38 files changed, 7310 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/14027-0.txt b/14027-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..8809a6a
--- /dev/null
+++ b/14027-0.txt
@@ -0,0 +1,590 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14027 ***
+
+Abydos
+
+Naar het Fransch van E. Amelineau.
+
+    De legende van Osiris.--Geschiedenis van Abydos in den tijd
+    der egyptische dynastieën en in den christelijken tijd.--De
+    monumenten der stad en hun berooving.--De tegenwoordige inwoners
+    en hunne zeden.
+
+
+Allereerst wil ik een woord van dankbare herinnering wijden aan het
+stadje, waar ik vier jaren van mijn leven heb doorgebracht en dat
+mij belangrijke gegevens heeft verschaft, welker gewicht plotseling
+voor de oogen der minst helderzienden een tijdvak heeft onthuld,
+waarvan men tot nu toe weinig wist en waaromtrent nu veel onwrikbaar
+vaststaat. Ik ga dus van het stadje Abydos in Egypte vertellen, om
+de herinneringen op te halen, die mij gebleven zijn uit dat deel van
+mijn leven en die den lezer van dienst kunnen zijn.
+
+Zoo er ergens ter wereld een stad is, welker overlevering en
+geschiedenis tot die primitieve tijden opklimmen, waarin de gedachte
+van den nog kinderlijken mensch haar eerste levende stapjes deed op
+den weg van de beschaving, dan is die stad Abydos. Ten minste vijf
+duizend jaren vóór onze jaartelling was de plaats reeds van voldoende
+beteekenis, dat er de meeste kunsten bloeiden die te zamen het leven
+der menschen mooier maken, en reeds hadden zij een groote en zeldzame
+volmaking bereikt.
+
+Sedert dien zoo ver achter ons liggenden tijd hebben heilige
+bedevaarten op een bepaalden tijd van het jaar, en wel den dag van
+den winterzonnestand, er een massa vreemden heen gevoerd, die de hulp
+kwamen inroepen van den weldadigen, in het bezit van Abydos zijnden,
+God of hem kwamen danken voor verleende gunsten; want als alle zeer
+oude steden en met hetzelfde recht had Abydos zijn gansche verleden
+met de legende van Osiris in verband gebracht, die zoo bekend is wat
+de gebeurtenissen in het groot betreft, en zoo onbekend is gebleven
+in de bijzonderheden.
+
+Volgens de legende regeerde, op een tijdstip dat niet nader is vast
+te stellen, over Egypte een geslacht, waarvan het hoofd Seb was en de
+moeder Noet; later zouden de Egyptenaren van Seb den aardgod en Noet de
+hemelgodin maken. In dien tijd lieten de plichten van het koningschap
+den dragers veel vrijen tijd en verhinderden hen evenmin als in
+onze dagen, zorg te dragen voor een voldoende nakomelingschap. Seb
+en Noet hadden vier kinderen, twee zoons en twee dochters, die
+volgens het gebruik met elkander moesten trouwen, Osiris met Isis,
+Set met Nephthys; maar het waren ongelukkige huwelijken, en er
+kwamen burgeroorlogen uit voort, die lang zouden duren en droevige
+moordtooneelen zouden veroorzaken.
+
+Osiris en Set zijn inderdaad de vertegenwoordigers van twee
+uiteenloopende systemen van het koningschap. Osiris is de god, die
+door zachte middelen wil beschaven, door den landbouw en door kunst
+en wetenschap; hij is een tegenstander van geweld, van oorlogdienende
+uitvindingen en strenge wetten, het tegendeel van Set, dien de Grieken
+Typhon noemden, om zijn boosaardige rol aan te duiden.
+
+Osiris is Abel, Set is Kaïn en tegelijk Tubalkaïn uit Egypte, de
+god der krijgers, der metaalzuiveraars en van al die industrieën,
+die de menschen de diensten, die ze hun hebben bewezen, duur hebben
+laten betalen. Twee zulke verschillende naturen, twee geesten,
+zoo vol tegenstellingen, moesten elkander wel vijandig zijn. Eerst
+heerschte er vrede; maar toen Osiris, terugkeerend van zijn glorierijke
+overwinningen door de verspreiding van de kennis van den landbouw en
+der kunsten, die de menschelijke ziel tot zachtheid stemmen, gevierd
+en toegejuicht werd, brak de noodlottige strijd uit.
+
+Tijdens een feest, dat aan zijn broeder en zijn zusters door hem werd
+aangeboden, verscheen te midden van een talrijk gezelschap vreedzame
+en krijgshaftige goden Set, die, zijn duistere plannen verbergend,
+een kist vertoonde, waar hij al zijn kunst op had aangewend. Hij
+stelde den verbaasden goden voor, het kunstwerk te willen vereeren
+aan dengene, die de kist precies zou vullen. De goden beproefden het
+bij beurten, maar niemand slaagde erin. Toen de beurt aan Osiris was
+gekomen, ging hij in de kist liggen en, wonderlijk geval, hij vulde die
+geheel. Reeds meende hij er heer en meester van te wezen; maar Set,
+de listige en wraakgierige, sloeg onmiddellijk het deksel dicht en
+sloot de kist. Osiris werd gestikt. Dat had zijn broeder Set voorzien
+en gewild, want hij kon het niet verdragen, dat Osiris de stervelingen
+beschermde, hun middelen aangaf, die hun leven vroolijker konden maken;
+hij wilde integendeel oorlog en vernieling. Hij had allerlei middelen
+bedacht, om tot zijn doel te geraken en de eerste plaats in te nemen
+in de gedachten en het leven der menschen. Zijn plan gelukte, en van
+dat oogenblik af heeft de mensch, al te trouw die eerste dwaasheid
+aanhangend, maar al te goed zijn lessen gevolgd. De kunsten des vredes
+zijn daarom in den steek gelaten, ten minste ondergeschikt gemaakt
+aan de kunsten van den oorlog; het leven is een prooi geworden van
+verwoestende machten, en aan alle zijden overstemt het geluid der
+hamers, die ketenen smeden en het ijzer bewerken dat vernietigen moet,
+de vreedzame klanken van het werk des landbouwers, die de aarde vrucht
+doet dragen en de menschheid voedt. Overal hoort men oorlogsklanken
+en nauwelijks durft het lied des vredes schroomvallig, klagelijk zich
+doen hooren.
+
+Maar Osiris liet zijn vrouw en zuster Isis na, die hem zou
+wreken. Isis, die haar man geen zoon geschonken had, aan wien de wraak
+kon worden toevertrouwd, stelde zich ten plicht het lichaam van Osiris
+op te zoeken en, als zij het teruggevonden had, het te doen herleven,
+opdat hij zijn werk kon hervatten. Set had, nadat hij zijn mededinger
+overweldigd had, de kist in den Nijl geworpen onder de toejuichingen
+van zijn helpers, de lachende geesten. De Nijl had de kist naar zee
+gevoerd en de golven hadden haar teruggeworpen op het strand van
+Byblos, waar een boom was opgeschoten, die de kist geheel omsloot
+en haar in zijn stam opnam. Isis, die het lijk van haar man zocht,
+kwam te Byblos, werd door een gelukkig toeval eigenares van den boom
+en de kist, en keerde naar Egypte terug met den kostbaren last. Doch
+op een avond, dat Set bij maneschijn op de jacht was, ontdekte hij de
+kist tusschen het riet in Beneden-Egypte, maakte zich ervan meester,
+en om te beletten dat Isis haar weer krijgen zou, sneed hij het lijk
+van zijn broeder in stukken en verspreidde de deelen over de provincies
+van Egypte. Isis vond ze terug, begroef elk der veertien fragmenten
+op de plek, waar zij het ontdekte, nadat zij ze eerst aan elkaâr
+had gepast. Op elk gedeelte van het heilige lijk liet zij een graf
+oprichten, en Abydos stelde er een eer in, dat het een stuk van het
+goddelijk opperhoofd bezat, en wel de doos met het hoofd van Osiris.
+
+De plek, waar het stadje was gelegen,--want Abydos was altijd een
+kleine plaats,--zal niet veel verschillen van die, waar tegenwoordig
+de arme dorpjes liggen, ontstaan op de puinhoopen der oude stad. De
+Nijl stroomde op vrij grooten afstand van het graf van Osiris, maar
+zocht dan verder al meer de nabijheid van het arabisch bergland en
+verwijderde zich van de Lybische bergen, zooals nu nog altijd het
+geval is tengevolge van den aard van het terrein.
+
+Tusschen de rivier en de heilige stad van Osiris lag toen al een wijde
+vlakte, doorsneden door enkele kanalen, en vijf of zes maanden van het
+jaar groen en bloeiend en welriekend door de geuren, die uit bloemen
+opstegen. Er werden veel boonen verbouwd en linzen en andere planten,
+die men er nu nog kweekt. Jaarlijks kwamen er menschen en dieren
+in dien tijd van overvloed. De menschen bouwden er, te midden van
+hun voedende gewassen, ezbehs en andere primitieve gebouwen, waarin
+zij met de dieren samen genoten van het leven in de open lucht bij
+betrekkelijken overvloed, beschenen door de weldadige zonnestralen en
+met geen andere taak dan te genieten van de warmte, het zich voeden
+met de producten van den grond, het opsnuiven der geuren uit de lucht,
+en het aan niets anders denken dan aan spel en vreugd; dus juist te
+leven als het stomme dier, alleen met dit verschil, dat de fellah
+met de spraak begiftigd is. En dan is die taal nog zoo primitief;
+ze bestaat slechts uit een luttel aantal woorden, zoodat men haast
+geneigd zou zijn, de stilte en het zwijgen van de dieren te verkiezen,
+die de mooie dingen, die zij denken, althans vóór zich houden.
+
+Dicht bij de dorpen groeien boomen en boompjes, acacia's en tamarisken,
+palmen en die vruchtboomen, die de achterlijke bewoners hebben leeren
+kennen. Achter een gordijn van die boomen en geheel ingesloten door
+hun gebladerte, heeft Abydos nu zoo goed als in den ouden tijd een
+armoedig voorkomen met zijn huizen van ruwe steenen of van aarde,
+staande op heuvels van puin. Het ligt ten westen van den Nijl dicht bij
+'t onvruchtbare gebergte, altijd binnen het bereik van rooversbenden,
+geneigd om op de onverdedigde plaats neer te strijken.
+
+Misschien dat de gezeten bevolking der heilige plaats uit die
+rooverbenden is voortgekomen, die ook eens de genoegens van het
+bezit eener vaste woonplaats wilden smaken; de nomaden gaven daarom
+de vermaken van roof en plundering niet op en maakten zich tot heeren
+van de ongelukkige fellahs, die het dal bebouwden. Set heeft opnieuw
+zijn broeder Osiris op deze plaats overmeesterd. Dit alles klinkt des
+te meer waarschijnlijk, daar in alle tijdperken der geschiedenis,
+van de oudste tijden tot op onze dagen, de bewoners der heilige
+stad weerstand hebben geboden aan de eerste regelen der moraal van
+de gewone maatschappijen. Zij hebben altijd slechts middelmatigen
+eerbied gehad voor den eigendom, hebben altijd gemeend dat andermans
+goed een zeer bijzondere bekoorlijkheid bezat en hebben nooit verzuimd,
+zich er van meester te maken, als zij het maar even konden doen.
+
+Voor hen is een man eigenlijk eerst een man, als hij ook een dief is;
+diefstal is de toetssteen van eerbiedwaardigheid, en hij alleen is
+braaf mensch, die proeven van bekwaamheid heeft afgelegd door in eigen
+handen te doen overgaan wat in die van zijn buurman zich bevond. Dus
+kan men licht begrijpen, dat de godin Isis dacht, dat zij in den geest
+van Osiris handelde, als zij dien wilden eenige begrippen bijbracht,
+thuis behoorend in beschaafde maatschappijen. Wie niet gelooft,
+dat de groote godenmoeder Isis zulk een gedachte heeft gehad, moet
+dan maar denken aan de scheppers der legende, aan de priesters, die
+zich den zegen van het bijgeloof der menschen ten nutte maakten, door
+datzelfde bijgeloof te doen strekken tot den algemeenen vooruitgang
+der maatschappij.
+
+Abydos was dus nooit een groote stad, de resten van de oude plaats,
+die nog ten deele door de moderne dorpen worden ingenomen, toonen dat
+voldoende aan. De stad strekte zich in de lengte van het Noorden naar
+het Zuiden uit langs de zandige strook naast het gebergte, die dat
+laatste volgt in zijn bochten en krommingen, over een afstand van
+één of anderhalven kilometer, ter breedte van niet meer dan 300 of
+400 M. Er was deze bijzonderheid, dat de stad der dooden en die der
+levenden één waren. De kleine huizen, opgetrokken van ruwe steenen
+of van aarde, drongen zich tegen elkander aan, als om in elkanders
+schaduw te staan en de warmte te ontvlieden.
+
+Enkele weinige tuinen met hun naar den hemel strevende palmen en de
+andere in het land te huis behoorende boomen waren het eigendom van de
+gelukkigen, die in de gunst waren van den regeerenden vorst. In de stad
+Abydos, juist als in alle egyptische steden, kende men een adel met
+klinkende namen, zonneschermdragers, die rechts van den koning gingen,
+groote profeten van de verschillende hoogvereerde goden uit de stad
+en uit de hoofdstad der provincie, namelijk uit Thinis, hoofden ook
+van alle werken, die de Pharao's ondernamen, koninklijke goudsmeden,
+graveurs en beeldhouwers, die groote verdiensten heetten te hebben;
+maar al die titels hielden geen gelijken tred met de rijkdommen der
+personen, en de menschen uit Abydos leefden zoo goed zij konden,
+hoofdzakelijk van roof. Ofschoon verwoesting en plundering van bijna
+alle monumenten, door de egyptische kunst gebouwd en versierd, ten
+allen tijde een endemische ziekte zijn geweest en overal voorkwamen,
+kan geen andere plaats er zich op beroemen, Abydos in dat opzicht te
+zijn vóór geweest.
+
+De doodenstad is daar, om het te bewijzen; de plunderaars hebben er in
+alle tijden weggehaald, wat vorige geslachten er met de grootste zorg
+hadden verborgen, en de fout kwam voor, zoo wel boven als beneden
+aan de maatschappelijke ladder. Hooge officieren van den koning,
+priesters van Osiris, waren er niet voor teruggedeinsd, de dooden ten
+eigen bate te berooven, en menig graf heeft twee- of driemaal voor
+verschillende familiën gediend, of wel, als men de fijnheid van geweten
+tot waarlijk buitengewone hoogte wilde opvoeren, nam men de steenen,
+keerde ze om en graveerde op de vrijgelaten zijde de titels, waar de
+nakomelingschap prijs op kon stellen. Indien in 't vagevuur vóór den
+heiligen rechterstoel van Osiris de twee-en-veertig assessoren van den
+god en de god zelf onverbiddelijk zijn gebleven voor diegenen, die de
+misdaad van gravenschennis hadden begaan, zullen zeer weinig inwoners
+van de heilige stad genade hebben gevonden voor den Heer van het
+heelal, of zij moeten een middel hebben geweten, om den Onomkoopbare
+om te koopen, wat niet verbazingwekkend zijn zou in het Nijldal.
+
+De groote godsdienstige gebouwen, die te Abydos de vroomheid der
+beroemde Pharao's had opgericht, zooals de tempel van Osiris, die
+van Seti I, van Ramses II, om slechts de bekendste te noemen, waren
+zelf niet veilig voor de roofzucht, die als een ziekte rondging,
+en, wat eerst verrassend schijnen zal, maar wat toch niet behoeft
+te verbazen, zij, die de eersten waren om 't verkeerde voorbeeld te
+geven, waren de opvolgers der Pharao's-oprichters. De tempel van
+Seti I bijvoorbeeld werd voor een deel geplunderd door Ramses II,
+den eigen zoon van Seti, en daar hij het werk niet volledig genoeg
+had volbracht, deden zijn opvolger en anderen, zooals hij gedaan had,
+zoodat de tempel, die nooit geheel voltooid werd, platen vertoont van
+drie of vier koningen, die zich de een na den ander de eer toeëigenen,
+hem onvoltooid te hebben gelaten.
+
+In de jaren, die volgden toen de plechtigheden van den eeredienst
+nog slechts voor een gedeelte werden uitgevoerd, oordeelden de
+priesters het goed, zoo dicht mogelijk bij de plaats, waar zij hun
+werk uitoefenden, zich te vestigen en in den heiligen tempel te
+gaan wonen. Het was ook op zulk een heilige plek, dat de dweepzieke
+monniken, die het egyptisch christendom beleden, hen vonden, toen
+zij het vorstelijke, gewijde gebouw vernielden, en drie-en-twintig
+priesters onder het puin begraven werden. Het kan dus niet verwonderen,
+dat de lagere volksklasse, het voorbeeld volgend van de geestelijken,
+er haar leemen hutten bouwde en de heilige plaatsen op alle mogelijke
+manieren ontwijdde, zoodat deze ten slotte nog voor een deel gespaard
+zijn gebleven door de vuilheid en de onverschilligheid der bewoners.
+
+Toen dan ook Mariette in 1859 de ontgraving begon van de gebouwen
+van Abydos, moest hij eerst de bewoners uitdrijven, die er sinds
+onheuglijke tijden woonden, en hij heeft nog niet eens alles gedaan,
+wat er te doen was, want de eerste groote zaal van den tempel van Seti
+ I ligt onder een puinheuvel, waar nog steeds de woningen op staan,
+die men er gebouwd heeft.
+
+Abydos nam zonder eenigen twijfel deel aan het eerste ontluiken van
+het Egyptische rijk in den historischen tijd; maar vóór dien van
+wel zestig eeuwen vóór onze jaartelling dagteekenenden tijd, was de
+plaats reeds bevolkt, zooals ik heb gezegd, en ook reeds eenigszins
+gevorderd op den weg van de beschaving. Daar kan men niet langer aan
+twijfelen, na wat ik er heb voor den dag gebracht en na wat anderen
+er later hebben gewerkt.
+
+Zoo men van die alleroudste tijden zeer weinig weet, een tijd
+nog vijftien à twintig eeuwen den vroeger genoemden voorafgaand,
+toch weet men reeds veel over de vreedzame of oorlogszuchtige
+gewoonten van de menschen, die in Abydos leefden. Aan de kunst werd
+er met merkwaardig succes gedaan; de industrie maakte er prachtige
+vorderingen. De voorwerpen, die de opgravingen hebben aan het licht
+gebracht, pleiten daar sterk voor en toonen aan, dat men reeds in dien
+zeer vroegen tijd het hieroglyphenschrift had uitgevonden. Dezelfde
+onzekerheid bestaat ook thans nog omtrent de gebeurtenissen, die men
+historisch noemt onder de eerste dynastieën; men weet intusschen, dat
+de dienst van Osiris er reeds gevestigd was en er werd uitgeoefend,
+dat men een groote rechthoekige vesting had moeten maken, die nog
+bestaat en die men tegenwoordig de Schoenet-eg-Zibib noemt.
+
+Toch moet men tot de 6_de_ dynastie opklimmen, om in de historie van
+Abydos namen te vinden, die tot ons gekomen zijn en die een waardige
+plaats hebben ingenomen in wat men de geschiedenis der menschheid
+noemt. Dank zij den talrijken zuilen, die Mariette bij zijn opgravingen
+vond, kennen wij enkele gebeurtenissen uit de geschiedenis van Abydos,
+en enkele hooge ambten, toevertrouwd aan leden der bevolking van het
+stadje. De talrijke egyptische bureaucratie had er zich als overal
+elders ontwikkeld, en men vereenigde er ook reeds burgerlijke en
+geestelijke ambten, alsof de brave geloovigen van dien tijd reeds
+hadden overwogen, dat God te dienen wel iets is, maar dat den Pharao
+zijn diensten te bewijzen, hem, het beeld van den onzichtbaren god,
+echten afstammeling van den in het niet der tijden teruggezonken
+heer, nog veel beter was, want de een kon niets geven, en de andere
+daarentegen gaf zeer veel, daar de tempels, ofschoon ze rijk begiftigd
+werden en met tijdelijke goederen werden gezegend, van den Pharao
+afhankelijk waren.
+
+Onder de 6_de_ dynastie wist een der inwoners van Abydos, Oena genaamd,
+iemand, die op een der laagste sporten stond van de ladder der eere,
+zich op te werken tot den hoogsten post, die ooit aan een eenvoudig
+sterveling was toevertrouwd. Onder de sprekendste feiten van zijn
+bestuur noemt die gelukkige sterveling, die eerste minister werd,
+de omstandigheid, dat een der Pepi's van de zesde dynastie het bevel
+gaf, een leger bijeen te brengen, waarover hij bevel zou voeren,
+om de volksstammen te gaan bestrijden, die reeds vaste woonplaatsen
+hadden, die steden bezaten, velden, waar de oogst rijpte, en tuinen
+met wijngaarden en olijfboomen. Oena, aan de spits van zijn leger,
+drong binnen in het land der Heroesjaïtoe, de "meesters van het
+zand", verwoestte het, vernielde de steden en het menschenwerk, velde
+vijgenboomen en wijndruiven, verbrandde wat hij niet op andere manier
+vernietigen kon, lichtte mannen, vrouwen en kinderen op, "wat zijn
+meester nog meer genoegen deed dan al het andere", en in den zegezang,
+dien hij op zijn grafzuil liet graveeren, werd al het ongeluk, dat
+hij had gebracht over den weerspannigen en onwilligen volksstam,
+zooveel geluk voor hemzelven, wat hij uitdrukt in deze woorden:
+"Dit leger ging in vrede heen", terwijl het verwoestte en doodde en
+in slavernij wegvoerde alles, wat door het zwaard was ontzien.
+
+Als belooning voor zooveel geluk en succes werd de roemrijke Oena
+benoemd tot gouverneur van Boven-Egypte en genoot de groote eer,
+van voor den Pharao te mogen verschijnen met sandalen aan zijn
+voeten. Hij had zijn tijd en zijn kracht vrijwillig gegeven, had
+zijn leven bij honderden gelegenheden in de waagschaal gesteld en
+achtte zich voldoende beloond! Als de menschen uit onze dagen niet
+anders dan die eer tot belooning kregen, zouden zij zich stellig niet
+zooveel moeite geven als de oude Oena.
+
+Na die overmaat van eer voor een bewoner van Abydos daalt er nog eens
+stilte neer op de geschiedenis  van de stad van Osiris, en men moet
+tot de 12de dynastie gaan onder het middelste egyptische keizerrijk, om
+de stad Abydos weer in bloeienden staat aan te treffen. Te dien tijde
+had het gezins -en familiegevoel een groote ontwikkeling gekregen;
+een behoefte aan rechtvaardigheid en gelijkheid scheen zich van alle
+weldenkenden te hebben meester gemaakt.
+
+Inderdaad begonnen de bewoners van Abydos toen, evenals nog heden
+ten dage het geval is, groote clans te vormen, door het hoofd der
+familie met vaste hand en met liefde bestierd, maar zóó, dat die
+liefde niet de grenzen overschreed van eigen woonplaats, en tegenover
+de andere familiën van de maatschappij was zulk een hoofd bezield met
+de gevoelens,  die Robert Macaire in zijn land had voor de menschen
+uit zijn tijd.
+
+Onder de regeering van de 12de en 13de dynastie had Abydos veel
+rijkdommen en een hoogen rang verkregen. Dat viel terstond in het oog,
+want veertig jaren later kon men in de doodenstad de mastaba's zien
+met kleine, witte pyramiden erboven als tenten van het leger van den
+dood, waar deze domicilie had gekozen in de buurt der stad van Osiris.
+
+Men moet dan voortschrijden tot de 19de dynastie, om Abydos weer
+tot een periode van bloei te zien komen. Het is niet uit te maken,
+of de stad vóór Seti I geen tempels en andere groote monumenten
+bezat; er waren er zeker wel. De tempel van Osiris, heer van Abydos,
+bestond reeds bij den heuvel zooals tegenwoordig, onder den naam
+_Kom-es-soeltan_, dat is "de heuvel van den Sultan", waaruit
+ik meen te moeten begrijpen: den heuvel van den heer van Abydos,
+Osiris. Maar die tempels waren zeker niet van natuursteenen gebouwd,
+want steenen, die voor architectorale gebouwen gebruikt kunnen worden,
+zijn schaarsch in het bergland van Abydos. Men heeft daar niet anders
+dan losse zandsteen, die zich niet goed voor versiering leent, en om
+andere materialen van grooten afstand te laten komen, moest men nog
+iets meer dan welwillendheid voor Abydos gevoelen.
+
+Wel natuurlijk dus, dat alle bouwwerken, die men te Abydos tot den
+eersten of tweeden keizertijd moet rekenen, van gebakken steenen
+zijn. Seti I liet voor het allereerst een tempel oprichten geheel van
+zandsteen of van kalkgesteente. Het gebouw, dat verrees ter eere van
+de goden en de vorsten, die hem waren voorafgegaan op den dubbelen
+troon van het dubbele Egypte, is niet alleen een wonder van bouwkunst
+en inrichting, maar ook van echte kunst van allerlei aard.
+
+De Pharao had er alle schatten van Egypte aan ten koste gelegd,
+kunstschatten en materiëele schatten. Niet enkel verblindde het goud
+het oog, zooals het in overvloed was aangebracht in de gouden zaal,
+waarvan de muren, de zuilen, de zoldering elkander den matten glans
+van het kostbare metaal toezonden, doch bovendien straalde het
+geheele gebouw in kunstglans door de schoone basreliefs, die alle
+muren bedekten en die tot de schoonste voorbeelden der decoratieve
+kunst in Egypte behooren.
+
+Het is niet waarschijnlijk, dat de inwoners van Abydos ooit hebben
+begrepen, hoe groot de eer was, door den Pharao Seti I hun stad bewezen
+door den bouw van dien tempel op hun gebied; maar wat zij wel duidelijk
+inzagen, was het voordeel, dat zij zouden hebben van de pelgrims,
+door het wonder naar hun stad gelokt, en van de prachtige feesten,
+die binnen het rijke gebouw zouden worden gehouden.
+
+Toen de leidende gedachte, die bij den bouw van den tempel had
+voorgezeten, verloren was gegaan met den dood van Seti I, was het
+gebouw nog niet voltooid. Ramses II was, zooals ik reeds gezegd heb,
+de eerste, die aan het werk van zijn vader roof pleegde, die het zonder
+schaamte bedierf, zooveel hij kon, door het onvoltooid te laten in
+die gedeelten, die men niet bij den eersten aanblik bemerkte, en waar
+alleen de hooge personnages van hof en geestelijkheid binnentraden,
+meestal dezelfde personen.
+
+De tempel van Seti I is niet de eenige uit Abydos; Ramses II moest er
+wel uiting geven aan zijn bouwmanie. Hij heeft er inderdaad een tempel
+doen verrijzen, die zijn naam draagt, en die ondanks de historische
+tooneelen, op de muren aangebracht, een duidelijk getuigenis aflegt
+van de minderwaardigheid der kunstenaars, aan wie de versiering
+werd opgedragen.
+
+Hij beperkte zijn eerzucht niet tot een bleeke navolging van het
+vaderlijk paleis, hij liet ten zuiden van den Kom-es-Soeltan een
+tweeden tempel bouwen ten westen van den tempel van Osiris; maar hij
+had de onvoorzichtigheid, die beide gebouwen van kalksteen te laten
+optrekken, en nu is er bijna niets meer van overgebleven, daar de
+kalkbranderijen er bruikbaar materiaal in vonden voor hun industrie.
+
+Buitendien bouwde hij te Abydos een kleine kapel dichtbij het
+westelijke gebergte, middenin de doodenstad. Daarvan is nu niets
+meer over dan het gebroken voetstuk van een kolossaal beeld van
+Nekhao. Abydos is dus uit het oogpunt van monumenten in 't geheel niet
+te vergelijken met enkele andere steden, zooals Thebe bij voorbeeld,
+omdat Memphis is verwoest; wat dit betreft, kan men de stad niet
+op één lijn stellen met de beide hoofdsteden van het oude Egypte;
+maar van het standpunt der decoratieve kunst, der intieme kunst,
+die tot het hart meer spreekt dan tot het verstand, is Abydos zonder
+weêrga in geheel Egypte, en alle reizigers, die den tempel van Seti
+ I hebben bezocht, zijn onder de bekoring gekomen en hebben van daar
+de levendigste herinnering aan hun reis in Egypte medegenomen.
+
+Doch wat het meest bewonderenswaardig was in Abydos, was zijn
+reusachtige doodenstad, necropool van meer dan twee mijlen lengte
+bij een gemiddelde breedte van ongeveer een kilometer. Daar zijn,
+het eene na het andere, alle geslachten ter ruste gegaan, die sinds
+het ontstaan der stad in Abydos hebben geleefd. Mariette heeft
+er negentien jaren aaneen opgravingen gedaan; hij hield ermee op,
+omdat het werk hem tegenstond, juist op een plek, waar het bijzonder
+interessant werd; maar de doodenstad had hem bij de vijftienhonderd
+gedenkzuilen opgeleverd, die op hun manier de geschiedenis van de
+stad bevatten. En toch, hetgeen Mariette vond in de negentien jaar,
+door zijn opgravingen ingenomen, gevoegd bij hetgeen men onlangs
+heeft gevonden, is slechts een zeer klein, ongelukkig gedeelte van
+de rijkdommen, die er begraven waren. De inboorlingen zijn, van den
+ouden keizertijd af tot op onze dagen, de grootste vernielers der
+monumenten geweest; er is geen enkel graf in deze doodenstad, dat
+niet geschonden is, zoo het niet twee keer aan roof heeft blootgestaan.
+
+Maar het is recht en billijk, naast die eerste oorzaak van verwoesting,
+die terstond moet opvallen, een tweede te stellen, namelijk de
+dweepzucht der christenen, die even ruw en dom en bijgeloovig te werk
+gingen, en vooral van die christenen, die reikhalzend naar een leven,
+dat volmaakter moest zijn dan dat van andere stervelingen, schitterende
+daden wilden doen, waardoor ze op eenmaal zouden uitmunten boven hun
+gewone medemenschen. Wat de christelijke monniken al kwaads hebben
+gedaan in Egypte en vooral te Abydos, is eenvoudig onberekenbaar, en
+ik wil nu nog alleen spreken van den roof, gepleegd aan de grootsche
+bouwwerken, door het genie van 't oude Egypte nagelaten aan de
+bewonderende nakomelingschap. Hun domme woede keerde zich vooral
+tegen de groote beelden der groote goden, alsof die kunstwerken den
+nieuwen god, in wien zij geloofden, op zijn troon zouden hebben kunnen
+doen beven.
+
+Tot de zesde eeuw van onze jaartelling was Abydos zoo goed
+als bevrijd gebleven van den ijver der christenen, ofschoon
+de monumenten niet voltooid waren en niemand acht sloeg op hun
+verval en ofschoon de inboorlingen, die behoefte hadden aan goud
+en zilver, en de geslachten, die elkander rijkdommen betwistten,
+vernield hadden wat zij konden. Toch werd er in de tempels, vooral in
+dien van Seti I nog dienst gehouden, en een deel der pracht was in
+stand gebleven. Vreemdelingen kwamen van heinde en ver de wonderen
+zien, en ten bewijze van hun bewondering namen ze de toevlucht tot
+kleineering van wat zij bewonderden, door te schrijven op de muren,
+op de voorstellingen der godentafereelen, zelfs in de geheimste
+kapellen. Daar prijkten dan hun aanmatigende, onbeduidende namen als
+schitterende blijken van hun dwaasheid. Ondanks die parasietische
+vereering, die altijd toenam, was de tempel van Seti I nog zetel
+van den pharaonischen eeredienst, dat is van den dienst, dien heel
+Egypte voor zijn grootste koningen hield en die hier vooral den vader
+van Ramses II betrof; de plechtigheden legden nog op veel personeel
+beslag, toen tegen de eerste jaren van de zesde eeuw een monnik,
+die zijn klooster ten noordwesten van de stad gebouwd had en die
+Mozes heette, met één slag èn den tempel èn den eeredienst, dien men
+den ouden koningen van Egypte wijdde, wilde vernietigen,  zoowel
+als den invloed,  dien de aan den tempel verbonden geestelijkheid
+nog bezat. Het was een grootsche strijd, en de dweepzieke monnik
+wist de zege te behalen. Op een dag van bloed en tranen ging de
+schijnheilige Mozes bidden, riep den toorn van zijn god in over den
+tempel en de priesters van den tempel, en even daarna schudde een
+aardbeving het huis tot in zijn diepste diepten, en alles stortte in,
+waarbij drie-en-twintig gewone en zes hooge offerpriesters omkwamen.
+
+Als men dat zoo vertelt, lijkt het een wonder; maar de werkelijkheid
+is anders geweest. De monniken, geleid door hun opperhoofd Mozes,
+kwamen uit het Noordwesten; zij openden een bres, wat betrekkelijk
+gemakkelijk was, en, gewapend met zware ijzeren staven, beproefden
+zij, in grooten getale opgekomen en gerecruteerd uit alle aanhangers
+der nieuwe leer, die zich in de stad bevonden, een aanval. Op de
+stevige steenen van het gebouw vermocht de brand niet veel, maar de
+schilderingen op de muren werden een gemakkelijke prooi van het vuur,
+en al wat zij verder konden vernielen, bezweek onder de slagen.
+
+Toch stieten zij op weerstand, en hoewel de tegenstanders een
+gruwelijken dood stierven, ook de dweepzieke bende had veel verliezen
+te lijden. Als men nog maar kon denken, dat het vernielingswerk
+plaats had in een oogenblik van toorn en opgewekte volkswoede!
+Maar de vernielingsarbeid duurde een heelen tijd, de woede was al
+lang bekoeld, toen nog de dweepzucht bleef gelden.
+
+Te midden van de oude pracht, die zooveel herinneringen wekt,
+doorleefde ik een viertal winters. Het moderne leven der bewoners
+van Abydos was niet zoo begeerlijk voor mij, dat het mij weg kon
+lokken van de oude ruïnen. Elken dag en ieder oogenblik werd mijn
+aandacht getrokken door tooneelen uit de oudheid, die hun stempel
+hebben gedrukt op de tegenwoordige geslachten.
+
+De dorpen, die thans verrijzen op de plek der oude stad van Osiris,
+zijn altijd in twee kampen verdeeld, dat der heftigen en dat der
+vreedzamen. Set heeft zelfs nog meer aanhangers dan de goede god,
+Osiris. De heftigen zijn goed georganiseerd onder leiders, die
+even slim zijn als geveinsd. Er bevond zich tijdens mijn verblijf
+in Abydos een bende boosdoeners, die werkte onder eene bij allen
+bekende leiding. Zij verwoestten het land tien mijlen in den omtrek,
+en de plaatselijke autoriteit onderhandelde met die menschen, blij,
+dat ze er met weinig kosten af was en daarbij nog haar deel ontvangend
+van den buit, door nachtelijke expedities opgebracht.
+
+Als de leden van de bende van iemand in den omtrek hoorden spreken,
+die door slimmen handel en groote spaarzaamheid eenig geld had gewonnen
+en het zoo goed mogelijk had verborgen, en hun spionnen waren daarvan
+spoedig op de hoogte, dan begaven zich zestig of tachtig man, met
+goede geweren gewapend, naar de plek, sloten de huizen in, verwekten
+schrik en angst in de nabuurschap, traden overal binnen, zonder verlof
+te vragen en maakten zich van de begeerde schatten meester, alsof dat
+de eenvoudigste en billijkste zaak ter wereld was. Tijdens mijn derde
+verblijf plunderde die schrikwekkende bende een huis in een dorp, ten
+noorden van Abydos gelegen, en dreigde den oudsten zoon van het gezin,
+hem in stukken te snijden, als hij niet aanwees, waar zijn vader zijn
+geld bewaarde. De zoon hechtte meer aan zijn leven dan aan het geld,
+zooals te begrijpen is; hij wees den boosdoeners wat zij zochten,
+en de schurken trokken af met hun buit.
+
+Zij gingen toen hun plunderingen zuidelijker vervolgen, en toen
+daar de man, op wiens geld zij het voorzien hadden, erin slaagde te
+ontvluchten, doodden zij hem den volgenden dag. Deze beide voorvallen
+hadden plaats in een tijdsbestek van veertien dagen. De plaatselijke
+autoriteit, ik bedoel den provincialen gouverneur, werd opgeschrikt
+door deze voorvallen en schreef een enquête uit, terwijl hij een bezoek
+ter plaatse bracht. De justitie kwam in beweging; er werd geschreven
+aan het hoofd der politie van het district, die op zijn beurt den
+magistraat van Abydos interpelleerde; en deze waardige man had niets
+haastigers te doen, dan de misdadigers te waarschuwen, dat zij al,
+wat tegen hen kon pleiten, moesten opruimen. Den volgenden dag kwam de
+politie, en de dieven en moordenaars hadden de volledigste ontkenningen
+klaar en de duidelijkste muzelmansche onschuld, in hun vuistje lachend
+om het gek figuur, dat de ambtenaren der regeering maakten.
+
+Naast deze aanhangers van Set staan dan de aanhangers van Osiris, waar
+de eersten altijd mee lachen, nu zoowel als vroeger. Die vreedzame
+luidjes leverden het hoofdcontingent der werklieden bij de door
+mij geleide werken; maar ook zij zijn aangestoken door de leer van
+Osiris' tegenstander, zij hebben slechts matigen eerbied voor eens
+anders eigendom. Zij betoonden mij grooten eerbied, dankbaar dat ik
+hun iets liet verdienen, en soms noodigden ze mij uit, om enkele
+voorstellingen bij te wonen, gelijk aan die, welke op de graven
+waren afgebeeld, zoodat ik mij kon voorstellen, dat de godin Isis,
+de groote toovenares, nog altijd zooveel macht had als haar in 't
+verleden werd toegeschreven.
+
+Wanneer ik des avonds thuis kwam, en hun dagtaak was volbracht,
+vergezelden ze mij al zingend, en als ik mijn verbeelding den vrijen
+loop liet, kon ik mij een zegevierenden intocht voorstellen in mijn
+goede stad Abydos. Indien bij het werk dien dag een goede vondst was
+gedaan van een of ander forsch steenen monument, brachten ze dat in
+mijn huis en trokken het met zestig of honderd man op een slede aan een
+touw voort, hun schreden afpassend naar de maat eener oude melodie,
+tevreden en gelukkig in hun armoedig bestaan. Bij het werk zag ik
+de opzichters nog dezelfde slagen toedienen met dezelfde zweepen,
+als er op de oude basreliefs te zien waren.
+
+De zwarte aarde van Egypte heeft maar één gebrek: dat zij haar eigen
+bewoners zoo slecht voedt; maar overigens is dat land een aardsch
+paradijs. De natuur schenkt er, wat men maar wenschen kan. Zij biedt
+de allerschoonste tooneelen aan, en als des avonds de zon achter
+de bergen was verdwenen, was de stille rust van den schoonen nacht
+heerlijke balsem voor de ziel. Men zou hier eeuwig hebben willen leven.
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14027 ***
diff --git a/14027-8.txt b/14027-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..281d4f3
--- /dev/null
+++ b/14027-8.txt
@@ -0,0 +1,977 @@
+The Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Abydos
+       From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906
+
+Author: Emile Amelineau
+
+Release Date: November 11, 2004 [EBook #14027]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+Abydos
+
+Naar het Fransch van E. Amelineau.
+
+    De legende van Osiris.--Geschiedenis van Abydos in den tijd
+    der egyptische dynastieën en in den christelijken tijd.--De
+    monumenten der stad en hun berooving.--De tegenwoordige inwoners
+    en hunne zeden.
+
+
+Allereerst wil ik een woord van dankbare herinnering wijden aan het
+stadje, waar ik vier jaren van mijn leven heb doorgebracht en dat
+mij belangrijke gegevens heeft verschaft, welker gewicht plotseling
+voor de oogen der minst helderzienden een tijdvak heeft onthuld,
+waarvan men tot nu toe weinig wist en waaromtrent nu veel onwrikbaar
+vaststaat. Ik ga dus van het stadje Abydos in Egypte vertellen, om
+de herinneringen op te halen, die mij gebleven zijn uit dat deel van
+mijn leven en die den lezer van dienst kunnen zijn.
+
+Zoo er ergens ter wereld een stad is, welker overlevering en
+geschiedenis tot die primitieve tijden opklimmen, waarin de gedachte
+van den nog kinderlijken mensch haar eerste levende stapjes deed op
+den weg van de beschaving, dan is die stad Abydos. Ten minste vijf
+duizend jaren vóór onze jaartelling was de plaats reeds van voldoende
+beteekenis, dat er de meeste kunsten bloeiden die te zamen het leven
+der menschen mooier maken, en reeds hadden zij een groote en zeldzame
+volmaking bereikt.
+
+Sedert dien zoo ver achter ons liggenden tijd hebben heilige
+bedevaarten op een bepaalden tijd van het jaar, en wel den dag van
+den winterzonnestand, er een massa vreemden heen gevoerd, die de hulp
+kwamen inroepen van den weldadigen, in het bezit van Abydos zijnden,
+God of hem kwamen danken voor verleende gunsten; want als alle zeer
+oude steden en met hetzelfde recht had Abydos zijn gansche verleden
+met de legende van Osiris in verband gebracht, die zoo bekend is wat
+de gebeurtenissen in het groot betreft, en zoo onbekend is gebleven
+in de bijzonderheden.
+
+Volgens de legende regeerde, op een tijdstip dat niet nader is vast
+te stellen, over Egypte een geslacht, waarvan het hoofd Seb was en de
+moeder Noet; later zouden de Egyptenaren van Seb den aardgod en Noet de
+hemelgodin maken. In dien tijd lieten de plichten van het koningschap
+den dragers veel vrijen tijd en verhinderden hen evenmin als in
+onze dagen, zorg te dragen voor een voldoende nakomelingschap. Seb
+en Noet hadden vier kinderen, twee zoons en twee dochters, die
+volgens het gebruik met elkander moesten trouwen, Osiris met Isis,
+Set met Nephthys; maar het waren ongelukkige huwelijken, en er
+kwamen burgeroorlogen uit voort, die lang zouden duren en droevige
+moordtooneelen zouden veroorzaken.
+
+Osiris en Set zijn inderdaad de vertegenwoordigers van twee
+uiteenloopende systemen van het koningschap. Osiris is de god, die
+door zachte middelen wil beschaven, door den landbouw en door kunst
+en wetenschap; hij is een tegenstander van geweld, van oorlogdienende
+uitvindingen en strenge wetten, het tegendeel van Set, dien de Grieken
+Typhon noemden, om zijn boosaardige rol aan te duiden.
+
+Osiris is Abel, Set is Kaïn en tegelijk Tubalkaïn uit Egypte, de
+god der krijgers, der metaalzuiveraars en van al die industrieën,
+die de menschen de diensten, die ze hun hebben bewezen, duur hebben
+laten betalen. Twee zulke verschillende naturen, twee geesten,
+zoo vol tegenstellingen, moesten elkander wel vijandig zijn. Eerst
+heerschte er vrede; maar toen Osiris, terugkeerend van zijn glorierijke
+overwinningen door de verspreiding van de kennis van den landbouw en
+der kunsten, die de menschelijke ziel tot zachtheid stemmen, gevierd
+en toegejuicht werd, brak de noodlottige strijd uit.
+
+Tijdens een feest, dat aan zijn broeder en zijn zusters door hem werd
+aangeboden, verscheen te midden van een talrijk gezelschap vreedzame
+en krijgshaftige goden Set, die, zijn duistere plannen verbergend,
+een kist vertoonde, waar hij al zijn kunst op had aangewend. Hij
+stelde den verbaasden goden voor, het kunstwerk te willen vereeren
+aan dengene, die de kist precies zou vullen. De goden beproefden het
+bij beurten, maar niemand slaagde erin. Toen de beurt aan Osiris was
+gekomen, ging hij in de kist liggen en, wonderlijk geval, hij vulde die
+geheel. Reeds meende hij er heer en meester van te wezen; maar Set,
+de listige en wraakgierige, sloeg onmiddellijk het deksel dicht en
+sloot de kist. Osiris werd gestikt. Dat had zijn broeder Set voorzien
+en gewild, want hij kon het niet verdragen, dat Osiris de stervelingen
+beschermde, hun middelen aangaf, die hun leven vroolijker konden maken;
+hij wilde integendeel oorlog en vernieling. Hij had allerlei middelen
+bedacht, om tot zijn doel te geraken en de eerste plaats in te nemen
+in de gedachten en het leven der menschen. Zijn plan gelukte, en van
+dat oogenblik af heeft de mensch, al te trouw die eerste dwaasheid
+aanhangend, maar al te goed zijn lessen gevolgd. De kunsten des vredes
+zijn daarom in den steek gelaten, ten minste ondergeschikt gemaakt
+aan de kunsten van den oorlog; het leven is een prooi geworden van
+verwoestende machten, en aan alle zijden overstemt het geluid der
+hamers, die ketenen smeden en het ijzer bewerken dat vernietigen moet,
+de vreedzame klanken van het werk des landbouwers, die de aarde vrucht
+doet dragen en de menschheid voedt. Overal hoort men oorlogsklanken
+en nauwelijks durft het lied des vredes schroomvallig, klagelijk zich
+doen hooren.
+
+Maar Osiris liet zijn vrouw en zuster Isis na, die hem zou
+wreken. Isis, die haar man geen zoon geschonken had, aan wien de wraak
+kon worden toevertrouwd, stelde zich ten plicht het lichaam van Osiris
+op te zoeken en, als zij het teruggevonden had, het te doen herleven,
+opdat hij zijn werk kon hervatten. Set had, nadat hij zijn mededinger
+overweldigd had, de kist in den Nijl geworpen onder de toejuichingen
+van zijn helpers, de lachende geesten. De Nijl had de kist naar zee
+gevoerd en de golven hadden haar teruggeworpen op het strand van
+Byblos, waar een boom was opgeschoten, die de kist geheel omsloot
+en haar in zijn stam opnam. Isis, die het lijk van haar man zocht,
+kwam te Byblos, werd door een gelukkig toeval eigenares van den boom
+en de kist, en keerde naar Egypte terug met den kostbaren last. Doch
+op een avond, dat Set bij maneschijn op de jacht was, ontdekte hij de
+kist tusschen het riet in Beneden-Egypte, maakte zich ervan meester,
+en om te beletten dat Isis haar weer krijgen zou, sneed hij het lijk
+van zijn broeder in stukken en verspreidde de deelen over de provincies
+van Egypte. Isis vond ze terug, begroef elk der veertien fragmenten
+op de plek, waar zij het ontdekte, nadat zij ze eerst aan elkaâr
+had gepast. Op elk gedeelte van het heilige lijk liet zij een graf
+oprichten, en Abydos stelde er een eer in, dat het een stuk van het
+goddelijk opperhoofd bezat, en wel de doos met het hoofd van Osiris.
+
+De plek, waar het stadje was gelegen,--want Abydos was altijd een
+kleine plaats,--zal niet veel verschillen van die, waar tegenwoordig
+de arme dorpjes liggen, ontstaan op de puinhoopen der oude stad. De
+Nijl stroomde op vrij grooten afstand van het graf van Osiris, maar
+zocht dan verder al meer de nabijheid van het arabisch bergland en
+verwijderde zich van de Lybische bergen, zooals nu nog altijd het
+geval is tengevolge van den aard van het terrein.
+
+Tusschen de rivier en de heilige stad van Osiris lag toen al een wijde
+vlakte, doorsneden door enkele kanalen, en vijf of zes maanden van het
+jaar groen en bloeiend en welriekend door de geuren, die uit bloemen
+opstegen. Er werden veel boonen verbouwd en linzen en andere planten,
+die men er nu nog kweekt. Jaarlijks kwamen er menschen en dieren
+in dien tijd van overvloed. De menschen bouwden er, te midden van
+hun voedende gewassen, ezbehs en andere primitieve gebouwen, waarin
+zij met de dieren samen genoten van het leven in de open lucht bij
+betrekkelijken overvloed, beschenen door de weldadige zonnestralen en
+met geen andere taak dan te genieten van de warmte, het zich voeden
+met de producten van den grond, het opsnuiven der geuren uit de lucht,
+en het aan niets anders denken dan aan spel en vreugd; dus juist te
+leven als het stomme dier, alleen met dit verschil, dat de fellah
+met de spraak begiftigd is. En dan is die taal nog zoo primitief;
+ze bestaat slechts uit een luttel aantal woorden, zoodat men haast
+geneigd zou zijn, de stilte en het zwijgen van de dieren te verkiezen,
+die de mooie dingen, die zij denken, althans vóór zich houden.
+
+Dicht bij de dorpen groeien boomen en boompjes, acacia's en tamarisken,
+palmen en die vruchtboomen, die de achterlijke bewoners hebben leeren
+kennen. Achter een gordijn van die boomen en geheel ingesloten door
+hun gebladerte, heeft Abydos nu zoo goed als in den ouden tijd een
+armoedig voorkomen met zijn huizen van ruwe steenen of van aarde,
+staande op heuvels van puin. Het ligt ten westen van den Nijl dicht bij
+'t onvruchtbare gebergte, altijd binnen het bereik van rooversbenden,
+geneigd om op de onverdedigde plaats neer te strijken.
+
+Misschien dat de gezeten bevolking der heilige plaats uit die
+rooverbenden is voortgekomen, die ook eens de genoegens van het
+bezit eener vaste woonplaats wilden smaken; de nomaden gaven daarom
+de vermaken van roof en plundering niet op en maakten zich tot heeren
+van de ongelukkige fellahs, die het dal bebouwden. Set heeft opnieuw
+zijn broeder Osiris op deze plaats overmeesterd. Dit alles klinkt des
+te meer waarschijnlijk, daar in alle tijdperken der geschiedenis,
+van de oudste tijden tot op onze dagen, de bewoners der heilige
+stad weerstand hebben geboden aan de eerste regelen der moraal van
+de gewone maatschappijen. Zij hebben altijd slechts middelmatigen
+eerbied gehad voor den eigendom, hebben altijd gemeend dat andermans
+goed een zeer bijzondere bekoorlijkheid bezat en hebben nooit verzuimd,
+zich er van meester te maken, als zij het maar even konden doen.
+
+Voor hen is een man eigenlijk eerst een man, als hij ook een dief is;
+diefstal is de toetssteen van eerbiedwaardigheid, en hij alleen is
+braaf mensch, die proeven van bekwaamheid heeft afgelegd door in eigen
+handen te doen overgaan wat in die van zijn buurman zich bevond. Dus
+kan men licht begrijpen, dat de godin Isis dacht, dat zij in den geest
+van Osiris handelde, als zij dien wilden eenige begrippen bijbracht,
+thuis behoorend in beschaafde maatschappijen. Wie niet gelooft,
+dat de groote godenmoeder Isis zulk een gedachte heeft gehad, moet
+dan maar denken aan de scheppers der legende, aan de priesters, die
+zich den zegen van het bijgeloof der menschen ten nutte maakten, door
+datzelfde bijgeloof te doen strekken tot den algemeenen vooruitgang
+der maatschappij.
+
+Abydos was dus nooit een groote stad, de resten van de oude plaats,
+die nog ten deele door de moderne dorpen worden ingenomen, toonen dat
+voldoende aan. De stad strekte zich in de lengte van het Noorden naar
+het Zuiden uit langs de zandige strook naast het gebergte, die dat
+laatste volgt in zijn bochten en krommingen, over een afstand van
+één of anderhalven kilometer, ter breedte van niet meer dan 300 of
+400 M. Er was deze bijzonderheid, dat de stad der dooden en die der
+levenden één waren. De kleine huizen, opgetrokken van ruwe steenen
+of van aarde, drongen zich tegen elkander aan, als om in elkanders
+schaduw te staan en de warmte te ontvlieden.
+
+Enkele weinige tuinen met hun naar den hemel strevende palmen en de
+andere in het land te huis behoorende boomen waren het eigendom van de
+gelukkigen, die in de gunst waren van den regeerenden vorst. In de stad
+Abydos, juist als in alle egyptische steden, kende men een adel met
+klinkende namen, zonneschermdragers, die rechts van den koning gingen,
+groote profeten van de verschillende hoogvereerde goden uit de stad
+en uit de hoofdstad der provincie, namelijk uit Thinis, hoofden ook
+van alle werken, die de Pharao's ondernamen, koninklijke goudsmeden,
+graveurs en beeldhouwers, die groote verdiensten heetten te hebben;
+maar al die titels hielden geen gelijken tred met de rijkdommen der
+personen, en de menschen uit Abydos leefden zoo goed zij konden,
+hoofdzakelijk van roof. Ofschoon verwoesting en plundering van bijna
+alle monumenten, door de egyptische kunst gebouwd en versierd, ten
+allen tijde een endemische ziekte zijn geweest en overal voorkwamen,
+kan geen andere plaats er zich op beroemen, Abydos in dat opzicht te
+zijn vóór geweest.
+
+De doodenstad is daar, om het te bewijzen; de plunderaars hebben er in
+alle tijden weggehaald, wat vorige geslachten er met de grootste zorg
+hadden verborgen, en de fout kwam voor, zoo wel boven als beneden
+aan de maatschappelijke ladder. Hooge officieren van den koning,
+priesters van Osiris, waren er niet voor teruggedeinsd, de dooden ten
+eigen bate te berooven, en menig graf heeft twee- of driemaal voor
+verschillende familiën gediend, of wel, als men de fijnheid van geweten
+tot waarlijk buitengewone hoogte wilde opvoeren, nam men de steenen,
+keerde ze om en graveerde op de vrijgelaten zijde de titels, waar de
+nakomelingschap prijs op kon stellen. Indien in 't vagevuur vóór den
+heiligen rechterstoel van Osiris de twee-en-veertig assessoren van den
+god en de god zelf onverbiddelijk zijn gebleven voor diegenen, die de
+misdaad van gravenschennis hadden begaan, zullen zeer weinig inwoners
+van de heilige stad genade hebben gevonden voor den Heer van het
+heelal, of zij moeten een middel hebben geweten, om den Onomkoopbare
+om te koopen, wat niet verbazingwekkend zijn zou in het Nijldal.
+
+De groote godsdienstige gebouwen, die te Abydos de vroomheid der
+beroemde Pharao's had opgericht, zooals de tempel van Osiris, die
+van Seti I, van Ramses II, om slechts de bekendste te noemen, waren
+zelf niet veilig voor de roofzucht, die als een ziekte rondging,
+en, wat eerst verrassend schijnen zal, maar wat toch niet behoeft
+te verbazen, zij, die de eersten waren om 't verkeerde voorbeeld te
+geven, waren de opvolgers der Pharao's-oprichters. De tempel van
+Seti I bijvoorbeeld werd voor een deel geplunderd door Ramses II,
+den eigen zoon van Seti, en daar hij het werk niet volledig genoeg
+had volbracht, deden zijn opvolger en anderen, zooals hij gedaan had,
+zoodat de tempel, die nooit geheel voltooid werd, platen vertoont van
+drie of vier koningen, die zich de een na den ander de eer toeëigenen,
+hem onvoltooid te hebben gelaten.
+
+In de jaren, die volgden toen de plechtigheden van den eeredienst
+nog slechts voor een gedeelte werden uitgevoerd, oordeelden de
+priesters het goed, zoo dicht mogelijk bij de plaats, waar zij hun
+werk uitoefenden, zich te vestigen en in den heiligen tempel te
+gaan wonen. Het was ook op zulk een heilige plek, dat de dweepzieke
+monniken, die het egyptisch christendom beleden, hen vonden, toen
+zij het vorstelijke, gewijde gebouw vernielden, en drie-en-twintig
+priesters onder het puin begraven werden. Het kan dus niet verwonderen,
+dat de lagere volksklasse, het voorbeeld volgend van de geestelijken,
+er haar leemen hutten bouwde en de heilige plaatsen op alle mogelijke
+manieren ontwijdde, zoodat deze ten slotte nog voor een deel gespaard
+zijn gebleven door de vuilheid en de onverschilligheid der bewoners.
+
+Toen dan ook Mariette in 1859 de ontgraving begon van de gebouwen
+van Abydos, moest hij eerst de bewoners uitdrijven, die er sinds
+onheuglijke tijden woonden, en hij heeft nog niet eens alles gedaan,
+wat er te doen was, want de eerste groote zaal van den tempel van Seti
+ I ligt onder een puinheuvel, waar nog steeds de woningen op staan,
+die men er gebouwd heeft.
+
+Abydos nam zonder eenigen twijfel deel aan het eerste ontluiken van
+het Egyptische rijk in den historischen tijd; maar vóór dien van
+wel zestig eeuwen vóór onze jaartelling dagteekenenden tijd, was de
+plaats reeds bevolkt, zooals ik heb gezegd, en ook reeds eenigszins
+gevorderd op den weg van de beschaving. Daar kan men niet langer aan
+twijfelen, na wat ik er heb voor den dag gebracht en na wat anderen
+er later hebben gewerkt.
+
+Zoo men van die alleroudste tijden zeer weinig weet, een tijd
+nog vijftien à twintig eeuwen den vroeger genoemden voorafgaand,
+toch weet men reeds veel over de vreedzame of oorlogszuchtige
+gewoonten van de menschen, die in Abydos leefden. Aan de kunst werd
+er met merkwaardig succes gedaan; de industrie maakte er prachtige
+vorderingen. De voorwerpen, die de opgravingen hebben aan het licht
+gebracht, pleiten daar sterk voor en toonen aan, dat men reeds in dien
+zeer vroegen tijd het hieroglyphenschrift had uitgevonden. Dezelfde
+onzekerheid bestaat ook thans nog omtrent de gebeurtenissen, die men
+historisch noemt onder de eerste dynastieën; men weet intusschen, dat
+de dienst van Osiris er reeds gevestigd was en er werd uitgeoefend,
+dat men een groote rechthoekige vesting had moeten maken, die nog
+bestaat en die men tegenwoordig de Schoenet-eg-Zibib noemt.
+
+Toch moet men tot de 6_de_ dynastie opklimmen, om in de historie van
+Abydos namen te vinden, die tot ons gekomen zijn en die een waardige
+plaats hebben ingenomen in wat men de geschiedenis der menschheid
+noemt. Dank zij den talrijken zuilen, die Mariette bij zijn opgravingen
+vond, kennen wij enkele gebeurtenissen uit de geschiedenis van Abydos,
+en enkele hooge ambten, toevertrouwd aan leden der bevolking van het
+stadje. De talrijke egyptische bureaucratie had er zich als overal
+elders ontwikkeld, en men vereenigde er ook reeds burgerlijke en
+geestelijke ambten, alsof de brave geloovigen van dien tijd reeds
+hadden overwogen, dat God te dienen wel iets is, maar dat den Pharao
+zijn diensten te bewijzen, hem, het beeld van den onzichtbaren god,
+echten afstammeling van den in het niet der tijden teruggezonken
+heer, nog veel beter was, want de een kon niets geven, en de andere
+daarentegen gaf zeer veel, daar de tempels, ofschoon ze rijk begiftigd
+werden en met tijdelijke goederen werden gezegend, van den Pharao
+afhankelijk waren.
+
+Onder de 6_de_ dynastie wist een der inwoners van Abydos, Oena genaamd,
+iemand, die op een der laagste sporten stond van de ladder der eere,
+zich op te werken tot den hoogsten post, die ooit aan een eenvoudig
+sterveling was toevertrouwd. Onder de sprekendste feiten van zijn
+bestuur noemt die gelukkige sterveling, die eerste minister werd,
+de omstandigheid, dat een der Pepi's van de zesde dynastie het bevel
+gaf, een leger bijeen te brengen, waarover hij bevel zou voeren,
+om de volksstammen te gaan bestrijden, die reeds vaste woonplaatsen
+hadden, die steden bezaten, velden, waar de oogst rijpte, en tuinen
+met wijngaarden en olijfboomen. Oena, aan de spits van zijn leger,
+drong binnen in het land der Heroesjaïtoe, de "meesters van het
+zand", verwoestte het, vernielde de steden en het menschenwerk, velde
+vijgenboomen en wijndruiven, verbrandde wat hij niet op andere manier
+vernietigen kon, lichtte mannen, vrouwen en kinderen op, "wat zijn
+meester nog meer genoegen deed dan al het andere", en in den zegezang,
+dien hij op zijn grafzuil liet graveeren, werd al het ongeluk, dat
+hij had gebracht over den weerspannigen en onwilligen volksstam,
+zooveel geluk voor hemzelven, wat hij uitdrukt in deze woorden:
+"Dit leger ging in vrede heen", terwijl het verwoestte en doodde en
+in slavernij wegvoerde alles, wat door het zwaard was ontzien.
+
+Als belooning voor zooveel geluk en succes werd de roemrijke Oena
+benoemd tot gouverneur van Boven-Egypte en genoot de groote eer,
+van voor den Pharao te mogen verschijnen met sandalen aan zijn
+voeten. Hij had zijn tijd en zijn kracht vrijwillig gegeven, had
+zijn leven bij honderden gelegenheden in de waagschaal gesteld en
+achtte zich voldoende beloond! Als de menschen uit onze dagen niet
+anders dan die eer tot belooning kregen, zouden zij zich stellig niet
+zooveel moeite geven als de oude Oena.
+
+Na die overmaat van eer voor een bewoner van Abydos daalt er nog eens
+stilte neer op de geschiedenis  van de stad van Osiris, en men moet
+tot de 12de dynastie gaan onder het middelste egyptische keizerrijk, om
+de stad Abydos weer in bloeienden staat aan te treffen. Te dien tijde
+had het gezins -en familiegevoel een groote ontwikkeling gekregen;
+een behoefte aan rechtvaardigheid en gelijkheid scheen zich van alle
+weldenkenden te hebben meester gemaakt.
+
+Inderdaad begonnen de bewoners van Abydos toen, evenals nog heden
+ten dage het geval is, groote clans te vormen, door het hoofd der
+familie met vaste hand en met liefde bestierd, maar zóó, dat die
+liefde niet de grenzen overschreed van eigen woonplaats, en tegenover
+de andere familiën van de maatschappij was zulk een hoofd bezield met
+de gevoelens,  die Robert Macaire in zijn land had voor de menschen
+uit zijn tijd.
+
+Onder de regeering van de 12de en 13de dynastie had Abydos veel
+rijkdommen en een hoogen rang verkregen. Dat viel terstond in het oog,
+want veertig jaren later kon men in de doodenstad de mastaba's zien
+met kleine, witte pyramiden erboven als tenten van het leger van den
+dood, waar deze domicilie had gekozen in de buurt der stad van Osiris.
+
+Men moet dan voortschrijden tot de 19de dynastie, om Abydos weer
+tot een periode van bloei te zien komen. Het is niet uit te maken,
+of de stad vóór Seti I geen tempels en andere groote monumenten
+bezat; er waren er zeker wel. De tempel van Osiris, heer van Abydos,
+bestond reeds bij den heuvel zooals tegenwoordig, onder den naam
+_Kom-es-soeltan_, dat is "de heuvel van den Sultan", waaruit
+ik meen te moeten begrijpen: den heuvel van den heer van Abydos,
+Osiris. Maar die tempels waren zeker niet van natuursteenen gebouwd,
+want steenen, die voor architectorale gebouwen gebruikt kunnen worden,
+zijn schaarsch in het bergland van Abydos. Men heeft daar niet anders
+dan losse zandsteen, die zich niet goed voor versiering leent, en om
+andere materialen van grooten afstand te laten komen, moest men nog
+iets meer dan welwillendheid voor Abydos gevoelen.
+
+Wel natuurlijk dus, dat alle bouwwerken, die men te Abydos tot den
+eersten of tweeden keizertijd moet rekenen, van gebakken steenen
+zijn. Seti I liet voor het allereerst een tempel oprichten geheel van
+zandsteen of van kalkgesteente. Het gebouw, dat verrees ter eere van
+de goden en de vorsten, die hem waren voorafgegaan op den dubbelen
+troon van het dubbele Egypte, is niet alleen een wonder van bouwkunst
+en inrichting, maar ook van echte kunst van allerlei aard.
+
+De Pharao had er alle schatten van Egypte aan ten koste gelegd,
+kunstschatten en materiëele schatten. Niet enkel verblindde het goud
+het oog, zooals het in overvloed was aangebracht in de gouden zaal,
+waarvan de muren, de zuilen, de zoldering elkander den matten glans
+van het kostbare metaal toezonden, doch bovendien straalde het
+geheele gebouw in kunstglans door de schoone basreliefs, die alle
+muren bedekten en die tot de schoonste voorbeelden der decoratieve
+kunst in Egypte behooren.
+
+Het is niet waarschijnlijk, dat de inwoners van Abydos ooit hebben
+begrepen, hoe groot de eer was, door den Pharao Seti I hun stad bewezen
+door den bouw van dien tempel op hun gebied; maar wat zij wel duidelijk
+inzagen, was het voordeel, dat zij zouden hebben van de pelgrims,
+door het wonder naar hun stad gelokt, en van de prachtige feesten,
+die binnen het rijke gebouw zouden worden gehouden.
+
+Toen de leidende gedachte, die bij den bouw van den tempel had
+voorgezeten, verloren was gegaan met den dood van Seti I, was het
+gebouw nog niet voltooid. Ramses II was, zooals ik reeds gezegd heb,
+de eerste, die aan het werk van zijn vader roof pleegde, die het zonder
+schaamte bedierf, zooveel hij kon, door het onvoltooid te laten in
+die gedeelten, die men niet bij den eersten aanblik bemerkte, en waar
+alleen de hooge personnages van hof en geestelijkheid binnentraden,
+meestal dezelfde personen.
+
+De tempel van Seti I is niet de eenige uit Abydos; Ramses II moest er
+wel uiting geven aan zijn bouwmanie. Hij heeft er inderdaad een tempel
+doen verrijzen, die zijn naam draagt, en die ondanks de historische
+tooneelen, op de muren aangebracht, een duidelijk getuigenis aflegt
+van de minderwaardigheid der kunstenaars, aan wie de versiering
+werd opgedragen.
+
+Hij beperkte zijn eerzucht niet tot een bleeke navolging van het
+vaderlijk paleis, hij liet ten zuiden van den Kom-es-Soeltan een
+tweeden tempel bouwen ten westen van den tempel van Osiris; maar hij
+had de onvoorzichtigheid, die beide gebouwen van kalksteen te laten
+optrekken, en nu is er bijna niets meer van overgebleven, daar de
+kalkbranderijen er bruikbaar materiaal in vonden voor hun industrie.
+
+Buitendien bouwde hij te Abydos een kleine kapel dichtbij het
+westelijke gebergte, middenin de doodenstad. Daarvan is nu niets
+meer over dan het gebroken voetstuk van een kolossaal beeld van
+Nekhao. Abydos is dus uit het oogpunt van monumenten in 't geheel niet
+te vergelijken met enkele andere steden, zooals Thebe bij voorbeeld,
+omdat Memphis is verwoest; wat dit betreft, kan men de stad niet
+op één lijn stellen met de beide hoofdsteden van het oude Egypte;
+maar van het standpunt der decoratieve kunst, der intieme kunst,
+die tot het hart meer spreekt dan tot het verstand, is Abydos zonder
+weêrga in geheel Egypte, en alle reizigers, die den tempel van Seti
+ I hebben bezocht, zijn onder de bekoring gekomen en hebben van daar
+de levendigste herinnering aan hun reis in Egypte medegenomen.
+
+Doch wat het meest bewonderenswaardig was in Abydos, was zijn
+reusachtige doodenstad, necropool van meer dan twee mijlen lengte
+bij een gemiddelde breedte van ongeveer een kilometer. Daar zijn,
+het eene na het andere, alle geslachten ter ruste gegaan, die sinds
+het ontstaan der stad in Abydos hebben geleefd. Mariette heeft
+er negentien jaren aaneen opgravingen gedaan; hij hield ermee op,
+omdat het werk hem tegenstond, juist op een plek, waar het bijzonder
+interessant werd; maar de doodenstad had hem bij de vijftienhonderd
+gedenkzuilen opgeleverd, die op hun manier de geschiedenis van de
+stad bevatten. En toch, hetgeen Mariette vond in de negentien jaar,
+door zijn opgravingen ingenomen, gevoegd bij hetgeen men onlangs
+heeft gevonden, is slechts een zeer klein, ongelukkig gedeelte van
+de rijkdommen, die er begraven waren. De inboorlingen zijn, van den
+ouden keizertijd af tot op onze dagen, de grootste vernielers der
+monumenten geweest; er is geen enkel graf in deze doodenstad, dat
+niet geschonden is, zoo het niet twee keer aan roof heeft blootgestaan.
+
+Maar het is recht en billijk, naast die eerste oorzaak van verwoesting,
+die terstond moet opvallen, een tweede te stellen, namelijk de
+dweepzucht der christenen, die even ruw en dom en bijgeloovig te werk
+gingen, en vooral van die christenen, die reikhalzend naar een leven,
+dat volmaakter moest zijn dan dat van andere stervelingen, schitterende
+daden wilden doen, waardoor ze op eenmaal zouden uitmunten boven hun
+gewone medemenschen. Wat de christelijke monniken al kwaads hebben
+gedaan in Egypte en vooral te Abydos, is eenvoudig onberekenbaar, en
+ik wil nu nog alleen spreken van den roof, gepleegd aan de grootsche
+bouwwerken, door het genie van 't oude Egypte nagelaten aan de
+bewonderende nakomelingschap. Hun domme woede keerde zich vooral
+tegen de groote beelden der groote goden, alsof die kunstwerken den
+nieuwen god, in wien zij geloofden, op zijn troon zouden hebben kunnen
+doen beven.
+
+Tot de zesde eeuw van onze jaartelling was Abydos zoo goed
+als bevrijd gebleven van den ijver der christenen, ofschoon
+de monumenten niet voltooid waren en niemand acht sloeg op hun
+verval en ofschoon de inboorlingen, die behoefte hadden aan goud
+en zilver, en de geslachten, die elkander rijkdommen betwistten,
+vernield hadden wat zij konden. Toch werd er in de tempels, vooral in
+dien van Seti I nog dienst gehouden, en een deel der pracht was in
+stand gebleven. Vreemdelingen kwamen van heinde en ver de wonderen
+zien, en ten bewijze van hun bewondering namen ze de toevlucht tot
+kleineering van wat zij bewonderden, door te schrijven op de muren,
+op de voorstellingen der godentafereelen, zelfs in de geheimste
+kapellen. Daar prijkten dan hun aanmatigende, onbeduidende namen als
+schitterende blijken van hun dwaasheid. Ondanks die parasietische
+vereering, die altijd toenam, was de tempel van Seti I nog zetel
+van den pharaonischen eeredienst, dat is van den dienst, dien heel
+Egypte voor zijn grootste koningen hield en die hier vooral den vader
+van Ramses II betrof; de plechtigheden legden nog op veel personeel
+beslag, toen tegen de eerste jaren van de zesde eeuw een monnik,
+die zijn klooster ten noordwesten van de stad gebouwd had en die
+Mozes heette, met één slag èn den tempel èn den eeredienst, dien men
+den ouden koningen van Egypte wijdde, wilde vernietigen,  zoowel
+als den invloed,  dien de aan den tempel verbonden geestelijkheid
+nog bezat. Het was een grootsche strijd, en de dweepzieke monnik
+wist de zege te behalen. Op een dag van bloed en tranen ging de
+schijnheilige Mozes bidden, riep den toorn van zijn god in over den
+tempel en de priesters van den tempel, en even daarna schudde een
+aardbeving het huis tot in zijn diepste diepten, en alles stortte in,
+waarbij drie-en-twintig gewone en zes hooge offerpriesters omkwamen.
+
+Als men dat zoo vertelt, lijkt het een wonder; maar de werkelijkheid
+is anders geweest. De monniken, geleid door hun opperhoofd Mozes,
+kwamen uit het Noordwesten; zij openden een bres, wat betrekkelijk
+gemakkelijk was, en, gewapend met zware ijzeren staven, beproefden
+zij, in grooten getale opgekomen en gerecruteerd uit alle aanhangers
+der nieuwe leer, die zich in de stad bevonden, een aanval. Op de
+stevige steenen van het gebouw vermocht de brand niet veel, maar de
+schilderingen op de muren werden een gemakkelijke prooi van het vuur,
+en al wat zij verder konden vernielen, bezweek onder de slagen.
+
+Toch stieten zij op weerstand, en hoewel de tegenstanders een
+gruwelijken dood stierven, ook de dweepzieke bende had veel verliezen
+te lijden. Als men nog maar kon denken, dat het vernielingswerk
+plaats had in een oogenblik van toorn en opgewekte volkswoede!
+Maar de vernielingsarbeid duurde een heelen tijd, de woede was al
+lang bekoeld, toen nog de dweepzucht bleef gelden.
+
+Te midden van de oude pracht, die zooveel herinneringen wekt,
+doorleefde ik een viertal winters. Het moderne leven der bewoners
+van Abydos was niet zoo begeerlijk voor mij, dat het mij weg kon
+lokken van de oude ruïnen. Elken dag en ieder oogenblik werd mijn
+aandacht getrokken door tooneelen uit de oudheid, die hun stempel
+hebben gedrukt op de tegenwoordige geslachten.
+
+De dorpen, die thans verrijzen op de plek der oude stad van Osiris,
+zijn altijd in twee kampen verdeeld, dat der heftigen en dat der
+vreedzamen. Set heeft zelfs nog meer aanhangers dan de goede god,
+Osiris. De heftigen zijn goed georganiseerd onder leiders, die
+even slim zijn als geveinsd. Er bevond zich tijdens mijn verblijf
+in Abydos een bende boosdoeners, die werkte onder eene bij allen
+bekende leiding. Zij verwoestten het land tien mijlen in den omtrek,
+en de plaatselijke autoriteit onderhandelde met die menschen, blij,
+dat ze er met weinig kosten af was en daarbij nog haar deel ontvangend
+van den buit, door nachtelijke expedities opgebracht.
+
+Als de leden van de bende van iemand in den omtrek hoorden spreken,
+die door slimmen handel en groote spaarzaamheid eenig geld had gewonnen
+en het zoo goed mogelijk had verborgen, en hun spionnen waren daarvan
+spoedig op de hoogte, dan begaven zich zestig of tachtig man, met
+goede geweren gewapend, naar de plek, sloten de huizen in, verwekten
+schrik en angst in de nabuurschap, traden overal binnen, zonder verlof
+te vragen en maakten zich van de begeerde schatten meester, alsof dat
+de eenvoudigste en billijkste zaak ter wereld was. Tijdens mijn derde
+verblijf plunderde die schrikwekkende bende een huis in een dorp, ten
+noorden van Abydos gelegen, en dreigde den oudsten zoon van het gezin,
+hem in stukken te snijden, als hij niet aanwees, waar zijn vader zijn
+geld bewaarde. De zoon hechtte meer aan zijn leven dan aan het geld,
+zooals te begrijpen is; hij wees den boosdoeners wat zij zochten,
+en de schurken trokken af met hun buit.
+
+Zij gingen toen hun plunderingen zuidelijker vervolgen, en toen
+daar de man, op wiens geld zij het voorzien hadden, erin slaagde te
+ontvluchten, doodden zij hem den volgenden dag. Deze beide voorvallen
+hadden plaats in een tijdsbestek van veertien dagen. De plaatselijke
+autoriteit, ik bedoel den provincialen gouverneur, werd opgeschrikt
+door deze voorvallen en schreef een enquête uit, terwijl hij een bezoek
+ter plaatse bracht. De justitie kwam in beweging; er werd geschreven
+aan het hoofd der politie van het district, die op zijn beurt den
+magistraat van Abydos interpelleerde; en deze waardige man had niets
+haastigers te doen, dan de misdadigers te waarschuwen, dat zij al,
+wat tegen hen kon pleiten, moesten opruimen. Den volgenden dag kwam de
+politie, en de dieven en moordenaars hadden de volledigste ontkenningen
+klaar en de duidelijkste muzelmansche onschuld, in hun vuistje lachend
+om het gek figuur, dat de ambtenaren der regeering maakten.
+
+Naast deze aanhangers van Set staan dan de aanhangers van Osiris, waar
+de eersten altijd mee lachen, nu zoowel als vroeger. Die vreedzame
+luidjes leverden het hoofdcontingent der werklieden bij de door
+mij geleide werken; maar ook zij zijn aangestoken door de leer van
+Osiris' tegenstander, zij hebben slechts matigen eerbied voor eens
+anders eigendom. Zij betoonden mij grooten eerbied, dankbaar dat ik
+hun iets liet verdienen, en soms noodigden ze mij uit, om enkele
+voorstellingen bij te wonen, gelijk aan die, welke op de graven
+waren afgebeeld, zoodat ik mij kon voorstellen, dat de godin Isis,
+de groote toovenares, nog altijd zooveel macht had als haar in 't
+verleden werd toegeschreven.
+
+Wanneer ik des avonds thuis kwam, en hun dagtaak was volbracht,
+vergezelden ze mij al zingend, en als ik mijn verbeelding den vrijen
+loop liet, kon ik mij een zegevierenden intocht voorstellen in mijn
+goede stad Abydos. Indien bij het werk dien dag een goede vondst was
+gedaan van een of ander forsch steenen monument, brachten ze dat in
+mijn huis en trokken het met zestig of honderd man op een slede aan een
+touw voort, hun schreden afpassend naar de maat eener oude melodie,
+tevreden en gelukkig in hun armoedig bestaan. Bij het werk zag ik
+de opzichters nog dezelfde slagen toedienen met dezelfde zweepen,
+als er op de oude basreliefs te zien waren.
+
+De zwarte aarde van Egypte heeft maar één gebrek: dat zij haar eigen
+bewoners zoo slecht voedt; maar overigens is dat land een aardsch
+paradijs. De natuur schenkt er, wat men maar wenschen kan. Zij biedt
+de allerschoonste tooneelen aan, en als des avonds de zon achter
+de bergen was verdwenen, was de stille rust van den schoonen nacht
+heerlijke balsem voor de ziel. Men zou hier eeuwig hebben willen leven.
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+***** This file should be named 14027-8.txt or 14027-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/0/2/14027/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/14027-8.zip b/14027-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..fc3b3ef
--- /dev/null
+++ b/14027-8.zip
diff --git a/14027-h.zip b/14027-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..fddd8ed
--- /dev/null
+++ b/14027-h.zip
diff --git a/14027-h/14027-h.htm b/14027-h/14027-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..21fdd77
--- /dev/null
+++ b/14027-h/14027-h.htm
@@ -0,0 +1,890 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Abydos</title>
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue">
+<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green">
+<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown">
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="E. Amelineau">
+<meta name="DC.Creator" content="E. Amelineau">
+<meta name="DC.Title" content="Abydos">
+<meta name="DC.Date" content="####### 2004">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Abydos
+       From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906
+
+Author: Emile Amelineau
+
+Release Date: November 11, 2004 [EBook #14027]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e65"></a>Bladzijde 201</span><a id="d0e66"></a><h1>Abydos</h1>
+<p align="left" class="byline"><i>Naar het Fransch van <span class="smallcaps">E. Amelineau</span>.</i></p>
+<div class="blockquote">
+<p id="d0e75">De legende van Osiris.&#8212;Geschiedenis van Abydos in den tijd der egyptische dynastie&euml;n en in den christelijken tijd.&#8212;De monumenten
+der stad en hun berooving.&#8212;De tegenwoordige inwoners en hunne zeden.
+</p>
+</div>
+<p id="d0e77"></p>
+<div id="d0e78" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-201.jpg" alt="Het heilige meer van Osiris, ten zuidoosten van den tempel."></p>
+<p class="figureHead">Het heilige meer van Osiris, ten zuidoosten van den tempel.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e82">Allereerst wil ik een woord van dankbare herinnering wijden aan het stadje, waar ik vier jaren van mijn leven heb doorgebracht
+en dat mij belangrijke gegevens heeft verschaft, welker gewicht plotseling voor de oogen der minst helderzienden een tijdvak
+heeft onthuld, waarvan men tot nu toe weinig wist en waaromtrent nu veel onwrikbaar vaststaat. Ik ga dus van het stadje Abydos
+in Egypte vertellen, om de herinneringen op te halen, die mij gebleven zijn uit dat deel van mijn leven en die den lezer van
+dienst kunnen zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e84">Zoo er ergens ter wereld een stad is, welker overlevering en geschiedenis tot die primitieve tijden opklimmen, waarin de gedachte
+van den nog kinderlijken mensch haar eerste levende stapjes deed op den weg van de beschaving, dan is die stad Abydos. Ten
+minste vijf duizend jaren v&oacute;&oacute;r onze jaartelling was de plaats reeds van voldoende beteekenis, dat er de meeste kunsten bloeiden
+die te zamen het leven der menschen mooier maken, en reeds hadden zij een groote en zeldzame volmaking bereikt.
+
+</p>
+<p id="d0e86">Sedert dien zoo ver achter ons liggenden tijd hebben heilige bedevaarten op een bepaalden tijd van het jaar, en wel den dag
+van den winterzonnestand, er een massa vreemden heen gevoerd, die de hulp kwamen inroepen van den weldadigen, in het bezit
+van Abydos zijnden, God of hem kwamen danken voor verleende gunsten; want als alle zeer oude steden en met hetzelfde recht
+had Abydos zijn gansche verleden met de legende van Osiris in verband gebracht, die zoo bekend is wat de gebeurtenissen in
+het groot betreft, en zoo onbekend is gebleven in de bijzonderheden.
+
+</p>
+<p id="d0e88">Volgens de legende regeerde, op een tijdstip dat niet nader is vast te stellen, over Egypte een geslacht, waarvan het hoofd
+Seb was en de moeder Noet; later zouden de Egyptenaren van Seb den aardgod en Noet de hemelgodin maken. In dien tijd lieten
+de plichten van het koningschap den dragers veel vrijen tijd en verhinderden hen evenmin als in onze dagen, zorg te dragen
+voor een voldoende nakomelingschap. Seb en Noet hadden vier kinderen, twee zoons en twee dochters, die volgens het gebruik
+met elkander moesten trouwen, Osiris met Isis, Set met Nephthys; maar het waren ongelukkige huwelijken, en er kwamen burgeroorlogen
+uit voort, die lang zouden duren en droevige moordtooneelen zouden veroorzaken.
+
+</p>
+<p id="d0e90">Osiris en Set zijn inderdaad de vertegenwoordigers van twee uiteenloopende systemen van het koningschap. Osiris is de god,
+die door zachte middelen wil <span class="pageno"><a id="d0e92"></a>Bladzijde 202</span>beschaven, door den landbouw en door kunst en wetenschap; hij is een tegenstander van geweld, van oorlogdienende uitvindingen
+en strenge wetten, het tegendeel van Set, dien de Grieken Typhon noemden, om zijn boosaardige rol aan te duiden.
+
+</p>
+<p id="d0e94">Osiris is Abel, Set is Ka&iuml;n en tegelijk Tubalka&iuml;n uit Egypte, de god der krijgers, der metaalzuiveraars en van al die industrie&euml;n,
+die de menschen de diensten, die ze hun hebben bewezen, duur hebben laten betalen. Twee zulke verschillende naturen, twee
+geesten, zoo vol tegenstellingen, moesten elkander wel vijandig zijn. Eerst heerschte er vrede; maar toen Osiris, terugkeerend
+van zijn glorierijke overwinningen door de verspreiding van de kennis van den landbouw en der kunsten, die de menschelijke
+ziel tot zachtheid stemmen, gevierd en toegejuicht werd, brak de noodlottige strijd uit.
+
+</p>
+<p id="d0e96">Tijdens een feest, dat aan zijn broeder en zijn zusters door hem werd aangeboden, verscheen te midden van een talrijk gezelschap
+vreedzame en krijgshaftige goden Set, die, zijn duistere plannen verbergend, een kist vertoonde, waar hij al zijn kunst op
+had aangewend. Hij stelde den verbaasden goden voor, het kunstwerk te willen vereeren aan dengene, die de kist precies zou
+vullen. De goden beproefden het bij beurten, maar niemand slaagde erin. Toen de beurt aan Osiris was gekomen, ging hij in
+de kist liggen en, wonderlijk geval, hij vulde die geheel. Reeds meende hij er heer en meester van te wezen; maar Set, de
+listige en wraakgierige, sloeg onmiddellijk het deksel dicht en sloot de kist. Osiris werd gestikt. Dat had zijn broeder Set
+voorzien en gewild, want hij kon het niet verdragen, dat Osiris de stervelingen beschermde, hun middelen aangaf, die hun leven
+vroolijker konden maken; hij wilde integendeel oorlog en vernieling. Hij had allerlei middelen bedacht, om tot zijn doel te
+geraken en de eerste plaats in te nemen in de gedachten en het leven der menschen. Zijn plan gelukte, en van dat oogenblik
+af heeft de mensch, al te trouw die eerste dwaasheid aanhangend, maar al te goed zijn lessen gevolgd. De kunsten des vredes
+zijn daarom in den steek gelaten, ten minste ondergeschikt gemaakt aan de kunsten van den oorlog; het leven is een prooi geworden
+van verwoestende machten, en aan alle zijden overstemt het geluid der hamers, die ketenen smeden en het ijzer bewerken dat
+vernietigen moet, de vreedzame klanken van het werk des landbouwers, die de aarde vrucht doet dragen en de menschheid voedt.
+Overal hoort men oorlogsklanken en nauwelijks durft het lied des vredes schroomvallig, klagelijk zich doen hooren.
+
+</p>
+<p id="d0e98">Maar Osiris liet zijn vrouw en zuster Isis na, die hem zou wreken. Isis, die haar man geen zoon geschonken had, aan wien de
+wraak kon worden toevertrouwd, stelde zich ten plicht het lichaam van Osiris op te zoeken en, als zij het teruggevonden had,
+het te doen herleven, opdat hij zijn werk kon hervatten. Set had, nadat hij zijn mededinger overweldigd had, de kist in den
+Nijl geworpen onder de toejuichingen van zijn helpers, de lachende geesten. De Nijl had de kist naar zee gevoerd en de golven
+hadden haar teruggeworpen op het strand van Byblos, waar een boom was opgeschoten, die de kist geheel omsloot en haar in zijn
+stam opnam. Isis, die het lijk van haar man zocht, kwam te Byblos, werd door een gelukkig toeval eigenares van den boom en
+de kist, en keerde naar Egypte terug met den kostbaren last. Doch op een avond, dat Set bij maneschijn op de jacht was, ontdekte
+hij de kist tusschen het riet in Beneden-Egypte, maakte zich ervan meester, en om te beletten dat Isis haar weer krijgen zou,
+sneed hij het lijk van zijn broeder in stukken en verspreidde de deelen over de provincies van Egypte. Isis vond ze terug,
+begroef elk der veertien fragmenten op de plek, waar zij het ontdekte, nadat zij ze eerst aan elka&acirc;r had gepast. Op elk gedeelte
+van het heilige lijk liet zij een graf oprichten, en Abydos stelde er een eer in, dat het een stuk van het goddelijk opperhoofd
+bezat, en wel de doos met het hoofd van Osiris.
+
+</p>
+<p id="d0e100">De plek, waar het stadje was gelegen,&#8212;want Abydos was altijd een kleine plaats,&#8212;zal niet veel verschillen van die, waar tegenwoordig
+de arme dorpjes liggen, ontstaan op de puinhoopen der oude stad. De Nijl stroomde op vrij grooten afstand van het graf van
+Osiris, maar zocht dan verder al meer de nabijheid van het arabisch bergland en verwijderde zich van de Lybische bergen, zooals
+nu nog altijd het geval is tengevolge van den aard van het terrein.
+
+</p>
+<p id="d0e102">Tusschen de rivier en de heilige stad van Osiris lag toen al een wijde vlakte, doorsneden door enkele kanalen, en vijf of
+zes maanden van het jaar groen en bloeiend en welriekend door de geuren, die uit bloemen opstegen. Er werden veel boonen verbouwd
+en linzen en andere planten, die men er nu nog kweekt. Jaarlijks kwamen er menschen en dieren in dien tijd van overvloed.
+De menschen bouwden er, te midden van hun voedende gewassen, ezbehs en andere primitieve gebouwen, waarin zij met de dieren
+samen genoten van het leven in de open lucht bij betrekkelijken overvloed, beschenen door de weldadige zonnestralen en met
+geen andere taak dan te genieten van de warmte, het zich voeden met de producten van den grond, het opsnuiven der geuren uit
+de lucht, en het aan niets anders denken dan aan spel en vreugd; dus juist te leven als het stomme dier, alleen met dit verschil,
+dat de fellah met de spraak begiftigd is. En dan is die taal nog zoo primitief; ze bestaat slechts uit een luttel aantal woorden,
+zoodat men haast geneigd zou zijn, de stilte en het zwijgen van de dieren te verkiezen, die de mooie dingen, die zij denken,
+althans v&oacute;&oacute;r zich houden.
+
+</p>
+<p id="d0e104">Dicht bij de dorpen groeien boomen en boompjes, acacia's en tamarisken, palmen en die vruchtboomen, die de achterlijke bewoners
+hebben leeren kennen. Achter een gordijn van die boomen en geheel ingesloten door hun gebladerte, heeft Abydos nu zoo goed
+als in den ouden tijd een armoedig voorkomen met zijn huizen van ruwe steenen of van aarde, staande op heuvels van puin. Het
+ligt ten westen van den Nijl dicht bij 't onvruchtbare gebergte, altijd binnen het bereik van rooversbenden, geneigd om op
+de onverdedigde plaats neer te strijken.
+
+</p>
+<p id="d0e106">Misschien dat de gezeten bevolking der heilige plaats uit die rooverbenden is voortgekomen, die ook <span class="pageno"><a id="d0e108"></a>Bladzijde 203</span>eens de genoegens van het bezit eener vaste woonplaats wilden smaken; de nomaden gaven daarom de vermaken van roof en plundering
+niet op en maakten zich tot heeren van de ongelukkige fellahs, die het dal bebouwden. Set heeft opnieuw zijn broeder Osiris
+op deze plaats overmeesterd. Dit alles klinkt des te meer waarschijnlijk, daar in alle tijdperken der geschiedenis, van de
+oudste tijden tot op onze dagen, de bewoners der heilige stad weerstand hebben geboden aan de eerste regelen der moraal van
+de gewone maatschappijen. Zij hebben altijd slechts middelmatigen eerbied gehad voor den eigendom, hebben altijd gemeend dat
+andermans goed een zeer bijzondere bekoorlijkheid bezat en hebben nooit verzuimd, zich er van meester te maken, als zij het
+maar even konden doen.
+
+</p>
+<p id="d0e110"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e111" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-203.jpg" alt="Straat in Abydos."></p>
+<p class="figureHead">Straat in Abydos.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e115">Voor hen is een man eigenlijk eerst een man, als hij ook een dief is; diefstal is de toetssteen van eerbiedwaardigheid, en
+hij alleen is braaf mensch, die proeven van bekwaamheid heeft afgelegd door in eigen handen te doen overgaan wat in die van
+zijn buurman zich bevond. Dus kan men licht begrijpen, dat de godin Isis dacht, dat zij in den geest van Osiris handelde,
+als zij dien wilden eenige begrippen bijbracht, thuis behoorend in beschaafde maatschappijen. Wie niet gelooft, dat de groote
+godenmoeder Isis zulk een gedachte heeft gehad, moet dan maar denken aan de scheppers der legende, aan de priesters, die zich
+den zegen van het bijgeloof der menschen ten nutte maakten, door datzelfde bijgeloof te doen strekken tot den algemeenen vooruitgang
+der maatschappij.
+
+</p>
+<p id="d0e117">Abydos was dus nooit een groote stad, de resten van de oude plaats, die nog ten deele door de moderne dorpen worden ingenomen,
+toonen dat voldoende aan. De stad strekte zich in de lengte van het Noorden naar het Zuiden uit langs de zandige strook naast
+het gebergte, die dat laatste volgt in zijn bochten en krommingen, over een afstand van &eacute;&eacute;n of anderhalven kilometer, ter
+breedte van niet meer dan 300 of 400 M. Er was deze bijzonderheid, dat de stad der dooden en die der levenden &eacute;&eacute;n waren. De
+kleine huizen, opgetrokken van ruwe steenen of van aarde, drongen zich tegen elkander aan, als om in elkanders schaduw te
+staan en de warmte te ontvlieden.
+
+</p>
+<p id="d0e119">Enkele weinige tuinen met hun naar den hemel strevende palmen en de andere in het land te huis behoorende boomen waren het
+eigendom van de gelukkigen, die in de gunst waren van den regeerenden vorst. In de stad Abydos, juist als in alle egyptische
+steden, kende men een adel met klinkende namen, zonneschermdragers, die rechts van den koning gingen, groote profeten van
+de verschillende hoogvereerde goden uit de stad en uit de hoofdstad der provincie, namelijk uit Thinis, hoofden ook van alle
+werken, die de Pharao's ondernamen, koninklijke goudsmeden, graveurs en beeldhouwers, die groote verdiensten heetten te hebben;
+maar al die titels hielden geen gelijken tred met de rijkdommen der personen, en de menschen uit Abydos leefden zoo goed zij
+konden, hoofdzakelijk van roof. Ofschoon verwoesting en plundering van bijna alle monumenten, door de egyptische kunst gebouwd
+en versierd, ten allen tijde een endemische ziekte zijn geweest en overal voorkwamen, kan geen andere plaats er zich op beroemen,
+Abydos in dat opzicht te zijn v&oacute;&oacute;r geweest.
+
+</p>
+<p id="d0e121">De doodenstad is daar, om het te bewijzen; de plunderaars hebben er in alle tijden weggehaald, wat vorige geslachten er met
+de grootste zorg hadden verborgen, en de fout kwam voor, zoo wel boven als beneden aan de maatschappelijke ladder. Hooge officieren
+van den koning, priesters van Osiris, waren er niet voor teruggedeinsd, de dooden ten eigen bate te berooven, en menig graf
+heeft twee- of driemaal voor verschillende famili&euml;n gediend, of wel, als men de fijnheid van geweten tot waarlijk buitengewone
+hoogte wilde opvoeren, nam men de steenen, keerde ze om en graveerde op de vrijgelaten zijde de titels, waar de nakomelingschap
+prijs op kon stellen. Indien in 't vagevuur v&oacute;&oacute;r den heiligen rechterstoel van Osiris de twee-en-veertig assessoren van den
+god en de god zelf onverbiddelijk zijn gebleven voor diegenen, die de misdaad van gravenschennis hadden begaan, zullen zeer
+weinig inwoners van de heilige stad genade hebben gevonden voor den Heer van het heelal, of zij moeten een middel hebben geweten,
+om den Onomkoopbare om te koopen, wat niet verbazingwekkend zijn zou in het Nijldal.
+
+</p>
+<p id="d0e123">De groote godsdienstige gebouwen, die te Abydos <span class="pageno"><a id="d0e125"></a>Bladzijde 204</span>de vroomheid der beroemde Pharao's had opgericht, zooals de tempel van Osiris, die van Seti&nbsp;I, van Ramses&nbsp;II, om slechts de
+bekendste te noemen, waren zelf niet veilig voor de roofzucht, die als een ziekte rondging, en, wat eerst verrassend schijnen
+zal, maar wat toch niet behoeft te verbazen, zij, die de eersten waren om 't verkeerde voorbeeld te geven, waren de opvolgers
+der Pharao's-oprichters. De tempel van Seti&nbsp;I bijvoorbeeld werd voor een deel geplunderd door Ramses&nbsp;II, den eigen zoon van
+Seti, en daar hij het werk niet volledig genoeg had volbracht, deden zijn opvolger en anderen, zooals hij gedaan had, zoodat
+de tempel, die nooit geheel voltooid werd, platen vertoont van drie of vier koningen, die zich de een na den ander de eer
+toe&euml;igenen, hem onvoltooid te hebben gelaten.
+
+</p>
+<p id="d0e127"></p>
+<table align="left" style="margin:10px; margin-left:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e128" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-204.jpg" alt="De priesterkoning, Seti&nbsp;I hulde bewijzend."></p>
+<p class="figureHead">De priesterkoning, Seti&nbsp;I hulde bewijzend.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e132">In de jaren, die volgden toen de plechtigheden van den eeredienst nog slechts voor een gedeelte werden uitgevoerd, oordeelden
+de priesters het goed, zoo dicht mogelijk bij de plaats, waar zij hun werk uitoefenden, zich te vestigen en in den heiligen
+tempel te gaan wonen. Het was ook op zulk een heilige plek, dat de dweepzieke monniken, die het egyptisch christendom beleden,
+hen vonden, toen zij het vorstelijke, gewijde gebouw vernielden, en drie-en-twintig priesters onder het puin begraven werden.
+Het kan dus niet verwonderen, dat de lagere volksklasse, het voorbeeld volgend van de geestelijken, er haar leemen hutten
+bouwde en de heilige plaatsen op alle mogelijke manieren ontwijdde, zoodat deze ten slotte nog voor een deel gespaard zijn
+gebleven door de vuilheid en de onverschilligheid der bewoners.
+
+</p>
+<p id="d0e134">Toen dan ook Mariette in 1859 de ontgraving begon van de gebouwen van Abydos, moest hij eerst de bewoners uitdrijven, die
+er sinds onheuglijke tijden woonden, en hij heeft nog niet eens alles gedaan, wat er te doen was, want de eerste groote zaal
+van den tempel van Seti&nbsp;I ligt onder een puinheuvel, waar nog steeds de woningen op staan, die men er gebouwd heeft.
+
+</p>
+<p id="d0e136">Abydos nam zonder eenigen twijfel deel aan het eerste ontluiken van het Egyptische rijk in den historischen tijd; maar v&oacute;&oacute;r
+dien van wel zestig eeuwen v&oacute;&oacute;r onze jaartelling dagteekenenden tijd, was de plaats reeds bevolkt, zooals ik heb gezegd, en
+ook reeds eenigszins gevorderd op den weg van de beschaving. Daar kan men niet langer aan twijfelen, na wat ik er heb voor
+den dag gebracht en na wat anderen er later hebben gewerkt.
+
+</p>
+<p id="d0e138">Zoo men van die alleroudste tijden zeer weinig weet, een tijd nog vijftien &agrave; twintig eeuwen den vroeger genoemden voorafgaand,
+toch weet men reeds veel over de vreedzame of oorlogszuchtige gewoonten van de menschen, die in Abydos leefden. Aan de kunst
+werd er met merkwaardig succes gedaan; de industrie maakte er prachtige vorderingen. De voorwerpen, die de opgravingen hebben
+aan het licht gebracht, pleiten daar sterk voor en toonen aan, dat men reeds in dien zeer vroegen tijd het hieroglyphenschrift
+had uitgevonden. Dezelfde onzekerheid bestaat ook thans nog omtrent de gebeurtenissen, die men historisch noemt onder de eerste
+dynastie&euml;n; men weet intusschen, dat de dienst van Osiris er reeds gevestigd was en er werd uitgeoefend, dat men een groote
+rechthoekige vesting had moeten maken, die nog bestaat en die men tegenwoordig de Schoenet-eg-Zibib noemt.
+
+</p>
+<p id="d0e140">Toch moet men tot de 6<sup>de</sup> dynastie opklimmen, om in de historie van Abydos namen te vinden, die tot ons gekomen zijn en die een waardige plaats hebben
+ingenomen in wat men de geschiedenis der menschheid noemt. Dank zij den talrijken zuilen, die Mariette bij zijn opgravingen
+vond, kennen wij enkele gebeurtenissen uit de geschiedenis van Abydos, en enkele hooge ambten, toevertrouwd aan leden der
+bevolking van het stadje. De talrijke egyptische bureaucratie had er zich als overal elders ontwikkeld, en men vereenigde
+er ook reeds burgerlijke en geestelijke ambten, alsof de brave geloovigen van dien tijd reeds hadden overwogen, dat God te
+dienen wel iets is, maar dat den Pharao zijn diensten te bewijzen, hem, het beeld van den onzichtbaren god, echten afstammeling
+van den in het niet der tijden teruggezonken heer, nog veel beter was, want de een kon niets geven, en de andere daarentegen
+gaf zeer veel, daar de tempels, ofschoon ze rijk begiftigd werden en met tijdelijke goederen werden gezegend, van den Pharao
+afhankelijk waren.
+<span class="pageno"><a id="d0e145"></a>Bladzijde 205</span></p>
+<p id="d0e146">Onder de 6<sup>de</sup> dynastie wist een der inwoners van Abydos, Oena genaamd, iemand, die op een der laagste sporten stond van de ladder der eere,
+zich op te werken tot den hoogsten post, die ooit aan een eenvoudig sterveling was toevertrouwd. Onder de sprekendste feiten
+van zijn bestuur noemt die gelukkige sterveling, die eerste minister werd, de omstandigheid, dat een der Pepi's van de zesde
+dynastie het bevel gaf, een leger bijeen te brengen, waarover hij bevel zou voeren, om de volksstammen te gaan bestrijden,
+die reeds vaste woonplaatsen hadden, die steden bezaten, velden, waar de oogst rijpte, en tuinen met wijngaarden en olijfboomen.
+Oena, aan de spits van zijn leger, drong binnen in het land der Heroesja&iuml;toe, de &#8220;meesters van het zand&#8221;, verwoestte het,
+vernielde de steden en het menschenwerk, velde vijgenboomen en wijndruiven, verbrandde wat hij niet op andere manier vernietigen
+kon, lichtte mannen, vrouwen en kinderen op, &#8220;wat zijn meester nog meer genoegen deed dan al het andere&#8221;, en in den zegezang,
+dien hij op zijn grafzuil liet graveeren, werd al het ongeluk, dat hij had gebracht over den weerspannigen en onwilligen volksstam,
+zooveel geluk voor hemzelven, wat hij uitdrukt in deze woorden: &#8220;Dit leger ging in vrede heen&#8221;, terwijl het verwoestte en
+doodde en in slavernij wegvoerde alles, wat door het zwaard was ontzien.
+
+</p>
+<p id="d0e151"></p>
+<div id="d0e152" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-205.jpg" alt="De god Thot, den heerscher Seti&nbsp;I zuiverend."></p>
+<p class="figureHead">De god Thot, den heerscher Seti&nbsp;I zuiverend.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e156">Als belooning voor zooveel geluk en succes werd de roemrijke Oena benoemd tot gouverneur van Boven-Egypte en genoot de groote
+eer, van voor den Pharao te mogen verschijnen met sandalen aan zijn voeten. Hij had zijn tijd en zijn kracht vrijwillig gegeven,
+had zijn leven bij honderden gelegenheden in de waagschaal gesteld en achtte zich voldoende beloond! Als de menschen uit onze
+dagen niet anders dan die eer tot belooning kregen, zouden zij zich stellig niet zooveel moeite geven als de oude Oena.
+
+</p>
+<p id="d0e158">Na die overmaat van eer voor een bewoner van Abydos daalt er nog eens stilte neer op de geschiedenis  van de stad van Osiris,
+en men moet tot de 12de dynastie gaan onder het middelste egyptische keizerrijk, om de stad Abydos weer in bloeienden staat
+aan te treffen. Te dien tijde had het gezins -en familiegevoel een groote ontwikkeling gekregen; een behoefte aan rechtvaardigheid
+en gelijkheid scheen zich van alle weldenkenden te hebben meester gemaakt.
+
+</p>
+<p id="d0e160">Inderdaad begonnen de bewoners van Abydos toen, evenals nog heden ten dage het geval is, groote clans te vormen, door het
+hoofd der familie met vaste hand en met liefde bestierd, maar z&oacute;&oacute;, dat die liefde niet de grenzen overschreed van eigen woonplaats,
+en tegenover de andere famili&euml;n van de maatschappij was zulk een hoofd bezield met de gevoelens,  die Robert Macaire in zijn
+land had voor de menschen uit zijn tijd.
+
+</p>
+<p id="d0e162">Onder de regeering van de 12de en 13de dynastie had Abydos veel rijkdommen en een hoogen rang verkregen. Dat viel terstond
+in het oog, want veertig jaren later kon men in de doodenstad de mastaba's zien met kleine, witte pyramiden erboven als tenten
+van het leger van den dood, waar deze domicilie had gekozen in de buurt der stad van Osiris.
+
+</p>
+<p id="d0e164">Men moet dan voortschrijden tot de 19de dynastie, om Abydos weer tot een periode van bloei te zien komen. Het is niet uit
+te maken, of de stad v&oacute;&oacute;r Seti&nbsp;I geen tempels en andere groote monumenten bezat; er waren er zeker wel. De tempel van Osiris,
+heer van Abydos, bestond reeds bij den heuvel zooals tegenwoordig, onder den naam <i>Kom-es-soeltan</i>, dat is &#8220;de heuvel van den Sultan&#8221;, waaruit ik meen te moeten begrijpen: den heuvel van den heer van Abydos, Osiris. Maar
+die tempels waren zeker niet van natuursteenen gebouwd, want steenen, die voor architectorale gebouwen gebruikt kunnen worden,
+zijn schaarsch in het bergland van Abydos. Men heeft daar niet anders dan losse zandsteen, die zich niet goed voor versiering
+leent, en om andere materialen van grooten afstand te laten komen, moest <span class="pageno"><a id="d0e169"></a>Bladzijde 206</span>men nog iets meer dan welwillendheid voor Abydos gevoelen.
+
+</p>
+<p id="d0e171">Wel natuurlijk dus, dat alle bouwwerken, die men te Abydos tot den eersten of tweeden keizertijd moet rekenen, van gebakken
+steenen zijn. Seti&nbsp;I liet voor het allereerst een tempel oprichten geheel van zandsteen of van kalkgesteente. Het gebouw,
+dat verrees ter eere van de goden en de vorsten, die hem waren voorafgegaan op den dubbelen troon van het dubbele Egypte,
+is niet alleen een wonder van bouwkunst en inrichting, maar ook van echte kunst van allerlei aard.
+
+</p>
+<p id="d0e173">De Pharao had er alle schatten van Egypte aan ten koste gelegd, kunstschatten en materi&euml;ele schatten. Niet enkel verblindde
+het goud het oog, zooals het in overvloed was aangebracht in de gouden zaal, waarvan de muren, de zuilen, de zoldering elkander
+den matten glans van het kostbare metaal toezonden, doch bovendien straalde het geheele gebouw in kunstglans door de schoone
+basreliefs, die alle muren bedekten en die tot de schoonste voorbeelden der decoratieve kunst in Egypte behooren.
+
+</p>
+<p id="d0e175">Het is niet waarschijnlijk, dat de inwoners van Abydos ooit hebben begrepen, hoe groot de eer was, door den Pharao Seti&nbsp;I
+hun stad bewezen door den bouw van dien tempel op hun gebied; maar wat zij wel duidelijk inzagen, was het voordeel, dat zij
+zouden hebben van de pelgrims, door het wonder naar hun stad gelokt, en van de prachtige feesten, die binnen het rijke gebouw
+zouden worden gehouden.
+
+</p>
+<p id="d0e177">Toen de leidende gedachte, die bij den bouw van den tempel had voorgezeten, verloren was gegaan met den dood van Seti&nbsp;I, was
+het gebouw nog niet voltooid. Ramses&nbsp;II was, zooals ik reeds gezegd heb, de eerste, die aan het werk van zijn vader roof pleegde,
+die het zonder schaamte bedierf, zooveel hij kon, door het onvoltooid te laten in die gedeelten, die men niet bij den eersten
+aanblik bemerkte, en waar alleen de hooge personnages van hof en geestelijkheid binnentraden, meestal dezelfde personen.
+
+</p>
+<p id="d0e179">De tempel van Seti&nbsp;I is niet de eenige uit Abydos; Ramses&nbsp;II moest er wel uiting geven aan zijn bouwmanie. Hij heeft er inderdaad
+een tempel doen verrijzen, die zijn naam draagt, en die ondanks de historische tooneelen, op de muren aangebracht, een duidelijk
+getuigenis aflegt van de minderwaardigheid der kunstenaars, aan wie de versiering werd opgedragen.
+
+</p>
+<p id="d0e181">Hij beperkte zijn eerzucht niet tot een bleeke navolging van het vaderlijk paleis, hij liet ten zuiden van den Kom-es-Soeltan
+een tweeden tempel bouwen ten westen van den tempel van Osiris; maar hij had de onvoorzichtigheid, die beide gebouwen van
+kalksteen te laten optrekken, en nu is er bijna niets meer van overgebleven, daar de kalkbranderijen er bruikbaar materiaal
+in vonden voor hun industrie.
+
+</p>
+<p id="d0e183">Buitendien bouwde hij te Abydos een kleine kapel dichtbij het westelijke gebergte, middenin de doodenstad. Daarvan is nu niets
+meer over dan het gebroken voetstuk van een kolossaal beeld van Nekhao. Abydos is dus uit het oogpunt van monumenten in 't
+geheel niet te vergelijken met enkele andere steden, zooals Thebe bij voorbeeld, omdat Memphis is verwoest; wat dit betreft,
+kan men de stad niet op &eacute;&eacute;n lijn stellen met de beide hoofdsteden van het oude Egypte; maar van het standpunt der decoratieve
+kunst, der intieme kunst, die tot het hart meer spreekt dan tot het verstand, is Abydos zonder we&ecirc;rga in geheel Egypte, en
+alle reizigers, die den tempel van Seti&nbsp;I hebben bezocht, zijn onder de bekoring gekomen en hebben van daar de levendigste
+herinnering aan hun reis in Egypte medegenomen.
+
+</p>
+<p id="d0e185">Doch wat het meest bewonderenswaardig was in Abydos, was zijn reusachtige doodenstad, necropool van meer dan twee mijlen lengte
+bij een gemiddelde breedte van ongeveer een kilometer. Daar zijn, het eene na het andere, alle geslachten ter ruste gegaan,
+die sinds het ontstaan der stad in Abydos hebben geleefd. Mariette heeft er negentien jaren aaneen opgravingen gedaan; hij
+hield ermee op, omdat het werk hem tegenstond, juist op een plek, waar het bijzonder interessant werd; maar de doodenstad
+had hem bij de vijftienhonderd gedenkzuilen opgeleverd, die op hun manier de geschiedenis van de stad bevatten. En toch, hetgeen
+Mariette vond in de negentien jaar, door zijn opgravingen ingenomen, gevoegd bij hetgeen men onlangs heeft gevonden, is slechts
+een zeer klein, ongelukkig gedeelte van de rijkdommen, die er begraven waren. De inboorlingen zijn, van den ouden keizertijd
+af tot op onze dagen, de grootste vernielers der monumenten geweest; er is geen enkel graf in deze doodenstad, dat niet geschonden
+is, zoo het niet twee keer aan roof heeft blootgestaan.
+
+</p>
+<p id="d0e187">Maar het is recht en billijk, naast die eerste oorzaak van verwoesting, die terstond moet opvallen, een tweede te stellen,
+namelijk de dweepzucht der christenen, die even ruw en dom en bijgeloovig te werk gingen, en vooral van die christenen, die
+reikhalzend naar een leven, dat volmaakter moest zijn dan dat van andere stervelingen, schitterende daden wilden doen, waardoor
+ze op eenmaal zouden uitmunten boven hun gewone medemenschen. Wat de christelijke monniken al kwaads hebben gedaan in Egypte
+en vooral te Abydos, is eenvoudig onberekenbaar, en ik wil nu nog alleen spreken van den roof, gepleegd aan de grootsche bouwwerken,
+door het genie van 't oude Egypte nagelaten aan de bewonderende nakomelingschap. Hun domme woede keerde zich vooral tegen
+de groote beelden der groote goden, alsof die kunstwerken den nieuwen god, in wien zij geloofden, op zijn troon zouden hebben
+kunnen doen beven.
+
+</p>
+<p id="d0e189">Tot de zesde eeuw van onze jaartelling was Abydos zoo goed als bevrijd gebleven van den ijver der christenen, ofschoon de
+monumenten niet voltooid waren en niemand acht sloeg op hun verval en ofschoon de inboorlingen, die behoefte hadden aan goud
+en zilver, en de geslachten, die elkander rijkdommen betwistten, vernield hadden wat zij konden. Toch werd er in de tempels,
+vooral in dien van Seti&nbsp;I nog dienst gehouden, en een deel der pracht was in stand gebleven. Vreemdelingen kwamen van heinde
+en ver de wonderen zien, en ten bewijze van hun bewondering namen ze de toevlucht tot kleineering <span class="pageno"><a id="d0e191"></a>Bladzijde 207</span>van wat zij bewonderden, door te schrijven op de muren, op de voorstellingen der godentafereelen, zelfs in de geheimste kapellen.
+Daar prijkten dan hun aanmatigende, onbeduidende namen als schitterende blijken van hun dwaasheid. Ondanks die parasietische
+vereering, die altijd toenam, was de tempel van Seti&nbsp;I nog zetel van den pharaonischen eeredienst, dat is van den dienst,
+dien heel Egypte voor zijn grootste koningen hield en die hier vooral den vader van Ramses&nbsp;II betrof; de plechtigheden legden
+nog op veel personeel beslag, toen tegen de eerste jaren van de zesde eeuw een monnik, die zijn klooster ten noordwesten van
+de stad gebouwd had en die Mozes heette, met &eacute;&eacute;n slag &egrave;n den tempel &egrave;n den eeredienst, dien men den ouden koningen van Egypte
+wijdde, wilde vernietigen,  zoowel als den invloed,  dien de aan den tempel verbonden geestelijkheid nog bezat. Het was een
+grootsche strijd, en de dweepzieke monnik wist de zege te behalen. Op een dag van bloed en tranen ging de schijnheilige Mozes
+bidden, riep den toorn van zijn god in over den tempel en de priesters van den tempel, en even daarna schudde een aardbeving
+het huis tot in zijn diepste diepten, en alles stortte in, waarbij drie-en-twintig gewone en zes hooge offerpriesters omkwamen.
+
+</p>
+<p id="d0e193"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e194" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-207.jpg" alt="Oostelijke muur van de Ramseszaal in den tempel van Seti&nbsp;I."></p>
+<p class="figureHead">Oostelijke muur van de Ramseszaal in den tempel van Seti&nbsp;I.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e198">Als men dat zoo vertelt, lijkt het een wonder; maar de werkelijkheid is anders geweest. De monniken, geleid door hun opperhoofd
+Mozes, kwamen uit het Noordwesten; zij openden een bres, wat betrekkelijk gemakkelijk was, en, gewapend met zware ijzeren
+staven, beproefden zij, in grooten getale opgekomen en gerecruteerd uit alle aanhangers der nieuwe leer, die zich in de stad
+bevonden, een aanval. Op de stevige steenen van het gebouw vermocht de brand niet veel, maar de schilderingen op de muren
+werden een gemakkelijke prooi van het vuur, en al wat zij verder konden vernielen, bezweek onder de slagen.
+
+</p>
+<p id="d0e200">Toch stieten zij op weerstand, en hoewel de tegenstanders een gruwelijken dood stierven, ook de dweepzieke bende had veel
+verliezen te lijden. Als men nog maar kon denken, dat het vernielingswerk plaats had in een oogenblik van toorn en opgewekte
+volkswoede!  Maar de vernielingsarbeid duurde een heelen tijd, de woede was al lang bekoeld, toen nog de dweepzucht bleef
+gelden.
+
+</p>
+<p id="d0e202">Te midden van de oude pracht, die zooveel herinneringen wekt, doorleefde ik een viertal winters. Het moderne leven der bewoners
+van Abydos was niet zoo begeerlijk voor mij, dat het mij weg kon lokken van de oude ru&iuml;nen. Elken dag en ieder oogenblik werd
+mijn aandacht getrokken door tooneelen uit de oudheid, die hun stempel hebben gedrukt op de tegenwoordige geslachten.
+
+</p>
+<p id="d0e204">De dorpen, die thans verrijzen op de plek der oude stad van Osiris, zijn altijd in twee kampen verdeeld, dat der heftigen
+en dat der vreedzamen. Set heeft zelfs nog meer aanhangers dan de goede god, Osiris. De heftigen zijn goed georganiseerd onder
+leiders, die even slim zijn als geveinsd. Er bevond zich tijdens mijn verblijf in Abydos een bende boosdoeners, die werkte
+onder eene bij allen bekende leiding. Zij verwoestten het land tien mijlen in den omtrek, en de plaatselijke autoriteit onderhandelde
+met die menschen, blij, dat ze er met weinig kosten af was en daarbij nog haar deel ontvangend van den buit, door nachtelijke
+expedities opgebracht.
+
+</p>
+<p id="d0e206">Als de leden van de bende van iemand in den omtrek hoorden spreken, die door slimmen handel en groote spaarzaamheid eenig
+geld had gewonnen en het zoo goed mogelijk had verborgen, en hun spionnen waren daarvan spoedig op de hoogte, dan begaven
+zich zestig of tachtig man, met goede geweren gewapend, naar de plek, sloten de huizen in, verwekten schrik en angst in de
+nabuurschap, traden overal binnen, zonder verlof te vragen en maakten zich van de begeerde schatten meester, alsof dat de
+eenvoudigste en billijkste zaak ter wereld was. Tijdens mijn derde verblijf plunderde die schrikwekkende bende een huis in
+een dorp, ten noorden van Abydos gelegen, en dreigde den oudsten zoon van het gezin, hem in stukken te snijden, als hij niet
+aanwees, waar zijn vader zijn geld bewaarde. De zoon hechtte meer aan zijn leven dan aan het geld, zooals te begrijpen is;
+hij wees den boosdoeners wat zij zochten, en de schurken trokken af met hun buit.
+
+</p>
+<p id="d0e208">Zij gingen toen hun plunderingen zuidelijker vervolgen, en toen daar de man, op wiens geld zij het voorzien hadden, erin slaagde
+te ontvluchten, doodden <span class="pageno"><a id="d0e210"></a>Bladzijde 208</span>zij hem den volgenden dag. Deze beide voorvallen hadden plaats in een tijdsbestek van veertien dagen. De plaatselijke autoriteit,
+ik bedoel den provincialen gouverneur, werd opgeschrikt door deze voorvallen en schreef een enqu&ecirc;te uit, terwijl hij een bezoek
+ter plaatse bracht. De justitie kwam in beweging; er werd geschreven aan het hoofd der politie van het district, die op zijn
+beurt den magistraat van Abydos interpelleerde; en deze waardige man had niets haastigers te doen, dan de misdadigers te waarschuwen,
+dat zij al, wat tegen hen kon pleiten, moesten opruimen. Den volgenden dag kwam de politie, en de dieven en moordenaars hadden
+de volledigste ontkenningen klaar en de duidelijkste muzelmansche onschuld, in hun vuistje lachend om het gek figuur, dat
+de ambtenaren der regeering maakten.
+
+</p>
+<p id="d0e212"></p>
+<div id="d0e213" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-208.jpg" alt="Perspectief van de tweede zaal in den tempel van Seti&nbsp;I."></p>
+<p class="figureHead">Perspectief van de tweede zaal in den tempel van Seti&nbsp;I.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e217">Naast deze aanhangers van Set staan dan de aanhangers van Osiris, waar de eersten altijd mee lachen, nu zoowel als vroeger.
+Die vreedzame luidjes leverden het hoofdcontingent der werklieden bij de door mij geleide werken; maar ook zij zijn aangestoken
+door de leer van Osiris' tegenstander, zij hebben slechts matigen eerbied voor eens anders eigendom. Zij betoonden mij grooten
+eerbied, dankbaar dat ik hun iets liet verdienen, en soms noodigden ze mij uit, om enkele voorstellingen bij te wonen, gelijk
+aan die, welke op de graven waren afgebeeld, zoodat ik mij kon voorstellen, dat de godin Isis, de groote toovenares, nog altijd
+zooveel macht had als haar in 't verleden werd toegeschreven.
+
+</p>
+<p id="d0e219">Wanneer ik des avonds thuis kwam, en hun dagtaak was volbracht, vergezelden ze mij al zingend, en als ik mijn verbeelding
+den vrijen loop liet, kon ik mij een zegevierenden intocht voorstellen in mijn goede stad Abydos. Indien bij het werk dien
+dag een goede vondst was gedaan van een of ander forsch steenen monument, brachten ze dat in mijn huis en trokken het met
+zestig of honderd man op een slede aan een touw voort, hun schreden afpassend naar de maat eener oude melodie, tevreden en
+gelukkig in hun armoedig bestaan. Bij het werk zag ik de opzichters nog dezelfde slagen toedienen met dezelfde zweepen, als
+er op de oude basreliefs te zien waren.
+
+</p>
+<p id="d0e221">De zwarte aarde van Egypte heeft maar &eacute;&eacute;n gebrek: dat zij haar eigen bewoners zoo slecht voedt; maar overigens is dat land
+een aardsch paradijs. De natuur schenkt er, wat men maar wenschen kan. Zij biedt de allerschoonste tooneelen aan, en als des
+avonds de zon achter de bergen was verdwenen, was de stille rust van den schoonen nacht heerlijke balsem voor de ziel. Men
+zou hier eeuwig hebben willen leven.
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+***** This file should be named 14027-h.htm or 14027-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/0/2/14027/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/14027-h/img/p1906-201.jpg b/14027-h/img/p1906-201.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e540f3f
--- /dev/null
+++ b/14027-h/img/p1906-201.jpg
diff --git a/14027-h/img/p1906-203.jpg b/14027-h/img/p1906-203.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3d6fdab
--- /dev/null
+++ b/14027-h/img/p1906-203.jpg
diff --git a/14027-h/img/p1906-204.jpg b/14027-h/img/p1906-204.jpg
new file mode 100644
index 0000000..807dcd6
--- /dev/null
+++ b/14027-h/img/p1906-204.jpg
diff --git a/14027-h/img/p1906-205.jpg b/14027-h/img/p1906-205.jpg
new file mode 100644
index 0000000..67f6224
--- /dev/null
+++ b/14027-h/img/p1906-205.jpg
diff --git a/14027-h/img/p1906-207.jpg b/14027-h/img/p1906-207.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b4c790b
--- /dev/null
+++ b/14027-h/img/p1906-207.jpg
diff --git a/14027-h/img/p1906-208.jpg b/14027-h/img/p1906-208.jpg
new file mode 100644
index 0000000..488c5d9
--- /dev/null
+++ b/14027-h/img/p1906-208.jpg
diff --git a/14027-h/style/amazonia.css b/14027-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/14027-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/14027-h/style/arctic.css b/14027-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/14027-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/14027-h/style/borneo.css b/14027-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/14027-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/14027-h/style/gutenberg.css b/14027-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..c780361
--- /dev/null
+++ b/14027-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/14027-h/style/print.css b/14027-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/14027-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/14027.txt b/14027.txt
new file mode 100644
index 0000000..a6edfe1
--- /dev/null
+++ b/14027.txt
@@ -0,0 +1,977 @@
+The Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Abydos
+       From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906
+
+Author: Emile Amelineau
+
+Release Date: November 11, 2004 [EBook #14027]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+Abydos
+
+Naar het Fransch van E. Amelineau.
+
+    De legende van Osiris.--Geschiedenis van Abydos in den tijd
+    der egyptische dynastieen en in den christelijken tijd.--De
+    monumenten der stad en hun berooving.--De tegenwoordige inwoners
+    en hunne zeden.
+
+
+Allereerst wil ik een woord van dankbare herinnering wijden aan het
+stadje, waar ik vier jaren van mijn leven heb doorgebracht en dat
+mij belangrijke gegevens heeft verschaft, welker gewicht plotseling
+voor de oogen der minst helderzienden een tijdvak heeft onthuld,
+waarvan men tot nu toe weinig wist en waaromtrent nu veel onwrikbaar
+vaststaat. Ik ga dus van het stadje Abydos in Egypte vertellen, om
+de herinneringen op te halen, die mij gebleven zijn uit dat deel van
+mijn leven en die den lezer van dienst kunnen zijn.
+
+Zoo er ergens ter wereld een stad is, welker overlevering en
+geschiedenis tot die primitieve tijden opklimmen, waarin de gedachte
+van den nog kinderlijken mensch haar eerste levende stapjes deed op
+den weg van de beschaving, dan is die stad Abydos. Ten minste vijf
+duizend jaren voor onze jaartelling was de plaats reeds van voldoende
+beteekenis, dat er de meeste kunsten bloeiden die te zamen het leven
+der menschen mooier maken, en reeds hadden zij een groote en zeldzame
+volmaking bereikt.
+
+Sedert dien zoo ver achter ons liggenden tijd hebben heilige
+bedevaarten op een bepaalden tijd van het jaar, en wel den dag van
+den winterzonnestand, er een massa vreemden heen gevoerd, die de hulp
+kwamen inroepen van den weldadigen, in het bezit van Abydos zijnden,
+God of hem kwamen danken voor verleende gunsten; want als alle zeer
+oude steden en met hetzelfde recht had Abydos zijn gansche verleden
+met de legende van Osiris in verband gebracht, die zoo bekend is wat
+de gebeurtenissen in het groot betreft, en zoo onbekend is gebleven
+in de bijzonderheden.
+
+Volgens de legende regeerde, op een tijdstip dat niet nader is vast
+te stellen, over Egypte een geslacht, waarvan het hoofd Seb was en de
+moeder Noet; later zouden de Egyptenaren van Seb den aardgod en Noet de
+hemelgodin maken. In dien tijd lieten de plichten van het koningschap
+den dragers veel vrijen tijd en verhinderden hen evenmin als in
+onze dagen, zorg te dragen voor een voldoende nakomelingschap. Seb
+en Noet hadden vier kinderen, twee zoons en twee dochters, die
+volgens het gebruik met elkander moesten trouwen, Osiris met Isis,
+Set met Nephthys; maar het waren ongelukkige huwelijken, en er
+kwamen burgeroorlogen uit voort, die lang zouden duren en droevige
+moordtooneelen zouden veroorzaken.
+
+Osiris en Set zijn inderdaad de vertegenwoordigers van twee
+uiteenloopende systemen van het koningschap. Osiris is de god, die
+door zachte middelen wil beschaven, door den landbouw en door kunst
+en wetenschap; hij is een tegenstander van geweld, van oorlogdienende
+uitvindingen en strenge wetten, het tegendeel van Set, dien de Grieken
+Typhon noemden, om zijn boosaardige rol aan te duiden.
+
+Osiris is Abel, Set is Kain en tegelijk Tubalkain uit Egypte, de
+god der krijgers, der metaalzuiveraars en van al die industrieen,
+die de menschen de diensten, die ze hun hebben bewezen, duur hebben
+laten betalen. Twee zulke verschillende naturen, twee geesten,
+zoo vol tegenstellingen, moesten elkander wel vijandig zijn. Eerst
+heerschte er vrede; maar toen Osiris, terugkeerend van zijn glorierijke
+overwinningen door de verspreiding van de kennis van den landbouw en
+der kunsten, die de menschelijke ziel tot zachtheid stemmen, gevierd
+en toegejuicht werd, brak de noodlottige strijd uit.
+
+Tijdens een feest, dat aan zijn broeder en zijn zusters door hem werd
+aangeboden, verscheen te midden van een talrijk gezelschap vreedzame
+en krijgshaftige goden Set, die, zijn duistere plannen verbergend,
+een kist vertoonde, waar hij al zijn kunst op had aangewend. Hij
+stelde den verbaasden goden voor, het kunstwerk te willen vereeren
+aan dengene, die de kist precies zou vullen. De goden beproefden het
+bij beurten, maar niemand slaagde erin. Toen de beurt aan Osiris was
+gekomen, ging hij in de kist liggen en, wonderlijk geval, hij vulde die
+geheel. Reeds meende hij er heer en meester van te wezen; maar Set,
+de listige en wraakgierige, sloeg onmiddellijk het deksel dicht en
+sloot de kist. Osiris werd gestikt. Dat had zijn broeder Set voorzien
+en gewild, want hij kon het niet verdragen, dat Osiris de stervelingen
+beschermde, hun middelen aangaf, die hun leven vroolijker konden maken;
+hij wilde integendeel oorlog en vernieling. Hij had allerlei middelen
+bedacht, om tot zijn doel te geraken en de eerste plaats in te nemen
+in de gedachten en het leven der menschen. Zijn plan gelukte, en van
+dat oogenblik af heeft de mensch, al te trouw die eerste dwaasheid
+aanhangend, maar al te goed zijn lessen gevolgd. De kunsten des vredes
+zijn daarom in den steek gelaten, ten minste ondergeschikt gemaakt
+aan de kunsten van den oorlog; het leven is een prooi geworden van
+verwoestende machten, en aan alle zijden overstemt het geluid der
+hamers, die ketenen smeden en het ijzer bewerken dat vernietigen moet,
+de vreedzame klanken van het werk des landbouwers, die de aarde vrucht
+doet dragen en de menschheid voedt. Overal hoort men oorlogsklanken
+en nauwelijks durft het lied des vredes schroomvallig, klagelijk zich
+doen hooren.
+
+Maar Osiris liet zijn vrouw en zuster Isis na, die hem zou
+wreken. Isis, die haar man geen zoon geschonken had, aan wien de wraak
+kon worden toevertrouwd, stelde zich ten plicht het lichaam van Osiris
+op te zoeken en, als zij het teruggevonden had, het te doen herleven,
+opdat hij zijn werk kon hervatten. Set had, nadat hij zijn mededinger
+overweldigd had, de kist in den Nijl geworpen onder de toejuichingen
+van zijn helpers, de lachende geesten. De Nijl had de kist naar zee
+gevoerd en de golven hadden haar teruggeworpen op het strand van
+Byblos, waar een boom was opgeschoten, die de kist geheel omsloot
+en haar in zijn stam opnam. Isis, die het lijk van haar man zocht,
+kwam te Byblos, werd door een gelukkig toeval eigenares van den boom
+en de kist, en keerde naar Egypte terug met den kostbaren last. Doch
+op een avond, dat Set bij maneschijn op de jacht was, ontdekte hij de
+kist tusschen het riet in Beneden-Egypte, maakte zich ervan meester,
+en om te beletten dat Isis haar weer krijgen zou, sneed hij het lijk
+van zijn broeder in stukken en verspreidde de deelen over de provincies
+van Egypte. Isis vond ze terug, begroef elk der veertien fragmenten
+op de plek, waar zij het ontdekte, nadat zij ze eerst aan elkaar
+had gepast. Op elk gedeelte van het heilige lijk liet zij een graf
+oprichten, en Abydos stelde er een eer in, dat het een stuk van het
+goddelijk opperhoofd bezat, en wel de doos met het hoofd van Osiris.
+
+De plek, waar het stadje was gelegen,--want Abydos was altijd een
+kleine plaats,--zal niet veel verschillen van die, waar tegenwoordig
+de arme dorpjes liggen, ontstaan op de puinhoopen der oude stad. De
+Nijl stroomde op vrij grooten afstand van het graf van Osiris, maar
+zocht dan verder al meer de nabijheid van het arabisch bergland en
+verwijderde zich van de Lybische bergen, zooals nu nog altijd het
+geval is tengevolge van den aard van het terrein.
+
+Tusschen de rivier en de heilige stad van Osiris lag toen al een wijde
+vlakte, doorsneden door enkele kanalen, en vijf of zes maanden van het
+jaar groen en bloeiend en welriekend door de geuren, die uit bloemen
+opstegen. Er werden veel boonen verbouwd en linzen en andere planten,
+die men er nu nog kweekt. Jaarlijks kwamen er menschen en dieren
+in dien tijd van overvloed. De menschen bouwden er, te midden van
+hun voedende gewassen, ezbehs en andere primitieve gebouwen, waarin
+zij met de dieren samen genoten van het leven in de open lucht bij
+betrekkelijken overvloed, beschenen door de weldadige zonnestralen en
+met geen andere taak dan te genieten van de warmte, het zich voeden
+met de producten van den grond, het opsnuiven der geuren uit de lucht,
+en het aan niets anders denken dan aan spel en vreugd; dus juist te
+leven als het stomme dier, alleen met dit verschil, dat de fellah
+met de spraak begiftigd is. En dan is die taal nog zoo primitief;
+ze bestaat slechts uit een luttel aantal woorden, zoodat men haast
+geneigd zou zijn, de stilte en het zwijgen van de dieren te verkiezen,
+die de mooie dingen, die zij denken, althans voor zich houden.
+
+Dicht bij de dorpen groeien boomen en boompjes, acacia's en tamarisken,
+palmen en die vruchtboomen, die de achterlijke bewoners hebben leeren
+kennen. Achter een gordijn van die boomen en geheel ingesloten door
+hun gebladerte, heeft Abydos nu zoo goed als in den ouden tijd een
+armoedig voorkomen met zijn huizen van ruwe steenen of van aarde,
+staande op heuvels van puin. Het ligt ten westen van den Nijl dicht bij
+'t onvruchtbare gebergte, altijd binnen het bereik van rooversbenden,
+geneigd om op de onverdedigde plaats neer te strijken.
+
+Misschien dat de gezeten bevolking der heilige plaats uit die
+rooverbenden is voortgekomen, die ook eens de genoegens van het
+bezit eener vaste woonplaats wilden smaken; de nomaden gaven daarom
+de vermaken van roof en plundering niet op en maakten zich tot heeren
+van de ongelukkige fellahs, die het dal bebouwden. Set heeft opnieuw
+zijn broeder Osiris op deze plaats overmeesterd. Dit alles klinkt des
+te meer waarschijnlijk, daar in alle tijdperken der geschiedenis,
+van de oudste tijden tot op onze dagen, de bewoners der heilige
+stad weerstand hebben geboden aan de eerste regelen der moraal van
+de gewone maatschappijen. Zij hebben altijd slechts middelmatigen
+eerbied gehad voor den eigendom, hebben altijd gemeend dat andermans
+goed een zeer bijzondere bekoorlijkheid bezat en hebben nooit verzuimd,
+zich er van meester te maken, als zij het maar even konden doen.
+
+Voor hen is een man eigenlijk eerst een man, als hij ook een dief is;
+diefstal is de toetssteen van eerbiedwaardigheid, en hij alleen is
+braaf mensch, die proeven van bekwaamheid heeft afgelegd door in eigen
+handen te doen overgaan wat in die van zijn buurman zich bevond. Dus
+kan men licht begrijpen, dat de godin Isis dacht, dat zij in den geest
+van Osiris handelde, als zij dien wilden eenige begrippen bijbracht,
+thuis behoorend in beschaafde maatschappijen. Wie niet gelooft,
+dat de groote godenmoeder Isis zulk een gedachte heeft gehad, moet
+dan maar denken aan de scheppers der legende, aan de priesters, die
+zich den zegen van het bijgeloof der menschen ten nutte maakten, door
+datzelfde bijgeloof te doen strekken tot den algemeenen vooruitgang
+der maatschappij.
+
+Abydos was dus nooit een groote stad, de resten van de oude plaats,
+die nog ten deele door de moderne dorpen worden ingenomen, toonen dat
+voldoende aan. De stad strekte zich in de lengte van het Noorden naar
+het Zuiden uit langs de zandige strook naast het gebergte, die dat
+laatste volgt in zijn bochten en krommingen, over een afstand van
+een of anderhalven kilometer, ter breedte van niet meer dan 300 of
+400 M. Er was deze bijzonderheid, dat de stad der dooden en die der
+levenden een waren. De kleine huizen, opgetrokken van ruwe steenen
+of van aarde, drongen zich tegen elkander aan, als om in elkanders
+schaduw te staan en de warmte te ontvlieden.
+
+Enkele weinige tuinen met hun naar den hemel strevende palmen en de
+andere in het land te huis behoorende boomen waren het eigendom van de
+gelukkigen, die in de gunst waren van den regeerenden vorst. In de stad
+Abydos, juist als in alle egyptische steden, kende men een adel met
+klinkende namen, zonneschermdragers, die rechts van den koning gingen,
+groote profeten van de verschillende hoogvereerde goden uit de stad
+en uit de hoofdstad der provincie, namelijk uit Thinis, hoofden ook
+van alle werken, die de Pharao's ondernamen, koninklijke goudsmeden,
+graveurs en beeldhouwers, die groote verdiensten heetten te hebben;
+maar al die titels hielden geen gelijken tred met de rijkdommen der
+personen, en de menschen uit Abydos leefden zoo goed zij konden,
+hoofdzakelijk van roof. Ofschoon verwoesting en plundering van bijna
+alle monumenten, door de egyptische kunst gebouwd en versierd, ten
+allen tijde een endemische ziekte zijn geweest en overal voorkwamen,
+kan geen andere plaats er zich op beroemen, Abydos in dat opzicht te
+zijn voor geweest.
+
+De doodenstad is daar, om het te bewijzen; de plunderaars hebben er in
+alle tijden weggehaald, wat vorige geslachten er met de grootste zorg
+hadden verborgen, en de fout kwam voor, zoo wel boven als beneden
+aan de maatschappelijke ladder. Hooge officieren van den koning,
+priesters van Osiris, waren er niet voor teruggedeinsd, de dooden ten
+eigen bate te berooven, en menig graf heeft twee- of driemaal voor
+verschillende familien gediend, of wel, als men de fijnheid van geweten
+tot waarlijk buitengewone hoogte wilde opvoeren, nam men de steenen,
+keerde ze om en graveerde op de vrijgelaten zijde de titels, waar de
+nakomelingschap prijs op kon stellen. Indien in 't vagevuur voor den
+heiligen rechterstoel van Osiris de twee-en-veertig assessoren van den
+god en de god zelf onverbiddelijk zijn gebleven voor diegenen, die de
+misdaad van gravenschennis hadden begaan, zullen zeer weinig inwoners
+van de heilige stad genade hebben gevonden voor den Heer van het
+heelal, of zij moeten een middel hebben geweten, om den Onomkoopbare
+om te koopen, wat niet verbazingwekkend zijn zou in het Nijldal.
+
+De groote godsdienstige gebouwen, die te Abydos de vroomheid der
+beroemde Pharao's had opgericht, zooals de tempel van Osiris, die
+van Seti I, van Ramses II, om slechts de bekendste te noemen, waren
+zelf niet veilig voor de roofzucht, die als een ziekte rondging,
+en, wat eerst verrassend schijnen zal, maar wat toch niet behoeft
+te verbazen, zij, die de eersten waren om 't verkeerde voorbeeld te
+geven, waren de opvolgers der Pharao's-oprichters. De tempel van
+Seti I bijvoorbeeld werd voor een deel geplunderd door Ramses II,
+den eigen zoon van Seti, en daar hij het werk niet volledig genoeg
+had volbracht, deden zijn opvolger en anderen, zooals hij gedaan had,
+zoodat de tempel, die nooit geheel voltooid werd, platen vertoont van
+drie of vier koningen, die zich de een na den ander de eer toeeigenen,
+hem onvoltooid te hebben gelaten.
+
+In de jaren, die volgden toen de plechtigheden van den eeredienst
+nog slechts voor een gedeelte werden uitgevoerd, oordeelden de
+priesters het goed, zoo dicht mogelijk bij de plaats, waar zij hun
+werk uitoefenden, zich te vestigen en in den heiligen tempel te
+gaan wonen. Het was ook op zulk een heilige plek, dat de dweepzieke
+monniken, die het egyptisch christendom beleden, hen vonden, toen
+zij het vorstelijke, gewijde gebouw vernielden, en drie-en-twintig
+priesters onder het puin begraven werden. Het kan dus niet verwonderen,
+dat de lagere volksklasse, het voorbeeld volgend van de geestelijken,
+er haar leemen hutten bouwde en de heilige plaatsen op alle mogelijke
+manieren ontwijdde, zoodat deze ten slotte nog voor een deel gespaard
+zijn gebleven door de vuilheid en de onverschilligheid der bewoners.
+
+Toen dan ook Mariette in 1859 de ontgraving begon van de gebouwen
+van Abydos, moest hij eerst de bewoners uitdrijven, die er sinds
+onheuglijke tijden woonden, en hij heeft nog niet eens alles gedaan,
+wat er te doen was, want de eerste groote zaal van den tempel van Seti
+ I ligt onder een puinheuvel, waar nog steeds de woningen op staan,
+die men er gebouwd heeft.
+
+Abydos nam zonder eenigen twijfel deel aan het eerste ontluiken van
+het Egyptische rijk in den historischen tijd; maar voor dien van
+wel zestig eeuwen voor onze jaartelling dagteekenenden tijd, was de
+plaats reeds bevolkt, zooals ik heb gezegd, en ook reeds eenigszins
+gevorderd op den weg van de beschaving. Daar kan men niet langer aan
+twijfelen, na wat ik er heb voor den dag gebracht en na wat anderen
+er later hebben gewerkt.
+
+Zoo men van die alleroudste tijden zeer weinig weet, een tijd
+nog vijftien a twintig eeuwen den vroeger genoemden voorafgaand,
+toch weet men reeds veel over de vreedzame of oorlogszuchtige
+gewoonten van de menschen, die in Abydos leefden. Aan de kunst werd
+er met merkwaardig succes gedaan; de industrie maakte er prachtige
+vorderingen. De voorwerpen, die de opgravingen hebben aan het licht
+gebracht, pleiten daar sterk voor en toonen aan, dat men reeds in dien
+zeer vroegen tijd het hieroglyphenschrift had uitgevonden. Dezelfde
+onzekerheid bestaat ook thans nog omtrent de gebeurtenissen, die men
+historisch noemt onder de eerste dynastieen; men weet intusschen, dat
+de dienst van Osiris er reeds gevestigd was en er werd uitgeoefend,
+dat men een groote rechthoekige vesting had moeten maken, die nog
+bestaat en die men tegenwoordig de Schoenet-eg-Zibib noemt.
+
+Toch moet men tot de 6_de_ dynastie opklimmen, om in de historie van
+Abydos namen te vinden, die tot ons gekomen zijn en die een waardige
+plaats hebben ingenomen in wat men de geschiedenis der menschheid
+noemt. Dank zij den talrijken zuilen, die Mariette bij zijn opgravingen
+vond, kennen wij enkele gebeurtenissen uit de geschiedenis van Abydos,
+en enkele hooge ambten, toevertrouwd aan leden der bevolking van het
+stadje. De talrijke egyptische bureaucratie had er zich als overal
+elders ontwikkeld, en men vereenigde er ook reeds burgerlijke en
+geestelijke ambten, alsof de brave geloovigen van dien tijd reeds
+hadden overwogen, dat God te dienen wel iets is, maar dat den Pharao
+zijn diensten te bewijzen, hem, het beeld van den onzichtbaren god,
+echten afstammeling van den in het niet der tijden teruggezonken
+heer, nog veel beter was, want de een kon niets geven, en de andere
+daarentegen gaf zeer veel, daar de tempels, ofschoon ze rijk begiftigd
+werden en met tijdelijke goederen werden gezegend, van den Pharao
+afhankelijk waren.
+
+Onder de 6_de_ dynastie wist een der inwoners van Abydos, Oena genaamd,
+iemand, die op een der laagste sporten stond van de ladder der eere,
+zich op te werken tot den hoogsten post, die ooit aan een eenvoudig
+sterveling was toevertrouwd. Onder de sprekendste feiten van zijn
+bestuur noemt die gelukkige sterveling, die eerste minister werd,
+de omstandigheid, dat een der Pepi's van de zesde dynastie het bevel
+gaf, een leger bijeen te brengen, waarover hij bevel zou voeren,
+om de volksstammen te gaan bestrijden, die reeds vaste woonplaatsen
+hadden, die steden bezaten, velden, waar de oogst rijpte, en tuinen
+met wijngaarden en olijfboomen. Oena, aan de spits van zijn leger,
+drong binnen in het land der Heroesjaitoe, de "meesters van het
+zand", verwoestte het, vernielde de steden en het menschenwerk, velde
+vijgenboomen en wijndruiven, verbrandde wat hij niet op andere manier
+vernietigen kon, lichtte mannen, vrouwen en kinderen op, "wat zijn
+meester nog meer genoegen deed dan al het andere", en in den zegezang,
+dien hij op zijn grafzuil liet graveeren, werd al het ongeluk, dat
+hij had gebracht over den weerspannigen en onwilligen volksstam,
+zooveel geluk voor hemzelven, wat hij uitdrukt in deze woorden:
+"Dit leger ging in vrede heen", terwijl het verwoestte en doodde en
+in slavernij wegvoerde alles, wat door het zwaard was ontzien.
+
+Als belooning voor zooveel geluk en succes werd de roemrijke Oena
+benoemd tot gouverneur van Boven-Egypte en genoot de groote eer,
+van voor den Pharao te mogen verschijnen met sandalen aan zijn
+voeten. Hij had zijn tijd en zijn kracht vrijwillig gegeven, had
+zijn leven bij honderden gelegenheden in de waagschaal gesteld en
+achtte zich voldoende beloond! Als de menschen uit onze dagen niet
+anders dan die eer tot belooning kregen, zouden zij zich stellig niet
+zooveel moeite geven als de oude Oena.
+
+Na die overmaat van eer voor een bewoner van Abydos daalt er nog eens
+stilte neer op de geschiedenis  van de stad van Osiris, en men moet
+tot de 12de dynastie gaan onder het middelste egyptische keizerrijk, om
+de stad Abydos weer in bloeienden staat aan te treffen. Te dien tijde
+had het gezins -en familiegevoel een groote ontwikkeling gekregen;
+een behoefte aan rechtvaardigheid en gelijkheid scheen zich van alle
+weldenkenden te hebben meester gemaakt.
+
+Inderdaad begonnen de bewoners van Abydos toen, evenals nog heden
+ten dage het geval is, groote clans te vormen, door het hoofd der
+familie met vaste hand en met liefde bestierd, maar zoo, dat die
+liefde niet de grenzen overschreed van eigen woonplaats, en tegenover
+de andere familien van de maatschappij was zulk een hoofd bezield met
+de gevoelens,  die Robert Macaire in zijn land had voor de menschen
+uit zijn tijd.
+
+Onder de regeering van de 12de en 13de dynastie had Abydos veel
+rijkdommen en een hoogen rang verkregen. Dat viel terstond in het oog,
+want veertig jaren later kon men in de doodenstad de mastaba's zien
+met kleine, witte pyramiden erboven als tenten van het leger van den
+dood, waar deze domicilie had gekozen in de buurt der stad van Osiris.
+
+Men moet dan voortschrijden tot de 19de dynastie, om Abydos weer
+tot een periode van bloei te zien komen. Het is niet uit te maken,
+of de stad voor Seti I geen tempels en andere groote monumenten
+bezat; er waren er zeker wel. De tempel van Osiris, heer van Abydos,
+bestond reeds bij den heuvel zooals tegenwoordig, onder den naam
+_Kom-es-soeltan_, dat is "de heuvel van den Sultan", waaruit
+ik meen te moeten begrijpen: den heuvel van den heer van Abydos,
+Osiris. Maar die tempels waren zeker niet van natuursteenen gebouwd,
+want steenen, die voor architectorale gebouwen gebruikt kunnen worden,
+zijn schaarsch in het bergland van Abydos. Men heeft daar niet anders
+dan losse zandsteen, die zich niet goed voor versiering leent, en om
+andere materialen van grooten afstand te laten komen, moest men nog
+iets meer dan welwillendheid voor Abydos gevoelen.
+
+Wel natuurlijk dus, dat alle bouwwerken, die men te Abydos tot den
+eersten of tweeden keizertijd moet rekenen, van gebakken steenen
+zijn. Seti I liet voor het allereerst een tempel oprichten geheel van
+zandsteen of van kalkgesteente. Het gebouw, dat verrees ter eere van
+de goden en de vorsten, die hem waren voorafgegaan op den dubbelen
+troon van het dubbele Egypte, is niet alleen een wonder van bouwkunst
+en inrichting, maar ook van echte kunst van allerlei aard.
+
+De Pharao had er alle schatten van Egypte aan ten koste gelegd,
+kunstschatten en materieele schatten. Niet enkel verblindde het goud
+het oog, zooals het in overvloed was aangebracht in de gouden zaal,
+waarvan de muren, de zuilen, de zoldering elkander den matten glans
+van het kostbare metaal toezonden, doch bovendien straalde het
+geheele gebouw in kunstglans door de schoone basreliefs, die alle
+muren bedekten en die tot de schoonste voorbeelden der decoratieve
+kunst in Egypte behooren.
+
+Het is niet waarschijnlijk, dat de inwoners van Abydos ooit hebben
+begrepen, hoe groot de eer was, door den Pharao Seti I hun stad bewezen
+door den bouw van dien tempel op hun gebied; maar wat zij wel duidelijk
+inzagen, was het voordeel, dat zij zouden hebben van de pelgrims,
+door het wonder naar hun stad gelokt, en van de prachtige feesten,
+die binnen het rijke gebouw zouden worden gehouden.
+
+Toen de leidende gedachte, die bij den bouw van den tempel had
+voorgezeten, verloren was gegaan met den dood van Seti I, was het
+gebouw nog niet voltooid. Ramses II was, zooals ik reeds gezegd heb,
+de eerste, die aan het werk van zijn vader roof pleegde, die het zonder
+schaamte bedierf, zooveel hij kon, door het onvoltooid te laten in
+die gedeelten, die men niet bij den eersten aanblik bemerkte, en waar
+alleen de hooge personnages van hof en geestelijkheid binnentraden,
+meestal dezelfde personen.
+
+De tempel van Seti I is niet de eenige uit Abydos; Ramses II moest er
+wel uiting geven aan zijn bouwmanie. Hij heeft er inderdaad een tempel
+doen verrijzen, die zijn naam draagt, en die ondanks de historische
+tooneelen, op de muren aangebracht, een duidelijk getuigenis aflegt
+van de minderwaardigheid der kunstenaars, aan wie de versiering
+werd opgedragen.
+
+Hij beperkte zijn eerzucht niet tot een bleeke navolging van het
+vaderlijk paleis, hij liet ten zuiden van den Kom-es-Soeltan een
+tweeden tempel bouwen ten westen van den tempel van Osiris; maar hij
+had de onvoorzichtigheid, die beide gebouwen van kalksteen te laten
+optrekken, en nu is er bijna niets meer van overgebleven, daar de
+kalkbranderijen er bruikbaar materiaal in vonden voor hun industrie.
+
+Buitendien bouwde hij te Abydos een kleine kapel dichtbij het
+westelijke gebergte, middenin de doodenstad. Daarvan is nu niets
+meer over dan het gebroken voetstuk van een kolossaal beeld van
+Nekhao. Abydos is dus uit het oogpunt van monumenten in 't geheel niet
+te vergelijken met enkele andere steden, zooals Thebe bij voorbeeld,
+omdat Memphis is verwoest; wat dit betreft, kan men de stad niet
+op een lijn stellen met de beide hoofdsteden van het oude Egypte;
+maar van het standpunt der decoratieve kunst, der intieme kunst,
+die tot het hart meer spreekt dan tot het verstand, is Abydos zonder
+weerga in geheel Egypte, en alle reizigers, die den tempel van Seti
+ I hebben bezocht, zijn onder de bekoring gekomen en hebben van daar
+de levendigste herinnering aan hun reis in Egypte medegenomen.
+
+Doch wat het meest bewonderenswaardig was in Abydos, was zijn
+reusachtige doodenstad, necropool van meer dan twee mijlen lengte
+bij een gemiddelde breedte van ongeveer een kilometer. Daar zijn,
+het eene na het andere, alle geslachten ter ruste gegaan, die sinds
+het ontstaan der stad in Abydos hebben geleefd. Mariette heeft
+er negentien jaren aaneen opgravingen gedaan; hij hield ermee op,
+omdat het werk hem tegenstond, juist op een plek, waar het bijzonder
+interessant werd; maar de doodenstad had hem bij de vijftienhonderd
+gedenkzuilen opgeleverd, die op hun manier de geschiedenis van de
+stad bevatten. En toch, hetgeen Mariette vond in de negentien jaar,
+door zijn opgravingen ingenomen, gevoegd bij hetgeen men onlangs
+heeft gevonden, is slechts een zeer klein, ongelukkig gedeelte van
+de rijkdommen, die er begraven waren. De inboorlingen zijn, van den
+ouden keizertijd af tot op onze dagen, de grootste vernielers der
+monumenten geweest; er is geen enkel graf in deze doodenstad, dat
+niet geschonden is, zoo het niet twee keer aan roof heeft blootgestaan.
+
+Maar het is recht en billijk, naast die eerste oorzaak van verwoesting,
+die terstond moet opvallen, een tweede te stellen, namelijk de
+dweepzucht der christenen, die even ruw en dom en bijgeloovig te werk
+gingen, en vooral van die christenen, die reikhalzend naar een leven,
+dat volmaakter moest zijn dan dat van andere stervelingen, schitterende
+daden wilden doen, waardoor ze op eenmaal zouden uitmunten boven hun
+gewone medemenschen. Wat de christelijke monniken al kwaads hebben
+gedaan in Egypte en vooral te Abydos, is eenvoudig onberekenbaar, en
+ik wil nu nog alleen spreken van den roof, gepleegd aan de grootsche
+bouwwerken, door het genie van 't oude Egypte nagelaten aan de
+bewonderende nakomelingschap. Hun domme woede keerde zich vooral
+tegen de groote beelden der groote goden, alsof die kunstwerken den
+nieuwen god, in wien zij geloofden, op zijn troon zouden hebben kunnen
+doen beven.
+
+Tot de zesde eeuw van onze jaartelling was Abydos zoo goed
+als bevrijd gebleven van den ijver der christenen, ofschoon
+de monumenten niet voltooid waren en niemand acht sloeg op hun
+verval en ofschoon de inboorlingen, die behoefte hadden aan goud
+en zilver, en de geslachten, die elkander rijkdommen betwistten,
+vernield hadden wat zij konden. Toch werd er in de tempels, vooral in
+dien van Seti I nog dienst gehouden, en een deel der pracht was in
+stand gebleven. Vreemdelingen kwamen van heinde en ver de wonderen
+zien, en ten bewijze van hun bewondering namen ze de toevlucht tot
+kleineering van wat zij bewonderden, door te schrijven op de muren,
+op de voorstellingen der godentafereelen, zelfs in de geheimste
+kapellen. Daar prijkten dan hun aanmatigende, onbeduidende namen als
+schitterende blijken van hun dwaasheid. Ondanks die parasietische
+vereering, die altijd toenam, was de tempel van Seti I nog zetel
+van den pharaonischen eeredienst, dat is van den dienst, dien heel
+Egypte voor zijn grootste koningen hield en die hier vooral den vader
+van Ramses II betrof; de plechtigheden legden nog op veel personeel
+beslag, toen tegen de eerste jaren van de zesde eeuw een monnik,
+die zijn klooster ten noordwesten van de stad gebouwd had en die
+Mozes heette, met een slag en den tempel en den eeredienst, dien men
+den ouden koningen van Egypte wijdde, wilde vernietigen,  zoowel
+als den invloed,  dien de aan den tempel verbonden geestelijkheid
+nog bezat. Het was een grootsche strijd, en de dweepzieke monnik
+wist de zege te behalen. Op een dag van bloed en tranen ging de
+schijnheilige Mozes bidden, riep den toorn van zijn god in over den
+tempel en de priesters van den tempel, en even daarna schudde een
+aardbeving het huis tot in zijn diepste diepten, en alles stortte in,
+waarbij drie-en-twintig gewone en zes hooge offerpriesters omkwamen.
+
+Als men dat zoo vertelt, lijkt het een wonder; maar de werkelijkheid
+is anders geweest. De monniken, geleid door hun opperhoofd Mozes,
+kwamen uit het Noordwesten; zij openden een bres, wat betrekkelijk
+gemakkelijk was, en, gewapend met zware ijzeren staven, beproefden
+zij, in grooten getale opgekomen en gerecruteerd uit alle aanhangers
+der nieuwe leer, die zich in de stad bevonden, een aanval. Op de
+stevige steenen van het gebouw vermocht de brand niet veel, maar de
+schilderingen op de muren werden een gemakkelijke prooi van het vuur,
+en al wat zij verder konden vernielen, bezweek onder de slagen.
+
+Toch stieten zij op weerstand, en hoewel de tegenstanders een
+gruwelijken dood stierven, ook de dweepzieke bende had veel verliezen
+te lijden. Als men nog maar kon denken, dat het vernielingswerk
+plaats had in een oogenblik van toorn en opgewekte volkswoede!
+Maar de vernielingsarbeid duurde een heelen tijd, de woede was al
+lang bekoeld, toen nog de dweepzucht bleef gelden.
+
+Te midden van de oude pracht, die zooveel herinneringen wekt,
+doorleefde ik een viertal winters. Het moderne leven der bewoners
+van Abydos was niet zoo begeerlijk voor mij, dat het mij weg kon
+lokken van de oude ruinen. Elken dag en ieder oogenblik werd mijn
+aandacht getrokken door tooneelen uit de oudheid, die hun stempel
+hebben gedrukt op de tegenwoordige geslachten.
+
+De dorpen, die thans verrijzen op de plek der oude stad van Osiris,
+zijn altijd in twee kampen verdeeld, dat der heftigen en dat der
+vreedzamen. Set heeft zelfs nog meer aanhangers dan de goede god,
+Osiris. De heftigen zijn goed georganiseerd onder leiders, die
+even slim zijn als geveinsd. Er bevond zich tijdens mijn verblijf
+in Abydos een bende boosdoeners, die werkte onder eene bij allen
+bekende leiding. Zij verwoestten het land tien mijlen in den omtrek,
+en de plaatselijke autoriteit onderhandelde met die menschen, blij,
+dat ze er met weinig kosten af was en daarbij nog haar deel ontvangend
+van den buit, door nachtelijke expedities opgebracht.
+
+Als de leden van de bende van iemand in den omtrek hoorden spreken,
+die door slimmen handel en groote spaarzaamheid eenig geld had gewonnen
+en het zoo goed mogelijk had verborgen, en hun spionnen waren daarvan
+spoedig op de hoogte, dan begaven zich zestig of tachtig man, met
+goede geweren gewapend, naar de plek, sloten de huizen in, verwekten
+schrik en angst in de nabuurschap, traden overal binnen, zonder verlof
+te vragen en maakten zich van de begeerde schatten meester, alsof dat
+de eenvoudigste en billijkste zaak ter wereld was. Tijdens mijn derde
+verblijf plunderde die schrikwekkende bende een huis in een dorp, ten
+noorden van Abydos gelegen, en dreigde den oudsten zoon van het gezin,
+hem in stukken te snijden, als hij niet aanwees, waar zijn vader zijn
+geld bewaarde. De zoon hechtte meer aan zijn leven dan aan het geld,
+zooals te begrijpen is; hij wees den boosdoeners wat zij zochten,
+en de schurken trokken af met hun buit.
+
+Zij gingen toen hun plunderingen zuidelijker vervolgen, en toen
+daar de man, op wiens geld zij het voorzien hadden, erin slaagde te
+ontvluchten, doodden zij hem den volgenden dag. Deze beide voorvallen
+hadden plaats in een tijdsbestek van veertien dagen. De plaatselijke
+autoriteit, ik bedoel den provincialen gouverneur, werd opgeschrikt
+door deze voorvallen en schreef een enquete uit, terwijl hij een bezoek
+ter plaatse bracht. De justitie kwam in beweging; er werd geschreven
+aan het hoofd der politie van het district, die op zijn beurt den
+magistraat van Abydos interpelleerde; en deze waardige man had niets
+haastigers te doen, dan de misdadigers te waarschuwen, dat zij al,
+wat tegen hen kon pleiten, moesten opruimen. Den volgenden dag kwam de
+politie, en de dieven en moordenaars hadden de volledigste ontkenningen
+klaar en de duidelijkste muzelmansche onschuld, in hun vuistje lachend
+om het gek figuur, dat de ambtenaren der regeering maakten.
+
+Naast deze aanhangers van Set staan dan de aanhangers van Osiris, waar
+de eersten altijd mee lachen, nu zoowel als vroeger. Die vreedzame
+luidjes leverden het hoofdcontingent der werklieden bij de door
+mij geleide werken; maar ook zij zijn aangestoken door de leer van
+Osiris' tegenstander, zij hebben slechts matigen eerbied voor eens
+anders eigendom. Zij betoonden mij grooten eerbied, dankbaar dat ik
+hun iets liet verdienen, en soms noodigden ze mij uit, om enkele
+voorstellingen bij te wonen, gelijk aan die, welke op de graven
+waren afgebeeld, zoodat ik mij kon voorstellen, dat de godin Isis,
+de groote toovenares, nog altijd zooveel macht had als haar in 't
+verleden werd toegeschreven.
+
+Wanneer ik des avonds thuis kwam, en hun dagtaak was volbracht,
+vergezelden ze mij al zingend, en als ik mijn verbeelding den vrijen
+loop liet, kon ik mij een zegevierenden intocht voorstellen in mijn
+goede stad Abydos. Indien bij het werk dien dag een goede vondst was
+gedaan van een of ander forsch steenen monument, brachten ze dat in
+mijn huis en trokken het met zestig of honderd man op een slede aan een
+touw voort, hun schreden afpassend naar de maat eener oude melodie,
+tevreden en gelukkig in hun armoedig bestaan. Bij het werk zag ik
+de opzichters nog dezelfde slagen toedienen met dezelfde zweepen,
+als er op de oude basreliefs te zien waren.
+
+De zwarte aarde van Egypte heeft maar een gebrek: dat zij haar eigen
+bewoners zoo slecht voedt; maar overigens is dat land een aardsch
+paradijs. De natuur schenkt er, wat men maar wenschen kan. Zij biedt
+de allerschoonste tooneelen aan, en als des avonds de zon achter
+de bergen was verdwenen, was de stille rust van den schoonen nacht
+heerlijke balsem voor de ziel. Men zou hier eeuwig hebben willen leven.
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+***** This file should be named 14027.txt or 14027.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/0/2/14027/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/14027.zip b/14027.zip
new file mode 100644
index 0000000..50d06db
--- /dev/null
+++ b/14027.zip
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..d7b1a64
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #14027 (https://www.gutenberg.org/ebooks/14027)
diff --git a/old/14027-8.txt b/old/14027-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..281d4f3
--- /dev/null
+++ b/old/14027-8.txt
@@ -0,0 +1,977 @@
+The Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Abydos
+       From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906
+
+Author: Emile Amelineau
+
+Release Date: November 11, 2004 [EBook #14027]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+Abydos
+
+Naar het Fransch van E. Amelineau.
+
+    De legende van Osiris.--Geschiedenis van Abydos in den tijd
+    der egyptische dynastieën en in den christelijken tijd.--De
+    monumenten der stad en hun berooving.--De tegenwoordige inwoners
+    en hunne zeden.
+
+
+Allereerst wil ik een woord van dankbare herinnering wijden aan het
+stadje, waar ik vier jaren van mijn leven heb doorgebracht en dat
+mij belangrijke gegevens heeft verschaft, welker gewicht plotseling
+voor de oogen der minst helderzienden een tijdvak heeft onthuld,
+waarvan men tot nu toe weinig wist en waaromtrent nu veel onwrikbaar
+vaststaat. Ik ga dus van het stadje Abydos in Egypte vertellen, om
+de herinneringen op te halen, die mij gebleven zijn uit dat deel van
+mijn leven en die den lezer van dienst kunnen zijn.
+
+Zoo er ergens ter wereld een stad is, welker overlevering en
+geschiedenis tot die primitieve tijden opklimmen, waarin de gedachte
+van den nog kinderlijken mensch haar eerste levende stapjes deed op
+den weg van de beschaving, dan is die stad Abydos. Ten minste vijf
+duizend jaren vóór onze jaartelling was de plaats reeds van voldoende
+beteekenis, dat er de meeste kunsten bloeiden die te zamen het leven
+der menschen mooier maken, en reeds hadden zij een groote en zeldzame
+volmaking bereikt.
+
+Sedert dien zoo ver achter ons liggenden tijd hebben heilige
+bedevaarten op een bepaalden tijd van het jaar, en wel den dag van
+den winterzonnestand, er een massa vreemden heen gevoerd, die de hulp
+kwamen inroepen van den weldadigen, in het bezit van Abydos zijnden,
+God of hem kwamen danken voor verleende gunsten; want als alle zeer
+oude steden en met hetzelfde recht had Abydos zijn gansche verleden
+met de legende van Osiris in verband gebracht, die zoo bekend is wat
+de gebeurtenissen in het groot betreft, en zoo onbekend is gebleven
+in de bijzonderheden.
+
+Volgens de legende regeerde, op een tijdstip dat niet nader is vast
+te stellen, over Egypte een geslacht, waarvan het hoofd Seb was en de
+moeder Noet; later zouden de Egyptenaren van Seb den aardgod en Noet de
+hemelgodin maken. In dien tijd lieten de plichten van het koningschap
+den dragers veel vrijen tijd en verhinderden hen evenmin als in
+onze dagen, zorg te dragen voor een voldoende nakomelingschap. Seb
+en Noet hadden vier kinderen, twee zoons en twee dochters, die
+volgens het gebruik met elkander moesten trouwen, Osiris met Isis,
+Set met Nephthys; maar het waren ongelukkige huwelijken, en er
+kwamen burgeroorlogen uit voort, die lang zouden duren en droevige
+moordtooneelen zouden veroorzaken.
+
+Osiris en Set zijn inderdaad de vertegenwoordigers van twee
+uiteenloopende systemen van het koningschap. Osiris is de god, die
+door zachte middelen wil beschaven, door den landbouw en door kunst
+en wetenschap; hij is een tegenstander van geweld, van oorlogdienende
+uitvindingen en strenge wetten, het tegendeel van Set, dien de Grieken
+Typhon noemden, om zijn boosaardige rol aan te duiden.
+
+Osiris is Abel, Set is Kaïn en tegelijk Tubalkaïn uit Egypte, de
+god der krijgers, der metaalzuiveraars en van al die industrieën,
+die de menschen de diensten, die ze hun hebben bewezen, duur hebben
+laten betalen. Twee zulke verschillende naturen, twee geesten,
+zoo vol tegenstellingen, moesten elkander wel vijandig zijn. Eerst
+heerschte er vrede; maar toen Osiris, terugkeerend van zijn glorierijke
+overwinningen door de verspreiding van de kennis van den landbouw en
+der kunsten, die de menschelijke ziel tot zachtheid stemmen, gevierd
+en toegejuicht werd, brak de noodlottige strijd uit.
+
+Tijdens een feest, dat aan zijn broeder en zijn zusters door hem werd
+aangeboden, verscheen te midden van een talrijk gezelschap vreedzame
+en krijgshaftige goden Set, die, zijn duistere plannen verbergend,
+een kist vertoonde, waar hij al zijn kunst op had aangewend. Hij
+stelde den verbaasden goden voor, het kunstwerk te willen vereeren
+aan dengene, die de kist precies zou vullen. De goden beproefden het
+bij beurten, maar niemand slaagde erin. Toen de beurt aan Osiris was
+gekomen, ging hij in de kist liggen en, wonderlijk geval, hij vulde die
+geheel. Reeds meende hij er heer en meester van te wezen; maar Set,
+de listige en wraakgierige, sloeg onmiddellijk het deksel dicht en
+sloot de kist. Osiris werd gestikt. Dat had zijn broeder Set voorzien
+en gewild, want hij kon het niet verdragen, dat Osiris de stervelingen
+beschermde, hun middelen aangaf, die hun leven vroolijker konden maken;
+hij wilde integendeel oorlog en vernieling. Hij had allerlei middelen
+bedacht, om tot zijn doel te geraken en de eerste plaats in te nemen
+in de gedachten en het leven der menschen. Zijn plan gelukte, en van
+dat oogenblik af heeft de mensch, al te trouw die eerste dwaasheid
+aanhangend, maar al te goed zijn lessen gevolgd. De kunsten des vredes
+zijn daarom in den steek gelaten, ten minste ondergeschikt gemaakt
+aan de kunsten van den oorlog; het leven is een prooi geworden van
+verwoestende machten, en aan alle zijden overstemt het geluid der
+hamers, die ketenen smeden en het ijzer bewerken dat vernietigen moet,
+de vreedzame klanken van het werk des landbouwers, die de aarde vrucht
+doet dragen en de menschheid voedt. Overal hoort men oorlogsklanken
+en nauwelijks durft het lied des vredes schroomvallig, klagelijk zich
+doen hooren.
+
+Maar Osiris liet zijn vrouw en zuster Isis na, die hem zou
+wreken. Isis, die haar man geen zoon geschonken had, aan wien de wraak
+kon worden toevertrouwd, stelde zich ten plicht het lichaam van Osiris
+op te zoeken en, als zij het teruggevonden had, het te doen herleven,
+opdat hij zijn werk kon hervatten. Set had, nadat hij zijn mededinger
+overweldigd had, de kist in den Nijl geworpen onder de toejuichingen
+van zijn helpers, de lachende geesten. De Nijl had de kist naar zee
+gevoerd en de golven hadden haar teruggeworpen op het strand van
+Byblos, waar een boom was opgeschoten, die de kist geheel omsloot
+en haar in zijn stam opnam. Isis, die het lijk van haar man zocht,
+kwam te Byblos, werd door een gelukkig toeval eigenares van den boom
+en de kist, en keerde naar Egypte terug met den kostbaren last. Doch
+op een avond, dat Set bij maneschijn op de jacht was, ontdekte hij de
+kist tusschen het riet in Beneden-Egypte, maakte zich ervan meester,
+en om te beletten dat Isis haar weer krijgen zou, sneed hij het lijk
+van zijn broeder in stukken en verspreidde de deelen over de provincies
+van Egypte. Isis vond ze terug, begroef elk der veertien fragmenten
+op de plek, waar zij het ontdekte, nadat zij ze eerst aan elkaâr
+had gepast. Op elk gedeelte van het heilige lijk liet zij een graf
+oprichten, en Abydos stelde er een eer in, dat het een stuk van het
+goddelijk opperhoofd bezat, en wel de doos met het hoofd van Osiris.
+
+De plek, waar het stadje was gelegen,--want Abydos was altijd een
+kleine plaats,--zal niet veel verschillen van die, waar tegenwoordig
+de arme dorpjes liggen, ontstaan op de puinhoopen der oude stad. De
+Nijl stroomde op vrij grooten afstand van het graf van Osiris, maar
+zocht dan verder al meer de nabijheid van het arabisch bergland en
+verwijderde zich van de Lybische bergen, zooals nu nog altijd het
+geval is tengevolge van den aard van het terrein.
+
+Tusschen de rivier en de heilige stad van Osiris lag toen al een wijde
+vlakte, doorsneden door enkele kanalen, en vijf of zes maanden van het
+jaar groen en bloeiend en welriekend door de geuren, die uit bloemen
+opstegen. Er werden veel boonen verbouwd en linzen en andere planten,
+die men er nu nog kweekt. Jaarlijks kwamen er menschen en dieren
+in dien tijd van overvloed. De menschen bouwden er, te midden van
+hun voedende gewassen, ezbehs en andere primitieve gebouwen, waarin
+zij met de dieren samen genoten van het leven in de open lucht bij
+betrekkelijken overvloed, beschenen door de weldadige zonnestralen en
+met geen andere taak dan te genieten van de warmte, het zich voeden
+met de producten van den grond, het opsnuiven der geuren uit de lucht,
+en het aan niets anders denken dan aan spel en vreugd; dus juist te
+leven als het stomme dier, alleen met dit verschil, dat de fellah
+met de spraak begiftigd is. En dan is die taal nog zoo primitief;
+ze bestaat slechts uit een luttel aantal woorden, zoodat men haast
+geneigd zou zijn, de stilte en het zwijgen van de dieren te verkiezen,
+die de mooie dingen, die zij denken, althans vóór zich houden.
+
+Dicht bij de dorpen groeien boomen en boompjes, acacia's en tamarisken,
+palmen en die vruchtboomen, die de achterlijke bewoners hebben leeren
+kennen. Achter een gordijn van die boomen en geheel ingesloten door
+hun gebladerte, heeft Abydos nu zoo goed als in den ouden tijd een
+armoedig voorkomen met zijn huizen van ruwe steenen of van aarde,
+staande op heuvels van puin. Het ligt ten westen van den Nijl dicht bij
+'t onvruchtbare gebergte, altijd binnen het bereik van rooversbenden,
+geneigd om op de onverdedigde plaats neer te strijken.
+
+Misschien dat de gezeten bevolking der heilige plaats uit die
+rooverbenden is voortgekomen, die ook eens de genoegens van het
+bezit eener vaste woonplaats wilden smaken; de nomaden gaven daarom
+de vermaken van roof en plundering niet op en maakten zich tot heeren
+van de ongelukkige fellahs, die het dal bebouwden. Set heeft opnieuw
+zijn broeder Osiris op deze plaats overmeesterd. Dit alles klinkt des
+te meer waarschijnlijk, daar in alle tijdperken der geschiedenis,
+van de oudste tijden tot op onze dagen, de bewoners der heilige
+stad weerstand hebben geboden aan de eerste regelen der moraal van
+de gewone maatschappijen. Zij hebben altijd slechts middelmatigen
+eerbied gehad voor den eigendom, hebben altijd gemeend dat andermans
+goed een zeer bijzondere bekoorlijkheid bezat en hebben nooit verzuimd,
+zich er van meester te maken, als zij het maar even konden doen.
+
+Voor hen is een man eigenlijk eerst een man, als hij ook een dief is;
+diefstal is de toetssteen van eerbiedwaardigheid, en hij alleen is
+braaf mensch, die proeven van bekwaamheid heeft afgelegd door in eigen
+handen te doen overgaan wat in die van zijn buurman zich bevond. Dus
+kan men licht begrijpen, dat de godin Isis dacht, dat zij in den geest
+van Osiris handelde, als zij dien wilden eenige begrippen bijbracht,
+thuis behoorend in beschaafde maatschappijen. Wie niet gelooft,
+dat de groote godenmoeder Isis zulk een gedachte heeft gehad, moet
+dan maar denken aan de scheppers der legende, aan de priesters, die
+zich den zegen van het bijgeloof der menschen ten nutte maakten, door
+datzelfde bijgeloof te doen strekken tot den algemeenen vooruitgang
+der maatschappij.
+
+Abydos was dus nooit een groote stad, de resten van de oude plaats,
+die nog ten deele door de moderne dorpen worden ingenomen, toonen dat
+voldoende aan. De stad strekte zich in de lengte van het Noorden naar
+het Zuiden uit langs de zandige strook naast het gebergte, die dat
+laatste volgt in zijn bochten en krommingen, over een afstand van
+één of anderhalven kilometer, ter breedte van niet meer dan 300 of
+400 M. Er was deze bijzonderheid, dat de stad der dooden en die der
+levenden één waren. De kleine huizen, opgetrokken van ruwe steenen
+of van aarde, drongen zich tegen elkander aan, als om in elkanders
+schaduw te staan en de warmte te ontvlieden.
+
+Enkele weinige tuinen met hun naar den hemel strevende palmen en de
+andere in het land te huis behoorende boomen waren het eigendom van de
+gelukkigen, die in de gunst waren van den regeerenden vorst. In de stad
+Abydos, juist als in alle egyptische steden, kende men een adel met
+klinkende namen, zonneschermdragers, die rechts van den koning gingen,
+groote profeten van de verschillende hoogvereerde goden uit de stad
+en uit de hoofdstad der provincie, namelijk uit Thinis, hoofden ook
+van alle werken, die de Pharao's ondernamen, koninklijke goudsmeden,
+graveurs en beeldhouwers, die groote verdiensten heetten te hebben;
+maar al die titels hielden geen gelijken tred met de rijkdommen der
+personen, en de menschen uit Abydos leefden zoo goed zij konden,
+hoofdzakelijk van roof. Ofschoon verwoesting en plundering van bijna
+alle monumenten, door de egyptische kunst gebouwd en versierd, ten
+allen tijde een endemische ziekte zijn geweest en overal voorkwamen,
+kan geen andere plaats er zich op beroemen, Abydos in dat opzicht te
+zijn vóór geweest.
+
+De doodenstad is daar, om het te bewijzen; de plunderaars hebben er in
+alle tijden weggehaald, wat vorige geslachten er met de grootste zorg
+hadden verborgen, en de fout kwam voor, zoo wel boven als beneden
+aan de maatschappelijke ladder. Hooge officieren van den koning,
+priesters van Osiris, waren er niet voor teruggedeinsd, de dooden ten
+eigen bate te berooven, en menig graf heeft twee- of driemaal voor
+verschillende familiën gediend, of wel, als men de fijnheid van geweten
+tot waarlijk buitengewone hoogte wilde opvoeren, nam men de steenen,
+keerde ze om en graveerde op de vrijgelaten zijde de titels, waar de
+nakomelingschap prijs op kon stellen. Indien in 't vagevuur vóór den
+heiligen rechterstoel van Osiris de twee-en-veertig assessoren van den
+god en de god zelf onverbiddelijk zijn gebleven voor diegenen, die de
+misdaad van gravenschennis hadden begaan, zullen zeer weinig inwoners
+van de heilige stad genade hebben gevonden voor den Heer van het
+heelal, of zij moeten een middel hebben geweten, om den Onomkoopbare
+om te koopen, wat niet verbazingwekkend zijn zou in het Nijldal.
+
+De groote godsdienstige gebouwen, die te Abydos de vroomheid der
+beroemde Pharao's had opgericht, zooals de tempel van Osiris, die
+van Seti I, van Ramses II, om slechts de bekendste te noemen, waren
+zelf niet veilig voor de roofzucht, die als een ziekte rondging,
+en, wat eerst verrassend schijnen zal, maar wat toch niet behoeft
+te verbazen, zij, die de eersten waren om 't verkeerde voorbeeld te
+geven, waren de opvolgers der Pharao's-oprichters. De tempel van
+Seti I bijvoorbeeld werd voor een deel geplunderd door Ramses II,
+den eigen zoon van Seti, en daar hij het werk niet volledig genoeg
+had volbracht, deden zijn opvolger en anderen, zooals hij gedaan had,
+zoodat de tempel, die nooit geheel voltooid werd, platen vertoont van
+drie of vier koningen, die zich de een na den ander de eer toeëigenen,
+hem onvoltooid te hebben gelaten.
+
+In de jaren, die volgden toen de plechtigheden van den eeredienst
+nog slechts voor een gedeelte werden uitgevoerd, oordeelden de
+priesters het goed, zoo dicht mogelijk bij de plaats, waar zij hun
+werk uitoefenden, zich te vestigen en in den heiligen tempel te
+gaan wonen. Het was ook op zulk een heilige plek, dat de dweepzieke
+monniken, die het egyptisch christendom beleden, hen vonden, toen
+zij het vorstelijke, gewijde gebouw vernielden, en drie-en-twintig
+priesters onder het puin begraven werden. Het kan dus niet verwonderen,
+dat de lagere volksklasse, het voorbeeld volgend van de geestelijken,
+er haar leemen hutten bouwde en de heilige plaatsen op alle mogelijke
+manieren ontwijdde, zoodat deze ten slotte nog voor een deel gespaard
+zijn gebleven door de vuilheid en de onverschilligheid der bewoners.
+
+Toen dan ook Mariette in 1859 de ontgraving begon van de gebouwen
+van Abydos, moest hij eerst de bewoners uitdrijven, die er sinds
+onheuglijke tijden woonden, en hij heeft nog niet eens alles gedaan,
+wat er te doen was, want de eerste groote zaal van den tempel van Seti
+ I ligt onder een puinheuvel, waar nog steeds de woningen op staan,
+die men er gebouwd heeft.
+
+Abydos nam zonder eenigen twijfel deel aan het eerste ontluiken van
+het Egyptische rijk in den historischen tijd; maar vóór dien van
+wel zestig eeuwen vóór onze jaartelling dagteekenenden tijd, was de
+plaats reeds bevolkt, zooals ik heb gezegd, en ook reeds eenigszins
+gevorderd op den weg van de beschaving. Daar kan men niet langer aan
+twijfelen, na wat ik er heb voor den dag gebracht en na wat anderen
+er later hebben gewerkt.
+
+Zoo men van die alleroudste tijden zeer weinig weet, een tijd
+nog vijftien à twintig eeuwen den vroeger genoemden voorafgaand,
+toch weet men reeds veel over de vreedzame of oorlogszuchtige
+gewoonten van de menschen, die in Abydos leefden. Aan de kunst werd
+er met merkwaardig succes gedaan; de industrie maakte er prachtige
+vorderingen. De voorwerpen, die de opgravingen hebben aan het licht
+gebracht, pleiten daar sterk voor en toonen aan, dat men reeds in dien
+zeer vroegen tijd het hieroglyphenschrift had uitgevonden. Dezelfde
+onzekerheid bestaat ook thans nog omtrent de gebeurtenissen, die men
+historisch noemt onder de eerste dynastieën; men weet intusschen, dat
+de dienst van Osiris er reeds gevestigd was en er werd uitgeoefend,
+dat men een groote rechthoekige vesting had moeten maken, die nog
+bestaat en die men tegenwoordig de Schoenet-eg-Zibib noemt.
+
+Toch moet men tot de 6_de_ dynastie opklimmen, om in de historie van
+Abydos namen te vinden, die tot ons gekomen zijn en die een waardige
+plaats hebben ingenomen in wat men de geschiedenis der menschheid
+noemt. Dank zij den talrijken zuilen, die Mariette bij zijn opgravingen
+vond, kennen wij enkele gebeurtenissen uit de geschiedenis van Abydos,
+en enkele hooge ambten, toevertrouwd aan leden der bevolking van het
+stadje. De talrijke egyptische bureaucratie had er zich als overal
+elders ontwikkeld, en men vereenigde er ook reeds burgerlijke en
+geestelijke ambten, alsof de brave geloovigen van dien tijd reeds
+hadden overwogen, dat God te dienen wel iets is, maar dat den Pharao
+zijn diensten te bewijzen, hem, het beeld van den onzichtbaren god,
+echten afstammeling van den in het niet der tijden teruggezonken
+heer, nog veel beter was, want de een kon niets geven, en de andere
+daarentegen gaf zeer veel, daar de tempels, ofschoon ze rijk begiftigd
+werden en met tijdelijke goederen werden gezegend, van den Pharao
+afhankelijk waren.
+
+Onder de 6_de_ dynastie wist een der inwoners van Abydos, Oena genaamd,
+iemand, die op een der laagste sporten stond van de ladder der eere,
+zich op te werken tot den hoogsten post, die ooit aan een eenvoudig
+sterveling was toevertrouwd. Onder de sprekendste feiten van zijn
+bestuur noemt die gelukkige sterveling, die eerste minister werd,
+de omstandigheid, dat een der Pepi's van de zesde dynastie het bevel
+gaf, een leger bijeen te brengen, waarover hij bevel zou voeren,
+om de volksstammen te gaan bestrijden, die reeds vaste woonplaatsen
+hadden, die steden bezaten, velden, waar de oogst rijpte, en tuinen
+met wijngaarden en olijfboomen. Oena, aan de spits van zijn leger,
+drong binnen in het land der Heroesjaïtoe, de "meesters van het
+zand", verwoestte het, vernielde de steden en het menschenwerk, velde
+vijgenboomen en wijndruiven, verbrandde wat hij niet op andere manier
+vernietigen kon, lichtte mannen, vrouwen en kinderen op, "wat zijn
+meester nog meer genoegen deed dan al het andere", en in den zegezang,
+dien hij op zijn grafzuil liet graveeren, werd al het ongeluk, dat
+hij had gebracht over den weerspannigen en onwilligen volksstam,
+zooveel geluk voor hemzelven, wat hij uitdrukt in deze woorden:
+"Dit leger ging in vrede heen", terwijl het verwoestte en doodde en
+in slavernij wegvoerde alles, wat door het zwaard was ontzien.
+
+Als belooning voor zooveel geluk en succes werd de roemrijke Oena
+benoemd tot gouverneur van Boven-Egypte en genoot de groote eer,
+van voor den Pharao te mogen verschijnen met sandalen aan zijn
+voeten. Hij had zijn tijd en zijn kracht vrijwillig gegeven, had
+zijn leven bij honderden gelegenheden in de waagschaal gesteld en
+achtte zich voldoende beloond! Als de menschen uit onze dagen niet
+anders dan die eer tot belooning kregen, zouden zij zich stellig niet
+zooveel moeite geven als de oude Oena.
+
+Na die overmaat van eer voor een bewoner van Abydos daalt er nog eens
+stilte neer op de geschiedenis  van de stad van Osiris, en men moet
+tot de 12de dynastie gaan onder het middelste egyptische keizerrijk, om
+de stad Abydos weer in bloeienden staat aan te treffen. Te dien tijde
+had het gezins -en familiegevoel een groote ontwikkeling gekregen;
+een behoefte aan rechtvaardigheid en gelijkheid scheen zich van alle
+weldenkenden te hebben meester gemaakt.
+
+Inderdaad begonnen de bewoners van Abydos toen, evenals nog heden
+ten dage het geval is, groote clans te vormen, door het hoofd der
+familie met vaste hand en met liefde bestierd, maar zóó, dat die
+liefde niet de grenzen overschreed van eigen woonplaats, en tegenover
+de andere familiën van de maatschappij was zulk een hoofd bezield met
+de gevoelens,  die Robert Macaire in zijn land had voor de menschen
+uit zijn tijd.
+
+Onder de regeering van de 12de en 13de dynastie had Abydos veel
+rijkdommen en een hoogen rang verkregen. Dat viel terstond in het oog,
+want veertig jaren later kon men in de doodenstad de mastaba's zien
+met kleine, witte pyramiden erboven als tenten van het leger van den
+dood, waar deze domicilie had gekozen in de buurt der stad van Osiris.
+
+Men moet dan voortschrijden tot de 19de dynastie, om Abydos weer
+tot een periode van bloei te zien komen. Het is niet uit te maken,
+of de stad vóór Seti I geen tempels en andere groote monumenten
+bezat; er waren er zeker wel. De tempel van Osiris, heer van Abydos,
+bestond reeds bij den heuvel zooals tegenwoordig, onder den naam
+_Kom-es-soeltan_, dat is "de heuvel van den Sultan", waaruit
+ik meen te moeten begrijpen: den heuvel van den heer van Abydos,
+Osiris. Maar die tempels waren zeker niet van natuursteenen gebouwd,
+want steenen, die voor architectorale gebouwen gebruikt kunnen worden,
+zijn schaarsch in het bergland van Abydos. Men heeft daar niet anders
+dan losse zandsteen, die zich niet goed voor versiering leent, en om
+andere materialen van grooten afstand te laten komen, moest men nog
+iets meer dan welwillendheid voor Abydos gevoelen.
+
+Wel natuurlijk dus, dat alle bouwwerken, die men te Abydos tot den
+eersten of tweeden keizertijd moet rekenen, van gebakken steenen
+zijn. Seti I liet voor het allereerst een tempel oprichten geheel van
+zandsteen of van kalkgesteente. Het gebouw, dat verrees ter eere van
+de goden en de vorsten, die hem waren voorafgegaan op den dubbelen
+troon van het dubbele Egypte, is niet alleen een wonder van bouwkunst
+en inrichting, maar ook van echte kunst van allerlei aard.
+
+De Pharao had er alle schatten van Egypte aan ten koste gelegd,
+kunstschatten en materiëele schatten. Niet enkel verblindde het goud
+het oog, zooals het in overvloed was aangebracht in de gouden zaal,
+waarvan de muren, de zuilen, de zoldering elkander den matten glans
+van het kostbare metaal toezonden, doch bovendien straalde het
+geheele gebouw in kunstglans door de schoone basreliefs, die alle
+muren bedekten en die tot de schoonste voorbeelden der decoratieve
+kunst in Egypte behooren.
+
+Het is niet waarschijnlijk, dat de inwoners van Abydos ooit hebben
+begrepen, hoe groot de eer was, door den Pharao Seti I hun stad bewezen
+door den bouw van dien tempel op hun gebied; maar wat zij wel duidelijk
+inzagen, was het voordeel, dat zij zouden hebben van de pelgrims,
+door het wonder naar hun stad gelokt, en van de prachtige feesten,
+die binnen het rijke gebouw zouden worden gehouden.
+
+Toen de leidende gedachte, die bij den bouw van den tempel had
+voorgezeten, verloren was gegaan met den dood van Seti I, was het
+gebouw nog niet voltooid. Ramses II was, zooals ik reeds gezegd heb,
+de eerste, die aan het werk van zijn vader roof pleegde, die het zonder
+schaamte bedierf, zooveel hij kon, door het onvoltooid te laten in
+die gedeelten, die men niet bij den eersten aanblik bemerkte, en waar
+alleen de hooge personnages van hof en geestelijkheid binnentraden,
+meestal dezelfde personen.
+
+De tempel van Seti I is niet de eenige uit Abydos; Ramses II moest er
+wel uiting geven aan zijn bouwmanie. Hij heeft er inderdaad een tempel
+doen verrijzen, die zijn naam draagt, en die ondanks de historische
+tooneelen, op de muren aangebracht, een duidelijk getuigenis aflegt
+van de minderwaardigheid der kunstenaars, aan wie de versiering
+werd opgedragen.
+
+Hij beperkte zijn eerzucht niet tot een bleeke navolging van het
+vaderlijk paleis, hij liet ten zuiden van den Kom-es-Soeltan een
+tweeden tempel bouwen ten westen van den tempel van Osiris; maar hij
+had de onvoorzichtigheid, die beide gebouwen van kalksteen te laten
+optrekken, en nu is er bijna niets meer van overgebleven, daar de
+kalkbranderijen er bruikbaar materiaal in vonden voor hun industrie.
+
+Buitendien bouwde hij te Abydos een kleine kapel dichtbij het
+westelijke gebergte, middenin de doodenstad. Daarvan is nu niets
+meer over dan het gebroken voetstuk van een kolossaal beeld van
+Nekhao. Abydos is dus uit het oogpunt van monumenten in 't geheel niet
+te vergelijken met enkele andere steden, zooals Thebe bij voorbeeld,
+omdat Memphis is verwoest; wat dit betreft, kan men de stad niet
+op één lijn stellen met de beide hoofdsteden van het oude Egypte;
+maar van het standpunt der decoratieve kunst, der intieme kunst,
+die tot het hart meer spreekt dan tot het verstand, is Abydos zonder
+weêrga in geheel Egypte, en alle reizigers, die den tempel van Seti
+ I hebben bezocht, zijn onder de bekoring gekomen en hebben van daar
+de levendigste herinnering aan hun reis in Egypte medegenomen.
+
+Doch wat het meest bewonderenswaardig was in Abydos, was zijn
+reusachtige doodenstad, necropool van meer dan twee mijlen lengte
+bij een gemiddelde breedte van ongeveer een kilometer. Daar zijn,
+het eene na het andere, alle geslachten ter ruste gegaan, die sinds
+het ontstaan der stad in Abydos hebben geleefd. Mariette heeft
+er negentien jaren aaneen opgravingen gedaan; hij hield ermee op,
+omdat het werk hem tegenstond, juist op een plek, waar het bijzonder
+interessant werd; maar de doodenstad had hem bij de vijftienhonderd
+gedenkzuilen opgeleverd, die op hun manier de geschiedenis van de
+stad bevatten. En toch, hetgeen Mariette vond in de negentien jaar,
+door zijn opgravingen ingenomen, gevoegd bij hetgeen men onlangs
+heeft gevonden, is slechts een zeer klein, ongelukkig gedeelte van
+de rijkdommen, die er begraven waren. De inboorlingen zijn, van den
+ouden keizertijd af tot op onze dagen, de grootste vernielers der
+monumenten geweest; er is geen enkel graf in deze doodenstad, dat
+niet geschonden is, zoo het niet twee keer aan roof heeft blootgestaan.
+
+Maar het is recht en billijk, naast die eerste oorzaak van verwoesting,
+die terstond moet opvallen, een tweede te stellen, namelijk de
+dweepzucht der christenen, die even ruw en dom en bijgeloovig te werk
+gingen, en vooral van die christenen, die reikhalzend naar een leven,
+dat volmaakter moest zijn dan dat van andere stervelingen, schitterende
+daden wilden doen, waardoor ze op eenmaal zouden uitmunten boven hun
+gewone medemenschen. Wat de christelijke monniken al kwaads hebben
+gedaan in Egypte en vooral te Abydos, is eenvoudig onberekenbaar, en
+ik wil nu nog alleen spreken van den roof, gepleegd aan de grootsche
+bouwwerken, door het genie van 't oude Egypte nagelaten aan de
+bewonderende nakomelingschap. Hun domme woede keerde zich vooral
+tegen de groote beelden der groote goden, alsof die kunstwerken den
+nieuwen god, in wien zij geloofden, op zijn troon zouden hebben kunnen
+doen beven.
+
+Tot de zesde eeuw van onze jaartelling was Abydos zoo goed
+als bevrijd gebleven van den ijver der christenen, ofschoon
+de monumenten niet voltooid waren en niemand acht sloeg op hun
+verval en ofschoon de inboorlingen, die behoefte hadden aan goud
+en zilver, en de geslachten, die elkander rijkdommen betwistten,
+vernield hadden wat zij konden. Toch werd er in de tempels, vooral in
+dien van Seti I nog dienst gehouden, en een deel der pracht was in
+stand gebleven. Vreemdelingen kwamen van heinde en ver de wonderen
+zien, en ten bewijze van hun bewondering namen ze de toevlucht tot
+kleineering van wat zij bewonderden, door te schrijven op de muren,
+op de voorstellingen der godentafereelen, zelfs in de geheimste
+kapellen. Daar prijkten dan hun aanmatigende, onbeduidende namen als
+schitterende blijken van hun dwaasheid. Ondanks die parasietische
+vereering, die altijd toenam, was de tempel van Seti I nog zetel
+van den pharaonischen eeredienst, dat is van den dienst, dien heel
+Egypte voor zijn grootste koningen hield en die hier vooral den vader
+van Ramses II betrof; de plechtigheden legden nog op veel personeel
+beslag, toen tegen de eerste jaren van de zesde eeuw een monnik,
+die zijn klooster ten noordwesten van de stad gebouwd had en die
+Mozes heette, met één slag èn den tempel èn den eeredienst, dien men
+den ouden koningen van Egypte wijdde, wilde vernietigen,  zoowel
+als den invloed,  dien de aan den tempel verbonden geestelijkheid
+nog bezat. Het was een grootsche strijd, en de dweepzieke monnik
+wist de zege te behalen. Op een dag van bloed en tranen ging de
+schijnheilige Mozes bidden, riep den toorn van zijn god in over den
+tempel en de priesters van den tempel, en even daarna schudde een
+aardbeving het huis tot in zijn diepste diepten, en alles stortte in,
+waarbij drie-en-twintig gewone en zes hooge offerpriesters omkwamen.
+
+Als men dat zoo vertelt, lijkt het een wonder; maar de werkelijkheid
+is anders geweest. De monniken, geleid door hun opperhoofd Mozes,
+kwamen uit het Noordwesten; zij openden een bres, wat betrekkelijk
+gemakkelijk was, en, gewapend met zware ijzeren staven, beproefden
+zij, in grooten getale opgekomen en gerecruteerd uit alle aanhangers
+der nieuwe leer, die zich in de stad bevonden, een aanval. Op de
+stevige steenen van het gebouw vermocht de brand niet veel, maar de
+schilderingen op de muren werden een gemakkelijke prooi van het vuur,
+en al wat zij verder konden vernielen, bezweek onder de slagen.
+
+Toch stieten zij op weerstand, en hoewel de tegenstanders een
+gruwelijken dood stierven, ook de dweepzieke bende had veel verliezen
+te lijden. Als men nog maar kon denken, dat het vernielingswerk
+plaats had in een oogenblik van toorn en opgewekte volkswoede!
+Maar de vernielingsarbeid duurde een heelen tijd, de woede was al
+lang bekoeld, toen nog de dweepzucht bleef gelden.
+
+Te midden van de oude pracht, die zooveel herinneringen wekt,
+doorleefde ik een viertal winters. Het moderne leven der bewoners
+van Abydos was niet zoo begeerlijk voor mij, dat het mij weg kon
+lokken van de oude ruïnen. Elken dag en ieder oogenblik werd mijn
+aandacht getrokken door tooneelen uit de oudheid, die hun stempel
+hebben gedrukt op de tegenwoordige geslachten.
+
+De dorpen, die thans verrijzen op de plek der oude stad van Osiris,
+zijn altijd in twee kampen verdeeld, dat der heftigen en dat der
+vreedzamen. Set heeft zelfs nog meer aanhangers dan de goede god,
+Osiris. De heftigen zijn goed georganiseerd onder leiders, die
+even slim zijn als geveinsd. Er bevond zich tijdens mijn verblijf
+in Abydos een bende boosdoeners, die werkte onder eene bij allen
+bekende leiding. Zij verwoestten het land tien mijlen in den omtrek,
+en de plaatselijke autoriteit onderhandelde met die menschen, blij,
+dat ze er met weinig kosten af was en daarbij nog haar deel ontvangend
+van den buit, door nachtelijke expedities opgebracht.
+
+Als de leden van de bende van iemand in den omtrek hoorden spreken,
+die door slimmen handel en groote spaarzaamheid eenig geld had gewonnen
+en het zoo goed mogelijk had verborgen, en hun spionnen waren daarvan
+spoedig op de hoogte, dan begaven zich zestig of tachtig man, met
+goede geweren gewapend, naar de plek, sloten de huizen in, verwekten
+schrik en angst in de nabuurschap, traden overal binnen, zonder verlof
+te vragen en maakten zich van de begeerde schatten meester, alsof dat
+de eenvoudigste en billijkste zaak ter wereld was. Tijdens mijn derde
+verblijf plunderde die schrikwekkende bende een huis in een dorp, ten
+noorden van Abydos gelegen, en dreigde den oudsten zoon van het gezin,
+hem in stukken te snijden, als hij niet aanwees, waar zijn vader zijn
+geld bewaarde. De zoon hechtte meer aan zijn leven dan aan het geld,
+zooals te begrijpen is; hij wees den boosdoeners wat zij zochten,
+en de schurken trokken af met hun buit.
+
+Zij gingen toen hun plunderingen zuidelijker vervolgen, en toen
+daar de man, op wiens geld zij het voorzien hadden, erin slaagde te
+ontvluchten, doodden zij hem den volgenden dag. Deze beide voorvallen
+hadden plaats in een tijdsbestek van veertien dagen. De plaatselijke
+autoriteit, ik bedoel den provincialen gouverneur, werd opgeschrikt
+door deze voorvallen en schreef een enquête uit, terwijl hij een bezoek
+ter plaatse bracht. De justitie kwam in beweging; er werd geschreven
+aan het hoofd der politie van het district, die op zijn beurt den
+magistraat van Abydos interpelleerde; en deze waardige man had niets
+haastigers te doen, dan de misdadigers te waarschuwen, dat zij al,
+wat tegen hen kon pleiten, moesten opruimen. Den volgenden dag kwam de
+politie, en de dieven en moordenaars hadden de volledigste ontkenningen
+klaar en de duidelijkste muzelmansche onschuld, in hun vuistje lachend
+om het gek figuur, dat de ambtenaren der regeering maakten.
+
+Naast deze aanhangers van Set staan dan de aanhangers van Osiris, waar
+de eersten altijd mee lachen, nu zoowel als vroeger. Die vreedzame
+luidjes leverden het hoofdcontingent der werklieden bij de door
+mij geleide werken; maar ook zij zijn aangestoken door de leer van
+Osiris' tegenstander, zij hebben slechts matigen eerbied voor eens
+anders eigendom. Zij betoonden mij grooten eerbied, dankbaar dat ik
+hun iets liet verdienen, en soms noodigden ze mij uit, om enkele
+voorstellingen bij te wonen, gelijk aan die, welke op de graven
+waren afgebeeld, zoodat ik mij kon voorstellen, dat de godin Isis,
+de groote toovenares, nog altijd zooveel macht had als haar in 't
+verleden werd toegeschreven.
+
+Wanneer ik des avonds thuis kwam, en hun dagtaak was volbracht,
+vergezelden ze mij al zingend, en als ik mijn verbeelding den vrijen
+loop liet, kon ik mij een zegevierenden intocht voorstellen in mijn
+goede stad Abydos. Indien bij het werk dien dag een goede vondst was
+gedaan van een of ander forsch steenen monument, brachten ze dat in
+mijn huis en trokken het met zestig of honderd man op een slede aan een
+touw voort, hun schreden afpassend naar de maat eener oude melodie,
+tevreden en gelukkig in hun armoedig bestaan. Bij het werk zag ik
+de opzichters nog dezelfde slagen toedienen met dezelfde zweepen,
+als er op de oude basreliefs te zien waren.
+
+De zwarte aarde van Egypte heeft maar één gebrek: dat zij haar eigen
+bewoners zoo slecht voedt; maar overigens is dat land een aardsch
+paradijs. De natuur schenkt er, wat men maar wenschen kan. Zij biedt
+de allerschoonste tooneelen aan, en als des avonds de zon achter
+de bergen was verdwenen, was de stille rust van den schoonen nacht
+heerlijke balsem voor de ziel. Men zou hier eeuwig hebben willen leven.
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+***** This file should be named 14027-8.txt or 14027-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/0/2/14027/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/14027-8.zip b/old/14027-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..fc3b3ef
--- /dev/null
+++ b/old/14027-8.zip
diff --git a/old/14027-h.zip b/old/14027-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..fddd8ed
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h.zip
diff --git a/old/14027-h/14027-h.htm b/old/14027-h/14027-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..21fdd77
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/14027-h.htm
@@ -0,0 +1,890 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Abydos</title>
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue">
+<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green">
+<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown">
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="E. Amelineau">
+<meta name="DC.Creator" content="E. Amelineau">
+<meta name="DC.Title" content="Abydos">
+<meta name="DC.Date" content="####### 2004">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Abydos
+       From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906
+
+Author: Emile Amelineau
+
+Release Date: November 11, 2004 [EBook #14027]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e65"></a>Bladzijde 201</span><a id="d0e66"></a><h1>Abydos</h1>
+<p align="left" class="byline"><i>Naar het Fransch van <span class="smallcaps">E. Amelineau</span>.</i></p>
+<div class="blockquote">
+<p id="d0e75">De legende van Osiris.&#8212;Geschiedenis van Abydos in den tijd der egyptische dynastie&euml;n en in den christelijken tijd.&#8212;De monumenten
+der stad en hun berooving.&#8212;De tegenwoordige inwoners en hunne zeden.
+</p>
+</div>
+<p id="d0e77"></p>
+<div id="d0e78" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-201.jpg" alt="Het heilige meer van Osiris, ten zuidoosten van den tempel."></p>
+<p class="figureHead">Het heilige meer van Osiris, ten zuidoosten van den tempel.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e82">Allereerst wil ik een woord van dankbare herinnering wijden aan het stadje, waar ik vier jaren van mijn leven heb doorgebracht
+en dat mij belangrijke gegevens heeft verschaft, welker gewicht plotseling voor de oogen der minst helderzienden een tijdvak
+heeft onthuld, waarvan men tot nu toe weinig wist en waaromtrent nu veel onwrikbaar vaststaat. Ik ga dus van het stadje Abydos
+in Egypte vertellen, om de herinneringen op te halen, die mij gebleven zijn uit dat deel van mijn leven en die den lezer van
+dienst kunnen zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e84">Zoo er ergens ter wereld een stad is, welker overlevering en geschiedenis tot die primitieve tijden opklimmen, waarin de gedachte
+van den nog kinderlijken mensch haar eerste levende stapjes deed op den weg van de beschaving, dan is die stad Abydos. Ten
+minste vijf duizend jaren v&oacute;&oacute;r onze jaartelling was de plaats reeds van voldoende beteekenis, dat er de meeste kunsten bloeiden
+die te zamen het leven der menschen mooier maken, en reeds hadden zij een groote en zeldzame volmaking bereikt.
+
+</p>
+<p id="d0e86">Sedert dien zoo ver achter ons liggenden tijd hebben heilige bedevaarten op een bepaalden tijd van het jaar, en wel den dag
+van den winterzonnestand, er een massa vreemden heen gevoerd, die de hulp kwamen inroepen van den weldadigen, in het bezit
+van Abydos zijnden, God of hem kwamen danken voor verleende gunsten; want als alle zeer oude steden en met hetzelfde recht
+had Abydos zijn gansche verleden met de legende van Osiris in verband gebracht, die zoo bekend is wat de gebeurtenissen in
+het groot betreft, en zoo onbekend is gebleven in de bijzonderheden.
+
+</p>
+<p id="d0e88">Volgens de legende regeerde, op een tijdstip dat niet nader is vast te stellen, over Egypte een geslacht, waarvan het hoofd
+Seb was en de moeder Noet; later zouden de Egyptenaren van Seb den aardgod en Noet de hemelgodin maken. In dien tijd lieten
+de plichten van het koningschap den dragers veel vrijen tijd en verhinderden hen evenmin als in onze dagen, zorg te dragen
+voor een voldoende nakomelingschap. Seb en Noet hadden vier kinderen, twee zoons en twee dochters, die volgens het gebruik
+met elkander moesten trouwen, Osiris met Isis, Set met Nephthys; maar het waren ongelukkige huwelijken, en er kwamen burgeroorlogen
+uit voort, die lang zouden duren en droevige moordtooneelen zouden veroorzaken.
+
+</p>
+<p id="d0e90">Osiris en Set zijn inderdaad de vertegenwoordigers van twee uiteenloopende systemen van het koningschap. Osiris is de god,
+die door zachte middelen wil <span class="pageno"><a id="d0e92"></a>Bladzijde 202</span>beschaven, door den landbouw en door kunst en wetenschap; hij is een tegenstander van geweld, van oorlogdienende uitvindingen
+en strenge wetten, het tegendeel van Set, dien de Grieken Typhon noemden, om zijn boosaardige rol aan te duiden.
+
+</p>
+<p id="d0e94">Osiris is Abel, Set is Ka&iuml;n en tegelijk Tubalka&iuml;n uit Egypte, de god der krijgers, der metaalzuiveraars en van al die industrie&euml;n,
+die de menschen de diensten, die ze hun hebben bewezen, duur hebben laten betalen. Twee zulke verschillende naturen, twee
+geesten, zoo vol tegenstellingen, moesten elkander wel vijandig zijn. Eerst heerschte er vrede; maar toen Osiris, terugkeerend
+van zijn glorierijke overwinningen door de verspreiding van de kennis van den landbouw en der kunsten, die de menschelijke
+ziel tot zachtheid stemmen, gevierd en toegejuicht werd, brak de noodlottige strijd uit.
+
+</p>
+<p id="d0e96">Tijdens een feest, dat aan zijn broeder en zijn zusters door hem werd aangeboden, verscheen te midden van een talrijk gezelschap
+vreedzame en krijgshaftige goden Set, die, zijn duistere plannen verbergend, een kist vertoonde, waar hij al zijn kunst op
+had aangewend. Hij stelde den verbaasden goden voor, het kunstwerk te willen vereeren aan dengene, die de kist precies zou
+vullen. De goden beproefden het bij beurten, maar niemand slaagde erin. Toen de beurt aan Osiris was gekomen, ging hij in
+de kist liggen en, wonderlijk geval, hij vulde die geheel. Reeds meende hij er heer en meester van te wezen; maar Set, de
+listige en wraakgierige, sloeg onmiddellijk het deksel dicht en sloot de kist. Osiris werd gestikt. Dat had zijn broeder Set
+voorzien en gewild, want hij kon het niet verdragen, dat Osiris de stervelingen beschermde, hun middelen aangaf, die hun leven
+vroolijker konden maken; hij wilde integendeel oorlog en vernieling. Hij had allerlei middelen bedacht, om tot zijn doel te
+geraken en de eerste plaats in te nemen in de gedachten en het leven der menschen. Zijn plan gelukte, en van dat oogenblik
+af heeft de mensch, al te trouw die eerste dwaasheid aanhangend, maar al te goed zijn lessen gevolgd. De kunsten des vredes
+zijn daarom in den steek gelaten, ten minste ondergeschikt gemaakt aan de kunsten van den oorlog; het leven is een prooi geworden
+van verwoestende machten, en aan alle zijden overstemt het geluid der hamers, die ketenen smeden en het ijzer bewerken dat
+vernietigen moet, de vreedzame klanken van het werk des landbouwers, die de aarde vrucht doet dragen en de menschheid voedt.
+Overal hoort men oorlogsklanken en nauwelijks durft het lied des vredes schroomvallig, klagelijk zich doen hooren.
+
+</p>
+<p id="d0e98">Maar Osiris liet zijn vrouw en zuster Isis na, die hem zou wreken. Isis, die haar man geen zoon geschonken had, aan wien de
+wraak kon worden toevertrouwd, stelde zich ten plicht het lichaam van Osiris op te zoeken en, als zij het teruggevonden had,
+het te doen herleven, opdat hij zijn werk kon hervatten. Set had, nadat hij zijn mededinger overweldigd had, de kist in den
+Nijl geworpen onder de toejuichingen van zijn helpers, de lachende geesten. De Nijl had de kist naar zee gevoerd en de golven
+hadden haar teruggeworpen op het strand van Byblos, waar een boom was opgeschoten, die de kist geheel omsloot en haar in zijn
+stam opnam. Isis, die het lijk van haar man zocht, kwam te Byblos, werd door een gelukkig toeval eigenares van den boom en
+de kist, en keerde naar Egypte terug met den kostbaren last. Doch op een avond, dat Set bij maneschijn op de jacht was, ontdekte
+hij de kist tusschen het riet in Beneden-Egypte, maakte zich ervan meester, en om te beletten dat Isis haar weer krijgen zou,
+sneed hij het lijk van zijn broeder in stukken en verspreidde de deelen over de provincies van Egypte. Isis vond ze terug,
+begroef elk der veertien fragmenten op de plek, waar zij het ontdekte, nadat zij ze eerst aan elka&acirc;r had gepast. Op elk gedeelte
+van het heilige lijk liet zij een graf oprichten, en Abydos stelde er een eer in, dat het een stuk van het goddelijk opperhoofd
+bezat, en wel de doos met het hoofd van Osiris.
+
+</p>
+<p id="d0e100">De plek, waar het stadje was gelegen,&#8212;want Abydos was altijd een kleine plaats,&#8212;zal niet veel verschillen van die, waar tegenwoordig
+de arme dorpjes liggen, ontstaan op de puinhoopen der oude stad. De Nijl stroomde op vrij grooten afstand van het graf van
+Osiris, maar zocht dan verder al meer de nabijheid van het arabisch bergland en verwijderde zich van de Lybische bergen, zooals
+nu nog altijd het geval is tengevolge van den aard van het terrein.
+
+</p>
+<p id="d0e102">Tusschen de rivier en de heilige stad van Osiris lag toen al een wijde vlakte, doorsneden door enkele kanalen, en vijf of
+zes maanden van het jaar groen en bloeiend en welriekend door de geuren, die uit bloemen opstegen. Er werden veel boonen verbouwd
+en linzen en andere planten, die men er nu nog kweekt. Jaarlijks kwamen er menschen en dieren in dien tijd van overvloed.
+De menschen bouwden er, te midden van hun voedende gewassen, ezbehs en andere primitieve gebouwen, waarin zij met de dieren
+samen genoten van het leven in de open lucht bij betrekkelijken overvloed, beschenen door de weldadige zonnestralen en met
+geen andere taak dan te genieten van de warmte, het zich voeden met de producten van den grond, het opsnuiven der geuren uit
+de lucht, en het aan niets anders denken dan aan spel en vreugd; dus juist te leven als het stomme dier, alleen met dit verschil,
+dat de fellah met de spraak begiftigd is. En dan is die taal nog zoo primitief; ze bestaat slechts uit een luttel aantal woorden,
+zoodat men haast geneigd zou zijn, de stilte en het zwijgen van de dieren te verkiezen, die de mooie dingen, die zij denken,
+althans v&oacute;&oacute;r zich houden.
+
+</p>
+<p id="d0e104">Dicht bij de dorpen groeien boomen en boompjes, acacia's en tamarisken, palmen en die vruchtboomen, die de achterlijke bewoners
+hebben leeren kennen. Achter een gordijn van die boomen en geheel ingesloten door hun gebladerte, heeft Abydos nu zoo goed
+als in den ouden tijd een armoedig voorkomen met zijn huizen van ruwe steenen of van aarde, staande op heuvels van puin. Het
+ligt ten westen van den Nijl dicht bij 't onvruchtbare gebergte, altijd binnen het bereik van rooversbenden, geneigd om op
+de onverdedigde plaats neer te strijken.
+
+</p>
+<p id="d0e106">Misschien dat de gezeten bevolking der heilige plaats uit die rooverbenden is voortgekomen, die ook <span class="pageno"><a id="d0e108"></a>Bladzijde 203</span>eens de genoegens van het bezit eener vaste woonplaats wilden smaken; de nomaden gaven daarom de vermaken van roof en plundering
+niet op en maakten zich tot heeren van de ongelukkige fellahs, die het dal bebouwden. Set heeft opnieuw zijn broeder Osiris
+op deze plaats overmeesterd. Dit alles klinkt des te meer waarschijnlijk, daar in alle tijdperken der geschiedenis, van de
+oudste tijden tot op onze dagen, de bewoners der heilige stad weerstand hebben geboden aan de eerste regelen der moraal van
+de gewone maatschappijen. Zij hebben altijd slechts middelmatigen eerbied gehad voor den eigendom, hebben altijd gemeend dat
+andermans goed een zeer bijzondere bekoorlijkheid bezat en hebben nooit verzuimd, zich er van meester te maken, als zij het
+maar even konden doen.
+
+</p>
+<p id="d0e110"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e111" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-203.jpg" alt="Straat in Abydos."></p>
+<p class="figureHead">Straat in Abydos.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e115">Voor hen is een man eigenlijk eerst een man, als hij ook een dief is; diefstal is de toetssteen van eerbiedwaardigheid, en
+hij alleen is braaf mensch, die proeven van bekwaamheid heeft afgelegd door in eigen handen te doen overgaan wat in die van
+zijn buurman zich bevond. Dus kan men licht begrijpen, dat de godin Isis dacht, dat zij in den geest van Osiris handelde,
+als zij dien wilden eenige begrippen bijbracht, thuis behoorend in beschaafde maatschappijen. Wie niet gelooft, dat de groote
+godenmoeder Isis zulk een gedachte heeft gehad, moet dan maar denken aan de scheppers der legende, aan de priesters, die zich
+den zegen van het bijgeloof der menschen ten nutte maakten, door datzelfde bijgeloof te doen strekken tot den algemeenen vooruitgang
+der maatschappij.
+
+</p>
+<p id="d0e117">Abydos was dus nooit een groote stad, de resten van de oude plaats, die nog ten deele door de moderne dorpen worden ingenomen,
+toonen dat voldoende aan. De stad strekte zich in de lengte van het Noorden naar het Zuiden uit langs de zandige strook naast
+het gebergte, die dat laatste volgt in zijn bochten en krommingen, over een afstand van &eacute;&eacute;n of anderhalven kilometer, ter
+breedte van niet meer dan 300 of 400 M. Er was deze bijzonderheid, dat de stad der dooden en die der levenden &eacute;&eacute;n waren. De
+kleine huizen, opgetrokken van ruwe steenen of van aarde, drongen zich tegen elkander aan, als om in elkanders schaduw te
+staan en de warmte te ontvlieden.
+
+</p>
+<p id="d0e119">Enkele weinige tuinen met hun naar den hemel strevende palmen en de andere in het land te huis behoorende boomen waren het
+eigendom van de gelukkigen, die in de gunst waren van den regeerenden vorst. In de stad Abydos, juist als in alle egyptische
+steden, kende men een adel met klinkende namen, zonneschermdragers, die rechts van den koning gingen, groote profeten van
+de verschillende hoogvereerde goden uit de stad en uit de hoofdstad der provincie, namelijk uit Thinis, hoofden ook van alle
+werken, die de Pharao's ondernamen, koninklijke goudsmeden, graveurs en beeldhouwers, die groote verdiensten heetten te hebben;
+maar al die titels hielden geen gelijken tred met de rijkdommen der personen, en de menschen uit Abydos leefden zoo goed zij
+konden, hoofdzakelijk van roof. Ofschoon verwoesting en plundering van bijna alle monumenten, door de egyptische kunst gebouwd
+en versierd, ten allen tijde een endemische ziekte zijn geweest en overal voorkwamen, kan geen andere plaats er zich op beroemen,
+Abydos in dat opzicht te zijn v&oacute;&oacute;r geweest.
+
+</p>
+<p id="d0e121">De doodenstad is daar, om het te bewijzen; de plunderaars hebben er in alle tijden weggehaald, wat vorige geslachten er met
+de grootste zorg hadden verborgen, en de fout kwam voor, zoo wel boven als beneden aan de maatschappelijke ladder. Hooge officieren
+van den koning, priesters van Osiris, waren er niet voor teruggedeinsd, de dooden ten eigen bate te berooven, en menig graf
+heeft twee- of driemaal voor verschillende famili&euml;n gediend, of wel, als men de fijnheid van geweten tot waarlijk buitengewone
+hoogte wilde opvoeren, nam men de steenen, keerde ze om en graveerde op de vrijgelaten zijde de titels, waar de nakomelingschap
+prijs op kon stellen. Indien in 't vagevuur v&oacute;&oacute;r den heiligen rechterstoel van Osiris de twee-en-veertig assessoren van den
+god en de god zelf onverbiddelijk zijn gebleven voor diegenen, die de misdaad van gravenschennis hadden begaan, zullen zeer
+weinig inwoners van de heilige stad genade hebben gevonden voor den Heer van het heelal, of zij moeten een middel hebben geweten,
+om den Onomkoopbare om te koopen, wat niet verbazingwekkend zijn zou in het Nijldal.
+
+</p>
+<p id="d0e123">De groote godsdienstige gebouwen, die te Abydos <span class="pageno"><a id="d0e125"></a>Bladzijde 204</span>de vroomheid der beroemde Pharao's had opgericht, zooals de tempel van Osiris, die van Seti&nbsp;I, van Ramses&nbsp;II, om slechts de
+bekendste te noemen, waren zelf niet veilig voor de roofzucht, die als een ziekte rondging, en, wat eerst verrassend schijnen
+zal, maar wat toch niet behoeft te verbazen, zij, die de eersten waren om 't verkeerde voorbeeld te geven, waren de opvolgers
+der Pharao's-oprichters. De tempel van Seti&nbsp;I bijvoorbeeld werd voor een deel geplunderd door Ramses&nbsp;II, den eigen zoon van
+Seti, en daar hij het werk niet volledig genoeg had volbracht, deden zijn opvolger en anderen, zooals hij gedaan had, zoodat
+de tempel, die nooit geheel voltooid werd, platen vertoont van drie of vier koningen, die zich de een na den ander de eer
+toe&euml;igenen, hem onvoltooid te hebben gelaten.
+
+</p>
+<p id="d0e127"></p>
+<table align="left" style="margin:10px; margin-left:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e128" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-204.jpg" alt="De priesterkoning, Seti&nbsp;I hulde bewijzend."></p>
+<p class="figureHead">De priesterkoning, Seti&nbsp;I hulde bewijzend.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e132">In de jaren, die volgden toen de plechtigheden van den eeredienst nog slechts voor een gedeelte werden uitgevoerd, oordeelden
+de priesters het goed, zoo dicht mogelijk bij de plaats, waar zij hun werk uitoefenden, zich te vestigen en in den heiligen
+tempel te gaan wonen. Het was ook op zulk een heilige plek, dat de dweepzieke monniken, die het egyptisch christendom beleden,
+hen vonden, toen zij het vorstelijke, gewijde gebouw vernielden, en drie-en-twintig priesters onder het puin begraven werden.
+Het kan dus niet verwonderen, dat de lagere volksklasse, het voorbeeld volgend van de geestelijken, er haar leemen hutten
+bouwde en de heilige plaatsen op alle mogelijke manieren ontwijdde, zoodat deze ten slotte nog voor een deel gespaard zijn
+gebleven door de vuilheid en de onverschilligheid der bewoners.
+
+</p>
+<p id="d0e134">Toen dan ook Mariette in 1859 de ontgraving begon van de gebouwen van Abydos, moest hij eerst de bewoners uitdrijven, die
+er sinds onheuglijke tijden woonden, en hij heeft nog niet eens alles gedaan, wat er te doen was, want de eerste groote zaal
+van den tempel van Seti&nbsp;I ligt onder een puinheuvel, waar nog steeds de woningen op staan, die men er gebouwd heeft.
+
+</p>
+<p id="d0e136">Abydos nam zonder eenigen twijfel deel aan het eerste ontluiken van het Egyptische rijk in den historischen tijd; maar v&oacute;&oacute;r
+dien van wel zestig eeuwen v&oacute;&oacute;r onze jaartelling dagteekenenden tijd, was de plaats reeds bevolkt, zooals ik heb gezegd, en
+ook reeds eenigszins gevorderd op den weg van de beschaving. Daar kan men niet langer aan twijfelen, na wat ik er heb voor
+den dag gebracht en na wat anderen er later hebben gewerkt.
+
+</p>
+<p id="d0e138">Zoo men van die alleroudste tijden zeer weinig weet, een tijd nog vijftien &agrave; twintig eeuwen den vroeger genoemden voorafgaand,
+toch weet men reeds veel over de vreedzame of oorlogszuchtige gewoonten van de menschen, die in Abydos leefden. Aan de kunst
+werd er met merkwaardig succes gedaan; de industrie maakte er prachtige vorderingen. De voorwerpen, die de opgravingen hebben
+aan het licht gebracht, pleiten daar sterk voor en toonen aan, dat men reeds in dien zeer vroegen tijd het hieroglyphenschrift
+had uitgevonden. Dezelfde onzekerheid bestaat ook thans nog omtrent de gebeurtenissen, die men historisch noemt onder de eerste
+dynastie&euml;n; men weet intusschen, dat de dienst van Osiris er reeds gevestigd was en er werd uitgeoefend, dat men een groote
+rechthoekige vesting had moeten maken, die nog bestaat en die men tegenwoordig de Schoenet-eg-Zibib noemt.
+
+</p>
+<p id="d0e140">Toch moet men tot de 6<sup>de</sup> dynastie opklimmen, om in de historie van Abydos namen te vinden, die tot ons gekomen zijn en die een waardige plaats hebben
+ingenomen in wat men de geschiedenis der menschheid noemt. Dank zij den talrijken zuilen, die Mariette bij zijn opgravingen
+vond, kennen wij enkele gebeurtenissen uit de geschiedenis van Abydos, en enkele hooge ambten, toevertrouwd aan leden der
+bevolking van het stadje. De talrijke egyptische bureaucratie had er zich als overal elders ontwikkeld, en men vereenigde
+er ook reeds burgerlijke en geestelijke ambten, alsof de brave geloovigen van dien tijd reeds hadden overwogen, dat God te
+dienen wel iets is, maar dat den Pharao zijn diensten te bewijzen, hem, het beeld van den onzichtbaren god, echten afstammeling
+van den in het niet der tijden teruggezonken heer, nog veel beter was, want de een kon niets geven, en de andere daarentegen
+gaf zeer veel, daar de tempels, ofschoon ze rijk begiftigd werden en met tijdelijke goederen werden gezegend, van den Pharao
+afhankelijk waren.
+<span class="pageno"><a id="d0e145"></a>Bladzijde 205</span></p>
+<p id="d0e146">Onder de 6<sup>de</sup> dynastie wist een der inwoners van Abydos, Oena genaamd, iemand, die op een der laagste sporten stond van de ladder der eere,
+zich op te werken tot den hoogsten post, die ooit aan een eenvoudig sterveling was toevertrouwd. Onder de sprekendste feiten
+van zijn bestuur noemt die gelukkige sterveling, die eerste minister werd, de omstandigheid, dat een der Pepi's van de zesde
+dynastie het bevel gaf, een leger bijeen te brengen, waarover hij bevel zou voeren, om de volksstammen te gaan bestrijden,
+die reeds vaste woonplaatsen hadden, die steden bezaten, velden, waar de oogst rijpte, en tuinen met wijngaarden en olijfboomen.
+Oena, aan de spits van zijn leger, drong binnen in het land der Heroesja&iuml;toe, de &#8220;meesters van het zand&#8221;, verwoestte het,
+vernielde de steden en het menschenwerk, velde vijgenboomen en wijndruiven, verbrandde wat hij niet op andere manier vernietigen
+kon, lichtte mannen, vrouwen en kinderen op, &#8220;wat zijn meester nog meer genoegen deed dan al het andere&#8221;, en in den zegezang,
+dien hij op zijn grafzuil liet graveeren, werd al het ongeluk, dat hij had gebracht over den weerspannigen en onwilligen volksstam,
+zooveel geluk voor hemzelven, wat hij uitdrukt in deze woorden: &#8220;Dit leger ging in vrede heen&#8221;, terwijl het verwoestte en
+doodde en in slavernij wegvoerde alles, wat door het zwaard was ontzien.
+
+</p>
+<p id="d0e151"></p>
+<div id="d0e152" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-205.jpg" alt="De god Thot, den heerscher Seti&nbsp;I zuiverend."></p>
+<p class="figureHead">De god Thot, den heerscher Seti&nbsp;I zuiverend.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e156">Als belooning voor zooveel geluk en succes werd de roemrijke Oena benoemd tot gouverneur van Boven-Egypte en genoot de groote
+eer, van voor den Pharao te mogen verschijnen met sandalen aan zijn voeten. Hij had zijn tijd en zijn kracht vrijwillig gegeven,
+had zijn leven bij honderden gelegenheden in de waagschaal gesteld en achtte zich voldoende beloond! Als de menschen uit onze
+dagen niet anders dan die eer tot belooning kregen, zouden zij zich stellig niet zooveel moeite geven als de oude Oena.
+
+</p>
+<p id="d0e158">Na die overmaat van eer voor een bewoner van Abydos daalt er nog eens stilte neer op de geschiedenis  van de stad van Osiris,
+en men moet tot de 12de dynastie gaan onder het middelste egyptische keizerrijk, om de stad Abydos weer in bloeienden staat
+aan te treffen. Te dien tijde had het gezins -en familiegevoel een groote ontwikkeling gekregen; een behoefte aan rechtvaardigheid
+en gelijkheid scheen zich van alle weldenkenden te hebben meester gemaakt.
+
+</p>
+<p id="d0e160">Inderdaad begonnen de bewoners van Abydos toen, evenals nog heden ten dage het geval is, groote clans te vormen, door het
+hoofd der familie met vaste hand en met liefde bestierd, maar z&oacute;&oacute;, dat die liefde niet de grenzen overschreed van eigen woonplaats,
+en tegenover de andere famili&euml;n van de maatschappij was zulk een hoofd bezield met de gevoelens,  die Robert Macaire in zijn
+land had voor de menschen uit zijn tijd.
+
+</p>
+<p id="d0e162">Onder de regeering van de 12de en 13de dynastie had Abydos veel rijkdommen en een hoogen rang verkregen. Dat viel terstond
+in het oog, want veertig jaren later kon men in de doodenstad de mastaba's zien met kleine, witte pyramiden erboven als tenten
+van het leger van den dood, waar deze domicilie had gekozen in de buurt der stad van Osiris.
+
+</p>
+<p id="d0e164">Men moet dan voortschrijden tot de 19de dynastie, om Abydos weer tot een periode van bloei te zien komen. Het is niet uit
+te maken, of de stad v&oacute;&oacute;r Seti&nbsp;I geen tempels en andere groote monumenten bezat; er waren er zeker wel. De tempel van Osiris,
+heer van Abydos, bestond reeds bij den heuvel zooals tegenwoordig, onder den naam <i>Kom-es-soeltan</i>, dat is &#8220;de heuvel van den Sultan&#8221;, waaruit ik meen te moeten begrijpen: den heuvel van den heer van Abydos, Osiris. Maar
+die tempels waren zeker niet van natuursteenen gebouwd, want steenen, die voor architectorale gebouwen gebruikt kunnen worden,
+zijn schaarsch in het bergland van Abydos. Men heeft daar niet anders dan losse zandsteen, die zich niet goed voor versiering
+leent, en om andere materialen van grooten afstand te laten komen, moest <span class="pageno"><a id="d0e169"></a>Bladzijde 206</span>men nog iets meer dan welwillendheid voor Abydos gevoelen.
+
+</p>
+<p id="d0e171">Wel natuurlijk dus, dat alle bouwwerken, die men te Abydos tot den eersten of tweeden keizertijd moet rekenen, van gebakken
+steenen zijn. Seti&nbsp;I liet voor het allereerst een tempel oprichten geheel van zandsteen of van kalkgesteente. Het gebouw,
+dat verrees ter eere van de goden en de vorsten, die hem waren voorafgegaan op den dubbelen troon van het dubbele Egypte,
+is niet alleen een wonder van bouwkunst en inrichting, maar ook van echte kunst van allerlei aard.
+
+</p>
+<p id="d0e173">De Pharao had er alle schatten van Egypte aan ten koste gelegd, kunstschatten en materi&euml;ele schatten. Niet enkel verblindde
+het goud het oog, zooals het in overvloed was aangebracht in de gouden zaal, waarvan de muren, de zuilen, de zoldering elkander
+den matten glans van het kostbare metaal toezonden, doch bovendien straalde het geheele gebouw in kunstglans door de schoone
+basreliefs, die alle muren bedekten en die tot de schoonste voorbeelden der decoratieve kunst in Egypte behooren.
+
+</p>
+<p id="d0e175">Het is niet waarschijnlijk, dat de inwoners van Abydos ooit hebben begrepen, hoe groot de eer was, door den Pharao Seti&nbsp;I
+hun stad bewezen door den bouw van dien tempel op hun gebied; maar wat zij wel duidelijk inzagen, was het voordeel, dat zij
+zouden hebben van de pelgrims, door het wonder naar hun stad gelokt, en van de prachtige feesten, die binnen het rijke gebouw
+zouden worden gehouden.
+
+</p>
+<p id="d0e177">Toen de leidende gedachte, die bij den bouw van den tempel had voorgezeten, verloren was gegaan met den dood van Seti&nbsp;I, was
+het gebouw nog niet voltooid. Ramses&nbsp;II was, zooals ik reeds gezegd heb, de eerste, die aan het werk van zijn vader roof pleegde,
+die het zonder schaamte bedierf, zooveel hij kon, door het onvoltooid te laten in die gedeelten, die men niet bij den eersten
+aanblik bemerkte, en waar alleen de hooge personnages van hof en geestelijkheid binnentraden, meestal dezelfde personen.
+
+</p>
+<p id="d0e179">De tempel van Seti&nbsp;I is niet de eenige uit Abydos; Ramses&nbsp;II moest er wel uiting geven aan zijn bouwmanie. Hij heeft er inderdaad
+een tempel doen verrijzen, die zijn naam draagt, en die ondanks de historische tooneelen, op de muren aangebracht, een duidelijk
+getuigenis aflegt van de minderwaardigheid der kunstenaars, aan wie de versiering werd opgedragen.
+
+</p>
+<p id="d0e181">Hij beperkte zijn eerzucht niet tot een bleeke navolging van het vaderlijk paleis, hij liet ten zuiden van den Kom-es-Soeltan
+een tweeden tempel bouwen ten westen van den tempel van Osiris; maar hij had de onvoorzichtigheid, die beide gebouwen van
+kalksteen te laten optrekken, en nu is er bijna niets meer van overgebleven, daar de kalkbranderijen er bruikbaar materiaal
+in vonden voor hun industrie.
+
+</p>
+<p id="d0e183">Buitendien bouwde hij te Abydos een kleine kapel dichtbij het westelijke gebergte, middenin de doodenstad. Daarvan is nu niets
+meer over dan het gebroken voetstuk van een kolossaal beeld van Nekhao. Abydos is dus uit het oogpunt van monumenten in 't
+geheel niet te vergelijken met enkele andere steden, zooals Thebe bij voorbeeld, omdat Memphis is verwoest; wat dit betreft,
+kan men de stad niet op &eacute;&eacute;n lijn stellen met de beide hoofdsteden van het oude Egypte; maar van het standpunt der decoratieve
+kunst, der intieme kunst, die tot het hart meer spreekt dan tot het verstand, is Abydos zonder we&ecirc;rga in geheel Egypte, en
+alle reizigers, die den tempel van Seti&nbsp;I hebben bezocht, zijn onder de bekoring gekomen en hebben van daar de levendigste
+herinnering aan hun reis in Egypte medegenomen.
+
+</p>
+<p id="d0e185">Doch wat het meest bewonderenswaardig was in Abydos, was zijn reusachtige doodenstad, necropool van meer dan twee mijlen lengte
+bij een gemiddelde breedte van ongeveer een kilometer. Daar zijn, het eene na het andere, alle geslachten ter ruste gegaan,
+die sinds het ontstaan der stad in Abydos hebben geleefd. Mariette heeft er negentien jaren aaneen opgravingen gedaan; hij
+hield ermee op, omdat het werk hem tegenstond, juist op een plek, waar het bijzonder interessant werd; maar de doodenstad
+had hem bij de vijftienhonderd gedenkzuilen opgeleverd, die op hun manier de geschiedenis van de stad bevatten. En toch, hetgeen
+Mariette vond in de negentien jaar, door zijn opgravingen ingenomen, gevoegd bij hetgeen men onlangs heeft gevonden, is slechts
+een zeer klein, ongelukkig gedeelte van de rijkdommen, die er begraven waren. De inboorlingen zijn, van den ouden keizertijd
+af tot op onze dagen, de grootste vernielers der monumenten geweest; er is geen enkel graf in deze doodenstad, dat niet geschonden
+is, zoo het niet twee keer aan roof heeft blootgestaan.
+
+</p>
+<p id="d0e187">Maar het is recht en billijk, naast die eerste oorzaak van verwoesting, die terstond moet opvallen, een tweede te stellen,
+namelijk de dweepzucht der christenen, die even ruw en dom en bijgeloovig te werk gingen, en vooral van die christenen, die
+reikhalzend naar een leven, dat volmaakter moest zijn dan dat van andere stervelingen, schitterende daden wilden doen, waardoor
+ze op eenmaal zouden uitmunten boven hun gewone medemenschen. Wat de christelijke monniken al kwaads hebben gedaan in Egypte
+en vooral te Abydos, is eenvoudig onberekenbaar, en ik wil nu nog alleen spreken van den roof, gepleegd aan de grootsche bouwwerken,
+door het genie van 't oude Egypte nagelaten aan de bewonderende nakomelingschap. Hun domme woede keerde zich vooral tegen
+de groote beelden der groote goden, alsof die kunstwerken den nieuwen god, in wien zij geloofden, op zijn troon zouden hebben
+kunnen doen beven.
+
+</p>
+<p id="d0e189">Tot de zesde eeuw van onze jaartelling was Abydos zoo goed als bevrijd gebleven van den ijver der christenen, ofschoon de
+monumenten niet voltooid waren en niemand acht sloeg op hun verval en ofschoon de inboorlingen, die behoefte hadden aan goud
+en zilver, en de geslachten, die elkander rijkdommen betwistten, vernield hadden wat zij konden. Toch werd er in de tempels,
+vooral in dien van Seti&nbsp;I nog dienst gehouden, en een deel der pracht was in stand gebleven. Vreemdelingen kwamen van heinde
+en ver de wonderen zien, en ten bewijze van hun bewondering namen ze de toevlucht tot kleineering <span class="pageno"><a id="d0e191"></a>Bladzijde 207</span>van wat zij bewonderden, door te schrijven op de muren, op de voorstellingen der godentafereelen, zelfs in de geheimste kapellen.
+Daar prijkten dan hun aanmatigende, onbeduidende namen als schitterende blijken van hun dwaasheid. Ondanks die parasietische
+vereering, die altijd toenam, was de tempel van Seti&nbsp;I nog zetel van den pharaonischen eeredienst, dat is van den dienst,
+dien heel Egypte voor zijn grootste koningen hield en die hier vooral den vader van Ramses&nbsp;II betrof; de plechtigheden legden
+nog op veel personeel beslag, toen tegen de eerste jaren van de zesde eeuw een monnik, die zijn klooster ten noordwesten van
+de stad gebouwd had en die Mozes heette, met &eacute;&eacute;n slag &egrave;n den tempel &egrave;n den eeredienst, dien men den ouden koningen van Egypte
+wijdde, wilde vernietigen,  zoowel als den invloed,  dien de aan den tempel verbonden geestelijkheid nog bezat. Het was een
+grootsche strijd, en de dweepzieke monnik wist de zege te behalen. Op een dag van bloed en tranen ging de schijnheilige Mozes
+bidden, riep den toorn van zijn god in over den tempel en de priesters van den tempel, en even daarna schudde een aardbeving
+het huis tot in zijn diepste diepten, en alles stortte in, waarbij drie-en-twintig gewone en zes hooge offerpriesters omkwamen.
+
+</p>
+<p id="d0e193"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e194" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-207.jpg" alt="Oostelijke muur van de Ramseszaal in den tempel van Seti&nbsp;I."></p>
+<p class="figureHead">Oostelijke muur van de Ramseszaal in den tempel van Seti&nbsp;I.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e198">Als men dat zoo vertelt, lijkt het een wonder; maar de werkelijkheid is anders geweest. De monniken, geleid door hun opperhoofd
+Mozes, kwamen uit het Noordwesten; zij openden een bres, wat betrekkelijk gemakkelijk was, en, gewapend met zware ijzeren
+staven, beproefden zij, in grooten getale opgekomen en gerecruteerd uit alle aanhangers der nieuwe leer, die zich in de stad
+bevonden, een aanval. Op de stevige steenen van het gebouw vermocht de brand niet veel, maar de schilderingen op de muren
+werden een gemakkelijke prooi van het vuur, en al wat zij verder konden vernielen, bezweek onder de slagen.
+
+</p>
+<p id="d0e200">Toch stieten zij op weerstand, en hoewel de tegenstanders een gruwelijken dood stierven, ook de dweepzieke bende had veel
+verliezen te lijden. Als men nog maar kon denken, dat het vernielingswerk plaats had in een oogenblik van toorn en opgewekte
+volkswoede!  Maar de vernielingsarbeid duurde een heelen tijd, de woede was al lang bekoeld, toen nog de dweepzucht bleef
+gelden.
+
+</p>
+<p id="d0e202">Te midden van de oude pracht, die zooveel herinneringen wekt, doorleefde ik een viertal winters. Het moderne leven der bewoners
+van Abydos was niet zoo begeerlijk voor mij, dat het mij weg kon lokken van de oude ru&iuml;nen. Elken dag en ieder oogenblik werd
+mijn aandacht getrokken door tooneelen uit de oudheid, die hun stempel hebben gedrukt op de tegenwoordige geslachten.
+
+</p>
+<p id="d0e204">De dorpen, die thans verrijzen op de plek der oude stad van Osiris, zijn altijd in twee kampen verdeeld, dat der heftigen
+en dat der vreedzamen. Set heeft zelfs nog meer aanhangers dan de goede god, Osiris. De heftigen zijn goed georganiseerd onder
+leiders, die even slim zijn als geveinsd. Er bevond zich tijdens mijn verblijf in Abydos een bende boosdoeners, die werkte
+onder eene bij allen bekende leiding. Zij verwoestten het land tien mijlen in den omtrek, en de plaatselijke autoriteit onderhandelde
+met die menschen, blij, dat ze er met weinig kosten af was en daarbij nog haar deel ontvangend van den buit, door nachtelijke
+expedities opgebracht.
+
+</p>
+<p id="d0e206">Als de leden van de bende van iemand in den omtrek hoorden spreken, die door slimmen handel en groote spaarzaamheid eenig
+geld had gewonnen en het zoo goed mogelijk had verborgen, en hun spionnen waren daarvan spoedig op de hoogte, dan begaven
+zich zestig of tachtig man, met goede geweren gewapend, naar de plek, sloten de huizen in, verwekten schrik en angst in de
+nabuurschap, traden overal binnen, zonder verlof te vragen en maakten zich van de begeerde schatten meester, alsof dat de
+eenvoudigste en billijkste zaak ter wereld was. Tijdens mijn derde verblijf plunderde die schrikwekkende bende een huis in
+een dorp, ten noorden van Abydos gelegen, en dreigde den oudsten zoon van het gezin, hem in stukken te snijden, als hij niet
+aanwees, waar zijn vader zijn geld bewaarde. De zoon hechtte meer aan zijn leven dan aan het geld, zooals te begrijpen is;
+hij wees den boosdoeners wat zij zochten, en de schurken trokken af met hun buit.
+
+</p>
+<p id="d0e208">Zij gingen toen hun plunderingen zuidelijker vervolgen, en toen daar de man, op wiens geld zij het voorzien hadden, erin slaagde
+te ontvluchten, doodden <span class="pageno"><a id="d0e210"></a>Bladzijde 208</span>zij hem den volgenden dag. Deze beide voorvallen hadden plaats in een tijdsbestek van veertien dagen. De plaatselijke autoriteit,
+ik bedoel den provincialen gouverneur, werd opgeschrikt door deze voorvallen en schreef een enqu&ecirc;te uit, terwijl hij een bezoek
+ter plaatse bracht. De justitie kwam in beweging; er werd geschreven aan het hoofd der politie van het district, die op zijn
+beurt den magistraat van Abydos interpelleerde; en deze waardige man had niets haastigers te doen, dan de misdadigers te waarschuwen,
+dat zij al, wat tegen hen kon pleiten, moesten opruimen. Den volgenden dag kwam de politie, en de dieven en moordenaars hadden
+de volledigste ontkenningen klaar en de duidelijkste muzelmansche onschuld, in hun vuistje lachend om het gek figuur, dat
+de ambtenaren der regeering maakten.
+
+</p>
+<p id="d0e212"></p>
+<div id="d0e213" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-208.jpg" alt="Perspectief van de tweede zaal in den tempel van Seti&nbsp;I."></p>
+<p class="figureHead">Perspectief van de tweede zaal in den tempel van Seti&nbsp;I.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e217">Naast deze aanhangers van Set staan dan de aanhangers van Osiris, waar de eersten altijd mee lachen, nu zoowel als vroeger.
+Die vreedzame luidjes leverden het hoofdcontingent der werklieden bij de door mij geleide werken; maar ook zij zijn aangestoken
+door de leer van Osiris' tegenstander, zij hebben slechts matigen eerbied voor eens anders eigendom. Zij betoonden mij grooten
+eerbied, dankbaar dat ik hun iets liet verdienen, en soms noodigden ze mij uit, om enkele voorstellingen bij te wonen, gelijk
+aan die, welke op de graven waren afgebeeld, zoodat ik mij kon voorstellen, dat de godin Isis, de groote toovenares, nog altijd
+zooveel macht had als haar in 't verleden werd toegeschreven.
+
+</p>
+<p id="d0e219">Wanneer ik des avonds thuis kwam, en hun dagtaak was volbracht, vergezelden ze mij al zingend, en als ik mijn verbeelding
+den vrijen loop liet, kon ik mij een zegevierenden intocht voorstellen in mijn goede stad Abydos. Indien bij het werk dien
+dag een goede vondst was gedaan van een of ander forsch steenen monument, brachten ze dat in mijn huis en trokken het met
+zestig of honderd man op een slede aan een touw voort, hun schreden afpassend naar de maat eener oude melodie, tevreden en
+gelukkig in hun armoedig bestaan. Bij het werk zag ik de opzichters nog dezelfde slagen toedienen met dezelfde zweepen, als
+er op de oude basreliefs te zien waren.
+
+</p>
+<p id="d0e221">De zwarte aarde van Egypte heeft maar &eacute;&eacute;n gebrek: dat zij haar eigen bewoners zoo slecht voedt; maar overigens is dat land
+een aardsch paradijs. De natuur schenkt er, wat men maar wenschen kan. Zij biedt de allerschoonste tooneelen aan, en als des
+avonds de zon achter de bergen was verdwenen, was de stille rust van den schoonen nacht heerlijke balsem voor de ziel. Men
+zou hier eeuwig hebben willen leven.
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+***** This file should be named 14027-h.htm or 14027-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/0/2/14027/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/old/14027-h/img/p1906-201.jpg b/old/14027-h/img/p1906-201.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e540f3f
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/img/p1906-201.jpg
diff --git a/old/14027-h/img/p1906-203.jpg b/old/14027-h/img/p1906-203.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3d6fdab
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/img/p1906-203.jpg
diff --git a/old/14027-h/img/p1906-204.jpg b/old/14027-h/img/p1906-204.jpg
new file mode 100644
index 0000000..807dcd6
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/img/p1906-204.jpg
diff --git a/old/14027-h/img/p1906-205.jpg b/old/14027-h/img/p1906-205.jpg
new file mode 100644
index 0000000..67f6224
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/img/p1906-205.jpg
diff --git a/old/14027-h/img/p1906-207.jpg b/old/14027-h/img/p1906-207.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b4c790b
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/img/p1906-207.jpg
diff --git a/old/14027-h/img/p1906-208.jpg b/old/14027-h/img/p1906-208.jpg
new file mode 100644
index 0000000..488c5d9
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/img/p1906-208.jpg
diff --git a/old/14027-h/style/amazonia.css b/old/14027-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/old/14027-h/style/arctic.css b/old/14027-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/old/14027-h/style/borneo.css b/old/14027-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/old/14027-h/style/gutenberg.css b/old/14027-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..c780361
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/old/14027-h/style/print.css b/old/14027-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/old/14027-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/old/14027.txt b/old/14027.txt
new file mode 100644
index 0000000..a6edfe1
--- /dev/null
+++ b/old/14027.txt
@@ -0,0 +1,977 @@
+The Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Abydos
+       From "De Aarde en haar volken," Jaargang 1906
+
+Author: Emile Amelineau
+
+Release Date: November 11, 2004 [EBook #14027]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+Abydos
+
+Naar het Fransch van E. Amelineau.
+
+    De legende van Osiris.--Geschiedenis van Abydos in den tijd
+    der egyptische dynastieen en in den christelijken tijd.--De
+    monumenten der stad en hun berooving.--De tegenwoordige inwoners
+    en hunne zeden.
+
+
+Allereerst wil ik een woord van dankbare herinnering wijden aan het
+stadje, waar ik vier jaren van mijn leven heb doorgebracht en dat
+mij belangrijke gegevens heeft verschaft, welker gewicht plotseling
+voor de oogen der minst helderzienden een tijdvak heeft onthuld,
+waarvan men tot nu toe weinig wist en waaromtrent nu veel onwrikbaar
+vaststaat. Ik ga dus van het stadje Abydos in Egypte vertellen, om
+de herinneringen op te halen, die mij gebleven zijn uit dat deel van
+mijn leven en die den lezer van dienst kunnen zijn.
+
+Zoo er ergens ter wereld een stad is, welker overlevering en
+geschiedenis tot die primitieve tijden opklimmen, waarin de gedachte
+van den nog kinderlijken mensch haar eerste levende stapjes deed op
+den weg van de beschaving, dan is die stad Abydos. Ten minste vijf
+duizend jaren voor onze jaartelling was de plaats reeds van voldoende
+beteekenis, dat er de meeste kunsten bloeiden die te zamen het leven
+der menschen mooier maken, en reeds hadden zij een groote en zeldzame
+volmaking bereikt.
+
+Sedert dien zoo ver achter ons liggenden tijd hebben heilige
+bedevaarten op een bepaalden tijd van het jaar, en wel den dag van
+den winterzonnestand, er een massa vreemden heen gevoerd, die de hulp
+kwamen inroepen van den weldadigen, in het bezit van Abydos zijnden,
+God of hem kwamen danken voor verleende gunsten; want als alle zeer
+oude steden en met hetzelfde recht had Abydos zijn gansche verleden
+met de legende van Osiris in verband gebracht, die zoo bekend is wat
+de gebeurtenissen in het groot betreft, en zoo onbekend is gebleven
+in de bijzonderheden.
+
+Volgens de legende regeerde, op een tijdstip dat niet nader is vast
+te stellen, over Egypte een geslacht, waarvan het hoofd Seb was en de
+moeder Noet; later zouden de Egyptenaren van Seb den aardgod en Noet de
+hemelgodin maken. In dien tijd lieten de plichten van het koningschap
+den dragers veel vrijen tijd en verhinderden hen evenmin als in
+onze dagen, zorg te dragen voor een voldoende nakomelingschap. Seb
+en Noet hadden vier kinderen, twee zoons en twee dochters, die
+volgens het gebruik met elkander moesten trouwen, Osiris met Isis,
+Set met Nephthys; maar het waren ongelukkige huwelijken, en er
+kwamen burgeroorlogen uit voort, die lang zouden duren en droevige
+moordtooneelen zouden veroorzaken.
+
+Osiris en Set zijn inderdaad de vertegenwoordigers van twee
+uiteenloopende systemen van het koningschap. Osiris is de god, die
+door zachte middelen wil beschaven, door den landbouw en door kunst
+en wetenschap; hij is een tegenstander van geweld, van oorlogdienende
+uitvindingen en strenge wetten, het tegendeel van Set, dien de Grieken
+Typhon noemden, om zijn boosaardige rol aan te duiden.
+
+Osiris is Abel, Set is Kain en tegelijk Tubalkain uit Egypte, de
+god der krijgers, der metaalzuiveraars en van al die industrieen,
+die de menschen de diensten, die ze hun hebben bewezen, duur hebben
+laten betalen. Twee zulke verschillende naturen, twee geesten,
+zoo vol tegenstellingen, moesten elkander wel vijandig zijn. Eerst
+heerschte er vrede; maar toen Osiris, terugkeerend van zijn glorierijke
+overwinningen door de verspreiding van de kennis van den landbouw en
+der kunsten, die de menschelijke ziel tot zachtheid stemmen, gevierd
+en toegejuicht werd, brak de noodlottige strijd uit.
+
+Tijdens een feest, dat aan zijn broeder en zijn zusters door hem werd
+aangeboden, verscheen te midden van een talrijk gezelschap vreedzame
+en krijgshaftige goden Set, die, zijn duistere plannen verbergend,
+een kist vertoonde, waar hij al zijn kunst op had aangewend. Hij
+stelde den verbaasden goden voor, het kunstwerk te willen vereeren
+aan dengene, die de kist precies zou vullen. De goden beproefden het
+bij beurten, maar niemand slaagde erin. Toen de beurt aan Osiris was
+gekomen, ging hij in de kist liggen en, wonderlijk geval, hij vulde die
+geheel. Reeds meende hij er heer en meester van te wezen; maar Set,
+de listige en wraakgierige, sloeg onmiddellijk het deksel dicht en
+sloot de kist. Osiris werd gestikt. Dat had zijn broeder Set voorzien
+en gewild, want hij kon het niet verdragen, dat Osiris de stervelingen
+beschermde, hun middelen aangaf, die hun leven vroolijker konden maken;
+hij wilde integendeel oorlog en vernieling. Hij had allerlei middelen
+bedacht, om tot zijn doel te geraken en de eerste plaats in te nemen
+in de gedachten en het leven der menschen. Zijn plan gelukte, en van
+dat oogenblik af heeft de mensch, al te trouw die eerste dwaasheid
+aanhangend, maar al te goed zijn lessen gevolgd. De kunsten des vredes
+zijn daarom in den steek gelaten, ten minste ondergeschikt gemaakt
+aan de kunsten van den oorlog; het leven is een prooi geworden van
+verwoestende machten, en aan alle zijden overstemt het geluid der
+hamers, die ketenen smeden en het ijzer bewerken dat vernietigen moet,
+de vreedzame klanken van het werk des landbouwers, die de aarde vrucht
+doet dragen en de menschheid voedt. Overal hoort men oorlogsklanken
+en nauwelijks durft het lied des vredes schroomvallig, klagelijk zich
+doen hooren.
+
+Maar Osiris liet zijn vrouw en zuster Isis na, die hem zou
+wreken. Isis, die haar man geen zoon geschonken had, aan wien de wraak
+kon worden toevertrouwd, stelde zich ten plicht het lichaam van Osiris
+op te zoeken en, als zij het teruggevonden had, het te doen herleven,
+opdat hij zijn werk kon hervatten. Set had, nadat hij zijn mededinger
+overweldigd had, de kist in den Nijl geworpen onder de toejuichingen
+van zijn helpers, de lachende geesten. De Nijl had de kist naar zee
+gevoerd en de golven hadden haar teruggeworpen op het strand van
+Byblos, waar een boom was opgeschoten, die de kist geheel omsloot
+en haar in zijn stam opnam. Isis, die het lijk van haar man zocht,
+kwam te Byblos, werd door een gelukkig toeval eigenares van den boom
+en de kist, en keerde naar Egypte terug met den kostbaren last. Doch
+op een avond, dat Set bij maneschijn op de jacht was, ontdekte hij de
+kist tusschen het riet in Beneden-Egypte, maakte zich ervan meester,
+en om te beletten dat Isis haar weer krijgen zou, sneed hij het lijk
+van zijn broeder in stukken en verspreidde de deelen over de provincies
+van Egypte. Isis vond ze terug, begroef elk der veertien fragmenten
+op de plek, waar zij het ontdekte, nadat zij ze eerst aan elkaar
+had gepast. Op elk gedeelte van het heilige lijk liet zij een graf
+oprichten, en Abydos stelde er een eer in, dat het een stuk van het
+goddelijk opperhoofd bezat, en wel de doos met het hoofd van Osiris.
+
+De plek, waar het stadje was gelegen,--want Abydos was altijd een
+kleine plaats,--zal niet veel verschillen van die, waar tegenwoordig
+de arme dorpjes liggen, ontstaan op de puinhoopen der oude stad. De
+Nijl stroomde op vrij grooten afstand van het graf van Osiris, maar
+zocht dan verder al meer de nabijheid van het arabisch bergland en
+verwijderde zich van de Lybische bergen, zooals nu nog altijd het
+geval is tengevolge van den aard van het terrein.
+
+Tusschen de rivier en de heilige stad van Osiris lag toen al een wijde
+vlakte, doorsneden door enkele kanalen, en vijf of zes maanden van het
+jaar groen en bloeiend en welriekend door de geuren, die uit bloemen
+opstegen. Er werden veel boonen verbouwd en linzen en andere planten,
+die men er nu nog kweekt. Jaarlijks kwamen er menschen en dieren
+in dien tijd van overvloed. De menschen bouwden er, te midden van
+hun voedende gewassen, ezbehs en andere primitieve gebouwen, waarin
+zij met de dieren samen genoten van het leven in de open lucht bij
+betrekkelijken overvloed, beschenen door de weldadige zonnestralen en
+met geen andere taak dan te genieten van de warmte, het zich voeden
+met de producten van den grond, het opsnuiven der geuren uit de lucht,
+en het aan niets anders denken dan aan spel en vreugd; dus juist te
+leven als het stomme dier, alleen met dit verschil, dat de fellah
+met de spraak begiftigd is. En dan is die taal nog zoo primitief;
+ze bestaat slechts uit een luttel aantal woorden, zoodat men haast
+geneigd zou zijn, de stilte en het zwijgen van de dieren te verkiezen,
+die de mooie dingen, die zij denken, althans voor zich houden.
+
+Dicht bij de dorpen groeien boomen en boompjes, acacia's en tamarisken,
+palmen en die vruchtboomen, die de achterlijke bewoners hebben leeren
+kennen. Achter een gordijn van die boomen en geheel ingesloten door
+hun gebladerte, heeft Abydos nu zoo goed als in den ouden tijd een
+armoedig voorkomen met zijn huizen van ruwe steenen of van aarde,
+staande op heuvels van puin. Het ligt ten westen van den Nijl dicht bij
+'t onvruchtbare gebergte, altijd binnen het bereik van rooversbenden,
+geneigd om op de onverdedigde plaats neer te strijken.
+
+Misschien dat de gezeten bevolking der heilige plaats uit die
+rooverbenden is voortgekomen, die ook eens de genoegens van het
+bezit eener vaste woonplaats wilden smaken; de nomaden gaven daarom
+de vermaken van roof en plundering niet op en maakten zich tot heeren
+van de ongelukkige fellahs, die het dal bebouwden. Set heeft opnieuw
+zijn broeder Osiris op deze plaats overmeesterd. Dit alles klinkt des
+te meer waarschijnlijk, daar in alle tijdperken der geschiedenis,
+van de oudste tijden tot op onze dagen, de bewoners der heilige
+stad weerstand hebben geboden aan de eerste regelen der moraal van
+de gewone maatschappijen. Zij hebben altijd slechts middelmatigen
+eerbied gehad voor den eigendom, hebben altijd gemeend dat andermans
+goed een zeer bijzondere bekoorlijkheid bezat en hebben nooit verzuimd,
+zich er van meester te maken, als zij het maar even konden doen.
+
+Voor hen is een man eigenlijk eerst een man, als hij ook een dief is;
+diefstal is de toetssteen van eerbiedwaardigheid, en hij alleen is
+braaf mensch, die proeven van bekwaamheid heeft afgelegd door in eigen
+handen te doen overgaan wat in die van zijn buurman zich bevond. Dus
+kan men licht begrijpen, dat de godin Isis dacht, dat zij in den geest
+van Osiris handelde, als zij dien wilden eenige begrippen bijbracht,
+thuis behoorend in beschaafde maatschappijen. Wie niet gelooft,
+dat de groote godenmoeder Isis zulk een gedachte heeft gehad, moet
+dan maar denken aan de scheppers der legende, aan de priesters, die
+zich den zegen van het bijgeloof der menschen ten nutte maakten, door
+datzelfde bijgeloof te doen strekken tot den algemeenen vooruitgang
+der maatschappij.
+
+Abydos was dus nooit een groote stad, de resten van de oude plaats,
+die nog ten deele door de moderne dorpen worden ingenomen, toonen dat
+voldoende aan. De stad strekte zich in de lengte van het Noorden naar
+het Zuiden uit langs de zandige strook naast het gebergte, die dat
+laatste volgt in zijn bochten en krommingen, over een afstand van
+een of anderhalven kilometer, ter breedte van niet meer dan 300 of
+400 M. Er was deze bijzonderheid, dat de stad der dooden en die der
+levenden een waren. De kleine huizen, opgetrokken van ruwe steenen
+of van aarde, drongen zich tegen elkander aan, als om in elkanders
+schaduw te staan en de warmte te ontvlieden.
+
+Enkele weinige tuinen met hun naar den hemel strevende palmen en de
+andere in het land te huis behoorende boomen waren het eigendom van de
+gelukkigen, die in de gunst waren van den regeerenden vorst. In de stad
+Abydos, juist als in alle egyptische steden, kende men een adel met
+klinkende namen, zonneschermdragers, die rechts van den koning gingen,
+groote profeten van de verschillende hoogvereerde goden uit de stad
+en uit de hoofdstad der provincie, namelijk uit Thinis, hoofden ook
+van alle werken, die de Pharao's ondernamen, koninklijke goudsmeden,
+graveurs en beeldhouwers, die groote verdiensten heetten te hebben;
+maar al die titels hielden geen gelijken tred met de rijkdommen der
+personen, en de menschen uit Abydos leefden zoo goed zij konden,
+hoofdzakelijk van roof. Ofschoon verwoesting en plundering van bijna
+alle monumenten, door de egyptische kunst gebouwd en versierd, ten
+allen tijde een endemische ziekte zijn geweest en overal voorkwamen,
+kan geen andere plaats er zich op beroemen, Abydos in dat opzicht te
+zijn voor geweest.
+
+De doodenstad is daar, om het te bewijzen; de plunderaars hebben er in
+alle tijden weggehaald, wat vorige geslachten er met de grootste zorg
+hadden verborgen, en de fout kwam voor, zoo wel boven als beneden
+aan de maatschappelijke ladder. Hooge officieren van den koning,
+priesters van Osiris, waren er niet voor teruggedeinsd, de dooden ten
+eigen bate te berooven, en menig graf heeft twee- of driemaal voor
+verschillende familien gediend, of wel, als men de fijnheid van geweten
+tot waarlijk buitengewone hoogte wilde opvoeren, nam men de steenen,
+keerde ze om en graveerde op de vrijgelaten zijde de titels, waar de
+nakomelingschap prijs op kon stellen. Indien in 't vagevuur voor den
+heiligen rechterstoel van Osiris de twee-en-veertig assessoren van den
+god en de god zelf onverbiddelijk zijn gebleven voor diegenen, die de
+misdaad van gravenschennis hadden begaan, zullen zeer weinig inwoners
+van de heilige stad genade hebben gevonden voor den Heer van het
+heelal, of zij moeten een middel hebben geweten, om den Onomkoopbare
+om te koopen, wat niet verbazingwekkend zijn zou in het Nijldal.
+
+De groote godsdienstige gebouwen, die te Abydos de vroomheid der
+beroemde Pharao's had opgericht, zooals de tempel van Osiris, die
+van Seti I, van Ramses II, om slechts de bekendste te noemen, waren
+zelf niet veilig voor de roofzucht, die als een ziekte rondging,
+en, wat eerst verrassend schijnen zal, maar wat toch niet behoeft
+te verbazen, zij, die de eersten waren om 't verkeerde voorbeeld te
+geven, waren de opvolgers der Pharao's-oprichters. De tempel van
+Seti I bijvoorbeeld werd voor een deel geplunderd door Ramses II,
+den eigen zoon van Seti, en daar hij het werk niet volledig genoeg
+had volbracht, deden zijn opvolger en anderen, zooals hij gedaan had,
+zoodat de tempel, die nooit geheel voltooid werd, platen vertoont van
+drie of vier koningen, die zich de een na den ander de eer toeeigenen,
+hem onvoltooid te hebben gelaten.
+
+In de jaren, die volgden toen de plechtigheden van den eeredienst
+nog slechts voor een gedeelte werden uitgevoerd, oordeelden de
+priesters het goed, zoo dicht mogelijk bij de plaats, waar zij hun
+werk uitoefenden, zich te vestigen en in den heiligen tempel te
+gaan wonen. Het was ook op zulk een heilige plek, dat de dweepzieke
+monniken, die het egyptisch christendom beleden, hen vonden, toen
+zij het vorstelijke, gewijde gebouw vernielden, en drie-en-twintig
+priesters onder het puin begraven werden. Het kan dus niet verwonderen,
+dat de lagere volksklasse, het voorbeeld volgend van de geestelijken,
+er haar leemen hutten bouwde en de heilige plaatsen op alle mogelijke
+manieren ontwijdde, zoodat deze ten slotte nog voor een deel gespaard
+zijn gebleven door de vuilheid en de onverschilligheid der bewoners.
+
+Toen dan ook Mariette in 1859 de ontgraving begon van de gebouwen
+van Abydos, moest hij eerst de bewoners uitdrijven, die er sinds
+onheuglijke tijden woonden, en hij heeft nog niet eens alles gedaan,
+wat er te doen was, want de eerste groote zaal van den tempel van Seti
+ I ligt onder een puinheuvel, waar nog steeds de woningen op staan,
+die men er gebouwd heeft.
+
+Abydos nam zonder eenigen twijfel deel aan het eerste ontluiken van
+het Egyptische rijk in den historischen tijd; maar voor dien van
+wel zestig eeuwen voor onze jaartelling dagteekenenden tijd, was de
+plaats reeds bevolkt, zooals ik heb gezegd, en ook reeds eenigszins
+gevorderd op den weg van de beschaving. Daar kan men niet langer aan
+twijfelen, na wat ik er heb voor den dag gebracht en na wat anderen
+er later hebben gewerkt.
+
+Zoo men van die alleroudste tijden zeer weinig weet, een tijd
+nog vijftien a twintig eeuwen den vroeger genoemden voorafgaand,
+toch weet men reeds veel over de vreedzame of oorlogszuchtige
+gewoonten van de menschen, die in Abydos leefden. Aan de kunst werd
+er met merkwaardig succes gedaan; de industrie maakte er prachtige
+vorderingen. De voorwerpen, die de opgravingen hebben aan het licht
+gebracht, pleiten daar sterk voor en toonen aan, dat men reeds in dien
+zeer vroegen tijd het hieroglyphenschrift had uitgevonden. Dezelfde
+onzekerheid bestaat ook thans nog omtrent de gebeurtenissen, die men
+historisch noemt onder de eerste dynastieen; men weet intusschen, dat
+de dienst van Osiris er reeds gevestigd was en er werd uitgeoefend,
+dat men een groote rechthoekige vesting had moeten maken, die nog
+bestaat en die men tegenwoordig de Schoenet-eg-Zibib noemt.
+
+Toch moet men tot de 6_de_ dynastie opklimmen, om in de historie van
+Abydos namen te vinden, die tot ons gekomen zijn en die een waardige
+plaats hebben ingenomen in wat men de geschiedenis der menschheid
+noemt. Dank zij den talrijken zuilen, die Mariette bij zijn opgravingen
+vond, kennen wij enkele gebeurtenissen uit de geschiedenis van Abydos,
+en enkele hooge ambten, toevertrouwd aan leden der bevolking van het
+stadje. De talrijke egyptische bureaucratie had er zich als overal
+elders ontwikkeld, en men vereenigde er ook reeds burgerlijke en
+geestelijke ambten, alsof de brave geloovigen van dien tijd reeds
+hadden overwogen, dat God te dienen wel iets is, maar dat den Pharao
+zijn diensten te bewijzen, hem, het beeld van den onzichtbaren god,
+echten afstammeling van den in het niet der tijden teruggezonken
+heer, nog veel beter was, want de een kon niets geven, en de andere
+daarentegen gaf zeer veel, daar de tempels, ofschoon ze rijk begiftigd
+werden en met tijdelijke goederen werden gezegend, van den Pharao
+afhankelijk waren.
+
+Onder de 6_de_ dynastie wist een der inwoners van Abydos, Oena genaamd,
+iemand, die op een der laagste sporten stond van de ladder der eere,
+zich op te werken tot den hoogsten post, die ooit aan een eenvoudig
+sterveling was toevertrouwd. Onder de sprekendste feiten van zijn
+bestuur noemt die gelukkige sterveling, die eerste minister werd,
+de omstandigheid, dat een der Pepi's van de zesde dynastie het bevel
+gaf, een leger bijeen te brengen, waarover hij bevel zou voeren,
+om de volksstammen te gaan bestrijden, die reeds vaste woonplaatsen
+hadden, die steden bezaten, velden, waar de oogst rijpte, en tuinen
+met wijngaarden en olijfboomen. Oena, aan de spits van zijn leger,
+drong binnen in het land der Heroesjaitoe, de "meesters van het
+zand", verwoestte het, vernielde de steden en het menschenwerk, velde
+vijgenboomen en wijndruiven, verbrandde wat hij niet op andere manier
+vernietigen kon, lichtte mannen, vrouwen en kinderen op, "wat zijn
+meester nog meer genoegen deed dan al het andere", en in den zegezang,
+dien hij op zijn grafzuil liet graveeren, werd al het ongeluk, dat
+hij had gebracht over den weerspannigen en onwilligen volksstam,
+zooveel geluk voor hemzelven, wat hij uitdrukt in deze woorden:
+"Dit leger ging in vrede heen", terwijl het verwoestte en doodde en
+in slavernij wegvoerde alles, wat door het zwaard was ontzien.
+
+Als belooning voor zooveel geluk en succes werd de roemrijke Oena
+benoemd tot gouverneur van Boven-Egypte en genoot de groote eer,
+van voor den Pharao te mogen verschijnen met sandalen aan zijn
+voeten. Hij had zijn tijd en zijn kracht vrijwillig gegeven, had
+zijn leven bij honderden gelegenheden in de waagschaal gesteld en
+achtte zich voldoende beloond! Als de menschen uit onze dagen niet
+anders dan die eer tot belooning kregen, zouden zij zich stellig niet
+zooveel moeite geven als de oude Oena.
+
+Na die overmaat van eer voor een bewoner van Abydos daalt er nog eens
+stilte neer op de geschiedenis  van de stad van Osiris, en men moet
+tot de 12de dynastie gaan onder het middelste egyptische keizerrijk, om
+de stad Abydos weer in bloeienden staat aan te treffen. Te dien tijde
+had het gezins -en familiegevoel een groote ontwikkeling gekregen;
+een behoefte aan rechtvaardigheid en gelijkheid scheen zich van alle
+weldenkenden te hebben meester gemaakt.
+
+Inderdaad begonnen de bewoners van Abydos toen, evenals nog heden
+ten dage het geval is, groote clans te vormen, door het hoofd der
+familie met vaste hand en met liefde bestierd, maar zoo, dat die
+liefde niet de grenzen overschreed van eigen woonplaats, en tegenover
+de andere familien van de maatschappij was zulk een hoofd bezield met
+de gevoelens,  die Robert Macaire in zijn land had voor de menschen
+uit zijn tijd.
+
+Onder de regeering van de 12de en 13de dynastie had Abydos veel
+rijkdommen en een hoogen rang verkregen. Dat viel terstond in het oog,
+want veertig jaren later kon men in de doodenstad de mastaba's zien
+met kleine, witte pyramiden erboven als tenten van het leger van den
+dood, waar deze domicilie had gekozen in de buurt der stad van Osiris.
+
+Men moet dan voortschrijden tot de 19de dynastie, om Abydos weer
+tot een periode van bloei te zien komen. Het is niet uit te maken,
+of de stad voor Seti I geen tempels en andere groote monumenten
+bezat; er waren er zeker wel. De tempel van Osiris, heer van Abydos,
+bestond reeds bij den heuvel zooals tegenwoordig, onder den naam
+_Kom-es-soeltan_, dat is "de heuvel van den Sultan", waaruit
+ik meen te moeten begrijpen: den heuvel van den heer van Abydos,
+Osiris. Maar die tempels waren zeker niet van natuursteenen gebouwd,
+want steenen, die voor architectorale gebouwen gebruikt kunnen worden,
+zijn schaarsch in het bergland van Abydos. Men heeft daar niet anders
+dan losse zandsteen, die zich niet goed voor versiering leent, en om
+andere materialen van grooten afstand te laten komen, moest men nog
+iets meer dan welwillendheid voor Abydos gevoelen.
+
+Wel natuurlijk dus, dat alle bouwwerken, die men te Abydos tot den
+eersten of tweeden keizertijd moet rekenen, van gebakken steenen
+zijn. Seti I liet voor het allereerst een tempel oprichten geheel van
+zandsteen of van kalkgesteente. Het gebouw, dat verrees ter eere van
+de goden en de vorsten, die hem waren voorafgegaan op den dubbelen
+troon van het dubbele Egypte, is niet alleen een wonder van bouwkunst
+en inrichting, maar ook van echte kunst van allerlei aard.
+
+De Pharao had er alle schatten van Egypte aan ten koste gelegd,
+kunstschatten en materieele schatten. Niet enkel verblindde het goud
+het oog, zooals het in overvloed was aangebracht in de gouden zaal,
+waarvan de muren, de zuilen, de zoldering elkander den matten glans
+van het kostbare metaal toezonden, doch bovendien straalde het
+geheele gebouw in kunstglans door de schoone basreliefs, die alle
+muren bedekten en die tot de schoonste voorbeelden der decoratieve
+kunst in Egypte behooren.
+
+Het is niet waarschijnlijk, dat de inwoners van Abydos ooit hebben
+begrepen, hoe groot de eer was, door den Pharao Seti I hun stad bewezen
+door den bouw van dien tempel op hun gebied; maar wat zij wel duidelijk
+inzagen, was het voordeel, dat zij zouden hebben van de pelgrims,
+door het wonder naar hun stad gelokt, en van de prachtige feesten,
+die binnen het rijke gebouw zouden worden gehouden.
+
+Toen de leidende gedachte, die bij den bouw van den tempel had
+voorgezeten, verloren was gegaan met den dood van Seti I, was het
+gebouw nog niet voltooid. Ramses II was, zooals ik reeds gezegd heb,
+de eerste, die aan het werk van zijn vader roof pleegde, die het zonder
+schaamte bedierf, zooveel hij kon, door het onvoltooid te laten in
+die gedeelten, die men niet bij den eersten aanblik bemerkte, en waar
+alleen de hooge personnages van hof en geestelijkheid binnentraden,
+meestal dezelfde personen.
+
+De tempel van Seti I is niet de eenige uit Abydos; Ramses II moest er
+wel uiting geven aan zijn bouwmanie. Hij heeft er inderdaad een tempel
+doen verrijzen, die zijn naam draagt, en die ondanks de historische
+tooneelen, op de muren aangebracht, een duidelijk getuigenis aflegt
+van de minderwaardigheid der kunstenaars, aan wie de versiering
+werd opgedragen.
+
+Hij beperkte zijn eerzucht niet tot een bleeke navolging van het
+vaderlijk paleis, hij liet ten zuiden van den Kom-es-Soeltan een
+tweeden tempel bouwen ten westen van den tempel van Osiris; maar hij
+had de onvoorzichtigheid, die beide gebouwen van kalksteen te laten
+optrekken, en nu is er bijna niets meer van overgebleven, daar de
+kalkbranderijen er bruikbaar materiaal in vonden voor hun industrie.
+
+Buitendien bouwde hij te Abydos een kleine kapel dichtbij het
+westelijke gebergte, middenin de doodenstad. Daarvan is nu niets
+meer over dan het gebroken voetstuk van een kolossaal beeld van
+Nekhao. Abydos is dus uit het oogpunt van monumenten in 't geheel niet
+te vergelijken met enkele andere steden, zooals Thebe bij voorbeeld,
+omdat Memphis is verwoest; wat dit betreft, kan men de stad niet
+op een lijn stellen met de beide hoofdsteden van het oude Egypte;
+maar van het standpunt der decoratieve kunst, der intieme kunst,
+die tot het hart meer spreekt dan tot het verstand, is Abydos zonder
+weerga in geheel Egypte, en alle reizigers, die den tempel van Seti
+ I hebben bezocht, zijn onder de bekoring gekomen en hebben van daar
+de levendigste herinnering aan hun reis in Egypte medegenomen.
+
+Doch wat het meest bewonderenswaardig was in Abydos, was zijn
+reusachtige doodenstad, necropool van meer dan twee mijlen lengte
+bij een gemiddelde breedte van ongeveer een kilometer. Daar zijn,
+het eene na het andere, alle geslachten ter ruste gegaan, die sinds
+het ontstaan der stad in Abydos hebben geleefd. Mariette heeft
+er negentien jaren aaneen opgravingen gedaan; hij hield ermee op,
+omdat het werk hem tegenstond, juist op een plek, waar het bijzonder
+interessant werd; maar de doodenstad had hem bij de vijftienhonderd
+gedenkzuilen opgeleverd, die op hun manier de geschiedenis van de
+stad bevatten. En toch, hetgeen Mariette vond in de negentien jaar,
+door zijn opgravingen ingenomen, gevoegd bij hetgeen men onlangs
+heeft gevonden, is slechts een zeer klein, ongelukkig gedeelte van
+de rijkdommen, die er begraven waren. De inboorlingen zijn, van den
+ouden keizertijd af tot op onze dagen, de grootste vernielers der
+monumenten geweest; er is geen enkel graf in deze doodenstad, dat
+niet geschonden is, zoo het niet twee keer aan roof heeft blootgestaan.
+
+Maar het is recht en billijk, naast die eerste oorzaak van verwoesting,
+die terstond moet opvallen, een tweede te stellen, namelijk de
+dweepzucht der christenen, die even ruw en dom en bijgeloovig te werk
+gingen, en vooral van die christenen, die reikhalzend naar een leven,
+dat volmaakter moest zijn dan dat van andere stervelingen, schitterende
+daden wilden doen, waardoor ze op eenmaal zouden uitmunten boven hun
+gewone medemenschen. Wat de christelijke monniken al kwaads hebben
+gedaan in Egypte en vooral te Abydos, is eenvoudig onberekenbaar, en
+ik wil nu nog alleen spreken van den roof, gepleegd aan de grootsche
+bouwwerken, door het genie van 't oude Egypte nagelaten aan de
+bewonderende nakomelingschap. Hun domme woede keerde zich vooral
+tegen de groote beelden der groote goden, alsof die kunstwerken den
+nieuwen god, in wien zij geloofden, op zijn troon zouden hebben kunnen
+doen beven.
+
+Tot de zesde eeuw van onze jaartelling was Abydos zoo goed
+als bevrijd gebleven van den ijver der christenen, ofschoon
+de monumenten niet voltooid waren en niemand acht sloeg op hun
+verval en ofschoon de inboorlingen, die behoefte hadden aan goud
+en zilver, en de geslachten, die elkander rijkdommen betwistten,
+vernield hadden wat zij konden. Toch werd er in de tempels, vooral in
+dien van Seti I nog dienst gehouden, en een deel der pracht was in
+stand gebleven. Vreemdelingen kwamen van heinde en ver de wonderen
+zien, en ten bewijze van hun bewondering namen ze de toevlucht tot
+kleineering van wat zij bewonderden, door te schrijven op de muren,
+op de voorstellingen der godentafereelen, zelfs in de geheimste
+kapellen. Daar prijkten dan hun aanmatigende, onbeduidende namen als
+schitterende blijken van hun dwaasheid. Ondanks die parasietische
+vereering, die altijd toenam, was de tempel van Seti I nog zetel
+van den pharaonischen eeredienst, dat is van den dienst, dien heel
+Egypte voor zijn grootste koningen hield en die hier vooral den vader
+van Ramses II betrof; de plechtigheden legden nog op veel personeel
+beslag, toen tegen de eerste jaren van de zesde eeuw een monnik,
+die zijn klooster ten noordwesten van de stad gebouwd had en die
+Mozes heette, met een slag en den tempel en den eeredienst, dien men
+den ouden koningen van Egypte wijdde, wilde vernietigen,  zoowel
+als den invloed,  dien de aan den tempel verbonden geestelijkheid
+nog bezat. Het was een grootsche strijd, en de dweepzieke monnik
+wist de zege te behalen. Op een dag van bloed en tranen ging de
+schijnheilige Mozes bidden, riep den toorn van zijn god in over den
+tempel en de priesters van den tempel, en even daarna schudde een
+aardbeving het huis tot in zijn diepste diepten, en alles stortte in,
+waarbij drie-en-twintig gewone en zes hooge offerpriesters omkwamen.
+
+Als men dat zoo vertelt, lijkt het een wonder; maar de werkelijkheid
+is anders geweest. De monniken, geleid door hun opperhoofd Mozes,
+kwamen uit het Noordwesten; zij openden een bres, wat betrekkelijk
+gemakkelijk was, en, gewapend met zware ijzeren staven, beproefden
+zij, in grooten getale opgekomen en gerecruteerd uit alle aanhangers
+der nieuwe leer, die zich in de stad bevonden, een aanval. Op de
+stevige steenen van het gebouw vermocht de brand niet veel, maar de
+schilderingen op de muren werden een gemakkelijke prooi van het vuur,
+en al wat zij verder konden vernielen, bezweek onder de slagen.
+
+Toch stieten zij op weerstand, en hoewel de tegenstanders een
+gruwelijken dood stierven, ook de dweepzieke bende had veel verliezen
+te lijden. Als men nog maar kon denken, dat het vernielingswerk
+plaats had in een oogenblik van toorn en opgewekte volkswoede!
+Maar de vernielingsarbeid duurde een heelen tijd, de woede was al
+lang bekoeld, toen nog de dweepzucht bleef gelden.
+
+Te midden van de oude pracht, die zooveel herinneringen wekt,
+doorleefde ik een viertal winters. Het moderne leven der bewoners
+van Abydos was niet zoo begeerlijk voor mij, dat het mij weg kon
+lokken van de oude ruinen. Elken dag en ieder oogenblik werd mijn
+aandacht getrokken door tooneelen uit de oudheid, die hun stempel
+hebben gedrukt op de tegenwoordige geslachten.
+
+De dorpen, die thans verrijzen op de plek der oude stad van Osiris,
+zijn altijd in twee kampen verdeeld, dat der heftigen en dat der
+vreedzamen. Set heeft zelfs nog meer aanhangers dan de goede god,
+Osiris. De heftigen zijn goed georganiseerd onder leiders, die
+even slim zijn als geveinsd. Er bevond zich tijdens mijn verblijf
+in Abydos een bende boosdoeners, die werkte onder eene bij allen
+bekende leiding. Zij verwoestten het land tien mijlen in den omtrek,
+en de plaatselijke autoriteit onderhandelde met die menschen, blij,
+dat ze er met weinig kosten af was en daarbij nog haar deel ontvangend
+van den buit, door nachtelijke expedities opgebracht.
+
+Als de leden van de bende van iemand in den omtrek hoorden spreken,
+die door slimmen handel en groote spaarzaamheid eenig geld had gewonnen
+en het zoo goed mogelijk had verborgen, en hun spionnen waren daarvan
+spoedig op de hoogte, dan begaven zich zestig of tachtig man, met
+goede geweren gewapend, naar de plek, sloten de huizen in, verwekten
+schrik en angst in de nabuurschap, traden overal binnen, zonder verlof
+te vragen en maakten zich van de begeerde schatten meester, alsof dat
+de eenvoudigste en billijkste zaak ter wereld was. Tijdens mijn derde
+verblijf plunderde die schrikwekkende bende een huis in een dorp, ten
+noorden van Abydos gelegen, en dreigde den oudsten zoon van het gezin,
+hem in stukken te snijden, als hij niet aanwees, waar zijn vader zijn
+geld bewaarde. De zoon hechtte meer aan zijn leven dan aan het geld,
+zooals te begrijpen is; hij wees den boosdoeners wat zij zochten,
+en de schurken trokken af met hun buit.
+
+Zij gingen toen hun plunderingen zuidelijker vervolgen, en toen
+daar de man, op wiens geld zij het voorzien hadden, erin slaagde te
+ontvluchten, doodden zij hem den volgenden dag. Deze beide voorvallen
+hadden plaats in een tijdsbestek van veertien dagen. De plaatselijke
+autoriteit, ik bedoel den provincialen gouverneur, werd opgeschrikt
+door deze voorvallen en schreef een enquete uit, terwijl hij een bezoek
+ter plaatse bracht. De justitie kwam in beweging; er werd geschreven
+aan het hoofd der politie van het district, die op zijn beurt den
+magistraat van Abydos interpelleerde; en deze waardige man had niets
+haastigers te doen, dan de misdadigers te waarschuwen, dat zij al,
+wat tegen hen kon pleiten, moesten opruimen. Den volgenden dag kwam de
+politie, en de dieven en moordenaars hadden de volledigste ontkenningen
+klaar en de duidelijkste muzelmansche onschuld, in hun vuistje lachend
+om het gek figuur, dat de ambtenaren der regeering maakten.
+
+Naast deze aanhangers van Set staan dan de aanhangers van Osiris, waar
+de eersten altijd mee lachen, nu zoowel als vroeger. Die vreedzame
+luidjes leverden het hoofdcontingent der werklieden bij de door
+mij geleide werken; maar ook zij zijn aangestoken door de leer van
+Osiris' tegenstander, zij hebben slechts matigen eerbied voor eens
+anders eigendom. Zij betoonden mij grooten eerbied, dankbaar dat ik
+hun iets liet verdienen, en soms noodigden ze mij uit, om enkele
+voorstellingen bij te wonen, gelijk aan die, welke op de graven
+waren afgebeeld, zoodat ik mij kon voorstellen, dat de godin Isis,
+de groote toovenares, nog altijd zooveel macht had als haar in 't
+verleden werd toegeschreven.
+
+Wanneer ik des avonds thuis kwam, en hun dagtaak was volbracht,
+vergezelden ze mij al zingend, en als ik mijn verbeelding den vrijen
+loop liet, kon ik mij een zegevierenden intocht voorstellen in mijn
+goede stad Abydos. Indien bij het werk dien dag een goede vondst was
+gedaan van een of ander forsch steenen monument, brachten ze dat in
+mijn huis en trokken het met zestig of honderd man op een slede aan een
+touw voort, hun schreden afpassend naar de maat eener oude melodie,
+tevreden en gelukkig in hun armoedig bestaan. Bij het werk zag ik
+de opzichters nog dezelfde slagen toedienen met dezelfde zweepen,
+als er op de oude basreliefs te zien waren.
+
+De zwarte aarde van Egypte heeft maar een gebrek: dat zij haar eigen
+bewoners zoo slecht voedt; maar overigens is dat land een aardsch
+paradijs. De natuur schenkt er, wat men maar wenschen kan. Zij biedt
+de allerschoonste tooneelen aan, en als des avonds de zon achter
+de bergen was verdwenen, was de stille rust van den schoonen nacht
+heerlijke balsem voor de ziel. Men zou hier eeuwig hebben willen leven.
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Abydos, by Emile Amelineau
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ABYDOS ***
+
+***** This file should be named 14027.txt or 14027.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/0/2/14027/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/14027.zip b/old/14027.zip
new file mode 100644
index 0000000..50d06db
--- /dev/null
+++ b/old/14027.zip