorgrond. Handelsvloot en +passagiersschepen worden in deze afdeeling wel erg op den achtergrond +gedrongen door de Marine, die toch eigenlijk slechts in verwijderd +verband staat met "transport te water." Maar hiermee kon Italie +meer geuren dan met zijn scheepvaart, die niet sterk vooruitgaat, +hoewel, na de jongste Marine-rapporten, deze tentoonstelling van +model-materiaal een bitter bijsmaakje voor de Italianen heeft gekregen. + +Ook het buitenland heeft in deze afdeeling _acte de presence_ +gegeven. Krupp en Armstrong vervullen u hier met bewondering voor hun +werken maar ook met een tikje wrevel; die onheilspellende kanonnen +storen de vredes-gedachten, die de ideeele achtergrond vormen van +dit jubelfeest van den arbeid, waar de natien komen getuigen van hun +grootheid en hun kracht ... in de werken der beschaving en des vredes. + +Enkele modellen van Oceanflyers, van moderne luxe-schepen, van +reusachtige vrachtbooten, zeesleepbooten en baggermolens gaan +hier bijna verloren voor 't oog tusschen de vernielingswerktuigen, +torpedobooten, torpedo's, pantsertorens enz. + +Trouwens, hier en daar verspreid over het terrein vindt men nog +onderdeelen van deze sectie. Zoo heeft de groote Italiaansche +Stoomvaart-Maatschappij, die ook de dagelijksche diensten tusschen +het vasteland en Sicilie verzorgt, haar eigen, kranig gebouw en is +er een zeer bezienswaardige inzending van motorvaartuigen, elegante +gondeltjes, waarmee men lust zou gevoelen zich te laten voortglijden +over de smaragden golfjes van de Zwitsersche en Italiaansche bergmeren. + +Links van "Marine" ligt het grootste tentoonstellingspaleis, de +"Galerij van den Arbeid", een complex van reusachtige hallen +met drie koepelvormige ingangen. In de voornaamste daarvan was +een prachtig plaatsje gereserveerd voor een inzending van de +Amsterdamsche diamantindustrie, waarop men aanvankelijk scheen te +mogen rekenen. Jammer, want die zou hier _furore_ gemaakt hebben! Over +de inzendingen in deze afdeeling valt nog zoo goed als niets te +zeggen; behalve een paar mooie kleurendrukpersen en een reusachtige +rotatiepers, waarop een tentoonstellingsuitgave van het grootste +dagblad van Milaan, de uitnemend geredigeerde en snel-ingelichte +_Corriere della Sera_, tot stomme verbazing der toeschouwers wordt +gedrukt en gevouwen, staan er slechts rijen van onopengemaakte +kisten, waarin de schatten van de machinale kunstnijverheid verborgen +zijn. Meer dan een schoone belofte is dit Arbeidspaleis dus nog niet. + +Wij naderen nu bekend en bevriend terrein. Een gebouw met frisschen +vriendelijken baksteengevel zegt ons terstond, dat wij hier te doen +hebben met iets uit gewesten, dichter bij Nederland; het doet zelfs +vreemd in deze omgeving van witte paleizen met blauwe koepels en veel +verguld. Het verwondert ons dan ook niet uit het dak de Belgische vlag +te zien wapperen. Wij zijn thuis; die rustige lijnen van de Vlaamsche +renaissance, die symmetrie welke geen oogenblik stijf wordt, zij +doen ons Nederlandsch hart goed. Onze naburen zijn hier schitterend +voor den dag gekomen, om jaloersch van te worden. Ook de Italianen, +die wel eens meenen het monopolie van stijl en smaak te hebben, +kunnen hun bewondering niet verbergen. + +Inderdaad, dit gebouw--werk van den Brusselschen architect Henry +Vaes--is opgericht _a la gloire de la patrie_, zooals op een +gedenksteen in den muur van een der torens is gebeiteld. Maar ... de +Belgische regeering, zich dankbaar herinnerend de ruime deelneming +van Italie aan de wereldtentoonstelling te Luik, stelde dan ook +een bedrag van fr. 300.000 ter beschikking van de commissie van dat +land. Met zoo'n sommetje kan men wat beginnen! + +Ook de inzendingen der Belgische kunstnijverheid die het gebouw en +een daarnaast gelegen hal zullen vullen, beloven het beste te geven +wat het nijvere land kan voortbrengen, vooral kant en smedewerk. + +Langs de achterzijde van het terrein liggen drie groote gebouwen, +die samen een reuzenstation vormen met uitgestrekte overkappingen. + +Wij hebben hier te doen met de kern der tentoonstelling, de wortel +van de reuzenplant: het spoorwegwezen. Vier landen domineeren hier; +Duitschland, Oostenrijk, Hongarije en Italie zelf, dat zeker, al komt +het hier met mooie dingen uit, op dit gebied eenige bescheidenheid +mag in acht nemen. Reusachtige locomotieven en prachtig-ingerichte +slaap- en salonwagens vormen het hoofdbestanddeel dezer afdeeling, +terwijl Italie zeer interessante nieuwe uitvindingen op het gebied van +seinwezen en veiligheidsinrichtingen in werking te aanschouwen geeft. + +Van groot practisch belang voor berglanden zijn o.a. de optische en +gehoor-signalen voor tunnels en de nieuwste tandradbaan-locomotieven. + +Een zeer sympathieken indruk maakt de iets verder onder hangars +geherbergde inzending van het Italiaansche _Roode Kruis_, +waarvan vooral de aandacht verdienen de met veel zorg ingerichte +transportwaggons en booten voor gewonden. Ook Duitschland's +_Sanitaetswesen_ komt hier schitterend voor den dag met ziekenbarakken, +vervoerbare barakken en vriendelijke paviljoentjes. + +Van de ziekenverpleging naar de hygiene _il n'y a qu'un pas_. Hier +ook in letterlijken zin. Heerlijk is weer die frontgevel van den +architect Bongi, aan het paviljoen, waar Aesculapius' vriendelijke +dochter troont, gegeven. Van het zinnebeeld der gezondheid, de slang, +heeft hij bij de versieringen een gelukkig gebruik gemaakt. + +Welke schatten Hygieia in haar tempel tentoonspreidt is nog +een geheim. Alleen is mij bekend, dat onder de inzenders ook een +Nederlander is. Onze consul te Milaan, de ingenieur H.J. Van der +Schalk, exposeert er modellen van hygienisch ingerichte boerenwoningen +en veestallen volgens een nieuw systeem. + +Uit het gebied waar de godin der gezondheid heerscht, over te gaan +naar Cairo is nog al een sprong. De oosterlingen staan gewoonlijk +met Hygieia op een gespannen voet. Maar het tentoonstellings-Cairo +in miniatuur is nog al onschuldig! 't Ziet er alles zelfs te +onnatuurlijk zindelijk uit, het ruikt er te frisch om de illusie +volkomen te doen zijn. Maar aardig is die exotische omgeving voor +ons, westerlingen, toch altijd. Hoe verrukkelijk doen die glanzende +koepel en die fijne minaret van de Hasinin-moskee tegen het zuidelijk +azuur! Hoe schilderachtig zijn die kleine straatjes en de bazar, +waar de oosterlingen bezig zijn hun snuisterijen uit te pakken! Nu is +'t nog rustig en leeg hier, maar weldra zal de moslem zijn gebeden +prevelen in den toren; zal er vreemdsoortige, lawaaierige muziek +klinken bij de Arabische danseres, die de Italianen zal laten genieten +van een nerveusen _danse du ventre_; dan zullen de kooplieden met +hun roode fez u met een "_bon marche, monsieur!_" naloopen om u hun +waren aan te prijzen en bruine jongens op bloote voeten u trachten +over te halen om op een witten ezel of een hoogen kameelenrug rond te +rijden. En nog lang daarna zal de geur van de rozenolie u herinneren +aan die oostersche atmosfeer van de nagebootste Nijlstad hier midden +in Lombardije. + +Langs Bulgarije, dat zich de weelde van een eigen fraai paviljoen +kon veroorloven evenals vorig jaar te Luik, keeren we weer naar +Midden- en West-Europa terug. We hebben nu het langwerpige paleis +van Frankrijks decoratieve kunst met de 4 smaakvolle ingangen voor +ons liggen. Uitwendig en inwendig viert de Fransche kunst hier weer +haar triomfen. Wie kan zich daarmee meten!? Een glans van voornaamheid +ligt over al dat werk. + +In een boog om dit gebouw heen liggen drie afdeelingen die, eenmaal +gereed, tot de belangrijkste der tentoonstelling zullen behooren. Het +zijn: "Automobilisme en Cyclisme", "Rijtuigfabricage" en "Landbouw"; +rococostijl was hier wel de meest aangewezene, maar toch hebben de +architecten de bestemming van de gebouwen gelukkig uitgedrukt in +attributen, symbolische fresco's enz. + +Over den inhoud valt nog weinig te zeggen; de automobiel-fabricage +heeft in Italie groote vlucht genomen en schijnt dan ook kranig te +zullen uitkomen, vooral met luxe-auto's en omnibussen, zooals er hier +thans reeds verscheidene in dienst zijn. + +De Landbouw beschikt over uitgestrekte hallen van groote wijdte. Juist +nu het ideaal van den Koning: "een internationaal Landbouw-instituut +te Rome" het eerste stadium van verwezenlijking is ingetreden, +wil Italie eens laten zien hoe ver het op dit gebied is. Dat had +misschien ook op den weg van Nederland gelegen, maar onze landbouw +zal in deze afdeeling slechts vertegenwoordigd worden door een magere +inzending van zuivelproducten en ... een Turksche sigarettenfabriek uit +Amsterdam. Verkeerde indrukken worden op die wijze wel bevorderd! Te +leeren zal er in deze afdeeling veel zijn, want vooral in Lombardije +staat de landbouw op een hoogen trap. De Italiaansche landbouwer is +een zorgzaam arbeider; dat kan men, door deze vruchtbare laagvlakte +reizende, overal waarnemen. + +Wij zijn nu weer bij het punt van uitgang: het station, +teruggekeerd. Overal stilstaan konden wij natuurlijk niet; men zal +mij de opsomming van reclame-inzendingen, van azuren grotten en een +Afrikaansch dorp, wel willen schenken. Dat alles is _schon dagewesen_ +op iedere wereldkermis. + +Maar wij mogen toch geen afscheid nemen van de _Piazza d'Armi_ zonder +even binnengeloopen te zijn in het mooie, sprekende paviljoen van +de latijnsche staten van Zuid-Amerika. Deze staten: Peru, Chili, +Uruguay, Guatemala, San Domingo, Brazilie en Argentinie hebben van +praktischen zin blijk gegeven. Hoe ook onderling steeds verdeeld, +heeft ditmaal een zeker ras-instinct hen er toe gedreven om de handen +ineen te slaan tot het verrichten van datgene, waartoe elk op zichzelf +niet krachtig genoeg zou zijn. Elke van de regeeringen dezer landsn +heeft 6000 francs beschikbaar gesteld voor een collectieve inzending, +die er van getuigt, dat men op het zuid-westelijk halfrond nog iets +anders verstaat dan staatsgrepen en omwentelingen op touw te zetten. + +De in Italie gevestigde consuls van deze staten, aan wie het +voornamelijk te danken is, dat Zuid-Amerika hier meer op den voorgrond +treedt dan op de laatste wereldtentoonstellingen in Europa, hebben +eer van hun werk, zoo goed als de beeldhouwer Laforet, auteur van +het standbeeld van Christoforus Columbus in de vestibule van het +paviljoen en reeds bekend door het mooie Verdi-monument te Triest. De +400-jarige sterfdag van den koenen ontdekker van Amerika wordt op 21 +Mei bij dat standbeeld plechtig herdacht, o.a. met een redevoering +van Edmond de Amicis. + +Op onzen weg naar den uitgang van het terrein passeeren wij +de afdeelingen luchtscheepvaart en meteorologie, die zeker in +nauwe betrekking tot elkaar staan, al is het den vernuftigsten +en stoutmoedigsten luchtschipper nooit gelukt in letterlijken zin +"naar de maan" te gaan. Van tijd tot tijd worden hier op een met +tribunes omringd terrein luchtballons opgelaten, zoowel bestuurbare +als vrij in het luchtruim zwevende; ook het Duitsche militaire +luchtscheepvaartcorps doet daaraan mee met zijn sigaarvormige +uitkijkballons; deze zeer vreedzame verkenning van Lombardije vindt bij +het publiek wegens de bewonderenswaardige vlugheid en nauwkeurigheid +der exercitien grooten bijval. Geen wonder; de kleine, weinig gespierde +Italiaansche officieren en soldaten missen dat stramme en stroeve! + + + +Milaan heeft zijn "_settimana di gloria_" gehad! De feesten, waarmede +de blijde begroeting van de jong-geborene is gevierd, zijn nu weer +voorbij, de Koning en de Koningin naar Rome teruggekeerd; ook de +vertegenwoordigers van de buitenlandsche dagbladen en tijdschriften +pakken hun koffers; de tentoonstelling wordt verder afgewerkt en +Milaan bereidt zich voor op de ontvangst der duizenden vreemdelingen +uit het zuiden en van over de Alpen. + +Veel reclame in het buitenland maakt het Propaganda-comite van de +tentoonstelling niet; het is waarschijnlijk overtuigd, dat de 120 +internationale congressen, ingezet met het groote en luidruchtige +studentencongres, de automobielen-wedstrijden en gymnastiek-feesten, +de wedrennen en andere hippische feesten, de concerten en historische +optochten, de vuurwerken en illuminaties, de diner's en recepties +onder de auspicien van Milaan's gastvrije en royale vroedschap, +genoeg aantrekkingskracht zullen oefenen op de duizenden, die een +gelegenheid zoeken om hun zomervacantie aangenaam door te brengen. + +"Naar Milaan!" zal het parool zijn van alle toeristen en +toeristenbureaux in het komend seizoen. + +De lezer make, na mijn indrukken van de eerste levensdagen der +tentoonstelling, die ik getracht heb zoo objectief mogelijk weer te +geven, gelezen te hebben, voor zichzelf uit of er aanleiding is om +aan dat wachtwoord te gehoorzamen ook voor dengene die geen modeslaaf +wil zijn. + +Maar ik ben er zoo zeker van, dat wie het voorrecht zal hebben deze +tentoonstelling in een later stadium van ontwikkeling of wel, eerlang +tot vollen wasdom gekomen, te aanschouwen, hier rijke schatten van +leering en genieting zal vergaren, dat ik straks mijn laatsten groet +van de toppen der Alpen aan de tegen den horizont vervagende spitsen +van den Dom niet zal brengen zonder een: "_A rivederci, Milano!_" + +_Milaan, Mei 1906_. + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te +Milaan, by Ph. J. Ketner + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + +***** This file should be named 14043.txt or 14043.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/0/4/14043/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/14043.zip b/14043.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..acd5914 --- /dev/null +++ b/14043.zip diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..6ad9f95 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #14043 (https://www.gutenberg.org/ebooks/14043) diff --git a/old/14043-8.txt b/old/14043-8.txt new file mode 100644 index 0000000..1c3f3dc --- /dev/null +++ b/old/14043-8.txt @@ -0,0 +1,1245 @@ +The Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan +by Ph. J. Ketner + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906 + +Author: Ph. J. Ketner + +Release Date: November 14, 2004 [EBook #14043] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + + + +Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + +Door PH. J. KETNER. + + +_Settimana di gloria_!--Wie had vóór eenige weken, toen de geweldenaar +aan de golf van Napels dood en verschrikking bracht over het land; +toen de Natuur, die Italië zoo mild heeft bedacht, die er zoo veel in +schoonheid heeft hersteld en geheeld, wat door den Tijd was getroffen, +met wreede hand in weinige uren in een woestenij verkeerde de velden +en gaarden die de menschen door jarenlangen noesten arbeid in het +zweet huns aanschijns tot vruchtbare landouwen hadden weten te maken; +toen 1906 óók voor Italië een rampjaar dreigde te worden,... wie had +toen durven denken, dat zóó kort daarop in datzelfde land een week +van glorie zou aanbreken als inzet van een jubelfeest ter eere van +de overwinning van den mensch _op de natuur_!? + +Maar Italië is altijd het land van scherpe contrasten en snelle +overgangen geweest, en geen natie ter wereld die zich zoo spoedig over +leed en ellende heenzet als dit lachende volk onder zijn lachenden +hemel! + +En zóó kwam het, dat, terwijl in het zuiden van het land de nood- +en doodsklokken nog luidden en rouwwaden werden gespreid in kerken en +huizen, in het noorden al weêr de beiaard jubelklanken deed trillen +door de lucht en het rood-wit-groen met het witte kruis van Savoye +werd ontplooid ten teeken van nationale vreugde. + +Ginds de mensch stil, nietig, verslagen, machteloos tegenover de +vreeselijke, ontembare werking der natuurkrachten; hier de trotsche +overwinnaar, zich van zijn genie en heerschappij over de stof bewust, +met bazuingeschal de gansche wereld toegalmend: _Milano a nome d'Italia +chiama le genti a le pacifiche gare del lavore_; "Milaan roept in naam +van Italië de volkeren op tot den vreedzamen wedstrijd van den arbeid". + +Wèl mocht Milaan die eer voor zich opeischen! + +Want meer dan in eenige andere stad van Italië treden in deze +metropolis de _mensch_ en _das Gebild der Menschenhand_ op den +voorgrond. En altijd zal den reiziger die van over de Alpen Italië +binnenkomt treffen de tegenstelling tusschen de gewijde stilte en de +majesteit van het hooggebergte, waar de Natuur heerschappij voert en +de wufte, wereldsche drukte, inhaerent aan den eeredienst van den +mensch, in de stad, waar alle groote volkerenstraten, die Noord en +Zuid verbinden, hun eindpunt vinden. + +In Milaan klopt het hart van het herboren Italië; noemde Plinius +de stad, waarover Cicero, de groote redenaar, eens als stedehouder +regeerde, reeds "het nieuwe Athene", thans mag zij de geestelijke +en zedelijke hoofdstad van Italië genoemd worden. Na de overwinning +der Fransch-Piëmontsche wapenen op de Oostenrijkers bij Magenta in +1859--vereeuwigd in het prachtige ruiterstandbeeld op het reusachtige +Domplein, een der schoonste van Europa, dat Victor Emanuel II +voorstelt midden in het gevecht, zijn paard inhoudend om bevelen +uit te deelen--heeft de stad, bevrijd van het vreemde juk, zich snel +ontwikkeld tot een centrum van handel en nijverheid. + +Milaan is de _werk_stad van Italië; drie machtige bondgenooten hebben +haar daarbij geholpen om de positie te veroveren, die zij thans onder +de eerste steden van het Apenijnsche schiereiland inneemt. Deze "triple +alliantie" bestaat uit: het verstand, de werkzaamheid en het geluk. + +Aan die drie elementen dankt Milaan zijn enorme uitbreiding en zijn +toenemende welvaart. + +De stad telt nu meer dan een half millioen inwoners en is het +middelpunt van het intellectueele en artistieke leven van dit begaafde +volk; de verzamelplaats van tal van zangers, toonkunstenaars en +tooneelspelers uit alle landen der wereld; hier is de markt voor +impressario's en operadirecties. Maar boven alles verheugt zich +de industrie hier in hoogen bloei. Milaan is het middelpunt van de +Lombardijsche zijdeweverijen, die haar grondstof te danken hebben aan +de duizenden moerbeiboomen in deze vruchtbaarste laagvlakte van Europa +met wier bladeren de zijdewormen zich voeden. Ook fluweel, tapijten, +papier en gummi vormen hier belangrijke export-artikelen, terwijl +uitgevers als de gebr. Treves en de firma Sonzogno een Europeesche +vermaardheid genieten. + +Moet men niet toegeven dat alle omstandigheden Milaan hebben +voorbeschikt om binnen zijn muren (in letterlijken zin, want de +oude wallen met hun trotsche poorten zijn, schoon tot lommerrijke +plantsoenen aangelegd, nog in stand gehouden), temidden van zijn +eeuwenoude _palazza's_, zijn indrukwekkende baselieken en prachtige +monumenten, en in de schaduw van zijn machtigen Dom--kostelijkste +nalatenschap van de christelijke kunst!--de eerste internationale +tentoonstelling aan deze zijde der Alpen te herbergen?... + +Trouwens, de aanleiding tot het houden der tentoonstelling knoopt +zich onmiddellijk vast aan de commercieele belangen van Milaan. + +In 1881 opende het, onder de auspiciën van den beminden Umberto I, +de nationale tentoonstelling ter viering van de voltooiing van het +reuzenwerk van den _St. Gotthard_-tunnel en thans, na 25 jaren, is het +op nieuw het tooneel van een uitgebreider en grootscher feest van den +arbeid, met medewerking van de bevriende natiën tot stand gebracht, +ter eere van de opening van den nog belangrijker _Simplon_-tunnel. + +Naast de steden van West-Zwitserland (vooral Genève) zal Milaan toch +de meeste vruchten plukken van de totstandkoming van dezen tweeden +tunnel tusschen Zwitserland en Italië, want het groote vervoer langs +dezen nieuwen en hoogst noodigen verkeersweg, die het spoorwegtraject +Parijs-Milaan b.v. met 83 K.M. zal verkorten, zal ten slotte op Milaan +uitloopen, zoo goed als het de terminus is van het enorm-drukke vervoer +langs den St. Gotthard-spoorweg van alles wat via Basel-Luzern naar +het zuiden stroomt. + +Het feest van den Simplontunnel mag dan ook het feest van de stad +Milaan genoemd worden, maar tevens jubelt Italië, dat van den nieuwen +verkeersweg een belangrijke uitbreiding zijner handelsbetrekkingen, +vooral met Frankrijk, verwacht, daarmeê ten aanhoore van heel de +wereld uit zijn vooruitgang en zijn bloei, zijn gevoel van verjongd +leven, zijn geloof in de toekomst onder de bezielende leuze: _Sempre +avanti l'Italia!_ + + + +Het tentoonstellingsplan dateert eigenlijk reeds van 1901. De werken +van den Simplontunnel, in Augustus 1898 aangevangen, zouden in 5 jaar +gereedkomen, dus in begin 1904. Voor een goede voorbereiding was men +dan ook niets te vroeg. De ondernemers van den tunnelbouw--omtrent +welk werk indertijd een geïllustreerde beschrijving in deze kolommen +is opgenomen--de heeren Brand, Brandon en Co., hebben echter met +reusachtige moeilijkheden te worstelen gehad, waardoor de arbeid +telkens werd vertraagd en de opening herhaaldelijk moest worden +uitgesteld. + +Het tentoonstellingsplan ondervond daarvan den terugslag en zoo +werd het daarmee een ware lijdensgeschiedenis, die het, zoo al +niet verschoonbaar, dan toch verklaarbaar maakt, dat er allengs +een stadium van verslapping aanbrak, dat zich, toen de solemneele +ure naderde, begon te wreken in eindelooze verwarring en hopeloozen +achterstand. De uitbarsting van den Vesuvius werd aangegrepen als een +welkom voorwendsel om de opening nog een 8 dagen uit te stellen, maar +eindelijk begrepen de Italiaansche leiders toch, dat zij er met een: +"_Fortuna, e dormi!_", "heb geluk en slaap maar!" niet komen zouden. En +zoo zag ik, in die dagen van de barensweeën der tentoonstelling reeds +hier aanwezig, bevestigd wat een landgenoot, die hier reeds jaren woont +en het volkskarakter uitnemend kent, mij voorspeld had: "In de laatste +dagen, als 't er op aankomt, zult gij de Italianen wonderen zien doen." + +Inderdaad, toen de dag der plechtige opening dáár was, scheen het of +goede feeën in de stilte en de duisternis van den nacht rondgezweefd +hadden over de terreinen en met tooverstaven in het leven hadden +geroepen, wat luierende werklieden die liever in het zonnetje lagen +te slapen en soldaten die wel onder tucht werkten maar wier handen +verkeerd stonden voor dezen ongewonen arbeid, maar niet klaar konden +krijgen, al stonden de commissieleden er ook handenwringend bij. + +Het Uitvoerend Comité mocht van geluk spreken, dat het zóó ... den +schijn wist te redden! + +Trouwens, de kunst om het uiterlijk op te houden verstaan de Italianen +uitnemend! + +En wie zou niet gaarne veel vergeven aan een volk, dat, bij al zijn +gebreken, zoo nauw verband houdend met zijn aard en opvoeding, aan +den anderen kant zulke voortreffelijke eigenschappen toont!?... + +Want te ontkennen valt het niet dat de tentoonstelling, zooals +zij zich daar nu voordoet, getuigt van het scheppingsgenie en den +hoog-ontwikkelden smaak der Italianen. + +Zoowel in uitgebreidheid als in conceptie maakt de tentoonstelling +een grootschen indruk. Indien men voor haar een ligging had kunnen +vinden, zoo schilderachtig als de oevers van de Seine in Parijs +en van de Maas in Luik, dan ware het panorama van deze tooverstad, +marmerwit als het _Lipara_, dat Couperus' kunstenaarsoog zag, onder +Italië's diepblauwen hemelkoepel met de intense lichtschittering van +de zuidelijke zon onvergelijkelijk heerlijk geweest. + +Het oorspronkelijk tentoonstellingsplan omvatte alleen het +transportwezen: spoorwegen, scheepvaart, rijwielen en automobielen, +luchtballons enz. Maar als gewoonlijk groeide het spoedig den +ontwerpers boven het hoofd en kreeg het een omvang als men nimmer had +vermoed of bedoeld. Decoratieve kunst, schilder- en beeldhouwkunst, +kunstnijverheid, landbouw en vischteelt, telegrafie en telefonie, +hygiëne, coöperatie en verzekeringswezen, dat alles werd in het +definitieve plan opgenomen, welks uitvoering ruim 12 millioen +lire heeft gekost. En naast die permanente tentoonstelling zullen +nog tijdelijke tentoonstellingen gedurende de zomermaanden worden +gehouden van voedingsmiddelen, chemische en pharmaceutisehe producten, +fotografie, muziek-instrumenten, jachtwapenen enz. + +Het eenige, wat deze internationale tentoonstelling dan nu ook +onderscheidt van een _wereld_-tentoonstelling, dat is haar _niet +algemeen_ karakter; de groot-industrie bv. is tot veler teleurstelling +buitengesloten, daar slechts machines van een beperkt aantal +paardenkrachten in gebruik bij de kunstnijverheid mochten ingezonden +worden, terwijl in eenige afdeelingen, o.a. in die van schilder- +en beeldhouwkunst, geen internationale mededinging is toegelaten, +een maatregel die de beteekenis dezer sectie niet heeft verhoogd. + +In uitgestrektheid doet de Milaansche tentoonstelling echter niet +onder voor die van Luik en Düsseldorf, welke wereldtentoonstellingen +werden genoemd; zij heeft een grootte van 980,000 M_2_, terwijl de +overdekte hallen tezamen een oppervlakte beslaan van 245,000 M_2_, +verdeeld over 125 groote gebouwen en kleinere paviljoenen. + +Teneinde den lezers eenigszins een maatstaf ter vergelijking te geven, +wil ik er hier aan herinneren, dat de Luiksche wereldtentoonstelling +van 1905 een terrein van 11 H.A. besloeg met een overdekte ruimte van +110,000 M_2_; het aantal gebouwen en paviljoenen bedroeg in Luik 98. + +In een stad, geheel in de vlakte gelegen en met oude vestingmuren +omringd, viel het niet gemakkelijk voor een zóó groote tentoonstelling +een geschikt terrein te vinden. De ruimte van het binnen de enceinte +gelegen Park bood nauwelijks een derde van de oppervlakte die men +noodig had. De aandacht viel toen op het buiten de bastions gelegen +exercitieterrein van Milaan's groote garnizoen, de _Piazza d'Armi_, +maar ook dit was nog te klein. Toen kwamen de ingenieurs op het +lumineuze denkbeeld om de beide terreinen, door een nieuwe stadswijk +van niet geringen omvang van elkander gescheiden, in gebruik te nemen +en ze onderling te verbinden door een electrischen spoorweg over een +viaduct, bijna lijnrecht loopend van het midden van het eene naar +dat van het andere. + +Met medewerking van de militaire en burgerlijke autoriteiten slaagde +dit plan volkomen. En daaraan is het nu te danken, dat de hoofdingang +van de tentoonstelling op nog geen 20 minuten afstands van het centrum +der stad is gelegen. + +Wanneer men van het _Cordusioplein_, waar het monumentale Beursgebouw +en het paleis van de "Algemeene Verzekerings-Maatschappij" +in elliptischen vorm rondgebouwd zijn, en dat vlak achter de +noordwestelijke zijde van het Domplein, het centrum der oude stad, +gelegen is, de _Via Dante_ ingaat, een der breedste en fraaiste +hoofdstraten van Milaan, dan ziet men aan het einde daarvan op het +_Foro Bonaparte_, dat een halven cirkel vormt, recht voor zich het +beroemde en indrukwekkende _Castello Sforzesca_ met zijn massieve +torens en heerlijke versieringen van Leonardo da Vinci en Bramante, +de voormalige woonplaats der Visconti's, meermalen in den loop der +eeuwen verwoest en weer opgebouwd, telkens weer verwaarloosd maar nu +weer bijna geheel gerestaureerd tot een grootsch historisch monument en +inwendig ingericht tot archeologisch en kunst-museum, verrijzen. Door +de hoofdpoort, de _Torre del Filarete_, het _Castello_ binnentredende +en recht overstekende door den eersten en tweeden binnenhof (_Piazza +d'Armi_ en _Corte Ducale_) bereikt men door de tegenoverliggende poort +aan de achterzijde het fraai aangelegde _Parco_, dat geheel beheerscht +wordt door den ver op den achtergrond verrijzenden triomfboog met zijn +mooie _bas-reliefs_, de _Arco della Pace_, oorspronkelijk bestemd +om de heldendaden van Napoleon te eeren, maar later gewijd aan een +herdenking van de nederlagen van den grooten Keizer, die bekroond +wordt door het wonder-mooie werk van den beeldhouwer Sangiorgio, in +brons gegoten door de gebroeders Manfredini en voorstellende de godin +des vredes staande op haar met zes vurige paarden bespannen zegekar. + +In dit park, begrensd door die beide monumenten en omringd door +een voornaam kwartier van patricische huizen en villa's, ligt, +schuilgaande grootendeels onder donkere cypressen en ander zwaar +geboomte, het eene gedeelte der tentoonstelling en vandaar leidt de +electrische spoorweg naar het grootere terrein, dat ruim 20 minuten +loopens verder is gelegen. + +Links van het _Castello_, aan het einde van het breede +_Foro Bonaparte_, ligt de hoofdingang der tentoonstelling, een +architectonisch goed gelukt bouwwerk, waarvan onze foto een duidelijk +beeld geeft. + +In dit ranke bouwwerk met zijn zuilengalerij, zijn sprekende +versieringen en beelden, hebben de architecten--aan wier hoofd de +bekwame Besana staat--veel vergoed van het gemis van een monumentaal +hoofdgebouw en een panorama over heel de tentoonstelling. Toch ligt +de beteekenis van deze rijke façade die 's avonds met duizenden +gloeilampjes wordt verlicht meer in de beide Simplontunnels, waarvan +zij de omlijsting vormt. + +Aardiger _clou_ ware voor deze tentoonstelling wel niet uit te vinden +geweest dan de bezoekers te doen binnengaan door een tunnel, waarmeê +op bedriegelijke wijze de Simplontunnel nagebootst is. Dat is dan ook +de groote attractie, het nieuwe en wonderbare. Het is dan ook aardig +gedaan; de illusie is volkomen. Men schuift het zwarte gordijn even op +zij en treedt de onbekende duisternis in; in de verte gloeien kleine +lichtjes tegen den van kristallen glinsterenden rotswand; bij hun +zwak schijnsel ziet men op den bodem de vage evenwijdige lijnen van de +rails. Men hoort het gekletter van water en het snorren en stampen van +machines. Het zijn de boormachine en de luchtververschingsinstallatie +die hier in werking worden getoond. Door nauwe zijgangen, waarin men +de scherven van rotsblokken onder de voeten hoort kraken, komt men +in den tweeden tunnel, evenwijdig aan den eersten loopende, die, +evenals in de werkelijkheid, met den eersten halverwege een punt +van samenkomst heeft. In dezen tweeden tunnel heeft men kans gezien +op vernuftige wijze duidelijk te maken, hoeveel last men bij den +bouw gehad heeft met het van boven door de aderen in den bergwand +doorsijpelende water, dat menigmaal de gangen blank zette. Uit den +rotswand springt hier met geweldige kracht het heldere water van den +bergstroom dat bruisend en schuimspattend zich neerstort temidden +van de rotsblokken, juist zooals men dat in het hooggebergte ziet. + +Men behoeft thans niet naar Iselle te reizen om zich een begrip +te kunnen vormen van het grootsche werk, dat daar is geschied en +welks voltooiing hier wordt gevierd. De kunst van nabootsen tracht +de wezenlijke techniek in haar hooge vlucht te achterhalen. Alles +toch is zoo natuurgetrouw, dat men werkelijk meent in het hart van +de Hoog-Alpen te verkeeren. + +Tusschen de beide tunnelingangen heeft de gevierde beeldhouwer +Butti een beeldengroep aangebracht, die den moeizamen tunnel-arbeid +voorstelt. Een mooi afgietsel in brons van deze sprekende groep is +door het Uitvoerend Comité aan Z.M. den Koning als een aandenken aan +de plechtige opening aangeboden. + +De beide tunnelpoorten worden bekroond door een eleganten toren, +dragende een Mercurius-beeld, en welks versieringen de beteekenis van +het werk des vredes, door de samenwerking van Zwitserland en Italië +tot stand gebracht, symboliseeren. + +Aan weerszijden van den hoofdingang sluiten langwerpige vleugels zich +aan dit smaakvolle bouwwerk aan. Rechts is de afdeeling "Visscherij", +waarin Duitschland schitterend voor den dag is gekomen, ondergebracht, +waarbij zich weer aansluit een zeer interessant aquarium; links +vindt men een reeks van ineenloopende zalen, waar bijeengebracht is +een hoogst belangwekkende verzameling oudheidkundige voorwerpen die +betrekking hebben op het transportwezen te water en te land. Aan de +medewerking zoowel van het Quirinaal als van het Vaticaan is het te +danken, dat het een waar genot is deze retrospectieve afdeeling te +doorwandelen, waaraan bovendien prof. Fumagalli door een methodische +groepeering zekere wetenschappelijke waarde gegeven heeft. Men vindt +er zoowel de draagstoel van Leopold II, Groot-hertog van Toscane +als de staatsiekaros waarmee Paus Pius VII in 1814 zijn intocht +hield in Modena; de berlina met koperen paneelen, rijk met zilver +beslagen, van Ferdinand II van Bourbon (Corte di Napoli: 1839) +als de rijk-gebeeldhouwde gala-koets, die gediend heeft in den +begrafenisstoet van Victor Emanuel II in 1878 bij de overbrenging +van het stoffelijk overschot van het Quirinaal naar het Panthéon; +vergulde kardinaalskarossen en met acht paarden bespannen trouwkoetsen +met beschilderde paneelen en van binnen met satijn bekleed van het +Huis van Savoye. + +Niet minder de moeite waard zijn de modellen van oude schepen; o.a. van +de galjoen, waarmeê Maria de Medici in 1600 van Livorno naar Frankrijk +is gevaren. + +Ook het "voorheen en thans" op het gebied van de rijwielen wordt +in een apart zaaltje vrij volledig te zien gegeven, terwijl de +Italiaansche Posterijen en de Duitsche Rijkspost een belangrijke +historische inzending hebben samengebracht, bestaande in modellen +van oude postkoetsen, uniformen, gereedschappen, documenten enz. + +Men kan gerust zeggen, dat deze afdeeling tot de best-geslaagde van +de tentoonstelling behoort. + +Na deze uitstapjes rechts en links van den hoofdingang gaan +we nu het Park in, waarvan de aanleg getuigt van den smaak der +Milaneesche tuinbouwkundigen; frisch en fleurig ziet er alles uit +en de breed-uitgespreide waaierpalmen en bloeiende camelia's zouden +wij wel zoo naar ons land willen meênemen! De stoomwals heeft de +breede wegen geëffend, waarin de zware vrachtwagens diepe voren +hadden getrokken; aan den rechterkant krijgen we nu de voornaamste +tentoonstellingsgebouwen in het oog; zij rijzen geen van alle hoog +op tusschen het geboomte en hun hagelwitte kleur zal bij den fellen +Italiaanschen zonnebrand verblindend zijn voor de oogen, al helpt +zij de hitte _buiten_ de zalen houden, maar overigens ... wat een +superieuren smaak hebben de Italiaansche architecten getoond bij het +ontwerpen dezer paleizen en paviljoenen! Schoon ook hier in hoofdzaak +het onduurzaam tentoonstellingsmateriaal slechts dienst kon doen, +wint Milaan het in dit opzicht verre van Luik en Düsseldorf en wordt +Parijs van 1900 naar de kroon gestoken. + +De liefde voor de schoone klassieke vormen was hier de leidstar van +mannen als Besana, Bongi en Locati, meestere in hun vak. Hier wordt +men herinnerd aan het Parthenon met zijn zuilen en bogen, daar aan +Romeinsche thermen; ginds aan de Byzantijnsche bouwkunst, elders +weer aan het Arabische Alhambra. Aan de Italiaansche en Fransche +renaissance wordt recht gedaan; kortom, de historische architectuur +viert hier hoogtij! En toch, hoe frisch, hoe oorspronkelijk +bleven de ontwerpers daarbij; hoe gelukkig wisten zij in bouworde +en versieringen uitdrukking te geven aan de bestemming van de +verschillende gebouwen! Zeker, dat alles is _klein_ tegenover dien +machtigen kolossus, den Dom, dien de christelijke kunst, als een +prediking in marmer, midden in deze stad heeft gebouwd; en te _druk_ +tegenover den stroeven ernst der middeleeuwsche kunst die spreekt +uit de _palazza's_, welke de eeuwen hier hebben nagelaten en die +thans de omlijsting vormen van deze onwezenlijke droomstad, waar +alles klatergoud en namaak is en die straks weer zal verdwijnen, +even spoedig als zij gekomen is. + +Maar ... wie ontkomt aan de machtige bekoring die van dit alles +uitgaat!? Die mengeling van architectuur en sculptuur, zij is een +weelde voor het oog en spreekt tot de verbeelding van oorden, waar +de schoonheid godheid is, waar het ideaal triumfeert in marmerwit +en kronegoud! + +Van het beeldhouwwerk gesproken: Al heeft de Italiaansche plastiek +de schoone traditiën van het verleden niet weten hoog te houden, +men mocht toch bij deze gelegenheid van de beeldhouwers in het land +van Michel Angelo en Canova iets goeds verwachten. + +In qualiteit hebben zij dan ook niet teleurgesteld, maar in de +quantiteit hadden zij meer matiging kunnen betrachten. Overlading +schaadt overal, zelfs op een tentoonstelling. Alle Olympische goden +zijn er aan te pas gekomen. Het is of men een concurrentie heeft willen +ondernemen met de permanente beelden-uitstalling op het beroemde, +maar mij en velen, die onder een andere dan de zuidelijke zon zijn +geboren, weinig sympathieke _Campo Santo_. + +Maar zonder nu alles op gezag mooi te vinden, alleen omdat het van +kunstenaars als Butti en Brivio, die op dit oogenblik in de gunst +staan, afkomstig is, moet ik toch erkennen, dat er kracht en realiteit +zit in menig beeld en in meer dan één groep. + +Ga natuurlijk zoo'n compositiebeeld niet van nabij bekijken, dan +is alle illusie weg! Maar een tentoonstelling hangt nu eenmaal van +bedriegelijk decoratief aan elkaar. En niemand zal aan zoo'n _Victoria_ +of _Mercurius_, die straks op een electrisch verlicht voetstuk zullen +staan, hooge kunsteischen stellen! + +Het is al veel waard, wanneer het gevoel niet wordt gekwetst door +groven wansmaak of jammerlijke banaliteit. En daartegen hebben de +artistieke en technische leiders der tentoonstelling met veel zorg +gewaakt. Binnen die grenzen heeft men echter het eigen initiatief +zooveel mogelijk vrijheid gelaten en zoo is er tusschen al die groote +paleizen en paviljoenen een aardige afwisseling van Zwitsersche +châlets, Schwartzwalder huisjes; Oostersche kiosken enz. Telkens wordt +het oog weer geboeid door iets eigens en karakteristieks. Hoe jammer, +dat ook Nederland, als te St.-Louis, niet met iets eigens, met een +pittigen oud-hollandschen trapjesgevel bv., is kunnen komen! Maar +de Milaneesche aannemers vroegen fabelachtige prijzen en de middelen +waren gering. Nu heeft het Nederlandsch comité zich tevreden moeten +stellen met 800 M_2_ in de gemengde afdeeling der decoratieve kunst, +waar het Japan tot buurman heeft, en 200 M_2_ elders voor op zichzelf +staande inzendingen als die van den baggermolen-fabrikant Smulders uit +Schiedam. Het is nu maar te hopen, dat het inwendige (de versiering +is bij den heer Kromhout uit Amsterdam zeker in goede handen) en de +inzendingen goed zullen maken wat aan het uiterlijk ontbreekt. Maar +daarvoor is nog wat geduld noodig. Niet vóór half Juni zal de +Nederlandsche afdeeling geopend kunnen worden. Met dit wat achteraf +gelegen gebouw schenen de heeren van de bouw-commissie het minste +haast te hebben. En toen de gedelegeerde commissaris van Nederland +herhaaldelijk aandrong op meer spoed, wijzende op het ergerlijk +luieren der Italiaansche werklieden, die, als 't koud is, zich rond +een houtvuurtje gaan warmen en als 't warm is, in 't zonnetje liggen +te slapen, antwoordde men zoo philosophisch-laconiek als Italianen +dat alleen kunnen: "Laat dan Nederlandsche werklieden komen om het +gebouw af te maken. Zwitserland heeft ook eigen werklieden ontboden!" + +Biedt een tentoonstelling kans van welslagen, al geeft ze ook nog +zooveel interessants te zien, waar de leiders dergelijke luchthartige +opvattingen koesteren?... De vertegenwoordigers van het buitenland, +die ervaring hebben op dit gebied twijfelen er wel eens aan. Maar de +Italianen zijn onverbeterlijke optimisten; zij kloppen de mopperaars +gemoedelijk op den schouder en zeggen glimlachend: "_Al levar della +tende si vedra_", of te wel: als de boel weer afgebroken wordt, +zal _alles_ je duidelijk zijn. Een troost!?... + +Wij zijn nu in de groote middenlaan van het Park, die dit gedeelte +der toonstelling in twee groepen scheidt: rechts wetenschap en kunst; +links de vermakelijkheden. Even wippen we binnen in het gebouw der +"Schoone Kunsten". Dat was inwendig het eerst gereed omdat de Koning +er doorheen wandelen zou op den openingsdag. Een openbaring is deze +zuiver-nationale afdeeling niet; ook zijn vele doeken verkeerd of +veel te sterk belicht. Er is in 't algemeen te veel gelegenheidswerk +zoowel van schilders als beeldhouwers. + +Eén zaal is geheel gereserveerd voor de productieve familie Ciardi, +bestaande uit vader en twee zoons, die 32 werken heeft ingezonden, +een andere zaal bevat alleen 28 stukken van den grooten Venetiaanschen +meester, Ettore Tito. Ook Carcano heeft een zaal voor zich, terwijl +Carlandi, bekend door zijn fijne zeegezichten, 84 aquarellen heeft +ingezonden. + +Onder het beeldhouwwerk is meer knappe copie dan oorspronkelijk +werk. De _Unione artisti romani_ leverde hier het leeuwendeel, +o.a. een reusachtige groep van Lazio. + +Het paleis van de _Belle Arti_ bestaat uit twee vleugels in +hoefijzervorm die samenkomen in een koepelvormige zaal. In deze +feestzaal, waarvan wij een reproductie geven, had de plechtige +opening der tentoonstelling plaats. Jammer genoeg mochten er toen +geen photografische opnamen worden gemaakt--een maatregel die als +vele andere verband hield met de veiligheid van den Vorst. Want +toen langs alle lijnen electrische lichtjes fonkelden, ook in de +lauwerkransen door de engelenfiguurtjes omhoog gehouden, en heel de +zaal bezet met schitterende uniformen en galagewaden, waartusschen +de bekoorlijkste damestoiletten in teere kleuren,--allen omringend de +met bloemenguirlandes versierde estrade, waarop de Vorstelijke stoet +had plaats genomen--toen bood dat geheel een betooverend gezicht, +hoe weinig indrukwekkend de ceremonie ook overigens was, die onder +een geestdriftige ovatie aan het Koninklijk Paar eindigde met een +symbolische opening van de tentoonstelling door Koningin Elene, die +een rood lint losmaakte, dat de estrade had afgesloten van den uitgang. + +Uit den rechtervleugel de feestzaal binnengekomen treden wij nu +door den hoofdingang, door zinrijke beeldengroepen geflankeerd, +weer naar buiten. Aan de overzijde van de breede allée zien wij, +verscholen in het frissche groen, drie kleine gebouwen liggen, +evenveel verschillend van stijl als van bestemming; voornaam en mooi +is de façade van het kleine paleis der stad Milaan, in Italiaansche +renaissancestijl gebouwd, waarin het gemeentebestuur, dat een ruim +aandeel genomen heeft in de totstandkoming der tentoonstelling en +bij feestelijke gelegenheden de honneurs tegenover de gasten uit den +vreemde waarneemt, een volledig overzicht geeft van de inrichting +zijner model-bedrijven en van het vele wat Milaan doet op het gebied +van onderwijs, armenzorg, hygiène en volkswelvaart. Zij die ook om +iets te leeren de tentoonstelling bezoeken zullen hier een nuttig +uurtje kunnen vertoeven in deze rustige omgeving. + +Van een heel ander karakter is het Zwitsersche paviljoen dat +natuurlijk van wege "de onverbrekelijke vriendschapsbanden" op deze +tentoonstelling een eereplaats kreeg. + +Het is een echt Zwitsersch châlet, in wit rood en bruin geschilderd +hout met balcons en een luifeldak en pittig torentje; een juweeltje +van dien karakteristieken bouwstijl van het Alpenland. "Een bescheiden +huisje" noemde de Zwitsersche commissaris-generaal Siemen het, toen +hij er uit naam van de Bondsregeering den Koning van Italië begroette, +maar de jonge Vorst die zijn oogen altijd goed den kost geeft had +het bij het rechte eind, toen hij den bescheiden Zwitser warme hulde +bracht voor dat smaakvol paviljoen, een sieraad van de tentoonstelling. + +Natuurlijk is de inhoud van het gebouw grootendeels gewijd aan de +werken van St. Gotthard en Simplon, gesymboliseerd in een groot fresco +in den voorgevel, en de vermaarde Zwitsersche kunstnijverheid. + +Een honderd schreden verder ligt op een heuveltje, gelijk in hoogte +aan de viaduct, het Park-station van den electrischen spoorweg, +ook een aardig, luchtig gebouwtje, waaraan veel zorg is besteed. + +Vóór wij uitstappen echter nog even een kijkje genomen aan het +uiterste einde van het Park bij den Vredesboog in het complex van +gebouwen, dat gewijd is aan een der belangrijkste afdeelingen van de +tentoonstelling: de versieringskunst; het zijn eigenlijk twee reeksen +van gebouwen, door binnenhoven met zuilengalerijen, aardige beelden +en fonteintjes, onderling met elkaâr in gemeenschap, gescheiden door +een smal laantje; het is hier, dat ook Nederland zijn beste beentje +voor zal zetten. Maar de strijd zal zwaar zijn. Op dit oogenblik zijn +de gebouwen nog nauwelijks onder dak en is de chaotische toestand +nergens zoo wanhopig als hier in dit hoekje; van étaleeren kan dus +nog geen sprake zijn. Maar de ingenieur die hier de leiding heeft, +de heer Gatti-Casazza, weet schitterende dingen van deze afdeeling +te vertellen. Na de welgeslaagde proefneming in Turijn met de +tentoonstelling van versieringskunst in 1902 zal Italië hier nu +eens met 500 van zijn eerste architecten en artisten (grootendeels +uit Lombardije) uitkomen; een ruimte van maar eventjes 12000 M_2_ +heeft het daarvoor noodig; Hongarije, dat in de laatste jaren een +reusachtige vlucht nam op het gebied der kunstnijverheid, zal 3500 +M_2_ innemen; Engeland 1000; Zwitserland, Japan en Nederland elk +800; Duitschland 500; Turkije 350 en Noorwegen 100. Nederland maakt +dus quantitatief geen slecht figuur. Jammer echter, dat onze eerste +firma's op dit gebied geen lust tot deelneming gevoelden. + +Frankrijk, Oostenrijk, Rusland en België hebben ook hun afdeeling +versieringskunst ondergebracht in hun eigen gebouwen op de _Piazza +d'Armi_. Ofschoon de Commissie van toelating lang niet gemakkelijk is +geweest, hebben de aanbiedingen zóó de verwachting overtroffen, dat +zij heeft moeten laten varen het denkbeeld om ook een retrospectieve +tentoonstelling van de ontwikkeling der toegepaste kunst in den loop +der eeuwen te geven. Een eereplaats zal echter gegeven worden aan +den vrouwenarbeid, waarvan, onder de auspiciën van de Hertogin Maria +Anna Visconti di Modrone Gropallo, presidente van het damescomité, +evenals te Luik, veel belangwekkends zal te zien gegeven worden. + +Een zware taak wacht de jury maar ook een aangename, want de Koning +heeft een eereprijs van 10,000 lire uitgeloofd voor de fraaiste +"complete moderne inrichting". + +Aan den anderen kant van het park, nog een groote uitgestrektheid +met mooie gazons en waterpartijen, zetelt het Vermaak. Daar kan +men een reis naar het hooge noorden maken en zich verbeelden op de +ijsberenjacht te zijn, of de geneugten smaken van een montagne russe; +daar kan men zich in aardige bars en kiosken door gebronsde zuidelijke +schoonen met uitdagende, donkere oogen champagne en vruchtenijs laten +bedienen; daar kan men voor een halve lire heel Tyrol of het Berner +Oberland doorreizen onder 't genot van Münchener Hofbräu, Chianti of +Capri, Marsala of Vermouth van fratelli Cora; daar kan men 's avonds +tusschen de donkere cypressen in den maneschijn zitten mijmeren bij +"American drinks", zoo echt als in de eerste Broadway-bars; daar kan +men zich van een helling in een bootje met duizelingwekkende vaart +in een meer laten storten of, wanneer men 't op dit ondermaansche +te benauwd krijgt, hoog in de lucht rondvliegen in een _Aëroplan_ +en in jolige pret lachen om dat Castello en dien Dom die daar zoo +eigenwijs en roerloos staan te droomen midden in dat wereldsche, +lawaaierige Milaan; daar klinken muziek en zang; daar raakt men de +zilverstukjes kwijt.... + +Daar mist men alleen Lucas Bols of Wynand Fockink, anders trouwe +comparanten op groote tentoonstellingen, die hier met een "Oude +Schiedammer" en een jonge Zeeuwsche boerendeern toch zeker al even +veel succes zouden hebben als overal elders in de wereld. + + + +Maar het wordt tijd, dat wij het Park verlaten en naar de _Piazza +d'Armi_ trekken, waar wij in vogelvlucht hebben te overzien _veel_ +dat nog niet àf is en heel _weinig_ dat wèl gereed is. Konden wij +maar werkelijk in een luchtballon er over heen zweven! Dan liepen we +geen kans overreden te worden door zwaargeladen goederentreinen en +in dolle vaart rondsnorrende auto's, die voor de snelle verplaatsing +van comité-leden zorgen als zij lastige reclamanten uit de voeten +willen blijven. + +Het electrische treintje, comfortabel ingericht--een voorbeeld voor de +directie der Italiaansche spoorwegen die, sedert de staatsexploitatie +in vollen gang is, nog niet veel gedaan heeft om het spoorwegverkeer +uit zijn achterlijkheid te verlossen--brengt ons, hoog over straten +en lanen en pleinen, over de ranke en sierlijke viaduct in een paar +minuten daar. + +Ook deze terminus doet ons kennismaken met een aardig, rustiek +station met bloemperken en heesters omgeven; ruim, ongevaarlijk en met +zacht-glooiende op- en afgangen. De maatschappij die dat goedkoope +lijntje van 5 cent per rit exploiteert heeft eer van haar werk en +succes; het aantal abonnés loopt al in de tienduizenden. + +Recht voor ons ligt in het midden van het vierkante terrein, dat +een omtrek heeft van ruim drie kwartier loopen en doorsneden is van +lange rechte lanen, waartusschen nu de vakken tot weelderig plantsoen +met rotsen en vijvertjes, fonteinen en bloembedden zijn aangelegd, +het groote paleis van het "Transport te water" met den reusachtigen +vuurtoren op natuurlijke grootte, die 's avonds een intens licht over +tentoonstelling en stad verspreidt, op den voorgrond. Handelsvloot en +passagiersschepen worden in deze afdeeling wel erg op den achtergrond +gedrongen door de Marine, die toch eigenlijk slechts in verwijderd +verband staat met "transport te water." Maar hiermeê kon Italië +meer geuren dan met zijn scheepvaart, die niet sterk vooruitgaat, +hoewel, na de jongste Marine-rapporten, deze tentoonstelling van +model-materiaal een bitter bijsmaakje voor de Italianen heeft gekregen. + +Ook het buitenland heeft in deze afdeeling _acte de présence_ +gegeven. Krupp en Armstrong vervullen u hier met bewondering voor hun +werken maar ook met een tikje wrevel; die onheilspellende kanonnen +storen de vredes-gedachten, die de ideëele achtergrond vormen van +dit jubelfeest van den arbeid, waar de natiën komen getuigen van hun +grootheid en hun kracht ... in de werken der beschaving en des vredes. + +Enkele modellen van Oceanflyers, van moderne luxe-schepen, van +reusachtige vrachtbooten, zeesleepbooten en baggermolens gaan +hier bijna verloren voor 't oog tusschen de vernielingswerktuigen, +torpedobooten, torpedo's, pantsertorens enz. + +Trouwens, hier en daar verspreid over het terrein vindt men nog +onderdeelen van deze sectie. Zoo heeft de groote Italiaansche +Stoomvaart-Maatschappij, die ook de dagelijksche diensten tusschen +het vasteland en Sicilië verzorgt, haar eigen, kranig gebouw en is +er een zeer bezienswaardige inzending van motorvaartuigen, elegante +gondeltjes, waarmeê men lust zou gevoelen zich te laten voortglijden +over de smaragden golfjes van de Zwitsersche en Italiaansche bergmeren. + +Links van "Marine" ligt het grootste tentoonstellingspaleis, de +"Galerij van den Arbeid", een complex van reusachtige hallen +met drie koepelvormige ingangen. In de voornaamste daarvan was +een prachtig plaatsje gereserveerd voor een inzending van de +Amsterdamsche diamantindustrie, waarop men aanvankelijk scheen te +mogen rekenen. Jammer, want die zou hier _furore_ gemaakt hebben! Over +de inzendingen in deze afdeeling valt nog zoo goed als niets te +zeggen; behalve een paar mooie kleurendrukpersen en een reusachtige +rotatiepers, waarop een tentoonstellingsuitgave van het grootste +dagblad van Milaan, de uitnemend geredigeerde en snel-ingelichte +_Corriere della Sera_, tot stomme verbazing der toeschouwers wordt +gedrukt en gevouwen, staan er slechts rijen van onopengemaakte +kisten, waarin de schatten van de machinale kunstnijverheid verborgen +zijn. Meer dan een schoone belofte is dit Arbeidspaleis dus nog niet. + +Wij naderen nu bekend en bevriend terrein. Een gebouw met frisschen +vriendelijken baksteengevel zegt ons terstond, dat wij hier te doen +hebben met iets uit gewesten, dichter bij Nederland; het doet zelfs +vreemd in deze omgeving van witte paleizen met blauwe koepels en veel +verguld. Het verwondert ons dan ook niet uit het dak de Belgische vlag +te zien wapperen. Wij zijn thuis; die rustige lijnen van de Vlaamsche +renaissance, die symmetrie welke geen oogenblik stijf wordt, zij +doen ons Nederlandsch hart goed. Onze naburen zijn hier schitterend +voor den dag gekomen, om jaloersch van te worden. Ook de Italianen, +die wel eens meenen het monopolie van stijl en smaak te hebben, +kunnen hun bewondering niet verbergen. + +Inderdaad, dit gebouw--werk van den Brusselschen architect Henry +Vaes--is opgericht _à la gloire de la patrie_, zooals op een +gedenksteen in den muur van een der torens is gebeiteld. Maar ... de +Belgische regeering, zich dankbaar herinnerend de ruime deelneming +van Italië aan de wereldtentoonstelling te Luik, stelde dan ook +een bedrag van fr. 300.000 ter beschikking van de commissie van dat +land. Met zoo'n sommetje kan men wat beginnen! + +Ook de inzendingen der Belgische kunstnijverheid die het gebouw en +een daarnaast gelegen hal zullen vullen, beloven het beste te geven +wat het nijvere land kan voortbrengen, vooral kant en smedewerk. + +Langs de achterzijde van het terrein liggen drie groote gebouwen, +die samen één reuzenstation vormen met uitgestrekte overkappingen. + +Wij hebben hier te doen met de kern der tentoonstelling, de wortel +van de reuzenplant: het spoorwegwezen. Vier landen domineeren hier; +Duitschland, Oostenrijk, Hongarije en Italië zelf, dat zeker, al komt +het hier met mooie dingen uit, op dit gebied eenige bescheidenheid +mag in acht nemen. Reusachtige locomotieven en prachtig-ingerichte +slaap- en salonwagens vormen het hoofdbestanddeel dezer afdeeling, +terwijl Italië zeer interessante nieuwe uitvindingen op het gebied van +seinwezen en veiligheidsinrichtingen in werking te aanschouwen geeft. + +Van groot practisch belang voor berglanden zijn o.a. de optische en +gehoor-signalen voor tunnels en de nieuwste tandradbaan-locomotieven. + +Een zeer sympathieken indruk maakt de iets verder onder hangars +geherbergde inzending van het Italiaansche _Roode Kruis_, +waarvan vooral de aandacht verdienen de met veel zorg ingerichte +transportwaggons en booten voor gewonden. Ook Duitschland's +_Sanitätswesen_ komt hier schitterend voor den dag met ziekenbarakken, +vervoerbare barakken en vriendelijke paviljoentjes. + +Van de ziekenverpleging naar de hygiène _il n'y a qu'un pas_. Hier +óók in letterlijken zin. Heerlijk is weer die frontgevel van den +architect Bongi, aan het paviljoen, waar Aesculapius' vriendelijke +dochter troont, gegeven. Van het zinnebeeld der gezondheid, de slang, +heeft hij bij de versieringen een gelukkig gebruik gemaakt. + +Welke schatten Hygieia in haar tempel tentoonspreidt is nog +een geheim. Alleen is mij bekend, dat onder de inzenders ook een +Nederlander is. Onze consul te Milaan, de ingenieur H.J. Van der +Schalk, exposeert er modellen van hygiënisch ingerichte boerenwoningen +en veestallen volgens een nieuw systeem. + +Uit het gebied waar de godin der gezondheid heerscht, over te gaan +naar Caïro is nog al een sprong. De oosterlingen staan gewoonlijk +met Hygieia op een gespannen voet. Maar het tentoonstellings-Caïro +in miniatuur is nog al onschuldig! 't Ziet er alles zelfs te +onnatuurlijk zindelijk uit, het ruikt er te frisch om de illusie +volkomen te doen zijn. Maar aardig is die exotische omgeving voor +ons, westerlingen, toch altijd. Hoe verrukkelijk doen die glanzende +koepel en die fijne minaret van de Hasinin-moskee tegen het zuidelijk +azuur! Hoe schilderachtig zijn die kleine straatjes en de bazar, +waar de oosterlingen bezig zijn hun snuisterijen uit te pakken! Nu is +'t nog rustig en leeg hier, maar weldra zal de moslem zijn gebeden +prevelen in den toren; zal er vreemdsoortige, lawaaierige muziek +klinken bij de Arabische danseres, die de Italianen zal laten genieten +van een nerveusen _danse du ventre_; dan zullen de kooplieden met +hun roode fez u met een "_bon marché, monsieur!_" naloopen om u hun +waren aan te prijzen en bruine jongens op bloote voeten u trachten +over te halen om op een witten ezel of een hoogen kameelenrug rond te +rijden. En nog lang daarna zal de geur van de rozenolie u herinneren +aan die oostersche atmosfeer van de nagebootste Nijlstad hier midden +in Lombardije. + +Langs Bulgarije, dat zich de weelde van een eigen fraai paviljoen +kon veroorloven evenals vorig jaar te Luik, keeren we weer naar +Midden- en West-Europa terug. We hebben nu het langwerpige paleis +van Frankrijks decoratieve kunst met de 4 smaakvolle ingangen vóór +ons liggen. Uitwendig en inwendig viert de Fransche kunst hier weer +haar triomfen. Wie kan zich daarmeê meten!? Een glans van voornaamheid +ligt over al dat werk. + +In een boog om dit gebouw heen liggen drie afdeelingen die, eenmaal +gereed, tot de belangrijkste der tentoonstelling zullen behooren. Het +zijn: "Automobilisme en Cyclisme", "Rijtuigfabricage" en "Landbouw"; +rococostijl was hier wel de meest aangewezene, maar toch hebben de +architecten de bestemming van de gebouwen gelukkig uitgedrukt in +attributen, symbolische fresco's enz. + +Over den inhoud valt nog weinig te zeggen; de automobiel-fabricage +heeft in Italië groote vlucht genomen en schijnt dan ook kranig te +zullen uitkomen, vooral met luxe-auto's en omnibussen, zooals er hier +thans reeds verscheidene in dienst zijn. + +De Landbouw beschikt over uitgestrekte hallen van groote wijdte. Juist +nu het ideaal van den Koning: "een internationaal Landbouw-instituut +te Rome" het eerste stadium van verwezenlijking is ingetreden, +wil Italië eens laten zien hoe ver het op dit gebied is. Dat had +misschien ook op den weg van Nederland gelegen, maar onze landbouw +zal in deze afdeeling slechts vertegenwoordigd worden door een magere +inzending van zuivelproducten en ... een Turksche sigarettenfabriek uit +Amsterdam. Verkeerde indrukken worden op die wijze wèl bevorderd! Te +leeren zal er in deze afdeeling veel zijn, want vooral in Lombardije +staat de landbouw op een hoogen trap. De Italiaansche landbouwer is +een zorgzaam arbeider; dat kan men, door deze vruchtbare laagvlakte +reizende, overal waarnemen. + +Wij zijn nu weêr bij het punt van uitgang: het station, +teruggekeerd. Overal stilstaan konden wij natuurlijk niet; men zal +mij de opsomming van reclame-inzendingen, van azuren grotten en een +Afrikaansch dorp, wel willen schenken. Dat alles is _schon dagewesen_ +op iedere wereldkermis. + +Maar wij mogen toch geen afscheid nemen van de _Piazza d'Armi_ zonder +even binnengeloopen te zijn in het mooie, sprekende paviljoen van +de latijnsche staten van Zuid-Amerika. Deze staten: Peru, Chili, +Uruguay, Guatemala, San Domingo, Brazilië en Argentinië hebben van +praktischen zin blijk gegeven. Hoe ook onderling steeds verdeeld, +heeft ditmaal een zeker ras-instinct hen er toe gedreven om de handen +ineen te slaan tot het verrichten van datgene, waartoe elk op zichzelf +niet krachtig genoeg zou zijn. Elke van de regeeringen dezer landsn +heeft 6000 francs beschikbaar gesteld voor een collectieve inzending, +die er van getuigt, dat men op het zuid-westelijk halfrond nog iets +anders verstaat dan staatsgrepen en omwentelingen op touw te zetten. + +De in Italië gevestigde consuls van deze staten, aan wie het +voornamelijk te danken is, dat Zuid-Amerika hier meer op den voorgrond +treedt dan op de laatste wereldtentoonstellingen in Europa, hebben +eer van hun werk, zoo goed als de beeldhouwer Laforet, auteur van +het standbeeld van Christoforus Columbus in de vestibule van het +paviljoen en reeds bekend door het mooie Verdi-monument te Triëst. De +400-jarige sterfdag van den koenen ontdekker van Amerika wordt op 21 +Mei bij dat standbeeld plechtig herdacht, o.a. met een redevoering +van Edmond de Amicis. + +Op onzen weg naar den uitgang van het terrein passeeren wij +de afdeelingen luchtscheepvaart en meteorologie, die zeker in +nauwe betrekking tot elkaar staan, al is het den vernuftigsten +en stoutmoedigsten luchtschipper nooit gelukt in letterlijken zin +"naar de maan" te gaan. Van tijd tot tijd worden hier op een met +tribunes omringd terrein luchtballons opgelaten, zoowel bestuurbare +als vrij in het luchtruim zwevende; ook het Duitsche militaire +luchtscheepvaartcorps doet daaraan meê met zijn sigaarvormige +uitkijkballons; deze zeer vreedzame verkenning van Lombardije vindt bij +het publiek wegens de bewonderenswaardige vlugheid en nauwkeurigheid +der exercitiën grooten bijval. Geen wonder; de kleine, weinig gespierde +Italiaansche officieren en soldaten missen dat stramme en stroeve! + + + +Milaan heeft zijn "_settimana di gloria_" gehad! De feesten, waarmede +de blijde begroeting van de jong-geborene is gevierd, zijn nu weer +voorbij, de Koning en de Koningin naar Rome teruggekeerd; ook de +vertegenwoordigers van de buitenlandsche dagbladen en tijdschriften +pakken hun koffers; de tentoonstelling wordt verder afgewerkt en +Milaan bereidt zich voor op de ontvangst der duizenden vreemdelingen +uit het zuiden en van over de Alpen. + +Veel reclame in het buitenland maakt het Propaganda-comité van de +tentoonstelling niet; het is waarschijnlijk overtuigd, dat de 120 +internationale congressen, ingezet met het groote en luidruchtige +studentencongres, de automobielen-wedstrijden en gymnastiek-feesten, +de wedrennen en andere hippische feesten, de concerten en historische +optochten, de vuurwerken en illuminaties, de diner's en recepties +onder de auspiciën van Milaan's gastvrije en royale vroedschap, +genoeg aantrekkingskracht zullen oefenen op de duizenden, die een +gelegenheid zoeken om hun zomervacantie aangenaam door te brengen. + +"Naar Milaan!" zal het parool zijn van alle toeristen en +toeristenbureaux in het komend seizoen. + +De lezer make, na mijn indrukken van de eerste levensdagen der +tentoonstelling, die ik getracht heb zoo objectief mogelijk weer te +geven, gelezen te hebben, voor zichzelf uit of er aanleiding is om +aan dat wachtwoord te gehoorzamen ook voor dengene die geen modeslaaf +wil zijn. + +Maar ik ben er zóó zeker van, dat wie het voorrecht zal hebben deze +tentoonstelling in een later stadium van ontwikkeling of wèl, eerlang +tot vollen wasdom gekomen, te aanschouwen, hier rijke schatten van +leering en genieting zal vergaren, dat ik straks mijn laatsten groet +van de toppen der Alpen aan de tegen den horizont vervagende spitsen +van den Dom niet zal brengen zonder een: "_A rivederci, Milano!_" + +_Milaan, Mei 1906_. + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te +Milaan, by Ph. J. Ketner + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + +***** This file should be named 14043-8.txt or 14043-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/0/4/14043/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/14043-8.zip b/old/14043-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..63bdf6d --- /dev/null +++ b/old/14043-8.zip diff --git a/old/14043-h.zip b/old/14043-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..aa99c57 --- /dev/null +++ b/old/14043-h.zip diff --git a/old/14043-h/14043-h.htm b/old/14043-h/14043-h.htm new file mode 100644 index 0000000..06e15a8 --- /dev/null +++ b/old/14043-h/14043-h.htm @@ -0,0 +1,1077 @@ + +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> + +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"> + +<title>Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan</title> +<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue"> +<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green"> +<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown"> +<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css"> +<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print"> +<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="Ph. J. Ketner"> +<meta name="DC.Creator" content="Ph. J. Ketner"> +<meta name="DC.Title" content="Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan"> +<meta name="DC.Date" content="##### 2004"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> +</head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan +by Ph. J. Ketner + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906 + +Author: Ph. J. Ketner + +Release Date: November 14, 2004 [EBook #14043] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + +</pre> + +<span class="pageno"><a id="d0e65"></a>Bladzijde 209</span><a id="d0e66"></a><h1>Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan</h1> +<p align="left" class="byline"><i>Door <span class="smallcaps">Ph. J. Ketner</span>.</i></p> +<p id="d0e74"></p> +<div id="d0e75" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-209.jpg" alt="De hoofdingang van de tentoonstelling te Milaan."></p> +<p class="figureHead">De hoofdingang van de tentoonstelling te Milaan.</p> +</div><p> + +</p> +<p id="d0e79"><i>Settimana di gloria</i>!—Wie had vóór eenige weken, toen de geweldenaar aan de golf van Napels dood en verschrikking bracht over het land; toen de +Natuur, die Italië zoo mild heeft bedacht, die er zoo veel in schoonheid heeft hersteld en geheeld, wat door den Tijd was +getroffen, met wreede hand in weinige uren in een woestenij verkeerde de velden en gaarden die de menschen door jarenlangen +noesten arbeid in het zweet huns aanschijns tot vruchtbare landouwen hadden weten te maken; toen 1906 óók voor Italië een +rampjaar dreigde te worden,... wie had toen durven denken, dat zóó kort daarop in datzelfde land een week van glorie zou aanbreken +als inzet van een jubelfeest ter eere van de overwinning van den mensch <i>op de natuur</i>!? + +</p> +<p id="d0e86">Maar Italië is altijd het land van scherpe contrasten en snelle overgangen geweest, en geen natie ter wereld die zich zoo +spoedig over leed en ellende heenzet als dit lachende volk onder zijn lachenden hemel! + +</p> +<p id="d0e88">En zóó kwam het, dat, terwijl in het zuiden van het land de nood- en doodsklokken nog luidden en rouwwaden werden gespreid +in kerken en huizen, in het noorden al weêr de beiaard jubelklanken deed trillen door de lucht en het rood-wit-groen met het +witte kruis van Savoye werd ontplooid ten teeken van nationale vreugde. + +</p> +<p id="d0e90">Ginds de mensch stil, nietig, verslagen, machteloos tegenover de vreeselijke, ontembare werking der natuurkrachten; hier de +trotsche overwinnaar, zich van zijn genie en heerschappij over de stof bewust, met bazuingeschal de gansche wereld toegalmend: +<i>Milano a nome d’Italia chiama le genti <span class="pageno"><a id="d0e94"></a>Bladzijde 210</span>a le pacifiche gare del lavore</i>; “Milaan roept in naam van Italië de volkeren op tot den vreedzamen wedstrijd van den arbeid”. + +</p> +<p id="d0e97">Wèl mocht Milaan die eer voor zich opeischen! + +</p> +<p id="d0e99">Want meer dan in eenige andere stad van Italië treden in deze metropolis de <i>mensch</i> en <i>das Gebild der Menschenhand</i> op den voorgrond. En altijd zal den reiziger die van over de Alpen Italië binnenkomt treffen de tegenstelling tusschen de +gewijde stilte en de majesteit van het hooggebergte, waar de Natuur heerschappij voert en de wufte, wereldsche drukte, inhaerent +aan den eeredienst van den mensch, in de stad, waar alle groote volkerenstraten, die Noord en Zuid verbinden, hun eindpunt +vinden. + +</p> +<p id="d0e107">In Milaan klopt het hart van het herboren Italië; noemde Plinius de stad, waarover Cicero, de groote redenaar, eens als stedehouder +regeerde, reeds “het nieuwe Athene”, thans mag zij de geestelijke en zedelijke hoofdstad van Italië genoemd worden. Na de +overwinning der Fransch-Piëmontsche wapenen op de Oostenrijkers bij Magenta in 1859—vereeuwigd in het prachtige ruiterstandbeeld +op het reusachtige Domplein, een der schoonste van Europa, dat Victor Emanuel II voorstelt midden in het gevecht, zijn paard +inhoudend om bevelen uit te deelen—heeft de stad, bevrijd van het vreemde juk, zich snel ontwikkeld tot een centrum van handel +en nijverheid. + +</p> +<p id="d0e109">Milaan is de <i>werk</i>stad van Italië; drie machtige bondgenooten hebben haar daarbij geholpen om de positie te veroveren, die zij thans onder de +eerste steden van het Apenijnsche schiereiland inneemt. Deze “triple alliantie” bestaat uit: het verstand, de werkzaamheid +en het geluk. + +</p> +<p id="d0e114">Aan die drie elementen dankt Milaan zijn enorme uitbreiding en zijn toenemende welvaart. + +</p> +<p id="d0e116">De stad telt nu meer dan een half millioen inwoners en is het middelpunt van het intellectueele en artistieke leven van dit +begaafde volk; de verzamelplaats van tal van zangers, toonkunstenaars en tooneelspelers uit alle landen der wereld; hier is +de markt voor impressario’s en operadirecties. Maar boven alles verheugt zich de industrie hier in hoogen bloei. Milaan is +het middelpunt van de Lombardijsche zijdeweverijen, die haar grondstof te danken hebben aan de duizenden moerbeiboomen in +deze vruchtbaarste laagvlakte van Europa met wier bladeren de zijdewormen zich voeden. Ook fluweel, tapijten, papier en gummi +vormen hier belangrijke export-artikelen, terwijl uitgevers als de gebr. Treves en de firma Sonzogno een Europeesche vermaardheid +genieten. + +</p> +<p id="d0e118">Moet men niet toegeven dat alle omstandigheden Milaan hebben voorbeschikt om binnen zijn muren (in letterlijken zin, want +de oude wallen met hun trotsche poorten zijn, schoon tot lommerrijke plantsoenen aangelegd, nog in stand gehouden), temidden +van zijn eeuwenoude <i>palazza’s</i>, zijn indrukwekkende baselieken en prachtige monumenten, en in de schaduw van zijn machtigen Dom—kostelijkste nalatenschap +van de christelijke kunst!—de eerste internationale tentoonstelling aan deze zijde der Alpen te herbergen?... + +</p> +<p id="d0e123">Trouwens, de aanleiding tot het houden der tentoonstelling knoopt zich onmiddellijk vast aan de commercieele belangen van +Milaan. + +</p> +<p id="d0e125">In 1881 opende het, onder de auspiciën van den beminden Umberto I, de nationale tentoonstelling ter viering van de voltooiing van het reuzenwerk van den <i>St. Gotthard</i>-tunnel en thans, na 25 jaren, is het op nieuw het tooneel van een uitgebreider en grootscher feest van den arbeid, met medewerking +van de bevriende natiën tot stand gebracht, ter eere van de opening van den nog belangrijker <i>Simplon</i>-tunnel. + +</p> +<p id="d0e136">Naast de steden van West-Zwitserland (vooral Genève) zal Milaan toch de meeste vruchten plukken van de totstandkoming van +dezen tweeden tunnel tusschen Zwitserland en Italië, want het groote vervoer langs dezen nieuwen en hoogst noodigen verkeersweg, +die het spoorwegtraject Parijs–Milaan b.v. met 83 K.M. zal verkorten, zal ten slotte op Milaan uitloopen, zoo goed als het +de terminus is van het enorm-drukke vervoer langs den St. Gotthard-spoorweg van alles wat via Basel-Luzern naar het zuiden +stroomt. + +</p> +<p id="d0e138">Het feest van den Simplontunnel mag dan ook het feest van de stad Milaan genoemd worden, maar tevens jubelt Italië, dat van +den nieuwen verkeersweg een belangrijke uitbreiding zijner handelsbetrekkingen, vooral met Frankrijk, verwacht, daarmeê ten +aanhoore van heel de wereld uit zijn vooruitgang en zijn bloei, zijn gevoel van verjongd leven, zijn geloof in de toekomst +onder de bezielende leuze: <i>Sempre avanti l’Italia!</i> + + + +</p> +<p id="d0e143">Het tentoonstellingsplan dateert eigenlijk reeds van 1901. De werken van den Simplontunnel, in Augustus 1898 aangevangen, +zouden in 5 jaar gereedkomen, dus in begin 1904. Voor een goede voorbereiding was men dan ook niets te vroeg. De ondernemers +van den tunnelbouw—omtrent welk werk indertijd een geïllustreerde beschrijving in deze kolommen is opgenomen—de heeren Brand, +Brandon en Co., hebben echter met reusachtige moeilijkheden te worstelen gehad, waardoor de arbeid telkens werd vertraagd +en de opening herhaaldelijk moest worden uitgesteld. + +</p> +<p id="d0e145">Het tentoonstellingsplan ondervond daarvan den terugslag en zoo werd het daarmee een ware lijdensgeschiedenis, die het, zoo +al niet verschoonbaar, dan toch verklaarbaar maakt, dat er allengs een stadium van verslapping aanbrak, dat zich, toen de +solemneele ure naderde, begon te wreken in eindelooze verwarring en hopeloozen achterstand. De uitbarsting van den Vesuvius +werd aangegrepen als een welkom voorwendsel om de opening nog een 8 dagen uit te stellen, maar eindelijk begrepen de Italiaansche +leiders toch, dat zij er met een: ”<i>Fortuna, e dormi!</i>”, “heb geluk en slaap maar!” niet komen zouden. En zoo zag ik, in die dagen van de barensweeën der tentoonstelling reeds +hier aanwezig, bevestigd wat een landgenoot, die hier reeds jaren woont en het volkskarakter uitnemend kent, mij voorspeld +had: “In de laatste dagen, als ’t er op aankomt, zult gij de Italianen wonderen zien doen.” + +</p> +<p id="d0e150">Inderdaad, toen de dag der plechtige opening dáár was, scheen het of goede feeën in de stilte en de <span class="pageno"><a id="d0e152"></a>Bladzijde 211</span>duisternis van den nacht rondgezweefd hadden over de terreinen en met tooverstaven in het leven hadden geroepen, wat luierende +werklieden die liever in het zonnetje lagen te slapen en soldaten die wel onder tucht werkten maar wier handen verkeerd stonden +voor dezen ongewonen arbeid, maar niet klaar konden krijgen, al stonden de commissieleden er ook handenwringend bij. + +</p> +<p id="d0e154">Het Uitvoerend Comité mocht van geluk spreken, dat het zóó ... den schijn wist te redden! + +</p> +<p id="d0e156">Trouwens, de kunst om het uiterlijk op te houden verstaan de Italianen uitnemend! + +</p> +<p id="d0e158">En wie zou niet gaarne veel vergeven aan een volk, dat, bij al zijn gebreken, zoo nauw verband houdend met zijn aard en opvoeding, +aan den anderen kant zulke voortreffelijke eigenschappen toont!?... + +</p> +<p id="d0e160">Want te ontkennen valt het niet dat de tentoonstelling, zooals zij zich daar nu voordoet, getuigt van het scheppingsgenie +en den hoog-ontwikkelden smaak der Italianen. + +</p> +<p id="d0e162">Zoowel in uitgebreidheid als in conceptie maakt de tentoonstelling een grootschen indruk. Indien men voor haar een ligging +had kunnen vinden, zoo schilderachtig als de oevers van de Seine in Parijs en van de Maas in Luik, dan ware het panorama van +deze tooverstad, marmerwit als het <i>Lipara</i>, dat Couperus’ kunstenaarsoog zag, onder Italië’s diepblauwen hemelkoepel met de intense lichtschittering van de zuidelijke +zon onvergelijkelijk heerlijk geweest. + +</p> +<p id="d0e167">Het oorspronkelijk tentoonstellingsplan omvatte alleen het transportwezen: spoorwegen, scheepvaart, rijwielen en automobielen, +luchtballons enz. Maar als gewoonlijk groeide het spoedig den ontwerpers boven het hoofd en kreeg het een omvang als men nimmer +had vermoed of bedoeld. Decoratieve kunst, schilder- en beeldhouwkunst, kunstnijverheid, landbouw en vischteelt, telegrafie +en telefonie, hygiëne, coöperatie en verzekeringswezen, dat alles werd in het definitieve plan opgenomen, welks uitvoering +ruim 12 millioen lire heeft gekost. En naast die permanente tentoonstelling zullen nog tijdelijke tentoonstellingen gedurende +de zomermaanden worden gehouden van voedingsmiddelen, chemische en pharmaceutisehe producten, fotografie, muziek-instrumenten, +jachtwapenen enz. + +</p> +<p id="d0e169">Het eenige, wat deze internationale tentoonstelling dan nu ook onderscheidt van een <i>wereld</i>-tentoonstelling, dat is haar <i>niet algemeen</i> karakter; de groot-industrie bv. is tot veler teleurstelling buitengesloten, daar slechts machines van een beperkt aantal +paardenkrachten in gebruik bij de kunstnijverheid mochten ingezonden worden, terwijl in eenige afdeelingen, o.a. in die van +schilder- en beeldhouwkunst, geen internationale mededinging is toegelaten, een maatregel die de beteekenis dezer sectie niet +heeft verhoogd. + +</p> +<p id="d0e177">In uitgestrektheid doet de Milaansche tentoonstelling echter niet onder voor die van Luik en Düsseldorf, welke wereldtentoonstellingen +werden genoemd; zij heeft een grootte van 980,000 M<sup>2</sup>, terwijl de overdekte hallen tezamen een oppervlakte beslaan van 245,000 M<sup>2</sup>, verdeeld over 125 groote gebouwen en kleinere paviljoenen. + +</p> +<p id="d0e185">Teneinde den lezers eenigszins een maatstaf ter vergelijking te geven, wil ik er hier aan herinneren, dat de Luiksche wereldtentoonstelling +van 1905 een terrein van 11 H.A. besloeg met een overdekte ruimte van 110,000 M<sup>2</sup>; het aantal gebouwen en paviljoenen bedroeg in Luik 98. + +</p> +<p id="d0e190">In een stad, geheel in de vlakte gelegen en met oude vestingmuren omringd, viel het niet gemakkelijk voor een zóó groote tentoonstelling +een geschikt terrein te vinden. De ruimte van het binnen de enceinte gelegen Park bood nauwelijks een derde van de oppervlakte +die men noodig had. De aandacht viel toen op het buiten de bastions gelegen exercitieterrein van Milaan’s groote garnizoen, +de <i>Piazza d’Armi</i>, maar ook dit was nog te klein. Toen kwamen de ingenieurs op het lumineuze denkbeeld om de beide terreinen, door een nieuwe +stadswijk van niet geringen omvang van elkander gescheiden, in gebruik te nemen en ze onderling te verbinden door een electrischen +spoorweg over een viaduct, bijna lijnrecht loopend van het midden van het eene naar dat van het andere. + +</p> +<p id="d0e195">Met medewerking van de militaire en burgerlijke autoriteiten slaagde dit plan volkomen. En daaraan is het nu te danken, dat +de hoofdingang van de tentoonstelling op nog geen 20 minuten afstands van het centrum der stad is gelegen. + +</p> +<p id="d0e197">Wanneer men van het <i>Cordusioplein</i>, waar het monumentale Beursgebouw en het paleis van de “Algemeene Verzekerings-Maatschappij” in elliptischen vorm rondgebouwd +zijn, en dat vlak achter de noordwestelijke zijde van het Domplein, het centrum der oude stad, gelegen is, de <i>Via Dante</i> ingaat, een der breedste en fraaiste hoofdstraten van Milaan, dan ziet men aan het einde daarvan op het <i>Foro Bonaparte</i>, dat een halven cirkel vormt, recht voor zich het beroemde en indrukwekkende <i>Castello Sforzesca</i> met zijn massieve torens en heerlijke versieringen van Leonardo da Vinci en Bramante, de voormalige woonplaats der Visconti’s, meermalen in den loop der eeuwen verwoest en weer opgebouwd, telkens weer verwaarloosd maar nu weer bijna +geheel gerestaureerd tot een grootsch historisch monument en inwendig ingericht tot archeologisch en kunst-museum, verrijzen. +Door de hoofdpoort, de <i>Torre del Filarete</i>, het <i>Castello</i> binnentredende en recht overstekende door den eersten en tweeden binnenhof (<i>Piazza d’Armi</i> en <i>Corte Ducale</i>) bereikt men door de tegenoverliggende poort aan de achterzijde het fraai aangelegde <i>Parco</i>, dat geheel beheerscht wordt door den ver op den achtergrond verrijzenden triomfboog met zijn mooie <i>bas-reliefs</i>, de <i>Arco della Pace</i>, oorspronkelijk bestemd om de heldendaden van Napoleon te eeren, maar later gewijd aan een herdenking van de nederlagen van +den grooten Keizer, die bekroond wordt door het wonder-mooie werk van den beeldhouwer Sangiorgio, in brons gegoten door de +gebroeders Manfredini en voorstellende de godin des vredes staande op haar met zes vurige paarden bespannen zegekar. + +</p> +<p id="d0e235">In dit park, begrensd door die beide monumenten en omringd door een voornaam kwartier van patricische huizen en villa’s, ligt, +schuilgaande grootendeels onder donkere cypressen en ander zwaar geboomte, het eene gedeelte der tentoonstelling en <span class="pageno"><a id="d0e237"></a>Bladzijde 212</span>vandaar leidt de electrische spoorweg naar het grootere terrein, dat ruim 20 minuten loopens verder is gelegen. + +</p> +<p id="d0e239">Links van het <i>Castello</i>, aan het einde van het breede <i>Foro Bonaparte</i>, ligt de hoofdingang der tentoonstelling, een architectonisch goed gelukt bouwwerk, waarvan onze foto een duidelijk beeld +geeft. + +</p> +<p id="d0e247">In dit ranke bouwwerk met zijn zuilengalerij, zijn sprekende versieringen en beelden, hebben de architecten—aan wier hoofd +de bekwame Besana staat—veel vergoed van het gemis van een monumentaal hoofdgebouw en een panorama over heel de tentoonstelling. +Toch ligt de beteekenis van deze rijke façade die ’s avonds met duizenden gloeilampjes wordt verlicht meer in de beide Simplontunnels, +waarvan zij de omlijsting vormt. + +</p> +<p id="d0e249"></p> +<div id="d0e250" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-212.jpg" alt="De arbeid in den tunnel. Groep van den beeldhouwer Butti."></p> +<p class="figureHead">De arbeid in den tunnel. Groep van den beeldhouwer Butti.</p> +</div><p> + +</p> +<p id="d0e254">Aardiger <i>clou</i> ware voor deze tentoonstelling wel niet uit te vinden geweest dan de bezoekers te doen binnengaan door een tunnel, waarmeê +op bedriegelijke wijze de Simplontunnel nagebootst is. Dat is dan ook de groote attractie, het nieuwe en wonderbare. Het is +dan ook aardig gedaan; de illusie is volkomen. Men schuift het zwarte gordijn even op zij en treedt de onbekende duisternis +in; in de verte gloeien kleine lichtjes tegen den van kristallen glinsterenden rotswand; bij hun zwak schijnsel ziet men op +den bodem de vage evenwijdige lijnen van de rails. Men hoort het gekletter van water en het snorren en stampen van machines. +Het zijn de boormachine en de luchtververschingsinstallatie die hier in werking worden getoond. Door nauwe zijgangen, waarin +men de scherven van rotsblokken onder de voeten hoort kraken, komt men in den tweeden tunnel, evenwijdig aan den eersten loopende, +die, evenals in de werkelijkheid, met den eersten halverwege een punt van samenkomst heeft. In dezen tweeden tunnel heeft +men kans gezien op vernuftige wijze duidelijk te maken, hoeveel last men bij den bouw gehad heeft met het van boven door de +aderen in den bergwand doorsijpelende water, dat menigmaal de gangen blank zette. Uit den rotswand springt hier met geweldige +kracht het heldere water van den bergstroom dat bruisend en schuimspattend zich neerstort temidden van de rotsblokken, juist +zooals men dat in het hooggebergte ziet. + +</p> +<p id="d0e259">Men behoeft thans niet naar Iselle te reizen om zich een begrip te kunnen vormen van het grootsche werk, dat daar is geschied +en welks voltooiing hier wordt gevierd. De kunst van nabootsen tracht de wezenlijke techniek in haar hooge vlucht te achterhalen. +Alles toch is zoo natuurgetrouw, dat men werkelijk meent in het hart van de Hoog-Alpen te verkeeren. + +</p> +<p id="d0e261">Tusschen de beide tunnelingangen heeft de gevierde beeldhouwer Butti een beeldengroep aangebracht, die den moeizamen tunnel-arbeid +voorstelt. Een mooi afgietsel in brons van deze sprekende groep is door het Uitvoerend Comité aan Z.M. den Koning als een +aandenken aan de plechtige opening aangeboden. +<span class="pageno"><a id="d0e263"></a>Bladzijde 213</span></p> +<p id="d0e264">De beide tunnelpoorten worden bekroond door een eleganten toren, dragende een Mercurius-beeld, en welks versieringen de beteekenis +van het werk des vredes, door de samenwerking van Zwitserland en Italië tot stand gebracht, symboliseeren. + +</p> +<p id="d0e266">Aan weerszijden van den hoofdingang sluiten langwerpige vleugels zich aan dit smaakvolle bouwwerk aan. Rechts is de afdeeling +“Visscherij”, waarin Duitschland schitterend voor den dag is gekomen, ondergebracht, waarbij zich weer aansluit een zeer interessant +aquarium; links vindt men een reeks van ineenloopende zalen, waar bijeengebracht is een hoogst belangwekkende verzameling +oudheidkundige voorwerpen die betrekking hebben op het transportwezen te water en te land. Aan de medewerking zoowel van het +Quirinaal als van het Vaticaan is het te danken, dat het een waar genot is deze retrospectieve afdeeling te doorwandelen, +waaraan bovendien prof. Fumagalli door een methodische groepeering zekere wetenschappelijke waarde gegeven heeft. Men vindt +er zoowel de draagstoel van Leopold II, Groot-hertog van Toscane als de staatsiekaros waarmee Paus Pius VII in 1814 zijn intocht +hield in Modena; de berlina met koperen paneelen, rijk met zilver beslagen, van Ferdinand II van Bourbon (Corte di Napoli: +1839) als de rijk-gebeeldhouwde gala-koets, die gediend heeft in den begrafenisstoet van Victor Emanuel II in 1878 bij de +overbrenging van het stoffelijk overschot van het Quirinaal naar het Panthéon; vergulde kardinaalskarossen en met acht paarden +bespannen trouwkoetsen met beschilderde paneelen en van binnen met satijn bekleed van het Huis van Savoye. + +</p> +<p id="d0e268"></p> +<div id="d0e269" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-213.jpg" alt="De groote feestzaal."></p> +<p class="figureHead">De groote feestzaal.</p> +</div><p> + +</p> +<p id="d0e273">Niet minder de moeite waard zijn de modellen van oude schepen; o.a. van de galjoen, waarmeê Maria de Medici in 1600 van Livorno +naar Frankrijk is gevaren. + +</p> +<p id="d0e275">Ook het “voorheen en thans” op het gebied van de rijwielen wordt in een apart zaaltje vrij volledig te zien gegeven, terwijl +de Italiaansche Posterijen en de Duitsche Rijkspost een belangrijke historische inzending hebben samengebracht, bestaande +in modellen van oude postkoetsen, uniformen, gereedschappen, documenten enz. + +</p> +<p id="d0e277">Men kan gerust zeggen, dat deze afdeeling tot de best-geslaagde van de tentoonstelling behoort. + +</p> +<p id="d0e279">Na deze uitstapjes rechts en links van den hoofdingang gaan we nu het Park in, waarvan de aanleg getuigt van den smaak der +Milaneesche tuinbouwkundigen; frisch en fleurig ziet er alles uit en de breed-uitgespreide waaierpalmen en bloeiende camelia’s +zouden wij wel zoo naar ons land willen meênemen! De stoomwals heeft de breede wegen geëffend, waarin de zware vrachtwagens +diepe voren hadden getrokken; aan den rechterkant krijgen we nu de voornaamste tentoonstellingsgebouwen in het oog; zij rijzen +geen <span class="pageno"><a id="d0e281"></a>Bladzijde 214</span>van alle hoog op tusschen het geboomte en hun hagelwitte kleur zal bij den fellen Italiaanschen zonnebrand verblindend zijn +voor de oogen, al helpt zij de hitte <i>buiten</i> de zalen houden, maar overigens ... wat een superieuren smaak hebben de Italiaansche architecten getoond bij het ontwerpen +dezer paleizen en paviljoenen! Schoon ook hier in hoofdzaak het onduurzaam tentoonstellingsmateriaal slechts dienst kon doen, +wint Milaan het in dit opzicht verre van Luik en Düsseldorf en wordt Parijs van 1900 naar de kroon gestoken. + +</p> +<p id="d0e286">De liefde voor de schoone klassieke vormen was hier de leidstar van mannen als Besana, Bongi en Locati, meestere in hun vak. +Hier wordt men herinnerd aan het Parthenon met zijn zuilen en bogen, daar aan Romeinsche thermen; ginds aan de Byzantijnsche +bouwkunst, elders weer aan het Arabische Alhambra. Aan de Italiaansche en Fransche renaissance wordt recht gedaan; kortom, +de historische architectuur viert hier hoogtij! En toch, hoe frisch, hoe oorspronkelijk bleven de ontwerpers daarbij; hoe +gelukkig wisten zij in bouworde en versieringen uitdrukking te geven aan de bestemming van de verschillende gebouwen! Zeker, +dat alles is <i>klein</i> tegenover dien machtigen kolossus, den Dom, dien de christelijke kunst, als een prediking in marmer, midden in deze stad +heeft gebouwd; en te <i>druk</i> tegenover den stroeven ernst der middeleeuwsche kunst die spreekt uit de <i>palazza’s</i>, welke de eeuwen hier hebben nagelaten en die thans de omlijsting vormen van deze onwezenlijke droomstad, waar alles klatergoud +en namaak is en die straks weer zal verdwijnen, even spoedig als zij gekomen is. + +</p> +<p id="d0e297">Maar ... wie ontkomt aan de machtige bekoring die van dit alles uitgaat!? Die mengeling van architectuur en sculptuur, zij +is een weelde voor het oog en spreekt tot de verbeelding van oorden, waar de schoonheid godheid is, waar het ideaal triumfeert +in marmerwit en kronegoud! + +</p> +<p id="d0e299">Van het beeldhouwwerk gesproken: Al heeft de Italiaansche plastiek de schoone traditiën van het verleden niet weten hoog te +houden, men mocht toch bij deze gelegenheid van de beeldhouwers in het land van Michel Angelo en Canova iets goeds verwachten. + +</p> +<p id="d0e301">In qualiteit hebben zij dan ook niet teleurgesteld, maar in de quantiteit hadden zij meer matiging kunnen betrachten. Overlading +schaadt overal, zelfs op een tentoonstelling. Alle Olympische goden zijn er aan te pas gekomen. Het is of men een concurrentie +heeft willen ondernemen met de permanente beelden-uitstalling op het beroemde, maar mij en velen, die onder een andere dan +de zuidelijke zon zijn geboren, weinig sympathieke <i>Campo Santo</i>. + +</p> +<p id="d0e306">Maar zonder nu alles op gezag mooi te vinden, alleen omdat het van kunstenaars als Butti en Brivio, die op dit oogenblik in +de gunst staan, afkomstig is, moet ik toch erkennen, dat er kracht en realiteit zit in menig beeld en in meer dan één groep. + +</p> +<p id="d0e308">Ga natuurlijk zoo’n compositiebeeld niet van nabij bekijken, dan is alle illusie weg! Maar een tentoonstelling hangt nu eenmaal +van bedriegelijk decoratief aan elkaar. En niemand zal aan zoo’n <i>Victoria</i> of <i>Mercurius</i>, die straks op een electrisch verlicht voetstuk zullen staan, hooge kunsteischen stellen! + +</p> +<p id="d0e316">Het is al veel waard, wanneer het gevoel niet wordt gekwetst door groven wansmaak of jammerlijke banaliteit. En daartegen +hebben de artistieke en technische leiders der tentoonstelling met veel zorg gewaakt. Binnen die grenzen heeft men echter +het eigen initiatief zooveel mogelijk vrijheid gelaten en zoo is er tusschen al die groote paleizen en paviljoenen een aardige +afwisseling van Zwitsersche châlets, Schwartzwalder huisjes; Oostersche kiosken enz. Telkens wordt het oog weer geboeid door +iets eigens en karakteristieks. Hoe jammer, dat ook Nederland, als te St.-Louis, niet met iets eigens, met een pittigen oud-hollandschen +trapjesgevel bv., is kunnen komen! Maar de Milaneesche aannemers vroegen fabelachtige prijzen en de middelen waren gering. +Nu heeft het Nederlandsch comité zich tevreden moeten stellen met 800 M<sup>2</sup> in de gemengde afdeeling der decoratieve kunst, waar het Japan tot buurman heeft, en 200 M<sup>2</sup> elders voor op zichzelf staande inzendingen als die van den baggermolen-fabrikant Smulders uit Schiedam. Het is nu maar te +hopen, dat het inwendige (de versiering is bij den heer Kromhout uit Amsterdam zeker in goede handen) en de inzendingen goed +zullen maken wat aan het uiterlijk ontbreekt. Maar daarvoor is nog wat geduld noodig. Niet vóór half Juni zal de Nederlandsche +afdeeling geopend kunnen worden. Met dit wat achteraf gelegen gebouw schenen de heeren van de bouw-commissie het minste haast +te hebben. En toen de gedelegeerde commissaris van Nederland herhaaldelijk aandrong op meer spoed, wijzende op het ergerlijk +luieren der Italiaansche werklieden, die, als ’t koud is, zich rond een houtvuurtje gaan warmen en als ’t warm is, in ’t zonnetje +liggen te slapen, antwoordde men zoo philosophisch-laconiek als Italianen dat alleen kunnen: “Laat dan Nederlandsche werklieden +komen om het gebouw af te maken. Zwitserland heeft ook eigen werklieden ontboden!” + +</p> +<p id="d0e324">Biedt een tentoonstelling kans van welslagen, al geeft ze ook nog zooveel interessants te zien, waar de leiders dergelijke +luchthartige opvattingen koesteren?... De vertegenwoordigers van het buitenland, die ervaring hebben op dit gebied twijfelen +er wel eens aan. Maar de Italianen zijn onverbeterlijke optimisten; zij kloppen de mopperaars gemoedelijk op den schouder +en zeggen glimlachend: ”<i>Al levar della tende si vedra</i>”, of te wel: als de boel weer afgebroken wordt, zal <i>alles</i> je duidelijk zijn. Een troost!?... + +</p> +<p id="d0e332">Wij zijn nu in de groote middenlaan van het Park, die dit gedeelte der toonstelling in twee groepen scheidt: rechts wetenschap +en kunst; links de vermakelijkheden. Even wippen we binnen in het gebouw der “Schoone Kunsten”. Dat was inwendig het eerst +gereed omdat de Koning er doorheen wandelen zou op den openingsdag. Een openbaring is deze zuiver-nationale afdeeling niet; +ook zijn vele doeken verkeerd of veel te sterk belicht. Er is in ’t algemeen te veel gelegenheidswerk zoowel van schilders +als beeldhouwers. + +</p> +<p id="d0e334">Eén zaal is geheel gereserveerd voor de productieve familie Ciardi, bestaande uit vader en twee zoons, die 32 werken heeft +ingezonden, een andere zaal bevat alleen 28 stukken van den grooten Venetiaanschen <span class="pageno"><a id="d0e336"></a>Bladzijde 215</span>meester, Ettore Tito. Ook Carcano heeft een zaal voor zich, terwijl Carlandi, bekend door zijn fijne zeegezichten, 84 aquarellen +heeft ingezonden. + +</p> +<p id="d0e338">Onder het beeldhouwwerk is meer knappe copie dan oorspronkelijk werk. De <i>Unione artisti romani</i> leverde hier het leeuwendeel, o.a. een reusachtige groep van Lazio. + +</p> +<p id="d0e343">Het paleis van de <i>Belle Arti</i> bestaat uit twee vleugels in hoefijzervorm die samenkomen in een koepelvormige zaal. In deze feestzaal, waarvan wij een reproductie +geven, had de plechtige opening der tentoonstelling plaats. Jammer genoeg mochten er toen geen photografische opnamen worden +gemaakt—een maatregel die als vele andere verband hield met de veiligheid van den Vorst. Want toen langs alle lijnen electrische +lichtjes fonkelden, ook in de lauwerkransen door de engelenfiguurtjes omhoog gehouden, en heel de zaal bezet met schitterende +uniformen en galagewaden, waartusschen de bekoorlijkste damestoiletten in teere kleuren,—allen omringend de met bloemenguirlandes +versierde estrade, waarop de Vorstelijke stoet had plaats genomen—toen bood dat geheel een betooverend gezicht, hoe weinig +indrukwekkend de ceremonie ook overigens was, die onder een geestdriftige ovatie aan het Koninklijk Paar eindigde met een +symbolische opening van de tentoonstelling door Koningin Elene, die een rood lint losmaakte, dat de estrade had afgesloten +van den uitgang. + +</p> +<p id="d0e348">Uit den rechtervleugel de feestzaal binnengekomen treden wij nu door den hoofdingang, door zinrijke beeldengroepen geflankeerd, +weer naar buiten. Aan de overzijde van de breede allée zien wij, verscholen in het frissche groen, drie kleine gebouwen liggen, +evenveel verschillend van stijl als van bestemming; voornaam en mooi is de façade van het kleine paleis der stad Milaan, in +Italiaansche renaissancestijl gebouwd, waarin het gemeentebestuur, dat een ruim aandeel genomen heeft in de totstandkoming +der tentoonstelling en bij feestelijke gelegenheden de honneurs tegenover de gasten uit den vreemde waarneemt, een volledig +overzicht geeft van de inrichting zijner model-bedrijven en van het vele wat Milaan doet op het gebied van onderwijs, armenzorg, +hygiène en volkswelvaart. Zij die ook om iets te leeren de tentoonstelling bezoeken zullen hier een nuttig uurtje kunnen vertoeven +in deze rustige omgeving. + +</p> +<p id="d0e350">Van een heel ander karakter is het Zwitsersche paviljoen dat natuurlijk van wege “de onverbrekelijke vriendschapsbanden” op +deze tentoonstelling een eereplaats kreeg. + +</p> +<p id="d0e352">Het is een echt Zwitsersch châlet, in wit rood en bruin geschilderd hout met balcons en een luifeldak en pittig torentje; +een juweeltje van dien karakteristieken bouwstijl van het Alpenland. “Een bescheiden huisje” noemde de Zwitsersche commissaris-generaal Siemen het, toen hij er uit naam van de Bondsregeering den +Koning van Italië begroette, maar de jonge Vorst die zijn oogen altijd goed den kost geeft had het bij het rechte eind, toen +hij den bescheiden Zwitser warme hulde bracht voor dat smaakvol paviljoen, een sieraad van de tentoonstelling. + +</p> +<p id="d0e357">Natuurlijk is de inhoud van het gebouw grootendeels gewijd aan de werken van St. Gotthard en Simplon, gesymboliseerd in een +groot fresco in den voorgevel, en de vermaarde Zwitsersche kunstnijverheid. + +</p> +<p id="d0e359">Een honderd schreden verder ligt op een heuveltje, gelijk in hoogte aan de viaduct, het Park-station van den electrischen +spoorweg, ook een aardig, luchtig gebouwtje, waaraan veel zorg is besteed. + +</p> +<p id="d0e361">Vóór wij uitstappen echter nog even een kijkje genomen aan het uiterste einde van het Park bij den Vredesboog in het complex +van gebouwen, dat gewijd is aan een der belangrijkste afdeelingen van de tentoonstelling: de versieringskunst; het zijn eigenlijk +twee reeksen van gebouwen, door binnenhoven met zuilengalerijen, aardige beelden en fonteintjes, onderling met elkaâr in gemeenschap, +gescheiden door een smal laantje; het is hier, dat ook Nederland zijn beste beentje voor zal zetten. Maar de strijd zal zwaar +zijn. Op dit oogenblik zijn de gebouwen nog nauwelijks onder dak en is de chaotische toestand nergens zoo wanhopig als hier +in dit hoekje; van étaleeren kan dus nog geen sprake zijn. Maar de ingenieur die hier de leiding heeft, de heer Gatti-Casazza, +weet schitterende dingen van deze afdeeling te vertellen. Na de welgeslaagde proefneming in Turijn met de tentoonstelling +van versieringskunst in 1902 zal Italië hier nu eens met 500 van zijn eerste architecten en artisten (grootendeels uit Lombardije) +uitkomen; een ruimte van maar eventjes 12000 M<sup>2</sup> heeft het daarvoor noodig; Hongarije, dat in de laatste jaren een reusachtige vlucht nam op het gebied der kunstnijverheid, +zal 3500 M<sup>2</sup> innemen; Engeland 1000; Zwitserland, Japan en Nederland elk 800; Duitschland 500; Turkije 350 en Noorwegen 100. Nederland +maakt dus quantitatief geen slecht figuur. Jammer echter, dat onze eerste firma’s op dit gebied geen lust tot deelneming gevoelden. + +</p> +<p id="d0e369">Frankrijk, Oostenrijk, Rusland en België hebben ook hun afdeeling versieringskunst ondergebracht in hun eigen gebouwen op +de <i>Piazza d’Armi</i>. Ofschoon de Commissie van toelating lang niet gemakkelijk is geweest, hebben de aanbiedingen zóó de verwachting overtroffen, +dat zij heeft moeten laten varen het denkbeeld om ook een retrospectieve tentoonstelling van de ontwikkeling der toegepaste +kunst in den loop der eeuwen te geven. Een eereplaats zal echter gegeven worden aan den vrouwenarbeid, waarvan, onder de auspiciën +van de Hertogin Maria Anna Visconti di Modrone Gropallo, presidente van het damescomité, evenals te Luik, veel belangwekkends +zal te zien gegeven worden. + +</p> +<p id="d0e374">Een zware taak wacht de jury maar ook een aangename, want de Koning heeft een eereprijs van 10,000 lire uitgeloofd voor de +fraaiste “complete moderne inrichting”. + +</p> +<p id="d0e376">Aan den anderen kant van het park, nog een groote uitgestrektheid met mooie gazons en waterpartijen, zetelt het Vermaak. Daar +kan men een reis naar het hooge noorden maken en zich verbeelden op de ijsberenjacht te zijn, of de geneugten smaken van een +montagne russe; daar kan men zich in aardige bars en kiosken door gebronsde zuidelijke schoonen met uitdagende, donkere oogen +champagne <span class="pageno"><a id="d0e378"></a>Bladzijde 216</span>en vruchtenijs laten bedienen; daar kan men voor een halve lire heel Tyrol of het Berner Oberland doorreizen onder ’t genot +van Münchener Hofbräu, Chianti of Capri, Marsala of Vermouth van fratelli Cora; daar kan men ’s avonds tusschen de donkere +cypressen in den maneschijn zitten mijmeren bij “American drinks”, zoo echt als in de eerste Broadway-bars; daar kan men zich +van een helling in een bootje met duizelingwekkende vaart in een meer laten storten of, wanneer men ’t op dit ondermaansche +te benauwd krijgt, hoog in de lucht rondvliegen in een <i>Aëroplan</i> en in jolige pret lachen om dat Castello en dien Dom die daar zoo eigenwijs en roerloos staan te droomen midden in dat wereldsche, +lawaaierige Milaan; daar klinken muziek en zang; daar raakt men de zilverstukjes kwijt.... + +</p> +<p id="d0e383"></p> +<table align="left" style="margin:10px; margin-left:0px"> +<tr> +<td> +<div id="d0e384" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-216.jpg" alt="Het Zwitsersche paviljoen."></p> +<p class="figureHead">Het Zwitsersche paviljoen.</p> +</div> +</td> +</tr> +</table><p> + +</p> +<p id="d0e388">Daar mist men alleen Lucas Bols of Wynand Fockink, anders trouwe comparanten op groote tentoonstellingen, die hier met een +“Oude Schiedammer” en een jonge Zeeuwsche boerendeern toch zeker al even veel succes zouden hebben als overal elders in de +wereld. + + + +</p> +<p id="d0e390">Maar het wordt tijd, dat wij het Park verlaten en naar de <i>Piazza d’Armi</i> trekken, waar wij in vogelvlucht hebben te overzien <i>veel</i> dat nog niet àf is en heel <i>weinig</i> dat wèl gereed is. Konden wij maar werkelijk in een luchtballon er over heen zweven! Dan liepen we geen kans overreden te +worden door zwaargeladen goederentreinen en in dolle vaart rondsnorrende auto’s, die voor de snelle verplaatsing van comité-leden +zorgen als zij lastige reclamanten uit de voeten willen blijven. + +</p> +<p id="d0e401">Het electrische treintje, comfortabel ingericht—een voorbeeld voor de directie der Italiaansche spoorwegen die, sedert de +staatsexploitatie in vollen gang is, nog niet veel gedaan heeft om het spoorwegverkeer uit zijn achterlijkheid te verlossen—brengt +ons, hoog over straten en lanen en pleinen, over de ranke en sierlijke viaduct in een paar minuten daar. + +</p> +<p id="d0e403">Ook deze terminus doet ons kennismaken met een aardig, rustiek station met bloemperken en heesters omgeven; ruim, ongevaarlijk +en met zacht-glooiende op- en afgangen. De maatschappij die dat goedkoope lijntje van 5 cent per rit exploiteert heeft eer +van haar werk en succes; het aantal abonnés loopt al in de tienduizenden. + +</p> +<p id="d0e405">Recht voor ons ligt in het midden van het vierkante terrein, dat een omtrek heeft van ruim drie kwartier loopen en doorsneden +is van lange rechte lanen, waartusschen nu de vakken tot weelderig plantsoen met rotsen en vijvertjes, fonteinen en bloembedden +zijn aangelegd, het groote paleis van het “Transport te water” met den reusachtigen vuurtoren op natuurlijke grootte, die +’s avonds een intens licht over tentoonstelling en stad verspreidt, op den voorgrond. Handelsvloot en passagiersschepen worden +in deze afdeeling wel erg op den achtergrond gedrongen door de Marine, die toch eigenlijk slechts in verwijderd verband staat +met “transport te water.” Maar hiermeê kon Italië meer geuren dan met zijn scheepvaart, die niet sterk vooruitgaat, hoewel, +na de jongste Marine-rapporten, deze tentoonstelling van model-materiaal een bitter bijsmaakje voor de Italianen heeft gekregen. + +</p> +<p id="d0e407">Ook het buitenland heeft in deze afdeeling <i>acte de présence</i> gegeven. Krupp en Armstrong vervullen u hier met bewondering voor hun werken maar ook met een tikje wrevel; die onheilspellende +kanonnen storen de vredes-gedachten, die de ideëele achtergrond vormen van dit jubelfeest van den arbeid, waar de natiën komen +getuigen van hun grootheid en hun kracht ... in de werken der beschaving en des vredes. + +</p> +<p id="d0e412">Enkele modellen van Oceanflyers, van moderne luxe-schepen, van reusachtige vrachtbooten, zeesleepbooten en baggermolens gaan +hier bijna verloren voor ’t oog tusschen de vernielingswerktuigen, torpedobooten, torpedo’s, pantsertorens enz. + +</p> +<p id="d0e414">Trouwens, hier en daar verspreid over het terrein vindt men nog onderdeelen van deze sectie. Zoo heeft de groote Italiaansche +Stoomvaart-Maatschappij, die ook de dagelijksche diensten tusschen het vasteland en Sicilië verzorgt, haar eigen, kranig gebouw +en is er een zeer bezienswaardige inzending van motorvaartuigen, elegante gondeltjes, waarmeê men lust zou gevoelen zich te +laten voortglijden over de smaragden golfjes van de Zwitsersche en Italiaansche bergmeren. +<span class="pageno"><a id="d0e416"></a>Bladzijde 217</span></p> +<p id="d0e417"></p> +<div id="d0e418" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-217.jpg" alt="Het paleis van Frankrijk’s decoratieve kunst."></p> +<p class="figureHead">Het paleis van Frankrijk’s decoratieve kunst.</p> +</div><p> + +</p> +<p id="d0e422">Links van “Marine” ligt het grootste tentoonstellingspaleis, de “Galerij van den Arbeid”, een complex van reusachtige hallen +met drie koepelvormige ingangen. In de voornaamste daarvan was een prachtig plaatsje gereserveerd voor een inzending van +de Amsterdamsche diamantindustrie, waarop men aanvankelijk scheen te mogen rekenen. Jammer, want die zou hier <i>furore</i> gemaakt hebben! Over de inzendingen in deze afdeeling valt nog zoo goed als niets te zeggen; behalve een paar mooie kleurendrukpersen +en een reusachtige rotatiepers, waarop een tentoonstellingsuitgave van het grootste dagblad van Milaan, de uitnemend geredigeerde +en snel-ingelichte <i>Corriere della Sera</i>, tot stomme verbazing der toeschouwers wordt gedrukt en gevouwen, staan er slechts rijen van onopengemaakte kisten, waarin +de schatten van de machinale kunstnijverheid verborgen zijn. Meer dan een schoone belofte is dit Arbeidspaleis dus nog niet. + +</p> +<p id="d0e430">Wij naderen nu bekend en bevriend terrein. Een gebouw met frisschen vriendelijken baksteengevel zegt ons terstond, dat wij +hier te doen hebben met iets uit gewesten, dichter bij Nederland; het doet zelfs vreemd in deze omgeving van witte paleizen +met blauwe koepels en veel verguld. Het verwondert ons dan ook niet uit het dak de Belgische vlag te zien wapperen. Wij zijn +thuis; die rustige lijnen van de Vlaamsche renaissance, die symmetrie welke geen oogenblik stijf wordt, zij doen ons Nederlandsch +hart goed. Onze naburen zijn hier schitterend voor den dag gekomen, om jaloersch van te worden. Ook de Italianen, die wel +eens meenen het monopolie van stijl en smaak te hebben, kunnen hun bewondering niet verbergen. + +</p> +<p id="d0e432">Inderdaad, dit gebouw—werk van den Brusselschen architect Henry Vaes—is opgericht <i>à la gloire de la patrie</i>, zooals op een gedenksteen in den muur van een der torens is gebeiteld. Maar ... de Belgische regeering, zich dankbaar herinnerend +de ruime deelneming van Italië aan de wereldtentoonstelling te Luik, stelde dan ook een bedrag van fr. 300.000 ter beschikking van de commissie van dat land. Met zoo’n sommetje kan men wat beginnen! + +</p> +<p id="d0e440">Ook de inzendingen der Belgische kunstnijverheid die het gebouw en een daarnaast gelegen hal zullen vullen, beloven het beste +te geven wat het nijvere land kan voortbrengen, vooral kant en smedewerk. + +</p> +<p id="d0e442">Langs de achterzijde van het terrein liggen drie groote gebouwen, die samen één reuzenstation vormen met uitgestrekte overkappingen. +<span class="pageno"><a id="d0e444"></a>Bladzijde 218</span></p> +<p id="d0e445">Wij hebben hier te doen met de kern der tentoonstelling, de wortel van de reuzenplant: het spoorwegwezen. Vier landen domineeren +hier; Duitschland, Oostenrijk, Hongarije en Italië zelf, dat zeker, al komt het hier met mooie dingen uit, op dit gebied eenige +bescheidenheid mag in acht nemen. Reusachtige locomotieven en prachtig-ingerichte slaap- en salonwagens vormen het hoofdbestanddeel +dezer afdeeling, terwijl Italië zeer interessante nieuwe uitvindingen op het gebied van seinwezen en veiligheidsinrichtingen +in werking te aanschouwen geeft. + +</p> +<p id="d0e447">Van groot practisch belang voor berglanden zijn o.a. de optische en gehoor-signalen voor tunnels en de nieuwste tandradbaan-locomotieven. + +</p> +<p id="d0e449">Een zeer sympathieken indruk maakt de iets verder onder hangars geherbergde inzending van het Italiaansche <i>Roode Kruis</i>, waarvan vooral de aandacht verdienen de met veel zorg ingerichte transportwaggons en booten voor gewonden. Ook Duitschland’s +<i>Sanitätswesen</i> komt hier schitterend voor den dag met ziekenbarakken, vervoerbare barakken en vriendelijke paviljoentjes. + +</p> +<p id="d0e457">Van de ziekenverpleging naar de hygiène <i>il n’y a qu’un pas</i>. Hier óók in letterlijken zin. Heerlijk is weer die frontgevel van den architect Bongi, aan het paviljoen, waar Aesculapius’ +vriendelijke dochter troont, gegeven. Van het zinnebeeld der gezondheid, de slang, heeft hij bij de versieringen een gelukkig +gebruik gemaakt. + +</p> +<p id="d0e462">Welke schatten Hygieia in haar tempel tentoonspreidt is nog een geheim. Alleen is mij bekend, dat onder de inzenders ook +een Nederlander is. Onze consul te Milaan, de ingenieur H.J. Van der Schalk, exposeert er modellen van hygiënisch ingerichte +boerenwoningen en veestallen volgens een nieuw systeem. + +</p> +<p id="d0e464">Uit het gebied waar de godin der gezondheid heerscht, over te gaan naar Caïro is nog al een sprong. De oosterlingen staan +gewoonlijk met Hygieia op een gespannen voet. Maar het tentoonstellings-Caïro in miniatuur is nog al onschuldig! ’t Ziet er +alles zelfs te onnatuurlijk zindelijk uit, het ruikt er te frisch om de illusie volkomen te doen zijn. Maar aardig is die +exotische omgeving voor ons, westerlingen, toch altijd. Hoe verrukkelijk doen die glanzende koepel en die fijne minaret van +de Hasinin-moskee tegen het zuidelijk azuur! Hoe schilderachtig zijn die kleine straatjes en de bazar, waar de oosterlingen +bezig zijn hun snuisterijen uit te pakken! Nu is ’t nog rustig en leeg hier, maar weldra zal de moslem zijn gebeden prevelen +in den toren; zal er vreemdsoortige, lawaaierige muziek klinken bij de Arabische danseres, die de Italianen zal laten genieten +van een nerveusen <i>danse du ventre</i>; dan zullen de kooplieden met hun roode fez u met een ”<i>bon marché, monsieur!</i>” naloopen om u hun waren aan te prijzen en bruine jongens op bloote voeten u trachten over te halen om op een witten ezel +of een hoogen kameelenrug rond te rijden. En nog lang daarna zal de geur van de rozenolie u herinneren aan die oostersche +atmosfeer van de nagebootste Nijlstad hier midden in Lombardije. + +</p> +<p id="d0e472">Langs Bulgarije, dat zich de weelde van een eigen fraai paviljoen kon veroorloven evenals vorig jaar te Luik, keeren we weer +naar Midden- en West-Europa terug. We hebben nu het langwerpige paleis van Frankrijks decoratieve kunst met de 4 smaakvolle +ingangen vóór ons liggen. Uitwendig en inwendig viert de Fransche kunst hier weer haar triomfen. Wie kan zich daarmeê meten!? +Een glans van voornaamheid ligt over al dat werk. + +</p> +<p id="d0e474">In een boog om dit gebouw heen liggen drie afdeelingen die, eenmaal gereed, tot de belangrijkste der tentoonstelling zullen +behooren. Het zijn: “Automobilisme en Cyclisme”, “Rijtuigfabricage” en “Landbouw”; rococostijl was hier wel de meest aangewezene, +maar toch hebben de architecten de bestemming van de gebouwen gelukkig uitgedrukt in attributen, symbolische fresco’s enz. + +</p> +<p id="d0e476">Over den inhoud valt nog weinig te zeggen; de automobiel-fabricage heeft in Italië groote vlucht genomen en schijnt dan ook +kranig te zullen uitkomen, vooral met luxe-auto’s en omnibussen, zooals er hier thans reeds verscheidene in dienst zijn. + +</p> +<p id="d0e478">De Landbouw beschikt over uitgestrekte hallen van groote wijdte. Juist nu het ideaal van den Koning: “een internationaal Landbouw-instituut +te Rome” het eerste stadium van verwezenlijking is ingetreden, wil Italië eens laten zien hoe ver het op dit gebied is. Dat +had misschien ook op den weg van Nederland gelegen, maar onze landbouw zal in deze afdeeling slechts vertegenwoordigd worden +door een magere inzending van zuivelproducten en ... een Turksche sigarettenfabriek uit Amsterdam. Verkeerde indrukken worden +op die wijze wèl bevorderd! Te leeren zal er in deze afdeeling veel zijn, want vooral in Lombardije staat de landbouw op een +hoogen trap. De Italiaansche landbouwer is een zorgzaam arbeider; dat kan men, door deze vruchtbare laagvlakte reizende, overal +waarnemen. + +</p> +<p id="d0e480">Wij zijn nu weêr bij het punt van uitgang: het station, teruggekeerd. Overal stilstaan konden wij natuurlijk niet; men zal +mij de opsomming van reclame-inzendingen, van azuren grotten en een Afrikaansch dorp, wel willen schenken. Dat alles is <i>schon dagewesen</i> op iedere wereldkermis. + +</p> +<p id="d0e485">Maar wij mogen toch geen afscheid nemen van de <i>Piazza d’Armi</i> zonder even binnengeloopen te zijn in het mooie, sprekende paviljoen van de latijnsche staten van Zuid-Amerika. Deze staten: +Peru, Chili, Uruguay, Guatemala, San Domingo, Brazilië en Argentinië hebben van praktischen zin blijk gegeven. Hoe ook onderling +steeds verdeeld, heeft ditmaal een zeker ras-instinct hen er toe gedreven om de handen ineen te slaan tot het verrichten van +datgene, waartoe elk op zichzelf niet krachtig genoeg zou zijn. Elke van de regeeringen dezer landsn heeft 6000 francs beschikbaar +gesteld voor een collectieve inzending, die er van getuigt, dat men op het zuid-westelijk halfrond nog iets anders verstaat +dan staatsgrepen en omwentelingen op touw te zetten. + +</p> +<p id="d0e490">De in Italië gevestigde consuls van deze staten, aan wie het voornamelijk te danken is, dat Zuid-Amerika hier meer op den +voorgrond treedt dan op de laatste wereldtentoonstellingen in Europa, hebben eer van hun werk, zoo goed als de beeldhouwer +Laforet, auteur van het standbeeld van Christoforus Columbus in de vestibule van het paviljoen en reeds bekend door het mooie +Verdi-monument te Triëst. De 400-jarige sterfdag van den koenen ontdekker van <span class="pageno"><a id="d0e492"></a>Bladzijde 219</span>Amerika wordt op 21 Mei bij dat standbeeld plechtig herdacht, o.a. met een redevoering van Edmond de Amicis. + +</p> +<p id="d0e494"></p> +<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px"> +<tr> +<td> +<div id="d0e495" class="divFigure"> +<p class="legend"><img src="img/p1906-219.jpg" alt="Het Belgisch paviljoen."></p> +<p class="figureHead">Het Belgisch paviljoen.</p> +</div> +</td> +</tr> +</table><p> + +</p> +<p id="d0e499">Op onzen weg naar den uitgang van het terrein passeeren wij de afdeelingen luchtscheepvaart en meteorologie, die zeker in +nauwe betrekking tot elkaar staan, al is het den vernuftigsten en stoutmoedigsten luchtschipper nooit gelukt in letterlijken +zin “naar de maan” te gaan. Van tijd tot tijd worden hier op een met tribunes omringd terrein luchtballons opgelaten, zoowel +bestuurbare als vrij in het luchtruim zwevende; ook het Duitsche militaire luchtscheepvaartcorps doet daaraan meê met zijn +sigaarvormige uitkijkballons; deze zeer vreedzame verkenning van Lombardije vindt bij het publiek wegens de bewonderenswaardige +vlugheid en nauwkeurigheid der exercitiën grooten bijval. Geen wonder; de kleine, weinig gespierde Italiaansche officieren +en soldaten missen dat stramme en stroeve! + + + +</p> +<p id="d0e501">Milaan heeft zijn ”<i>settimana di gloria</i>” gehad! De feesten, waarmede de blijde begroeting van de jong-geborene is gevierd, zijn nu weer voorbij, de Koning en de +Koningin naar Rome teruggekeerd; ook de vertegenwoordigers van de buitenlandsche dagbladen en tijdschriften pakken hun koffers; +de tentoonstelling wordt verder afgewerkt en Milaan bereidt zich voor op de ontvangst der duizenden vreemdelingen uit het +zuiden en van over de Alpen. + +</p> +<p id="d0e506">Veel reclame in het buitenland maakt het Propaganda-comité van de tentoonstelling niet; het is waarschijnlijk overtuigd, +dat de 120 internationale congressen, ingezet met het groote en luidruchtige studentencongres, de automobielen-wedstrijden +en gymnastiek-feesten, de wedrennen en andere hippische feesten, de concerten en historische optochten, de vuurwerken en illuminaties, +de diner’s en recepties onder de auspiciën van Milaan’s gastvrije en royale vroedschap, genoeg aantrekkingskracht zullen oefenen +op de duizenden, die een gelegenheid zoeken om hun zomervacantie aangenaam door te brengen. + +</p> +<p id="d0e508">“Naar Milaan!” zal het parool zijn van alle toeristen en toeristenbureaux in het komend seizoen. + +</p> +<p id="d0e510">De lezer make, na mijn indrukken van de eerste levensdagen der tentoonstelling, die ik getracht heb zoo objectief mogelijk +weer te geven, gelezen te hebben, voor zichzelf uit of er aanleiding is om aan dat wachtwoord te gehoorzamen ook voor dengene +die geen modeslaaf wil zijn. + +</p> +<p id="d0e512">Maar ik ben er zóó zeker van, dat wie het voorrecht zal hebben deze tentoonstelling in een later stadium van ontwikkeling +of wèl, eerlang tot vollen wasdom gekomen, te aanschouwen, hier rijke schatten van leering en genieting zal vergaren, dat +ik straks mijn laatsten groet van de toppen der Alpen aan de tegen den horizont vervagende spitsen van den Dom niet zal brengen +zonder een: “<i>A rivederci, Milano!</i>” + +</p> +<p id="d0e517"><i>Milaan, Mei 1906</i>. + +</p> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te +Milaan, by Ph. J. Ketner + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + +***** This file should be named 14043-h.htm or 14043-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/0/4/14043/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/old/14043-h/img/p1906-209.jpg b/old/14043-h/img/p1906-209.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..80f7092 --- /dev/null +++ b/old/14043-h/img/p1906-209.jpg diff --git a/old/14043-h/img/p1906-212.jpg b/old/14043-h/img/p1906-212.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f41286f --- /dev/null +++ b/old/14043-h/img/p1906-212.jpg diff --git a/old/14043-h/img/p1906-213.jpg b/old/14043-h/img/p1906-213.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2559f03 --- /dev/null +++ b/old/14043-h/img/p1906-213.jpg diff --git a/old/14043-h/img/p1906-216.jpg b/old/14043-h/img/p1906-216.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1371f34 --- /dev/null +++ b/old/14043-h/img/p1906-216.jpg diff --git a/old/14043-h/img/p1906-217.jpg b/old/14043-h/img/p1906-217.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e1a55cd --- /dev/null +++ b/old/14043-h/img/p1906-217.jpg diff --git a/old/14043-h/img/p1906-219.jpg b/old/14043-h/img/p1906-219.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..28ac722 --- /dev/null +++ b/old/14043-h/img/p1906-219.jpg diff --git a/old/14043-h/style/amazonia.css b/old/14043-h/style/amazonia.css new file mode 100644 index 0000000..f3a05a3 --- /dev/null +++ b/old/14043-h/style/amazonia.css @@ -0,0 +1,26 @@ +/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */ + +body +{ + background: #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */ +} + +body, a.hidden +{ + color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator +{ + color: #880000; /* #880000; brownish red */ +} + +.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno +{ + color: #808000; /* #808000; olive green */ +} + +a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ + color: red; +} diff --git a/old/14043-h/style/arctic.css b/old/14043-h/style/arctic.css new file mode 100644 index 0000000..63bc14d --- /dev/null +++ b/old/14043-h/style/arctic.css @@ -0,0 +1,33 @@ +/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */ + +body +{ + background: #FFFFFF; + font-family: Times, serif; +} + +body, a.hidden +{ + color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ + color: #001FA4; + font-family: Arial, sans-serif; +} + +.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend +{ + color: #001FA4; +} + +.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno +{ + color: #AAAAAA; +} + +a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ + color: red; +} diff --git a/old/14043-h/style/borneo.css b/old/14043-h/style/borneo.css new file mode 100644 index 0000000..51cc9bc --- /dev/null +++ b/old/14043-h/style/borneo.css @@ -0,0 +1,26 @@ +/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */ + +body +{ + background: #FFFFEE; /* #FFFFEE; light yellowish brown */ +} + +body, a.hidden +{ + color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend +{ + color: #880000; /* #880000; brownish red */ +} + +.navline, span.rightnote, span.pageno +{ + color: #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */ +} + +a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ + color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */ +}
\ No newline at end of file diff --git a/old/14043-h/style/gutenberg.css b/old/14043-h/style/gutenberg.css new file mode 100644 index 0000000..c780361 --- /dev/null +++ b/old/14043-h/style/gutenberg.css @@ -0,0 +1,387 @@ +/* + gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files + + Jeroen Hellingman + + This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain. +*/ + + +/* +body - body of html page; define overall properties +*/ + +body +{ + line-height: 1.44em; + font-family: times, serif; + font-size: 1em; + font-weight: normal; + margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; + width: auto; + letter-spacing: normal; + text-transform: none; + word-spacing: normal; + font-size-adjust: 0.58; +} + +/* title Page headers */ + +h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline +{ + text-align: center; +} + +h2.byline +{ + font-size: 1.14em; + line-height: 2em; + font-weight: normal; +} + +span.docAuthor +{ + font-size: 1.44em; + font-weight: bold; +} + +h2.docImprint +{ + font-size: 1.14em; + font-weight: normal; +} + +/* + +h1..h5 headers + +class + sub subtitle + +*/ + +h1 +{ + font-family: helvetica, sans-serif; + font-size: 2em; + font-style: normal; + font-weight: 600; + letter-spacing: normal; + text-decoration: none; + text-transform: none; + word-spacing: normal; + font-size-adjust: .4; + + line-height: 1.5em; + + margin-bottom: 0.33em; + margin-top: 1.33em; +} + +h2 +{ + font-family: helvetica, sans-serif; + font-size: 1.44em; + line-height: 1.2em; + +} + +h3 +{ + font-family: helvetica, sans-serif; + font-size: 1.2em; + line-height: 1.2em; +} + +h4 +{ + font-family: helvetica, sans-serif; + font-size: 1.0em; + font-weight: 400; + line-height: 1.0em; +} + +h5 +{ + font-family: helvetica, sans-serif; + font-size: 1.0em; + font-style: italic; + font-weight: 400; + line-height: 1.0em; +} + + +/* +p -- paragraph + +class + initial initial paragraph of chapter, i.e. no indentation + argument argument, the list of topics at the head of a chapter + note footnote + quote quoted material, like blockquote + stb small thematic break + mtb medium thematic break + ltb large thematic break + navline navigation line + figure figure, plate, illustration + legend legend with figure, plate, or other type of illustration +*/ + +p +{ + text-indent: 0em; +} + +p.poetry +{ + margin: 0em 10% 1.58em 10%; + /* font-style: italic; */ +} + +p.initial +{ + text-indent: 0em; +} + +p.argument, p.note +{ + text-indent: 0em; + font-size: 0.8em; + line-height: 1.2em; +} + +p.argument +{ + margin: 1.58em 10% 1.58em 10%; +} + +p.quote +{ + font-size: 0.9em; + line-height: 1.3em; + margin: 1.58em 5% 1.58em 5%; +} + +div.blockquote +{ + font-size: 0.9em; + line-height: 1.3em; + margin: 1.58em 5% 1.58em 5%; +} + +div.notetext +{ + font-size: 0.9em; + line-height: 1.3em; +} + +div.divFigure +{ + text-align: center; +} + +p.figureHead +{ + text-align: center; +} + +p.figure, p.legend +{ + text-align: center; +} + +p.legend +{ + font-size: 0.9em; + margin-top: 0; +} + +p.navline +{ + text-indent: 0em; + text-align: center; + font-size: 0.7em; + font-family: helvetica, sans-serif; + margin-top: 0em; + margin-bottom: 0em; +} + +p.smallprint, li.smallprint +{ + font-size: 0.8em; + line-height: 1.1em; + color: #666666; +} + +/* Special cases for Filipino Riddles */ + + +p.question +{ + text-align: left; + margin-bottom: 0em; +} + +p.answer +{ + text-align: right; + margin-top: 0em; +} + +p.explanation +{ + margin-left: 0.9em; + margin-right: 0.9em; + font-size: smaller; +} + + +/* +// span -- used for special effects in formatting. +// +// class +// leftnote note in the left margin +// rightnote note in the right margin +// pageno page number, inserted at location of original page break. +// +// Note that the positioning only works properly in IE 5.0. +*/ + +span.leftnote +{ + position:absolute; + left:1%; + height:0em; + width:14%; + font-size:0.8em; + text-indent: 0em; + line-height: 1.2em; +} + +span.rightnote, span.pageno +{ + position:absolute; + left:86%; + height:0em; + width:14%; + text-align:right; + text-indent:0em; + font-size:0.8em; + line-height: 1.2em; +} + +span.lineno +{ + position: absolute; + left: 12%; + height: 0em; + width: 12%; + text-align: right; + text-indent: 0em; + font-size: 0.6em; + line-height: 1em; + font-style: normal; +} + +.Greek +{ + font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif; /* font that supports classical Greek */ +} + +.Arabic +{ + font-family: Arial Unicode MS, sans-serif; /* font that supports Arabic */ +} + +.letterspaced +{ + letter-spacing: 0.2em; +} + +span.smallcaps +{ + font-variant: small-caps; +} + +/* +a -- anchor + +class + offsite + gloss glossary entry; should be less visible + noteref (foot) note reference. + hidden + navline +*/ + +a.navline +{ + text-decoration: none; +} + +a.navline:hover +{ + text-decoration: none; +} +a.hidden:hover +{ + text-decoration: none; +} +a.noteref:hover +{ + text-decoration: none; +} + +a.noteref +{ + text-decoration: none; + font-size: 0.7em; + vertical-align: super; +} + +a.hidden +{ + text-decoration: none; +} + +hr +{ + width: 100%; + height: 1px; + color: black; +} + +hr.noteseparator +{ + width: 25%; + height: 1px; + text-align: left; +} + +/* +// ol ul -- ordered list, unordered list +// +// class +// toc table of contents +*/ + + +/* +// li -- list item +// +// class +// toc_h1 table of contents h1 +// toc_h2 + +// table -- table +*/ + +table.navline +{ + font-size: 0.7em; + font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif; + margin-top: 0em; + margin-bottom: 0em; + margin-top: 0em; + margin-bottom: 0em; +} diff --git a/old/14043-h/style/print.css b/old/14043-h/style/print.css new file mode 100644 index 0000000..764ba41 --- /dev/null +++ b/old/14043-h/style/print.css @@ -0,0 +1,36 @@ +/* + print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing. + + Jeroen Hellingman + + This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain. +*/ + +body +{ + font-family: Gentium, Times New Roman, serif; + margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; + font-size: 11pt; +} + +h1, h2, h3, h4, h5 +{ + color: black; + font-family: Gentium, Times New Roman, serif; +} + +.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno +{ + color: black; +} + +a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ + color: black; + text-decoration: none; +} + +span.pageno +{ + font-size: 6pt; +}
\ No newline at end of file diff --git a/old/14043.txt b/old/14043.txt new file mode 100644 index 0000000..256220f --- /dev/null +++ b/old/14043.txt @@ -0,0 +1,1245 @@ +The Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan +by Ph. J. Ketner + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906 + +Author: Ph. J. Ketner + +Release Date: November 14, 2004 [EBook #14043] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + + + +Een kijkje op de Tentoonstelling te Milaan + +Door PH. J. KETNER. + + +_Settimana di gloria_!--Wie had voor eenige weken, toen de geweldenaar +aan de golf van Napels dood en verschrikking bracht over het land; +toen de Natuur, die Italie zoo mild heeft bedacht, die er zoo veel in +schoonheid heeft hersteld en geheeld, wat door den Tijd was getroffen, +met wreede hand in weinige uren in een woestenij verkeerde de velden +en gaarden die de menschen door jarenlangen noesten arbeid in het +zweet huns aanschijns tot vruchtbare landouwen hadden weten te maken; +toen 1906 ook voor Italie een rampjaar dreigde te worden,... wie had +toen durven denken, dat zoo kort daarop in datzelfde land een week +van glorie zou aanbreken als inzet van een jubelfeest ter eere van +de overwinning van den mensch _op de natuur_!? + +Maar Italie is altijd het land van scherpe contrasten en snelle +overgangen geweest, en geen natie ter wereld die zich zoo spoedig over +leed en ellende heenzet als dit lachende volk onder zijn lachenden +hemel! + +En zoo kwam het, dat, terwijl in het zuiden van het land de nood- +en doodsklokken nog luidden en rouwwaden werden gespreid in kerken en +huizen, in het noorden al weer de beiaard jubelklanken deed trillen +door de lucht en het rood-wit-groen met het witte kruis van Savoye +werd ontplooid ten teeken van nationale vreugde. + +Ginds de mensch stil, nietig, verslagen, machteloos tegenover de +vreeselijke, ontembare werking der natuurkrachten; hier de trotsche +overwinnaar, zich van zijn genie en heerschappij over de stof bewust, +met bazuingeschal de gansche wereld toegalmend: _Milano a nome d'Italia +chiama le genti a le pacifiche gare del lavore_; "Milaan roept in naam +van Italie de volkeren op tot den vreedzamen wedstrijd van den arbeid". + +Wel mocht Milaan die eer voor zich opeischen! + +Want meer dan in eenige andere stad van Italie treden in deze +metropolis de _mensch_ en _das Gebild der Menschenhand_ op den +voorgrond. En altijd zal den reiziger die van over de Alpen Italie +binnenkomt treffen de tegenstelling tusschen de gewijde stilte en de +majesteit van het hooggebergte, waar de Natuur heerschappij voert en +de wufte, wereldsche drukte, inhaerent aan den eeredienst van den +mensch, in de stad, waar alle groote volkerenstraten, die Noord en +Zuid verbinden, hun eindpunt vinden. + +In Milaan klopt het hart van het herboren Italie; noemde Plinius +de stad, waarover Cicero, de groote redenaar, eens als stedehouder +regeerde, reeds "het nieuwe Athene", thans mag zij de geestelijke +en zedelijke hoofdstad van Italie genoemd worden. Na de overwinning +der Fransch-Piemontsche wapenen op de Oostenrijkers bij Magenta in +1859--vereeuwigd in het prachtige ruiterstandbeeld op het reusachtige +Domplein, een der schoonste van Europa, dat Victor Emanuel II +voorstelt midden in het gevecht, zijn paard inhoudend om bevelen +uit te deelen--heeft de stad, bevrijd van het vreemde juk, zich snel +ontwikkeld tot een centrum van handel en nijverheid. + +Milaan is de _werk_stad van Italie; drie machtige bondgenooten hebben +haar daarbij geholpen om de positie te veroveren, die zij thans onder +de eerste steden van het Apenijnsche schiereiland inneemt. Deze "triple +alliantie" bestaat uit: het verstand, de werkzaamheid en het geluk. + +Aan die drie elementen dankt Milaan zijn enorme uitbreiding en zijn +toenemende welvaart. + +De stad telt nu meer dan een half millioen inwoners en is het +middelpunt van het intellectueele en artistieke leven van dit begaafde +volk; de verzamelplaats van tal van zangers, toonkunstenaars en +tooneelspelers uit alle landen der wereld; hier is de markt voor +impressario's en operadirecties. Maar boven alles verheugt zich +de industrie hier in hoogen bloei. Milaan is het middelpunt van de +Lombardijsche zijdeweverijen, die haar grondstof te danken hebben aan +de duizenden moerbeiboomen in deze vruchtbaarste laagvlakte van Europa +met wier bladeren de zijdewormen zich voeden. Ook fluweel, tapijten, +papier en gummi vormen hier belangrijke export-artikelen, terwijl +uitgevers als de gebr. Treves en de firma Sonzogno een Europeesche +vermaardheid genieten. + +Moet men niet toegeven dat alle omstandigheden Milaan hebben +voorbeschikt om binnen zijn muren (in letterlijken zin, want de +oude wallen met hun trotsche poorten zijn, schoon tot lommerrijke +plantsoenen aangelegd, nog in stand gehouden), temidden van zijn +eeuwenoude _palazza's_, zijn indrukwekkende baselieken en prachtige +monumenten, en in de schaduw van zijn machtigen Dom--kostelijkste +nalatenschap van de christelijke kunst!--de eerste internationale +tentoonstelling aan deze zijde der Alpen te herbergen?... + +Trouwens, de aanleiding tot het houden der tentoonstelling knoopt +zich onmiddellijk vast aan de commercieele belangen van Milaan. + +In 1881 opende het, onder de auspicien van den beminden Umberto I, +de nationale tentoonstelling ter viering van de voltooiing van het +reuzenwerk van den _St. Gotthard_-tunnel en thans, na 25 jaren, is het +op nieuw het tooneel van een uitgebreider en grootscher feest van den +arbeid, met medewerking van de bevriende natien tot stand gebracht, +ter eere van de opening van den nog belangrijker _Simplon_-tunnel. + +Naast de steden van West-Zwitserland (vooral Geneve) zal Milaan toch +de meeste vruchten plukken van de totstandkoming van dezen tweeden +tunnel tusschen Zwitserland en Italie, want het groote vervoer langs +dezen nieuwen en hoogst noodigen verkeersweg, die het spoorwegtraject +Parijs-Milaan b.v. met 83 K.M. zal verkorten, zal ten slotte op Milaan +uitloopen, zoo goed als het de terminus is van het enorm-drukke vervoer +langs den St. Gotthard-spoorweg van alles wat via Basel-Luzern naar +het zuiden stroomt. + +Het feest van den Simplontunnel mag dan ook het feest van de stad +Milaan genoemd worden, maar tevens jubelt Italie, dat van den nieuwen +verkeersweg een belangrijke uitbreiding zijner handelsbetrekkingen, +vooral met Frankrijk, verwacht, daarmee ten aanhoore van heel de +wereld uit zijn vooruitgang en zijn bloei, zijn gevoel van verjongd +leven, zijn geloof in de toekomst onder de bezielende leuze: _Sempre +avanti l'Italia!_ + + + +Het tentoonstellingsplan dateert eigenlijk reeds van 1901. De werken +van den Simplontunnel, in Augustus 1898 aangevangen, zouden in 5 jaar +gereedkomen, dus in begin 1904. Voor een goede voorbereiding was men +dan ook niets te vroeg. De ondernemers van den tunnelbouw--omtrent +welk werk indertijd een geillustreerde beschrijving in deze kolommen +is opgenomen--de heeren Brand, Brandon en Co., hebben echter met +reusachtige moeilijkheden te worstelen gehad, waardoor de arbeid +telkens werd vertraagd en de opening herhaaldelijk moest worden +uitgesteld. + +Het tentoonstellingsplan ondervond daarvan den terugslag en zoo +werd het daarmee een ware lijdensgeschiedenis, die het, zoo al +niet verschoonbaar, dan toch verklaarbaar maakt, dat er allengs +een stadium van verslapping aanbrak, dat zich, toen de solemneele +ure naderde, begon te wreken in eindelooze verwarring en hopeloozen +achterstand. De uitbarsting van den Vesuvius werd aangegrepen als een +welkom voorwendsel om de opening nog een 8 dagen uit te stellen, maar +eindelijk begrepen de Italiaansche leiders toch, dat zij er met een: +"_Fortuna, e dormi!_", "heb geluk en slaap maar!" niet komen zouden. En +zoo zag ik, in die dagen van de barensweeen der tentoonstelling reeds +hier aanwezig, bevestigd wat een landgenoot, die hier reeds jaren woont +en het volkskarakter uitnemend kent, mij voorspeld had: "In de laatste +dagen, als 't er op aankomt, zult gij de Italianen wonderen zien doen." + +Inderdaad, toen de dag der plechtige opening daar was, scheen het of +goede feeen in de stilte en de duisternis van den nacht rondgezweefd +hadden over de terreinen en met tooverstaven in het leven hadden +geroepen, wat luierende werklieden die liever in het zonnetje lagen +te slapen en soldaten die wel onder tucht werkten maar wier handen +verkeerd stonden voor dezen ongewonen arbeid, maar niet klaar konden +krijgen, al stonden de commissieleden er ook handenwringend bij. + +Het Uitvoerend Comite mocht van geluk spreken, dat het zoo ... den +schijn wist te redden! + +Trouwens, de kunst om het uiterlijk op te houden verstaan de Italianen +uitnemend! + +En wie zou niet gaarne veel vergeven aan een volk, dat, bij al zijn +gebreken, zoo nauw verband houdend met zijn aard en opvoeding, aan +den anderen kant zulke voortreffelijke eigenschappen toont!?... + +Want te ontkennen valt het niet dat de tentoonstelling, zooals +zij zich daar nu voordoet, getuigt van het scheppingsgenie en den +hoog-ontwikkelden smaak der Italianen. + +Zoowel in uitgebreidheid als in conceptie maakt de tentoonstelling +een grootschen indruk. Indien men voor haar een ligging had kunnen +vinden, zoo schilderachtig als de oevers van de Seine in Parijs +en van de Maas in Luik, dan ware het panorama van deze tooverstad, +marmerwit als het _Lipara_, dat Couperus' kunstenaarsoog zag, onder +Italie's diepblauwen hemelkoepel met de intense lichtschittering van +de zuidelijke zon onvergelijkelijk heerlijk geweest. + +Het oorspronkelijk tentoonstellingsplan omvatte alleen het +transportwezen: spoorwegen, scheepvaart, rijwielen en automobielen, +luchtballons enz. Maar als gewoonlijk groeide het spoedig den +ontwerpers boven het hoofd en kreeg het een omvang als men nimmer had +vermoed of bedoeld. Decoratieve kunst, schilder- en beeldhouwkunst, +kunstnijverheid, landbouw en vischteelt, telegrafie en telefonie, +hygiene, cooeperatie en verzekeringswezen, dat alles werd in het +definitieve plan opgenomen, welks uitvoering ruim 12 millioen +lire heeft gekost. En naast die permanente tentoonstelling zullen +nog tijdelijke tentoonstellingen gedurende de zomermaanden worden +gehouden van voedingsmiddelen, chemische en pharmaceutisehe producten, +fotografie, muziek-instrumenten, jachtwapenen enz. + +Het eenige, wat deze internationale tentoonstelling dan nu ook +onderscheidt van een _wereld_-tentoonstelling, dat is haar _niet +algemeen_ karakter; de groot-industrie bv. is tot veler teleurstelling +buitengesloten, daar slechts machines van een beperkt aantal +paardenkrachten in gebruik bij de kunstnijverheid mochten ingezonden +worden, terwijl in eenige afdeelingen, o.a. in die van schilder- +en beeldhouwkunst, geen internationale mededinging is toegelaten, +een maatregel die de beteekenis dezer sectie niet heeft verhoogd. + +In uitgestrektheid doet de Milaansche tentoonstelling echter niet +onder voor die van Luik en Duesseldorf, welke wereldtentoonstellingen +werden genoemd; zij heeft een grootte van 980,000 M_2_, terwijl de +overdekte hallen tezamen een oppervlakte beslaan van 245,000 M_2_, +verdeeld over 125 groote gebouwen en kleinere paviljoenen. + +Teneinde den lezers eenigszins een maatstaf ter vergelijking te geven, +wil ik er hier aan herinneren, dat de Luiksche wereldtentoonstelling +van 1905 een terrein van 11 H.A. besloeg met een overdekte ruimte van +110,000 M_2_; het aantal gebouwen en paviljoenen bedroeg in Luik 98. + +In een stad, geheel in de vlakte gelegen en met oude vestingmuren +omringd, viel het niet gemakkelijk voor een zoo groote tentoonstelling +een geschikt terrein te vinden. De ruimte van het binnen de enceinte +gelegen Park bood nauwelijks een derde van de oppervlakte die men +noodig had. De aandacht viel toen op het buiten de bastions gelegen +exercitieterrein van Milaan's groote garnizoen, de _Piazza d'Armi_, +maar ook dit was nog te klein. Toen kwamen de ingenieurs op het +lumineuze denkbeeld om de beide terreinen, door een nieuwe stadswijk +van niet geringen omvang van elkander gescheiden, in gebruik te nemen +en ze onderling te verbinden door een electrischen spoorweg over een +viaduct, bijna lijnrecht loopend van het midden van het eene naar +dat van het andere. + +Met medewerking van de militaire en burgerlijke autoriteiten slaagde +dit plan volkomen. En daaraan is het nu te danken, dat de hoofdingang +van de tentoonstelling op nog geen 20 minuten afstands van het centrum +der stad is gelegen. + +Wanneer men van het _Cordusioplein_, waar het monumentale Beursgebouw +en het paleis van de "Algemeene Verzekerings-Maatschappij" +in elliptischen vorm rondgebouwd zijn, en dat vlak achter de +noordwestelijke zijde van het Domplein, het centrum der oude stad, +gelegen is, de _Via Dante_ ingaat, een der breedste en fraaiste +hoofdstraten van Milaan, dan ziet men aan het einde daarvan op het +_Foro Bonaparte_, dat een halven cirkel vormt, recht voor zich het +beroemde en indrukwekkende _Castello Sforzesca_ met zijn massieve +torens en heerlijke versieringen van Leonardo da Vinci en Bramante, +de voormalige woonplaats der Visconti's, meermalen in den loop der +eeuwen verwoest en weer opgebouwd, telkens weer verwaarloosd maar nu +weer bijna geheel gerestaureerd tot een grootsch historisch monument en +inwendig ingericht tot archeologisch en kunst-museum, verrijzen. Door +de hoofdpoort, de _Torre del Filarete_, het _Castello_ binnentredende +en recht overstekende door den eersten en tweeden binnenhof (_Piazza +d'Armi_ en _Corte Ducale_) bereikt men door de tegenoverliggende poort +aan de achterzijde het fraai aangelegde _Parco_, dat geheel beheerscht +wordt door den ver op den achtergrond verrijzenden triomfboog met zijn +mooie _bas-reliefs_, de _Arco della Pace_, oorspronkelijk bestemd +om de heldendaden van Napoleon te eeren, maar later gewijd aan een +herdenking van de nederlagen van den grooten Keizer, die bekroond +wordt door het wonder-mooie werk van den beeldhouwer Sangiorgio, in +brons gegoten door de gebroeders Manfredini en voorstellende de godin +des vredes staande op haar met zes vurige paarden bespannen zegekar. + +In dit park, begrensd door die beide monumenten en omringd door +een voornaam kwartier van patricische huizen en villa's, ligt, +schuilgaande grootendeels onder donkere cypressen en ander zwaar +geboomte, het eene gedeelte der tentoonstelling en vandaar leidt de +electrische spoorweg naar het grootere terrein, dat ruim 20 minuten +loopens verder is gelegen. + +Links van het _Castello_, aan het einde van het breede +_Foro Bonaparte_, ligt de hoofdingang der tentoonstelling, een +architectonisch goed gelukt bouwwerk, waarvan onze foto een duidelijk +beeld geeft. + +In dit ranke bouwwerk met zijn zuilengalerij, zijn sprekende +versieringen en beelden, hebben de architecten--aan wier hoofd de +bekwame Besana staat--veel vergoed van het gemis van een monumentaal +hoofdgebouw en een panorama over heel de tentoonstelling. Toch ligt +de beteekenis van deze rijke facade die 's avonds met duizenden +gloeilampjes wordt verlicht meer in de beide Simplontunnels, waarvan +zij de omlijsting vormt. + +Aardiger _clou_ ware voor deze tentoonstelling wel niet uit te vinden +geweest dan de bezoekers te doen binnengaan door een tunnel, waarmee +op bedriegelijke wijze de Simplontunnel nagebootst is. Dat is dan ook +de groote attractie, het nieuwe en wonderbare. Het is dan ook aardig +gedaan; de illusie is volkomen. Men schuift het zwarte gordijn even op +zij en treedt de onbekende duisternis in; in de verte gloeien kleine +lichtjes tegen den van kristallen glinsterenden rotswand; bij hun +zwak schijnsel ziet men op den bodem de vage evenwijdige lijnen van de +rails. Men hoort het gekletter van water en het snorren en stampen van +machines. Het zijn de boormachine en de luchtververschingsinstallatie +die hier in werking worden getoond. Door nauwe zijgangen, waarin men +de scherven van rotsblokken onder de voeten hoort kraken, komt men +in den tweeden tunnel, evenwijdig aan den eersten loopende, die, +evenals in de werkelijkheid, met den eersten halverwege een punt +van samenkomst heeft. In dezen tweeden tunnel heeft men kans gezien +op vernuftige wijze duidelijk te maken, hoeveel last men bij den +bouw gehad heeft met het van boven door de aderen in den bergwand +doorsijpelende water, dat menigmaal de gangen blank zette. Uit den +rotswand springt hier met geweldige kracht het heldere water van den +bergstroom dat bruisend en schuimspattend zich neerstort temidden +van de rotsblokken, juist zooals men dat in het hooggebergte ziet. + +Men behoeft thans niet naar Iselle te reizen om zich een begrip +te kunnen vormen van het grootsche werk, dat daar is geschied en +welks voltooiing hier wordt gevierd. De kunst van nabootsen tracht +de wezenlijke techniek in haar hooge vlucht te achterhalen. Alles +toch is zoo natuurgetrouw, dat men werkelijk meent in het hart van +de Hoog-Alpen te verkeeren. + +Tusschen de beide tunnelingangen heeft de gevierde beeldhouwer +Butti een beeldengroep aangebracht, die den moeizamen tunnel-arbeid +voorstelt. Een mooi afgietsel in brons van deze sprekende groep is +door het Uitvoerend Comite aan Z.M. den Koning als een aandenken aan +de plechtige opening aangeboden. + +De beide tunnelpoorten worden bekroond door een eleganten toren, +dragende een Mercurius-beeld, en welks versieringen de beteekenis van +het werk des vredes, door de samenwerking van Zwitserland en Italie +tot stand gebracht, symboliseeren. + +Aan weerszijden van den hoofdingang sluiten langwerpige vleugels zich +aan dit smaakvolle bouwwerk aan. Rechts is de afdeeling "Visscherij", +waarin Duitschland schitterend voor den dag is gekomen, ondergebracht, +waarbij zich weer aansluit een zeer interessant aquarium; links +vindt men een reeks van ineenloopende zalen, waar bijeengebracht is +een hoogst belangwekkende verzameling oudheidkundige voorwerpen die +betrekking hebben op het transportwezen te water en te land. Aan de +medewerking zoowel van het Quirinaal als van het Vaticaan is het te +danken, dat het een waar genot is deze retrospectieve afdeeling te +doorwandelen, waaraan bovendien prof. Fumagalli door een methodische +groepeering zekere wetenschappelijke waarde gegeven heeft. Men vindt +er zoowel de draagstoel van Leopold II, Groot-hertog van Toscane +als de staatsiekaros waarmee Paus Pius VII in 1814 zijn intocht +hield in Modena; de berlina met koperen paneelen, rijk met zilver +beslagen, van Ferdinand II van Bourbon (Corte di Napoli: 1839) +als de rijk-gebeeldhouwde gala-koets, die gediend heeft in den +begrafenisstoet van Victor Emanuel II in 1878 bij de overbrenging +van het stoffelijk overschot van het Quirinaal naar het Pantheon; +vergulde kardinaalskarossen en met acht paarden bespannen trouwkoetsen +met beschilderde paneelen en van binnen met satijn bekleed van het +Huis van Savoye. + +Niet minder de moeite waard zijn de modellen van oude schepen; o.a. van +de galjoen, waarmee Maria de Medici in 1600 van Livorno naar Frankrijk +is gevaren. + +Ook het "voorheen en thans" op het gebied van de rijwielen wordt +in een apart zaaltje vrij volledig te zien gegeven, terwijl de +Italiaansche Posterijen en de Duitsche Rijkspost een belangrijke +historische inzending hebben samengebracht, bestaande in modellen +van oude postkoetsen, uniformen, gereedschappen, documenten enz. + +Men kan gerust zeggen, dat deze afdeeling tot de best-geslaagde van +de tentoonstelling behoort. + +Na deze uitstapjes rechts en links van den hoofdingang gaan +we nu het Park in, waarvan de aanleg getuigt van den smaak der +Milaneesche tuinbouwkundigen; frisch en fleurig ziet er alles uit +en de breed-uitgespreide waaierpalmen en bloeiende camelia's zouden +wij wel zoo naar ons land willen meenemen! De stoomwals heeft de +breede wegen geeffend, waarin de zware vrachtwagens diepe voren +hadden getrokken; aan den rechterkant krijgen we nu de voornaamste +tentoonstellingsgebouwen in het oog; zij rijzen geen van alle hoog +op tusschen het geboomte en hun hagelwitte kleur zal bij den fellen +Italiaanschen zonnebrand verblindend zijn voor de oogen, al helpt +zij de hitte _buiten_ de zalen houden, maar overigens ... wat een +superieuren smaak hebben de Italiaansche architecten getoond bij het +ontwerpen dezer paleizen en paviljoenen! Schoon ook hier in hoofdzaak +het onduurzaam tentoonstellingsmateriaal slechts dienst kon doen, +wint Milaan het in dit opzicht verre van Luik en Duesseldorf en wordt +Parijs van 1900 naar de kroon gestoken. + +De liefde voor de schoone klassieke vormen was hier de leidstar van +mannen als Besana, Bongi en Locati, meestere in hun vak. Hier wordt +men herinnerd aan het Parthenon met zijn zuilen en bogen, daar aan +Romeinsche thermen; ginds aan de Byzantijnsche bouwkunst, elders +weer aan het Arabische Alhambra. Aan de Italiaansche en Fransche +renaissance wordt recht gedaan; kortom, de historische architectuur +viert hier hoogtij! En toch, hoe frisch, hoe oorspronkelijk +bleven de ontwerpers daarbij; hoe gelukkig wisten zij in bouworde +en versieringen uitdrukking te geven aan de bestemming van de +verschillende gebouwen! Zeker, dat alles is _klein_ tegenover dien +machtigen kolossus, den Dom, dien de christelijke kunst, als een +prediking in marmer, midden in deze stad heeft gebouwd; en te _druk_ +tegenover den stroeven ernst der middeleeuwsche kunst die spreekt +uit de _palazza's_, welke de eeuwen hier hebben nagelaten en die +thans de omlijsting vormen van deze onwezenlijke droomstad, waar +alles klatergoud en namaak is en die straks weer zal verdwijnen, +even spoedig als zij gekomen is. + +Maar ... wie ontkomt aan de machtige bekoring die van dit alles +uitgaat!? Die mengeling van architectuur en sculptuur, zij is een +weelde voor het oog en spreekt tot de verbeelding van oorden, waar +de schoonheid godheid is, waar het ideaal triumfeert in marmerwit +en kronegoud! + +Van het beeldhouwwerk gesproken: Al heeft de Italiaansche plastiek +de schoone traditien van het verleden niet weten hoog te houden, +men mocht toch bij deze gelegenheid van de beeldhouwers in het land +van Michel Angelo en Canova iets goeds verwachten. + +In qualiteit hebben zij dan ook niet teleurgesteld, maar in de +quantiteit hadden zij meer matiging kunnen betrachten. Overlading +schaadt overal, zelfs op een tentoonstelling. Alle Olympische goden +zijn er aan te pas gekomen. Het is of men een concurrentie heeft willen +ondernemen met de permanente beelden-uitstalling op het beroemde, +maar mij en velen, die onder een andere dan de zuidelijke zon zijn +geboren, weinig sympathieke _Campo Santo_. + +Maar zonder nu alles op gezag mooi te vinden, alleen omdat het van +kunstenaars als Butti en Brivio, die op dit oogenblik in de gunst +staan, afkomstig is, moet ik toch erkennen, dat er kracht en realiteit +zit in menig beeld en in meer dan een groep. + +Ga natuurlijk zoo'n compositiebeeld niet van nabij bekijken, dan +is alle illusie weg! Maar een tentoonstelling hangt nu eenmaal van +bedriegelijk decoratief aan elkaar. En niemand zal aan zoo'n _Victoria_ +of _Mercurius_, die straks op een electrisch verlicht voetstuk zullen +staan, hooge kunsteischen stellen! + +Het is al veel waard, wanneer het gevoel niet wordt gekwetst door +groven wansmaak of jammerlijke banaliteit. En daartegen hebben de +artistieke en technische leiders der tentoonstelling met veel zorg +gewaakt. Binnen die grenzen heeft men echter het eigen initiatief +zooveel mogelijk vrijheid gelaten en zoo is er tusschen al die groote +paleizen en paviljoenen een aardige afwisseling van Zwitsersche +chalets, Schwartzwalder huisjes; Oostersche kiosken enz. Telkens wordt +het oog weer geboeid door iets eigens en karakteristieks. Hoe jammer, +dat ook Nederland, als te St.-Louis, niet met iets eigens, met een +pittigen oud-hollandschen trapjesgevel bv., is kunnen komen! Maar +de Milaneesche aannemers vroegen fabelachtige prijzen en de middelen +waren gering. Nu heeft het Nederlandsch comite zich tevreden moeten +stellen met 800 M_2_ in de gemengde afdeeling der decoratieve kunst, +waar het Japan tot buurman heeft, en 200 M_2_ elders voor op zichzelf +staande inzendingen als die van den baggermolen-fabrikant Smulders uit +Schiedam. Het is nu maar te hopen, dat het inwendige (de versiering +is bij den heer Kromhout uit Amsterdam zeker in goede handen) en de +inzendingen goed zullen maken wat aan het uiterlijk ontbreekt. Maar +daarvoor is nog wat geduld noodig. Niet voor half Juni zal de +Nederlandsche afdeeling geopend kunnen worden. Met dit wat achteraf +gelegen gebouw schenen de heeren van de bouw-commissie het minste +haast te hebben. En toen de gedelegeerde commissaris van Nederland +herhaaldelijk aandrong op meer spoed, wijzende op het ergerlijk +luieren der Italiaansche werklieden, die, als 't koud is, zich rond +een houtvuurtje gaan warmen en als 't warm is, in 't zonnetje liggen +te slapen, antwoordde men zoo philosophisch-laconiek als Italianen +dat alleen kunnen: "Laat dan Nederlandsche werklieden komen om het +gebouw af te maken. Zwitserland heeft ook eigen werklieden ontboden!" + +Biedt een tentoonstelling kans van welslagen, al geeft ze ook nog +zooveel interessants te zien, waar de leiders dergelijke luchthartige +opvattingen koesteren?... De vertegenwoordigers van het buitenland, +die ervaring hebben op dit gebied twijfelen er wel eens aan. Maar de +Italianen zijn onverbeterlijke optimisten; zij kloppen de mopperaars +gemoedelijk op den schouder en zeggen glimlachend: "_Al levar della +tende si vedra_", of te wel: als de boel weer afgebroken wordt, +zal _alles_ je duidelijk zijn. Een troost!?... + +Wij zijn nu in de groote middenlaan van het Park, die dit gedeelte +der toonstelling in twee groepen scheidt: rechts wetenschap en kunst; +links de vermakelijkheden. Even wippen we binnen in het gebouw der +"Schoone Kunsten". Dat was inwendig het eerst gereed omdat de Koning +er doorheen wandelen zou op den openingsdag. Een openbaring is deze +zuiver-nationale afdeeling niet; ook zijn vele doeken verkeerd of +veel te sterk belicht. Er is in 't algemeen te veel gelegenheidswerk +zoowel van schilders als beeldhouwers. + +Een zaal is geheel gereserveerd voor de productieve familie Ciardi, +bestaande uit vader en twee zoons, die 32 werken heeft ingezonden, +een andere zaal bevat alleen 28 stukken van den grooten Venetiaanschen +meester, Ettore Tito. Ook Carcano heeft een zaal voor zich, terwijl +Carlandi, bekend door zijn fijne zeegezichten, 84 aquarellen heeft +ingezonden. + +Onder het beeldhouwwerk is meer knappe copie dan oorspronkelijk +werk. De _Unione artisti romani_ leverde hier het leeuwendeel, +o.a. een reusachtige groep van Lazio. + +Het paleis van de _Belle Arti_ bestaat uit twee vleugels in +hoefijzervorm die samenkomen in een koepelvormige zaal. In deze +feestzaal, waarvan wij een reproductie geven, had de plechtige +opening der tentoonstelling plaats. Jammer genoeg mochten er toen +geen photografische opnamen worden gemaakt--een maatregel die als +vele andere verband hield met de veiligheid van den Vorst. Want +toen langs alle lijnen electrische lichtjes fonkelden, ook in de +lauwerkransen door de engelenfiguurtjes omhoog gehouden, en heel de +zaal bezet met schitterende uniformen en galagewaden, waartusschen +de bekoorlijkste damestoiletten in teere kleuren,--allen omringend de +met bloemenguirlandes versierde estrade, waarop de Vorstelijke stoet +had plaats genomen--toen bood dat geheel een betooverend gezicht, +hoe weinig indrukwekkend de ceremonie ook overigens was, die onder +een geestdriftige ovatie aan het Koninklijk Paar eindigde met een +symbolische opening van de tentoonstelling door Koningin Elene, die +een rood lint losmaakte, dat de estrade had afgesloten van den uitgang. + +Uit den rechtervleugel de feestzaal binnengekomen treden wij nu +door den hoofdingang, door zinrijke beeldengroepen geflankeerd, +weer naar buiten. Aan de overzijde van de breede allee zien wij, +verscholen in het frissche groen, drie kleine gebouwen liggen, +evenveel verschillend van stijl als van bestemming; voornaam en mooi +is de facade van het kleine paleis der stad Milaan, in Italiaansche +renaissancestijl gebouwd, waarin het gemeentebestuur, dat een ruim +aandeel genomen heeft in de totstandkoming der tentoonstelling en +bij feestelijke gelegenheden de honneurs tegenover de gasten uit den +vreemde waarneemt, een volledig overzicht geeft van de inrichting +zijner model-bedrijven en van het vele wat Milaan doet op het gebied +van onderwijs, armenzorg, hygiene en volkswelvaart. Zij die ook om +iets te leeren de tentoonstelling bezoeken zullen hier een nuttig +uurtje kunnen vertoeven in deze rustige omgeving. + +Van een heel ander karakter is het Zwitsersche paviljoen dat +natuurlijk van wege "de onverbrekelijke vriendschapsbanden" op deze +tentoonstelling een eereplaats kreeg. + +Het is een echt Zwitsersch chalet, in wit rood en bruin geschilderd +hout met balcons en een luifeldak en pittig torentje; een juweeltje +van dien karakteristieken bouwstijl van het Alpenland. "Een bescheiden +huisje" noemde de Zwitsersche commissaris-generaal Siemen het, toen +hij er uit naam van de Bondsregeering den Koning van Italie begroette, +maar de jonge Vorst die zijn oogen altijd goed den kost geeft had +het bij het rechte eind, toen hij den bescheiden Zwitser warme hulde +bracht voor dat smaakvol paviljoen, een sieraad van de tentoonstelling. + +Natuurlijk is de inhoud van het gebouw grootendeels gewijd aan de +werken van St. Gotthard en Simplon, gesymboliseerd in een groot fresco +in den voorgevel, en de vermaarde Zwitsersche kunstnijverheid. + +Een honderd schreden verder ligt op een heuveltje, gelijk in hoogte +aan de viaduct, het Park-station van den electrischen spoorweg, +ook een aardig, luchtig gebouwtje, waaraan veel zorg is besteed. + +Voor wij uitstappen echter nog even een kijkje genomen aan het +uiterste einde van het Park bij den Vredesboog in het complex van +gebouwen, dat gewijd is aan een der belangrijkste afdeelingen van de +tentoonstelling: de versieringskunst; het zijn eigenlijk twee reeksen +van gebouwen, door binnenhoven met zuilengalerijen, aardige beelden +en fonteintjes, onderling met elkaar in gemeenschap, gescheiden door +een smal laantje; het is hier, dat ook Nederland zijn beste beentje +voor zal zetten. Maar de strijd zal zwaar zijn. Op dit oogenblik zijn +de gebouwen nog nauwelijks onder dak en is de chaotische toestand +nergens zoo wanhopig als hier in dit hoekje; van etaleeren kan dus +nog geen sprake zijn. Maar de ingenieur die hier de leiding heeft, +de heer Gatti-Casazza, weet schitterende dingen van deze afdeeling +te vertellen. Na de welgeslaagde proefneming in Turijn met de +tentoonstelling van versieringskunst in 1902 zal Italie hier nu +eens met 500 van zijn eerste architecten en artisten (grootendeels +uit Lombardije) uitkomen; een ruimte van maar eventjes 12000 M_2_ +heeft het daarvoor noodig; Hongarije, dat in de laatste jaren een +reusachtige vlucht nam op het gebied der kunstnijverheid, zal 3500 +M_2_ innemen; Engeland 1000; Zwitserland, Japan en Nederland elk +800; Duitschland 500; Turkije 350 en Noorwegen 100. Nederland maakt +dus quantitatief geen slecht figuur. Jammer echter, dat onze eerste +firma's op dit gebied geen lust tot deelneming gevoelden. + +Frankrijk, Oostenrijk, Rusland en Belgie hebben ook hun afdeeling +versieringskunst ondergebracht in hun eigen gebouwen op de _Piazza +d'Armi_. Ofschoon de Commissie van toelating lang niet gemakkelijk is +geweest, hebben de aanbiedingen zoo de verwachting overtroffen, dat +zij heeft moeten laten varen het denkbeeld om ook een retrospectieve +tentoonstelling van de ontwikkeling der toegepaste kunst in den loop +der eeuwen te geven. Een eereplaats zal echter gegeven worden aan +den vrouwenarbeid, waarvan, onder de auspicien van de Hertogin Maria +Anna Visconti di Modrone Gropallo, presidente van het damescomite, +evenals te Luik, veel belangwekkends zal te zien gegeven worden. + +Een zware taak wacht de jury maar ook een aangename, want de Koning +heeft een eereprijs van 10,000 lire uitgeloofd voor de fraaiste +"complete moderne inrichting". + +Aan den anderen kant van het park, nog een groote uitgestrektheid +met mooie gazons en waterpartijen, zetelt het Vermaak. Daar kan +men een reis naar het hooge noorden maken en zich verbeelden op de +ijsberenjacht te zijn, of de geneugten smaken van een montagne russe; +daar kan men zich in aardige bars en kiosken door gebronsde zuidelijke +schoonen met uitdagende, donkere oogen champagne en vruchtenijs laten +bedienen; daar kan men voor een halve lire heel Tyrol of het Berner +Oberland doorreizen onder 't genot van Muenchener Hofbraeu, Chianti of +Capri, Marsala of Vermouth van fratelli Cora; daar kan men 's avonds +tusschen de donkere cypressen in den maneschijn zitten mijmeren bij +"American drinks", zoo echt als in de eerste Broadway-bars; daar kan +men zich van een helling in een bootje met duizelingwekkende vaart +in een meer laten storten of, wanneer men 't op dit ondermaansche +te benauwd krijgt, hoog in de lucht rondvliegen in een _Aeroplan_ +en in jolige pret lachen om dat Castello en dien Dom die daar zoo +eigenwijs en roerloos staan te droomen midden in dat wereldsche, +lawaaierige Milaan; daar klinken muziek en zang; daar raakt men de +zilverstukjes kwijt.... + +Daar mist men alleen Lucas Bols of Wynand Fockink, anders trouwe +comparanten op groote tentoonstellingen, die hier met een "Oude +Schiedammer" en een jonge Zeeuwsche boerendeern toch zeker al even +veel succes zouden hebben als overal elders in de wereld. + + + +Maar het wordt tijd, dat wij het Park verlaten en naar de _Piazza +d'Armi_ trekken, waar wij in vogelvlucht hebben te overzien _veel_ +dat nog niet af is en heel _weinig_ dat wel gereed is. Konden wij +maar werkelijk in een luchtballon er over heen zweven! Dan liepen we +geen kans overreden te worden door zwaargeladen goederentreinen en +in dolle vaart rondsnorrende auto's, die voor de snelle verplaatsing +van comite-leden zorgen als zij lastige reclamanten uit de voeten +willen blijven. + +Het electrische treintje, comfortabel ingericht--een voorbeeld voor de +directie der Italiaansche spoorwegen die, sedert de staatsexploitatie +in vollen gang is, nog niet veel gedaan heeft om het spoorwegverkeer +uit zijn achterlijkheid te verlossen--brengt ons, hoog over straten +en lanen en pleinen, over de ranke en sierlijke viaduct in een paar +minuten daar. + +Ook deze terminus doet ons kennismaken met een aardig, rustiek +station met bloemperken en heesters omgeven; ruim, ongevaarlijk en met +zacht-glooiende op- en afgangen. De maatschappij die dat goedkoope +lijntje van 5 cent per rit exploiteert heeft eer van haar werk en +succes; het aantal abonnes loopt al in de tienduizenden. + +Recht voor ons ligt in het midden van het vierkante terrein, dat +een omtrek heeft van ruim drie kwartier loopen en doorsneden is van +lange rechte lanen, waartusschen nu de vakken tot weelderig plantsoen +met rotsen en vijvertjes, fonteinen en bloembedden zijn aangelegd, +het groote paleis van het "Transport te water" met den reusachtigen +vuurtoren op natuurlijke grootte, die 's avonds een intens licht over +tentoonstelling en stad verspreidt, op den voorgrond. Handelsvloot en +passagiersschepen worden in deze afdeeling wel erg op den achtergrond +gedrongen door de Marine, die toch eigenlijk slechts in verwijderd +verband staat met "transport te water." Maar hiermee kon Italie +meer geuren dan met zijn scheepvaart, die niet sterk vooruitgaat, +hoewel, na de jongste Marine-rapporten, deze tentoonstelling van +model-materiaal een bitter bijsmaakje voor de Italianen heeft gekregen. + +Ook het buitenland heeft in deze afdeeling _acte de presence_ +gegeven. Krupp en Armstrong vervullen u hier met bewondering voor hun +werken maar ook met een tikje wrevel; die onheilspellende kanonnen +storen de vredes-gedachten, die de ideeele achtergrond vormen van +dit jubelfeest van den arbeid, waar de natien komen getuigen van hun +grootheid en hun kracht ... in de werken der beschaving en des vredes. + +Enkele modellen van Oceanflyers, van moderne luxe-schepen, van +reusachtige vrachtbooten, zeesleepbooten en baggermolens gaan +hier bijna verloren voor 't oog tusschen de vernielingswerktuigen, +torpedobooten, torpedo's, pantsertorens enz. + +Trouwens, hier en daar verspreid over het terrein vindt men nog +onderdeelen van deze sectie. Zoo heeft de groote Italiaansche +Stoomvaart-Maatschappij, die ook de dagelijksche diensten tusschen +het vasteland en Sicilie verzorgt, haar eigen, kranig gebouw en is +er een zeer bezienswaardige inzending van motorvaartuigen, elegante +gondeltjes, waarmee men lust zou gevoelen zich te laten voortglijden +over de smaragden golfjes van de Zwitsersche en Italiaansche bergmeren. + +Links van "Marine" ligt het grootste tentoonstellingspaleis, de +"Galerij van den Arbeid", een complex van reusachtige hallen +met drie koepelvormige ingangen. In de voornaamste daarvan was +een prachtig plaatsje gereserveerd voor een inzending van de +Amsterdamsche diamantindustrie, waarop men aanvankelijk scheen te +mogen rekenen. Jammer, want die zou hier _furore_ gemaakt hebben! Over +de inzendingen in deze afdeeling valt nog zoo goed als niets te +zeggen; behalve een paar mooie kleurendrukpersen en een reusachtige +rotatiepers, waarop een tentoonstellingsuitgave van het grootste +dagblad van Milaan, de uitnemend geredigeerde en snel-ingelichte +_Corriere della Sera_, tot stomme verbazing der toeschouwers wordt +gedrukt en gevouwen, staan er slechts rijen van onopengemaakte +kisten, waarin de schatten van de machinale kunstnijverheid verborgen +zijn. Meer dan een schoone belofte is dit Arbeidspaleis dus nog niet. + +Wij naderen nu bekend en bevriend terrein. Een gebouw met frisschen +vriendelijken baksteengevel zegt ons terstond, dat wij hier te doen +hebben met iets uit gewesten, dichter bij Nederland; het doet zelfs +vreemd in deze omgeving van witte paleizen met blauwe koepels en veel +verguld. Het verwondert ons dan ook niet uit het dak de Belgische vlag +te zien wapperen. Wij zijn thuis; die rustige lijnen van de Vlaamsche +renaissance, die symmetrie welke geen oogenblik stijf wordt, zij +doen ons Nederlandsch hart goed. Onze naburen zijn hier schitterend +voor den dag gekomen, om jaloersch van te worden. Ook de Italianen, +die wel eens meenen het monopolie van stijl en smaak te hebben, +kunnen hun bewondering niet verbergen. + +Inderdaad, dit gebouw--werk van den Brusselschen architect Henry +Vaes--is opgericht _a la gloire de la patrie_, zooals op een +gedenksteen in den muur van een der torens is gebeiteld. Maar ... de +Belgische regeering, zich dankbaar herinnerend de ruime deelneming +van Italie aan de wereldtentoonstelling te Luik, stelde dan ook +een bedrag van fr. 300.000 ter beschikking van de commissie van dat +land. Met zoo'n sommetje kan men wat beginnen! + +Ook de inzendingen der Belgische kunstnijverheid die het gebouw en +een daarnaast gelegen hal zullen vullen, beloven het beste te geven +wat het nijvere land kan voortbrengen, vooral kant en smedewerk. + +Langs de achterzijde van het terrein liggen drie groote gebouwen, +die samen een reuzenstation vormen met uitgestrekte overkappingen. + +Wij hebben hier te doen met de kern der tentoonstelling, de wortel +van de reuzenplant: het spoorwegwezen. Vier landen domineeren hier; +Duitschland, Oostenrijk, Hongarije en Italie zelf, dat zeker, al komt +het hier met mooie dingen uit, op dit gebied eenige bescheidenheid +mag in acht nemen. Reusachtige locomotieven en prachtig-ingerichte +slaap- en salonwagens vormen het hoofdbestanddeel dezer afdeeling, +terwijl Italie zeer interessante nieuwe uitvindingen op het gebied van +seinwezen en veiligheidsinrichtingen in werking te aanschouwen geeft. + +Van groot practisch belang voor berglanden zijn o.a. de optische en +gehoor-signalen voor tunnels en de nieuwste tandradbaan-locomotieven. + +Een zeer sympathieken indruk maakt de iets verder onder hangars +geherbergde inzending van het Italiaansche _Roode Kruis_, +waarvan vooral de aandacht verdienen de met veel zorg ingerichte +transportwaggons en booten voor gewonden. Ook Duitschland's +_Sanitaetswesen_ komt hier schitterend voor den dag met ziekenbarakken, +vervoerbare barakken en vriendelijke paviljoentjes. + +Van de ziekenverpleging naar de hygiene _il n'y a qu'un pas_. Hier +ook in letterlijken zin. Heerlijk is weer die frontgevel van den +architect Bongi, aan het paviljoen, waar Aesculapius' vriendelijke +dochter troont, gegeven. Van het zinnebeeld der gezondheid, de slang, +heeft hij bij de versieringen een gelukkig gebruik gemaakt. + +Welke schatten Hygieia in haar tempel tentoonspreidt is nog +een geheim. Alleen is mij bekend, dat onder de inzenders ook een +Nederlander is. Onze consul te Milaan, de ingenieur H.J. Van der +Schalk, exposeert er modellen van hygienisch ingerichte boerenwoningen +en veestallen volgens een nieuw systeem. + +Uit het gebied waar de godin der gezondheid heerscht, over te gaan +naar Cairo is nog al een sprong. De oosterlingen staan gewoonlijk +met Hygieia op een gespannen voet. Maar het tentoonstellings-Cairo +in miniatuur is nog al onschuldig! 't Ziet er alles zelfs te +onnatuurlijk zindelijk uit, het ruikt er te frisch om de illusie +volkomen te doen zijn. Maar aardig is die exotische omgeving voor +ons, westerlingen, toch altijd. Hoe verrukkelijk doen die glanzende +koepel en die fijne minaret van de Hasinin-moskee tegen het zuidelijk +azuur! Hoe schilderachtig zijn die kleine straatjes en de bazar, +waar de oosterlingen bezig zijn hun snuisterijen uit te pakken! Nu is +'t nog rustig en leeg hier, maar weldra zal de moslem zijn gebeden +prevelen in den toren; zal er vreemdsoortige, lawaaierige muziek +klinken bij de Arabische danseres, die de Italianen zal laten genieten +van een nerveusen _danse du ventre_; dan zullen de kooplieden met +hun roode fez u met een "_bon marche, monsieur!_" naloopen om u hun +waren aan te prijzen en bruine jongens op bloote voeten u trachten +over te halen om op een witten ezel of een hoogen kameelenrug rond te +rijden. En nog lang daarna zal de geur van de rozenolie u herinneren +aan die oostersche atmosfeer van de nagebootste Nijlstad hier midden +in Lombardije. + +Langs Bulgarije, dat zich de weelde van een eigen fraai paviljoen +kon veroorloven evenals vorig jaar te Luik, keeren we weer naar +Midden- en West-Europa terug. We hebben nu het langwerpige paleis +van Frankrijks decoratieve kunst met de 4 smaakvolle ingangen voor +ons liggen. Uitwendig en inwendig viert de Fransche kunst hier weer +haar triomfen. Wie kan zich daarmee meten!? Een glans van voornaamheid +ligt over al dat werk. + +In een boog om dit gebouw heen liggen drie afdeelingen die, eenmaal +gereed, tot de belangrijkste der tentoonstelling zullen behooren. Het +zijn: "Automobilisme en Cyclisme", "Rijtuigfabricage" en "Landbouw"; +rococostijl was hier wel de meest aangewezene, maar toch hebben de +architecten de bestemming van de gebouwen gelukkig uitgedrukt in +attributen, symbolische fresco's enz. + +Over den inhoud valt nog weinig te zeggen; de automobiel-fabricage +heeft in Italie groote vlucht genomen en schijnt dan ook kranig te +zullen uitkomen, vooral met luxe-auto's en omnibussen, zooals er hier +thans reeds verscheidene in dienst zijn. + +De Landbouw beschikt over uitgestrekte hallen van groote wijdte. Juist +nu het ideaal van den Koning: "een internationaal Landbouw-instituut +te Rome" het eerste stadium van verwezenlijking is ingetreden, +wil Italie eens laten zien hoe ver het op dit gebied is. Dat had +misschien ook op den weg van Nederland gelegen, maar onze landbouw +zal in deze afdeeling slechts vertegenwoordigd worden door een magere +inzending van zuivelproducten en ... een Turksche sigarettenfabriek uit +Amsterdam. Verkeerde indrukken worden op die wijze wel bevorderd! Te +leeren zal er in deze afdeeling veel zijn, want vooral in Lombardije +staat de landbouw op een hoogen trap. De Italiaansche landbouwer is +een zorgzaam arbeider; dat kan men, door deze vruchtbare laagvlakte +reizende, overal waarnemen. + +Wij zijn nu weer bij het punt van uitgang: het station, +teruggekeerd. Overal stilstaan konden wij natuurlijk niet; men zal +mij de opsomming van reclame-inzendingen, van azuren grotten en een +Afrikaansch dorp, wel willen schenken. Dat alles is _schon dagewesen_ +op iedere wereldkermis. + +Maar wij mogen toch geen afscheid nemen van de _Piazza d'Armi_ zonder +even binnengeloopen te zijn in het mooie, sprekende paviljoen van +de latijnsche staten van Zuid-Amerika. Deze staten: Peru, Chili, +Uruguay, Guatemala, San Domingo, Brazilie en Argentinie hebben van +praktischen zin blijk gegeven. Hoe ook onderling steeds verdeeld, +heeft ditmaal een zeker ras-instinct hen er toe gedreven om de handen +ineen te slaan tot het verrichten van datgene, waartoe elk op zichzelf +niet krachtig genoeg zou zijn. Elke van de regeeringen dezer landsn +heeft 6000 francs beschikbaar gesteld voor een collectieve inzending, +die er van getuigt, dat men op het zuid-westelijk halfrond nog iets +anders verstaat dan staatsgrepen en omwentelingen op touw te zetten. + +De in Italie gevestigde consuls van deze staten, aan wie het +voornamelijk te danken is, dat Zuid-Amerika hier meer op den voorgrond +treedt dan op de laatste wereldtentoonstellingen in Europa, hebben +eer van hun werk, zoo goed als de beeldhouwer Laforet, auteur van +het standbeeld van Christoforus Columbus in de vestibule van het +paviljoen en reeds bekend door het mooie Verdi-monument te Triest. De +400-jarige sterfdag van den koenen ontdekker van Amerika wordt op 21 +Mei bij dat standbeeld plechtig herdacht, o.a. met een redevoering +van Edmond de Amicis. + +Op onzen weg naar den uitgang van het terrein passeeren wij +de afdeelingen luchtscheepvaart en meteorologie, die zeker in +nauwe betrekking tot elkaar staan, al is het den vernuftigsten +en stoutmoedigsten luchtschipper nooit gelukt in letterlijken zin +"naar de maan" te gaan. Van tijd tot tijd worden hier op een met +tribunes omringd terrein luchtballons opgelaten, zoowel bestuurbare +als vrij in het luchtruim zwevende; ook het Duitsche militaire +luchtscheepvaartcorps doet daaraan mee met zijn sigaarvormige +uitkijkballons; deze zeer vreedzame verkenning van Lombardije vindt bij +het publiek wegens de bewonderenswaardige vlugheid en nauwkeurigheid +der exercitien grooten bijval. Geen wonder; de kleine, weinig gespierde +Italiaansche officieren en soldaten missen dat stramme en stroeve! + + + +Milaan heeft zijn "_settimana di gloria_" gehad! De feesten, waarmede +de blijde begroeting van de jong-geborene is gevierd, zijn nu weer +voorbij, de Koning en de Koningin naar Rome teruggekeerd; ook de +vertegenwoordigers van de buitenlandsche dagbladen en tijdschriften +pakken hun koffers; de tentoonstelling wordt verder afgewerkt en +Milaan bereidt zich voor op de ontvangst der duizenden vreemdelingen +uit het zuiden en van over de Alpen. + +Veel reclame in het buitenland maakt het Propaganda-comite van de +tentoonstelling niet; het is waarschijnlijk overtuigd, dat de 120 +internationale congressen, ingezet met het groote en luidruchtige +studentencongres, de automobielen-wedstrijden en gymnastiek-feesten, +de wedrennen en andere hippische feesten, de concerten en historische +optochten, de vuurwerken en illuminaties, de diner's en recepties +onder de auspicien van Milaan's gastvrije en royale vroedschap, +genoeg aantrekkingskracht zullen oefenen op de duizenden, die een +gelegenheid zoeken om hun zomervacantie aangenaam door te brengen. + +"Naar Milaan!" zal het parool zijn van alle toeristen en +toeristenbureaux in het komend seizoen. + +De lezer make, na mijn indrukken van de eerste levensdagen der +tentoonstelling, die ik getracht heb zoo objectief mogelijk weer te +geven, gelezen te hebben, voor zichzelf uit of er aanleiding is om +aan dat wachtwoord te gehoorzamen ook voor dengene die geen modeslaaf +wil zijn. + +Maar ik ben er zoo zeker van, dat wie het voorrecht zal hebben deze +tentoonstelling in een later stadium van ontwikkeling of wel, eerlang +tot vollen wasdom gekomen, te aanschouwen, hier rijke schatten van +leering en genieting zal vergaren, dat ik straks mijn laatsten groet +van de toppen der Alpen aan de tegen den horizont vervagende spitsen +van den Dom niet zal brengen zonder een: "_A rivederci, Milano!_" + +_Milaan, Mei 1906_. + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Een kijkje op de Tentoonstelling te +Milaan, by Ph. J. Ketner + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN KIJKJE OP DE *** + +***** This file should be named 14043.txt or 14043.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/0/4/14043/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/14043.zip b/old/14043.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..acd5914 --- /dev/null +++ b/old/14043.zip |
