initial commit of ebook 13867HEADmain

54 files changed, 11717 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/13867-0.txt b/13867-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..826e5a2
--- /dev/null
+++ b/13867-0.txt
@@ -0,0 +1,1265 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13867 ***
+
+Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Marie Robinson Wright
+
+
+
+Aan de vrouwen van Chili draagt "met waardeering en bewondering van
+haar uitstekende hoedanigheden van geest en hart" de schrijfster, Marie
+Robinson Wright van Philadelphia, haar groot werk _The Republic Chile_
+op. Het rijk uitgemonsterde en keurig uitgegeven boek is tegelijk te
+Philadelphia en te Londen verschenen. Het geeft geen reisverhaal,
+maar behandelt in een reeks van aangenaam geschreven hoofdstukken
+Chili's geschiedenis en zijn tegenwoordige regeering, zijn financiëelen
+toestand en zijn buitenlandschen handel, de hoofdstad Santiago en den
+heuvel Santa Lucia, de vloot, het leger, het maatschappelijk leven,
+kerken en liefdadigheid, de universiteit met bibliotheken en musea, het
+opvoedingssysteem en den stand van schilder- en van beeldhouwkunst. 't
+Gewaagt van de drie zones, waarin Chili natuurkundig en dus ook uit het
+oogpunt van zijn flora en zijn fauna te verdeelen valt, van Valparaiso,
+Chili's eerste handelsstad, en van het chileensch Trouville, 't mooie
+Vina del Mar; van 't leven op een hacienda, van de wijnproductie en
+de warme bronnen; van den rijkdom aan salpeter en de Lota-mijnen;
+van de opbrengst aan delfstoffen als goud, zilver, ijzer, koper en
+steenkool; van spoorwegen en stoombooten, landbouw en industrie, en ten
+slotte van die verre zuidelijke streken in de langgerekte republiek,
+Patagonië met Punta Arenas, Vuurland en het eenzame Juan Fernandez.
+
+Wellicht zal het den nederlandschen lezer thans in 't bijzonder
+interesseeren, nu onze minister van Waterstaat er vertoeft om het
+land van zijn bekwaamheid als ingenieur te doen profiteeren volgens
+een reeds vroeger aanvaarde verplichting.
+
+Wij zullen hier en daar een greep doen uit de rijke stof, die door
+de schrijfster degelijk wordt beheerscht, hetgeen niet behoeft
+te verwonderen, daar zij vijf jaren aaneen in Zuid-Amerika heeft
+gereisd en groote tochten ondernam van den Boven-Amazonenstroom tot
+Vuurland en van den Atlantischen tot den Stillen Oceaan. Driemaal deed
+zij de spoorreis over de Andes-keten, en Chili trok haar van alle
+zuid-amerikaansche republieken het meest aan. Daar bracht zij twee
+jaren door en leerde er land en volk grondig kennen. Beide looft
+en prijst zij, en het is haar een genoegen, heldere denkbeelden
+over de interessante republiek en hare hulpmiddelen te mogen helpen
+verspreiden.
+
+"Het doet mij leed," schrijft zij, "dat ik, bij de meer uitvoerige
+behandeling van Chili's jongste geschiedenis, genoodzaakt ben geweest,
+de annalen van het roemrijke verleden kort samen te vatten. Daar toch
+vindt men in overvloed bewijzen van groote dapperheid en opofferende
+vaderlandsliefde. Dezelfde karakteristieke trekken, die het chileensche
+volk sterk hebben gemaakt in de verdediging zijner nationale rechten,
+hebben het ook de geestkracht en den ondernemingslust gegeven, die
+noodig zijn, om het in handel en industrie tot een flinke hoogte te
+brengen, en er is thans geen enkel land in Zuid-Amerika, waar de
+algemeene vooruitgang gestadiger en degelijker is geweest en waar
+men zijn betrekkingen tot buitenlandsche machten op beter en hechter
+grondvesten heeft kunnen bouwen. Wat intellectueele beschaving betreft,
+nemen de Chileenen een eereplaats in onder de meest vooruitstrevende
+volken, en hun geleerden, schilders en beeldhouwers hebben zich naam
+gemaakt in de hoogste kringen van Europa en Amerika."
+
+De vooruitzichten zijn bijzonder gunstig voor den vooruitgang van
+de republiek, want de twintigste eeuw ziet den handel meer dan ooit
+vroeger zijn aandacht wijden aan de havens van den Stillen Oceaan.
+
+Aan Santiago valt daarbij een eereplaats ten deel, de mooie stad
+met haar witte kroon van de Andesketen. De stad ligt in prachtige,
+schilderachtige omgeving, als een koningin in een reuzenkasteel,
+haar door de natuur geschonken, waar de muren van het onvergankelijke
+graniet der Cordillera's opgetrokken zijn, en torens tot den hemel
+reiken. Zij ligt open naar het Westen, als wachtte zij van daar de
+groote toekomst, die in dit land van belofte voor haar is weggelegd. En
+van de met sneeuw bedekte toppen achter haar, die scherp tegen den
+blauwen hemel afsteken, ligt zonder eenige begrenzing vóór haar de
+eindelooze Stille Oceaan, waar geen vreemde mogendheid de uitbreiding
+van Santiago's handel kan beperken.
+
+Het is onmogelijk, zich een liefelijker beeld te denken, dan dat,
+hetwelk Santiago aanbiedt bij zonsondergang, als de stad gehuld is
+in het purper en het goud, dat op de Andestoppen straalt en hen
+in warmen gloed zet. Er is iets, dat aan Rome herinnert in deze
+chileensche hoofdstad met haar mooien heuvel, die als een koepel van
+een kerk midden uit haar straten oprijst; maar terwijl de heuvel van
+het Quirinaal de macht en 't aanzien van het koningschap belichaamt,
+is Santa Lucia, de tegenhanger in Chili, een symbool van den geest der
+vrijheid, heerschend in de Nieuwe Wereld. De paleizen van grooten en
+van souvereinen worden hier vervangen door de schouwburgen en villa's
+van een vrij en onafhankelijk volk.
+
+De Alameda is wel genoemd de Via Appia van dit westersch Rome. In de
+dagen, toen Chili nog een spaansche kolonie was, hielden de spaansche
+gouverneurs langs dien weg hun luisterrijken intocht. Later, in de
+opwindende dagen van den vrijheidsoorlog, hadden de overwinnende
+legers hier het eerst de welkomstgroeten in ontvangst te nemen, die
+hen later zoo overvloedig op de openbare pleinen der hoofdstad te
+beurt vielen. Langs dezen weg, die nu de mooiste straat der stad is,
+treedt ook tegenwoordig de bezoeker Santiago binnen in de schaduw
+van statige boomen, voorbij fonteinen en standbeelden en prachtige
+bloemen, bekoord door het fraaie uitzicht op den Santa Lucia met de
+trotsche toppen der Cordillera's op den achtergrond.
+
+Die Alameda de las Delicias is bijna drie mijlen lang en
+driehonderdvijftig voet breed en loopt door de stad van Santa Lucia
+naar het Centrale Spoorwegstation. Van een eenvoudigen straatweg
+naar de oude koloniale hoofdstad is het de voornaamste boulevard der
+moderne metropolis geworden, die zelve zich uit een plaatsje van weinig
+beteekenis tot een der meest bekoorlijke steden heeft ontwikkeld.
+
+Gelegen in het dal der Mapocho, heeft de stad vroeger veel te lijden
+gehad van de overstroomingen der rivier, en eerst door de geheele
+kanalizatie van het rivierbed, die in 1891 werd voltooid, is de
+tegenwoordige toestand verkregen, waardoor men voor alle invloeden
+van storm en overstrooming veilig is.
+
+Vóór den onafhankelijkheidsoorlog, waardoor op 18 September 1810
+de republiek Chili werd geboren, was Santiago niet veel meer dan
+een spaansch dorp, bestaande uit huizen van één verdieping en met
+geen andere aantrekkelijkheid dan een paar pleinen en parken en de
+particuliere patio's, bekend uit alle spaansche steden. De plaats
+breidde zich gaandeweg uit, maar altijd naar gewone, traditioneele
+begrippen, zonder de moderne verbeteringen der steden van den nieuweren
+tijd. De Alameda de las Delicias was gedurende twee eeuwen na de
+verovering een gewone weg, belangrijker wordend, naarmate de stad
+zich uitbreidde, maar toch geen drukke verkeersweg.
+
+Daar zij was aangelegd in de oude bedding van een tak der Mapocho,
+werd de Almeda met haar moerassigen grond en oneffen bestrating eerder
+beschouwd als een gebrek dan als een sieraad van de hoofdstad. De
+mooiste straat in koloniale tijden en de populaire wandelweg was de
+Paseo de la Piramide, die langs den zuidelijken oever van de Mapocho
+liep en door treurwilgen werd ingesloten.
+
+Eerst in de laatste helft der 19de eeuw had de verandering plaats,
+die de hoofdstad maakte tot de tegenwoordige moderne stad met
+haar welonderhouden parken en pleinen, mooie huizen en breede
+straten. Tijdens het bestuur van Don Benjamin Vicuna Mackenna werd
+de stad in 1872 geplaveid en kreeg een betere verlichting, de Alameda
+werd verbeterd en de Santa-Luciaheuvel werd van een onoogelijke hoogte
+midden in de stad tot een heerlijk park. Deze verbeteringen waren
+noodzakelijk geworden met den nieuwen stijl en de sierlijkheid der
+rijke woonhuizen en der openbare gebouwen van de stad. Het vroegere
+verouderde voorkomen maakte plaats voor de moderniteit van heden,
+en de toewijding der bewoners van Santiago aan hun stad bleek uit tal
+van particuliere bijdragen voor de verfraaiing. Zoo is het geliefde
+Cousino-park genoemd naar den schenker, den millionair Don Luis
+Cousino, die den grond aan de gemeente afstond.
+
+Het groote fortuin van de Cousino's werd een halve eeuw geleden
+gemaakt, toen de chileensche kapitalist de groote onderneming waagde
+van de exploitatie der steenkolenmijnen in het Lotadistrict. Lota
+is nu het bloeiende middelpunt van een nijverheidsgebied en ligt
+dichtbij Coronel in de provincie Concepcion. De geheele bevolking
+van 15000 zielen is afhankelijk van de mijnmaatschappij, waarin de
+familie Cousino den toon aangeeft. Senor Don Matias Cousino kocht in
+1852 den grond en begon terstond op energieke wijze de exploitatie.
+
+Bij zijn dood, tien jaren later, ging de bezitting over in handen
+van zijn zoon Senor Don Luis Cousino, die in 1869 de maatschappij
+Esplotadora de Lota y Coronel stichtte en 't grootste getal aandeelen
+zelf behield. Hij bracht de onderneming tot groote hoogte en veel
+andere giften aan de gemeenschap getuigen, met het Cousino-park
+in Santiago, van zijn mildheid. Zijn weduwe Senora Dona Isidora
+Goyenechea de Cousino kocht alle aandeelen op en werd eenige
+eigenares van de Lota-maatschappij. Zij was een tijdlang de rijkste
+vrouw ter wereld, toen haar vermogen op zeventig millioen dollars
+werd geschat. Eenige malen stak zij den oceaan over, om eenigen
+tijd in Europa te vertoeven, en in Parijs was zij als de door de
+fortuin meest begunstigde vrouw bekend, terwijl de _Rue Lota_ naar
+haar werd genoemd. Met haar eigen schip deed Senora Cousino een reis
+naar het Oosten, bezocht de Sandwich-eilanden en werd overal als een
+koninklijke gast gehuldigd. Bij haar dood in 1898 werd de bezitting
+geërfd door haar zes kinderen, van wie vier, Don Alberto, Don Carlos,
+Dona Adriana en Dona Loreto, nog in leven zijn.
+
+Het stadje Lota ligt op vijf mijlen afstands van Coronel, waarmee het
+door den Arauco-spoorweg is verbonden. Het is verdeeld in Lota Alta
+of de bovenstad en Lota Abajo, de benedenstad aan den voet van den
+heuvel. De bovenstad behoort aan de Compania Esplotadora de Lota,
+en men vindt er de kantoren der maatschappij met de woningen der
+beambten en werklieden, hun kerk en school en hospitaal. In een kleine
+dagreis per spoor bereikt men Santiago, waar de eigenaars der mijnen
+resideeren. Maar te Lota hebben zij ook een paleisje met een prachtig
+park, dat met de grootste zorg wordt onderhouden, in tegenstelling
+met het huis, dat na den dood van Senora Cousino onbewoond is gebleven.
+
+Maar om op Santiago en de Alameda terug te komen, die rijweg is de
+bekoorlijkste van alle zuid-amerikaansche _paseo's_. Men ziet er
+niet enkel weelde en mooie equipages, maar tevens is men er als in
+een museum, in Chili's _Ruhmeshalle_, niet besloten binnen vier muren,
+maar in de open lucht tusschen boomen en bloemen, fonteinen en vijvers,
+waar de vogels zingen, en de kinderen spelen en waar de geschiedenis,
+verteld in brons en marmer, de menschen kan opwekken tot moed en
+vaderlandsliefde. Het edele voorbeeld van de vereeuwigde helden
+wordt er den jongen menschen voortdurend voor oogen gesteld. Niet
+alleen als werken van kunst wekken de standbeelden en de monumenten
+van de Alameda onze bewondering, maar ook als blijken van de nobele
+gevoelens der natie, die dit middel heeft te baat genomen, om haar
+dankbaarheid te toonen jegens de helden uit de bevrijdingsoorlogen.
+
+Een trotsch monument herinnert aan den grooten generaal Don José
+San Martin, te paard voorgesteld met het vrijheidsvaandel in de
+rechterhand. Het werd onthuld op 5 April 1863, den verjaardag
+van Maipo. Die slag van 5 April 1818 in de vlakte van Maipo,
+eenige mijlen ten zuiden van de hoofdstad, was een schitterende
+overwinning van de republikeinen over het leger van de royalisten,
+tegen wie de jonge republiek zich telkens weer had te wapenen na
+haar onafhankelijkheidsverklaring.
+
+Een ander ruiterstandbeeld is er verrezen voor den grootsten
+chileenschen generaal Bernardo O'Higgins, wiens dapperheid en
+vaderlandsliefde indrukwekkend gesymbolizeerd zijn in de bronzen
+figuur, die hem voorstelt, zooals hij Rancagua ontruimt met zijn
+dappere soldaten en, wijzend op Santiago, uitroept: "Wij geven noch
+vragen kwartier". Het standbeeld staat op een voetstuk van wit
+marmer met basreliefs, die de belangrijkste gevechten weergeven,
+waarin generaal O'Higgins zich onderscheidde.
+
+De vader van dezen generaal was Ambrosio O'Higgins, die in 1788 door
+den koning van Spanje tot gouverneur van Chili benoemd was. Hij zocht
+niet, als zijn voorgangers, onophoudelijk zijn voldoening in den
+strijd tegen de Araucaniërs, de oorspronkelijke bevolking, maar hij
+trachtte den vrede te bevestigen en het land tot bloei te brengen. Hij
+was Ier van geboorte, ging naar Spanje en vestigde zich als koopman in
+Peru. Hij verloor zijn vermogen, stelde zich in dienst des konings en
+ging naar Chili. Zijn eerlijkheid en zijn scherp verstand vestigden
+de aandacht op hem en in een voorspoedige carrière bracht hij het
+tot het ambt van gouverneur van Chili. De noordelijke provincies,
+die over 't geheel verwaarloosd waren, bezocht hij in persoon, deed
+onderzoekingen in de woestijn van Atocama en keerde over Valparaiso
+naar Santiago terug.
+
+Als gevolg van die reis kwamen er een groot aantal verbeteringen in
+den toestand der Indianen, die op het land of in de mijnen werkten, en
+zijn uitstekend bewind bleek ook uit de wijze, waarop hij tegenover de
+Araucaniërs handelde. Hij verbood, hen zonder noodzaak aan te vallen
+of te beleedigen, en ofschoon de troepen ten allen tijde op oorlog
+voorbereid moesten zijn, mocht geen poging worden verzuimd, om den
+vrede te handhaven. De uitslag bewees, hoe beleidvol zijn optreden was,
+want de Indianen, die zagen hoe de Spanjaarden op hun hoede waren,
+zorgden wel, dat ze geen aanval waagden, en in het veilige gevoel,
+dat hen geen gevaar dreigde, als zij zich rustig hielden, begonnen ze
+hun velden ijverig te bebouwen. Aan de openbare wegen liet gouverneur
+O'Higgins groote zorg besteden, en tegen de overstroomingen der
+Mapocho beveiligde hij de hoofdstad door doelmatig aangebrachte dammen.
+
+In 1789 vaardigde hij een decreet uit, waarbij alle indiaansche slaven
+vrij werden verklaard, hoewel hij de landeigenaars daardoor tegen
+zich in het harnas joeg en zich den haat op den hals haalde van de
+eigenaars der mijnen, waarin slaven werkten. Het belastingstelsel
+onderging allerlei verbeteringen en altijd was hij in de weer, den
+weg te effenen voor handel, industrie en landbouw.
+
+De hoogste positie, die de kroon in die dagen in Zuid-Amerika te
+vergeven had, viel hem als blijk van de bijzondere tevredenheid
+des konings in 1795 ten deel, namelijk den post van onderkoning van
+Peru. Het volgend jaar reisde hij naar Lima, maar hij liet in zijn
+geliefd Chili zijn zoon Bernardo achter, die bestemd was, zulk een
+groote rol te spelen in de latere politiek van Chili. Hij toch werd een
+der helden uit den vrijheidsoorlog, een der stichters van de republiek.
+
+Want door de grootere ontwikkeling in staatkundig en maatschappelijk
+opzicht, door het betere onderwijs vooral, begonnen de Chilenen
+het onrecht in te zien van sommige spaansche regeeringsmaatregelen
+en van het dwangstelsel, dat hen in allerlei richting hinderde in
+den vooruitgang. Bemoeilijking van den handel, overmatige invloed
+van de geestelijkheid, verbod van lectuur, gemis aan vrijheid van
+drukpers en van vereeniging en vergadering, dat alles werd meer
+en meer als een belemmering gevoeld, vooral na de ontroerende
+voorbeelden van den vrijheidsoorlog in Noord-Amerika en van de
+Fransche Revolutie. De begeerte, om meer te weten te komen van de
+buitenwereld, was een prikkel tot het koopen der verboden lectuur
+en gaf tevens een verklaring van de populariteit der _tertulia's_
+of avondbijeenkomsten in de salons der personen, die in Europa hadden
+gereisd en op de hoogte waren der nieuwere vrijheidsbegrippen, en de
+boeken der bekende fransche schrijvers uit die dagen hadden meegenomen.
+
+Tijdens de regeering van gouverneur Carrasco, van 1808 tot 1810,
+nam de zucht naar vrijheid een meer definitieven vorm aan; Napoleons
+verovering van Spanje en de gevangenneming van den spaanschen koning
+steunden den geest van vrijheid, en op 16 Juni 1810 moest gouverneur
+Carrasco afstand doen, vooral onder pressie van den _cabildo_ of het
+stadsbestuur van Santiago.
+
+Er werd een Administratieve Raad gekozen, die de regeeringsmacht zou
+in handen hebben tot een Nationaal Congres bijeengekomen zou zijn,
+om den regeeringsvorm vast te stellen. De openbare vergadering van 18
+September 1810 besloot tot de instelling van de Junta Gubernativa,
+de eerste onafhankelijke regeering in Chili. Een dag van glorie
+was die geboortedag der republiek, de opwinding in de hoofdstad
+was buitengewoon groot en de straten waren vroolijk en luidruchtig,
+overstraald door de lichten der illuminatie, omgolfd door de tonen
+der muziek.
+
+Enkele maanden later kwam het eerste Congres, de vergadering van
+afgevaardigden des volks bijeen. Onder de allereerst aangenomen wetten
+was er een tot volkomen afschaffing der slavernij. Tot eer van de
+jonge natie zij gezegd, dat nu zij zelve als volk haar vrijheid had
+gewonnen, zij ook begeerde, dat ieder individu op chileenschen grond
+de rechten van de vrijheid zou genieten. Van de republiek Chili kan
+evenals van Mexico worden gezegd, dat haar vrije vlag nooit boven
+slaven heeft gewapperd.
+
+Toen kwam er echter, als zoo dikwijls in dergelijke omstandigheden,
+persoonlijke eerzucht in het spel, die dreigde, 't goed begonnen werk
+te storen, en bij de twisten en oneenigheden tusschen de leiders van
+het burgerlijk bestuur moest men gedoogen, dat een spaansch leger
+uit Peru een inval deed, om het land voor Spanje te heroveren.
+
+In Januari 1813 landden de spaansche troepen onder generaal Pareja te
+Ancud op het eiland Chiloë en spoedig daarna te Valdivia, Talcahuano en
+Concepcion. In die meer afgelegen provincies waren, als indertijd in
+de Vendée in Frankrijk, veel royalisten, die zich nu bij de spaansche
+troepen voegden en op de hoofdstad Santiago aantrokken.
+
+Doch de voortgang van Pareja's leger werd gestuit te Chillan door het
+patriottenleger onder generaal Carrera, die al spoedig als bevelhebber
+plaats maakte voor O'Higgins, wiens talenten de aandacht van de Junta
+hadden getrokken en die in den strijd veel steun vond bij kolonel Juan
+Mackenna. Er werd een wapenstilstand gesloten, dat men de legers zou
+kunnen reorganizeeren, en op 1 October 1814 werd de strijd hervat met
+het gevecht bij Rancagua, toen het spaansche leger, dat versterking
+uit Peru had gekregen, onder generaal Osorio tegen O'Higgins optrad
+met een vijfmaal zoo sterke macht als die der republiek.
+
+Er volgde een noodlottige nederlaag na een tweedaagschen strijd en
+een heftige verdediging van Rancagua, waarna de spaansche generaal
+er zijn intocht hield en O'Higgins zijn beroemden terugtocht ondernam.
+
+Weldra volgde de intocht der Spanjaarden in Santiago en drie jaren
+lang heerschten zij opnieuw over Chili.
+
+Die jaren waren echter de voorbereiding voor nieuwen strijd, en de
+beide helden O'Higgins en generaal San Martin wachtten met andere naar
+Argentinië uitgewekenen den geschikten tijd af. In Januari 1817 begon
+de marsch over het Andesgebergte door den Uspallata-pas. Het was een
+lange en moeilijke tocht, maar de uitslag van het op 12 Februari bij
+Chacabuco geleverde gevecht beloonde de moeite. Daar werd opnieuw voor
+de vrijheid van Chili met schitterenden uitslag gestreden, en het daar
+gegeven voorbeeld werkte aanstekelijk in de andere zuid-amerikaansche
+koloniën van Spanje.
+
+Nog eenmaal probeerde een spaansch leger de herovering. Generaal San
+Martin trok het tegemoet, en in de vlakte van Maipo, enkele mijlen
+ten zuiden van de hoofdstad, had op 5 April 1818 een beslissende slag
+plaats, die den royalisten alle verdere kansen ontnam.
+
+O'Higgins was tot Opperdirecteur van den Regeeringsraad benoemd en
+leidde het bestuur in Chili tot 1823. Hij was met dictatoriale macht
+bekleed en velen verweten hem een te eigenmachtig optreden. De held
+van Chacabuco moest zijn gezag neerleggen en generaal Ramon Freire
+nam zijn plaats in. O'Higgins stierf een jaar later. Een praalgraf op
+het kerkhof van Santiago wijst de plaats aan, waar hij ligt begraven
+en, zooals wij reeds zagen, op de Alameda van Santiago staat zijn
+ruiterstandbeeld.
+
+Het eigenlijk middelpunt der hoofdstad is de Plaza de la Independencia
+of de Plaza de Armas. Bloemen vormen het centrum van dat plein,
+waaromheen men fraaie gebouwen ziet als de kathedraal en het
+bisschoppelijk paleis, het postkantoor, 't gemeentehuis, telegraaf
+kantoor e.a. Twee der zijden worden door winkels ingenomen, onder hun
+schilderachtige booggalerijen, de _portales_. 's Avonds wandelt er
+de deftige chileensche wereld, zooals in andere spaansche landen ook
+de _paseo_ of wandeling op de Plaza een dagelijksch verschijnsel is.
+
+Een droevige gebeurtenis had op het plein plaats in 1863, toen een
+vreeselijke brand de Compania-kerk verwoestte, bij welke gelegenheid
+meer dan duizend menschen, voor het meerendeel vrouwen, omkwamen. De
+stad is meermalen door hevige branden geteisterd. Nog pas, op 27
+Februari van dit jaar 1906, brandde de schouwburg van San Martin af,
+waarbij ook eenige dooden vielen te betreuren en honderden gekwetst
+werden.
+
+Het nieuwe Congresgebouw, ook aan het plein, werd juist gebouwd,
+toen de brand der Compania-kerk voorviel; toen het in 1875 voltooid
+was, besloeg het mee de terreinen, die door den kerkbrand vrijgekomen
+waren. Het is een der fraaiste openbare gebouwen van Zuid-Amerika. Ook
+het Caso de Moneda, de Munt, maakt veel indruk, vooral door zijn
+grootte; het bevat ook de gouvernementszalen voor den ministerraad. De
+vele _patio's_ of binnenpleinen, tusschen de afzonderlijke gedeelten,
+verminderen de strenge somberheid van het zware monumentale gebouw.
+
+Rondom Santiago zijn allerlei aardige plaatsjes gelegen, die men per
+tram of trein of omnibus bereiken kan. Apoquindo is allerliefelijkst
+gelegen als in een nestje tusschen heuvels. San Bernardo is een
+schilderachtig stadje te midden van weiden en dicht genoeg bij de
+Cordillera's, om 't genot te hebben van den koelen bergwind. Ook
+Santiago, dat bijna twee duizend voet boven het niveau der zee ligt,
+kan zelfs midden in den zomer koel zijn, want de grootste bekoring
+van Santiago is niet gelegen in de mooie huizen en de statige
+openbare gebouwen, ook niet in de aangename omgeving, maar in de
+onvergelijkelijke atmosfeer. Zoowel de winters als de zomers hebben een
+prettige temperatuur, ondanks de dichte nabijheid van de Cordillera's,
+die vele maanden van het jaar een zwaren mantel van sneeuw dragen en
+welker hoogste toppen onder eeuwige sneeuw verscholen liggen.
+
+Als een gulden lint omboordt Chili een groot deel van de kust
+van Zuid-Amerika. Het is een verwonderlijk smal land, bijna drie
+duizend mijlen lang en minder dan gemiddeld honderd mijlen breed. Uit
+natuurkundig oogpunt biedt het de grootste verscheidenheid aan. In
+'t Noorden de groote, woeste salpeterdistricten, in Midden Chili
+de prachtige, begroeide berghellingen met wijngaarden en heerlijke
+oofttuinen, zonnige korenvelden, en in het Zuiden de woeste fjorden aan
+de straat van Magellaens, met Vuurland en de verlaten eilandenwereld
+er omheen.
+
+Ook het klimaat van Chili biedt groote verschillen aan, niet enkel
+doordien het zich over dertig breedtegraden uitstrekt, maar ook door
+den invloed van de winden der Cordillera's en de zeestroomingen
+van den Grooten Oceaan. In het Noorden wisselt de temperatuur het
+geheele jaar door binnen een verschil van niet meer dan tien graden
+Celsius. Er valt bijna geen regen ten noorden van 27° Z.B., en in de
+woestijn bij Tarapaca is de laatste hevige regenval bijna honderd
+jaar geleden. Door zwaren dauw wordt echter de grond er nu en dan
+bevochtigd. De koude stroom van den Zuid-Pacifischen Oceaan oefent
+in den zomer een verkwikkenden invloed uit op de temperatuur, zoodat
+de hitte nooit buitengewoon groot is.
+
+In Midden-Chili is het klimaat gematigd en heerlijk; men kan juist
+even de vier jaargetijden onderscheiden, maar groote verschillen
+merkt men niet. Het regent alleen een weinig in den winter, en sneeuw
+valt zelden elders dan op de bergen. Zoowel aan de kust als in het
+binnenland is het land zeer gezond.
+
+In het Zuiden regent het in iedere maand en den grootsten tijd van
+het jaar is de lucht bewolkt. Vooral geldt dit voor de streek rondom
+Valdivia en Chiloe; in de Straat van Magellaens sneeuwt het veel in
+den winter, die van Mei tot Augustus duurt.
+
+Door de geheele lengte van het land strekken zich twee bergketenen
+uit, het Andesgebergte en het Kustgebergte, met kortere transversale
+ketenen daartusschen, zoodat als men het groote centrale dal volgt,
+dat van het Noorden naar het Zuiden loopt, men dat in een aantal
+kortere dalen gesplitst vindt, terwijl dwarsdalen van de Andes af de
+zee bereiken. Het resultaat is een groote verscheidenheid van heuvels
+en dalen.
+
+De Atacama-woestijn in het Noorden is, hoe woest en verlaten ook,
+niet zonder schilderachtigheid. De kale rotsen en de enkele afgelegen
+bosschen omgeven de roodbruine vlakte, en in de nauwe kloven en dalen,
+waar als-het-ware een lint van groen langs de rivieren ligt, treft
+de frischheid door de tegenstelling met de omringende dorheid.
+
+Slechts twee belangrijke rivieren vindt men in de provincie Tarapaca:
+de Camarones en de Loa met hun zijtakken, en twee in de provincie
+Atacama de Huasco en de Copiapo. Het landschap in de bergstreken van
+Coquimbo is prachtig, en waar de rivieren de Coquimbo, de Limari en
+de Choapa vloeien, treft men boomgaarden en schoone boerenhofsteden
+aan. De vruchtbaarheid van deze provincie en de rijkdom aan mineralen
+maken haar tot een kostbare schatkamer voor de republiek. De valleien
+van de Huasco en de Elqui zijn beroemd om hun edele druiven, en een
+groot aantal wijngaarden bedekken er de berghellingen. De provincie
+Coquimbo heeft voor een deel den aard van het noordelijke gebied en
+voor een ander deel dien van Centraal Chili, daar zij zoowel minerale
+producten als landbouwvoortbrengselen oplevert. Het klimaat heeft er
+sommige eigenaardigheden van de regenlooze streken, ofschoon met eenige
+wijziging. Drie of vier dagen van regen nu en dan is het allermeeste,
+wat er valt, en een gansche week van regen is iets ongehoords. Verder
+naar het Zuiden, te beginnen in de provincie Aconcagua, zoo genoemd
+naar den hoogsten top der Andesketen, beroemd geworden door de
+beklimmingen van Sir Martin Conway, den heer Fitzgerald en den heer
+Rankin, wordt de groote middenvallei breeder en zet zich voort over
+de geheele lengte van Chili tot bij den Chiloë-archipel.
+
+Sommige geologen meenen, dat de eilanden van den archipel van
+Patagonië een voortzetting zijn van het kustgebergte, en dat de zee,
+die ze scheidt van het vaste land, een ondergeloopen voortzetting
+is van het centrale dal. Dat dal is nergens schooner dan bij zijn
+begin. Het landschap is er boven alle beschrijving prachtig. In
+deze provincie ligt het schilderachtige dal Llai-Llai, of "hevige
+wind", zooals de indiaansche naam luidt, besproeid door de rivier de
+Aconcagua, die langs den noordrand vloeit. Deze rivier, die op den
+berg van denzelfden naam ontspringt, stroomt door een groot deel der
+provincie. Het is een forsche stroom, snel vlietend door de hoogere
+Cordillera's, waar hij bewonderd wordt door alle reizigers, die van
+Argentinië naar Chili reizen over den Uspallata-pas.
+
+De plantengroei is weelderig in de middenvallei, waar veel aan wijnbouw
+wordt gedaan en waar men tallooze _hacienda's_ of landgoederen
+vindt. Sommige daarvan hebben een groote uitgestrektheid; er wordt
+aan veeteelt gedaan en men ziet er korenvelden en olijvengaarden, met
+prachtige lanen van populieren er omheen. Rivieren en meren geven hier
+afwisseling aan het landschap en zijn voor de vruchtbaarheid van den
+grond van de grootste beteekenis. Het tegenwoordige besproeiingsstelsel
+dateert al uit den spaanschen tijd, ja was reeds bij de Indianen in
+gebruik vóór de verovering. De waarde van een farm wordt berekend
+niet naar haar grootte, maar naar de hoeveelheid water, die voor
+irrigatie dienen kan.
+
+De rivier de Maipo besproeit de provincie Santiago en over haar
+geheele lengte verschaft zij water aan vele der beste landerijen en
+wijngaarden. De groote _hacienda's_ Puenta Alto, Santa Ines, Guindos,
+Buin en Hospital worden door deze rivier besproeid, die bij de kleine
+haven San Antonia de zee bereikt, even ten zuiden van Valparaiso. De
+Mapocho, een zijtak van de Maipo, stroomt door Santiago, en is door
+een aantal mooie bruggen overspannen.
+
+Van de vrij groote meren in de Cordillera's is het Zwarte Meer of de
+Laguna Negra het best bekend als de bron der Maipo en omdat het gezien
+kan worden door de reizigers, die den Cumbrapas overgaan. Andere meren
+zijn het Yeso-meer in de hoogere Cordillera's, en het Aculeo-meer
+aan den voet der kustketen. Het laatste, zestien vierkante mijlen
+groot, wordt druk bezocht, om de goede vischgelegenheid, die het
+water aanbiedt, en om de rijke jachtterreinen in den omtrek.
+
+Overal in die middenprovincies Santiago, O'Higgins, Colchagua, Curico,
+Talca, Maule, Linares en Nuble wordt het landschap verfraaid door
+heuvels, dikwijls met prachtige bosschen bedekt. Mooi is ook daar de
+rivier, de Maule, de eenige, die over een vrij groote lengte bevaarbaar
+is en den Stillen Oceaan bij de haven Constitucion bereikt. De streek,
+waardoor zij loopt, is een tuin gelijk, en in den zomer is over de
+geheele lengte van haar dal de oever bedekt met bloeiende boomen
+en struiken. De monding van de Maule is beroemd om de rotsen en
+klippen, die hooge zuilen en pilaren vormen, vreemd uitgesleten door
+de werking van de winden en getijden. De _Piedras de las Ventana's_
+of Vensterrotsen vertoonen de grilligste vormen, en de Iglesia of
+Kathedraalrots, die op een mijl afstands van de overige staat, ziet
+er uit als een kerk. Dit verrukkelijk plekje, waar een ruime grot
+midden in de rots aan het schip der kerk doet denken, is een geliefd
+oord voor zomeruitstapjes, en men kan het gemakkelijk per spoor of
+stoomboot bereiken.
+
+Behalve de rivier, de Maule, zijn er in deze buurt een aantal
+dergelijke stroomen, als de Rupel met haar onstuimigen zijtak, de
+Cachapoal, vloeiend door de streek der beroemde warme bronnen van
+Cauquenes; de Mataquito en de Itata, samenkomend dichtbij de badplaats
+Chillan. Geen land in Zuid-Amerika heeft beter gelegenheid voor
+verbinding der rivieren door kanalen. De overvloed aan waterkracht,
+die men met weinig moeite in gebruik zal kunnen stellen, belooft
+het land een groote toekomst wat zijn industrie betreft. Er worden
+reeds plannen gemaakt voor de exploitatie van de Laja-watervallen,
+den Niagara van Chili, zooals men wel zegt. De val is in de provincie
+Concepcion in een tak van de rivier de Bio Bio.
+
+Die provincie Concepcion is de belangrijkste van Centraal Chili;
+zij heeft een uitgebreiden handel en verscheiden goede zeehavens. De
+grootste baaien van Chili, die van Talcahuano en van Arauco, behooren
+er toe. De grond wordt er voldoende besproeid door de Bio Bio en
+haar talrijke zijtakken. Ten noorden van het dal der rivier vindt
+men uitstekende wijnbergen en in het Zuiden der provincie Concepcion
+leveren de staatsbosschen goede inkomsten. De Bio Bio is bevaarbaar
+tot 150 mijlen van haar monding; zij komt uit een der bergmeren van
+het Andesgebergte en vloeit noordwestelijk, besproeit de provincies
+Malleco en Concepcion op haar weg naar den Stillen Oceaan, en bereikt
+dat einddoel bij de stad Concepcion. Daar is de rivier bijna twee
+mijlen breed.
+
+De stroom is behalve om zijn schilderachtige dalen en den weelderigen
+plantengroei langs zijn oevers ook bekend uit historisch oogpunt,
+namelijk als de scheidingslijn, die tijdens de verovering en in de
+koloniale periode de zuidgrens aangaf van de spaansche bezittingen
+in Chili en het begin van het territorium der Araucaniërs.
+
+Aan de oevers der Bio werden groote gevechten geleverd tegen
+de Indianen, en haar naam is verbonden met gebeurtenissen uit de
+krijgsgeschiedenis vanaf den tijd, toen Pedro de Valdivia zijn dood
+vond in een gevecht met de Indianen in de 16de eeuw, totdat er,
+nog pas vijftig jaar geleden, een eind kwam aan den strijd tegen
+de Araucaniërs.
+
+Van Conception af zuidwaarts houden de natuurlijke rijkdommen van
+het land op, zoo rijkelijk te vloeien, en de provincies Valdivia,
+Llanquihue en Chiloë vormen den overgang naar het leven aan de
+Magellaens-straat. De producten veranderen van aard, en in plaats van
+het zachte klimaat, dat weinig verandert in de vier jaargetijden,
+heerscht er een lagere gemiddelde temperatuur en worden de winters
+langer. Nog vindt men er goede graanvelden en rijke veestapels,
+terwijl de appelboomgaarden van Valdivia bewijzen, dat meer gehard
+fruit er uitstekend groeit.
+
+De houtopbrengst is in deze zuidelijke provinciën overvloedig, en het
+landschap is bijzonder mooi, vooral door den rijkdom aan meren. Het
+Lajameer ligt tusschen twee hooge bergen en in de buurt van den vulkaan
+Antuco; het vormt de bron van de rivier de Laja met haar prachtigen
+waterval. Veel vulkanen verrijzen langs de zuidelijke deelen der
+westkust, ook werkzame, zooals die van Villa Rica. Jammer genoeg
+zijn de heldere dagen, waarop men de schoonheid van het landschap
+ten volle kan genieten, weinig in aantal.
+
+Het eigenaardig kenmerk van de streek aan de straat van Magellaens
+zijn de archipels, de tallooze eilandengroepen die men er vindt en
+de hooge bergen. Op Vuurland en in een deel der kuststreken vindt men
+natuurlijk weiden, voor schapenteelt geschikt. Over 't geheel vertoont
+het land overeenkomst met de Schotsche hooglanden. Lange reeksen van
+duinen strekken zich mijlen ver uit, omzoomd door de bosschen meer
+binnenwaarts, waarachter de hoogere bergen oprijzen. Zeer weinig
+stoombooten varen tegenwoordig langs de kust aan de binnenzij der
+eilandengroepen, als zij de reis doen langs het chileensche Patagonië;
+maar wie in de gelegenheid is geweest, dien tocht te maken, dien gaat
+hij nooit uit de herinnering. De fjorden van Noorwegen doen in menig
+opzicht in schoonheid onder voor het Smythkanaal.
+
+Aan de oevers vindt men hier en daar sporen van indiaansche woningen,
+maar het aantal Indianen vermindert er van jaar tot jaar. De Indiaan
+uit deze streken draagt niet anders dan het vel van den guanaco of van
+den otter als kleeding, en hij staat gemakkelijk een kleedingstuk af in
+ruil van een mes of eenig wapen. Otters zijn er veel bij Vuurland en
+in de Magellaensstraat; de vellen vormen een hoofdbron van inkomsten
+voor de streek. Weinig vogels ziet men er; nog 't meest den albatros
+en de rotsduif.
+
+De flora en fauna zijn overigens in de drie deelen van Chili zeer
+verschillend. De woestijnen van het Noorden vertoonen weinig
+plantenleven; alleen in de oasen sieren prachtige bloemen het
+landschap. Het centrale gedeelte heeft een rijke flora; op de helling
+der Andesketen groeien fuchsia's in grooten overvloed in het wild,
+zooals men ze in de bosschen van Midden-Chili overal vindt. Over
+'t geheel is de dierenwereld niet sterk vertegenwoordigd; de
+opmerkelijkste vogel is wel de condor van het Andesgebergte, symbool
+van macht, en als zoodanig in 't chileensche wapen opgenomen.
+
+Onder de groote handelssteden van Zuid-Amerika kan Chili bogen op 't
+bezit van Valparaiso, de belangrijkste zeehaven aan de westkust. Van
+zee uit gezien, lijkt de stad een groot amphitheater; zij is gebouwd
+op de helling van een berg, die het smalle strand in een kring
+omgeeft. Diepe kloven verdeelen den berg in afzonderlijke heuvels of
+_cerro's_, en hier en daar dringen de hoogten zoo dicht naar de zee,
+dat er bijna geen ruimte overblijft voor een landingsplaats. Men heeft
+daarom een groot, kunstmatig strand, een breed _embankment_ aangelegd,
+waardoor de weg langs de baai verbreed wordt, en dat tevens bij ruw
+weêr de kracht der zware zeeën breekt.
+
+Evenwijdig met het strand loopen de hoofdstraten in de lengte door de
+stad, talrijker, waar de _cerro's_ nog al wat ruimte laten, weinig in
+aantal, waar de heuvels dicht naar de zee dringen en nauwelijks plaats
+bieden voor de tram, die Valparaiso met zijn voorstad Vina del Mar
+verbindt. Kabelspoorwegen brengen de gemeenschap tot stand tusschen de
+benedenstad met de _cerro's_, waar een groot deel der bevolking woont.
+
+De naam Valparaiso beteekent Paradijsdal, hij moet echter uit een ver
+achter ons gelegen verleden afkomstig zijn, want eigenlijk past hij
+niet bij de drukke metropolis van thans, met haar haven vol schepen
+uit alle landen en haar straten, waar zich handelslui van elke
+nationaliteit verdringen. Toch is het een zeer liefelijke stad, zeer
+gezond en met de aangenaamste vormen van 't maatschappelijk leven. De
+koele zeewind maakt het verblijf er 't heele jaar door prettig.
+
+De stormen, die in de baai woeden, kunnen soms groote schade in
+Valparaiso aanrichten en maken belangrijke havenwerken noodig, die
+voortdurend verbeterd en uitgebreid worden en waarvoor ons land zijn
+minister Kraus, den kundigen ingenieur, voor eenige maanden afstaat
+aan de chileensche regeering. Zijne Excellentie, die op den 3den
+Maart jl. ons land verliet, zal den President van advies dienen bij
+de gunning van de werken voor de haven, door hem in 1901 ontworpen. In
+1890 had de heer Kraus de benoeming tot hoogleeraar aan de technische
+hoogeschool te Santiago aangenomen. Ook aan den bouw van een droogdok
+in de hoofdstad en aan den aanleg der havenwerken van Talcahuano had
+hij als ontwerper een groot aandeel.
+
+In den zomer, dat is van Januari tot Maart wordt de zetel van het
+bestuur van Santiago naar Valparaiso overgebracht; de president en de
+ministers houden dan verblijf in Vina del Mar, terwijl hun officiëele
+hoofdkwartieren zich bevinden in de havenwijk van Valparaiso,
+waar men veel openbare gebouwen aantreft en die nu tevens de drukke
+handelswijk is, nu bij de uitbreiding der bevolking ook op de _cerro's_
+woonhuizen zijn gebouwd en dikwijls de allerfraaiste en rijkste. Op
+den Cerro Concepcion en den Cerro Alegre vindt men prachtige huizen
+en allerliefste châlets, die schilderachtig tusschen boomen en bloemen
+gelegen zijn. Een vijf minuten rijdens met de spoor, en men is van de
+benedenstad op de hoogten gekomen, terwijl men op den rit een steeds
+mooier wordend uitzicht op de haven geniet en op de geheele baai,
+die met haar vele schepen een prachtig panorama oplevert.
+
+De gezelschappen zijn in Valparaiso echt kosmopolitisch en opmerkelijk
+is het, hoe de vreemdelingen zich met de stad en hare instellingen
+vereenzelvigd hebben, hoe zij in hun belangen opgaan. Als er
+weldadigheid moet worden beoefend, als kerkelijk werk hulp en zorg
+vereischt, bij nationale feesten en gedenkdagen, altijd zijn alle
+nationaliteiten erbij betrokken en algemeene sympathie verlicht en
+veraangenaamt de samenwerking.
+
+De stad was een der eerste steden van Zuid-Amerika, die een uitstekende
+waterleiding bezaten; de dam, gebouwd in de hooggelegen heuvelstreek
+ten behoeve der watervoorziening van Valparaiso, dateert al van
+1849. Onlangs is weer een groot réservoir voor regenwater te Penuelas
+gebouwd, omstreeks op tien mijlen afstands, en ter hoogte van duizend
+voet boven het niveau der zee. Honderd millioen tonnen water worden op
+die wijze verzameld, genoeg om de stad voor drie jaar te voorzien,
+als 't noodig is. De kosten van deze onderneming bedroegen zes
+millioen dollars.
+
+Valparaiso is allen anderen steden in Zuid-Amerika voorgegaan in
+'t gebruik der nieuwe vindingen, die het leven vergemakkelijken en
+veraangenamen. Het was de eerste spaansch-amerikaansche stad, die
+telegraaflijnen aanlegde en gas gebruikte in 1856; de eerste, die
+drijvende dokken had voor het repareeren van schepen in 1860. Hier
+verschenen de eerste trams in de straten, en de onderhandelingen
+over den aanleg van den eersten Zuid-Amerikaanschen spoorweg
+begonnen in deze stad meer dan een halve eeuw geleden. De naam
+van een Noord-Amerikaan, William Wheelwright, is verbonden aan de
+inwijding dier lijn van Caldera naar Copiapo. Dezelfde ondernemende
+Amerikaan organizeerde in 1840 de _Pacific Steam Navigation Company_,
+en aan zijn initiatief is Chili veel verplicht voor de ontwikkeling
+der steenkolenexploitatie, want de eerste nationale steenkool werd
+door hem gebruikt op de stoombooten van die lijn.
+
+Door Wheelwright's bemiddeling werden de eerste stappen gedaan voor den
+aanleg van een spoorweg, die Buenos Aires zou verbinden met Valparaiso
+dwars over de Andes, een werk, dat nu voltooid is op een kort eind na
+van den trans-andischen spoorweg, waar deze over den bergpas gaat. De
+concessie voor de voltooiing van de Trans-andeslijn is verleend aan
+een new-yorksche firma, die aan de westkust van Zuid-Amerika groote
+belangen heeft. Oorspronkelijk, en wel sinds 1881, was de firma te
+Valparaiso gevestigd met vertakkingen in Santiago, Concepcion en
+Iquique. De naam van den onlangs overleden stichter, Mr. W.R. Grace,
+zal altijd in Chili in dankbare herinnering blijven als die van een
+der pioniers van den buitenlandschen handel van Zuid-Amerika aan
+de kust der Stille Zuidzee. In de toekomst der republieken van de
+westkust stelde de heer Grace het volste vertrouwen.
+
+De vreemdeling, die engelsche namen ziet op de uithangborden der
+meeste winkels in Valparaiso, komt op het idee, dat de handelsstand
+in deze stad bijna geheel uit vreemdelingen bestaat. Maar als hij
+zich meer met de menschen vertrouwd heeft gemaakt, bespeurt hij,
+dat zelfs in die inrichtingen, die een onmiskenbaar buitenlandsch
+karakter dragen, de plaatselijke chefs gewoonlijk Chilenen van
+geboorte zijn, of menschen, die zoo lang in Chili hebben gewoond,
+dat zij hun aangenomen vaderland geheel als het hunne beschouwen.
+
+Een halve eeuw geleden, toen de meeste van de nu bloeiende
+handelshuizen pas begonnen, waren de toestanden zeer verschillend van
+wat ze nu zijn. De herinneringen van kooplieden uit dien tijd zijn
+dikwijls onderhoudend, om aan te hooren. Een van die pioniers, wijlen
+Stephen Williamson, die in 1903 stierf, en die vijftig jaren lang hoofd
+was van de firma Williamson, Balfour en Co., wist alles, wat samenhing
+met de geschiedenis van de kustvaart langs den Stillen Oceaan.
+
+"In de vijftig jaren," zei hij eens, toen hij zich op verzoek van
+zijn vrienden in herinneringen verdiepte, "zonden wij tarwemeel van
+Constitucion naar Australië, en als onze schepen terugkeerden, brachten
+ze betaling in goudstof en muntspecie," De heer Williamson woonde in
+Chili, toen groote fortuinen plotseling met de exploitatie der mijnen
+werden gemaakt, en zijn schepen brachten menigen armen drommel naar
+Copiapo en Iquique, die er in weinige jaren rijk werd. Kolonel North,
+de nitraatkoning, had de gelegenheid, waardoor hij zijn grooten
+rijkdom verwierf, te danken aan een vrijkaartje voor een reis met
+een van Mr. Williamson's schepen. Jaren daarna, toen kolonel North
+millionnair was geworden door zijn welgeslaagde ondernemingen in de
+Tarapacamijnen, bezocht hij zijn weldoener, om hem nog eens te danken
+voor die indertijd bewezen gunst.
+
+Het groote aantal Engelschen onder de rijke kooplieden is oorzaak,
+dat er te Valparaiso zeer veel Engelsch wordt gesproken. Het komt maar
+zelden voor, dat iemand in een gezelschap die taal niet verstaat. In
+alle scholen wordt Engelsch onderwezen, en er zijn buiten de spaansche
+een aantal geheel engelsche scholen.
+
+Elke nationaliteit is intusschen vertegenwoordigd in de clubs
+van Valparaiso, Engelschen, Duitschers, Franschen, Spanjaarden en
+Italianen. Vooral de politieke clubs zijn zeer werkzaam, en in den
+tijd der verkiezingen is aller belangstelling levendig. Dan is er
+geen dorp, zoo klein of onbeduidend, of het heeft zijn politieke
+vereeniging. Vrouwenclubs heeft Chili ook, maar in het politiek
+tournooi spelen de chileensche vrouwen nog slechts een onbeduidende
+rol. In den salon en in de arbeiderswoning dringen nog slechts
+weinig vrouwen op gelijkheid van rechten met den man aan. Zij zeggen
+waarschijnlijk, dat ze liever de meerderen willen blijven, dat ze er
+niets tegen hebben de _superior sex_ te zijn.
+
+Valparaiso heeft een groote beurs, zeven nationale banken en drie
+buitenlandsche. De stad is het handelsmiddenpunt van Chili en staat
+door een netwerk van telegraaflijnen, particuliere en door den
+staat geëxploiteerde, met alle steden van Chili in gemeenschap. De
+verbazend drukke zaken tusschen Valparaiso en Santiago hebben
+verscheiden particuliere telefoonlijnen in 't leven geroepen, daar
+alle groote huizen van Valparaiso afdeelingen hebben in Santiago en
+vice versa. Onderzeesche kabels verbinden de stad met de geheele
+wereld. De verschillende stoomvaartmaatschappijen, die de steden
+van Zuid-Amerika's westkust aandoen, hebben hun hoofdkwartieren
+in Valparaiso. Als het Panamakanaal eens gereed zal wezen, hoopt
+men op nog snelleren vooruitgang voor den handel der westkust van
+Zuid-Amerika, al zijn er pessimisten, die zich de verliezen door
+den achteruitgang van 't verkeer om Kaap Hoorn als vrij ernstig
+voorstellen.
+
+Als de warme zomerzon het plaveisel van de stad gloeiend maakt, en
+in de mooie parken de boomen en bloemen onder een stoflaag rusten,
+verlaten de welvarende Chilenen de stad, om aan het strand of in
+de bergen verkwikking te zoeken. Chili heeft zijn Trouville in het
+schilderachtig stadje Vina del Mar. Ofschoon het zoo ver verwijderd is
+van de fashionable centra van West-Europa, weerkaatst het badplaatsje
+toch de laatste modes in kleeding en gebruiken even trouw als welke
+europeesche badplaats ook.
+
+De dames zijn keurig gekleed, en dikwijls in parijsche toiletten, voor
+het Vina del Mar-seizoen besteld. Men geniet in de mooie omgeving,
+waar groene guirlanden zich slingeren om kleine, groene huisjes en om
+de stammen van de boomen in de schaduwrijke straten. De lanen hebben
+druk bebloemde randen en aan het strand der zee worden de rotsen
+beschuimd en bespat, tot ze fonkelen in een glorie van diamanten. De
+kleuren van den regenboog zijn 's avonds alle weer te vinden in 't
+gordijn van 't Westen, waar de zon zich achter ter ruste begeeft;
+in één woord Vina del Mar is een gezegend plekje gronds.
+
+Het ligt op slechts vijf mijlen afstands van Valparaiso, op het punt
+waar de baai, zich verwijdend, overgaat in den Oceaan, zoodat het
+gedeeltelijk beschut is voor de open zee en toch het volle genot heeft
+van den zeewind. 't Riviertje, de Quilpué, op welks zuidelijken oever
+Vina del Mar ligt, bereikt er de zee, terwijl de lage bergen er, in
+een halven kring geschaard, op neerzien. De straten loopen evenwijdig
+aan het riviertje en worden verfraaid door veel boomen; een plein
+vormt het midden van de stad, en eigenaardig genoeg verrijst aan dat
+plein niet alleen een kerk, maar staat er ook het spoorwegstation
+met een promenade ervoor langs. Het is de gewoonte in Vina del Mar,
+zoowel als aan de meeste spoorwegstations van Midden-Chili, dat de
+jongelui een half uur vóór de aankomst der avondtreinen aan 't station
+samenkomen en op het perron heen en weer wandelen. Heele gezinnen
+nemen dikwijls aan die wandelingen deel, en er zijn evenveel ouden
+van dagen als jongen bij de groepen, die er slenteren en pratend en
+lachend zich amuseeren. Als de trein binnenkomt, wordt het tooneel
+met welkomstgroeten en afscheidswoorden nog verlevendigd. In kleine
+stadjes heeft dat stationsbezoek bepaald een sociale beteekenis;
+de mooiste japonnen worden vertoond en de gezelligheid, ook de
+babbelzucht, viert er hoogtij.
+
+Vina del Mar is niet altijd het pretstadje geweest, dat het nu is,
+en nog niet zoo heel veel jaren geleden is het tot een afzonderlijke
+gemeente verheven. Tijdens de eerste dagen na de spaansche verovering
+was het alleen belangrijk als monding van de Rio de las Minas,
+de Mijnrivier, nu Quilpué geheeten, die de streek der groote
+Malga-Malgamijnen besproeide, waaruit zij met een rijken oogst aan
+goud te voorschijn kwam. De tooneelen, die toen het meest in Vina del
+Mar werden afgespeeld, waren dikwijls gruwelijk, want de slavernij
+heerschte in barbaarschen vorm, en de zweep werd ijverig gebruikt,
+als middel om 't gezag te handhaven, terwijl elke insubordinatie met
+een wreeden dood gestraft werd. Wel groot verschil dus met het heden,
+dat van rust en van levensgenot een beeld geeft.
+
+Toch was de plaats toen een belangrijk bezit, en Pedro de Valdivia,
+Chili's veroveraar, beschouwde de toewijzing als een zeer te waardeeren
+gift, toen hij de rechten en titels van eigenaars schonk aan twee van
+zijn grootste veldheeren en intiemste vrienden, Don Juan Jufré, eerste
+alcalde van Santiago, en Don Francisco de Riveros. De traditie schrijft
+aan den zoon van Riveros de eer toe, den wijngaard te hebben geplant,
+die den naam aan 't stadje heeft geschonken, "wijngaard der zee".
+
+De grond, waarop de jonge de Riveros zijn druiven plantte en waar
+het deel van Juan Jufré bij werd gevoegd, nadat hij het van de
+weduwe van zijn vaders deelgenoot gekocht had, werd met groote zorg
+bebouwd en was weldra een kostbaar bezit. Na den dood van de Riveros
+kwam hij in handen van de Jezuiëtenzendelingen, toen het hoofd der
+Valparaiso-zendelingen hem in 1690 kocht. De Jezuiëten bleven er
+eigenaars van, tot hun orde uit alle spaansche bezittingen in 1767
+verbannen werd.
+
+Na hun vertrek werd de bezitting bij openbaren verkoop verdeeld in
+verschillende kleinere deelen, waaruit zich langzamerhand een stadje
+ontwikkelde. Een familie van naam, de Carrera's, bezaten de hacienda
+van Vina del Mar in de eerste jaren van de 19de eeuw, en zij was
+toen het tooneel van veel vroolijk en luidruchtig leven. De admiraal
+Cochrane bezocht met zijn vrouw dikwijls het mooie landgoed, als zij
+in Chili vertoefden, en zij waren zeer gehecht aan de beminnelijke
+familie, die uit drie zoons en zeven dochters bestond. In de dagen
+van den onafhankelijkheidsoorlog was dit patriottisch gezinde huis
+punt van samenkomst voor de vrijheidsvrienden, en veel plannen van
+groote politieke beteekenis werden vastgesteld te midden der vonken
+van geest en vernuft, die op de mooie zomeravonden in dit lustverblijf
+de hoogte ingingen.
+
+Al vroeg was Vina del Mar bekend om zijn producten van landbouw en
+veeteelt en door de voordeelen, die het trok uit de nabijheid van
+Valparaiso. Doch eerst bij de inwijding van den spoorweg tusschen
+Valparaiso en Santiago in 1855 begon men de stad te zien in het licht
+van schoone mogelijkheden, en niet vóór 1874, toen de voornaamste
+eigenaars van den grond Senor Don José Francisco Vergara en zijn vrouw
+den grond afstonden voor de uitbreiding der stad naar een systematisch
+plan van straten en openbare gebouwen, werd Vina del Mar een bloeiende
+en vooruitgaande gemeente.
+
+In de laatste dertig jaren is die vooruitgang geregeld blijven
+vorderen, dank zij de voortvarendheid van het bestuur der stad, en
+zoo is het de populaire badplaats van thans geworden, met breede,
+rechte straten en schaduwrijke lanen, waar allerlei liefelijks te
+zien is, en keurige villa's in tuinen vol bloemen geschaard staan.
+
+De prachtige villa van Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz,
+dochter van Don Jozé Francisco Vergara en een der schoonste vrouwen uit
+Chili, ligt bijzonder mooi aan den voet van den cerro; het landgoed
+heet Quinta Vergana en is zeer uitgestrekt. Prachtige grasvelden en
+bloemvelden worden door fonteinen besproeid, en schaduwrijke lanen
+voeren naar donkere boschplekjes, terwijl tegen den heuvel op veel
+paden kronkelen, omzoomd door een rijke bloemenpracht en leidend naar
+een uitzichtspunt, waar men den ganschen omtrek en de stad met de baai
+overziet. De weelderig ingerichte woning, een der rijkste uit Chili,
+heeft veel interessante gasten geherbergd, en de vreemdelingen van
+beteekenis, die Chili bezochten, waren er meestal genoodigden. Toen
+de hertog der Abruzzen in 1903 in Chili was, werd er te zijner eer
+een groot bal gegeven door Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz.
+
+Veel families uit Santiago en Valparaiso hebben zich elegante
+zomerwoningen in Vina del Mar laten bouwen, en de gezochtheid der
+plaats neemt telken jare toe. Het is de gewone zomerresidentie van
+het diplomatieke corps, en bijna alle hooge staatsambtenaren houden
+er verblijf gedurende de maanden, waarin de zetel der regeering naar
+Valparaiso is overgebracht.
+
+De wedrennen vormen steeds een groote aantrekkelijkheid. Zij worden
+op een groot veld, de _Cancha_, even buiten de stad gehouden en de
+toevloed van gasten is dan verbazend. De sportclub van Valparaiso heeft
+bij die gelegenheden de leiding; zij organiseert de voorjaarsraces
+in October en November, de herfstrennen in Februari. Geen renbaan ter
+wereld heeft haar tribunes mooier ingericht met bloemen en klimplanten,
+en als de uitgaande wereld zich er in haar volle glorie en pracht van
+toiletten vertoont, krijgt men een onvergetelijk schouwspel te zien.
+
+Na de wedrennen gaat de genotzoekende menigte naar het strand, en een
+stroom van equipages begeeft zich zeewaarts. Van zes tot zeven uur des
+avonds gaat ieder van het zonnig strand genieten, en dikwijls blijft
+men in zijn rijtuig zitten, dat tot dicht aan zee mag rijden. Muziek
+geeft in dat uurtje afwisseling en dient tot verlevendiging van het
+tooneel. Men is voornemens, den rijweg langs het strand te verbreeden,
+om er een _corso_ van te maken; de ruimte tusschen de heuvels en de
+zee is nu te klein.
+
+Als men zoo langs de _playa_ of het strand rijdt, wordt men getroffen
+door de groote rotsen, die bijna loodrecht oprijzen en door de blokken
+van allerlei vorm en grootte, die als in zee zijn gestrooid. Het
+is altijd het buitenleven, dat men te Vina del Mar geniet, deftige
+uitgangen zijn er weinig te doen, en de menschen, die gasten zien,
+geven aan de feesten liefst een zoo weinig mogelijk vormelijk
+karakter. Golf en lawntennis worden druk beoefend op de Cancha. Het
+beste seizoen daarvoor is Januari en Februari, ook voetbal is er dan
+populair en internationale wedstrijden van voetbal en cricket zijn
+er dikwijls gehouden, waaraan ook de club uit Buenos Aires deelnam.
+
+Midden in 't seizoen is alles vol en druk in Vina del Mar; de hôtels
+hebben evenmin ruimte meer als de particuliere woningen en de menigte
+is steeds talrijk op Cancha, strand en bij 't lawntennisveld. Het
+Grand Hôtel, het ideale zomerhôtel, mag men wel zeggen, heeft een
+sierlijk park, groote tuinen en de uitlokkendste gelegenheid voor
+tuinpartijen. Ook na het seizoen keert Vina del Mar niet tot stilte
+en eenzaamheid terug, want als voorstad van Valparaiso heeft het zijn
+aandeel aan de levendigheid van die handelsplaats. Er ontbreekt alleen
+een mooie, breede verbindingsweg tusschen beide steden, maar daartoe
+moeten de rotsen van den _cerro_ springen; zij dringen te ver naar
+voren naar de zee en zijn tot nu toe een beletsel geweest voor den
+aanleg van een der schoonste strandpromenades.
+
+Vreemdelingen, die lang genoeg in Chili hebben gewoond, om goed bekend
+te raken met het land en de menschen, zijn eenstemmig van oordeel,
+dat de aangenaamste huizen niet in de hoofdstad of in een der andere
+steden worden gevonden, maar op de groote _hacienda's_ of plantages,
+gelegen in de centrale vallei.
+
+De mooiste huizen in Santiago zijn op enkele uitzonderingen na
+slechts tijdelijke woningen voor de eigenaars, die er verblijf houden,
+zoolang het uitgaande leven duurt, dus van Mei tot October, wanneer
+zij er kostbare partijen geven en zich in de opera en bij de races
+vertoonen, om zoodra de schouwburgen gesloten zijn en de hoofstad
+haar vroolijkheid begint te verliezen, te vluchten naar den echten
+_hogar_ of huiselijken haard, op de hacienda, met haar breede lanen
+en grasvelden, waar het leven zoo genoegelijk is, dat de stad met
+haar drukke straten en talrijke sociale verplichtingen den rijke een
+noodzakelijk kwaad moet schijnen.
+
+De landelijke bezittingen van de rijke chileensche families zijn
+soms zeer uitgestrekt; er behooren boerderijen bij en bosschen, die
+een rijke bron van inkomsten leveren, en voor den aesthetischen en
+sportlievenden smaak wordt gezorgd door bloem- en vruchtentuinen, mooie
+boschhoekjes, velden voor croquet en lawntennis. Iets eigenaardigs
+bij die hacienda's van 't centrale dal zijn de randen van populieren,
+waar binnen ze veelal besloten zijn. Er zijn millioenen populieren
+in Chili, en op sommige der grootste hacienda's staan ze in dubbele
+rijen en vormen mooie, schaduwrijke lanen. Het effect, van uit den
+spoorweg gezien, is alleraardigst, vrij wat aantrekkelijker dan
+de heiningen van prikkeldraad, die u van de farms in Noord-Amerika
+dreigend aanstaren. De chileensche eigenaar heeft echter soms ook zijn
+draadversperring aangebracht, maar dan tegelijk met de populierenlaan,
+zoodat het nuttige en het aangename samengaan. De landwegen langs
+den voet der Cordillera's zijn bijna alle met populieren beplant,
+en men kan zich geen prettiger uitspanning denken dan een rit te
+paard door die schaduwrijke lanen.
+
+Een typische chileensche hacienda, in uitgestrektheid zoowel als in den
+aard harer ontwikkeling, is die van Santa Ana te Graneros, bezitting
+van Senor Don Gregorio Donoso, die er den naam aan gaf van zijn vrouw
+Anna Foster. Senora Donoso is de dochter van een Amerikaan, den heer
+Julio M. Foster, die een halve eeuw lang in Chili heeft gewoond en die
+er trotsch op is, dat zijn schoonzoon op de hacienda de allernieuwste
+en beste verbeteringen heeft aangebracht. Hij is zeer bemind bij
+het chileensche volk, trouwde een dame uit Chili en heeft talrijke
+kinderen en kleinkinderen. Hij houdt van het buitenleven en is nooit
+gelukkiger dan wanneer hij logeert op de hacienda van Senor Donoso.
+
+Een bezoek aan dit mooie verblijf is een gebeurtenis, die men
+niet vergeet. Na twee uur rijdens van Santiago zuidwaarts door een
+uitstekend bebouwde en vruchtbare streek bereikt men het station
+Graneros, waar een break den bezoeker afhaalt, die dan langs een
+fraaien, met populieren omzoomden landweg en door het fraaie park
+van de plaats vóór het bordes van het huis wordt gebracht.
+
+Het huis is een modern landhuis, omgeven door veranda's en overal
+een prachtig uitzicht biedend. Maar wat het meest hier treft, is het
+moderne karakter van alle onderdeelen der landbouwonderneming. De
+verscheidenheid van producten, die er verbouwd worden, is
+verrassend. Meer dan twee duizend acres (1 HA. = 2.45 acre) is de
+Santa-Ana-hacienda groot en men zou een halven dag werk hebben, als
+men om het landgoed heen wilde wandelen. Van het huis rijdt een tram
+over een smal spoor ongeveer drie mijlen lang door een breede laan van
+italiaansche populieren, midden door de bezitting loopend en een mooi
+uitzicht biedend op de velden links en rechts. Van het spoorlijntje
+gaan zijtakken naar de verschillende velden, om het transport der
+producten te vergemakkelijken, en het loopt uit op den oever van een
+rivier, die door de bezitting vloeit.
+
+De tram of spoor sluit aan bij de staatsspoor en zoo is zij een middel,
+om de producten der farm naar de plaats van inscheping te brengen. Zij
+vervoert bovendien de arbeiders 's avonds en 's morgens naar hun werk,
+aldus een uur uitwinnend op den tijd van elken werkman. De tram bedient
+de voornaamste onderdeelen van het groote landbouwbedrijf. Daartoe
+behoort bij voorbeeld een groote molen; de stallen zijn keurig
+ingericht; één heeft o.a. ruimte voor voedering en stalling van
+veertienhonderd stuks vee.
+
+De silo voor de bewaring van het wintervoêr moet de grootste
+ter wereld zijn; zij is twintig voet breed, twaalf voet diep en
+driehonderd-vijftig voet lang. Buiten schapen, varkens en kippen
+worden op deze hacienda 3000 stuks vee gehouden.
+
+De melkerij is een der belangwekkendste onderdeelen. Zij is gevestigd
+in een schuur, die ruimte biedt voor duizend koeien. Daar wordt
+gemolken, en de melkkannen worden door de trams meegenomen naar de
+boter- en kaasfabrieken, waar het altijd druk en levendig toegaat. Ten
+behoeve der fabriek is er een ijsmachine, die dagelijks twee tonnen
+ijs levert, een voldoend bedrag voor de behoeften der hacienda en nog
+in den zomer voor de liefhebbers uit de stad en de hospitalen aldaar.
+
+De talrijke gebouwen en velerlei reparaties, die telkens noodig zijn,
+leggen beslag op den arbeid van een timmerwinkel, een houtzaagmolen, en
+overal waar er machines in gebruik zijn, worden die door electriciteit
+gedreven. De elektriciteit wordt verkregen door waterkracht op twee
+mijlen afstands. Ook het huis wordt electrisch verlicht.
+
+Bij feestelijke gelegenheden maakt het prachtige landhuis den indruk
+van een stadspaleis in een schitterend verlicht park. De vreemdeling,
+die op school heeft geleerd, dat Chili op sociaal gebied nog weinig
+beteekent, vindt het bijna ongeloofelijk, dat een boerderij, mijlen
+ver het land in, zooveel moderne gemakken en nieuwerwetsche vindingen
+toepast. Senor Donoso is voornemens, de geheele hacienda electrisch
+te verlichten, zoodat het boerenwerk, zoo noodig, onafgebroken dag
+en nacht kan voortgaan. Al de gebouwen zijn op dit oogenblik reeds
+voorzien van geleidingen, zoodat men de electriciteit er kan brengen,
+als het verlangd wordt.
+
+Melken geschiedt bij electrisch licht en het is belangwekkend op
+te merken, hoe systematisch alles wordt verricht. Besproeiïng en
+bemesting van den grond hebben plaats met de grootste zorg en volgens
+de allernieuwste opvattingen, in de landbouwwetenschap bereikt. Uit
+alles blijken des eigenaars groote gaven voor den landbouw en zijn
+helder inzicht in de vooruitzichten, die zulk een hacienda biedt en
+die in geen ander bedrijf te bereiken zijn.
+
+De pachters, zes en vijftig in getal, hebben het uitstekend; hun
+huizen zijn geriefelijk ingericht met een acre tuingrond erbij,
+terwijl buitendien ieder pachter nog twee-en-een-halve acre jaarlijks
+in gebruik krijgt, om voor eigen gebruik groenten te telen, waarbij
+de patroon, Senor Donoso, hun gereedschap en paarden ter leen geeft.
+
+De eigenaar is niet altijd heereboer geweest, hij heeft gestudeerd aan
+de universiteit, verwierf den meesterstitel en is civiel-ingenieur;
+eenigen tijd is hij minister geweest, maar hij geeft aan het landelijke
+leven de voorkeur boven een politieke loopbaan en is nooit gelukkiger,
+dan als hij mag experimenteeren met de nieuwste vindingen in
+landbouwwerktuigen of de moderne ideeën over cultuur en grondbewerking.
+
+Het landgoed Santa Ana gelijkt zooveel op andere van denzelfden
+aard, dat een beschrijving een juist algemeen denkbeeld geeft van
+het leven en werken op een typische chileensche hacienda. Niet alle
+dagen worden er bij harden arbeid gesleten, en er valt nog wel een
+andere geschiedenis van te vertellen, dan alleen die van materiëelen
+voorspoed. In die gelukkige landhuizen kan men tooneelen bijwonen
+van vroolijkheid en zorgelooze uitgelatenheid, die veel hartelijker
+gemeend worden opgevoerd dan eenig vermaak of wat ervoor doorgaat in
+de overvolle deftige salons der stad.
+
+Het mooie landgoed Lo Aguila, dat dichtbij het spoorwegstation van
+Hospital gelegen is, verwierf zich naam door de prettige partijen, die
+er van tijd tot tijd uit verren omtrek de menschen samenbrengen. De
+hacienda van Senor Letelier te Aculeo is een der meest gezegende
+uit het oogpunt van landschappelijk schoon, en alles is er zoo goed
+ingericht, dat men haar wel eens de modelhoeve van Chili noemt.
+
+Het is gebruik onder de families van deze landgoederen, samen
+uitstapjes te paard te maken, dikwijls om van de eene hacienda aan
+de andere een bezoek te brengen, en menigmaal kan men een vroolijke
+cavalcade de hekken der plantages zien binnenrijden. De kleeding der
+heeren heeft iets eigenaardigs; zij dragen namelijk buiten een _manta_
+of shawl van heldere kleur, die aan zoo'n gezelschap een levendig
+aanzien geeft.
+
+Die _manta_ is een echt chileensch kleedingstuk, kleiner en zwaarder
+dan de _poncho_ uit Argentinië, en in den regel niet van franjes
+voorzien, zooals de reeds genoemde poncho, maar geboord met lint
+van een andere kleur. Enkele manta's worden gemaakt van ongeverfde
+vigognewol van de vicuna-lama, gesponnen tot een draad, die bijzonder
+fijn en toch sterk is; andere zijn geweven in vele kleuren met strepen
+van rood, blauw en geel.
+
+De manta heeft geen naden; er is in 't midden een opening in voor het
+hoofd, en het kleedingstuk kan aan den hals nog worden bevestigd met
+knoopen, ofschoon het meestal zoo gedragen wordt, als het over het
+hoofd is aangetrokken met een open gedeelte aan den hals.
+
+Vele der manta's zijn waterdicht, en ze moeten bij het rijden bijzonder
+gemakkelijk zijn. De administrateur van een groote hacienda kan vaak
+zijn menschen op grooten afstand aan hun manta's onderscheiden. Op
+enkele hacienda's is het de gewoonte, dat de administrateur op
+Zondagmorgen de hoofden der verschillende afdeelingen bij elkaâr roept,
+om hun het noodzakelijke werk voor de volgende week aan te wijzen
+en ook om nota te nemen van klachten of gewenschte veranderingen
+of eenige zaak, die met de routine der groote onderneming verband
+houdt. Nadat aan dien plicht is voldaan, zijn de employé's vrij en
+kunnen het overige van den dag doorbrengen, zooals zij willen.
+
+De feestelijkheden van een vrijen dag worden op een hacienda bijna
+altijd opgeluisterd door den geliefden dans, de Zamacueca. Het groote
+aantal landgoederen in Centraal Chili van dezen aard bewijst wel,
+dat de Chileen zijn bronnen van geluk liefst zoekt in de natuur,
+en het pleit voor het nationale karakter, dat zooveel menschen het
+buitenleven aantrekkelijk en aangenaam vinden en het grootste deel
+van het jaar liever op hun landgoed zijn dan in hun huis in de stad.
+
+De streek rondom Santiago, vooral zuidwaarts langs de spoorlijn, die
+de hoofdstad met Concepcion verbindt, vertoont overal van die mooie
+landhuizen op waardevolle gronden. Graneros is het spoorwegstation
+voor vele hacienda's, gelijkend op die van Senor Gregorio Donoso,
+en er zijn vele andere in de buurt der tusschenliggende stations,
+Hospital, Buin, Linderos, Guindos, Nos en San Bernardo.
+
+Het is gewoonte, aan elke hacienda een eigen naam te geven: de omgeving
+wordt veelal bij dien naam genoemd, eerder dan bij den naam van het
+spoorwegstation of de nabijgelegen stad. Lo Hermida, het mooie huis
+van Senor Don Belisario Espinola; Santa Ines, het eigendom van Senor
+Don Salvador Izquierde; San Isidro, het landgoed van de familie van
+Senora Dona Maria Luisa Mac-clure de Edwarts; en hacienda Limache,
+waar Senora Dona Sofia Cox de Eastman haar uitgebreide gronden heeft,
+zijn namen, die even goed bekend zijn als de meest gewone adressen
+in de hoofdstad. Hacienda Limache wordt bestuurd door de zoons van
+Senora Eastman en onderscheidt zich door een melkerij met toebehooren,
+zoo groot als er geen andere in Chili is, waar alle moderne vindingen
+worden toegepast, en die dan ook voor een groot deel in de behoeften
+der stad Valparaiso voorziet.
+
+Die melkerij is een onderneming van Senor Don Tomas Eastman, die een
+kantoor in Valparaiso heeft met depôts, van waar dagelijks bijna twee
+duizend gallons melk worden afgeleverd. Het tooneel, dat die hacienda
+in den vroegen morgen aanbiedt, is bijzonder levendig. Van twee tot
+zes uur wordt er bij kunstlicht gemolken, en daarna wordt de melk in
+kannen per spoor vervoerd naar Valparaiso op dertig mijlen afstands,
+om er door een staf van beambten te worden in ontvangst genomen,
+die de melk wegen en in de wagentjes en kannen voor de aflevering
+gereed maken.
+
+Ook boter maakt men op die hacienda, maar melk is hoofdzaak, omdat
+het gebleken is, dat voor farms dichtbij een dichtbevolkte plaats de
+melkleverantie het meeste voordeel oplevert. De onderneming neemt nog
+steeds in bloei toe, en Senor Eastman denkt zijn zaken uit te breiden
+door de hacienda's San Isidro en El Cajon de San Pedro, die hij gekocht
+heeft, ook op dezelfde wijze te exploiteeren. Het is opmerkelijk, dat
+zooveel rijke menschen in Chili ernstig hun aandacht wijden aan de
+ontwikkeling van hun landgoederen, en het jongere geslacht vertoont
+minder neiging tot geldverteren door weelderig buitenlands te leven,
+dan het geval is in andere landen, waar het geld gemakkelijk is
+verdiend en van vader op zoon is overgegaan. Senor Tomas Eastman,
+ofschoon een jongmensch van rijkdom en aanzienlijke familie, die,
+zoo hij wilde, een leven van nietsdoen en amusement kon leiden, is
+een der energiekste werkers en tracht niet enkel zijn eigen goederen
+te verbeteren, maar ook den standaard van landbouw en veeteelt in
+Chili in 't algemeen te verheffen.
+
+Bijna elke hacienda heeft haar specialiteit. Op de eene is het de
+teelt van graangewassen; op een andere de melkerij, en weer op een
+andere de teelt van mooie koeien en paarden. Op de hacienda's van
+Ucuquer en La Pena in de provincie Quillota richtte men in 1879 een
+farm in voor de productie van Durhamsch vee. De resultaten waren zoo
+gunstig, dat de tegenwoordige eigenaar van deze bezittingen, Senor
+Don Carlos Hopfenblatt, aan de verschillende hacienda's van het land
+jaarlijks honderden mooie dieren levert, en er bestaat geen enkele
+reden, om in het buitenland voortaan echt Durhamsch vee te koopen.
+
+Van geheel anderen aard is de specialiteit der zeer uitgestrekte
+hacienda Santa Ines te Nos, eenige mijlen ten zuiden van Santiago
+aan den spoorweg. De bezoekers van dit prachtige landgoed stappen
+uit den trein; een particuliere tram, die bij de hacienda Santa Ines
+behoort, wacht, om hen naar hun bestemming te brengen op vele mijlen
+afstands. De tram rijdt door een streek vol afwisseling, langs weiden
+en langs het riviertje, dat het landgoed van water voorziet; dan door
+zware lanen van populieren tot vlak bij den ingang van het huis, waar
+een breede veranda, omhangen met wilden wingerd, aan ideale rust doet
+denken. Overal valt het oog op groote, hooge boomen, mooie struiken en
+velerhande bloemen. Door lanen van ceders en dennen brengt men u naar
+den kweektuin, waar duizenden jonge plantjes staan, gereed om vervoerd
+te worden, zoodra ze groot genoeg zijn voor de markt. Tuinbouw is hier
+hoofdzaak en op Santa Ines van Senor Don Salvador Izquierdo wordt
+groote aandacht gewijd aan wat de wetenschap daaromtrent leert. De
+hier gekweekte chrysanthemums zijn buitengewoon groot, en men kan
+er bijna elke bestaande variëteit bewonderen. Rozen, anjelieren,
+violieren groeien er in overvloed en van de edelste variëteiten.
+
+Het drogen van vruchten is een industrie, die in Chili steeds in omvang
+toeneemt, en ofschoon in elke streek de methode weer verschilt, toch
+bewijzen de resultaten, dat het een winstgevende bron van inkomsten
+is. Op de hacienda's in het Elqui-dal worden druiven, perziken en
+andere vruchten machinaal gedroogd, en in het centrale dal, waar de
+zomers heet en regenloos zijn, worden de vruchten in de zon behandeld
+en verliezen daardoor haar vochtgehalte.
+
+Het leven is druk op een chileensche hacienda, maar het heeft
+groote bekoring en aantrekkelijkheid, waartoe het heerlijke klimaat
+niet weinig meewerkt. De chileensche landheer is een toonbeeld
+van athletische mannelijkheid; hij rijdt veel paard en zou die
+sport niet kunnen ontberen. Dikwijls hebben jachtpartijen plaats,
+die soms een week duren en die in het Andesgebergte, nog ten deele
+ongeëxploreerd terrein, iets zeer opwekkends hebben. Vaak vergeet men
+het wild, om de streek zelve te onderzoeken. In het laatst van 1904
+ging een jachtgezelschap in de hoogere deelen van de Andesketen een
+expeditie ondernemen. Men kwam van een der hacienda's bij Santiago,
+en na allerlei stoute klimpartijen en ongewone avonturen ontdekte
+een deel van het gezelschap een meer van twintig mijlen in omtrek;
+dertien duizend voet ongeveer hoog gelegen, een meer, waar geen enkel
+aardrijkskundig werk melding van maakt, en dat zich in den krater
+van een uitgedoofde vulkaan scheen te bevinden. Er was veel wild,
+ganzen en eenden in overvloed; ook zag men er flamingo's. Een der
+heeren nam verscheiden photografieën van de plek, en toen de expeditie
+huiswaarts keerde, had zij de voldoening van den gelukkigen jager,
+gevoegd bij die van den met succes werkenden ontdekker.
+
+Op vele der hacienda's kan men in de riviertjes en meertjes
+heerlijk visschen en bootje varen; groote zwembassins met moderne
+geriefelijkheden zijn voor het gebruik der familie ingericht en
+verschaffen de prettigste gelegenheid voor een koele onderdompeling.
+
+Veel oude spaansche namen treft men aan onder die der eigenaars van
+hacienda's, maar eveneens komen buitenlanders er op voor, met name
+vrij wat Engelschen. Een der rijkste hacienda-bezitsters, Senora
+Dona Juana Ross de Edwards is de dochter van engelsche ouders. Haar
+goederen zijn enorm winstgevend; maar een groot deel der opbrengst
+wordt voor liefdadige doeleinden besteed. Een familie Swinburne,
+nauw verwant met den engelschen dichter van dien naam, heeft al drie
+geslachten lang in Chili gewoond, meestal op de hacienda.
+
+Een leger van arbeiders is op zulk een landgoed werkzaam. De
+administrateur leidt de geheele inrichting, en onder hem staan
+_capataces_ of opzichters, die toezicht houden op de gewone
+landarbeiders. De _guaso_ uit Chili is een type, dat veel gelijkt op
+den _gaucho_ uit Argentinië en den _cowboy_ van Noord-Amerika. De
+werklieden leven zeer eenvoudig; _mote_ of gekookte maïs is hun
+hoofdvoedsel; maar op feestdagen nemen zij hun kans waar. Vooral de
+verjaardag van den patroon wordt luisterrijk gevierd.
+
+Wie van het buitenleven houdt, ziet op zoo'n hacienda een aardige
+vereeniging van winstgevend werk en gezond levensgenot, en het is
+onmogelijk, zich een juist denkbeeld te maken van het chileensche
+volkskarakter, zonder de Chilenen te zien in de meest representatieve
+van alle chileensche woningen, de hacienda.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13867 ***
diff --git a/13867-8.txt b/13867-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..8acc466
--- /dev/null
+++ b/13867-8.txt
@@ -0,0 +1,1652 @@
+The Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Author: Marie Robinson Wright
+
+Release Date: October 25, 2004 [EBook #13867]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Marie Robinson Wright
+
+
+
+Aan de vrouwen van Chili draagt "met waardeering en bewondering van
+haar uitstekende hoedanigheden van geest en hart" de schrijfster, Marie
+Robinson Wright van Philadelphia, haar groot werk _The Republic Chile_
+op. Het rijk uitgemonsterde en keurig uitgegeven boek is tegelijk te
+Philadelphia en te Londen verschenen. Het geeft geen reisverhaal,
+maar behandelt in een reeks van aangenaam geschreven hoofdstukken
+Chili's geschiedenis en zijn tegenwoordige regeering, zijn financiëelen
+toestand en zijn buitenlandschen handel, de hoofdstad Santiago en den
+heuvel Santa Lucia, de vloot, het leger, het maatschappelijk leven,
+kerken en liefdadigheid, de universiteit met bibliotheken en musea, het
+opvoedingssysteem en den stand van schilder- en van beeldhouwkunst. 't
+Gewaagt van de drie zones, waarin Chili natuurkundig en dus ook uit het
+oogpunt van zijn flora en zijn fauna te verdeelen valt, van Valparaiso,
+Chili's eerste handelsstad, en van het chileensch Trouville, 't mooie
+Vina del Mar; van 't leven op een hacienda, van de wijnproductie en
+de warme bronnen; van den rijkdom aan salpeter en de Lota-mijnen;
+van de opbrengst aan delfstoffen als goud, zilver, ijzer, koper en
+steenkool; van spoorwegen en stoombooten, landbouw en industrie, en ten
+slotte van die verre zuidelijke streken in de langgerekte republiek,
+Patagonië met Punta Arenas, Vuurland en het eenzame Juan Fernandez.
+
+Wellicht zal het den nederlandschen lezer thans in 't bijzonder
+interesseeren, nu onze minister van Waterstaat er vertoeft om het
+land van zijn bekwaamheid als ingenieur te doen profiteeren volgens
+een reeds vroeger aanvaarde verplichting.
+
+Wij zullen hier en daar een greep doen uit de rijke stof, die door
+de schrijfster degelijk wordt beheerscht, hetgeen niet behoeft
+te verwonderen, daar zij vijf jaren aaneen in Zuid-Amerika heeft
+gereisd en groote tochten ondernam van den Boven-Amazonenstroom tot
+Vuurland en van den Atlantischen tot den Stillen Oceaan. Driemaal deed
+zij de spoorreis over de Andes-keten, en Chili trok haar van alle
+zuid-amerikaansche republieken het meest aan. Daar bracht zij twee
+jaren door en leerde er land en volk grondig kennen. Beide looft
+en prijst zij, en het is haar een genoegen, heldere denkbeelden
+over de interessante republiek en hare hulpmiddelen te mogen helpen
+verspreiden.
+
+"Het doet mij leed," schrijft zij, "dat ik, bij de meer uitvoerige
+behandeling van Chili's jongste geschiedenis, genoodzaakt ben geweest,
+de annalen van het roemrijke verleden kort samen te vatten. Daar toch
+vindt men in overvloed bewijzen van groote dapperheid en opofferende
+vaderlandsliefde. Dezelfde karakteristieke trekken, die het chileensche
+volk sterk hebben gemaakt in de verdediging zijner nationale rechten,
+hebben het ook de geestkracht en den ondernemingslust gegeven, die
+noodig zijn, om het in handel en industrie tot een flinke hoogte te
+brengen, en er is thans geen enkel land in Zuid-Amerika, waar de
+algemeene vooruitgang gestadiger en degelijker is geweest en waar
+men zijn betrekkingen tot buitenlandsche machten op beter en hechter
+grondvesten heeft kunnen bouwen. Wat intellectueele beschaving betreft,
+nemen de Chileenen een eereplaats in onder de meest vooruitstrevende
+volken, en hun geleerden, schilders en beeldhouwers hebben zich naam
+gemaakt in de hoogste kringen van Europa en Amerika."
+
+De vooruitzichten zijn bijzonder gunstig voor den vooruitgang van
+de republiek, want de twintigste eeuw ziet den handel meer dan ooit
+vroeger zijn aandacht wijden aan de havens van den Stillen Oceaan.
+
+Aan Santiago valt daarbij een eereplaats ten deel, de mooie stad
+met haar witte kroon van de Andesketen. De stad ligt in prachtige,
+schilderachtige omgeving, als een koningin in een reuzenkasteel,
+haar door de natuur geschonken, waar de muren van het onvergankelijke
+graniet der Cordillera's opgetrokken zijn, en torens tot den hemel
+reiken. Zij ligt open naar het Westen, als wachtte zij van daar de
+groote toekomst, die in dit land van belofte voor haar is weggelegd. En
+van de met sneeuw bedekte toppen achter haar, die scherp tegen den
+blauwen hemel afsteken, ligt zonder eenige begrenzing vóór haar de
+eindelooze Stille Oceaan, waar geen vreemde mogendheid de uitbreiding
+van Santiago's handel kan beperken.
+
+Het is onmogelijk, zich een liefelijker beeld te denken, dan dat,
+hetwelk Santiago aanbiedt bij zonsondergang, als de stad gehuld is
+in het purper en het goud, dat op de Andestoppen straalt en hen
+in warmen gloed zet. Er is iets, dat aan Rome herinnert in deze
+chileensche hoofdstad met haar mooien heuvel, die als een koepel van
+een kerk midden uit haar straten oprijst; maar terwijl de heuvel van
+het Quirinaal de macht en 't aanzien van het koningschap belichaamt,
+is Santa Lucia, de tegenhanger in Chili, een symbool van den geest der
+vrijheid, heerschend in de Nieuwe Wereld. De paleizen van grooten en
+van souvereinen worden hier vervangen door de schouwburgen en villa's
+van een vrij en onafhankelijk volk.
+
+De Alameda is wel genoemd de Via Appia van dit westersch Rome. In de
+dagen, toen Chili nog een spaansche kolonie was, hielden de spaansche
+gouverneurs langs dien weg hun luisterrijken intocht. Later, in de
+opwindende dagen van den vrijheidsoorlog, hadden de overwinnende
+legers hier het eerst de welkomstgroeten in ontvangst te nemen, die
+hen later zoo overvloedig op de openbare pleinen der hoofdstad te
+beurt vielen. Langs dezen weg, die nu de mooiste straat der stad is,
+treedt ook tegenwoordig de bezoeker Santiago binnen in de schaduw
+van statige boomen, voorbij fonteinen en standbeelden en prachtige
+bloemen, bekoord door het fraaie uitzicht op den Santa Lucia met de
+trotsche toppen der Cordillera's op den achtergrond.
+
+Die Alameda de las Delicias is bijna drie mijlen lang en
+driehonderdvijftig voet breed en loopt door de stad van Santa Lucia
+naar het Centrale Spoorwegstation. Van een eenvoudigen straatweg
+naar de oude koloniale hoofdstad is het de voornaamste boulevard der
+moderne metropolis geworden, die zelve zich uit een plaatsje van weinig
+beteekenis tot een der meest bekoorlijke steden heeft ontwikkeld.
+
+Gelegen in het dal der Mapocho, heeft de stad vroeger veel te lijden
+gehad van de overstroomingen der rivier, en eerst door de geheele
+kanalizatie van het rivierbed, die in 1891 werd voltooid, is de
+tegenwoordige toestand verkregen, waardoor men voor alle invloeden
+van storm en overstrooming veilig is.
+
+Vóór den onafhankelijkheidsoorlog, waardoor op 18 September 1810
+de republiek Chili werd geboren, was Santiago niet veel meer dan
+een spaansch dorp, bestaande uit huizen van één verdieping en met
+geen andere aantrekkelijkheid dan een paar pleinen en parken en de
+particuliere patio's, bekend uit alle spaansche steden. De plaats
+breidde zich gaandeweg uit, maar altijd naar gewone, traditioneele
+begrippen, zonder de moderne verbeteringen der steden van den nieuweren
+tijd. De Alameda de las Delicias was gedurende twee eeuwen na de
+verovering een gewone weg, belangrijker wordend, naarmate de stad
+zich uitbreidde, maar toch geen drukke verkeersweg.
+
+Daar zij was aangelegd in de oude bedding van een tak der Mapocho,
+werd de Almeda met haar moerassigen grond en oneffen bestrating eerder
+beschouwd als een gebrek dan als een sieraad van de hoofdstad. De
+mooiste straat in koloniale tijden en de populaire wandelweg was de
+Paseo de la Piramide, die langs den zuidelijken oever van de Mapocho
+liep en door treurwilgen werd ingesloten.
+
+Eerst in de laatste helft der 19de eeuw had de verandering plaats,
+die de hoofdstad maakte tot de tegenwoordige moderne stad met
+haar welonderhouden parken en pleinen, mooie huizen en breede
+straten. Tijdens het bestuur van Don Benjamin Vicuna Mackenna werd
+de stad in 1872 geplaveid en kreeg een betere verlichting, de Alameda
+werd verbeterd en de Santa-Luciaheuvel werd van een onoogelijke hoogte
+midden in de stad tot een heerlijk park. Deze verbeteringen waren
+noodzakelijk geworden met den nieuwen stijl en de sierlijkheid der
+rijke woonhuizen en der openbare gebouwen van de stad. Het vroegere
+verouderde voorkomen maakte plaats voor de moderniteit van heden,
+en de toewijding der bewoners van Santiago aan hun stad bleek uit tal
+van particuliere bijdragen voor de verfraaiing. Zoo is het geliefde
+Cousino-park genoemd naar den schenker, den millionair Don Luis
+Cousino, die den grond aan de gemeente afstond.
+
+Het groote fortuin van de Cousino's werd een halve eeuw geleden
+gemaakt, toen de chileensche kapitalist de groote onderneming waagde
+van de exploitatie der steenkolenmijnen in het Lotadistrict. Lota
+is nu het bloeiende middelpunt van een nijverheidsgebied en ligt
+dichtbij Coronel in de provincie Concepcion. De geheele bevolking
+van 15000 zielen is afhankelijk van de mijnmaatschappij, waarin de
+familie Cousino den toon aangeeft. Senor Don Matias Cousino kocht in
+1852 den grond en begon terstond op energieke wijze de exploitatie.
+
+Bij zijn dood, tien jaren later, ging de bezitting over in handen
+van zijn zoon Senor Don Luis Cousino, die in 1869 de maatschappij
+Esplotadora de Lota y Coronel stichtte en 't grootste getal aandeelen
+zelf behield. Hij bracht de onderneming tot groote hoogte en veel
+andere giften aan de gemeenschap getuigen, met het Cousino-park
+in Santiago, van zijn mildheid. Zijn weduwe Senora Dona Isidora
+Goyenechea de Cousino kocht alle aandeelen op en werd eenige
+eigenares van de Lota-maatschappij. Zij was een tijdlang de rijkste
+vrouw ter wereld, toen haar vermogen op zeventig millioen dollars
+werd geschat. Eenige malen stak zij den oceaan over, om eenigen
+tijd in Europa te vertoeven, en in Parijs was zij als de door de
+fortuin meest begunstigde vrouw bekend, terwijl de _Rue Lota_ naar
+haar werd genoemd. Met haar eigen schip deed Senora Cousino een reis
+naar het Oosten, bezocht de Sandwich-eilanden en werd overal als een
+koninklijke gast gehuldigd. Bij haar dood in 1898 werd de bezitting
+geërfd door haar zes kinderen, van wie vier, Don Alberto, Don Carlos,
+Dona Adriana en Dona Loreto, nog in leven zijn.
+
+Het stadje Lota ligt op vijf mijlen afstands van Coronel, waarmee het
+door den Arauco-spoorweg is verbonden. Het is verdeeld in Lota Alta
+of de bovenstad en Lota Abajo, de benedenstad aan den voet van den
+heuvel. De bovenstad behoort aan de Compania Esplotadora de Lota,
+en men vindt er de kantoren der maatschappij met de woningen der
+beambten en werklieden, hun kerk en school en hospitaal. In een kleine
+dagreis per spoor bereikt men Santiago, waar de eigenaars der mijnen
+resideeren. Maar te Lota hebben zij ook een paleisje met een prachtig
+park, dat met de grootste zorg wordt onderhouden, in tegenstelling
+met het huis, dat na den dood van Senora Cousino onbewoond is gebleven.
+
+Maar om op Santiago en de Alameda terug te komen, die rijweg is de
+bekoorlijkste van alle zuid-amerikaansche _paseo's_. Men ziet er
+niet enkel weelde en mooie equipages, maar tevens is men er als in
+een museum, in Chili's _Ruhmeshalle_, niet besloten binnen vier muren,
+maar in de open lucht tusschen boomen en bloemen, fonteinen en vijvers,
+waar de vogels zingen, en de kinderen spelen en waar de geschiedenis,
+verteld in brons en marmer, de menschen kan opwekken tot moed en
+vaderlandsliefde. Het edele voorbeeld van de vereeuwigde helden
+wordt er den jongen menschen voortdurend voor oogen gesteld. Niet
+alleen als werken van kunst wekken de standbeelden en de monumenten
+van de Alameda onze bewondering, maar ook als blijken van de nobele
+gevoelens der natie, die dit middel heeft te baat genomen, om haar
+dankbaarheid te toonen jegens de helden uit de bevrijdingsoorlogen.
+
+Een trotsch monument herinnert aan den grooten generaal Don José
+San Martin, te paard voorgesteld met het vrijheidsvaandel in de
+rechterhand. Het werd onthuld op 5 April 1863, den verjaardag
+van Maipo. Die slag van 5 April 1818 in de vlakte van Maipo,
+eenige mijlen ten zuiden van de hoofdstad, was een schitterende
+overwinning van de republikeinen over het leger van de royalisten,
+tegen wie de jonge republiek zich telkens weer had te wapenen na
+haar onafhankelijkheidsverklaring.
+
+Een ander ruiterstandbeeld is er verrezen voor den grootsten
+chileenschen generaal Bernardo O'Higgins, wiens dapperheid en
+vaderlandsliefde indrukwekkend gesymbolizeerd zijn in de bronzen
+figuur, die hem voorstelt, zooals hij Rancagua ontruimt met zijn
+dappere soldaten en, wijzend op Santiago, uitroept: "Wij geven noch
+vragen kwartier". Het standbeeld staat op een voetstuk van wit
+marmer met basreliefs, die de belangrijkste gevechten weergeven,
+waarin generaal O'Higgins zich onderscheidde.
+
+De vader van dezen generaal was Ambrosio O'Higgins, die in 1788 door
+den koning van Spanje tot gouverneur van Chili benoemd was. Hij zocht
+niet, als zijn voorgangers, onophoudelijk zijn voldoening in den
+strijd tegen de Araucaniërs, de oorspronkelijke bevolking, maar hij
+trachtte den vrede te bevestigen en het land tot bloei te brengen. Hij
+was Ier van geboorte, ging naar Spanje en vestigde zich als koopman in
+Peru. Hij verloor zijn vermogen, stelde zich in dienst des konings en
+ging naar Chili. Zijn eerlijkheid en zijn scherp verstand vestigden
+de aandacht op hem en in een voorspoedige carrière bracht hij het
+tot het ambt van gouverneur van Chili. De noordelijke provincies,
+die over 't geheel verwaarloosd waren, bezocht hij in persoon, deed
+onderzoekingen in de woestijn van Atocama en keerde over Valparaiso
+naar Santiago terug.
+
+Als gevolg van die reis kwamen er een groot aantal verbeteringen in
+den toestand der Indianen, die op het land of in de mijnen werkten, en
+zijn uitstekend bewind bleek ook uit de wijze, waarop hij tegenover de
+Araucaniërs handelde. Hij verbood, hen zonder noodzaak aan te vallen
+of te beleedigen, en ofschoon de troepen ten allen tijde op oorlog
+voorbereid moesten zijn, mocht geen poging worden verzuimd, om den
+vrede te handhaven. De uitslag bewees, hoe beleidvol zijn optreden was,
+want de Indianen, die zagen hoe de Spanjaarden op hun hoede waren,
+zorgden wel, dat ze geen aanval waagden, en in het veilige gevoel,
+dat hen geen gevaar dreigde, als zij zich rustig hielden, begonnen ze
+hun velden ijverig te bebouwen. Aan de openbare wegen liet gouverneur
+O'Higgins groote zorg besteden, en tegen de overstroomingen der
+Mapocho beveiligde hij de hoofdstad door doelmatig aangebrachte dammen.
+
+In 1789 vaardigde hij een decreet uit, waarbij alle indiaansche slaven
+vrij werden verklaard, hoewel hij de landeigenaars daardoor tegen
+zich in het harnas joeg en zich den haat op den hals haalde van de
+eigenaars der mijnen, waarin slaven werkten. Het belastingstelsel
+onderging allerlei verbeteringen en altijd was hij in de weer, den
+weg te effenen voor handel, industrie en landbouw.
+
+De hoogste positie, die de kroon in die dagen in Zuid-Amerika te
+vergeven had, viel hem als blijk van de bijzondere tevredenheid
+des konings in 1795 ten deel, namelijk den post van onderkoning van
+Peru. Het volgend jaar reisde hij naar Lima, maar hij liet in zijn
+geliefd Chili zijn zoon Bernardo achter, die bestemd was, zulk een
+groote rol te spelen in de latere politiek van Chili. Hij toch werd een
+der helden uit den vrijheidsoorlog, een der stichters van de republiek.
+
+Want door de grootere ontwikkeling in staatkundig en maatschappelijk
+opzicht, door het betere onderwijs vooral, begonnen de Chilenen
+het onrecht in te zien van sommige spaansche regeeringsmaatregelen
+en van het dwangstelsel, dat hen in allerlei richting hinderde in
+den vooruitgang. Bemoeilijking van den handel, overmatige invloed
+van de geestelijkheid, verbod van lectuur, gemis aan vrijheid van
+drukpers en van vereeniging en vergadering, dat alles werd meer
+en meer als een belemmering gevoeld, vooral na de ontroerende
+voorbeelden van den vrijheidsoorlog in Noord-Amerika en van de
+Fransche Revolutie. De begeerte, om meer te weten te komen van de
+buitenwereld, was een prikkel tot het koopen der verboden lectuur
+en gaf tevens een verklaring van de populariteit der _tertulia's_
+of avondbijeenkomsten in de salons der personen, die in Europa hadden
+gereisd en op de hoogte waren der nieuwere vrijheidsbegrippen, en de
+boeken der bekende fransche schrijvers uit die dagen hadden meegenomen.
+
+Tijdens de regeering van gouverneur Carrasco, van 1808 tot 1810,
+nam de zucht naar vrijheid een meer definitieven vorm aan; Napoleons
+verovering van Spanje en de gevangenneming van den spaanschen koning
+steunden den geest van vrijheid, en op 16 Juni 1810 moest gouverneur
+Carrasco afstand doen, vooral onder pressie van den _cabildo_ of het
+stadsbestuur van Santiago.
+
+Er werd een Administratieve Raad gekozen, die de regeeringsmacht zou
+in handen hebben tot een Nationaal Congres bijeengekomen zou zijn,
+om den regeeringsvorm vast te stellen. De openbare vergadering van 18
+September 1810 besloot tot de instelling van de Junta Gubernativa,
+de eerste onafhankelijke regeering in Chili. Een dag van glorie
+was die geboortedag der republiek, de opwinding in de hoofdstad
+was buitengewoon groot en de straten waren vroolijk en luidruchtig,
+overstraald door de lichten der illuminatie, omgolfd door de tonen
+der muziek.
+
+Enkele maanden later kwam het eerste Congres, de vergadering van
+afgevaardigden des volks bijeen. Onder de allereerst aangenomen wetten
+was er een tot volkomen afschaffing der slavernij. Tot eer van de
+jonge natie zij gezegd, dat nu zij zelve als volk haar vrijheid had
+gewonnen, zij ook begeerde, dat ieder individu op chileenschen grond
+de rechten van de vrijheid zou genieten. Van de republiek Chili kan
+evenals van Mexico worden gezegd, dat haar vrije vlag nooit boven
+slaven heeft gewapperd.
+
+Toen kwam er echter, als zoo dikwijls in dergelijke omstandigheden,
+persoonlijke eerzucht in het spel, die dreigde, 't goed begonnen werk
+te storen, en bij de twisten en oneenigheden tusschen de leiders van
+het burgerlijk bestuur moest men gedoogen, dat een spaansch leger
+uit Peru een inval deed, om het land voor Spanje te heroveren.
+
+In Januari 1813 landden de spaansche troepen onder generaal Pareja te
+Ancud op het eiland Chiloë en spoedig daarna te Valdivia, Talcahuano en
+Concepcion. In die meer afgelegen provincies waren, als indertijd in
+de Vendée in Frankrijk, veel royalisten, die zich nu bij de spaansche
+troepen voegden en op de hoofdstad Santiago aantrokken.
+
+Doch de voortgang van Pareja's leger werd gestuit te Chillan door het
+patriottenleger onder generaal Carrera, die al spoedig als bevelhebber
+plaats maakte voor O'Higgins, wiens talenten de aandacht van de Junta
+hadden getrokken en die in den strijd veel steun vond bij kolonel Juan
+Mackenna. Er werd een wapenstilstand gesloten, dat men de legers zou
+kunnen reorganizeeren, en op 1 October 1814 werd de strijd hervat met
+het gevecht bij Rancagua, toen het spaansche leger, dat versterking
+uit Peru had gekregen, onder generaal Osorio tegen O'Higgins optrad
+met een vijfmaal zoo sterke macht als die der republiek.
+
+Er volgde een noodlottige nederlaag na een tweedaagschen strijd en
+een heftige verdediging van Rancagua, waarna de spaansche generaal
+er zijn intocht hield en O'Higgins zijn beroemden terugtocht ondernam.
+
+Weldra volgde de intocht der Spanjaarden in Santiago en drie jaren
+lang heerschten zij opnieuw over Chili.
+
+Die jaren waren echter de voorbereiding voor nieuwen strijd, en de
+beide helden O'Higgins en generaal San Martin wachtten met andere naar
+Argentinië uitgewekenen den geschikten tijd af. In Januari 1817 begon
+de marsch over het Andesgebergte door den Uspallata-pas. Het was een
+lange en moeilijke tocht, maar de uitslag van het op 12 Februari bij
+Chacabuco geleverde gevecht beloonde de moeite. Daar werd opnieuw voor
+de vrijheid van Chili met schitterenden uitslag gestreden, en het daar
+gegeven voorbeeld werkte aanstekelijk in de andere zuid-amerikaansche
+koloniën van Spanje.
+
+Nog eenmaal probeerde een spaansch leger de herovering. Generaal San
+Martin trok het tegemoet, en in de vlakte van Maipo, enkele mijlen
+ten zuiden van de hoofdstad, had op 5 April 1818 een beslissende slag
+plaats, die den royalisten alle verdere kansen ontnam.
+
+O'Higgins was tot Opperdirecteur van den Regeeringsraad benoemd en
+leidde het bestuur in Chili tot 1823. Hij was met dictatoriale macht
+bekleed en velen verweten hem een te eigenmachtig optreden. De held
+van Chacabuco moest zijn gezag neerleggen en generaal Ramon Freire
+nam zijn plaats in. O'Higgins stierf een jaar later. Een praalgraf op
+het kerkhof van Santiago wijst de plaats aan, waar hij ligt begraven
+en, zooals wij reeds zagen, op de Alameda van Santiago staat zijn
+ruiterstandbeeld.
+
+Het eigenlijk middelpunt der hoofdstad is de Plaza de la Independencia
+of de Plaza de Armas. Bloemen vormen het centrum van dat plein,
+waaromheen men fraaie gebouwen ziet als de kathedraal en het
+bisschoppelijk paleis, het postkantoor, 't gemeentehuis, telegraaf
+kantoor e.a. Twee der zijden worden door winkels ingenomen, onder hun
+schilderachtige booggalerijen, de _portales_. 's Avonds wandelt er
+de deftige chileensche wereld, zooals in andere spaansche landen ook
+de _paseo_ of wandeling op de Plaza een dagelijksch verschijnsel is.
+
+Een droevige gebeurtenis had op het plein plaats in 1863, toen een
+vreeselijke brand de Compania-kerk verwoestte, bij welke gelegenheid
+meer dan duizend menschen, voor het meerendeel vrouwen, omkwamen. De
+stad is meermalen door hevige branden geteisterd. Nog pas, op 27
+Februari van dit jaar 1906, brandde de schouwburg van San Martin af,
+waarbij ook eenige dooden vielen te betreuren en honderden gekwetst
+werden.
+
+Het nieuwe Congresgebouw, ook aan het plein, werd juist gebouwd,
+toen de brand der Compania-kerk voorviel; toen het in 1875 voltooid
+was, besloeg het mee de terreinen, die door den kerkbrand vrijgekomen
+waren. Het is een der fraaiste openbare gebouwen van Zuid-Amerika. Ook
+het Caso de Moneda, de Munt, maakt veel indruk, vooral door zijn
+grootte; het bevat ook de gouvernementszalen voor den ministerraad. De
+vele _patio's_ of binnenpleinen, tusschen de afzonderlijke gedeelten,
+verminderen de strenge somberheid van het zware monumentale gebouw.
+
+Rondom Santiago zijn allerlei aardige plaatsjes gelegen, die men per
+tram of trein of omnibus bereiken kan. Apoquindo is allerliefelijkst
+gelegen als in een nestje tusschen heuvels. San Bernardo is een
+schilderachtig stadje te midden van weiden en dicht genoeg bij de
+Cordillera's, om 't genot te hebben van den koelen bergwind. Ook
+Santiago, dat bijna twee duizend voet boven het niveau der zee ligt,
+kan zelfs midden in den zomer koel zijn, want de grootste bekoring
+van Santiago is niet gelegen in de mooie huizen en de statige
+openbare gebouwen, ook niet in de aangename omgeving, maar in de
+onvergelijkelijke atmosfeer. Zoowel de winters als de zomers hebben een
+prettige temperatuur, ondanks de dichte nabijheid van de Cordillera's,
+die vele maanden van het jaar een zwaren mantel van sneeuw dragen en
+welker hoogste toppen onder eeuwige sneeuw verscholen liggen.
+
+Als een gulden lint omboordt Chili een groot deel van de kust
+van Zuid-Amerika. Het is een verwonderlijk smal land, bijna drie
+duizend mijlen lang en minder dan gemiddeld honderd mijlen breed. Uit
+natuurkundig oogpunt biedt het de grootste verscheidenheid aan. In
+'t Noorden de groote, woeste salpeterdistricten, in Midden Chili
+de prachtige, begroeide berghellingen met wijngaarden en heerlijke
+oofttuinen, zonnige korenvelden, en in het Zuiden de woeste fjorden aan
+de straat van Magellaens, met Vuurland en de verlaten eilandenwereld
+er omheen.
+
+Ook het klimaat van Chili biedt groote verschillen aan, niet enkel
+doordien het zich over dertig breedtegraden uitstrekt, maar ook door
+den invloed van de winden der Cordillera's en de zeestroomingen
+van den Grooten Oceaan. In het Noorden wisselt de temperatuur het
+geheele jaar door binnen een verschil van niet meer dan tien graden
+Celsius. Er valt bijna geen regen ten noorden van 27° Z.B., en in de
+woestijn bij Tarapaca is de laatste hevige regenval bijna honderd
+jaar geleden. Door zwaren dauw wordt echter de grond er nu en dan
+bevochtigd. De koude stroom van den Zuid-Pacifischen Oceaan oefent
+in den zomer een verkwikkenden invloed uit op de temperatuur, zoodat
+de hitte nooit buitengewoon groot is.
+
+In Midden-Chili is het klimaat gematigd en heerlijk; men kan juist
+even de vier jaargetijden onderscheiden, maar groote verschillen
+merkt men niet. Het regent alleen een weinig in den winter, en sneeuw
+valt zelden elders dan op de bergen. Zoowel aan de kust als in het
+binnenland is het land zeer gezond.
+
+In het Zuiden regent het in iedere maand en den grootsten tijd van
+het jaar is de lucht bewolkt. Vooral geldt dit voor de streek rondom
+Valdivia en Chiloe; in de Straat van Magellaens sneeuwt het veel in
+den winter, die van Mei tot Augustus duurt.
+
+Door de geheele lengte van het land strekken zich twee bergketenen
+uit, het Andesgebergte en het Kustgebergte, met kortere transversale
+ketenen daartusschen, zoodat als men het groote centrale dal volgt,
+dat van het Noorden naar het Zuiden loopt, men dat in een aantal
+kortere dalen gesplitst vindt, terwijl dwarsdalen van de Andes af de
+zee bereiken. Het resultaat is een groote verscheidenheid van heuvels
+en dalen.
+
+De Atacama-woestijn in het Noorden is, hoe woest en verlaten ook,
+niet zonder schilderachtigheid. De kale rotsen en de enkele afgelegen
+bosschen omgeven de roodbruine vlakte, en in de nauwe kloven en dalen,
+waar als-het-ware een lint van groen langs de rivieren ligt, treft
+de frischheid door de tegenstelling met de omringende dorheid.
+
+Slechts twee belangrijke rivieren vindt men in de provincie Tarapaca:
+de Camarones en de Loa met hun zijtakken, en twee in de provincie
+Atacama de Huasco en de Copiapo. Het landschap in de bergstreken van
+Coquimbo is prachtig, en waar de rivieren de Coquimbo, de Limari en
+de Choapa vloeien, treft men boomgaarden en schoone boerenhofsteden
+aan. De vruchtbaarheid van deze provincie en de rijkdom aan mineralen
+maken haar tot een kostbare schatkamer voor de republiek. De valleien
+van de Huasco en de Elqui zijn beroemd om hun edele druiven, en een
+groot aantal wijngaarden bedekken er de berghellingen. De provincie
+Coquimbo heeft voor een deel den aard van het noordelijke gebied en
+voor een ander deel dien van Centraal Chili, daar zij zoowel minerale
+producten als landbouwvoortbrengselen oplevert. Het klimaat heeft er
+sommige eigenaardigheden van de regenlooze streken, ofschoon met eenige
+wijziging. Drie of vier dagen van regen nu en dan is het allermeeste,
+wat er valt, en een gansche week van regen is iets ongehoords. Verder
+naar het Zuiden, te beginnen in de provincie Aconcagua, zoo genoemd
+naar den hoogsten top der Andesketen, beroemd geworden door de
+beklimmingen van Sir Martin Conway, den heer Fitzgerald en den heer
+Rankin, wordt de groote middenvallei breeder en zet zich voort over
+de geheele lengte van Chili tot bij den Chiloë-archipel.
+
+Sommige geologen meenen, dat de eilanden van den archipel van
+Patagonië een voortzetting zijn van het kustgebergte, en dat de zee,
+die ze scheidt van het vaste land, een ondergeloopen voortzetting
+is van het centrale dal. Dat dal is nergens schooner dan bij zijn
+begin. Het landschap is er boven alle beschrijving prachtig. In
+deze provincie ligt het schilderachtige dal Llai-Llai, of "hevige
+wind", zooals de indiaansche naam luidt, besproeid door de rivier de
+Aconcagua, die langs den noordrand vloeit. Deze rivier, die op den
+berg van denzelfden naam ontspringt, stroomt door een groot deel der
+provincie. Het is een forsche stroom, snel vlietend door de hoogere
+Cordillera's, waar hij bewonderd wordt door alle reizigers, die van
+Argentinië naar Chili reizen over den Uspallata-pas.
+
+De plantengroei is weelderig in de middenvallei, waar veel aan wijnbouw
+wordt gedaan en waar men tallooze _hacienda's_ of landgoederen
+vindt. Sommige daarvan hebben een groote uitgestrektheid; er wordt
+aan veeteelt gedaan en men ziet er korenvelden en olijvengaarden, met
+prachtige lanen van populieren er omheen. Rivieren en meren geven hier
+afwisseling aan het landschap en zijn voor de vruchtbaarheid van den
+grond van de grootste beteekenis. Het tegenwoordige besproeiingsstelsel
+dateert al uit den spaanschen tijd, ja was reeds bij de Indianen in
+gebruik vóór de verovering. De waarde van een farm wordt berekend
+niet naar haar grootte, maar naar de hoeveelheid water, die voor
+irrigatie dienen kan.
+
+De rivier de Maipo besproeit de provincie Santiago en over haar
+geheele lengte verschaft zij water aan vele der beste landerijen en
+wijngaarden. De groote _hacienda's_ Puenta Alto, Santa Ines, Guindos,
+Buin en Hospital worden door deze rivier besproeid, die bij de kleine
+haven San Antonia de zee bereikt, even ten zuiden van Valparaiso. De
+Mapocho, een zijtak van de Maipo, stroomt door Santiago, en is door
+een aantal mooie bruggen overspannen.
+
+Van de vrij groote meren in de Cordillera's is het Zwarte Meer of de
+Laguna Negra het best bekend als de bron der Maipo en omdat het gezien
+kan worden door de reizigers, die den Cumbrapas overgaan. Andere meren
+zijn het Yeso-meer in de hoogere Cordillera's, en het Aculeo-meer
+aan den voet der kustketen. Het laatste, zestien vierkante mijlen
+groot, wordt druk bezocht, om de goede vischgelegenheid, die het
+water aanbiedt, en om de rijke jachtterreinen in den omtrek.
+
+Overal in die middenprovincies Santiago, O'Higgins, Colchagua, Curico,
+Talca, Maule, Linares en Nuble wordt het landschap verfraaid door
+heuvels, dikwijls met prachtige bosschen bedekt. Mooi is ook daar de
+rivier, de Maule, de eenige, die over een vrij groote lengte bevaarbaar
+is en den Stillen Oceaan bij de haven Constitucion bereikt. De streek,
+waardoor zij loopt, is een tuin gelijk, en in den zomer is over de
+geheele lengte van haar dal de oever bedekt met bloeiende boomen
+en struiken. De monding van de Maule is beroemd om de rotsen en
+klippen, die hooge zuilen en pilaren vormen, vreemd uitgesleten door
+de werking van de winden en getijden. De _Piedras de las Ventana's_
+of Vensterrotsen vertoonen de grilligste vormen, en de Iglesia of
+Kathedraalrots, die op een mijl afstands van de overige staat, ziet
+er uit als een kerk. Dit verrukkelijk plekje, waar een ruime grot
+midden in de rots aan het schip der kerk doet denken, is een geliefd
+oord voor zomeruitstapjes, en men kan het gemakkelijk per spoor of
+stoomboot bereiken.
+
+Behalve de rivier, de Maule, zijn er in deze buurt een aantal
+dergelijke stroomen, als de Rupel met haar onstuimigen zijtak, de
+Cachapoal, vloeiend door de streek der beroemde warme bronnen van
+Cauquenes; de Mataquito en de Itata, samenkomend dichtbij de badplaats
+Chillan. Geen land in Zuid-Amerika heeft beter gelegenheid voor
+verbinding der rivieren door kanalen. De overvloed aan waterkracht,
+die men met weinig moeite in gebruik zal kunnen stellen, belooft
+het land een groote toekomst wat zijn industrie betreft. Er worden
+reeds plannen gemaakt voor de exploitatie van de Laja-watervallen,
+den Niagara van Chili, zooals men wel zegt. De val is in de provincie
+Concepcion in een tak van de rivier de Bio Bio.
+
+Die provincie Concepcion is de belangrijkste van Centraal Chili;
+zij heeft een uitgebreiden handel en verscheiden goede zeehavens. De
+grootste baaien van Chili, die van Talcahuano en van Arauco, behooren
+er toe. De grond wordt er voldoende besproeid door de Bio Bio en
+haar talrijke zijtakken. Ten noorden van het dal der rivier vindt
+men uitstekende wijnbergen en in het Zuiden der provincie Concepcion
+leveren de staatsbosschen goede inkomsten. De Bio Bio is bevaarbaar
+tot 150 mijlen van haar monding; zij komt uit een der bergmeren van
+het Andesgebergte en vloeit noordwestelijk, besproeit de provincies
+Malleco en Concepcion op haar weg naar den Stillen Oceaan, en bereikt
+dat einddoel bij de stad Concepcion. Daar is de rivier bijna twee
+mijlen breed.
+
+De stroom is behalve om zijn schilderachtige dalen en den weelderigen
+plantengroei langs zijn oevers ook bekend uit historisch oogpunt,
+namelijk als de scheidingslijn, die tijdens de verovering en in de
+koloniale periode de zuidgrens aangaf van de spaansche bezittingen
+in Chili en het begin van het territorium der Araucaniërs.
+
+Aan de oevers der Bio werden groote gevechten geleverd tegen
+de Indianen, en haar naam is verbonden met gebeurtenissen uit de
+krijgsgeschiedenis vanaf den tijd, toen Pedro de Valdivia zijn dood
+vond in een gevecht met de Indianen in de 16de eeuw, totdat er,
+nog pas vijftig jaar geleden, een eind kwam aan den strijd tegen
+de Araucaniërs.
+
+Van Conception af zuidwaarts houden de natuurlijke rijkdommen van
+het land op, zoo rijkelijk te vloeien, en de provincies Valdivia,
+Llanquihue en Chiloë vormen den overgang naar het leven aan de
+Magellaens-straat. De producten veranderen van aard, en in plaats van
+het zachte klimaat, dat weinig verandert in de vier jaargetijden,
+heerscht er een lagere gemiddelde temperatuur en worden de winters
+langer. Nog vindt men er goede graanvelden en rijke veestapels,
+terwijl de appelboomgaarden van Valdivia bewijzen, dat meer gehard
+fruit er uitstekend groeit.
+
+De houtopbrengst is in deze zuidelijke provinciën overvloedig, en het
+landschap is bijzonder mooi, vooral door den rijkdom aan meren. Het
+Lajameer ligt tusschen twee hooge bergen en in de buurt van den vulkaan
+Antuco; het vormt de bron van de rivier de Laja met haar prachtigen
+waterval. Veel vulkanen verrijzen langs de zuidelijke deelen der
+westkust, ook werkzame, zooals die van Villa Rica. Jammer genoeg
+zijn de heldere dagen, waarop men de schoonheid van het landschap
+ten volle kan genieten, weinig in aantal.
+
+Het eigenaardig kenmerk van de streek aan de straat van Magellaens
+zijn de archipels, de tallooze eilandengroepen die men er vindt en
+de hooge bergen. Op Vuurland en in een deel der kuststreken vindt men
+natuurlijk weiden, voor schapenteelt geschikt. Over 't geheel vertoont
+het land overeenkomst met de Schotsche hooglanden. Lange reeksen van
+duinen strekken zich mijlen ver uit, omzoomd door de bosschen meer
+binnenwaarts, waarachter de hoogere bergen oprijzen. Zeer weinig
+stoombooten varen tegenwoordig langs de kust aan de binnenzij der
+eilandengroepen, als zij de reis doen langs het chileensche Patagonië;
+maar wie in de gelegenheid is geweest, dien tocht te maken, dien gaat
+hij nooit uit de herinnering. De fjorden van Noorwegen doen in menig
+opzicht in schoonheid onder voor het Smythkanaal.
+
+Aan de oevers vindt men hier en daar sporen van indiaansche woningen,
+maar het aantal Indianen vermindert er van jaar tot jaar. De Indiaan
+uit deze streken draagt niet anders dan het vel van den guanaco of van
+den otter als kleeding, en hij staat gemakkelijk een kleedingstuk af in
+ruil van een mes of eenig wapen. Otters zijn er veel bij Vuurland en
+in de Magellaensstraat; de vellen vormen een hoofdbron van inkomsten
+voor de streek. Weinig vogels ziet men er; nog 't meest den albatros
+en de rotsduif.
+
+De flora en fauna zijn overigens in de drie deelen van Chili zeer
+verschillend. De woestijnen van het Noorden vertoonen weinig
+plantenleven; alleen in de oasen sieren prachtige bloemen het
+landschap. Het centrale gedeelte heeft een rijke flora; op de helling
+der Andesketen groeien fuchsia's in grooten overvloed in het wild,
+zooals men ze in de bosschen van Midden-Chili overal vindt. Over
+'t geheel is de dierenwereld niet sterk vertegenwoordigd; de
+opmerkelijkste vogel is wel de condor van het Andesgebergte, symbool
+van macht, en als zoodanig in 't chileensche wapen opgenomen.
+
+Onder de groote handelssteden van Zuid-Amerika kan Chili bogen op 't
+bezit van Valparaiso, de belangrijkste zeehaven aan de westkust. Van
+zee uit gezien, lijkt de stad een groot amphitheater; zij is gebouwd
+op de helling van een berg, die het smalle strand in een kring
+omgeeft. Diepe kloven verdeelen den berg in afzonderlijke heuvels of
+_cerro's_, en hier en daar dringen de hoogten zoo dicht naar de zee,
+dat er bijna geen ruimte overblijft voor een landingsplaats. Men heeft
+daarom een groot, kunstmatig strand, een breed _embankment_ aangelegd,
+waardoor de weg langs de baai verbreed wordt, en dat tevens bij ruw
+weêr de kracht der zware zeeën breekt.
+
+Evenwijdig met het strand loopen de hoofdstraten in de lengte door de
+stad, talrijker, waar de _cerro's_ nog al wat ruimte laten, weinig in
+aantal, waar de heuvels dicht naar de zee dringen en nauwelijks plaats
+bieden voor de tram, die Valparaiso met zijn voorstad Vina del Mar
+verbindt. Kabelspoorwegen brengen de gemeenschap tot stand tusschen de
+benedenstad met de _cerro's_, waar een groot deel der bevolking woont.
+
+De naam Valparaiso beteekent Paradijsdal, hij moet echter uit een ver
+achter ons gelegen verleden afkomstig zijn, want eigenlijk past hij
+niet bij de drukke metropolis van thans, met haar haven vol schepen
+uit alle landen en haar straten, waar zich handelslui van elke
+nationaliteit verdringen. Toch is het een zeer liefelijke stad, zeer
+gezond en met de aangenaamste vormen van 't maatschappelijk leven. De
+koele zeewind maakt het verblijf er 't heele jaar door prettig.
+
+De stormen, die in de baai woeden, kunnen soms groote schade in
+Valparaiso aanrichten en maken belangrijke havenwerken noodig, die
+voortdurend verbeterd en uitgebreid worden en waarvoor ons land zijn
+minister Kraus, den kundigen ingenieur, voor eenige maanden afstaat
+aan de chileensche regeering. Zijne Excellentie, die op den 3den
+Maart jl. ons land verliet, zal den President van advies dienen bij
+de gunning van de werken voor de haven, door hem in 1901 ontworpen. In
+1890 had de heer Kraus de benoeming tot hoogleeraar aan de technische
+hoogeschool te Santiago aangenomen. Ook aan den bouw van een droogdok
+in de hoofdstad en aan den aanleg der havenwerken van Talcahuano had
+hij als ontwerper een groot aandeel.
+
+In den zomer, dat is van Januari tot Maart wordt de zetel van het
+bestuur van Santiago naar Valparaiso overgebracht; de president en de
+ministers houden dan verblijf in Vina del Mar, terwijl hun officiëele
+hoofdkwartieren zich bevinden in de havenwijk van Valparaiso,
+waar men veel openbare gebouwen aantreft en die nu tevens de drukke
+handelswijk is, nu bij de uitbreiding der bevolking ook op de _cerro's_
+woonhuizen zijn gebouwd en dikwijls de allerfraaiste en rijkste. Op
+den Cerro Concepcion en den Cerro Alegre vindt men prachtige huizen
+en allerliefste châlets, die schilderachtig tusschen boomen en bloemen
+gelegen zijn. Een vijf minuten rijdens met de spoor, en men is van de
+benedenstad op de hoogten gekomen, terwijl men op den rit een steeds
+mooier wordend uitzicht op de haven geniet en op de geheele baai,
+die met haar vele schepen een prachtig panorama oplevert.
+
+De gezelschappen zijn in Valparaiso echt kosmopolitisch en opmerkelijk
+is het, hoe de vreemdelingen zich met de stad en hare instellingen
+vereenzelvigd hebben, hoe zij in hun belangen opgaan. Als er
+weldadigheid moet worden beoefend, als kerkelijk werk hulp en zorg
+vereischt, bij nationale feesten en gedenkdagen, altijd zijn alle
+nationaliteiten erbij betrokken en algemeene sympathie verlicht en
+veraangenaamt de samenwerking.
+
+De stad was een der eerste steden van Zuid-Amerika, die een uitstekende
+waterleiding bezaten; de dam, gebouwd in de hooggelegen heuvelstreek
+ten behoeve der watervoorziening van Valparaiso, dateert al van
+1849. Onlangs is weer een groot réservoir voor regenwater te Penuelas
+gebouwd, omstreeks op tien mijlen afstands, en ter hoogte van duizend
+voet boven het niveau der zee. Honderd millioen tonnen water worden op
+die wijze verzameld, genoeg om de stad voor drie jaar te voorzien,
+als 't noodig is. De kosten van deze onderneming bedroegen zes
+millioen dollars.
+
+Valparaiso is allen anderen steden in Zuid-Amerika voorgegaan in
+'t gebruik der nieuwe vindingen, die het leven vergemakkelijken en
+veraangenamen. Het was de eerste spaansch-amerikaansche stad, die
+telegraaflijnen aanlegde en gas gebruikte in 1856; de eerste, die
+drijvende dokken had voor het repareeren van schepen in 1860. Hier
+verschenen de eerste trams in de straten, en de onderhandelingen
+over den aanleg van den eersten Zuid-Amerikaanschen spoorweg
+begonnen in deze stad meer dan een halve eeuw geleden. De naam
+van een Noord-Amerikaan, William Wheelwright, is verbonden aan de
+inwijding dier lijn van Caldera naar Copiapo. Dezelfde ondernemende
+Amerikaan organizeerde in 1840 de _Pacific Steam Navigation Company_,
+en aan zijn initiatief is Chili veel verplicht voor de ontwikkeling
+der steenkolenexploitatie, want de eerste nationale steenkool werd
+door hem gebruikt op de stoombooten van die lijn.
+
+Door Wheelwright's bemiddeling werden de eerste stappen gedaan voor den
+aanleg van een spoorweg, die Buenos Aires zou verbinden met Valparaiso
+dwars over de Andes, een werk, dat nu voltooid is op een kort eind na
+van den trans-andischen spoorweg, waar deze over den bergpas gaat. De
+concessie voor de voltooiing van de Trans-andeslijn is verleend aan
+een new-yorksche firma, die aan de westkust van Zuid-Amerika groote
+belangen heeft. Oorspronkelijk, en wel sinds 1881, was de firma te
+Valparaiso gevestigd met vertakkingen in Santiago, Concepcion en
+Iquique. De naam van den onlangs overleden stichter, Mr. W.R. Grace,
+zal altijd in Chili in dankbare herinnering blijven als die van een
+der pioniers van den buitenlandschen handel van Zuid-Amerika aan
+de kust der Stille Zuidzee. In de toekomst der republieken van de
+westkust stelde de heer Grace het volste vertrouwen.
+
+De vreemdeling, die engelsche namen ziet op de uithangborden der
+meeste winkels in Valparaiso, komt op het idee, dat de handelsstand
+in deze stad bijna geheel uit vreemdelingen bestaat. Maar als hij
+zich meer met de menschen vertrouwd heeft gemaakt, bespeurt hij,
+dat zelfs in die inrichtingen, die een onmiskenbaar buitenlandsch
+karakter dragen, de plaatselijke chefs gewoonlijk Chilenen van
+geboorte zijn, of menschen, die zoo lang in Chili hebben gewoond,
+dat zij hun aangenomen vaderland geheel als het hunne beschouwen.
+
+Een halve eeuw geleden, toen de meeste van de nu bloeiende
+handelshuizen pas begonnen, waren de toestanden zeer verschillend van
+wat ze nu zijn. De herinneringen van kooplieden uit dien tijd zijn
+dikwijls onderhoudend, om aan te hooren. Een van die pioniers, wijlen
+Stephen Williamson, die in 1903 stierf, en die vijftig jaren lang hoofd
+was van de firma Williamson, Balfour en Co., wist alles, wat samenhing
+met de geschiedenis van de kustvaart langs den Stillen Oceaan.
+
+"In de vijftig jaren," zei hij eens, toen hij zich op verzoek van
+zijn vrienden in herinneringen verdiepte, "zonden wij tarwemeel van
+Constitucion naar Australië, en als onze schepen terugkeerden, brachten
+ze betaling in goudstof en muntspecie," De heer Williamson woonde in
+Chili, toen groote fortuinen plotseling met de exploitatie der mijnen
+werden gemaakt, en zijn schepen brachten menigen armen drommel naar
+Copiapo en Iquique, die er in weinige jaren rijk werd. Kolonel North,
+de nitraatkoning, had de gelegenheid, waardoor hij zijn grooten
+rijkdom verwierf, te danken aan een vrijkaartje voor een reis met
+een van Mr. Williamson's schepen. Jaren daarna, toen kolonel North
+millionnair was geworden door zijn welgeslaagde ondernemingen in de
+Tarapacamijnen, bezocht hij zijn weldoener, om hem nog eens te danken
+voor die indertijd bewezen gunst.
+
+Het groote aantal Engelschen onder de rijke kooplieden is oorzaak,
+dat er te Valparaiso zeer veel Engelsch wordt gesproken. Het komt maar
+zelden voor, dat iemand in een gezelschap die taal niet verstaat. In
+alle scholen wordt Engelsch onderwezen, en er zijn buiten de spaansche
+een aantal geheel engelsche scholen.
+
+Elke nationaliteit is intusschen vertegenwoordigd in de clubs
+van Valparaiso, Engelschen, Duitschers, Franschen, Spanjaarden en
+Italianen. Vooral de politieke clubs zijn zeer werkzaam, en in den
+tijd der verkiezingen is aller belangstelling levendig. Dan is er
+geen dorp, zoo klein of onbeduidend, of het heeft zijn politieke
+vereeniging. Vrouwenclubs heeft Chili ook, maar in het politiek
+tournooi spelen de chileensche vrouwen nog slechts een onbeduidende
+rol. In den salon en in de arbeiderswoning dringen nog slechts
+weinig vrouwen op gelijkheid van rechten met den man aan. Zij zeggen
+waarschijnlijk, dat ze liever de meerderen willen blijven, dat ze er
+niets tegen hebben de _superior sex_ te zijn.
+
+Valparaiso heeft een groote beurs, zeven nationale banken en drie
+buitenlandsche. De stad is het handelsmiddenpunt van Chili en staat
+door een netwerk van telegraaflijnen, particuliere en door den
+staat geëxploiteerde, met alle steden van Chili in gemeenschap. De
+verbazend drukke zaken tusschen Valparaiso en Santiago hebben
+verscheiden particuliere telefoonlijnen in 't leven geroepen, daar
+alle groote huizen van Valparaiso afdeelingen hebben in Santiago en
+vice versa. Onderzeesche kabels verbinden de stad met de geheele
+wereld. De verschillende stoomvaartmaatschappijen, die de steden
+van Zuid-Amerika's westkust aandoen, hebben hun hoofdkwartieren
+in Valparaiso. Als het Panamakanaal eens gereed zal wezen, hoopt
+men op nog snelleren vooruitgang voor den handel der westkust van
+Zuid-Amerika, al zijn er pessimisten, die zich de verliezen door
+den achteruitgang van 't verkeer om Kaap Hoorn als vrij ernstig
+voorstellen.
+
+Als de warme zomerzon het plaveisel van de stad gloeiend maakt, en
+in de mooie parken de boomen en bloemen onder een stoflaag rusten,
+verlaten de welvarende Chilenen de stad, om aan het strand of in
+de bergen verkwikking te zoeken. Chili heeft zijn Trouville in het
+schilderachtig stadje Vina del Mar. Ofschoon het zoo ver verwijderd is
+van de fashionable centra van West-Europa, weerkaatst het badplaatsje
+toch de laatste modes in kleeding en gebruiken even trouw als welke
+europeesche badplaats ook.
+
+De dames zijn keurig gekleed, en dikwijls in parijsche toiletten, voor
+het Vina del Mar-seizoen besteld. Men geniet in de mooie omgeving,
+waar groene guirlanden zich slingeren om kleine, groene huisjes en om
+de stammen van de boomen in de schaduwrijke straten. De lanen hebben
+druk bebloemde randen en aan het strand der zee worden de rotsen
+beschuimd en bespat, tot ze fonkelen in een glorie van diamanten. De
+kleuren van den regenboog zijn 's avonds alle weer te vinden in 't
+gordijn van 't Westen, waar de zon zich achter ter ruste begeeft;
+in één woord Vina del Mar is een gezegend plekje gronds.
+
+Het ligt op slechts vijf mijlen afstands van Valparaiso, op het punt
+waar de baai, zich verwijdend, overgaat in den Oceaan, zoodat het
+gedeeltelijk beschut is voor de open zee en toch het volle genot heeft
+van den zeewind. 't Riviertje, de Quilpué, op welks zuidelijken oever
+Vina del Mar ligt, bereikt er de zee, terwijl de lage bergen er, in
+een halven kring geschaard, op neerzien. De straten loopen evenwijdig
+aan het riviertje en worden verfraaid door veel boomen; een plein
+vormt het midden van de stad, en eigenaardig genoeg verrijst aan dat
+plein niet alleen een kerk, maar staat er ook het spoorwegstation
+met een promenade ervoor langs. Het is de gewoonte in Vina del Mar,
+zoowel als aan de meeste spoorwegstations van Midden-Chili, dat de
+jongelui een half uur vóór de aankomst der avondtreinen aan 't station
+samenkomen en op het perron heen en weer wandelen. Heele gezinnen
+nemen dikwijls aan die wandelingen deel, en er zijn evenveel ouden
+van dagen als jongen bij de groepen, die er slenteren en pratend en
+lachend zich amuseeren. Als de trein binnenkomt, wordt het tooneel
+met welkomstgroeten en afscheidswoorden nog verlevendigd. In kleine
+stadjes heeft dat stationsbezoek bepaald een sociale beteekenis;
+de mooiste japonnen worden vertoond en de gezelligheid, ook de
+babbelzucht, viert er hoogtij.
+
+Vina del Mar is niet altijd het pretstadje geweest, dat het nu is,
+en nog niet zoo heel veel jaren geleden is het tot een afzonderlijke
+gemeente verheven. Tijdens de eerste dagen na de spaansche verovering
+was het alleen belangrijk als monding van de Rio de las Minas,
+de Mijnrivier, nu Quilpué geheeten, die de streek der groote
+Malga-Malgamijnen besproeide, waaruit zij met een rijken oogst aan
+goud te voorschijn kwam. De tooneelen, die toen het meest in Vina del
+Mar werden afgespeeld, waren dikwijls gruwelijk, want de slavernij
+heerschte in barbaarschen vorm, en de zweep werd ijverig gebruikt,
+als middel om 't gezag te handhaven, terwijl elke insubordinatie met
+een wreeden dood gestraft werd. Wel groot verschil dus met het heden,
+dat van rust en van levensgenot een beeld geeft.
+
+Toch was de plaats toen een belangrijk bezit, en Pedro de Valdivia,
+Chili's veroveraar, beschouwde de toewijzing als een zeer te waardeeren
+gift, toen hij de rechten en titels van eigenaars schonk aan twee van
+zijn grootste veldheeren en intiemste vrienden, Don Juan Jufré, eerste
+alcalde van Santiago, en Don Francisco de Riveros. De traditie schrijft
+aan den zoon van Riveros de eer toe, den wijngaard te hebben geplant,
+die den naam aan 't stadje heeft geschonken, "wijngaard der zee".
+
+De grond, waarop de jonge de Riveros zijn druiven plantte en waar
+het deel van Juan Jufré bij werd gevoegd, nadat hij het van de
+weduwe van zijn vaders deelgenoot gekocht had, werd met groote zorg
+bebouwd en was weldra een kostbaar bezit. Na den dood van de Riveros
+kwam hij in handen van de Jezuiëtenzendelingen, toen het hoofd der
+Valparaiso-zendelingen hem in 1690 kocht. De Jezuiëten bleven er
+eigenaars van, tot hun orde uit alle spaansche bezittingen in 1767
+verbannen werd.
+
+Na hun vertrek werd de bezitting bij openbaren verkoop verdeeld in
+verschillende kleinere deelen, waaruit zich langzamerhand een stadje
+ontwikkelde. Een familie van naam, de Carrera's, bezaten de hacienda
+van Vina del Mar in de eerste jaren van de 19de eeuw, en zij was
+toen het tooneel van veel vroolijk en luidruchtig leven. De admiraal
+Cochrane bezocht met zijn vrouw dikwijls het mooie landgoed, als zij
+in Chili vertoefden, en zij waren zeer gehecht aan de beminnelijke
+familie, die uit drie zoons en zeven dochters bestond. In de dagen
+van den onafhankelijkheidsoorlog was dit patriottisch gezinde huis
+punt van samenkomst voor de vrijheidsvrienden, en veel plannen van
+groote politieke beteekenis werden vastgesteld te midden der vonken
+van geest en vernuft, die op de mooie zomeravonden in dit lustverblijf
+de hoogte ingingen.
+
+Al vroeg was Vina del Mar bekend om zijn producten van landbouw en
+veeteelt en door de voordeelen, die het trok uit de nabijheid van
+Valparaiso. Doch eerst bij de inwijding van den spoorweg tusschen
+Valparaiso en Santiago in 1855 begon men de stad te zien in het licht
+van schoone mogelijkheden, en niet vóór 1874, toen de voornaamste
+eigenaars van den grond Senor Don José Francisco Vergara en zijn vrouw
+den grond afstonden voor de uitbreiding der stad naar een systematisch
+plan van straten en openbare gebouwen, werd Vina del Mar een bloeiende
+en vooruitgaande gemeente.
+
+In de laatste dertig jaren is die vooruitgang geregeld blijven
+vorderen, dank zij de voortvarendheid van het bestuur der stad, en
+zoo is het de populaire badplaats van thans geworden, met breede,
+rechte straten en schaduwrijke lanen, waar allerlei liefelijks te
+zien is, en keurige villa's in tuinen vol bloemen geschaard staan.
+
+De prachtige villa van Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz,
+dochter van Don Jozé Francisco Vergara en een der schoonste vrouwen uit
+Chili, ligt bijzonder mooi aan den voet van den cerro; het landgoed
+heet Quinta Vergana en is zeer uitgestrekt. Prachtige grasvelden en
+bloemvelden worden door fonteinen besproeid, en schaduwrijke lanen
+voeren naar donkere boschplekjes, terwijl tegen den heuvel op veel
+paden kronkelen, omzoomd door een rijke bloemenpracht en leidend naar
+een uitzichtspunt, waar men den ganschen omtrek en de stad met de baai
+overziet. De weelderig ingerichte woning, een der rijkste uit Chili,
+heeft veel interessante gasten geherbergd, en de vreemdelingen van
+beteekenis, die Chili bezochten, waren er meestal genoodigden. Toen
+de hertog der Abruzzen in 1903 in Chili was, werd er te zijner eer
+een groot bal gegeven door Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz.
+
+Veel families uit Santiago en Valparaiso hebben zich elegante
+zomerwoningen in Vina del Mar laten bouwen, en de gezochtheid der
+plaats neemt telken jare toe. Het is de gewone zomerresidentie van
+het diplomatieke corps, en bijna alle hooge staatsambtenaren houden
+er verblijf gedurende de maanden, waarin de zetel der regeering naar
+Valparaiso is overgebracht.
+
+De wedrennen vormen steeds een groote aantrekkelijkheid. Zij worden
+op een groot veld, de _Cancha_, even buiten de stad gehouden en de
+toevloed van gasten is dan verbazend. De sportclub van Valparaiso heeft
+bij die gelegenheden de leiding; zij organiseert de voorjaarsraces
+in October en November, de herfstrennen in Februari. Geen renbaan ter
+wereld heeft haar tribunes mooier ingericht met bloemen en klimplanten,
+en als de uitgaande wereld zich er in haar volle glorie en pracht van
+toiletten vertoont, krijgt men een onvergetelijk schouwspel te zien.
+
+Na de wedrennen gaat de genotzoekende menigte naar het strand, en een
+stroom van equipages begeeft zich zeewaarts. Van zes tot zeven uur des
+avonds gaat ieder van het zonnig strand genieten, en dikwijls blijft
+men in zijn rijtuig zitten, dat tot dicht aan zee mag rijden. Muziek
+geeft in dat uurtje afwisseling en dient tot verlevendiging van het
+tooneel. Men is voornemens, den rijweg langs het strand te verbreeden,
+om er een _corso_ van te maken; de ruimte tusschen de heuvels en de
+zee is nu te klein.
+
+Als men zoo langs de _playa_ of het strand rijdt, wordt men getroffen
+door de groote rotsen, die bijna loodrecht oprijzen en door de blokken
+van allerlei vorm en grootte, die als in zee zijn gestrooid. Het
+is altijd het buitenleven, dat men te Vina del Mar geniet, deftige
+uitgangen zijn er weinig te doen, en de menschen, die gasten zien,
+geven aan de feesten liefst een zoo weinig mogelijk vormelijk
+karakter. Golf en lawntennis worden druk beoefend op de Cancha. Het
+beste seizoen daarvoor is Januari en Februari, ook voetbal is er dan
+populair en internationale wedstrijden van voetbal en cricket zijn
+er dikwijls gehouden, waaraan ook de club uit Buenos Aires deelnam.
+
+Midden in 't seizoen is alles vol en druk in Vina del Mar; de hôtels
+hebben evenmin ruimte meer als de particuliere woningen en de menigte
+is steeds talrijk op Cancha, strand en bij 't lawntennisveld. Het
+Grand Hôtel, het ideale zomerhôtel, mag men wel zeggen, heeft een
+sierlijk park, groote tuinen en de uitlokkendste gelegenheid voor
+tuinpartijen. Ook na het seizoen keert Vina del Mar niet tot stilte
+en eenzaamheid terug, want als voorstad van Valparaiso heeft het zijn
+aandeel aan de levendigheid van die handelsplaats. Er ontbreekt alleen
+een mooie, breede verbindingsweg tusschen beide steden, maar daartoe
+moeten de rotsen van den _cerro_ springen; zij dringen te ver naar
+voren naar de zee en zijn tot nu toe een beletsel geweest voor den
+aanleg van een der schoonste strandpromenades.
+
+Vreemdelingen, die lang genoeg in Chili hebben gewoond, om goed bekend
+te raken met het land en de menschen, zijn eenstemmig van oordeel,
+dat de aangenaamste huizen niet in de hoofdstad of in een der andere
+steden worden gevonden, maar op de groote _hacienda's_ of plantages,
+gelegen in de centrale vallei.
+
+De mooiste huizen in Santiago zijn op enkele uitzonderingen na
+slechts tijdelijke woningen voor de eigenaars, die er verblijf houden,
+zoolang het uitgaande leven duurt, dus van Mei tot October, wanneer
+zij er kostbare partijen geven en zich in de opera en bij de races
+vertoonen, om zoodra de schouwburgen gesloten zijn en de hoofstad
+haar vroolijkheid begint te verliezen, te vluchten naar den echten
+_hogar_ of huiselijken haard, op de hacienda, met haar breede lanen
+en grasvelden, waar het leven zoo genoegelijk is, dat de stad met
+haar drukke straten en talrijke sociale verplichtingen den rijke een
+noodzakelijk kwaad moet schijnen.
+
+De landelijke bezittingen van de rijke chileensche families zijn
+soms zeer uitgestrekt; er behooren boerderijen bij en bosschen, die
+een rijke bron van inkomsten leveren, en voor den aesthetischen en
+sportlievenden smaak wordt gezorgd door bloem- en vruchtentuinen, mooie
+boschhoekjes, velden voor croquet en lawntennis. Iets eigenaardigs
+bij die hacienda's van 't centrale dal zijn de randen van populieren,
+waar binnen ze veelal besloten zijn. Er zijn millioenen populieren
+in Chili, en op sommige der grootste hacienda's staan ze in dubbele
+rijen en vormen mooie, schaduwrijke lanen. Het effect, van uit den
+spoorweg gezien, is alleraardigst, vrij wat aantrekkelijker dan
+de heiningen van prikkeldraad, die u van de farms in Noord-Amerika
+dreigend aanstaren. De chileensche eigenaar heeft echter soms ook zijn
+draadversperring aangebracht, maar dan tegelijk met de populierenlaan,
+zoodat het nuttige en het aangename samengaan. De landwegen langs
+den voet der Cordillera's zijn bijna alle met populieren beplant,
+en men kan zich geen prettiger uitspanning denken dan een rit te
+paard door die schaduwrijke lanen.
+
+Een typische chileensche hacienda, in uitgestrektheid zoowel als in den
+aard harer ontwikkeling, is die van Santa Ana te Graneros, bezitting
+van Senor Don Gregorio Donoso, die er den naam aan gaf van zijn vrouw
+Anna Foster. Senora Donoso is de dochter van een Amerikaan, den heer
+Julio M. Foster, die een halve eeuw lang in Chili heeft gewoond en die
+er trotsch op is, dat zijn schoonzoon op de hacienda de allernieuwste
+en beste verbeteringen heeft aangebracht. Hij is zeer bemind bij
+het chileensche volk, trouwde een dame uit Chili en heeft talrijke
+kinderen en kleinkinderen. Hij houdt van het buitenleven en is nooit
+gelukkiger dan wanneer hij logeert op de hacienda van Senor Donoso.
+
+Een bezoek aan dit mooie verblijf is een gebeurtenis, die men
+niet vergeet. Na twee uur rijdens van Santiago zuidwaarts door een
+uitstekend bebouwde en vruchtbare streek bereikt men het station
+Graneros, waar een break den bezoeker afhaalt, die dan langs een
+fraaien, met populieren omzoomden landweg en door het fraaie park
+van de plaats vóór het bordes van het huis wordt gebracht.
+
+Het huis is een modern landhuis, omgeven door veranda's en overal
+een prachtig uitzicht biedend. Maar wat het meest hier treft, is het
+moderne karakter van alle onderdeelen der landbouwonderneming. De
+verscheidenheid van producten, die er verbouwd worden, is
+verrassend. Meer dan twee duizend acres (1 HA. = 2.45 acre) is de
+Santa-Ana-hacienda groot en men zou een halven dag werk hebben, als
+men om het landgoed heen wilde wandelen. Van het huis rijdt een tram
+over een smal spoor ongeveer drie mijlen lang door een breede laan van
+italiaansche populieren, midden door de bezitting loopend en een mooi
+uitzicht biedend op de velden links en rechts. Van het spoorlijntje
+gaan zijtakken naar de verschillende velden, om het transport der
+producten te vergemakkelijken, en het loopt uit op den oever van een
+rivier, die door de bezitting vloeit.
+
+De tram of spoor sluit aan bij de staatsspoor en zoo is zij een middel,
+om de producten der farm naar de plaats van inscheping te brengen. Zij
+vervoert bovendien de arbeiders 's avonds en 's morgens naar hun werk,
+aldus een uur uitwinnend op den tijd van elken werkman. De tram bedient
+de voornaamste onderdeelen van het groote landbouwbedrijf. Daartoe
+behoort bij voorbeeld een groote molen; de stallen zijn keurig
+ingericht; één heeft o.a. ruimte voor voedering en stalling van
+veertienhonderd stuks vee.
+
+De silo voor de bewaring van het wintervoêr moet de grootste
+ter wereld zijn; zij is twintig voet breed, twaalf voet diep en
+driehonderd-vijftig voet lang. Buiten schapen, varkens en kippen
+worden op deze hacienda 3000 stuks vee gehouden.
+
+De melkerij is een der belangwekkendste onderdeelen. Zij is gevestigd
+in een schuur, die ruimte biedt voor duizend koeien. Daar wordt
+gemolken, en de melkkannen worden door de trams meegenomen naar de
+boter- en kaasfabrieken, waar het altijd druk en levendig toegaat. Ten
+behoeve der fabriek is er een ijsmachine, die dagelijks twee tonnen
+ijs levert, een voldoend bedrag voor de behoeften der hacienda en nog
+in den zomer voor de liefhebbers uit de stad en de hospitalen aldaar.
+
+De talrijke gebouwen en velerlei reparaties, die telkens noodig zijn,
+leggen beslag op den arbeid van een timmerwinkel, een houtzaagmolen, en
+overal waar er machines in gebruik zijn, worden die door electriciteit
+gedreven. De elektriciteit wordt verkregen door waterkracht op twee
+mijlen afstands. Ook het huis wordt electrisch verlicht.
+
+Bij feestelijke gelegenheden maakt het prachtige landhuis den indruk
+van een stadspaleis in een schitterend verlicht park. De vreemdeling,
+die op school heeft geleerd, dat Chili op sociaal gebied nog weinig
+beteekent, vindt het bijna ongeloofelijk, dat een boerderij, mijlen
+ver het land in, zooveel moderne gemakken en nieuwerwetsche vindingen
+toepast. Senor Donoso is voornemens, de geheele hacienda electrisch
+te verlichten, zoodat het boerenwerk, zoo noodig, onafgebroken dag
+en nacht kan voortgaan. Al de gebouwen zijn op dit oogenblik reeds
+voorzien van geleidingen, zoodat men de electriciteit er kan brengen,
+als het verlangd wordt.
+
+Melken geschiedt bij electrisch licht en het is belangwekkend op
+te merken, hoe systematisch alles wordt verricht. Besproeiïng en
+bemesting van den grond hebben plaats met de grootste zorg en volgens
+de allernieuwste opvattingen, in de landbouwwetenschap bereikt. Uit
+alles blijken des eigenaars groote gaven voor den landbouw en zijn
+helder inzicht in de vooruitzichten, die zulk een hacienda biedt en
+die in geen ander bedrijf te bereiken zijn.
+
+De pachters, zes en vijftig in getal, hebben het uitstekend; hun
+huizen zijn geriefelijk ingericht met een acre tuingrond erbij,
+terwijl buitendien ieder pachter nog twee-en-een-halve acre jaarlijks
+in gebruik krijgt, om voor eigen gebruik groenten te telen, waarbij
+de patroon, Senor Donoso, hun gereedschap en paarden ter leen geeft.
+
+De eigenaar is niet altijd heereboer geweest, hij heeft gestudeerd aan
+de universiteit, verwierf den meesterstitel en is civiel-ingenieur;
+eenigen tijd is hij minister geweest, maar hij geeft aan het landelijke
+leven de voorkeur boven een politieke loopbaan en is nooit gelukkiger,
+dan als hij mag experimenteeren met de nieuwste vindingen in
+landbouwwerktuigen of de moderne ideeën over cultuur en grondbewerking.
+
+Het landgoed Santa Ana gelijkt zooveel op andere van denzelfden
+aard, dat een beschrijving een juist algemeen denkbeeld geeft van
+het leven en werken op een typische chileensche hacienda. Niet alle
+dagen worden er bij harden arbeid gesleten, en er valt nog wel een
+andere geschiedenis van te vertellen, dan alleen die van materiëelen
+voorspoed. In die gelukkige landhuizen kan men tooneelen bijwonen
+van vroolijkheid en zorgelooze uitgelatenheid, die veel hartelijker
+gemeend worden opgevoerd dan eenig vermaak of wat ervoor doorgaat in
+de overvolle deftige salons der stad.
+
+Het mooie landgoed Lo Aguila, dat dichtbij het spoorwegstation van
+Hospital gelegen is, verwierf zich naam door de prettige partijen, die
+er van tijd tot tijd uit verren omtrek de menschen samenbrengen. De
+hacienda van Senor Letelier te Aculeo is een der meest gezegende
+uit het oogpunt van landschappelijk schoon, en alles is er zoo goed
+ingericht, dat men haar wel eens de modelhoeve van Chili noemt.
+
+Het is gebruik onder de families van deze landgoederen, samen
+uitstapjes te paard te maken, dikwijls om van de eene hacienda aan
+de andere een bezoek te brengen, en menigmaal kan men een vroolijke
+cavalcade de hekken der plantages zien binnenrijden. De kleeding der
+heeren heeft iets eigenaardigs; zij dragen namelijk buiten een _manta_
+of shawl van heldere kleur, die aan zoo'n gezelschap een levendig
+aanzien geeft.
+
+Die _manta_ is een echt chileensch kleedingstuk, kleiner en zwaarder
+dan de _poncho_ uit Argentinië, en in den regel niet van franjes
+voorzien, zooals de reeds genoemde poncho, maar geboord met lint
+van een andere kleur. Enkele manta's worden gemaakt van ongeverfde
+vigognewol van de vicuna-lama, gesponnen tot een draad, die bijzonder
+fijn en toch sterk is; andere zijn geweven in vele kleuren met strepen
+van rood, blauw en geel.
+
+De manta heeft geen naden; er is in 't midden een opening in voor het
+hoofd, en het kleedingstuk kan aan den hals nog worden bevestigd met
+knoopen, ofschoon het meestal zoo gedragen wordt, als het over het
+hoofd is aangetrokken met een open gedeelte aan den hals.
+
+Vele der manta's zijn waterdicht, en ze moeten bij het rijden bijzonder
+gemakkelijk zijn. De administrateur van een groote hacienda kan vaak
+zijn menschen op grooten afstand aan hun manta's onderscheiden. Op
+enkele hacienda's is het de gewoonte, dat de administrateur op
+Zondagmorgen de hoofden der verschillende afdeelingen bij elkaâr roept,
+om hun het noodzakelijke werk voor de volgende week aan te wijzen
+en ook om nota te nemen van klachten of gewenschte veranderingen
+of eenige zaak, die met de routine der groote onderneming verband
+houdt. Nadat aan dien plicht is voldaan, zijn de employé's vrij en
+kunnen het overige van den dag doorbrengen, zooals zij willen.
+
+De feestelijkheden van een vrijen dag worden op een hacienda bijna
+altijd opgeluisterd door den geliefden dans, de Zamacueca. Het groote
+aantal landgoederen in Centraal Chili van dezen aard bewijst wel,
+dat de Chileen zijn bronnen van geluk liefst zoekt in de natuur,
+en het pleit voor het nationale karakter, dat zooveel menschen het
+buitenleven aantrekkelijk en aangenaam vinden en het grootste deel
+van het jaar liever op hun landgoed zijn dan in hun huis in de stad.
+
+De streek rondom Santiago, vooral zuidwaarts langs de spoorlijn, die
+de hoofdstad met Concepcion verbindt, vertoont overal van die mooie
+landhuizen op waardevolle gronden. Graneros is het spoorwegstation
+voor vele hacienda's, gelijkend op die van Senor Gregorio Donoso,
+en er zijn vele andere in de buurt der tusschenliggende stations,
+Hospital, Buin, Linderos, Guindos, Nos en San Bernardo.
+
+Het is gewoonte, aan elke hacienda een eigen naam te geven: de omgeving
+wordt veelal bij dien naam genoemd, eerder dan bij den naam van het
+spoorwegstation of de nabijgelegen stad. Lo Hermida, het mooie huis
+van Senor Don Belisario Espinola; Santa Ines, het eigendom van Senor
+Don Salvador Izquierde; San Isidro, het landgoed van de familie van
+Senora Dona Maria Luisa Mac-clure de Edwarts; en hacienda Limache,
+waar Senora Dona Sofia Cox de Eastman haar uitgebreide gronden heeft,
+zijn namen, die even goed bekend zijn als de meest gewone adressen
+in de hoofdstad. Hacienda Limache wordt bestuurd door de zoons van
+Senora Eastman en onderscheidt zich door een melkerij met toebehooren,
+zoo groot als er geen andere in Chili is, waar alle moderne vindingen
+worden toegepast, en die dan ook voor een groot deel in de behoeften
+der stad Valparaiso voorziet.
+
+Die melkerij is een onderneming van Senor Don Tomas Eastman, die een
+kantoor in Valparaiso heeft met depôts, van waar dagelijks bijna twee
+duizend gallons melk worden afgeleverd. Het tooneel, dat die hacienda
+in den vroegen morgen aanbiedt, is bijzonder levendig. Van twee tot
+zes uur wordt er bij kunstlicht gemolken, en daarna wordt de melk in
+kannen per spoor vervoerd naar Valparaiso op dertig mijlen afstands,
+om er door een staf van beambten te worden in ontvangst genomen,
+die de melk wegen en in de wagentjes en kannen voor de aflevering
+gereed maken.
+
+Ook boter maakt men op die hacienda, maar melk is hoofdzaak, omdat
+het gebleken is, dat voor farms dichtbij een dichtbevolkte plaats de
+melkleverantie het meeste voordeel oplevert. De onderneming neemt nog
+steeds in bloei toe, en Senor Eastman denkt zijn zaken uit te breiden
+door de hacienda's San Isidro en El Cajon de San Pedro, die hij gekocht
+heeft, ook op dezelfde wijze te exploiteeren. Het is opmerkelijk, dat
+zooveel rijke menschen in Chili ernstig hun aandacht wijden aan de
+ontwikkeling van hun landgoederen, en het jongere geslacht vertoont
+minder neiging tot geldverteren door weelderig buitenlands te leven,
+dan het geval is in andere landen, waar het geld gemakkelijk is
+verdiend en van vader op zoon is overgegaan. Senor Tomas Eastman,
+ofschoon een jongmensch van rijkdom en aanzienlijke familie, die,
+zoo hij wilde, een leven van nietsdoen en amusement kon leiden, is
+een der energiekste werkers en tracht niet enkel zijn eigen goederen
+te verbeteren, maar ook den standaard van landbouw en veeteelt in
+Chili in 't algemeen te verheffen.
+
+Bijna elke hacienda heeft haar specialiteit. Op de eene is het de
+teelt van graangewassen; op een andere de melkerij, en weer op een
+andere de teelt van mooie koeien en paarden. Op de hacienda's van
+Ucuquer en La Pena in de provincie Quillota richtte men in 1879 een
+farm in voor de productie van Durhamsch vee. De resultaten waren zoo
+gunstig, dat de tegenwoordige eigenaar van deze bezittingen, Senor
+Don Carlos Hopfenblatt, aan de verschillende hacienda's van het land
+jaarlijks honderden mooie dieren levert, en er bestaat geen enkele
+reden, om in het buitenland voortaan echt Durhamsch vee te koopen.
+
+Van geheel anderen aard is de specialiteit der zeer uitgestrekte
+hacienda Santa Ines te Nos, eenige mijlen ten zuiden van Santiago
+aan den spoorweg. De bezoekers van dit prachtige landgoed stappen
+uit den trein; een particuliere tram, die bij de hacienda Santa Ines
+behoort, wacht, om hen naar hun bestemming te brengen op vele mijlen
+afstands. De tram rijdt door een streek vol afwisseling, langs weiden
+en langs het riviertje, dat het landgoed van water voorziet; dan door
+zware lanen van populieren tot vlak bij den ingang van het huis, waar
+een breede veranda, omhangen met wilden wingerd, aan ideale rust doet
+denken. Overal valt het oog op groote, hooge boomen, mooie struiken en
+velerhande bloemen. Door lanen van ceders en dennen brengt men u naar
+den kweektuin, waar duizenden jonge plantjes staan, gereed om vervoerd
+te worden, zoodra ze groot genoeg zijn voor de markt. Tuinbouw is hier
+hoofdzaak en op Santa Ines van Senor Don Salvador Izquierdo wordt
+groote aandacht gewijd aan wat de wetenschap daaromtrent leert. De
+hier gekweekte chrysanthemums zijn buitengewoon groot, en men kan
+er bijna elke bestaande variëteit bewonderen. Rozen, anjelieren,
+violieren groeien er in overvloed en van de edelste variëteiten.
+
+Het drogen van vruchten is een industrie, die in Chili steeds in omvang
+toeneemt, en ofschoon in elke streek de methode weer verschilt, toch
+bewijzen de resultaten, dat het een winstgevende bron van inkomsten
+is. Op de hacienda's in het Elqui-dal worden druiven, perziken en
+andere vruchten machinaal gedroogd, en in het centrale dal, waar de
+zomers heet en regenloos zijn, worden de vruchten in de zon behandeld
+en verliezen daardoor haar vochtgehalte.
+
+Het leven is druk op een chileensche hacienda, maar het heeft
+groote bekoring en aantrekkelijkheid, waartoe het heerlijke klimaat
+niet weinig meewerkt. De chileensche landheer is een toonbeeld
+van athletische mannelijkheid; hij rijdt veel paard en zou die
+sport niet kunnen ontberen. Dikwijls hebben jachtpartijen plaats,
+die soms een week duren en die in het Andesgebergte, nog ten deele
+ongeëxploreerd terrein, iets zeer opwekkends hebben. Vaak vergeet men
+het wild, om de streek zelve te onderzoeken. In het laatst van 1904
+ging een jachtgezelschap in de hoogere deelen van de Andesketen een
+expeditie ondernemen. Men kwam van een der hacienda's bij Santiago,
+en na allerlei stoute klimpartijen en ongewone avonturen ontdekte
+een deel van het gezelschap een meer van twintig mijlen in omtrek;
+dertien duizend voet ongeveer hoog gelegen, een meer, waar geen enkel
+aardrijkskundig werk melding van maakt, en dat zich in den krater
+van een uitgedoofde vulkaan scheen te bevinden. Er was veel wild,
+ganzen en eenden in overvloed; ook zag men er flamingo's. Een der
+heeren nam verscheiden photografieën van de plek, en toen de expeditie
+huiswaarts keerde, had zij de voldoening van den gelukkigen jager,
+gevoegd bij die van den met succes werkenden ontdekker.
+
+Op vele der hacienda's kan men in de riviertjes en meertjes
+heerlijk visschen en bootje varen; groote zwembassins met moderne
+geriefelijkheden zijn voor het gebruik der familie ingericht en
+verschaffen de prettigste gelegenheid voor een koele onderdompeling.
+
+Veel oude spaansche namen treft men aan onder die der eigenaars van
+hacienda's, maar eveneens komen buitenlanders er op voor, met name
+vrij wat Engelschen. Een der rijkste hacienda-bezitsters, Senora
+Dona Juana Ross de Edwards is de dochter van engelsche ouders. Haar
+goederen zijn enorm winstgevend; maar een groot deel der opbrengst
+wordt voor liefdadige doeleinden besteed. Een familie Swinburne,
+nauw verwant met den engelschen dichter van dien naam, heeft al drie
+geslachten lang in Chili gewoond, meestal op de hacienda.
+
+Een leger van arbeiders is op zulk een landgoed werkzaam. De
+administrateur leidt de geheele inrichting, en onder hem staan
+_capataces_ of opzichters, die toezicht houden op de gewone
+landarbeiders. De _guaso_ uit Chili is een type, dat veel gelijkt op
+den _gaucho_ uit Argentinië en den _cowboy_ van Noord-Amerika. De
+werklieden leven zeer eenvoudig; _mote_ of gekookte maïs is hun
+hoofdvoedsel; maar op feestdagen nemen zij hun kans waar. Vooral de
+verjaardag van den patroon wordt luisterrijk gevierd.
+
+Wie van het buitenleven houdt, ziet op zoo'n hacienda een aardige
+vereeniging van winstgevend werk en gezond levensgenot, en het is
+onmogelijk, zich een juist denkbeeld te maken van het chileensche
+volkskarakter, zonder de Chilenen te zien in de meest representatieve
+van alle chileensche woningen, de hacienda.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+***** This file should be named 13867-8.txt or 13867-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/8/6/13867/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/13867-8.zip b/13867-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..73d239b
--- /dev/null
+++ b/13867-8.zip
diff --git a/13867-h.zip b/13867-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..1efd7f9
--- /dev/null
+++ b/13867-h.zip
diff --git a/13867-h/13867-h.htm b/13867-h/13867-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..9e9ed3e
--- /dev/null
+++ b/13867-h/13867-h.htm
@@ -0,0 +1,1406 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Kijkjes in een mooi werk over Chili</title>
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue">
+<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green">
+<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown">
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/DC/elements/1.0/">
+<meta name="author" content="Marie Robinson Wright">
+<meta name="DC.Creator" content="Marie Robinson Wright">
+<meta name="DC.Title" content="Kijkjes in een mooi werk over Chili">
+<meta name="DC.Date" content="## October 2004">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Author: Marie Robinson Wright
+
+Release Date: October 25, 2004 [EBook #13867]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e63"></a>Bladzijde 145</span><a id="d0e64"></a><h1>Kijkjes in een mooi werk over Chili</h1>
+<p id="d0e67"></p>
+<div id="d0e68" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-145.jpg" alt="De Alameda de las Delicias te Santiago."></p>
+<p class="figureHead">De Alameda de las Delicias te Santiago.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e72">Aan de vrouwen van Chili draagt &#8220;met waardeering en bewondering van haar uitstekende hoedanigheden van geest en hart&#8221; de schrijfster,
+Marie Robinson Wright van Philadelphia, haar groot werk <i>The Republic Chile</i> op. Het rijk uitgemonsterde en keurig uitgegeven boek is tegelijk te Philadelphia en te Londen verschenen. Het geeft geen
+reisverhaal, maar behandelt in een reeks van aangenaam geschreven hoofdstukken Chili's geschiedenis en zijn tegenwoordige
+regeering, zijn financi&euml;elen toestand en zijn buitenlandschen handel, de hoofdstad Santiago en den heuvel Santa Lucia, de
+vloot, het leger, het maatschappelijk leven, kerken en liefdadigheid, de universiteit met bibliotheken en musea, het opvoedingssysteem
+en den stand van schilder- en van beeldhouwkunst. 't Gewaagt van de drie zones, waarin Chili natuurkundig en dus ook uit het
+oogpunt van zijn flora en zijn fauna te verdeelen valt, van Valparaiso, Chili's eerste handelsstad, en van het chileensch
+Trouville, 't mooie Vina del Mar; van 't leven op een hacienda, van de wijnproductie en de warme bronnen; van den rijkdom
+aan salpeter en de Lota-mijnen; van de opbrengst aan delfstoffen als goud, zilver, ijzer, koper en steenkool; van spoorwegen
+en stoombooten, landbouw en industrie, en ten slotte van die verre zuidelijke streken in de langgerekte republiek, Patagoni&euml;
+met Punta Arenas, Vuurland en het eenzame Juan Fernandez.
+
+</p>
+<p id="d0e77">Wellicht zal het den nederlandschen lezer thans in 't bijzonder interesseeren, nu onze minister van Waterstaat er vertoeft
+om het land van zijn bekwaamheid als ingenieur te doen profiteeren volgens een reeds vroeger aanvaarde verplichting.
+
+</p>
+<p id="d0e79">Wij zullen hier en daar een greep doen uit de rijke stof, die door de schrijfster degelijk wordt beheerscht, hetgeen niet
+behoeft te verwonderen, daar zij vijf jaren aaneen in Zuid-Amerika heeft gereisd en groote tochten ondernam van den Boven-Amazonenstroom
+tot Vuurland en van den Atlantischen tot den Stillen Oceaan. Driemaal deed zij de spoorreis over de Andes-keten, en Chili
+trok haar van alle zuid-amerikaansche republieken het meest aan. Daar bracht zij twee jaren door en leerde er land en volk
+grondig kennen. Beide looft en prijst zij, en het is haar een genoegen, heldere denkbeelden over de interessante republiek
+en hare hulpmiddelen te mogen helpen verspreiden.
+<span class="pageno"><a id="d0e81"></a>Bladzijde 146</span></p>
+<p id="d0e82">&#8220;Het doet mij leed,&#8221; schrijft zij, &#8220;dat ik, bij de meer uitvoerige behandeling van Chili's jongste geschiedenis, genoodzaakt
+ben geweest, de annalen van het roemrijke verleden kort samen te vatten. Daar toch vindt men in overvloed bewijzen van groote
+dapperheid en opofferende vaderlandsliefde. Dezelfde karakteristieke trekken, die het chileensche volk sterk hebben gemaakt
+in de verdediging zijner nationale rechten, hebben het ook de geestkracht en den ondernemingslust gegeven, die noodig zijn,
+om het in handel en industrie tot een flinke hoogte te brengen, en er is thans geen enkel land in Zuid-Amerika, waar de algemeene
+vooruitgang gestadiger en degelijker is geweest en waar men zijn betrekkingen tot buitenlandsche machten op beter en hechter
+grondvesten heeft kunnen bouwen. Wat intellectueele beschaving betreft, nemen de Chileenen een eereplaats in onder de meest
+vooruitstrevende volken, en hun geleerden, schilders en beeldhouwers hebben zich naam gemaakt in de hoogste kringen van Europa
+en Amerika.&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e84">De vooruitzichten zijn bijzonder gunstig voor den vooruitgang van de republiek, want de twintigste eeuw ziet den handel meer
+dan ooit vroeger zijn aandacht wijden aan de havens van den Stillen Oceaan.
+
+</p>
+<p id="d0e86">Aan Santiago valt daarbij een eereplaats ten deel, de mooie stad met haar witte kroon van de Andesketen. De stad ligt in prachtige,
+schilderachtige omgeving, als een koningin in een reuzenkasteel, haar door de natuur geschonken, waar de muren van het onvergankelijke
+graniet der Cordillera's opgetrokken zijn, en torens tot den hemel reiken. Zij ligt open naar het Westen, als wachtte zij
+van daar de groote toekomst, die in dit land van belofte voor haar is weggelegd. En van de met sneeuw bedekte toppen achter
+haar, die scherp tegen den blauwen hemel afsteken, ligt zonder eenige begrenzing v&oacute;&oacute;r haar de eindelooze Stille Oceaan, waar
+geen vreemde mogendheid de uitbreiding van Santiago's handel kan beperken.
+
+</p>
+<p id="d0e88">Het is onmogelijk, zich een liefelijker beeld te denken, dan dat, hetwelk Santiago aanbiedt bij zonsondergang, als de stad
+gehuld is in het purper en het goud, dat op de Andestoppen straalt en hen in warmen gloed zet. Er is iets, dat aan Rome herinnert
+in deze chileensche hoofdstad met haar mooien heuvel, die als een koepel van een kerk midden uit haar straten oprijst; maar
+terwijl de heuvel van het Quirinaal de macht en 't aanzien van het koningschap belichaamt, is Santa Lucia, de tegenhanger
+in Chili, een symbool van den geest der vrijheid, heerschend in de Nieuwe Wereld. De paleizen van grooten en van souvereinen
+worden hier vervangen door de schouwburgen en villa's van een vrij en onafhankelijk volk.
+
+</p>
+<p id="d0e90">De Alameda is wel genoemd de Via Appia van dit westersch Rome. In de dagen, toen Chili nog een spaansche kolonie was, hielden
+de spaansche gouverneurs langs dien weg hun luisterrijken intocht. Later, in de opwindende dagen van den vrijheidsoorlog,
+hadden de overwinnende legers hier het eerst de welkomstgroeten in ontvangst te nemen, die hen later zoo overvloedig op de
+openbare pleinen der hoofdstad te beurt vielen. Langs dezen weg, die nu de mooiste straat der stad is, treedt ook tegenwoordig
+de bezoeker Santiago binnen in de schaduw van statige boomen, voorbij fonteinen en standbeelden en prachtige bloemen, bekoord
+door het fraaie uitzicht op den Santa Lucia met de trotsche toppen der Cordillera's op den achtergrond.
+
+</p>
+<p id="d0e92">Die Alameda de las Delicias is bijna drie mijlen lang en driehonderdvijftig voet breed en loopt door de stad van Santa Lucia
+naar het Centrale Spoorwegstation. Van een eenvoudigen straatweg naar de oude koloniale hoofdstad is het de voornaamste boulevard
+der moderne metropolis geworden, die zelve zich uit een plaatsje van weinig beteekenis tot een der meest bekoorlijke steden
+heeft ontwikkeld.
+
+</p>
+<p id="d0e94">Gelegen in het dal der Mapocho, heeft de stad vroeger veel te lijden gehad van de overstroomingen der rivier, en eerst door
+de geheele kanalizatie van het rivierbed, die in 1891 werd voltooid, is de tegenwoordige toestand verkregen, waardoor men
+voor alle invloeden van storm en overstrooming veilig is.
+
+</p>
+<p id="d0e96">V&oacute;&oacute;r den onafhankelijkheidsoorlog, waardoor op 18 September 1810 de republiek Chili werd geboren, was Santiago niet veel meer
+dan een spaansch dorp, bestaande uit huizen van &eacute;&eacute;n verdieping en met geen andere aantrekkelijkheid dan een paar pleinen en
+parken en de particuliere patio's, bekend uit alle spaansche steden. De plaats breidde zich gaandeweg uit, maar altijd naar
+gewone, traditioneele begrippen, zonder de moderne verbeteringen der steden van den nieuweren tijd. De Alameda de las Delicias
+was gedurende twee eeuwen na de verovering een gewone weg, belangrijker wordend, naarmate de stad zich uitbreidde, maar toch
+geen drukke verkeersweg.
+
+</p>
+<p id="d0e98">Daar zij was aangelegd in de oude bedding van een tak der Mapocho, werd de Almeda met haar moerassigen grond en oneffen bestrating
+eerder beschouwd als een gebrek dan als een sieraad van de hoofdstad. De mooiste straat in koloniale tijden en de populaire
+wandelweg was de Paseo de la Piramide, die langs den zuidelijken oever van de Mapocho liep en door treurwilgen werd ingesloten.
+
+</p>
+<p id="d0e100">Eerst in de laatste helft der 19de eeuw had de verandering plaats, die de hoofdstad maakte tot de tegenwoordige moderne stad
+met haar welonderhouden parken en pleinen, mooie huizen en breede straten. Tijdens het bestuur van Don Benjamin Vicuna Mackenna
+werd de stad in 1872 geplaveid en kreeg een betere verlichting, de Alameda werd verbeterd en de Santa-Luciaheuvel werd van
+een onoogelijke hoogte midden in de stad tot een heerlijk park. Deze verbeteringen waren noodzakelijk geworden met den nieuwen
+stijl en de sierlijkheid der rijke woonhuizen en der openbare gebouwen van de stad. Het vroegere verouderde voorkomen maakte
+plaats voor de moderniteit van heden, en de toewijding der bewoners van Santiago aan hun stad bleek uit tal van particuliere
+bijdragen voor de verfraaiing. Zoo is het geliefde Cousino-park genoemd naar den schenker, den millionair Don Luis Cousino,
+die den grond aan de gemeente afstond.
+
+</p>
+<p id="d0e102">Het groote fortuin van de Cousino's werd een halve eeuw geleden gemaakt, toen de chileensche kapitalist de groote onderneming
+waagde van de exploitatie <span class="pageno"><a id="d0e104"></a>Bladzijde 147</span>der steenkolenmijnen in het Lotadistrict. Lota is nu het bloeiende middelpunt van een nijverheidsgebied en ligt dichtbij Coronel
+in de provincie Concepcion. De geheele bevolking van 15000 zielen is afhankelijk van de mijnmaatschappij, waarin de familie
+Cousino den toon aangeeft. Senor Don Matias Cousino kocht in 1852 den grond en begon terstond op energieke wijze de exploitatie.
+
+</p>
+<p id="d0e106">Bij zijn dood, tien jaren later, ging de bezitting over in handen van zijn zoon Senor Don Luis Cousino, die in 1869 de maatschappij
+Esplotadora de Lota y Coronel stichtte en 't grootste getal aandeelen zelf behield. Hij bracht de onderneming tot groote hoogte
+en veel andere giften aan de gemeenschap getuigen, met het Cousino-park in Santiago, van zijn mildheid. Zijn weduwe Senora
+Dona Isidora Goyenechea de Cousino kocht alle aandeelen op en werd eenige eigenares van de Lota-maatschappij. Zij was een
+tijdlang de rijkste vrouw ter wereld, toen haar vermogen op zeventig millioen dollars werd geschat. Eenige malen stak zij
+den oceaan over, om eenigen tijd in Europa te vertoeven, en in Parijs was zij als de door de fortuin meest begunstigde vrouw
+bekend, terwijl de <i>Rue Lota</i> naar haar werd genoemd. Met haar eigen schip deed Senora Cousino een reis naar het Oosten, bezocht de Sandwich-eilanden en
+werd overal als een koninklijke gast gehuldigd. Bij haar dood in 1898 werd de bezitting ge&euml;rfd door haar zes kinderen, van
+wie vier, Don Alberto, Don Carlos, Dona Adriana en Dona Loreto, nog in leven zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e111">Het stadje Lota ligt op vijf mijlen afstands van Coronel, waarmee het door den Arauco-spoorweg is verbonden. Het is verdeeld
+in Lota Alta of de bovenstad en Lota Abajo, de benedenstad aan den voet van den heuvel. De bovenstad behoort aan de Compania
+Esplotadora de Lota, en men vindt er de kantoren der maatschappij met de woningen der beambten en werklieden, hun kerk en
+school en hospitaal. In een kleine dagreis per spoor bereikt men Santiago, waar de eigenaars der mijnen resideeren. Maar te
+Lota hebben zij ook een paleisje met een prachtig park, dat met de grootste zorg wordt onderhouden, in tegenstelling met het
+huis, dat na den dood van Senora Cousino onbewoond is gebleven.
+
+</p>
+<p id="d0e113">Maar om op Santiago en de Alameda terug te komen, die rijweg is de bekoorlijkste van alle zuid-amerikaansche <i>paseo's</i>. Men ziet er niet enkel weelde en mooie equipages, maar tevens is men er als in een museum, in Chili's <i>Ruhmeshalle</i>, niet besloten binnen vier muren, maar in de open lucht tusschen boomen en bloemen, fonteinen en vijvers, waar de vogels
+zingen, en de kinderen spelen en waar de geschiedenis, verteld in brons en marmer, de menschen kan opwekken tot moed en vaderlandsliefde.
+Het edele voorbeeld van de vereeuwigde helden wordt er den jongen menschen voortdurend voor oogen gesteld. Niet alleen als
+werken van kunst wekken de standbeelden en de monumenten van de Alameda onze bewondering, maar ook als blijken van de nobele
+gevoelens der natie, die dit middel heeft te baat genomen, om haar dankbaarheid te toonen jegens de helden uit de bevrijdingsoorlogen.
+
+</p>
+<p id="d0e121">Een trotsch monument herinnert aan den grooten generaal Don Jos&eacute; San Martin, te paard voorgesteld met het vrijheidsvaandel
+in de rechterhand. Het werd onthuld op 5 April 1863, den verjaardag van Maipo. Die slag van 5 April 1818 in de vlakte van
+Maipo, eenige mijlen ten zuiden van de hoofdstad, was een schitterende overwinning van de republikeinen over het leger van
+de royalisten, tegen wie de jonge republiek zich telkens weer had te wapenen na haar onafhankelijkheidsverklaring.
+
+</p>
+<p id="d0e123">Een ander ruiterstandbeeld is er verrezen voor den grootsten chileenschen generaal Bernardo O'Higgins, wiens dapperheid en
+vaderlandsliefde indrukwekkend gesymbolizeerd zijn in de bronzen figuur, die hem voorstelt, zooals hij Rancagua ontruimt met
+zijn dappere soldaten en, wijzend op Santiago, uitroept: &#8220;Wij geven noch vragen kwartier&#8221;. Het standbeeld staat op een voetstuk
+van wit marmer met basreliefs, die de belangrijkste gevechten weergeven, waarin generaal O'Higgins zich onderscheidde.
+
+</p>
+<p id="d0e125">De vader van dezen generaal was Ambrosio O'Higgins, die in 1788 door den koning van Spanje tot gouverneur van Chili benoemd
+was. Hij zocht niet, als zijn voorgangers, onophoudelijk zijn voldoening in den strijd tegen de Araucani&euml;rs, de oorspronkelijke
+bevolking, maar hij trachtte den vrede te bevestigen en het land tot bloei te brengen. Hij was Ier van geboorte, ging naar
+Spanje en vestigde zich als koopman in Peru. Hij verloor zijn vermogen, stelde zich in dienst des konings en ging naar Chili.
+Zijn eerlijkheid en zijn scherp verstand vestigden de aandacht op hem en in een voorspoedige carri&egrave;re bracht hij het tot het
+ambt van gouverneur van Chili. De noordelijke provincies, die over 't geheel verwaarloosd waren, bezocht hij in persoon, deed
+onderzoekingen in de woestijn van Atocama en keerde over Valparaiso naar Santiago terug.
+
+</p>
+<p id="d0e127">Als gevolg van die reis kwamen er een groot aantal verbeteringen in den toestand der Indianen, die op het land of in de mijnen
+werkten, en zijn uitstekend bewind bleek ook uit de wijze, waarop hij tegenover de Araucani&euml;rs handelde. Hij verbood, hen
+zonder noodzaak aan te vallen of te beleedigen, en ofschoon de troepen ten allen tijde op oorlog voorbereid moesten zijn,
+mocht geen poging worden verzuimd, om den vrede te handhaven. De uitslag bewees, hoe beleidvol zijn optreden was, want de
+Indianen, die zagen hoe de Spanjaarden op hun hoede waren, zorgden wel, dat ze geen aanval waagden, en in het veilige gevoel,
+dat hen geen gevaar dreigde, als zij zich rustig hielden, begonnen ze hun velden ijverig te bebouwen. Aan de openbare wegen
+liet gouverneur O'Higgins groote zorg besteden, en tegen de overstroomingen der Mapocho beveiligde hij de hoofdstad door doelmatig
+aangebrachte dammen.
+
+</p>
+<p id="d0e129">In 1789 vaardigde hij een decreet uit, waarbij alle indiaansche slaven vrij werden verklaard, hoewel hij de landeigenaars
+daardoor tegen zich in het harnas joeg en zich den haat op den hals haalde van de eigenaars der mijnen, waarin slaven werkten.
+Het belastingstelsel onderging allerlei verbeteringen en altijd was hij in de weer, den weg te effenen voor handel, industrie
+en landbouw.
+
+</p>
+<p id="d0e131">De hoogste positie, die de kroon in die dagen in Zuid-Amerika te vergeven had, viel hem als blijk <span class="pageno"><a id="d0e133"></a>Bladzijde 148</span>van de bijzondere tevredenheid des konings in 1795 ten deel, namelijk den post van onderkoning van Peru. Het volgend jaar
+reisde hij naar Lima, maar hij liet in zijn geliefd Chili zijn zoon Bernardo achter, die bestemd was, zulk een groote rol
+te spelen in de latere politiek van Chili. Hij toch werd een der helden uit den vrijheidsoorlog, een der stichters van de
+republiek.
+
+</p>
+<p id="d0e135"></p>
+<div id="d0e136" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-148-1.jpg" alt="Het paleis der familie Cousino te Lota."></p>
+<p class="figureHead">Het paleis der familie Cousino te Lota.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e140">Want door de grootere ontwikkeling in staatkundig en maatschappelijk opzicht, door het betere onderwijs vooral, begonnen de
+Chilenen het onrecht in te zien van sommige spaansche regeeringsmaatregelen en van het dwangstelsel, dat hen in allerlei richting
+hinderde in den vooruitgang. Bemoeilijking van den handel, overmatige invloed van de geestelijkheid, verbod van lectuur, gemis
+aan vrijheid van drukpers en van vereeniging en vergadering, dat alles werd meer en meer als een belemmering gevoeld, vooral
+na de ontroerende voorbeelden van den vrijheidsoorlog in Noord-Amerika en van de Fransche Revolutie. De begeerte, om meer
+te weten te komen van de buitenwereld, was een prikkel tot het koopen der verboden lectuur en gaf tevens een verklaring van
+de populariteit der <i>tertulia's</i> of avondbijeenkomsten in de salons der personen, die in Europa hadden gereisd en op de hoogte waren der nieuwere vrijheidsbegrippen,
+en de boeken der bekende fransche schrijvers uit die dagen hadden meegenomen.
+
+</p>
+<p id="d0e145">Tijdens de regeering van gouverneur Carrasco, van 1808 tot 1810, nam de zucht naar vrijheid een meer definitieven vorm aan;
+Napoleons verovering van Spanje en de gevangenneming van den spaanschen koning steunden den geest van vrijheid, en op 16 Juni
+1810 moest gouverneur Carrasco afstand doen, vooral onder pressie van den <i>cabildo</i> of het stadsbestuur van Santiago.
+
+</p>
+<p id="d0e150">Er werd een Administratieve Raad gekozen, die de regeeringsmacht zou in handen hebben tot een Nationaal Congres bijeengekomen
+zou zijn, om den regeeringsvorm vast te stellen. De openbare vergadering van 18 September 1810 besloot tot de instelling van
+de Junta Gubernativa, de eerste onafhankelijke regeering in Chili. Een dag van glorie was die geboortedag der republiek, de
+opwinding in de hoofdstad was buitengewoon groot en de straten waren vroolijk en luidruchtig, overstraald door de lichten
+der illuminatie, omgolfd door de tonen der muziek.
+
+</p>
+<p id="d0e152">Enkele maanden later kwam het eerste Congres, de vergadering van afgevaardigden des volks bijeen. Onder de allereerst aangenomen
+wetten was er een tot volkomen afschaffing der slavernij. Tot eer van de jonge natie zij gezegd, dat nu zij zelve als volk
+haar vrijheid had gewonnen, zij ook begeerde, dat ieder individu op chileenschen grond de rechten van de vrijheid zou genieten.
+Van de republiek Chili kan evenals van Mexico worden gezegd, dat haar vrije vlag nooit boven slaven heeft gewapperd.
+
+</p>
+<p id="d0e154">Toen kwam er echter, als zoo dikwijls in dergelijke omstandigheden, persoonlijke eerzucht in het spel, die dreigde, 't goed
+begonnen werk te storen, en bij de twisten en oneenigheden tusschen de leiders van het burgerlijk bestuur moest men gedoogen,
+dat een spaansch leger uit Peru een inval deed, om het land voor Spanje te heroveren.
+
+</p>
+<p id="d0e156">In Januari 1813 landden de spaansche troepen onder generaal Pareja te Ancud op het eiland Chilo&euml; en spoedig daarna te Valdivia,
+Talcahuano en Concepcion. In die meer afgelegen provincies waren, als indertijd in de Vend&eacute;e in Frankrijk, veel royalisten,
+die zich nu bij de spaansche troepen voegden en op de hoofdstad Santiago aantrokken.
+
+</p>
+<p id="d0e158">Doch de voortgang van Pareja's leger werd gestuit te Chillan door het patriottenleger onder generaal Carrera, die al spoedig
+als bevelhebber plaats maakte voor O'Higgins, wiens talenten de aandacht van de Junta hadden getrokken en die in den strijd
+veel steun vond bij kolonel Juan Mackenna. Er werd een wapenstilstand gesloten, dat men de legers zou kunnen reorganizeeren,
+en op 1 October 1814 werd de strijd hervat met het gevecht bij Rancagua, toen het spaansche leger, dat versterking uit Peru
+had gekregen, onder generaal Osorio tegen O'Higgins optrad met een vijfmaal zoo sterke macht als die der republiek.
+
+</p>
+<p id="d0e160">Er volgde een noodlottige nederlaag na een tweedaagschen strijd en een heftige verdediging van Rancagua, waarna de spaansche
+generaal er zijn intocht hield en O'Higgins zijn beroemden terugtocht ondernam.
+
+</p>
+<p id="d0e162"></p>
+<div id="d0e163" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-148-2.jpg" alt="Het park te Lota."></p>
+<p class="figureHead">Het park te Lota.</p>
+</div><p>
+<span class="pageno"><a id="d0e167"></a>Bladzijde 149</span></p>
+<p id="d0e168">Weldra volgde de intocht der Spanjaarden in Santiago en drie jaren lang heerschten zij opnieuw over Chili.
+
+</p>
+<p id="d0e170">Die jaren waren echter de voorbereiding voor nieuwen strijd, en de beide helden O'Higgins en generaal San Martin wachtten
+met andere naar Argentini&euml; uitgewekenen den geschikten tijd af. In Januari 1817 begon de marsch over het Andesgebergte door
+den Uspallata-pas. Het was een lange en moeilijke tocht, maar de uitslag van het op 12 Februari bij Chacabuco geleverde gevecht
+beloonde de moeite. Daar werd opnieuw voor de vrijheid van Chili met schitterenden uitslag gestreden, en het daar gegeven
+voorbeeld werkte aanstekelijk in de andere zuid-amerikaansche koloni&euml;n van Spanje.
+
+</p>
+<p id="d0e172"></p>
+<div id="d0e173" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-149.jpg" alt="De Plaza de Armas te Santiago."></p>
+<p class="figureHead">De Plaza de Armas te Santiago.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e177">Nog eenmaal probeerde een spaansch leger de herovering. Generaal San Martin trok het tegemoet, en in de vlakte van Maipo,
+enkele mijlen ten zuiden van de hoofdstad, had op 5 April 1818 een beslissende slag plaats, die den royalisten alle verdere
+kansen ontnam.
+
+</p>
+<p id="d0e179">O'Higgins was tot Opperdirecteur van den Regeeringsraad benoemd en leidde het bestuur in Chili tot 1823. Hij was met dictatoriale
+macht bekleed en velen verweten hem een te eigenmachtig optreden. De held van Chacabuco moest zijn gezag neerleggen en generaal
+Ramon Freire nam zijn plaats in. O'Higgins stierf een jaar later. Een praalgraf op het kerkhof van Santiago wijst de plaats
+aan, waar hij ligt begraven en, zooals wij reeds zagen, op de Alameda van Santiago staat zijn ruiterstandbeeld.
+
+</p>
+<p id="d0e181">Het eigenlijk middelpunt der hoofdstad is de Plaza de la Independencia of de Plaza de Armas. Bloemen vormen het centrum van
+dat plein, waaromheen men fraaie gebouwen ziet als de kathedraal en het bisschoppelijk paleis, het postkantoor, 't gemeentehuis,
+telegraaf kantoor e.a. Twee der zijden worden door winkels ingenomen, onder hun schilderachtige booggalerijen, de <i>portales</i>. 's Avonds wandelt er de deftige chileensche wereld, zooals in andere spaansche landen ook de <i>paseo</i> of wandeling op de Plaza een dagelijksch verschijnsel is.
+
+</p>
+<p id="d0e189">Een droevige gebeurtenis had op het plein plaats in 1863, toen een vreeselijke brand de Compania-kerk verwoestte, bij welke
+gelegenheid meer dan duizend menschen, voor het meerendeel vrouwen, omkwamen. De stad is meermalen door hevige branden geteisterd.
+Nog pas, op 27 Februari van dit jaar 1906, brandde de schouwburg van San Martin af, waarbij ook eenige dooden vielen te betreuren
+en honderden gekwetst werden.
+
+</p>
+<p id="d0e191">Het nieuwe Congresgebouw, ook aan het plein, werd juist gebouwd, toen de brand der Compania-kerk voorviel; toen het in 1875
+voltooid was, besloeg het mee de terreinen, die door den kerkbrand vrijgekomen waren. Het is een der fraaiste openbare gebouwen
+van Zuid-Amerika. Ook het Caso de Moneda, de Munt, maakt veel indruk, vooral door zijn grootte; het bevat ook de gouvernementszalen
+voor den ministerraad. De vele <i>patio's</i> of binnenpleinen, tusschen de afzonderlijke gedeelten, verminderen de strenge somberheid van het zware monumentale gebouw.
+
+</p>
+<p id="d0e196">Rondom Santiago zijn allerlei aardige plaatsjes gelegen, <span class="pageno"><a id="d0e198"></a>Bladzijde 150</span>die men per tram of trein of omnibus bereiken kan. Apoquindo is allerliefelijkst gelegen als in een nestje tusschen heuvels.
+San Bernardo is een schilderachtig stadje te midden van weiden en dicht genoeg bij de Cordillera's, om 't genot te hebben
+van den koelen bergwind. Ook Santiago, dat bijna twee duizend voet boven het niveau der zee ligt, kan zelfs midden in den
+zomer koel zijn, want de grootste bekoring van Santiago is niet gelegen in de mooie huizen en de statige openbare gebouwen,
+ook niet in de aangename omgeving, maar in de onvergelijkelijke atmosfeer. Zoowel de winters als de zomers hebben een prettige
+temperatuur, ondanks de dichte nabijheid van de Cordillera's, die vele maanden van het jaar een zwaren mantel van sneeuw dragen
+en welker hoogste toppen onder eeuwige sneeuw verscholen liggen.
+
+</p>
+<p id="d0e200">Als een gulden lint omboordt Chili een groot deel van de kust van Zuid-Amerika. Het is een verwonderlijk smal land, bijna
+drie duizend mijlen lang en minder dan gemiddeld honderd mijlen breed. Uit natuurkundig oogpunt biedt het de grootste verscheidenheid
+aan. In 't Noorden de groote, woeste salpeterdistricten, in Midden Chili de prachtige, begroeide berghellingen met wijngaarden
+en heerlijke oofttuinen, zonnige korenvelden, en in het Zuiden de woeste fjorden aan de straat van Magellaens, met Vuurland
+en de verlaten eilandenwereld er omheen.
+
+</p>
+<p id="d0e202">Ook het klimaat van Chili biedt groote verschillen aan, niet enkel doordien het zich over dertig breedtegraden uitstrekt,
+maar ook door den invloed van de winden der Cordillera's en de zeestroomingen van den Grooten Oceaan. In het Noorden wisselt
+de temperatuur het geheele jaar door binnen een verschil van niet meer dan tien graden Celsius. Er valt bijna geen regen ten
+noorden van 27&deg; Z.B., en in de woestijn bij Tarapaca is de laatste hevige regenval bijna honderd jaar geleden. Door zwaren
+dauw wordt echter de grond er nu en dan bevochtigd. De koude stroom van den Zuid-Pacifischen Oceaan oefent in den zomer een
+verkwikkenden invloed uit op de temperatuur, zoodat de hitte nooit buitengewoon groot is.
+
+</p>
+<p id="d0e204">In Midden-Chili is het klimaat gematigd en heerlijk; men kan juist even de vier jaargetijden onderscheiden, maar groote verschillen
+merkt men niet. Het regent alleen een weinig in den winter, en sneeuw valt zelden elders dan op de bergen. Zoowel aan de kust
+als in het binnenland is het land zeer gezond.
+
+</p>
+<p id="d0e206">In het Zuiden regent het in iedere maand en den grootsten tijd van het jaar is de lucht bewolkt. Vooral geldt dit voor de
+streek rondom Valdivia en Chiloe; in de Straat van Magellaens sneeuwt het veel in den winter, die van Mei tot Augustus duurt.
+
+</p>
+<p id="d0e208">Door de geheele lengte van het land strekken zich twee bergketenen uit, het Andesgebergte en het Kustgebergte, met kortere
+transversale ketenen daartusschen, zoodat als men het groote centrale dal volgt, dat van het Noorden naar het Zuiden loopt,
+men dat in een aantal kortere dalen gesplitst vindt, terwijl dwarsdalen van de Andes af de zee bereiken. Het resultaat is
+een groote verscheidenheid van heuvels en dalen.
+
+</p>
+<p id="d0e210">De Atacama-woestijn in het Noorden is, hoe woest en verlaten ook, niet zonder schilderachtigheid. De kale rotsen en de enkele
+afgelegen bosschen omgeven de roodbruine vlakte, en in de nauwe kloven en dalen, waar als-het-ware een lint van groen langs
+de rivieren ligt, treft de frischheid door de tegenstelling met de omringende dorheid.
+
+</p>
+<p id="d0e212">Slechts twee belangrijke rivieren vindt men in de provincie Tarapaca: de Camarones en de Loa met hun zijtakken, en twee in
+de provincie Atacama de Huasco en de Copiapo. Het landschap in de bergstreken van Coquimbo is prachtig, en waar de rivieren
+de Coquimbo, de Limari en de Choapa vloeien, treft men boomgaarden en schoone boerenhofsteden aan. De vruchtbaarheid van deze
+provincie en de rijkdom aan mineralen maken haar tot een kostbare schatkamer voor de republiek. De valleien van de Huasco
+en de Elqui zijn beroemd om hun edele druiven, en een groot aantal wijngaarden bedekken er de berghellingen. De provincie
+Coquimbo heeft voor een deel den aard van het noordelijke gebied en voor een ander deel dien van Centraal Chili, daar zij
+zoowel minerale producten als landbouwvoortbrengselen oplevert. Het klimaat heeft er sommige eigenaardigheden van de regenlooze
+streken, ofschoon met eenige wijziging. Drie of vier dagen van regen nu en dan is het allermeeste, wat er valt, en een gansche
+week van regen is iets ongehoords. Verder naar het Zuiden, te beginnen in de provincie Aconcagua, zoo genoemd naar den hoogsten
+top der Andesketen, beroemd geworden door de beklimmingen van Sir Martin Conway, den heer Fitzgerald en den heer Rankin, wordt
+de groote middenvallei breeder en zet zich voort over de geheele lengte van Chili tot bij den Chilo&euml;-archipel.
+
+</p>
+<p id="d0e214">Sommige geologen meenen, dat de eilanden van den archipel van Patagoni&euml; een voortzetting zijn van het kustgebergte, en dat
+de zee, die ze scheidt van het vaste land, een ondergeloopen voortzetting is van het centrale dal. Dat dal is nergens schooner
+dan bij zijn begin. Het landschap is er boven alle beschrijving prachtig. In deze provincie ligt het schilderachtige dal Llai-Llai,
+of &#8220;hevige wind&#8221;, zooals de indiaansche naam luidt, besproeid door de rivier de Aconcagua, die langs den noordrand vloeit.
+Deze rivier, die op den berg van denzelfden naam ontspringt, stroomt door een groot deel der provincie. Het is een forsche
+stroom, snel vlietend door de hoogere Cordillera's, waar hij bewonderd wordt door alle reizigers, die van Argentini&euml; naar
+Chili reizen over den Uspallata-pas.
+
+</p>
+<p id="d0e216">De plantengroei is weelderig in de middenvallei, waar veel aan wijnbouw wordt gedaan en waar men tallooze <i>hacienda's</i> of landgoederen vindt. Sommige daarvan hebben een groote uitgestrektheid; er wordt aan veeteelt gedaan en men ziet er korenvelden
+en olijvengaarden, met prachtige lanen van populieren er omheen. Rivieren en meren geven hier afwisseling aan het landschap
+en zijn voor de vruchtbaarheid van den grond van de grootste beteekenis. Het tegenwoordige besproeiingsstelsel dateert al
+uit den spaanschen tijd, ja was reeds bij de Indianen in gebruik v&oacute;&oacute;r de verovering. De waarde van een farm wordt berekend
+niet naar haar grootte, maar naar de hoeveelheid water, die voor irrigatie dienen kan.
+<span class="pageno"><a id="d0e221"></a>Bladzijde 151</span></p>
+<p id="d0e222">De rivier de Maipo besproeit de provincie Santiago en over haar geheele lengte verschaft zij water aan vele der beste landerijen
+en wijngaarden. De groote <i>hacienda's</i> Puenta Alto, Santa Ines, Guindos, Buin en Hospital worden door deze rivier besproeid, die bij de kleine haven San Antonia
+de zee bereikt, even ten zuiden van Valparaiso. De Mapocho, een zijtak van de Maipo, stroomt door Santiago, en is door een
+aantal mooie bruggen overspannen.
+
+</p>
+<p id="d0e227"></p>
+<div id="d0e228" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-151.jpg" alt="De Elqui-vallei in Coquimbo."></p>
+<p class="figureHead">De Elqui-vallei in Coquimbo.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e232">Van de vrij groote meren in de Cordillera's is het Zwarte Meer of de Laguna Negra het best bekend als de bron der Maipo en
+omdat het gezien kan worden door de reizigers, die den Cumbrapas overgaan. Andere meren zijn het Yeso-meer in de hoogere Cordillera's,
+en het Aculeo-meer aan den voet der kustketen. Het laatste, zestien vierkante mijlen groot, wordt druk bezocht, om de goede
+vischgelegenheid, die het water aanbiedt, en om de rijke jachtterreinen in den omtrek.
+
+</p>
+<p id="d0e234">Overal in die middenprovincies Santiago, O'Higgins, Colchagua, Curico, Talca, Maule, Linares en Nuble wordt het landschap
+verfraaid door heuvels, dikwijls met prachtige bosschen bedekt. Mooi is ook daar de rivier, de Maule, de eenige, die over
+een vrij groote lengte bevaarbaar is en den Stillen Oceaan bij de haven Constitucion bereikt. De streek, waardoor zij loopt,
+is een tuin gelijk, en in den zomer is over de geheele lengte van haar dal de oever bedekt met bloeiende boomen en struiken.
+De monding van de Maule is beroemd om de rotsen en klippen, die hooge zuilen en pilaren vormen, vreemd uitgesleten door de
+werking van de winden en getijden. De <i>Piedras de las Ventana's</i> of Vensterrotsen vertoonen de grilligste vormen, en de Iglesia of Kathedraalrots, die op een mijl afstands van de overige
+staat, ziet er uit als een kerk. Dit verrukkelijk plekje, waar een ruime grot midden in de rots aan het schip der kerk doet
+denken, is een geliefd oord voor zomeruitstapjes, en men kan het gemakkelijk per spoor of stoomboot bereiken.
+
+</p>
+<p id="d0e239">Behalve de rivier, de Maule, zijn er in deze buurt een aantal dergelijke stroomen, als de Rupel met haar onstuimigen zijtak,
+de Cachapoal, vloeiend door de streek der beroemde warme bronnen van Cauquenes; de Mataquito en de Itata, samenkomend dichtbij
+de badplaats Chillan. Geen land in Zuid-Amerika heeft beter gelegenheid voor verbinding der rivieren door kanalen. De overvloed
+aan waterkracht, die men met weinig moeite in gebruik zal kunnen stellen, belooft het land een groote toekomst wat zijn industrie
+betreft. Er worden reeds plannen gemaakt voor de exploitatie van de Laja-watervallen, den Niagara van Chili, zooals men wel
+zegt. De val is in de provincie Concepcion in een tak van de rivier de Bio Bio.
+
+</p>
+<p id="d0e241">Die provincie Concepcion is de belangrijkste van Centraal Chili; zij heeft een uitgebreiden handel en verscheiden goede zeehavens.
+De grootste baaien van Chili, die van Talcahuano en van Arauco, behooren er toe. De grond wordt er voldoende besproeid door
+de Bio Bio en haar talrijke zijtakken. Ten noorden van het dal der rivier vindt men uitstekende wijnbergen en in het Zuiden
+der provincie Concepcion leveren de staatsbosschen goede inkomsten. De Bio Bio is bevaarbaar tot 150 mijlen van haar monding;
+zij komt uit een der bergmeren van het Andesgebergte en vloeit noordwestelijk, besproeit de provincies Malleco en Concepcion
+op haar weg naar den Stillen Oceaan, en bereikt dat einddoel bij de stad Concepcion. Daar is de rivier bijna twee mijlen breed.
+
+</p>
+<p id="d0e243">De stroom is behalve om zijn schilderachtige dalen <span class="pageno"><a id="d0e245"></a>Bladzijde 152</span>en den weelderigen plantengroei langs zijn oevers ook bekend uit historisch oogpunt, namelijk als de scheidingslijn, die tijdens
+de verovering en in de koloniale periode de zuidgrens aangaf van de spaansche bezittingen in Chili en het begin van het territorium
+der Araucani&euml;rs.
+
+</p>
+<p id="d0e247"></p>
+<div id="d0e248" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-152-1.jpg" alt="Laan van eucalyptussen op Santa-Ines."></p>
+<p class="figureHead">Laan van eucalyptussen op Santa-Ines.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e252">Aan de oevers der Bio werden groote gevechten geleverd tegen de Indianen, en haar naam is verbonden met gebeurtenissen uit
+de krijgsgeschiedenis vanaf den tijd, toen Pedro de Valdivia zijn dood vond in een gevecht met de Indianen in de 16de eeuw,
+totdat er, nog pas vijftig jaar geleden, een eind kwam aan den strijd tegen de Araucani&euml;rs.
+
+</p>
+<p id="d0e254">Van Conception af zuidwaarts houden de natuurlijke rijkdommen van het land op, zoo rijkelijk te vloeien, en de provincies
+Valdivia, Llanquihue en Chilo&euml; vormen den overgang naar het leven aan de Magellaens-straat. De producten veranderen van aard,
+en in plaats van het zachte klimaat, dat weinig verandert in de vier jaargetijden, heerscht er een lagere gemiddelde temperatuur
+en worden de winters langer. Nog vindt men er goede graanvelden en rijke veestapels, terwijl de appelboomgaarden van Valdivia
+bewijzen, dat meer gehard fruit er uitstekend groeit.
+
+</p>
+<p id="d0e256">De houtopbrengst is in deze zuidelijke provinci&euml;n overvloedig, en het landschap is bijzonder mooi, vooral door den rijkdom
+aan meren. Het Lajameer ligt tusschen twee hooge bergen en in de buurt van den vulkaan Antuco; het vormt de bron van de rivier
+de Laja met haar prachtigen waterval. Veel vulkanen verrijzen langs de zuidelijke deelen der westkust, ook werkzame, zooals
+die van Villa Rica. Jammer genoeg zijn de heldere dagen, waarop men de schoonheid van het landschap ten volle kan genieten,
+weinig in aantal.
+
+</p>
+<p id="d0e258">Het eigenaardig kenmerk van de streek aan de straat van Magellaens zijn de archipels, de tallooze eilandengroepen die men
+er vindt en de hooge bergen. Op Vuurland en in een deel der kuststreken vindt men natuurlijk weiden, voor schapenteelt geschikt.
+Over 't geheel vertoont het land overeenkomst met de Schotsche hooglanden. Lange reeksen van duinen strekken zich mijlen ver
+uit, omzoomd door de bosschen meer binnenwaarts, waarachter de hoogere bergen oprijzen. Zeer weinig stoombooten varen tegenwoordig
+langs de kust aan de binnenzij der eilandengroepen, als zij de reis doen langs het chileensche Patagoni&euml;; maar wie in de gelegenheid
+is geweest, dien tocht te maken, dien gaat hij nooit uit de herinnering. De fjorden van Noorwegen doen in menig opzicht in
+schoonheid onder voor het Smythkanaal.
+
+</p>
+<p id="d0e260">Aan de oevers vindt men hier en daar sporen van indiaansche woningen, maar het aantal Indianen vermindert er van jaar tot
+jaar. De Indiaan uit deze streken draagt niet anders dan het vel van den guanaco of van den otter als kleeding, en hij staat
+gemakkelijk een kleedingstuk af in ruil van een mes of eenig wapen. Otters zijn er veel bij Vuurland en in de Magellaensstraat;
+de vellen vormen een hoofdbron van inkomsten voor de streek. Weinig vogels ziet men er; nog 't meest den albatros en de rotsduif.
+
+</p>
+<p id="d0e262"></p>
+<div id="d0e263" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-152-2.jpg" alt="De Laja-waterval."></p>
+<p class="figureHead">De Laja-waterval.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e267">De flora en fauna zijn overigens in de drie deelen van Chili zeer verschillend. De woestijnen van het Noorden vertoonen weinig
+plantenleven; alleen in de oasen sieren prachtige bloemen het landschap. Het centrale gedeelte heeft een rijke flora; op de
+helling der Andesketen groeien fuchsia's in grooten overvloed in het wild, zooals men ze in de bosschen van Midden-Chili overal
+vindt. Over 't geheel is de dierenwereld niet sterk vertegenwoordigd; de opmerkelijkste vogel is wel de condor van het Andesgebergte,
+symbool van macht, en als zoodanig in 't chileensche wapen opgenomen.
+<span class="pageno"><a id="d0e269"></a>Bladzijde 153</span></p>
+<p id="d0e270"></p>
+<div id="d0e271" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-153.jpg" alt="Santiago in vogelvlucht."></p>
+<p class="figureHead">Santiago in vogelvlucht.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e275">Onder de groote handelssteden van Zuid-Amerika kan Chili bogen op 't bezit van Valparaiso, de belangrijkste zeehaven aan de
+westkust. Van zee uit gezien, lijkt de stad een groot amphitheater; zij is gebouwd op de helling van een berg, die het smalle
+strand in een kring omgeeft. Diepe kloven verdeelen den berg in afzonderlijke heuvels of <i>cerro's</i>, en hier en daar dringen de hoogten zoo dicht naar de zee, dat er bijna geen ruimte overblijft voor een landingsplaats. Men
+heeft daarom een groot, kunstmatig strand, een breed <i>embankment</i> aangelegd, waardoor de weg langs de baai verbreed wordt, en dat tevens bij ruw we&ecirc;r de kracht der zware zee&euml;n breekt.
+
+</p>
+<p id="d0e283">Evenwijdig met het strand loopen de hoofdstraten in de lengte door de stad, talrijker, waar de <i>cerro's</i> nog al wat ruimte laten, weinig in aantal, waar de heuvels dicht naar de zee dringen en nauwelijks plaats bieden voor de
+tram, die Valparaiso met zijn voorstad Vina del Mar verbindt. Kabelspoorwegen brengen de gemeenschap tot stand tusschen de
+benedenstad met de <i>cerro's</i>, waar een groot deel der bevolking woont.
+
+</p>
+<p id="d0e291">De naam Valparaiso beteekent Paradijsdal, hij moet echter uit een ver achter ons gelegen verleden afkomstig zijn, want eigenlijk
+past hij niet bij de drukke metropolis van thans, met haar haven vol schepen uit alle landen en haar straten, waar zich handelslui
+van elke nationaliteit verdringen. Toch is het een zeer liefelijke stad, zeer gezond en met de aangenaamste vormen van 't
+maatschappelijk leven. De koele zeewind maakt het verblijf er 't heele jaar door prettig.
+
+</p>
+<p id="d0e293">De stormen, die in de baai woeden, kunnen soms groote schade in Valparaiso aanrichten en maken belangrijke havenwerken noodig,
+die voortdurend verbeterd en uitgebreid worden en waarvoor ons land zijn minister Kraus, den kundigen ingenieur, voor eenige
+maanden afstaat aan de chileensche regeering. Zijne Excellentie, die op den 3den Maart jl. ons land verliet, zal den President
+van advies dienen bij de gunning van de werken voor de haven, door hem in 1901 ontworpen. In 1890 had de heer Kraus de benoeming
+tot hoogleeraar aan de technische hoogeschool te Santiago aangenomen. Ook aan den bouw van een droogdok in de hoofdstad en
+aan den aanleg der havenwerken van Talcahuano had hij als ontwerper een groot aandeel.
+
+</p>
+<p id="d0e295">In den zomer, dat is van Januari tot Maart wordt de zetel van het bestuur van Santiago naar Valparaiso overgebracht; de president
+en de ministers houden dan verblijf in Vina del Mar, terwijl hun offici&euml;ele hoofdkwartieren zich bevinden in de havenwijk
+van Valparaiso, waar men veel openbare gebouwen aantreft en die nu tevens de drukke handelswijk is, nu bij de uitbreiding
+der bevolking ook op de <i>cerro's</i> woonhuizen zijn gebouwd en dikwijls de allerfraaiste en rijkste. Op den Cerro Concepcion en den Cerro Alegre vindt men prachtige
+huizen en allerliefste ch&acirc;lets, die schilderachtig tusschen boomen en bloemen gelegen zijn. Een vijf minuten rijdens met de
+spoor, en men is van de benedenstad op de hoogten gekomen, terwijl men op den rit een steeds mooier wordend uitzicht op de
+haven geniet en op <span class="pageno"><a id="d0e300"></a>Bladzijde 154</span>de geheele baai, die met haar vele schepen een prachtig panorama oplevert.
+
+</p>
+<p id="d0e302">De gezelschappen zijn in Valparaiso echt kosmopolitisch en opmerkelijk is het, hoe de vreemdelingen zich met de stad en hare
+instellingen vereenzelvigd hebben, hoe zij in hun belangen opgaan. Als er weldadigheid moet worden beoefend, als kerkelijk
+werk hulp en zorg vereischt, bij nationale feesten en gedenkdagen, altijd zijn alle nationaliteiten erbij betrokken en algemeene
+sympathie verlicht en veraangenaamt de samenwerking.
+
+</p>
+<p id="d0e304">De stad was een der eerste steden van Zuid-Amerika, die een uitstekende waterleiding bezaten; de dam, gebouwd in de hooggelegen
+heuvelstreek ten behoeve der watervoorziening van Valparaiso, dateert al van 1849. Onlangs is weer een groot r&eacute;servoir voor
+regenwater te Penuelas gebouwd, omstreeks op tien mijlen afstands, en ter hoogte van duizend voet boven het niveau der zee.
+Honderd millioen tonnen water worden op die wijze verzameld, genoeg om de stad voor drie jaar te voorzien, als 't noodig is.
+De kosten van deze onderneming bedroegen zes millioen dollars.
+
+</p>
+<p id="d0e306">Valparaiso is allen anderen steden in Zuid-Amerika voorgegaan in 't gebruik der nieuwe vindingen, die het leven vergemakkelijken
+en veraangenamen. Het was de eerste spaansch-amerikaansche stad, die telegraaflijnen aanlegde en gas gebruikte in 1856; de
+eerste, die drijvende dokken had voor het repareeren van schepen in 1860. Hier verschenen de eerste trams in de straten, en
+de onderhandelingen over den aanleg van den eersten Zuid-Amerikaanschen spoorweg begonnen in deze stad meer dan een halve
+eeuw geleden. De naam van een Noord-Amerikaan, William Wheelwright, is verbonden aan de inwijding dier lijn van Caldera naar
+Copiapo. Dezelfde ondernemende Amerikaan organizeerde in 1840 de <i>Pacific Steam Navigation Company</i>, en aan zijn initiatief is Chili veel verplicht voor de ontwikkeling der steenkolenexploitatie, want de eerste nationale
+steenkool werd door hem gebruikt op de stoombooten van die lijn.
+
+</p>
+<p id="d0e311">Door Wheelwright's bemiddeling werden de eerste stappen gedaan voor den aanleg van een spoorweg, die Buenos Aires zou verbinden
+met Valparaiso dwars over de Andes, een werk, dat nu voltooid is op een kort eind na van den trans-andischen spoorweg, waar
+deze over den bergpas gaat. De concessie voor de voltooiing van de Trans-andeslijn is verleend aan een new-yorksche firma,
+die aan de westkust van Zuid-Amerika groote belangen heeft. Oorspronkelijk, en wel sinds 1881, was de firma te Valparaiso
+gevestigd met vertakkingen in Santiago, Concepcion en Iquique. De naam van den onlangs overleden stichter, Mr. W.R. Grace,
+zal altijd in Chili in dankbare herinnering blijven als die van een der pioniers van den buitenlandschen handel van Zuid-Amerika
+aan de kust der Stille Zuidzee. In de toekomst der republieken van de westkust stelde de heer Grace het volste vertrouwen.
+
+</p>
+<p id="d0e313">De vreemdeling, die engelsche namen ziet op de uithangborden der meeste winkels in Valparaiso, komt op het idee, dat de handelsstand
+in deze stad bijna geheel uit vreemdelingen bestaat. Maar als hij zich meer met de menschen vertrouwd heeft gemaakt, bespeurt
+hij, dat zelfs in die inrichtingen, die een onmiskenbaar buitenlandsch karakter dragen, de plaatselijke chefs gewoonlijk Chilenen
+van geboorte zijn, of menschen, die zoo lang in Chili hebben gewoond, dat zij hun aangenomen vaderland geheel als het hunne
+beschouwen.
+
+</p>
+<p id="d0e315">Een halve eeuw geleden, toen de meeste van de nu bloeiende handelshuizen pas begonnen, waren de toestanden zeer verschillend
+van wat ze nu zijn. De herinneringen van kooplieden uit dien tijd zijn dikwijls onderhoudend, om aan te hooren. Een van die
+pioniers, wijlen Stephen Williamson, die in 1903 stierf, en die vijftig jaren lang hoofd was van de firma Williamson, Balfour
+en Co., wist alles, wat samenhing met de geschiedenis van de kustvaart langs den Stillen Oceaan.
+
+</p>
+<p id="d0e317">&#8220;In de vijftig jaren,&#8221; zei hij eens, toen hij zich op verzoek van zijn vrienden in herinneringen verdiepte, &#8220;zonden wij tarwemeel
+van Constitucion naar Australi&euml;, en als onze schepen terugkeerden, brachten ze betaling in goudstof en muntspecie,&#8221; De heer
+Williamson woonde in Chili, toen groote fortuinen plotseling met de exploitatie der mijnen werden gemaakt, en zijn schepen
+brachten menigen armen drommel naar Copiapo en Iquique, die er in weinige jaren rijk werd. Kolonel North, de nitraatkoning,
+had de gelegenheid, waardoor hij zijn grooten rijkdom verwierf, te danken aan een vrijkaartje voor een reis met een van Mr.
+Williamson's schepen. Jaren daarna, toen kolonel North millionnair was geworden door zijn welgeslaagde ondernemingen in de
+Tarapacamijnen, bezocht hij zijn weldoener, om hem nog eens te danken voor die indertijd bewezen gunst.
+
+</p>
+<p id="d0e319">Het groote aantal Engelschen onder de rijke kooplieden is oorzaak, dat er te Valparaiso zeer veel Engelsch wordt gesproken.
+Het komt maar zelden voor, dat iemand in een gezelschap die taal niet verstaat. In alle scholen wordt Engelsch onderwezen,
+en er zijn buiten de spaansche een aantal geheel engelsche scholen.
+
+</p>
+<p id="d0e321">Elke nationaliteit is intusschen vertegenwoordigd in de clubs van Valparaiso, Engelschen, Duitschers, Franschen, Spanjaarden
+en Italianen. Vooral de politieke clubs zijn zeer werkzaam, en in den tijd der verkiezingen is aller belangstelling levendig.
+Dan is er geen dorp, zoo klein of onbeduidend, of het heeft zijn politieke vereeniging. Vrouwenclubs heeft Chili ook, maar
+in het politiek tournooi spelen de chileensche vrouwen nog slechts een onbeduidende rol. In den salon en in de arbeiderswoning
+dringen nog slechts weinig vrouwen op gelijkheid van rechten met den man aan. Zij zeggen waarschijnlijk, dat ze liever de
+meerderen willen blijven, dat ze er niets tegen hebben de <i>superior sex</i> te zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e326">Valparaiso heeft een groote beurs, zeven nationale banken en drie buitenlandsche. De stad is het handelsmiddenpunt van Chili
+en staat door een netwerk van telegraaflijnen, particuliere en door den staat ge&euml;xploiteerde, met alle steden van Chili in
+gemeenschap. De verbazend drukke zaken tusschen Valparaiso en Santiago hebben verscheiden particuliere telefoonlijnen in 't
+leven geroepen, daar alle groote <span class="pageno"><a id="d0e328"></a>Bladzijde 155</span>huizen van Valparaiso afdeelingen hebben in Santiago en vice versa. Onderzeesche kabels verbinden de stad met de geheele wereld.
+De verschillende stoomvaartmaatschappijen, die de steden van Zuid-Amerika's westkust aandoen, hebben hun hoofdkwartieren in
+Valparaiso. Als het Panamakanaal eens gereed zal wezen, hoopt men op nog snelleren vooruitgang voor den handel der westkust
+van Zuid-Amerika, al zijn er pessimisten, die zich de verliezen door den achteruitgang van 't verkeer om Kaap Hoorn als vrij
+ernstig voorstellen.
+
+</p>
+<p id="d0e330">Als de warme zomerzon het plaveisel van de stad gloeiend maakt, en in de mooie parken de boomen en bloemen onder een stoflaag
+rusten, verlaten de welvarende Chilenen de stad, om aan het strand of in de bergen verkwikking te zoeken. Chili heeft zijn
+Trouville in het schilderachtig stadje Vina del Mar. Ofschoon het zoo ver verwijderd is van de fashionable centra van West-Europa,
+weerkaatst het badplaatsje toch de laatste modes in kleeding en gebruiken even trouw als welke europeesche badplaats ook.
+
+</p>
+<p id="d0e332">De dames zijn keurig gekleed, en dikwijls in parijsche toiletten, voor het Vina del Mar-seizoen besteld. Men geniet in de
+mooie omgeving, waar groene guirlanden zich slingeren om kleine, groene huisjes en om de stammen van de boomen in de schaduwrijke
+straten. De lanen hebben druk bebloemde randen en aan het strand der zee worden de rotsen beschuimd en bespat, tot ze fonkelen
+in een glorie van diamanten. De kleuren van den regenboog zijn 's avonds alle weer te vinden in 't gordijn van 't Westen,
+waar de zon zich achter ter ruste begeeft; in &eacute;&eacute;n woord Vina del Mar is een gezegend plekje gronds.
+
+</p>
+<p id="d0e334">Het ligt op slechts vijf mijlen afstands van Valparaiso, op het punt waar de baai, zich verwijdend, overgaat in den Oceaan,
+zoodat het gedeeltelijk beschut is voor de open zee en toch het volle genot heeft van den zeewind. 't Riviertje, de Quilpu&eacute;,
+op welks zuidelijken oever Vina del Mar ligt, bereikt er de zee, terwijl de lage bergen er, in een halven kring geschaard,
+op neerzien. De straten loopen evenwijdig aan het riviertje en worden verfraaid door veel boomen; een plein vormt het midden
+van de stad, en eigenaardig genoeg verrijst aan dat plein niet alleen een kerk, maar staat er ook het spoorwegstation met
+een promenade ervoor langs. Het is de gewoonte in Vina del Mar, zoowel als aan de meeste spoorwegstations van Midden-Chili,
+dat de jongelui een half uur v&oacute;&oacute;r de aankomst der avondtreinen aan 't station samenkomen en op het perron heen en weer wandelen.
+Heele gezinnen nemen dikwijls aan die wandelingen deel, en er zijn evenveel ouden van dagen als jongen bij de groepen, die
+er slenteren en pratend en lachend zich amuseeren. Als de trein binnenkomt, wordt het tooneel met welkomstgroeten en afscheidswoorden
+nog verlevendigd. In kleine stadjes heeft dat stationsbezoek bepaald een sociale beteekenis; de mooiste japonnen worden vertoond
+en de gezelligheid, ook de babbelzucht, viert er hoogtij.
+
+</p>
+<p id="d0e336">Vina del Mar is niet altijd het pretstadje geweest, dat het nu is, en nog niet zoo heel veel jaren geleden is het tot een
+afzonderlijke gemeente verheven. Tijdens de eerste dagen na de spaansche verovering was het alleen belangrijk als monding
+van de Rio de las Minas, de Mijnrivier, nu Quilpu&eacute; geheeten, die de streek der groote Malga-Malgamijnen besproeide, waaruit
+zij met een rijken oogst aan goud te voorschijn kwam. De tooneelen, die toen het meest in Vina del Mar werden afgespeeld,
+waren dikwijls gruwelijk, want de slavernij heerschte in barbaarschen vorm, en de zweep werd ijverig gebruikt, als middel
+om 't gezag te handhaven, terwijl elke insubordinatie met een wreeden dood gestraft werd. Wel groot verschil dus met het heden,
+dat van rust en van levensgenot een beeld geeft.
+
+</p>
+<p id="d0e338">Toch was de plaats toen een belangrijk bezit, en Pedro de Valdivia, Chili's veroveraar, beschouwde de toewijzing als een zeer
+te waardeeren gift, toen hij de rechten en titels van eigenaars schonk aan twee van zijn grootste veldheeren en intiemste
+vrienden, Don Juan Jufr&eacute;, eerste alcalde van Santiago, en Don Francisco de Riveros. De traditie schrijft aan den zoon van
+Riveros de eer toe, den wijngaard te hebben geplant, die den naam aan 't stadje heeft geschonken, &#8220;wijngaard der zee&#8221;.
+
+</p>
+<p id="d0e340">De grond, waarop de jonge de Riveros zijn druiven plantte en waar het deel van Juan Jufr&eacute; bij werd gevoegd, nadat hij het
+van de weduwe van zijn vaders deelgenoot gekocht had, werd met groote zorg bebouwd en was weldra een kostbaar bezit. Na den
+dood van de Riveros kwam hij in handen van de Jezui&euml;tenzendelingen, toen het hoofd der Valparaiso-zendelingen hem in 1690
+kocht. De Jezui&euml;ten bleven er eigenaars van, tot hun orde uit alle spaansche bezittingen in 1767 verbannen werd.
+
+</p>
+<p id="d0e342">Na hun vertrek werd de bezitting bij openbaren verkoop verdeeld in verschillende kleinere deelen, waaruit zich langzamerhand
+een stadje ontwikkelde. Een familie van naam, de Carrera's, bezaten de hacienda van Vina del Mar in de eerste jaren van de
+19de eeuw, en zij was toen het tooneel van veel vroolijk en luidruchtig leven. De admiraal Cochrane bezocht met zijn vrouw
+dikwijls het mooie landgoed, als zij in Chili vertoefden, en zij waren zeer gehecht aan de beminnelijke familie, die uit drie
+zoons en zeven dochters bestond. In de dagen van den onafhankelijkheidsoorlog was dit patriottisch gezinde huis punt van samenkomst voor de vrijheidsvrienden, en veel plannen van groote politieke beteekenis
+werden vastgesteld te midden der vonken van geest en vernuft, die op de mooie zomeravonden in dit lustverblijf de hoogte ingingen.
+
+</p>
+<p id="d0e347">Al vroeg was Vina del Mar bekend om zijn producten van landbouw en veeteelt en door de voordeelen, die het trok uit de nabijheid
+van Valparaiso. Doch eerst bij de inwijding van den spoorweg tusschen Valparaiso en Santiago in 1855 begon men de stad te
+zien in het licht van schoone mogelijkheden, en niet v&oacute;&oacute;r 1874, toen de voornaamste eigenaars van den grond Senor Don Jos&eacute;
+Francisco Vergara en zijn vrouw den grond afstonden voor de uitbreiding der stad naar een systematisch plan van straten en
+openbare gebouwen, werd Vina del Mar een bloeiende en vooruitgaande gemeente.
+
+</p>
+<p id="d0e349">In de laatste dertig jaren is die vooruitgang geregeld blijven vorderen, dank zij de voortvarendheid <span class="pageno"><a id="d0e351"></a>Bladzijde 156</span>van het bestuur der stad, en zoo is het de populaire badplaats van thans geworden, met breede, rechte straten en schaduwrijke
+lanen, waar allerlei liefelijks te zien is, en keurige villa's in tuinen vol bloemen geschaard staan.
+
+</p>
+<p id="d0e353"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e354" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-156-1.jpg" alt="Jonge dame uit Valparaiso."></p>
+<p class="figureHead">Jonge dame uit Valparaiso.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e358">De prachtige villa van Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz, dochter van Don Joz&eacute; Francisco Vergara en een der schoonste
+vrouwen uit Chili, ligt bijzonder mooi aan den voet van den cerro; het landgoed heet Quinta Vergana en is zeer uitgestrekt.
+Prachtige grasvelden en bloemvelden worden door fonteinen besproeid, en schaduwrijke lanen voeren naar donkere boschplekjes,
+terwijl tegen den heuvel op veel paden kronkelen, omzoomd door een rijke bloemenpracht en leidend naar een uitzichtspunt,
+waar men den ganschen omtrek en de stad met de baai overziet. De weelderig ingerichte woning, een der rijkste uit Chili, heeft
+veel interessante gasten geherbergd, en de vreemdelingen van beteekenis, die Chili bezochten, waren er meestal genoodigden.
+Toen de hertog der Abruzzen in 1903 in Chili was, werd er te zijner eer een groot bal gegeven door Senora Dona Blanca Vergara
+de Errazuriz.
+
+</p>
+<p id="d0e360">Veel families uit Santiago en Valparaiso hebben zich elegante zomerwoningen in Vina del Mar laten bouwen, en de gezochtheid
+der plaats neemt telken jare toe. Het is de gewone zomerresidentie van het diplomatieke corps, en bijna alle hooge staatsambtenaren
+houden er verblijf gedurende de maanden, waarin de zetel der regeering naar Valparaiso is overgebracht.
+
+</p>
+<p id="d0e362">De wedrennen vormen steeds een groote aantrekkelijkheid. Zij worden op een groot veld, de <i>Cancha</i>, even buiten de stad gehouden en de toevloed van gasten is dan verbazend. De sportclub van Valparaiso heeft bij die gelegenheden
+de leiding; zij organiseert de voorjaarsraces in October en November, de herfstrennen in Februari. Geen renbaan ter wereld
+heeft haar tribunes mooier ingericht met bloemen en klimplanten, en als de uitgaande wereld zich er in haar volle glorie en
+pracht van toiletten vertoont, krijgt men een onvergetelijk schouwspel te zien.
+
+</p>
+<p id="d0e367"></p>
+<div id="d0e368" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-156-2.jpg" alt="Vina del Mar."></p>
+<p class="figureHead">Vina del Mar.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e372">Na de wedrennen gaat de genotzoekende menigte naar het strand, en een stroom van equipages begeeft zich zeewaarts. Van zes
+tot zeven uur des avonds gaat ieder van het zonnig strand genieten, en dikwijls blijft men in zijn rijtuig zitten, dat tot
+dicht aan zee mag rijden. Muziek geeft in dat uurtje afwisseling en dient tot verlevendiging van het tooneel. Men is voornemens,
+den rijweg langs het strand te verbreeden, om er een <i>corso</i> van te maken; de ruimte tusschen de heuvels en de zee is nu te klein.
+
+</p>
+<p id="d0e377">Als men zoo langs de <i>playa</i> of het strand rijdt, wordt men getroffen door de groote rotsen, die bijna loodrecht oprijzen en door de blokken van allerlei
+vorm en grootte, die als in zee zijn gestrooid. Het is altijd het buitenleven, dat men te Vina del Mar geniet, deftige uitgangen
+zijn er weinig te doen, en de menschen, die gasten zien, geven aan de feesten liefst een zoo weinig mogelijk vormelijk karakter.
+Golf en lawntennis worden druk beoefend op de Cancha. Het beste seizoen daarvoor is Januari en Februari, ook voetbal is er
+dan populair en internationale wedstrijden van voetbal en cricket zijn er dikwijls gehouden, waaraan ook de club uit Buenos
+Aires deelnam.
+
+</p>
+<p id="d0e382">Midden in 't seizoen is alles vol en druk in Vina del Mar; de h&ocirc;tels hebben evenmin ruimte meer als de particuliere woningen
+en de menigte is steeds talrijk op Cancha, strand en bij 't lawntennisveld. Het Grand H&ocirc;tel, het ideale zomerh&ocirc;tel, mag men
+wel zeggen, heeft een sierlijk park, groote tuinen en de uitlokkendste gelegenheid voor tuinpartijen. Ook na het seizoen keert
+Vina del Mar niet tot stilte en eenzaamheid terug, want als voorstad van Valparaiso heeft het zijn aandeel aan de levendigheid
+van die handelsplaats. Er ontbreekt alleen een mooie, breede verbindingsweg tusschen beide steden, maar daartoe moeten de
+rotsen van den <i>cerro</i> springen; zij dringen te ver naar voren naar de zee en zijn tot nu toe een beletsel geweest voor den aanleg van een der schoonste
+strandpromenades.
+<span class="pageno"><a id="d0e387"></a>Bladzijde 157</span></p>
+<p id="d0e388">Vreemdelingen, die lang genoeg in Chili hebben gewoond, om goed bekend te raken met het land en de menschen, zijn eenstemmig van oordeel, dat de aangenaamste huizen
+niet in de hoofdstad of in een der andere steden worden gevonden, maar op de groote <i>hacienda's</i> of plantages, gelegen in de centrale vallei.
+
+</p>
+<p id="d0e396">De mooiste huizen in Santiago zijn op enkele uitzonderingen na slechts tijdelijke woningen voor de eigenaars, die er verblijf
+houden, zoolang het uitgaande leven duurt, dus van Mei tot October, wanneer zij er kostbare partijen geven en zich in de opera
+en bij de races vertoonen, om zoodra de schouwburgen gesloten zijn en de hoofstad haar vroolijkheid begint te verliezen, te
+vluchten naar den echten <i>hogar</i> of huiselijken haard, op de hacienda, met haar breede lanen en grasvelden, waar het leven zoo genoegelijk is, dat de stad
+met haar drukke straten en talrijke sociale verplichtingen den rijke een noodzakelijk kwaad moet schijnen.
+
+</p>
+<p id="d0e401"></p>
+<div id="d0e402" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-157-2.jpg" alt="Strand te Vina del Mar."></p>
+<p class="figureHead">Strand te Vina del Mar.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e406">De landelijke bezittingen van de rijke chileensche families zijn soms zeer uitgestrekt; er behooren boerderijen bij en bosschen,
+die een rijke bron van inkomsten leveren, en voor den aesthetischen en sportlievenden smaak wordt gezorgd door bloem- en vruchtentuinen,
+mooie boschhoekjes, velden voor croquet en lawntennis. Iets eigenaardigs bij die hacienda's van 't centrale dal zijn de randen
+van populieren, waar binnen ze veelal besloten zijn. Er zijn millioenen populieren in Chili, en op sommige der grootste hacienda's
+staan ze in dubbele rijen en vormen mooie, schaduwrijke lanen. Het effect, van uit den spoorweg gezien, is alleraardigst,
+vrij wat aantrekkelijker dan de heiningen van prikkeldraad, die u van de farms in Noord-Amerika dreigend aanstaren. De chileensche
+eigenaar heeft echter soms ook zijn draadversperring aangebracht, maar dan tegelijk met de populierenlaan, zoodat het nuttige
+en het aangename samengaan. De landwegen langs den voet der Cordillera's zijn bijna alle met populieren beplant, en men kan
+zich geen prettiger uitspanning denken dan een  rit  te paard door die schaduwrijke lanen.
+
+</p>
+<p id="d0e408"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e409" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-157-1.jpg" alt="Jonge dame uit Vina del Mar."></p>
+<p class="figureHead">Jonge dame uit Vina del Mar.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e413">Een typische chileensche hacienda, in uitgestrektheid zoowel als in den aard harer ontwikkeling, is die van Santa Ana te Graneros,
+bezitting van Senor Don Gregorio Donoso, die er den naam aan gaf van zijn vrouw Anna Foster. Senora Donoso is de dochter van
+een Amerikaan, den heer Julio M. Foster, die een halve eeuw lang in Chili heeft gewoond en die er trotsch op is, dat zijn
+schoonzoon op de hacienda de allernieuwste en beste verbeteringen heeft aangebracht. Hij is zeer bemind bij het chileensche
+volk, trouwde een dame uit Chili en heeft talrijke kinderen en kleinkinderen. Hij houdt van het buitenleven en is nooit gelukkiger
+dan wanneer hij logeert op de hacienda van Senor Donoso.
+
+</p>
+<p id="d0e415">Een bezoek aan dit mooie verblijf is een gebeurtenis, die men niet vergeet. Na twee uur rijdens van Santiago zuidwaarts door
+een uitstekend bebouwde en vruchtbare streek bereikt men het station Graneros, waar een break den bezoeker afhaalt, die dan
+langs een fraaien, met populieren omzoomden landweg en door het fraaie park van de plaats v&oacute;&oacute;r het bordes van het huis wordt
+gebracht.
+
+</p>
+<p id="d0e417">Het huis is een modern landhuis, omgeven door veranda's en overal een prachtig uitzicht biedend. Maar wat het meest hier treft,
+is het moderne karakter van alle onderdeelen der landbouwonderneming. De verscheidenheid van producten, die er verbouwd worden,
+is verrassend. Meer dan twee duizend acres (1 HA. = 2.45 <span class="pageno"><a id="d0e419"></a>Bladzijde 158</span>acre) is de Santa-Ana-hacienda groot en men zou een halven dag werk hebben, als men om het landgoed heen wilde wandelen. Van
+het huis rijdt een tram over een smal spoor ongeveer drie mijlen lang door een breede laan van italiaansche populieren, midden
+door de bezitting loopend en een mooi uitzicht biedend op de velden links en rechts. Van het spoorlijntje gaan zijtakken naar
+de verschillende velden, om het transport der producten te vergemakkelijken, en het loopt uit op den oever van een rivier,
+die door de bezitting vloeit.
+
+</p>
+<p id="d0e421">De tram of spoor sluit aan bij de staatsspoor en zoo is zij een middel, om de producten der farm naar de plaats van inscheping
+te brengen. Zij vervoert bovendien de arbeiders 's avonds en 's morgens naar hun werk, aldus een uur uitwinnend op den tijd
+van elken werkman. De tram bedient de voornaamste onderdeelen van het groote landbouwbedrijf. Daartoe behoort bij voorbeeld
+een groote molen; de stallen zijn keurig ingericht; &eacute;&eacute;n heeft o.a. ruimte voor voedering en stalling van veertienhonderd stuks
+vee.
+
+</p>
+<p id="d0e423">De silo voor de bewaring van het wintervo&ecirc;r moet de grootste ter wereld zijn; zij is twintig voet breed, twaalf voet diep
+en driehonderd-vijftig voet lang. Buiten schapen, varkens en kippen worden op deze hacienda 3000 stuks vee gehouden.
+
+</p>
+<p id="d0e425">De melkerij is een der belangwekkendste onderdeelen. Zij is gevestigd in een schuur, die ruimte biedt voor duizend koeien.
+Daar wordt gemolken, en de melkkannen worden door de trams meegenomen naar de boter- en kaasfabrieken, waar het altijd druk
+en levendig toegaat. Ten behoeve der fabriek is er een ijsmachine, die dagelijks twee tonnen ijs levert, een voldoend bedrag
+voor de behoeften der hacienda en nog in den zomer voor de liefhebbers uit de stad en de hospitalen aldaar.
+
+</p>
+<p id="d0e427">De talrijke gebouwen en velerlei reparaties, die telkens noodig zijn, leggen beslag op den arbeid van een timmerwinkel, een
+houtzaagmolen, en overal waar er machines in gebruik zijn, worden die door electriciteit gedreven. De elektriciteit wordt
+verkregen door waterkracht op twee mijlen afstands. Ook het huis wordt electrisch verlicht.
+
+</p>
+<p id="d0e429">Bij feestelijke gelegenheden maakt het prachtige landhuis den indruk van een stadspaleis in een schitterend verlicht park.
+De vreemdeling, die op school heeft geleerd, dat Chili op sociaal gebied nog weinig beteekent, vindt het bijna ongeloofelijk,
+dat een boerderij, mijlen ver het land in, zooveel moderne gemakken en nieuwerwetsche vindingen toepast. Senor Donoso is voornemens,
+de geheele hacienda electrisch te verlichten, zoodat het boerenwerk, zoo noodig, onafgebroken dag en nacht kan voortgaan.
+Al de gebouwen zijn op dit oogenblik reeds voorzien van geleidingen, zoodat men de electriciteit er kan brengen, als het verlangd
+wordt.
+
+</p>
+<p id="d0e431">Melken geschiedt bij electrisch licht en het is belangwekkend op te merken, hoe systematisch alles wordt verricht. Besproei&iuml;ng
+en bemesting van den grond hebben plaats met de grootste zorg en volgens de allernieuwste opvattingen, in de landbouwwetenschap
+bereikt. Uit alles blijken des eigenaars groote gaven voor den landbouw en zijn helder inzicht in de vooruitzichten, die zulk
+een hacienda biedt en die in geen ander bedrijf te bereiken zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e433">De pachters, zes en vijftig in getal, hebben het uitstekend; hun huizen zijn geriefelijk ingericht met een acre tuingrond
+erbij, terwijl buitendien ieder pachter nog twee-en-een-halve acre jaarlijks in gebruik krijgt, om voor eigen gebruik groenten
+te telen, waarbij de patroon, Senor Donoso, hun gereedschap en paarden ter leen geeft.
+
+</p>
+<p id="d0e435">De eigenaar is niet altijd heereboer geweest, hij heeft gestudeerd aan de universiteit, verwierf den meesterstitel en is civiel-ingenieur;
+eenigen tijd is hij minister geweest, maar hij geeft aan het landelijke leven de voorkeur boven een politieke loopbaan en
+is nooit gelukkiger, dan als hij mag experimenteeren met de nieuwste vindingen in landbouwwerktuigen of de moderne idee&euml;n
+over cultuur en grondbewerking.
+
+</p>
+<p id="d0e437">Het landgoed Santa Ana gelijkt zooveel op andere van denzelfden aard, dat een beschrijving een juist algemeen denkbeeld geeft
+van het leven en werken op een typische chileensche hacienda. Niet alle dagen worden er bij harden arbeid gesleten, en er
+valt nog wel een andere geschiedenis van te vertellen, dan alleen die van materi&euml;elen voorspoed. In die gelukkige landhuizen
+kan men tooneelen bijwonen van vroolijkheid en zorgelooze uitgelatenheid, die veel hartelijker gemeend worden opgevoerd dan
+eenig vermaak of wat ervoor doorgaat in de overvolle deftige salons der stad.
+
+</p>
+<p id="d0e439">Het mooie landgoed Lo Aguila, dat dichtbij het spoorwegstation van Hospital gelegen is, verwierf zich naam door de prettige
+partijen, die er van tijd tot tijd uit verren omtrek de menschen samenbrengen. De hacienda van Senor Letelier te Aculeo is
+een der meest gezegende uit het oogpunt van landschappelijk schoon, en alles is er zoo goed ingericht, dat men haar wel eens
+de modelhoeve van Chili noemt.
+
+</p>
+<p id="d0e441">Het is gebruik onder de families van deze landgoederen, samen uitstapjes te paard te maken, dikwijls om van de eene hacienda
+aan de andere een bezoek te brengen, en menigmaal kan men een vroolijke cavalcade de hekken der plantages zien binnenrijden.
+De kleeding der heeren heeft iets eigenaardigs; zij dragen namelijk buiten een <i>manta</i> of shawl van heldere kleur, die aan zoo'n gezelschap een levendig aanzien geeft.
+
+</p>
+<p id="d0e446">Die <i>manta</i> is een echt chileensch kleedingstuk, kleiner en zwaarder dan de <i>poncho</i> uit Argentini&euml;, en in den regel niet van franjes voorzien, zooals de reeds genoemde poncho, maar geboord met lint van een
+andere kleur. Enkele manta's worden gemaakt van ongeverfde vigognewol van de vicuna-lama, gesponnen tot een draad, die bijzonder
+fijn en toch sterk is; andere zijn geweven in vele kleuren met strepen van rood, blauw en geel.
+
+</p>
+<p id="d0e454">De manta heeft geen naden; er is in 't midden een opening in voor het hoofd, en het kleedingstuk kan aan den hals nog worden
+bevestigd met knoopen, ofschoon het meestal zoo gedragen wordt, als het over het hoofd is aangetrokken met een open gedeelte
+aan den hals.
+
+</p>
+<p id="d0e456">Vele der manta's zijn waterdicht, en ze moeten <span class="pageno"><a id="d0e458"></a>Bladzijde 159</span>bij het rijden bijzonder gemakkelijk zijn. De administrateur van een groote hacienda kan vaak zijn menschen op grooten afstand
+aan hun manta's onderscheiden. Op enkele hacienda's is het de gewoonte, dat de administrateur op Zondagmorgen de hoofden der
+verschillende afdeelingen bij elka&acirc;r roept, om hun het noodzakelijke werk voor de volgende week aan te wijzen en ook om nota
+te nemen van klachten of gewenschte veranderingen of eenige zaak, die met de routine der groote onderneming verband houdt.
+Nadat aan dien plicht is voldaan, zijn de employ&eacute;'s vrij en kunnen het overige van den dag doorbrengen, zooals zij willen.
+
+</p>
+<p id="d0e460">De feestelijkheden van een vrijen dag worden op een hacienda bijna altijd opgeluisterd door den geliefden dans, de Zamacueca.
+Het groote aantal landgoederen in Centraal Chili van dezen aard bewijst wel, dat de Chileen zijn bronnen van geluk liefst
+zoekt in de natuur, en het pleit voor het nationale karakter, dat zooveel menschen het buitenleven aantrekkelijk en aangenaam
+vinden en het grootste deel van het jaar liever op hun landgoed zijn dan in hun huis in de stad.
+
+</p>
+<p id="d0e462">De streek rondom Santiago, vooral zuidwaarts langs de spoorlijn, die de hoofdstad met Concepcion verbindt, vertoont overal
+van die mooie landhuizen op waardevolle gronden. Graneros is het spoorwegstation voor vele hacienda's, gelijkend op die van
+Senor Gregorio Donoso, en er zijn vele andere in de buurt der tusschenliggende stations, Hospital, Buin, Linderos, Guindos,
+Nos en San Bernardo.
+
+</p>
+<p id="d0e464">Het is gewoonte, aan elke hacienda een eigen naam te geven: de omgeving wordt veelal bij dien naam genoemd, eerder dan bij
+den naam van het spoorwegstation of de nabijgelegen stad. Lo Hermida, het mooie huis van Senor Don Belisario Espinola; Santa
+Ines, het eigendom van Senor Don Salvador Izquierde; San Isidro, het landgoed van de familie van Senora Dona Maria Luisa Mac-clure
+de Edwarts; en hacienda Limache, waar Senora Dona Sofia Cox de Eastman haar uitgebreide gronden heeft, zijn namen, die even
+goed bekend zijn als de meest gewone adressen in de hoofdstad. Hacienda Limache wordt bestuurd door de zoons van Senora Eastman
+en onderscheidt zich door een melkerij met toebehooren, zoo groot als er geen andere in Chili is, waar alle moderne vindingen
+worden toegepast, en die dan ook voor een groot deel in de behoeften der stad Valparaiso voorziet.
+
+</p>
+<p id="d0e466">Die melkerij is een onderneming van Senor Don Tomas Eastman, die een kantoor in Valparaiso heeft met dep&ocirc;ts, van waar dagelijks
+bijna twee duizend gallons melk worden afgeleverd. Het tooneel, dat die hacienda in den vroegen morgen aanbiedt, is bijzonder
+levendig. Van twee tot zes uur wordt er bij kunstlicht gemolken, en daarna wordt de melk in kannen per spoor vervoerd naar
+Valparaiso op dertig mijlen afstands, om er door een staf van beambten te worden in ontvangst genomen, die de melk wegen en
+in de wagentjes en kannen voor de aflevering gereed maken.
+
+</p>
+<p id="d0e468">Ook boter maakt men op die hacienda, maar melk is hoofdzaak, omdat het gebleken is, dat voor farms dichtbij een dichtbevolkte
+plaats de melkleverantie het meeste voordeel oplevert. De onderneming neemt nog steeds in bloei toe, en Senor Eastman denkt
+zijn zaken uit te breiden door de hacienda's San Isidro en El Cajon de San Pedro, die hij gekocht heeft, ook op dezelfde wijze
+te exploiteeren. Het is opmerkelijk, dat zooveel rijke menschen in Chili ernstig hun aandacht wijden aan de ontwikkeling van
+hun landgoederen, en het jongere geslacht vertoont minder neiging tot geldverteren door weelderig buitenlands te leven, dan
+het geval is in andere landen, waar het geld gemakkelijk is verdiend en van vader op zoon is overgegaan. Senor Tomas Eastman,
+ofschoon een jongmensch van rijkdom en aanzienlijke familie, die, zoo hij wilde, een leven van nietsdoen en amusement kon
+leiden, is een der energiekste werkers en tracht niet enkel zijn eigen goederen te verbeteren, maar ook den standaard van
+landbouw en veeteelt in Chili in 't algemeen te verheffen.
+
+</p>
+<p id="d0e470">Bijna elke hacienda heeft haar specialiteit. Op de eene is het de teelt van graangewassen; op een andere de melkerij, en weer
+op een andere de teelt van mooie koeien en paarden. Op de hacienda's van Ucuquer en La Pena in de provincie Quillota richtte
+men in 1879 een farm in voor de productie van Durhamsch vee. De resultaten waren zoo gunstig, dat de tegenwoordige eigenaar
+van deze bezittingen, Senor Don Carlos Hopfenblatt, aan de verschillende hacienda's van het land jaarlijks honderden mooie
+dieren levert, en er bestaat geen enkele reden, om in het buitenland voortaan echt Durhamsch vee te koopen.
+
+</p>
+<p id="d0e472">Van geheel anderen aard is de specialiteit der zeer uitgestrekte hacienda Santa Ines te Nos, eenige mijlen ten zuiden van
+Santiago aan den spoorweg. De bezoekers van dit prachtige landgoed stappen uit den trein; een particuliere tram, die bij de
+hacienda Santa Ines behoort, wacht, om hen naar hun bestemming te brengen op vele mijlen afstands. De tram rijdt door een
+streek vol afwisseling, langs weiden en langs het riviertje, dat het landgoed van water voorziet; dan door zware lanen van
+populieren tot vlak bij den ingang van het huis, waar een breede veranda, omhangen met wilden wingerd, aan ideale rust doet
+denken. Overal valt het oog op groote, hooge boomen, mooie struiken en velerhande bloemen. Door lanen van ceders en dennen
+brengt men u naar den kweektuin, waar duizenden jonge plantjes staan, gereed om vervoerd te worden, zoodra ze groot genoeg
+zijn voor de markt. Tuinbouw is hier hoofdzaak en op Santa Ines van Senor Don Salvador Izquierdo wordt groote aandacht gewijd
+aan wat de wetenschap daaromtrent leert. De hier gekweekte chrysanthemums zijn buitengewoon groot, en men kan er bijna elke
+bestaande vari&euml;teit bewonderen. Rozen, anjelieren, violieren groeien er in overvloed en van de edelste vari&euml;teiten.
+
+</p>
+<p id="d0e474">Het drogen van vruchten is een industrie, die in Chili steeds in omvang toeneemt, en ofschoon in elke streek de methode weer
+verschilt, toch bewijzen de resultaten, dat het een winstgevende bron van inkomsten is. Op de hacienda's in het Elqui-dal
+worden druiven, perziken en andere vruchten machinaal gedroogd, en in het centrale dal, waar de zomers <span class="pageno"><a id="d0e476"></a>Bladzijde 160</span>heet en regenloos zijn, worden de vruchten in de zon behandeld en verliezen daardoor haar vochtgehalte.
+
+</p>
+<p id="d0e478"></p>
+<div id="d0e479" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-160-1.jpg" alt="Zondagsmorgenreunie der Hacienda-chefs."></p>
+<p class="figureHead">Zondagsmorgenreunie der Hacienda-chefs.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e483">Het leven is druk op een chileensche hacienda, maar het heeft groote bekoring en aantrekkelijkheid, waartoe het heerlijke
+klimaat niet weinig meewerkt. De chileensche landheer is een toonbeeld van athletische mannelijkheid; hij rijdt veel paard
+en zou die sport niet kunnen ontberen. Dikwijls hebben jachtpartijen plaats, die soms een week duren en die in het Andesgebergte,
+nog ten deele onge&euml;xploreerd terrein, iets zeer opwekkends hebben. Vaak vergeet men het wild, om de streek zelve te onderzoeken.
+In het laatst van 1904 ging een jachtgezelschap in de hoogere deelen van de Andesketen een expeditie ondernemen. Men kwam
+van een der hacienda's bij Santiago, en na allerlei stoute klimpartijen en ongewone avonturen ontdekte een deel van het gezelschap
+een meer van twintig mijlen in omtrek; dertien duizend voet ongeveer hoog gelegen, een meer, waar geen enkel aardrijkskundig
+werk melding van maakt, en dat zich in den krater van een uitgedoofde vulkaan scheen te bevinden. Er was veel wild, ganzen
+en eenden in overvloed; ook zag men er flamingo's. Een der heeren nam verscheiden photografie&euml;n van de plek, en toen de expeditie
+huiswaarts keerde, had zij de voldoening van den gelukkigen jager, gevoegd bij die van den met succes werkenden ontdekker.
+
+</p>
+<p id="d0e485"></p>
+<div id="d0e486" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-160-2.jpg" alt="Het dansen der Cueca."></p>
+<p class="figureHead">Het dansen der Cueca.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e490">Op vele der hacienda's kan men in de riviertjes en meertjes heerlijk visschen en bootje varen; groote zwembassins met moderne
+geriefelijkheden zijn voor het gebruik der familie ingericht en verschaffen de prettigste gelegenheid voor een koele onderdompeling.
+
+</p>
+<p id="d0e492">Veel oude spaansche namen treft men aan onder die der eigenaars van hacienda's, maar eveneens komen buitenlanders er op voor,
+met name vrij wat Engelschen. Een der rijkste hacienda-bezitsters, Senora Dona Juana Ross de Edwards is de dochter van engelsche
+ouders. Haar goederen zijn enorm winstgevend; maar een groot deel der opbrengst wordt voor liefdadige doeleinden besteed.
+Een familie Swinburne, nauw verwant met den engelschen dichter van dien naam, heeft al drie geslachten lang in Chili gewoond,
+meestal op de hacienda.
+
+</p>
+<p id="d0e494">Een leger van arbeiders is op zulk een landgoed werkzaam. De administrateur leidt de geheele inrichting, en onder hem staan
+<i>capataces</i> of opzichters, die toezicht houden op de gewone landarbeiders. De <i>guaso</i> uit Chili is een type, dat veel gelijkt op den <i>gaucho</i> uit Argentini&euml; en den <i>cowboy</i> van Noord-Amerika. De werklieden leven zeer eenvoudig; <i>mote</i> of gekookte ma&iuml;s is hun hoofdvoedsel; maar op feestdagen nemen zij hun kans waar. Vooral de verjaardag van den patroon wordt
+luisterrijk gevierd.
+
+</p>
+<p id="d0e511">Wie van het buitenleven houdt, ziet op zoo'n hacienda een aardige vereeniging van winstgevend werk en gezond levensgenot,
+en het is onmogelijk, zich een juist denkbeeld te maken van het chileensche volkskarakter, zonder de Chilenen te zien in de
+meest representatieve van alle chileensche woningen, de hacienda.
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+***** This file should be named 13867-h.htm or 13867-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/8/6/13867/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/13867-h/img/p1906-145.jpg b/13867-h/img/p1906-145.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6465186
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-145.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-148-1.jpg b/13867-h/img/p1906-148-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c43fb23
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-148-1.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-148-2.jpg b/13867-h/img/p1906-148-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..52efdf2
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-148-2.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-149.jpg b/13867-h/img/p1906-149.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c41611e
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-149.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-151.jpg b/13867-h/img/p1906-151.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d70d873
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-151.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-152-1.jpg b/13867-h/img/p1906-152-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fc3ed48
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-152-1.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-152-2.jpg b/13867-h/img/p1906-152-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9572ab5
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-152-2.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-153.jpg b/13867-h/img/p1906-153.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f45657a
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-153.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-156-1.jpg b/13867-h/img/p1906-156-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1b397c5
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-156-1.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-156-2.jpg b/13867-h/img/p1906-156-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..858245d
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-156-2.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-157-1.jpg b/13867-h/img/p1906-157-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5067a30
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-157-1.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-157-2.jpg b/13867-h/img/p1906-157-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0ebb4a4
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-157-2.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-160-1.jpg b/13867-h/img/p1906-160-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..abc2534
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-160-1.jpg
diff --git a/13867-h/img/p1906-160-2.jpg b/13867-h/img/p1906-160-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..89d591a
--- /dev/null
+++ b/13867-h/img/p1906-160-2.jpg
diff --git a/13867-h/style/amazonia.css b/13867-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/13867-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/13867-h/style/arctic.css b/13867-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/13867-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/13867-h/style/borneo.css b/13867-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/13867-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/13867-h/style/gutenberg.css b/13867-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..c780361
--- /dev/null
+++ b/13867-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/13867-h/style/print.css b/13867-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/13867-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/13867.txt b/13867.txt
new file mode 100644
index 0000000..75559eb
--- /dev/null
+++ b/13867.txt
@@ -0,0 +1,1652 @@
+The Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Author: Marie Robinson Wright
+
+Release Date: October 25, 2004 [EBook #13867]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Marie Robinson Wright
+
+
+
+Aan de vrouwen van Chili draagt "met waardeering en bewondering van
+haar uitstekende hoedanigheden van geest en hart" de schrijfster, Marie
+Robinson Wright van Philadelphia, haar groot werk _The Republic Chile_
+op. Het rijk uitgemonsterde en keurig uitgegeven boek is tegelijk te
+Philadelphia en te Londen verschenen. Het geeft geen reisverhaal,
+maar behandelt in een reeks van aangenaam geschreven hoofdstukken
+Chili's geschiedenis en zijn tegenwoordige regeering, zijn financieelen
+toestand en zijn buitenlandschen handel, de hoofdstad Santiago en den
+heuvel Santa Lucia, de vloot, het leger, het maatschappelijk leven,
+kerken en liefdadigheid, de universiteit met bibliotheken en musea, het
+opvoedingssysteem en den stand van schilder- en van beeldhouwkunst. 't
+Gewaagt van de drie zones, waarin Chili natuurkundig en dus ook uit het
+oogpunt van zijn flora en zijn fauna te verdeelen valt, van Valparaiso,
+Chili's eerste handelsstad, en van het chileensch Trouville, 't mooie
+Vina del Mar; van 't leven op een hacienda, van de wijnproductie en
+de warme bronnen; van den rijkdom aan salpeter en de Lota-mijnen;
+van de opbrengst aan delfstoffen als goud, zilver, ijzer, koper en
+steenkool; van spoorwegen en stoombooten, landbouw en industrie, en ten
+slotte van die verre zuidelijke streken in de langgerekte republiek,
+Patagonie met Punta Arenas, Vuurland en het eenzame Juan Fernandez.
+
+Wellicht zal het den nederlandschen lezer thans in 't bijzonder
+interesseeren, nu onze minister van Waterstaat er vertoeft om het
+land van zijn bekwaamheid als ingenieur te doen profiteeren volgens
+een reeds vroeger aanvaarde verplichting.
+
+Wij zullen hier en daar een greep doen uit de rijke stof, die door
+de schrijfster degelijk wordt beheerscht, hetgeen niet behoeft
+te verwonderen, daar zij vijf jaren aaneen in Zuid-Amerika heeft
+gereisd en groote tochten ondernam van den Boven-Amazonenstroom tot
+Vuurland en van den Atlantischen tot den Stillen Oceaan. Driemaal deed
+zij de spoorreis over de Andes-keten, en Chili trok haar van alle
+zuid-amerikaansche republieken het meest aan. Daar bracht zij twee
+jaren door en leerde er land en volk grondig kennen. Beide looft
+en prijst zij, en het is haar een genoegen, heldere denkbeelden
+over de interessante republiek en hare hulpmiddelen te mogen helpen
+verspreiden.
+
+"Het doet mij leed," schrijft zij, "dat ik, bij de meer uitvoerige
+behandeling van Chili's jongste geschiedenis, genoodzaakt ben geweest,
+de annalen van het roemrijke verleden kort samen te vatten. Daar toch
+vindt men in overvloed bewijzen van groote dapperheid en opofferende
+vaderlandsliefde. Dezelfde karakteristieke trekken, die het chileensche
+volk sterk hebben gemaakt in de verdediging zijner nationale rechten,
+hebben het ook de geestkracht en den ondernemingslust gegeven, die
+noodig zijn, om het in handel en industrie tot een flinke hoogte te
+brengen, en er is thans geen enkel land in Zuid-Amerika, waar de
+algemeene vooruitgang gestadiger en degelijker is geweest en waar
+men zijn betrekkingen tot buitenlandsche machten op beter en hechter
+grondvesten heeft kunnen bouwen. Wat intellectueele beschaving betreft,
+nemen de Chileenen een eereplaats in onder de meest vooruitstrevende
+volken, en hun geleerden, schilders en beeldhouwers hebben zich naam
+gemaakt in de hoogste kringen van Europa en Amerika."
+
+De vooruitzichten zijn bijzonder gunstig voor den vooruitgang van
+de republiek, want de twintigste eeuw ziet den handel meer dan ooit
+vroeger zijn aandacht wijden aan de havens van den Stillen Oceaan.
+
+Aan Santiago valt daarbij een eereplaats ten deel, de mooie stad
+met haar witte kroon van de Andesketen. De stad ligt in prachtige,
+schilderachtige omgeving, als een koningin in een reuzenkasteel,
+haar door de natuur geschonken, waar de muren van het onvergankelijke
+graniet der Cordillera's opgetrokken zijn, en torens tot den hemel
+reiken. Zij ligt open naar het Westen, als wachtte zij van daar de
+groote toekomst, die in dit land van belofte voor haar is weggelegd. En
+van de met sneeuw bedekte toppen achter haar, die scherp tegen den
+blauwen hemel afsteken, ligt zonder eenige begrenzing voor haar de
+eindelooze Stille Oceaan, waar geen vreemde mogendheid de uitbreiding
+van Santiago's handel kan beperken.
+
+Het is onmogelijk, zich een liefelijker beeld te denken, dan dat,
+hetwelk Santiago aanbiedt bij zonsondergang, als de stad gehuld is
+in het purper en het goud, dat op de Andestoppen straalt en hen
+in warmen gloed zet. Er is iets, dat aan Rome herinnert in deze
+chileensche hoofdstad met haar mooien heuvel, die als een koepel van
+een kerk midden uit haar straten oprijst; maar terwijl de heuvel van
+het Quirinaal de macht en 't aanzien van het koningschap belichaamt,
+is Santa Lucia, de tegenhanger in Chili, een symbool van den geest der
+vrijheid, heerschend in de Nieuwe Wereld. De paleizen van grooten en
+van souvereinen worden hier vervangen door de schouwburgen en villa's
+van een vrij en onafhankelijk volk.
+
+De Alameda is wel genoemd de Via Appia van dit westersch Rome. In de
+dagen, toen Chili nog een spaansche kolonie was, hielden de spaansche
+gouverneurs langs dien weg hun luisterrijken intocht. Later, in de
+opwindende dagen van den vrijheidsoorlog, hadden de overwinnende
+legers hier het eerst de welkomstgroeten in ontvangst te nemen, die
+hen later zoo overvloedig op de openbare pleinen der hoofdstad te
+beurt vielen. Langs dezen weg, die nu de mooiste straat der stad is,
+treedt ook tegenwoordig de bezoeker Santiago binnen in de schaduw
+van statige boomen, voorbij fonteinen en standbeelden en prachtige
+bloemen, bekoord door het fraaie uitzicht op den Santa Lucia met de
+trotsche toppen der Cordillera's op den achtergrond.
+
+Die Alameda de las Delicias is bijna drie mijlen lang en
+driehonderdvijftig voet breed en loopt door de stad van Santa Lucia
+naar het Centrale Spoorwegstation. Van een eenvoudigen straatweg
+naar de oude koloniale hoofdstad is het de voornaamste boulevard der
+moderne metropolis geworden, die zelve zich uit een plaatsje van weinig
+beteekenis tot een der meest bekoorlijke steden heeft ontwikkeld.
+
+Gelegen in het dal der Mapocho, heeft de stad vroeger veel te lijden
+gehad van de overstroomingen der rivier, en eerst door de geheele
+kanalizatie van het rivierbed, die in 1891 werd voltooid, is de
+tegenwoordige toestand verkregen, waardoor men voor alle invloeden
+van storm en overstrooming veilig is.
+
+Voor den onafhankelijkheidsoorlog, waardoor op 18 September 1810
+de republiek Chili werd geboren, was Santiago niet veel meer dan
+een spaansch dorp, bestaande uit huizen van een verdieping en met
+geen andere aantrekkelijkheid dan een paar pleinen en parken en de
+particuliere patio's, bekend uit alle spaansche steden. De plaats
+breidde zich gaandeweg uit, maar altijd naar gewone, traditioneele
+begrippen, zonder de moderne verbeteringen der steden van den nieuweren
+tijd. De Alameda de las Delicias was gedurende twee eeuwen na de
+verovering een gewone weg, belangrijker wordend, naarmate de stad
+zich uitbreidde, maar toch geen drukke verkeersweg.
+
+Daar zij was aangelegd in de oude bedding van een tak der Mapocho,
+werd de Almeda met haar moerassigen grond en oneffen bestrating eerder
+beschouwd als een gebrek dan als een sieraad van de hoofdstad. De
+mooiste straat in koloniale tijden en de populaire wandelweg was de
+Paseo de la Piramide, die langs den zuidelijken oever van de Mapocho
+liep en door treurwilgen werd ingesloten.
+
+Eerst in de laatste helft der 19de eeuw had de verandering plaats,
+die de hoofdstad maakte tot de tegenwoordige moderne stad met
+haar welonderhouden parken en pleinen, mooie huizen en breede
+straten. Tijdens het bestuur van Don Benjamin Vicuna Mackenna werd
+de stad in 1872 geplaveid en kreeg een betere verlichting, de Alameda
+werd verbeterd en de Santa-Luciaheuvel werd van een onoogelijke hoogte
+midden in de stad tot een heerlijk park. Deze verbeteringen waren
+noodzakelijk geworden met den nieuwen stijl en de sierlijkheid der
+rijke woonhuizen en der openbare gebouwen van de stad. Het vroegere
+verouderde voorkomen maakte plaats voor de moderniteit van heden,
+en de toewijding der bewoners van Santiago aan hun stad bleek uit tal
+van particuliere bijdragen voor de verfraaiing. Zoo is het geliefde
+Cousino-park genoemd naar den schenker, den millionair Don Luis
+Cousino, die den grond aan de gemeente afstond.
+
+Het groote fortuin van de Cousino's werd een halve eeuw geleden
+gemaakt, toen de chileensche kapitalist de groote onderneming waagde
+van de exploitatie der steenkolenmijnen in het Lotadistrict. Lota
+is nu het bloeiende middelpunt van een nijverheidsgebied en ligt
+dichtbij Coronel in de provincie Concepcion. De geheele bevolking
+van 15000 zielen is afhankelijk van de mijnmaatschappij, waarin de
+familie Cousino den toon aangeeft. Senor Don Matias Cousino kocht in
+1852 den grond en begon terstond op energieke wijze de exploitatie.
+
+Bij zijn dood, tien jaren later, ging de bezitting over in handen
+van zijn zoon Senor Don Luis Cousino, die in 1869 de maatschappij
+Esplotadora de Lota y Coronel stichtte en 't grootste getal aandeelen
+zelf behield. Hij bracht de onderneming tot groote hoogte en veel
+andere giften aan de gemeenschap getuigen, met het Cousino-park
+in Santiago, van zijn mildheid. Zijn weduwe Senora Dona Isidora
+Goyenechea de Cousino kocht alle aandeelen op en werd eenige
+eigenares van de Lota-maatschappij. Zij was een tijdlang de rijkste
+vrouw ter wereld, toen haar vermogen op zeventig millioen dollars
+werd geschat. Eenige malen stak zij den oceaan over, om eenigen
+tijd in Europa te vertoeven, en in Parijs was zij als de door de
+fortuin meest begunstigde vrouw bekend, terwijl de _Rue Lota_ naar
+haar werd genoemd. Met haar eigen schip deed Senora Cousino een reis
+naar het Oosten, bezocht de Sandwich-eilanden en werd overal als een
+koninklijke gast gehuldigd. Bij haar dood in 1898 werd de bezitting
+geerfd door haar zes kinderen, van wie vier, Don Alberto, Don Carlos,
+Dona Adriana en Dona Loreto, nog in leven zijn.
+
+Het stadje Lota ligt op vijf mijlen afstands van Coronel, waarmee het
+door den Arauco-spoorweg is verbonden. Het is verdeeld in Lota Alta
+of de bovenstad en Lota Abajo, de benedenstad aan den voet van den
+heuvel. De bovenstad behoort aan de Compania Esplotadora de Lota,
+en men vindt er de kantoren der maatschappij met de woningen der
+beambten en werklieden, hun kerk en school en hospitaal. In een kleine
+dagreis per spoor bereikt men Santiago, waar de eigenaars der mijnen
+resideeren. Maar te Lota hebben zij ook een paleisje met een prachtig
+park, dat met de grootste zorg wordt onderhouden, in tegenstelling
+met het huis, dat na den dood van Senora Cousino onbewoond is gebleven.
+
+Maar om op Santiago en de Alameda terug te komen, die rijweg is de
+bekoorlijkste van alle zuid-amerikaansche _paseo's_. Men ziet er
+niet enkel weelde en mooie equipages, maar tevens is men er als in
+een museum, in Chili's _Ruhmeshalle_, niet besloten binnen vier muren,
+maar in de open lucht tusschen boomen en bloemen, fonteinen en vijvers,
+waar de vogels zingen, en de kinderen spelen en waar de geschiedenis,
+verteld in brons en marmer, de menschen kan opwekken tot moed en
+vaderlandsliefde. Het edele voorbeeld van de vereeuwigde helden
+wordt er den jongen menschen voortdurend voor oogen gesteld. Niet
+alleen als werken van kunst wekken de standbeelden en de monumenten
+van de Alameda onze bewondering, maar ook als blijken van de nobele
+gevoelens der natie, die dit middel heeft te baat genomen, om haar
+dankbaarheid te toonen jegens de helden uit de bevrijdingsoorlogen.
+
+Een trotsch monument herinnert aan den grooten generaal Don Jose
+San Martin, te paard voorgesteld met het vrijheidsvaandel in de
+rechterhand. Het werd onthuld op 5 April 1863, den verjaardag
+van Maipo. Die slag van 5 April 1818 in de vlakte van Maipo,
+eenige mijlen ten zuiden van de hoofdstad, was een schitterende
+overwinning van de republikeinen over het leger van de royalisten,
+tegen wie de jonge republiek zich telkens weer had te wapenen na
+haar onafhankelijkheidsverklaring.
+
+Een ander ruiterstandbeeld is er verrezen voor den grootsten
+chileenschen generaal Bernardo O'Higgins, wiens dapperheid en
+vaderlandsliefde indrukwekkend gesymbolizeerd zijn in de bronzen
+figuur, die hem voorstelt, zooals hij Rancagua ontruimt met zijn
+dappere soldaten en, wijzend op Santiago, uitroept: "Wij geven noch
+vragen kwartier". Het standbeeld staat op een voetstuk van wit
+marmer met basreliefs, die de belangrijkste gevechten weergeven,
+waarin generaal O'Higgins zich onderscheidde.
+
+De vader van dezen generaal was Ambrosio O'Higgins, die in 1788 door
+den koning van Spanje tot gouverneur van Chili benoemd was. Hij zocht
+niet, als zijn voorgangers, onophoudelijk zijn voldoening in den
+strijd tegen de Araucaniers, de oorspronkelijke bevolking, maar hij
+trachtte den vrede te bevestigen en het land tot bloei te brengen. Hij
+was Ier van geboorte, ging naar Spanje en vestigde zich als koopman in
+Peru. Hij verloor zijn vermogen, stelde zich in dienst des konings en
+ging naar Chili. Zijn eerlijkheid en zijn scherp verstand vestigden
+de aandacht op hem en in een voorspoedige carriere bracht hij het
+tot het ambt van gouverneur van Chili. De noordelijke provincies,
+die over 't geheel verwaarloosd waren, bezocht hij in persoon, deed
+onderzoekingen in de woestijn van Atocama en keerde over Valparaiso
+naar Santiago terug.
+
+Als gevolg van die reis kwamen er een groot aantal verbeteringen in
+den toestand der Indianen, die op het land of in de mijnen werkten, en
+zijn uitstekend bewind bleek ook uit de wijze, waarop hij tegenover de
+Araucaniers handelde. Hij verbood, hen zonder noodzaak aan te vallen
+of te beleedigen, en ofschoon de troepen ten allen tijde op oorlog
+voorbereid moesten zijn, mocht geen poging worden verzuimd, om den
+vrede te handhaven. De uitslag bewees, hoe beleidvol zijn optreden was,
+want de Indianen, die zagen hoe de Spanjaarden op hun hoede waren,
+zorgden wel, dat ze geen aanval waagden, en in het veilige gevoel,
+dat hen geen gevaar dreigde, als zij zich rustig hielden, begonnen ze
+hun velden ijverig te bebouwen. Aan de openbare wegen liet gouverneur
+O'Higgins groote zorg besteden, en tegen de overstroomingen der
+Mapocho beveiligde hij de hoofdstad door doelmatig aangebrachte dammen.
+
+In 1789 vaardigde hij een decreet uit, waarbij alle indiaansche slaven
+vrij werden verklaard, hoewel hij de landeigenaars daardoor tegen
+zich in het harnas joeg en zich den haat op den hals haalde van de
+eigenaars der mijnen, waarin slaven werkten. Het belastingstelsel
+onderging allerlei verbeteringen en altijd was hij in de weer, den
+weg te effenen voor handel, industrie en landbouw.
+
+De hoogste positie, die de kroon in die dagen in Zuid-Amerika te
+vergeven had, viel hem als blijk van de bijzondere tevredenheid
+des konings in 1795 ten deel, namelijk den post van onderkoning van
+Peru. Het volgend jaar reisde hij naar Lima, maar hij liet in zijn
+geliefd Chili zijn zoon Bernardo achter, die bestemd was, zulk een
+groote rol te spelen in de latere politiek van Chili. Hij toch werd een
+der helden uit den vrijheidsoorlog, een der stichters van de republiek.
+
+Want door de grootere ontwikkeling in staatkundig en maatschappelijk
+opzicht, door het betere onderwijs vooral, begonnen de Chilenen
+het onrecht in te zien van sommige spaansche regeeringsmaatregelen
+en van het dwangstelsel, dat hen in allerlei richting hinderde in
+den vooruitgang. Bemoeilijking van den handel, overmatige invloed
+van de geestelijkheid, verbod van lectuur, gemis aan vrijheid van
+drukpers en van vereeniging en vergadering, dat alles werd meer
+en meer als een belemmering gevoeld, vooral na de ontroerende
+voorbeelden van den vrijheidsoorlog in Noord-Amerika en van de
+Fransche Revolutie. De begeerte, om meer te weten te komen van de
+buitenwereld, was een prikkel tot het koopen der verboden lectuur
+en gaf tevens een verklaring van de populariteit der _tertulia's_
+of avondbijeenkomsten in de salons der personen, die in Europa hadden
+gereisd en op de hoogte waren der nieuwere vrijheidsbegrippen, en de
+boeken der bekende fransche schrijvers uit die dagen hadden meegenomen.
+
+Tijdens de regeering van gouverneur Carrasco, van 1808 tot 1810,
+nam de zucht naar vrijheid een meer definitieven vorm aan; Napoleons
+verovering van Spanje en de gevangenneming van den spaanschen koning
+steunden den geest van vrijheid, en op 16 Juni 1810 moest gouverneur
+Carrasco afstand doen, vooral onder pressie van den _cabildo_ of het
+stadsbestuur van Santiago.
+
+Er werd een Administratieve Raad gekozen, die de regeeringsmacht zou
+in handen hebben tot een Nationaal Congres bijeengekomen zou zijn,
+om den regeeringsvorm vast te stellen. De openbare vergadering van 18
+September 1810 besloot tot de instelling van de Junta Gubernativa,
+de eerste onafhankelijke regeering in Chili. Een dag van glorie
+was die geboortedag der republiek, de opwinding in de hoofdstad
+was buitengewoon groot en de straten waren vroolijk en luidruchtig,
+overstraald door de lichten der illuminatie, omgolfd door de tonen
+der muziek.
+
+Enkele maanden later kwam het eerste Congres, de vergadering van
+afgevaardigden des volks bijeen. Onder de allereerst aangenomen wetten
+was er een tot volkomen afschaffing der slavernij. Tot eer van de
+jonge natie zij gezegd, dat nu zij zelve als volk haar vrijheid had
+gewonnen, zij ook begeerde, dat ieder individu op chileenschen grond
+de rechten van de vrijheid zou genieten. Van de republiek Chili kan
+evenals van Mexico worden gezegd, dat haar vrije vlag nooit boven
+slaven heeft gewapperd.
+
+Toen kwam er echter, als zoo dikwijls in dergelijke omstandigheden,
+persoonlijke eerzucht in het spel, die dreigde, 't goed begonnen werk
+te storen, en bij de twisten en oneenigheden tusschen de leiders van
+het burgerlijk bestuur moest men gedoogen, dat een spaansch leger
+uit Peru een inval deed, om het land voor Spanje te heroveren.
+
+In Januari 1813 landden de spaansche troepen onder generaal Pareja te
+Ancud op het eiland Chiloe en spoedig daarna te Valdivia, Talcahuano en
+Concepcion. In die meer afgelegen provincies waren, als indertijd in
+de Vendee in Frankrijk, veel royalisten, die zich nu bij de spaansche
+troepen voegden en op de hoofdstad Santiago aantrokken.
+
+Doch de voortgang van Pareja's leger werd gestuit te Chillan door het
+patriottenleger onder generaal Carrera, die al spoedig als bevelhebber
+plaats maakte voor O'Higgins, wiens talenten de aandacht van de Junta
+hadden getrokken en die in den strijd veel steun vond bij kolonel Juan
+Mackenna. Er werd een wapenstilstand gesloten, dat men de legers zou
+kunnen reorganizeeren, en op 1 October 1814 werd de strijd hervat met
+het gevecht bij Rancagua, toen het spaansche leger, dat versterking
+uit Peru had gekregen, onder generaal Osorio tegen O'Higgins optrad
+met een vijfmaal zoo sterke macht als die der republiek.
+
+Er volgde een noodlottige nederlaag na een tweedaagschen strijd en
+een heftige verdediging van Rancagua, waarna de spaansche generaal
+er zijn intocht hield en O'Higgins zijn beroemden terugtocht ondernam.
+
+Weldra volgde de intocht der Spanjaarden in Santiago en drie jaren
+lang heerschten zij opnieuw over Chili.
+
+Die jaren waren echter de voorbereiding voor nieuwen strijd, en de
+beide helden O'Higgins en generaal San Martin wachtten met andere naar
+Argentinie uitgewekenen den geschikten tijd af. In Januari 1817 begon
+de marsch over het Andesgebergte door den Uspallata-pas. Het was een
+lange en moeilijke tocht, maar de uitslag van het op 12 Februari bij
+Chacabuco geleverde gevecht beloonde de moeite. Daar werd opnieuw voor
+de vrijheid van Chili met schitterenden uitslag gestreden, en het daar
+gegeven voorbeeld werkte aanstekelijk in de andere zuid-amerikaansche
+kolonien van Spanje.
+
+Nog eenmaal probeerde een spaansch leger de herovering. Generaal San
+Martin trok het tegemoet, en in de vlakte van Maipo, enkele mijlen
+ten zuiden van de hoofdstad, had op 5 April 1818 een beslissende slag
+plaats, die den royalisten alle verdere kansen ontnam.
+
+O'Higgins was tot Opperdirecteur van den Regeeringsraad benoemd en
+leidde het bestuur in Chili tot 1823. Hij was met dictatoriale macht
+bekleed en velen verweten hem een te eigenmachtig optreden. De held
+van Chacabuco moest zijn gezag neerleggen en generaal Ramon Freire
+nam zijn plaats in. O'Higgins stierf een jaar later. Een praalgraf op
+het kerkhof van Santiago wijst de plaats aan, waar hij ligt begraven
+en, zooals wij reeds zagen, op de Alameda van Santiago staat zijn
+ruiterstandbeeld.
+
+Het eigenlijk middelpunt der hoofdstad is de Plaza de la Independencia
+of de Plaza de Armas. Bloemen vormen het centrum van dat plein,
+waaromheen men fraaie gebouwen ziet als de kathedraal en het
+bisschoppelijk paleis, het postkantoor, 't gemeentehuis, telegraaf
+kantoor e.a. Twee der zijden worden door winkels ingenomen, onder hun
+schilderachtige booggalerijen, de _portales_. 's Avonds wandelt er
+de deftige chileensche wereld, zooals in andere spaansche landen ook
+de _paseo_ of wandeling op de Plaza een dagelijksch verschijnsel is.
+
+Een droevige gebeurtenis had op het plein plaats in 1863, toen een
+vreeselijke brand de Compania-kerk verwoestte, bij welke gelegenheid
+meer dan duizend menschen, voor het meerendeel vrouwen, omkwamen. De
+stad is meermalen door hevige branden geteisterd. Nog pas, op 27
+Februari van dit jaar 1906, brandde de schouwburg van San Martin af,
+waarbij ook eenige dooden vielen te betreuren en honderden gekwetst
+werden.
+
+Het nieuwe Congresgebouw, ook aan het plein, werd juist gebouwd,
+toen de brand der Compania-kerk voorviel; toen het in 1875 voltooid
+was, besloeg het mee de terreinen, die door den kerkbrand vrijgekomen
+waren. Het is een der fraaiste openbare gebouwen van Zuid-Amerika. Ook
+het Caso de Moneda, de Munt, maakt veel indruk, vooral door zijn
+grootte; het bevat ook de gouvernementszalen voor den ministerraad. De
+vele _patio's_ of binnenpleinen, tusschen de afzonderlijke gedeelten,
+verminderen de strenge somberheid van het zware monumentale gebouw.
+
+Rondom Santiago zijn allerlei aardige plaatsjes gelegen, die men per
+tram of trein of omnibus bereiken kan. Apoquindo is allerliefelijkst
+gelegen als in een nestje tusschen heuvels. San Bernardo is een
+schilderachtig stadje te midden van weiden en dicht genoeg bij de
+Cordillera's, om 't genot te hebben van den koelen bergwind. Ook
+Santiago, dat bijna twee duizend voet boven het niveau der zee ligt,
+kan zelfs midden in den zomer koel zijn, want de grootste bekoring
+van Santiago is niet gelegen in de mooie huizen en de statige
+openbare gebouwen, ook niet in de aangename omgeving, maar in de
+onvergelijkelijke atmosfeer. Zoowel de winters als de zomers hebben een
+prettige temperatuur, ondanks de dichte nabijheid van de Cordillera's,
+die vele maanden van het jaar een zwaren mantel van sneeuw dragen en
+welker hoogste toppen onder eeuwige sneeuw verscholen liggen.
+
+Als een gulden lint omboordt Chili een groot deel van de kust
+van Zuid-Amerika. Het is een verwonderlijk smal land, bijna drie
+duizend mijlen lang en minder dan gemiddeld honderd mijlen breed. Uit
+natuurkundig oogpunt biedt het de grootste verscheidenheid aan. In
+'t Noorden de groote, woeste salpeterdistricten, in Midden Chili
+de prachtige, begroeide berghellingen met wijngaarden en heerlijke
+oofttuinen, zonnige korenvelden, en in het Zuiden de woeste fjorden aan
+de straat van Magellaens, met Vuurland en de verlaten eilandenwereld
+er omheen.
+
+Ook het klimaat van Chili biedt groote verschillen aan, niet enkel
+doordien het zich over dertig breedtegraden uitstrekt, maar ook door
+den invloed van de winden der Cordillera's en de zeestroomingen
+van den Grooten Oceaan. In het Noorden wisselt de temperatuur het
+geheele jaar door binnen een verschil van niet meer dan tien graden
+Celsius. Er valt bijna geen regen ten noorden van 27 deg. Z.B., en in de
+woestijn bij Tarapaca is de laatste hevige regenval bijna honderd
+jaar geleden. Door zwaren dauw wordt echter de grond er nu en dan
+bevochtigd. De koude stroom van den Zuid-Pacifischen Oceaan oefent
+in den zomer een verkwikkenden invloed uit op de temperatuur, zoodat
+de hitte nooit buitengewoon groot is.
+
+In Midden-Chili is het klimaat gematigd en heerlijk; men kan juist
+even de vier jaargetijden onderscheiden, maar groote verschillen
+merkt men niet. Het regent alleen een weinig in den winter, en sneeuw
+valt zelden elders dan op de bergen. Zoowel aan de kust als in het
+binnenland is het land zeer gezond.
+
+In het Zuiden regent het in iedere maand en den grootsten tijd van
+het jaar is de lucht bewolkt. Vooral geldt dit voor de streek rondom
+Valdivia en Chiloe; in de Straat van Magellaens sneeuwt het veel in
+den winter, die van Mei tot Augustus duurt.
+
+Door de geheele lengte van het land strekken zich twee bergketenen
+uit, het Andesgebergte en het Kustgebergte, met kortere transversale
+ketenen daartusschen, zoodat als men het groote centrale dal volgt,
+dat van het Noorden naar het Zuiden loopt, men dat in een aantal
+kortere dalen gesplitst vindt, terwijl dwarsdalen van de Andes af de
+zee bereiken. Het resultaat is een groote verscheidenheid van heuvels
+en dalen.
+
+De Atacama-woestijn in het Noorden is, hoe woest en verlaten ook,
+niet zonder schilderachtigheid. De kale rotsen en de enkele afgelegen
+bosschen omgeven de roodbruine vlakte, en in de nauwe kloven en dalen,
+waar als-het-ware een lint van groen langs de rivieren ligt, treft
+de frischheid door de tegenstelling met de omringende dorheid.
+
+Slechts twee belangrijke rivieren vindt men in de provincie Tarapaca:
+de Camarones en de Loa met hun zijtakken, en twee in de provincie
+Atacama de Huasco en de Copiapo. Het landschap in de bergstreken van
+Coquimbo is prachtig, en waar de rivieren de Coquimbo, de Limari en
+de Choapa vloeien, treft men boomgaarden en schoone boerenhofsteden
+aan. De vruchtbaarheid van deze provincie en de rijkdom aan mineralen
+maken haar tot een kostbare schatkamer voor de republiek. De valleien
+van de Huasco en de Elqui zijn beroemd om hun edele druiven, en een
+groot aantal wijngaarden bedekken er de berghellingen. De provincie
+Coquimbo heeft voor een deel den aard van het noordelijke gebied en
+voor een ander deel dien van Centraal Chili, daar zij zoowel minerale
+producten als landbouwvoortbrengselen oplevert. Het klimaat heeft er
+sommige eigenaardigheden van de regenlooze streken, ofschoon met eenige
+wijziging. Drie of vier dagen van regen nu en dan is het allermeeste,
+wat er valt, en een gansche week van regen is iets ongehoords. Verder
+naar het Zuiden, te beginnen in de provincie Aconcagua, zoo genoemd
+naar den hoogsten top der Andesketen, beroemd geworden door de
+beklimmingen van Sir Martin Conway, den heer Fitzgerald en den heer
+Rankin, wordt de groote middenvallei breeder en zet zich voort over
+de geheele lengte van Chili tot bij den Chiloe-archipel.
+
+Sommige geologen meenen, dat de eilanden van den archipel van
+Patagonie een voortzetting zijn van het kustgebergte, en dat de zee,
+die ze scheidt van het vaste land, een ondergeloopen voortzetting
+is van het centrale dal. Dat dal is nergens schooner dan bij zijn
+begin. Het landschap is er boven alle beschrijving prachtig. In
+deze provincie ligt het schilderachtige dal Llai-Llai, of "hevige
+wind", zooals de indiaansche naam luidt, besproeid door de rivier de
+Aconcagua, die langs den noordrand vloeit. Deze rivier, die op den
+berg van denzelfden naam ontspringt, stroomt door een groot deel der
+provincie. Het is een forsche stroom, snel vlietend door de hoogere
+Cordillera's, waar hij bewonderd wordt door alle reizigers, die van
+Argentinie naar Chili reizen over den Uspallata-pas.
+
+De plantengroei is weelderig in de middenvallei, waar veel aan wijnbouw
+wordt gedaan en waar men tallooze _hacienda's_ of landgoederen
+vindt. Sommige daarvan hebben een groote uitgestrektheid; er wordt
+aan veeteelt gedaan en men ziet er korenvelden en olijvengaarden, met
+prachtige lanen van populieren er omheen. Rivieren en meren geven hier
+afwisseling aan het landschap en zijn voor de vruchtbaarheid van den
+grond van de grootste beteekenis. Het tegenwoordige besproeiingsstelsel
+dateert al uit den spaanschen tijd, ja was reeds bij de Indianen in
+gebruik voor de verovering. De waarde van een farm wordt berekend
+niet naar haar grootte, maar naar de hoeveelheid water, die voor
+irrigatie dienen kan.
+
+De rivier de Maipo besproeit de provincie Santiago en over haar
+geheele lengte verschaft zij water aan vele der beste landerijen en
+wijngaarden. De groote _hacienda's_ Puenta Alto, Santa Ines, Guindos,
+Buin en Hospital worden door deze rivier besproeid, die bij de kleine
+haven San Antonia de zee bereikt, even ten zuiden van Valparaiso. De
+Mapocho, een zijtak van de Maipo, stroomt door Santiago, en is door
+een aantal mooie bruggen overspannen.
+
+Van de vrij groote meren in de Cordillera's is het Zwarte Meer of de
+Laguna Negra het best bekend als de bron der Maipo en omdat het gezien
+kan worden door de reizigers, die den Cumbrapas overgaan. Andere meren
+zijn het Yeso-meer in de hoogere Cordillera's, en het Aculeo-meer
+aan den voet der kustketen. Het laatste, zestien vierkante mijlen
+groot, wordt druk bezocht, om de goede vischgelegenheid, die het
+water aanbiedt, en om de rijke jachtterreinen in den omtrek.
+
+Overal in die middenprovincies Santiago, O'Higgins, Colchagua, Curico,
+Talca, Maule, Linares en Nuble wordt het landschap verfraaid door
+heuvels, dikwijls met prachtige bosschen bedekt. Mooi is ook daar de
+rivier, de Maule, de eenige, die over een vrij groote lengte bevaarbaar
+is en den Stillen Oceaan bij de haven Constitucion bereikt. De streek,
+waardoor zij loopt, is een tuin gelijk, en in den zomer is over de
+geheele lengte van haar dal de oever bedekt met bloeiende boomen
+en struiken. De monding van de Maule is beroemd om de rotsen en
+klippen, die hooge zuilen en pilaren vormen, vreemd uitgesleten door
+de werking van de winden en getijden. De _Piedras de las Ventana's_
+of Vensterrotsen vertoonen de grilligste vormen, en de Iglesia of
+Kathedraalrots, die op een mijl afstands van de overige staat, ziet
+er uit als een kerk. Dit verrukkelijk plekje, waar een ruime grot
+midden in de rots aan het schip der kerk doet denken, is een geliefd
+oord voor zomeruitstapjes, en men kan het gemakkelijk per spoor of
+stoomboot bereiken.
+
+Behalve de rivier, de Maule, zijn er in deze buurt een aantal
+dergelijke stroomen, als de Rupel met haar onstuimigen zijtak, de
+Cachapoal, vloeiend door de streek der beroemde warme bronnen van
+Cauquenes; de Mataquito en de Itata, samenkomend dichtbij de badplaats
+Chillan. Geen land in Zuid-Amerika heeft beter gelegenheid voor
+verbinding der rivieren door kanalen. De overvloed aan waterkracht,
+die men met weinig moeite in gebruik zal kunnen stellen, belooft
+het land een groote toekomst wat zijn industrie betreft. Er worden
+reeds plannen gemaakt voor de exploitatie van de Laja-watervallen,
+den Niagara van Chili, zooals men wel zegt. De val is in de provincie
+Concepcion in een tak van de rivier de Bio Bio.
+
+Die provincie Concepcion is de belangrijkste van Centraal Chili;
+zij heeft een uitgebreiden handel en verscheiden goede zeehavens. De
+grootste baaien van Chili, die van Talcahuano en van Arauco, behooren
+er toe. De grond wordt er voldoende besproeid door de Bio Bio en
+haar talrijke zijtakken. Ten noorden van het dal der rivier vindt
+men uitstekende wijnbergen en in het Zuiden der provincie Concepcion
+leveren de staatsbosschen goede inkomsten. De Bio Bio is bevaarbaar
+tot 150 mijlen van haar monding; zij komt uit een der bergmeren van
+het Andesgebergte en vloeit noordwestelijk, besproeit de provincies
+Malleco en Concepcion op haar weg naar den Stillen Oceaan, en bereikt
+dat einddoel bij de stad Concepcion. Daar is de rivier bijna twee
+mijlen breed.
+
+De stroom is behalve om zijn schilderachtige dalen en den weelderigen
+plantengroei langs zijn oevers ook bekend uit historisch oogpunt,
+namelijk als de scheidingslijn, die tijdens de verovering en in de
+koloniale periode de zuidgrens aangaf van de spaansche bezittingen
+in Chili en het begin van het territorium der Araucaniers.
+
+Aan de oevers der Bio werden groote gevechten geleverd tegen
+de Indianen, en haar naam is verbonden met gebeurtenissen uit de
+krijgsgeschiedenis vanaf den tijd, toen Pedro de Valdivia zijn dood
+vond in een gevecht met de Indianen in de 16de eeuw, totdat er,
+nog pas vijftig jaar geleden, een eind kwam aan den strijd tegen
+de Araucaniers.
+
+Van Conception af zuidwaarts houden de natuurlijke rijkdommen van
+het land op, zoo rijkelijk te vloeien, en de provincies Valdivia,
+Llanquihue en Chiloe vormen den overgang naar het leven aan de
+Magellaens-straat. De producten veranderen van aard, en in plaats van
+het zachte klimaat, dat weinig verandert in de vier jaargetijden,
+heerscht er een lagere gemiddelde temperatuur en worden de winters
+langer. Nog vindt men er goede graanvelden en rijke veestapels,
+terwijl de appelboomgaarden van Valdivia bewijzen, dat meer gehard
+fruit er uitstekend groeit.
+
+De houtopbrengst is in deze zuidelijke provincien overvloedig, en het
+landschap is bijzonder mooi, vooral door den rijkdom aan meren. Het
+Lajameer ligt tusschen twee hooge bergen en in de buurt van den vulkaan
+Antuco; het vormt de bron van de rivier de Laja met haar prachtigen
+waterval. Veel vulkanen verrijzen langs de zuidelijke deelen der
+westkust, ook werkzame, zooals die van Villa Rica. Jammer genoeg
+zijn de heldere dagen, waarop men de schoonheid van het landschap
+ten volle kan genieten, weinig in aantal.
+
+Het eigenaardig kenmerk van de streek aan de straat van Magellaens
+zijn de archipels, de tallooze eilandengroepen die men er vindt en
+de hooge bergen. Op Vuurland en in een deel der kuststreken vindt men
+natuurlijk weiden, voor schapenteelt geschikt. Over 't geheel vertoont
+het land overeenkomst met de Schotsche hooglanden. Lange reeksen van
+duinen strekken zich mijlen ver uit, omzoomd door de bosschen meer
+binnenwaarts, waarachter de hoogere bergen oprijzen. Zeer weinig
+stoombooten varen tegenwoordig langs de kust aan de binnenzij der
+eilandengroepen, als zij de reis doen langs het chileensche Patagonie;
+maar wie in de gelegenheid is geweest, dien tocht te maken, dien gaat
+hij nooit uit de herinnering. De fjorden van Noorwegen doen in menig
+opzicht in schoonheid onder voor het Smythkanaal.
+
+Aan de oevers vindt men hier en daar sporen van indiaansche woningen,
+maar het aantal Indianen vermindert er van jaar tot jaar. De Indiaan
+uit deze streken draagt niet anders dan het vel van den guanaco of van
+den otter als kleeding, en hij staat gemakkelijk een kleedingstuk af in
+ruil van een mes of eenig wapen. Otters zijn er veel bij Vuurland en
+in de Magellaensstraat; de vellen vormen een hoofdbron van inkomsten
+voor de streek. Weinig vogels ziet men er; nog 't meest den albatros
+en de rotsduif.
+
+De flora en fauna zijn overigens in de drie deelen van Chili zeer
+verschillend. De woestijnen van het Noorden vertoonen weinig
+plantenleven; alleen in de oasen sieren prachtige bloemen het
+landschap. Het centrale gedeelte heeft een rijke flora; op de helling
+der Andesketen groeien fuchsia's in grooten overvloed in het wild,
+zooals men ze in de bosschen van Midden-Chili overal vindt. Over
+'t geheel is de dierenwereld niet sterk vertegenwoordigd; de
+opmerkelijkste vogel is wel de condor van het Andesgebergte, symbool
+van macht, en als zoodanig in 't chileensche wapen opgenomen.
+
+Onder de groote handelssteden van Zuid-Amerika kan Chili bogen op 't
+bezit van Valparaiso, de belangrijkste zeehaven aan de westkust. Van
+zee uit gezien, lijkt de stad een groot amphitheater; zij is gebouwd
+op de helling van een berg, die het smalle strand in een kring
+omgeeft. Diepe kloven verdeelen den berg in afzonderlijke heuvels of
+_cerro's_, en hier en daar dringen de hoogten zoo dicht naar de zee,
+dat er bijna geen ruimte overblijft voor een landingsplaats. Men heeft
+daarom een groot, kunstmatig strand, een breed _embankment_ aangelegd,
+waardoor de weg langs de baai verbreed wordt, en dat tevens bij ruw
+weer de kracht der zware zeeen breekt.
+
+Evenwijdig met het strand loopen de hoofdstraten in de lengte door de
+stad, talrijker, waar de _cerro's_ nog al wat ruimte laten, weinig in
+aantal, waar de heuvels dicht naar de zee dringen en nauwelijks plaats
+bieden voor de tram, die Valparaiso met zijn voorstad Vina del Mar
+verbindt. Kabelspoorwegen brengen de gemeenschap tot stand tusschen de
+benedenstad met de _cerro's_, waar een groot deel der bevolking woont.
+
+De naam Valparaiso beteekent Paradijsdal, hij moet echter uit een ver
+achter ons gelegen verleden afkomstig zijn, want eigenlijk past hij
+niet bij de drukke metropolis van thans, met haar haven vol schepen
+uit alle landen en haar straten, waar zich handelslui van elke
+nationaliteit verdringen. Toch is het een zeer liefelijke stad, zeer
+gezond en met de aangenaamste vormen van 't maatschappelijk leven. De
+koele zeewind maakt het verblijf er 't heele jaar door prettig.
+
+De stormen, die in de baai woeden, kunnen soms groote schade in
+Valparaiso aanrichten en maken belangrijke havenwerken noodig, die
+voortdurend verbeterd en uitgebreid worden en waarvoor ons land zijn
+minister Kraus, den kundigen ingenieur, voor eenige maanden afstaat
+aan de chileensche regeering. Zijne Excellentie, die op den 3den
+Maart jl. ons land verliet, zal den President van advies dienen bij
+de gunning van de werken voor de haven, door hem in 1901 ontworpen. In
+1890 had de heer Kraus de benoeming tot hoogleeraar aan de technische
+hoogeschool te Santiago aangenomen. Ook aan den bouw van een droogdok
+in de hoofdstad en aan den aanleg der havenwerken van Talcahuano had
+hij als ontwerper een groot aandeel.
+
+In den zomer, dat is van Januari tot Maart wordt de zetel van het
+bestuur van Santiago naar Valparaiso overgebracht; de president en de
+ministers houden dan verblijf in Vina del Mar, terwijl hun officieele
+hoofdkwartieren zich bevinden in de havenwijk van Valparaiso,
+waar men veel openbare gebouwen aantreft en die nu tevens de drukke
+handelswijk is, nu bij de uitbreiding der bevolking ook op de _cerro's_
+woonhuizen zijn gebouwd en dikwijls de allerfraaiste en rijkste. Op
+den Cerro Concepcion en den Cerro Alegre vindt men prachtige huizen
+en allerliefste chalets, die schilderachtig tusschen boomen en bloemen
+gelegen zijn. Een vijf minuten rijdens met de spoor, en men is van de
+benedenstad op de hoogten gekomen, terwijl men op den rit een steeds
+mooier wordend uitzicht op de haven geniet en op de geheele baai,
+die met haar vele schepen een prachtig panorama oplevert.
+
+De gezelschappen zijn in Valparaiso echt kosmopolitisch en opmerkelijk
+is het, hoe de vreemdelingen zich met de stad en hare instellingen
+vereenzelvigd hebben, hoe zij in hun belangen opgaan. Als er
+weldadigheid moet worden beoefend, als kerkelijk werk hulp en zorg
+vereischt, bij nationale feesten en gedenkdagen, altijd zijn alle
+nationaliteiten erbij betrokken en algemeene sympathie verlicht en
+veraangenaamt de samenwerking.
+
+De stad was een der eerste steden van Zuid-Amerika, die een uitstekende
+waterleiding bezaten; de dam, gebouwd in de hooggelegen heuvelstreek
+ten behoeve der watervoorziening van Valparaiso, dateert al van
+1849. Onlangs is weer een groot reservoir voor regenwater te Penuelas
+gebouwd, omstreeks op tien mijlen afstands, en ter hoogte van duizend
+voet boven het niveau der zee. Honderd millioen tonnen water worden op
+die wijze verzameld, genoeg om de stad voor drie jaar te voorzien,
+als 't noodig is. De kosten van deze onderneming bedroegen zes
+millioen dollars.
+
+Valparaiso is allen anderen steden in Zuid-Amerika voorgegaan in
+'t gebruik der nieuwe vindingen, die het leven vergemakkelijken en
+veraangenamen. Het was de eerste spaansch-amerikaansche stad, die
+telegraaflijnen aanlegde en gas gebruikte in 1856; de eerste, die
+drijvende dokken had voor het repareeren van schepen in 1860. Hier
+verschenen de eerste trams in de straten, en de onderhandelingen
+over den aanleg van den eersten Zuid-Amerikaanschen spoorweg
+begonnen in deze stad meer dan een halve eeuw geleden. De naam
+van een Noord-Amerikaan, William Wheelwright, is verbonden aan de
+inwijding dier lijn van Caldera naar Copiapo. Dezelfde ondernemende
+Amerikaan organizeerde in 1840 de _Pacific Steam Navigation Company_,
+en aan zijn initiatief is Chili veel verplicht voor de ontwikkeling
+der steenkolenexploitatie, want de eerste nationale steenkool werd
+door hem gebruikt op de stoombooten van die lijn.
+
+Door Wheelwright's bemiddeling werden de eerste stappen gedaan voor den
+aanleg van een spoorweg, die Buenos Aires zou verbinden met Valparaiso
+dwars over de Andes, een werk, dat nu voltooid is op een kort eind na
+van den trans-andischen spoorweg, waar deze over den bergpas gaat. De
+concessie voor de voltooiing van de Trans-andeslijn is verleend aan
+een new-yorksche firma, die aan de westkust van Zuid-Amerika groote
+belangen heeft. Oorspronkelijk, en wel sinds 1881, was de firma te
+Valparaiso gevestigd met vertakkingen in Santiago, Concepcion en
+Iquique. De naam van den onlangs overleden stichter, Mr. W.R. Grace,
+zal altijd in Chili in dankbare herinnering blijven als die van een
+der pioniers van den buitenlandschen handel van Zuid-Amerika aan
+de kust der Stille Zuidzee. In de toekomst der republieken van de
+westkust stelde de heer Grace het volste vertrouwen.
+
+De vreemdeling, die engelsche namen ziet op de uithangborden der
+meeste winkels in Valparaiso, komt op het idee, dat de handelsstand
+in deze stad bijna geheel uit vreemdelingen bestaat. Maar als hij
+zich meer met de menschen vertrouwd heeft gemaakt, bespeurt hij,
+dat zelfs in die inrichtingen, die een onmiskenbaar buitenlandsch
+karakter dragen, de plaatselijke chefs gewoonlijk Chilenen van
+geboorte zijn, of menschen, die zoo lang in Chili hebben gewoond,
+dat zij hun aangenomen vaderland geheel als het hunne beschouwen.
+
+Een halve eeuw geleden, toen de meeste van de nu bloeiende
+handelshuizen pas begonnen, waren de toestanden zeer verschillend van
+wat ze nu zijn. De herinneringen van kooplieden uit dien tijd zijn
+dikwijls onderhoudend, om aan te hooren. Een van die pioniers, wijlen
+Stephen Williamson, die in 1903 stierf, en die vijftig jaren lang hoofd
+was van de firma Williamson, Balfour en Co., wist alles, wat samenhing
+met de geschiedenis van de kustvaart langs den Stillen Oceaan.
+
+"In de vijftig jaren," zei hij eens, toen hij zich op verzoek van
+zijn vrienden in herinneringen verdiepte, "zonden wij tarwemeel van
+Constitucion naar Australie, en als onze schepen terugkeerden, brachten
+ze betaling in goudstof en muntspecie," De heer Williamson woonde in
+Chili, toen groote fortuinen plotseling met de exploitatie der mijnen
+werden gemaakt, en zijn schepen brachten menigen armen drommel naar
+Copiapo en Iquique, die er in weinige jaren rijk werd. Kolonel North,
+de nitraatkoning, had de gelegenheid, waardoor hij zijn grooten
+rijkdom verwierf, te danken aan een vrijkaartje voor een reis met
+een van Mr. Williamson's schepen. Jaren daarna, toen kolonel North
+millionnair was geworden door zijn welgeslaagde ondernemingen in de
+Tarapacamijnen, bezocht hij zijn weldoener, om hem nog eens te danken
+voor die indertijd bewezen gunst.
+
+Het groote aantal Engelschen onder de rijke kooplieden is oorzaak,
+dat er te Valparaiso zeer veel Engelsch wordt gesproken. Het komt maar
+zelden voor, dat iemand in een gezelschap die taal niet verstaat. In
+alle scholen wordt Engelsch onderwezen, en er zijn buiten de spaansche
+een aantal geheel engelsche scholen.
+
+Elke nationaliteit is intusschen vertegenwoordigd in de clubs
+van Valparaiso, Engelschen, Duitschers, Franschen, Spanjaarden en
+Italianen. Vooral de politieke clubs zijn zeer werkzaam, en in den
+tijd der verkiezingen is aller belangstelling levendig. Dan is er
+geen dorp, zoo klein of onbeduidend, of het heeft zijn politieke
+vereeniging. Vrouwenclubs heeft Chili ook, maar in het politiek
+tournooi spelen de chileensche vrouwen nog slechts een onbeduidende
+rol. In den salon en in de arbeiderswoning dringen nog slechts
+weinig vrouwen op gelijkheid van rechten met den man aan. Zij zeggen
+waarschijnlijk, dat ze liever de meerderen willen blijven, dat ze er
+niets tegen hebben de _superior sex_ te zijn.
+
+Valparaiso heeft een groote beurs, zeven nationale banken en drie
+buitenlandsche. De stad is het handelsmiddenpunt van Chili en staat
+door een netwerk van telegraaflijnen, particuliere en door den
+staat geexploiteerde, met alle steden van Chili in gemeenschap. De
+verbazend drukke zaken tusschen Valparaiso en Santiago hebben
+verscheiden particuliere telefoonlijnen in 't leven geroepen, daar
+alle groote huizen van Valparaiso afdeelingen hebben in Santiago en
+vice versa. Onderzeesche kabels verbinden de stad met de geheele
+wereld. De verschillende stoomvaartmaatschappijen, die de steden
+van Zuid-Amerika's westkust aandoen, hebben hun hoofdkwartieren
+in Valparaiso. Als het Panamakanaal eens gereed zal wezen, hoopt
+men op nog snelleren vooruitgang voor den handel der westkust van
+Zuid-Amerika, al zijn er pessimisten, die zich de verliezen door
+den achteruitgang van 't verkeer om Kaap Hoorn als vrij ernstig
+voorstellen.
+
+Als de warme zomerzon het plaveisel van de stad gloeiend maakt, en
+in de mooie parken de boomen en bloemen onder een stoflaag rusten,
+verlaten de welvarende Chilenen de stad, om aan het strand of in
+de bergen verkwikking te zoeken. Chili heeft zijn Trouville in het
+schilderachtig stadje Vina del Mar. Ofschoon het zoo ver verwijderd is
+van de fashionable centra van West-Europa, weerkaatst het badplaatsje
+toch de laatste modes in kleeding en gebruiken even trouw als welke
+europeesche badplaats ook.
+
+De dames zijn keurig gekleed, en dikwijls in parijsche toiletten, voor
+het Vina del Mar-seizoen besteld. Men geniet in de mooie omgeving,
+waar groene guirlanden zich slingeren om kleine, groene huisjes en om
+de stammen van de boomen in de schaduwrijke straten. De lanen hebben
+druk bebloemde randen en aan het strand der zee worden de rotsen
+beschuimd en bespat, tot ze fonkelen in een glorie van diamanten. De
+kleuren van den regenboog zijn 's avonds alle weer te vinden in 't
+gordijn van 't Westen, waar de zon zich achter ter ruste begeeft;
+in een woord Vina del Mar is een gezegend plekje gronds.
+
+Het ligt op slechts vijf mijlen afstands van Valparaiso, op het punt
+waar de baai, zich verwijdend, overgaat in den Oceaan, zoodat het
+gedeeltelijk beschut is voor de open zee en toch het volle genot heeft
+van den zeewind. 't Riviertje, de Quilpue, op welks zuidelijken oever
+Vina del Mar ligt, bereikt er de zee, terwijl de lage bergen er, in
+een halven kring geschaard, op neerzien. De straten loopen evenwijdig
+aan het riviertje en worden verfraaid door veel boomen; een plein
+vormt het midden van de stad, en eigenaardig genoeg verrijst aan dat
+plein niet alleen een kerk, maar staat er ook het spoorwegstation
+met een promenade ervoor langs. Het is de gewoonte in Vina del Mar,
+zoowel als aan de meeste spoorwegstations van Midden-Chili, dat de
+jongelui een half uur voor de aankomst der avondtreinen aan 't station
+samenkomen en op het perron heen en weer wandelen. Heele gezinnen
+nemen dikwijls aan die wandelingen deel, en er zijn evenveel ouden
+van dagen als jongen bij de groepen, die er slenteren en pratend en
+lachend zich amuseeren. Als de trein binnenkomt, wordt het tooneel
+met welkomstgroeten en afscheidswoorden nog verlevendigd. In kleine
+stadjes heeft dat stationsbezoek bepaald een sociale beteekenis;
+de mooiste japonnen worden vertoond en de gezelligheid, ook de
+babbelzucht, viert er hoogtij.
+
+Vina del Mar is niet altijd het pretstadje geweest, dat het nu is,
+en nog niet zoo heel veel jaren geleden is het tot een afzonderlijke
+gemeente verheven. Tijdens de eerste dagen na de spaansche verovering
+was het alleen belangrijk als monding van de Rio de las Minas,
+de Mijnrivier, nu Quilpue geheeten, die de streek der groote
+Malga-Malgamijnen besproeide, waaruit zij met een rijken oogst aan
+goud te voorschijn kwam. De tooneelen, die toen het meest in Vina del
+Mar werden afgespeeld, waren dikwijls gruwelijk, want de slavernij
+heerschte in barbaarschen vorm, en de zweep werd ijverig gebruikt,
+als middel om 't gezag te handhaven, terwijl elke insubordinatie met
+een wreeden dood gestraft werd. Wel groot verschil dus met het heden,
+dat van rust en van levensgenot een beeld geeft.
+
+Toch was de plaats toen een belangrijk bezit, en Pedro de Valdivia,
+Chili's veroveraar, beschouwde de toewijzing als een zeer te waardeeren
+gift, toen hij de rechten en titels van eigenaars schonk aan twee van
+zijn grootste veldheeren en intiemste vrienden, Don Juan Jufre, eerste
+alcalde van Santiago, en Don Francisco de Riveros. De traditie schrijft
+aan den zoon van Riveros de eer toe, den wijngaard te hebben geplant,
+die den naam aan 't stadje heeft geschonken, "wijngaard der zee".
+
+De grond, waarop de jonge de Riveros zijn druiven plantte en waar
+het deel van Juan Jufre bij werd gevoegd, nadat hij het van de
+weduwe van zijn vaders deelgenoot gekocht had, werd met groote zorg
+bebouwd en was weldra een kostbaar bezit. Na den dood van de Riveros
+kwam hij in handen van de Jezuietenzendelingen, toen het hoofd der
+Valparaiso-zendelingen hem in 1690 kocht. De Jezuieten bleven er
+eigenaars van, tot hun orde uit alle spaansche bezittingen in 1767
+verbannen werd.
+
+Na hun vertrek werd de bezitting bij openbaren verkoop verdeeld in
+verschillende kleinere deelen, waaruit zich langzamerhand een stadje
+ontwikkelde. Een familie van naam, de Carrera's, bezaten de hacienda
+van Vina del Mar in de eerste jaren van de 19de eeuw, en zij was
+toen het tooneel van veel vroolijk en luidruchtig leven. De admiraal
+Cochrane bezocht met zijn vrouw dikwijls het mooie landgoed, als zij
+in Chili vertoefden, en zij waren zeer gehecht aan de beminnelijke
+familie, die uit drie zoons en zeven dochters bestond. In de dagen
+van den onafhankelijkheidsoorlog was dit patriottisch gezinde huis
+punt van samenkomst voor de vrijheidsvrienden, en veel plannen van
+groote politieke beteekenis werden vastgesteld te midden der vonken
+van geest en vernuft, die op de mooie zomeravonden in dit lustverblijf
+de hoogte ingingen.
+
+Al vroeg was Vina del Mar bekend om zijn producten van landbouw en
+veeteelt en door de voordeelen, die het trok uit de nabijheid van
+Valparaiso. Doch eerst bij de inwijding van den spoorweg tusschen
+Valparaiso en Santiago in 1855 begon men de stad te zien in het licht
+van schoone mogelijkheden, en niet voor 1874, toen de voornaamste
+eigenaars van den grond Senor Don Jose Francisco Vergara en zijn vrouw
+den grond afstonden voor de uitbreiding der stad naar een systematisch
+plan van straten en openbare gebouwen, werd Vina del Mar een bloeiende
+en vooruitgaande gemeente.
+
+In de laatste dertig jaren is die vooruitgang geregeld blijven
+vorderen, dank zij de voortvarendheid van het bestuur der stad, en
+zoo is het de populaire badplaats van thans geworden, met breede,
+rechte straten en schaduwrijke lanen, waar allerlei liefelijks te
+zien is, en keurige villa's in tuinen vol bloemen geschaard staan.
+
+De prachtige villa van Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz,
+dochter van Don Joze Francisco Vergara en een der schoonste vrouwen uit
+Chili, ligt bijzonder mooi aan den voet van den cerro; het landgoed
+heet Quinta Vergana en is zeer uitgestrekt. Prachtige grasvelden en
+bloemvelden worden door fonteinen besproeid, en schaduwrijke lanen
+voeren naar donkere boschplekjes, terwijl tegen den heuvel op veel
+paden kronkelen, omzoomd door een rijke bloemenpracht en leidend naar
+een uitzichtspunt, waar men den ganschen omtrek en de stad met de baai
+overziet. De weelderig ingerichte woning, een der rijkste uit Chili,
+heeft veel interessante gasten geherbergd, en de vreemdelingen van
+beteekenis, die Chili bezochten, waren er meestal genoodigden. Toen
+de hertog der Abruzzen in 1903 in Chili was, werd er te zijner eer
+een groot bal gegeven door Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz.
+
+Veel families uit Santiago en Valparaiso hebben zich elegante
+zomerwoningen in Vina del Mar laten bouwen, en de gezochtheid der
+plaats neemt telken jare toe. Het is de gewone zomerresidentie van
+het diplomatieke corps, en bijna alle hooge staatsambtenaren houden
+er verblijf gedurende de maanden, waarin de zetel der regeering naar
+Valparaiso is overgebracht.
+
+De wedrennen vormen steeds een groote aantrekkelijkheid. Zij worden
+op een groot veld, de _Cancha_, even buiten de stad gehouden en de
+toevloed van gasten is dan verbazend. De sportclub van Valparaiso heeft
+bij die gelegenheden de leiding; zij organiseert de voorjaarsraces
+in October en November, de herfstrennen in Februari. Geen renbaan ter
+wereld heeft haar tribunes mooier ingericht met bloemen en klimplanten,
+en als de uitgaande wereld zich er in haar volle glorie en pracht van
+toiletten vertoont, krijgt men een onvergetelijk schouwspel te zien.
+
+Na de wedrennen gaat de genotzoekende menigte naar het strand, en een
+stroom van equipages begeeft zich zeewaarts. Van zes tot zeven uur des
+avonds gaat ieder van het zonnig strand genieten, en dikwijls blijft
+men in zijn rijtuig zitten, dat tot dicht aan zee mag rijden. Muziek
+geeft in dat uurtje afwisseling en dient tot verlevendiging van het
+tooneel. Men is voornemens, den rijweg langs het strand te verbreeden,
+om er een _corso_ van te maken; de ruimte tusschen de heuvels en de
+zee is nu te klein.
+
+Als men zoo langs de _playa_ of het strand rijdt, wordt men getroffen
+door de groote rotsen, die bijna loodrecht oprijzen en door de blokken
+van allerlei vorm en grootte, die als in zee zijn gestrooid. Het
+is altijd het buitenleven, dat men te Vina del Mar geniet, deftige
+uitgangen zijn er weinig te doen, en de menschen, die gasten zien,
+geven aan de feesten liefst een zoo weinig mogelijk vormelijk
+karakter. Golf en lawntennis worden druk beoefend op de Cancha. Het
+beste seizoen daarvoor is Januari en Februari, ook voetbal is er dan
+populair en internationale wedstrijden van voetbal en cricket zijn
+er dikwijls gehouden, waaraan ook de club uit Buenos Aires deelnam.
+
+Midden in 't seizoen is alles vol en druk in Vina del Mar; de hotels
+hebben evenmin ruimte meer als de particuliere woningen en de menigte
+is steeds talrijk op Cancha, strand en bij 't lawntennisveld. Het
+Grand Hotel, het ideale zomerhotel, mag men wel zeggen, heeft een
+sierlijk park, groote tuinen en de uitlokkendste gelegenheid voor
+tuinpartijen. Ook na het seizoen keert Vina del Mar niet tot stilte
+en eenzaamheid terug, want als voorstad van Valparaiso heeft het zijn
+aandeel aan de levendigheid van die handelsplaats. Er ontbreekt alleen
+een mooie, breede verbindingsweg tusschen beide steden, maar daartoe
+moeten de rotsen van den _cerro_ springen; zij dringen te ver naar
+voren naar de zee en zijn tot nu toe een beletsel geweest voor den
+aanleg van een der schoonste strandpromenades.
+
+Vreemdelingen, die lang genoeg in Chili hebben gewoond, om goed bekend
+te raken met het land en de menschen, zijn eenstemmig van oordeel,
+dat de aangenaamste huizen niet in de hoofdstad of in een der andere
+steden worden gevonden, maar op de groote _hacienda's_ of plantages,
+gelegen in de centrale vallei.
+
+De mooiste huizen in Santiago zijn op enkele uitzonderingen na
+slechts tijdelijke woningen voor de eigenaars, die er verblijf houden,
+zoolang het uitgaande leven duurt, dus van Mei tot October, wanneer
+zij er kostbare partijen geven en zich in de opera en bij de races
+vertoonen, om zoodra de schouwburgen gesloten zijn en de hoofstad
+haar vroolijkheid begint te verliezen, te vluchten naar den echten
+_hogar_ of huiselijken haard, op de hacienda, met haar breede lanen
+en grasvelden, waar het leven zoo genoegelijk is, dat de stad met
+haar drukke straten en talrijke sociale verplichtingen den rijke een
+noodzakelijk kwaad moet schijnen.
+
+De landelijke bezittingen van de rijke chileensche families zijn
+soms zeer uitgestrekt; er behooren boerderijen bij en bosschen, die
+een rijke bron van inkomsten leveren, en voor den aesthetischen en
+sportlievenden smaak wordt gezorgd door bloem- en vruchtentuinen, mooie
+boschhoekjes, velden voor croquet en lawntennis. Iets eigenaardigs
+bij die hacienda's van 't centrale dal zijn de randen van populieren,
+waar binnen ze veelal besloten zijn. Er zijn millioenen populieren
+in Chili, en op sommige der grootste hacienda's staan ze in dubbele
+rijen en vormen mooie, schaduwrijke lanen. Het effect, van uit den
+spoorweg gezien, is alleraardigst, vrij wat aantrekkelijker dan
+de heiningen van prikkeldraad, die u van de farms in Noord-Amerika
+dreigend aanstaren. De chileensche eigenaar heeft echter soms ook zijn
+draadversperring aangebracht, maar dan tegelijk met de populierenlaan,
+zoodat het nuttige en het aangename samengaan. De landwegen langs
+den voet der Cordillera's zijn bijna alle met populieren beplant,
+en men kan zich geen prettiger uitspanning denken dan een rit te
+paard door die schaduwrijke lanen.
+
+Een typische chileensche hacienda, in uitgestrektheid zoowel als in den
+aard harer ontwikkeling, is die van Santa Ana te Graneros, bezitting
+van Senor Don Gregorio Donoso, die er den naam aan gaf van zijn vrouw
+Anna Foster. Senora Donoso is de dochter van een Amerikaan, den heer
+Julio M. Foster, die een halve eeuw lang in Chili heeft gewoond en die
+er trotsch op is, dat zijn schoonzoon op de hacienda de allernieuwste
+en beste verbeteringen heeft aangebracht. Hij is zeer bemind bij
+het chileensche volk, trouwde een dame uit Chili en heeft talrijke
+kinderen en kleinkinderen. Hij houdt van het buitenleven en is nooit
+gelukkiger dan wanneer hij logeert op de hacienda van Senor Donoso.
+
+Een bezoek aan dit mooie verblijf is een gebeurtenis, die men
+niet vergeet. Na twee uur rijdens van Santiago zuidwaarts door een
+uitstekend bebouwde en vruchtbare streek bereikt men het station
+Graneros, waar een break den bezoeker afhaalt, die dan langs een
+fraaien, met populieren omzoomden landweg en door het fraaie park
+van de plaats voor het bordes van het huis wordt gebracht.
+
+Het huis is een modern landhuis, omgeven door veranda's en overal
+een prachtig uitzicht biedend. Maar wat het meest hier treft, is het
+moderne karakter van alle onderdeelen der landbouwonderneming. De
+verscheidenheid van producten, die er verbouwd worden, is
+verrassend. Meer dan twee duizend acres (1 HA. = 2.45 acre) is de
+Santa-Ana-hacienda groot en men zou een halven dag werk hebben, als
+men om het landgoed heen wilde wandelen. Van het huis rijdt een tram
+over een smal spoor ongeveer drie mijlen lang door een breede laan van
+italiaansche populieren, midden door de bezitting loopend en een mooi
+uitzicht biedend op de velden links en rechts. Van het spoorlijntje
+gaan zijtakken naar de verschillende velden, om het transport der
+producten te vergemakkelijken, en het loopt uit op den oever van een
+rivier, die door de bezitting vloeit.
+
+De tram of spoor sluit aan bij de staatsspoor en zoo is zij een middel,
+om de producten der farm naar de plaats van inscheping te brengen. Zij
+vervoert bovendien de arbeiders 's avonds en 's morgens naar hun werk,
+aldus een uur uitwinnend op den tijd van elken werkman. De tram bedient
+de voornaamste onderdeelen van het groote landbouwbedrijf. Daartoe
+behoort bij voorbeeld een groote molen; de stallen zijn keurig
+ingericht; een heeft o.a. ruimte voor voedering en stalling van
+veertienhonderd stuks vee.
+
+De silo voor de bewaring van het wintervoer moet de grootste
+ter wereld zijn; zij is twintig voet breed, twaalf voet diep en
+driehonderd-vijftig voet lang. Buiten schapen, varkens en kippen
+worden op deze hacienda 3000 stuks vee gehouden.
+
+De melkerij is een der belangwekkendste onderdeelen. Zij is gevestigd
+in een schuur, die ruimte biedt voor duizend koeien. Daar wordt
+gemolken, en de melkkannen worden door de trams meegenomen naar de
+boter- en kaasfabrieken, waar het altijd druk en levendig toegaat. Ten
+behoeve der fabriek is er een ijsmachine, die dagelijks twee tonnen
+ijs levert, een voldoend bedrag voor de behoeften der hacienda en nog
+in den zomer voor de liefhebbers uit de stad en de hospitalen aldaar.
+
+De talrijke gebouwen en velerlei reparaties, die telkens noodig zijn,
+leggen beslag op den arbeid van een timmerwinkel, een houtzaagmolen, en
+overal waar er machines in gebruik zijn, worden die door electriciteit
+gedreven. De elektriciteit wordt verkregen door waterkracht op twee
+mijlen afstands. Ook het huis wordt electrisch verlicht.
+
+Bij feestelijke gelegenheden maakt het prachtige landhuis den indruk
+van een stadspaleis in een schitterend verlicht park. De vreemdeling,
+die op school heeft geleerd, dat Chili op sociaal gebied nog weinig
+beteekent, vindt het bijna ongeloofelijk, dat een boerderij, mijlen
+ver het land in, zooveel moderne gemakken en nieuwerwetsche vindingen
+toepast. Senor Donoso is voornemens, de geheele hacienda electrisch
+te verlichten, zoodat het boerenwerk, zoo noodig, onafgebroken dag
+en nacht kan voortgaan. Al de gebouwen zijn op dit oogenblik reeds
+voorzien van geleidingen, zoodat men de electriciteit er kan brengen,
+als het verlangd wordt.
+
+Melken geschiedt bij electrisch licht en het is belangwekkend op
+te merken, hoe systematisch alles wordt verricht. Besproeiing en
+bemesting van den grond hebben plaats met de grootste zorg en volgens
+de allernieuwste opvattingen, in de landbouwwetenschap bereikt. Uit
+alles blijken des eigenaars groote gaven voor den landbouw en zijn
+helder inzicht in de vooruitzichten, die zulk een hacienda biedt en
+die in geen ander bedrijf te bereiken zijn.
+
+De pachters, zes en vijftig in getal, hebben het uitstekend; hun
+huizen zijn geriefelijk ingericht met een acre tuingrond erbij,
+terwijl buitendien ieder pachter nog twee-en-een-halve acre jaarlijks
+in gebruik krijgt, om voor eigen gebruik groenten te telen, waarbij
+de patroon, Senor Donoso, hun gereedschap en paarden ter leen geeft.
+
+De eigenaar is niet altijd heereboer geweest, hij heeft gestudeerd aan
+de universiteit, verwierf den meesterstitel en is civiel-ingenieur;
+eenigen tijd is hij minister geweest, maar hij geeft aan het landelijke
+leven de voorkeur boven een politieke loopbaan en is nooit gelukkiger,
+dan als hij mag experimenteeren met de nieuwste vindingen in
+landbouwwerktuigen of de moderne ideeen over cultuur en grondbewerking.
+
+Het landgoed Santa Ana gelijkt zooveel op andere van denzelfden
+aard, dat een beschrijving een juist algemeen denkbeeld geeft van
+het leven en werken op een typische chileensche hacienda. Niet alle
+dagen worden er bij harden arbeid gesleten, en er valt nog wel een
+andere geschiedenis van te vertellen, dan alleen die van materieelen
+voorspoed. In die gelukkige landhuizen kan men tooneelen bijwonen
+van vroolijkheid en zorgelooze uitgelatenheid, die veel hartelijker
+gemeend worden opgevoerd dan eenig vermaak of wat ervoor doorgaat in
+de overvolle deftige salons der stad.
+
+Het mooie landgoed Lo Aguila, dat dichtbij het spoorwegstation van
+Hospital gelegen is, verwierf zich naam door de prettige partijen, die
+er van tijd tot tijd uit verren omtrek de menschen samenbrengen. De
+hacienda van Senor Letelier te Aculeo is een der meest gezegende
+uit het oogpunt van landschappelijk schoon, en alles is er zoo goed
+ingericht, dat men haar wel eens de modelhoeve van Chili noemt.
+
+Het is gebruik onder de families van deze landgoederen, samen
+uitstapjes te paard te maken, dikwijls om van de eene hacienda aan
+de andere een bezoek te brengen, en menigmaal kan men een vroolijke
+cavalcade de hekken der plantages zien binnenrijden. De kleeding der
+heeren heeft iets eigenaardigs; zij dragen namelijk buiten een _manta_
+of shawl van heldere kleur, die aan zoo'n gezelschap een levendig
+aanzien geeft.
+
+Die _manta_ is een echt chileensch kleedingstuk, kleiner en zwaarder
+dan de _poncho_ uit Argentinie, en in den regel niet van franjes
+voorzien, zooals de reeds genoemde poncho, maar geboord met lint
+van een andere kleur. Enkele manta's worden gemaakt van ongeverfde
+vigognewol van de vicuna-lama, gesponnen tot een draad, die bijzonder
+fijn en toch sterk is; andere zijn geweven in vele kleuren met strepen
+van rood, blauw en geel.
+
+De manta heeft geen naden; er is in 't midden een opening in voor het
+hoofd, en het kleedingstuk kan aan den hals nog worden bevestigd met
+knoopen, ofschoon het meestal zoo gedragen wordt, als het over het
+hoofd is aangetrokken met een open gedeelte aan den hals.
+
+Vele der manta's zijn waterdicht, en ze moeten bij het rijden bijzonder
+gemakkelijk zijn. De administrateur van een groote hacienda kan vaak
+zijn menschen op grooten afstand aan hun manta's onderscheiden. Op
+enkele hacienda's is het de gewoonte, dat de administrateur op
+Zondagmorgen de hoofden der verschillende afdeelingen bij elkaar roept,
+om hun het noodzakelijke werk voor de volgende week aan te wijzen
+en ook om nota te nemen van klachten of gewenschte veranderingen
+of eenige zaak, die met de routine der groote onderneming verband
+houdt. Nadat aan dien plicht is voldaan, zijn de employe's vrij en
+kunnen het overige van den dag doorbrengen, zooals zij willen.
+
+De feestelijkheden van een vrijen dag worden op een hacienda bijna
+altijd opgeluisterd door den geliefden dans, de Zamacueca. Het groote
+aantal landgoederen in Centraal Chili van dezen aard bewijst wel,
+dat de Chileen zijn bronnen van geluk liefst zoekt in de natuur,
+en het pleit voor het nationale karakter, dat zooveel menschen het
+buitenleven aantrekkelijk en aangenaam vinden en het grootste deel
+van het jaar liever op hun landgoed zijn dan in hun huis in de stad.
+
+De streek rondom Santiago, vooral zuidwaarts langs de spoorlijn, die
+de hoofdstad met Concepcion verbindt, vertoont overal van die mooie
+landhuizen op waardevolle gronden. Graneros is het spoorwegstation
+voor vele hacienda's, gelijkend op die van Senor Gregorio Donoso,
+en er zijn vele andere in de buurt der tusschenliggende stations,
+Hospital, Buin, Linderos, Guindos, Nos en San Bernardo.
+
+Het is gewoonte, aan elke hacienda een eigen naam te geven: de omgeving
+wordt veelal bij dien naam genoemd, eerder dan bij den naam van het
+spoorwegstation of de nabijgelegen stad. Lo Hermida, het mooie huis
+van Senor Don Belisario Espinola; Santa Ines, het eigendom van Senor
+Don Salvador Izquierde; San Isidro, het landgoed van de familie van
+Senora Dona Maria Luisa Mac-clure de Edwarts; en hacienda Limache,
+waar Senora Dona Sofia Cox de Eastman haar uitgebreide gronden heeft,
+zijn namen, die even goed bekend zijn als de meest gewone adressen
+in de hoofdstad. Hacienda Limache wordt bestuurd door de zoons van
+Senora Eastman en onderscheidt zich door een melkerij met toebehooren,
+zoo groot als er geen andere in Chili is, waar alle moderne vindingen
+worden toegepast, en die dan ook voor een groot deel in de behoeften
+der stad Valparaiso voorziet.
+
+Die melkerij is een onderneming van Senor Don Tomas Eastman, die een
+kantoor in Valparaiso heeft met depots, van waar dagelijks bijna twee
+duizend gallons melk worden afgeleverd. Het tooneel, dat die hacienda
+in den vroegen morgen aanbiedt, is bijzonder levendig. Van twee tot
+zes uur wordt er bij kunstlicht gemolken, en daarna wordt de melk in
+kannen per spoor vervoerd naar Valparaiso op dertig mijlen afstands,
+om er door een staf van beambten te worden in ontvangst genomen,
+die de melk wegen en in de wagentjes en kannen voor de aflevering
+gereed maken.
+
+Ook boter maakt men op die hacienda, maar melk is hoofdzaak, omdat
+het gebleken is, dat voor farms dichtbij een dichtbevolkte plaats de
+melkleverantie het meeste voordeel oplevert. De onderneming neemt nog
+steeds in bloei toe, en Senor Eastman denkt zijn zaken uit te breiden
+door de hacienda's San Isidro en El Cajon de San Pedro, die hij gekocht
+heeft, ook op dezelfde wijze te exploiteeren. Het is opmerkelijk, dat
+zooveel rijke menschen in Chili ernstig hun aandacht wijden aan de
+ontwikkeling van hun landgoederen, en het jongere geslacht vertoont
+minder neiging tot geldverteren door weelderig buitenlands te leven,
+dan het geval is in andere landen, waar het geld gemakkelijk is
+verdiend en van vader op zoon is overgegaan. Senor Tomas Eastman,
+ofschoon een jongmensch van rijkdom en aanzienlijke familie, die,
+zoo hij wilde, een leven van nietsdoen en amusement kon leiden, is
+een der energiekste werkers en tracht niet enkel zijn eigen goederen
+te verbeteren, maar ook den standaard van landbouw en veeteelt in
+Chili in 't algemeen te verheffen.
+
+Bijna elke hacienda heeft haar specialiteit. Op de eene is het de
+teelt van graangewassen; op een andere de melkerij, en weer op een
+andere de teelt van mooie koeien en paarden. Op de hacienda's van
+Ucuquer en La Pena in de provincie Quillota richtte men in 1879 een
+farm in voor de productie van Durhamsch vee. De resultaten waren zoo
+gunstig, dat de tegenwoordige eigenaar van deze bezittingen, Senor
+Don Carlos Hopfenblatt, aan de verschillende hacienda's van het land
+jaarlijks honderden mooie dieren levert, en er bestaat geen enkele
+reden, om in het buitenland voortaan echt Durhamsch vee te koopen.
+
+Van geheel anderen aard is de specialiteit der zeer uitgestrekte
+hacienda Santa Ines te Nos, eenige mijlen ten zuiden van Santiago
+aan den spoorweg. De bezoekers van dit prachtige landgoed stappen
+uit den trein; een particuliere tram, die bij de hacienda Santa Ines
+behoort, wacht, om hen naar hun bestemming te brengen op vele mijlen
+afstands. De tram rijdt door een streek vol afwisseling, langs weiden
+en langs het riviertje, dat het landgoed van water voorziet; dan door
+zware lanen van populieren tot vlak bij den ingang van het huis, waar
+een breede veranda, omhangen met wilden wingerd, aan ideale rust doet
+denken. Overal valt het oog op groote, hooge boomen, mooie struiken en
+velerhande bloemen. Door lanen van ceders en dennen brengt men u naar
+den kweektuin, waar duizenden jonge plantjes staan, gereed om vervoerd
+te worden, zoodra ze groot genoeg zijn voor de markt. Tuinbouw is hier
+hoofdzaak en op Santa Ines van Senor Don Salvador Izquierdo wordt
+groote aandacht gewijd aan wat de wetenschap daaromtrent leert. De
+hier gekweekte chrysanthemums zijn buitengewoon groot, en men kan
+er bijna elke bestaande varieteit bewonderen. Rozen, anjelieren,
+violieren groeien er in overvloed en van de edelste varieteiten.
+
+Het drogen van vruchten is een industrie, die in Chili steeds in omvang
+toeneemt, en ofschoon in elke streek de methode weer verschilt, toch
+bewijzen de resultaten, dat het een winstgevende bron van inkomsten
+is. Op de hacienda's in het Elqui-dal worden druiven, perziken en
+andere vruchten machinaal gedroogd, en in het centrale dal, waar de
+zomers heet en regenloos zijn, worden de vruchten in de zon behandeld
+en verliezen daardoor haar vochtgehalte.
+
+Het leven is druk op een chileensche hacienda, maar het heeft
+groote bekoring en aantrekkelijkheid, waartoe het heerlijke klimaat
+niet weinig meewerkt. De chileensche landheer is een toonbeeld
+van athletische mannelijkheid; hij rijdt veel paard en zou die
+sport niet kunnen ontberen. Dikwijls hebben jachtpartijen plaats,
+die soms een week duren en die in het Andesgebergte, nog ten deele
+ongeexploreerd terrein, iets zeer opwekkends hebben. Vaak vergeet men
+het wild, om de streek zelve te onderzoeken. In het laatst van 1904
+ging een jachtgezelschap in de hoogere deelen van de Andesketen een
+expeditie ondernemen. Men kwam van een der hacienda's bij Santiago,
+en na allerlei stoute klimpartijen en ongewone avonturen ontdekte
+een deel van het gezelschap een meer van twintig mijlen in omtrek;
+dertien duizend voet ongeveer hoog gelegen, een meer, waar geen enkel
+aardrijkskundig werk melding van maakt, en dat zich in den krater
+van een uitgedoofde vulkaan scheen te bevinden. Er was veel wild,
+ganzen en eenden in overvloed; ook zag men er flamingo's. Een der
+heeren nam verscheiden photografieen van de plek, en toen de expeditie
+huiswaarts keerde, had zij de voldoening van den gelukkigen jager,
+gevoegd bij die van den met succes werkenden ontdekker.
+
+Op vele der hacienda's kan men in de riviertjes en meertjes
+heerlijk visschen en bootje varen; groote zwembassins met moderne
+geriefelijkheden zijn voor het gebruik der familie ingericht en
+verschaffen de prettigste gelegenheid voor een koele onderdompeling.
+
+Veel oude spaansche namen treft men aan onder die der eigenaars van
+hacienda's, maar eveneens komen buitenlanders er op voor, met name
+vrij wat Engelschen. Een der rijkste hacienda-bezitsters, Senora
+Dona Juana Ross de Edwards is de dochter van engelsche ouders. Haar
+goederen zijn enorm winstgevend; maar een groot deel der opbrengst
+wordt voor liefdadige doeleinden besteed. Een familie Swinburne,
+nauw verwant met den engelschen dichter van dien naam, heeft al drie
+geslachten lang in Chili gewoond, meestal op de hacienda.
+
+Een leger van arbeiders is op zulk een landgoed werkzaam. De
+administrateur leidt de geheele inrichting, en onder hem staan
+_capataces_ of opzichters, die toezicht houden op de gewone
+landarbeiders. De _guaso_ uit Chili is een type, dat veel gelijkt op
+den _gaucho_ uit Argentinie en den _cowboy_ van Noord-Amerika. De
+werklieden leven zeer eenvoudig; _mote_ of gekookte mais is hun
+hoofdvoedsel; maar op feestdagen nemen zij hun kans waar. Vooral de
+verjaardag van den patroon wordt luisterrijk gevierd.
+
+Wie van het buitenleven houdt, ziet op zoo'n hacienda een aardige
+vereeniging van winstgevend werk en gezond levensgenot, en het is
+onmogelijk, zich een juist denkbeeld te maken van het chileensche
+volkskarakter, zonder de Chilenen te zien in de meest representatieve
+van alle chileensche woningen, de hacienda.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+***** This file should be named 13867.txt or 13867.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/8/6/13867/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/13867.zip b/13867.zip
new file mode 100644
index 0000000..4dda678
--- /dev/null
+++ b/13867.zip
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..1f5260d
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #13867 (https://www.gutenberg.org/ebooks/13867)
diff --git a/old/13867-8.txt b/old/13867-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..8acc466
--- /dev/null
+++ b/old/13867-8.txt
@@ -0,0 +1,1652 @@
+The Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Author: Marie Robinson Wright
+
+Release Date: October 25, 2004 [EBook #13867]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Marie Robinson Wright
+
+
+
+Aan de vrouwen van Chili draagt "met waardeering en bewondering van
+haar uitstekende hoedanigheden van geest en hart" de schrijfster, Marie
+Robinson Wright van Philadelphia, haar groot werk _The Republic Chile_
+op. Het rijk uitgemonsterde en keurig uitgegeven boek is tegelijk te
+Philadelphia en te Londen verschenen. Het geeft geen reisverhaal,
+maar behandelt in een reeks van aangenaam geschreven hoofdstukken
+Chili's geschiedenis en zijn tegenwoordige regeering, zijn financiëelen
+toestand en zijn buitenlandschen handel, de hoofdstad Santiago en den
+heuvel Santa Lucia, de vloot, het leger, het maatschappelijk leven,
+kerken en liefdadigheid, de universiteit met bibliotheken en musea, het
+opvoedingssysteem en den stand van schilder- en van beeldhouwkunst. 't
+Gewaagt van de drie zones, waarin Chili natuurkundig en dus ook uit het
+oogpunt van zijn flora en zijn fauna te verdeelen valt, van Valparaiso,
+Chili's eerste handelsstad, en van het chileensch Trouville, 't mooie
+Vina del Mar; van 't leven op een hacienda, van de wijnproductie en
+de warme bronnen; van den rijkdom aan salpeter en de Lota-mijnen;
+van de opbrengst aan delfstoffen als goud, zilver, ijzer, koper en
+steenkool; van spoorwegen en stoombooten, landbouw en industrie, en ten
+slotte van die verre zuidelijke streken in de langgerekte republiek,
+Patagonië met Punta Arenas, Vuurland en het eenzame Juan Fernandez.
+
+Wellicht zal het den nederlandschen lezer thans in 't bijzonder
+interesseeren, nu onze minister van Waterstaat er vertoeft om het
+land van zijn bekwaamheid als ingenieur te doen profiteeren volgens
+een reeds vroeger aanvaarde verplichting.
+
+Wij zullen hier en daar een greep doen uit de rijke stof, die door
+de schrijfster degelijk wordt beheerscht, hetgeen niet behoeft
+te verwonderen, daar zij vijf jaren aaneen in Zuid-Amerika heeft
+gereisd en groote tochten ondernam van den Boven-Amazonenstroom tot
+Vuurland en van den Atlantischen tot den Stillen Oceaan. Driemaal deed
+zij de spoorreis over de Andes-keten, en Chili trok haar van alle
+zuid-amerikaansche republieken het meest aan. Daar bracht zij twee
+jaren door en leerde er land en volk grondig kennen. Beide looft
+en prijst zij, en het is haar een genoegen, heldere denkbeelden
+over de interessante republiek en hare hulpmiddelen te mogen helpen
+verspreiden.
+
+"Het doet mij leed," schrijft zij, "dat ik, bij de meer uitvoerige
+behandeling van Chili's jongste geschiedenis, genoodzaakt ben geweest,
+de annalen van het roemrijke verleden kort samen te vatten. Daar toch
+vindt men in overvloed bewijzen van groote dapperheid en opofferende
+vaderlandsliefde. Dezelfde karakteristieke trekken, die het chileensche
+volk sterk hebben gemaakt in de verdediging zijner nationale rechten,
+hebben het ook de geestkracht en den ondernemingslust gegeven, die
+noodig zijn, om het in handel en industrie tot een flinke hoogte te
+brengen, en er is thans geen enkel land in Zuid-Amerika, waar de
+algemeene vooruitgang gestadiger en degelijker is geweest en waar
+men zijn betrekkingen tot buitenlandsche machten op beter en hechter
+grondvesten heeft kunnen bouwen. Wat intellectueele beschaving betreft,
+nemen de Chileenen een eereplaats in onder de meest vooruitstrevende
+volken, en hun geleerden, schilders en beeldhouwers hebben zich naam
+gemaakt in de hoogste kringen van Europa en Amerika."
+
+De vooruitzichten zijn bijzonder gunstig voor den vooruitgang van
+de republiek, want de twintigste eeuw ziet den handel meer dan ooit
+vroeger zijn aandacht wijden aan de havens van den Stillen Oceaan.
+
+Aan Santiago valt daarbij een eereplaats ten deel, de mooie stad
+met haar witte kroon van de Andesketen. De stad ligt in prachtige,
+schilderachtige omgeving, als een koningin in een reuzenkasteel,
+haar door de natuur geschonken, waar de muren van het onvergankelijke
+graniet der Cordillera's opgetrokken zijn, en torens tot den hemel
+reiken. Zij ligt open naar het Westen, als wachtte zij van daar de
+groote toekomst, die in dit land van belofte voor haar is weggelegd. En
+van de met sneeuw bedekte toppen achter haar, die scherp tegen den
+blauwen hemel afsteken, ligt zonder eenige begrenzing vóór haar de
+eindelooze Stille Oceaan, waar geen vreemde mogendheid de uitbreiding
+van Santiago's handel kan beperken.
+
+Het is onmogelijk, zich een liefelijker beeld te denken, dan dat,
+hetwelk Santiago aanbiedt bij zonsondergang, als de stad gehuld is
+in het purper en het goud, dat op de Andestoppen straalt en hen
+in warmen gloed zet. Er is iets, dat aan Rome herinnert in deze
+chileensche hoofdstad met haar mooien heuvel, die als een koepel van
+een kerk midden uit haar straten oprijst; maar terwijl de heuvel van
+het Quirinaal de macht en 't aanzien van het koningschap belichaamt,
+is Santa Lucia, de tegenhanger in Chili, een symbool van den geest der
+vrijheid, heerschend in de Nieuwe Wereld. De paleizen van grooten en
+van souvereinen worden hier vervangen door de schouwburgen en villa's
+van een vrij en onafhankelijk volk.
+
+De Alameda is wel genoemd de Via Appia van dit westersch Rome. In de
+dagen, toen Chili nog een spaansche kolonie was, hielden de spaansche
+gouverneurs langs dien weg hun luisterrijken intocht. Later, in de
+opwindende dagen van den vrijheidsoorlog, hadden de overwinnende
+legers hier het eerst de welkomstgroeten in ontvangst te nemen, die
+hen later zoo overvloedig op de openbare pleinen der hoofdstad te
+beurt vielen. Langs dezen weg, die nu de mooiste straat der stad is,
+treedt ook tegenwoordig de bezoeker Santiago binnen in de schaduw
+van statige boomen, voorbij fonteinen en standbeelden en prachtige
+bloemen, bekoord door het fraaie uitzicht op den Santa Lucia met de
+trotsche toppen der Cordillera's op den achtergrond.
+
+Die Alameda de las Delicias is bijna drie mijlen lang en
+driehonderdvijftig voet breed en loopt door de stad van Santa Lucia
+naar het Centrale Spoorwegstation. Van een eenvoudigen straatweg
+naar de oude koloniale hoofdstad is het de voornaamste boulevard der
+moderne metropolis geworden, die zelve zich uit een plaatsje van weinig
+beteekenis tot een der meest bekoorlijke steden heeft ontwikkeld.
+
+Gelegen in het dal der Mapocho, heeft de stad vroeger veel te lijden
+gehad van de overstroomingen der rivier, en eerst door de geheele
+kanalizatie van het rivierbed, die in 1891 werd voltooid, is de
+tegenwoordige toestand verkregen, waardoor men voor alle invloeden
+van storm en overstrooming veilig is.
+
+Vóór den onafhankelijkheidsoorlog, waardoor op 18 September 1810
+de republiek Chili werd geboren, was Santiago niet veel meer dan
+een spaansch dorp, bestaande uit huizen van één verdieping en met
+geen andere aantrekkelijkheid dan een paar pleinen en parken en de
+particuliere patio's, bekend uit alle spaansche steden. De plaats
+breidde zich gaandeweg uit, maar altijd naar gewone, traditioneele
+begrippen, zonder de moderne verbeteringen der steden van den nieuweren
+tijd. De Alameda de las Delicias was gedurende twee eeuwen na de
+verovering een gewone weg, belangrijker wordend, naarmate de stad
+zich uitbreidde, maar toch geen drukke verkeersweg.
+
+Daar zij was aangelegd in de oude bedding van een tak der Mapocho,
+werd de Almeda met haar moerassigen grond en oneffen bestrating eerder
+beschouwd als een gebrek dan als een sieraad van de hoofdstad. De
+mooiste straat in koloniale tijden en de populaire wandelweg was de
+Paseo de la Piramide, die langs den zuidelijken oever van de Mapocho
+liep en door treurwilgen werd ingesloten.
+
+Eerst in de laatste helft der 19de eeuw had de verandering plaats,
+die de hoofdstad maakte tot de tegenwoordige moderne stad met
+haar welonderhouden parken en pleinen, mooie huizen en breede
+straten. Tijdens het bestuur van Don Benjamin Vicuna Mackenna werd
+de stad in 1872 geplaveid en kreeg een betere verlichting, de Alameda
+werd verbeterd en de Santa-Luciaheuvel werd van een onoogelijke hoogte
+midden in de stad tot een heerlijk park. Deze verbeteringen waren
+noodzakelijk geworden met den nieuwen stijl en de sierlijkheid der
+rijke woonhuizen en der openbare gebouwen van de stad. Het vroegere
+verouderde voorkomen maakte plaats voor de moderniteit van heden,
+en de toewijding der bewoners van Santiago aan hun stad bleek uit tal
+van particuliere bijdragen voor de verfraaiing. Zoo is het geliefde
+Cousino-park genoemd naar den schenker, den millionair Don Luis
+Cousino, die den grond aan de gemeente afstond.
+
+Het groote fortuin van de Cousino's werd een halve eeuw geleden
+gemaakt, toen de chileensche kapitalist de groote onderneming waagde
+van de exploitatie der steenkolenmijnen in het Lotadistrict. Lota
+is nu het bloeiende middelpunt van een nijverheidsgebied en ligt
+dichtbij Coronel in de provincie Concepcion. De geheele bevolking
+van 15000 zielen is afhankelijk van de mijnmaatschappij, waarin de
+familie Cousino den toon aangeeft. Senor Don Matias Cousino kocht in
+1852 den grond en begon terstond op energieke wijze de exploitatie.
+
+Bij zijn dood, tien jaren later, ging de bezitting over in handen
+van zijn zoon Senor Don Luis Cousino, die in 1869 de maatschappij
+Esplotadora de Lota y Coronel stichtte en 't grootste getal aandeelen
+zelf behield. Hij bracht de onderneming tot groote hoogte en veel
+andere giften aan de gemeenschap getuigen, met het Cousino-park
+in Santiago, van zijn mildheid. Zijn weduwe Senora Dona Isidora
+Goyenechea de Cousino kocht alle aandeelen op en werd eenige
+eigenares van de Lota-maatschappij. Zij was een tijdlang de rijkste
+vrouw ter wereld, toen haar vermogen op zeventig millioen dollars
+werd geschat. Eenige malen stak zij den oceaan over, om eenigen
+tijd in Europa te vertoeven, en in Parijs was zij als de door de
+fortuin meest begunstigde vrouw bekend, terwijl de _Rue Lota_ naar
+haar werd genoemd. Met haar eigen schip deed Senora Cousino een reis
+naar het Oosten, bezocht de Sandwich-eilanden en werd overal als een
+koninklijke gast gehuldigd. Bij haar dood in 1898 werd de bezitting
+geërfd door haar zes kinderen, van wie vier, Don Alberto, Don Carlos,
+Dona Adriana en Dona Loreto, nog in leven zijn.
+
+Het stadje Lota ligt op vijf mijlen afstands van Coronel, waarmee het
+door den Arauco-spoorweg is verbonden. Het is verdeeld in Lota Alta
+of de bovenstad en Lota Abajo, de benedenstad aan den voet van den
+heuvel. De bovenstad behoort aan de Compania Esplotadora de Lota,
+en men vindt er de kantoren der maatschappij met de woningen der
+beambten en werklieden, hun kerk en school en hospitaal. In een kleine
+dagreis per spoor bereikt men Santiago, waar de eigenaars der mijnen
+resideeren. Maar te Lota hebben zij ook een paleisje met een prachtig
+park, dat met de grootste zorg wordt onderhouden, in tegenstelling
+met het huis, dat na den dood van Senora Cousino onbewoond is gebleven.
+
+Maar om op Santiago en de Alameda terug te komen, die rijweg is de
+bekoorlijkste van alle zuid-amerikaansche _paseo's_. Men ziet er
+niet enkel weelde en mooie equipages, maar tevens is men er als in
+een museum, in Chili's _Ruhmeshalle_, niet besloten binnen vier muren,
+maar in de open lucht tusschen boomen en bloemen, fonteinen en vijvers,
+waar de vogels zingen, en de kinderen spelen en waar de geschiedenis,
+verteld in brons en marmer, de menschen kan opwekken tot moed en
+vaderlandsliefde. Het edele voorbeeld van de vereeuwigde helden
+wordt er den jongen menschen voortdurend voor oogen gesteld. Niet
+alleen als werken van kunst wekken de standbeelden en de monumenten
+van de Alameda onze bewondering, maar ook als blijken van de nobele
+gevoelens der natie, die dit middel heeft te baat genomen, om haar
+dankbaarheid te toonen jegens de helden uit de bevrijdingsoorlogen.
+
+Een trotsch monument herinnert aan den grooten generaal Don José
+San Martin, te paard voorgesteld met het vrijheidsvaandel in de
+rechterhand. Het werd onthuld op 5 April 1863, den verjaardag
+van Maipo. Die slag van 5 April 1818 in de vlakte van Maipo,
+eenige mijlen ten zuiden van de hoofdstad, was een schitterende
+overwinning van de republikeinen over het leger van de royalisten,
+tegen wie de jonge republiek zich telkens weer had te wapenen na
+haar onafhankelijkheidsverklaring.
+
+Een ander ruiterstandbeeld is er verrezen voor den grootsten
+chileenschen generaal Bernardo O'Higgins, wiens dapperheid en
+vaderlandsliefde indrukwekkend gesymbolizeerd zijn in de bronzen
+figuur, die hem voorstelt, zooals hij Rancagua ontruimt met zijn
+dappere soldaten en, wijzend op Santiago, uitroept: "Wij geven noch
+vragen kwartier". Het standbeeld staat op een voetstuk van wit
+marmer met basreliefs, die de belangrijkste gevechten weergeven,
+waarin generaal O'Higgins zich onderscheidde.
+
+De vader van dezen generaal was Ambrosio O'Higgins, die in 1788 door
+den koning van Spanje tot gouverneur van Chili benoemd was. Hij zocht
+niet, als zijn voorgangers, onophoudelijk zijn voldoening in den
+strijd tegen de Araucaniërs, de oorspronkelijke bevolking, maar hij
+trachtte den vrede te bevestigen en het land tot bloei te brengen. Hij
+was Ier van geboorte, ging naar Spanje en vestigde zich als koopman in
+Peru. Hij verloor zijn vermogen, stelde zich in dienst des konings en
+ging naar Chili. Zijn eerlijkheid en zijn scherp verstand vestigden
+de aandacht op hem en in een voorspoedige carrière bracht hij het
+tot het ambt van gouverneur van Chili. De noordelijke provincies,
+die over 't geheel verwaarloosd waren, bezocht hij in persoon, deed
+onderzoekingen in de woestijn van Atocama en keerde over Valparaiso
+naar Santiago terug.
+
+Als gevolg van die reis kwamen er een groot aantal verbeteringen in
+den toestand der Indianen, die op het land of in de mijnen werkten, en
+zijn uitstekend bewind bleek ook uit de wijze, waarop hij tegenover de
+Araucaniërs handelde. Hij verbood, hen zonder noodzaak aan te vallen
+of te beleedigen, en ofschoon de troepen ten allen tijde op oorlog
+voorbereid moesten zijn, mocht geen poging worden verzuimd, om den
+vrede te handhaven. De uitslag bewees, hoe beleidvol zijn optreden was,
+want de Indianen, die zagen hoe de Spanjaarden op hun hoede waren,
+zorgden wel, dat ze geen aanval waagden, en in het veilige gevoel,
+dat hen geen gevaar dreigde, als zij zich rustig hielden, begonnen ze
+hun velden ijverig te bebouwen. Aan de openbare wegen liet gouverneur
+O'Higgins groote zorg besteden, en tegen de overstroomingen der
+Mapocho beveiligde hij de hoofdstad door doelmatig aangebrachte dammen.
+
+In 1789 vaardigde hij een decreet uit, waarbij alle indiaansche slaven
+vrij werden verklaard, hoewel hij de landeigenaars daardoor tegen
+zich in het harnas joeg en zich den haat op den hals haalde van de
+eigenaars der mijnen, waarin slaven werkten. Het belastingstelsel
+onderging allerlei verbeteringen en altijd was hij in de weer, den
+weg te effenen voor handel, industrie en landbouw.
+
+De hoogste positie, die de kroon in die dagen in Zuid-Amerika te
+vergeven had, viel hem als blijk van de bijzondere tevredenheid
+des konings in 1795 ten deel, namelijk den post van onderkoning van
+Peru. Het volgend jaar reisde hij naar Lima, maar hij liet in zijn
+geliefd Chili zijn zoon Bernardo achter, die bestemd was, zulk een
+groote rol te spelen in de latere politiek van Chili. Hij toch werd een
+der helden uit den vrijheidsoorlog, een der stichters van de republiek.
+
+Want door de grootere ontwikkeling in staatkundig en maatschappelijk
+opzicht, door het betere onderwijs vooral, begonnen de Chilenen
+het onrecht in te zien van sommige spaansche regeeringsmaatregelen
+en van het dwangstelsel, dat hen in allerlei richting hinderde in
+den vooruitgang. Bemoeilijking van den handel, overmatige invloed
+van de geestelijkheid, verbod van lectuur, gemis aan vrijheid van
+drukpers en van vereeniging en vergadering, dat alles werd meer
+en meer als een belemmering gevoeld, vooral na de ontroerende
+voorbeelden van den vrijheidsoorlog in Noord-Amerika en van de
+Fransche Revolutie. De begeerte, om meer te weten te komen van de
+buitenwereld, was een prikkel tot het koopen der verboden lectuur
+en gaf tevens een verklaring van de populariteit der _tertulia's_
+of avondbijeenkomsten in de salons der personen, die in Europa hadden
+gereisd en op de hoogte waren der nieuwere vrijheidsbegrippen, en de
+boeken der bekende fransche schrijvers uit die dagen hadden meegenomen.
+
+Tijdens de regeering van gouverneur Carrasco, van 1808 tot 1810,
+nam de zucht naar vrijheid een meer definitieven vorm aan; Napoleons
+verovering van Spanje en de gevangenneming van den spaanschen koning
+steunden den geest van vrijheid, en op 16 Juni 1810 moest gouverneur
+Carrasco afstand doen, vooral onder pressie van den _cabildo_ of het
+stadsbestuur van Santiago.
+
+Er werd een Administratieve Raad gekozen, die de regeeringsmacht zou
+in handen hebben tot een Nationaal Congres bijeengekomen zou zijn,
+om den regeeringsvorm vast te stellen. De openbare vergadering van 18
+September 1810 besloot tot de instelling van de Junta Gubernativa,
+de eerste onafhankelijke regeering in Chili. Een dag van glorie
+was die geboortedag der republiek, de opwinding in de hoofdstad
+was buitengewoon groot en de straten waren vroolijk en luidruchtig,
+overstraald door de lichten der illuminatie, omgolfd door de tonen
+der muziek.
+
+Enkele maanden later kwam het eerste Congres, de vergadering van
+afgevaardigden des volks bijeen. Onder de allereerst aangenomen wetten
+was er een tot volkomen afschaffing der slavernij. Tot eer van de
+jonge natie zij gezegd, dat nu zij zelve als volk haar vrijheid had
+gewonnen, zij ook begeerde, dat ieder individu op chileenschen grond
+de rechten van de vrijheid zou genieten. Van de republiek Chili kan
+evenals van Mexico worden gezegd, dat haar vrije vlag nooit boven
+slaven heeft gewapperd.
+
+Toen kwam er echter, als zoo dikwijls in dergelijke omstandigheden,
+persoonlijke eerzucht in het spel, die dreigde, 't goed begonnen werk
+te storen, en bij de twisten en oneenigheden tusschen de leiders van
+het burgerlijk bestuur moest men gedoogen, dat een spaansch leger
+uit Peru een inval deed, om het land voor Spanje te heroveren.
+
+In Januari 1813 landden de spaansche troepen onder generaal Pareja te
+Ancud op het eiland Chiloë en spoedig daarna te Valdivia, Talcahuano en
+Concepcion. In die meer afgelegen provincies waren, als indertijd in
+de Vendée in Frankrijk, veel royalisten, die zich nu bij de spaansche
+troepen voegden en op de hoofdstad Santiago aantrokken.
+
+Doch de voortgang van Pareja's leger werd gestuit te Chillan door het
+patriottenleger onder generaal Carrera, die al spoedig als bevelhebber
+plaats maakte voor O'Higgins, wiens talenten de aandacht van de Junta
+hadden getrokken en die in den strijd veel steun vond bij kolonel Juan
+Mackenna. Er werd een wapenstilstand gesloten, dat men de legers zou
+kunnen reorganizeeren, en op 1 October 1814 werd de strijd hervat met
+het gevecht bij Rancagua, toen het spaansche leger, dat versterking
+uit Peru had gekregen, onder generaal Osorio tegen O'Higgins optrad
+met een vijfmaal zoo sterke macht als die der republiek.
+
+Er volgde een noodlottige nederlaag na een tweedaagschen strijd en
+een heftige verdediging van Rancagua, waarna de spaansche generaal
+er zijn intocht hield en O'Higgins zijn beroemden terugtocht ondernam.
+
+Weldra volgde de intocht der Spanjaarden in Santiago en drie jaren
+lang heerschten zij opnieuw over Chili.
+
+Die jaren waren echter de voorbereiding voor nieuwen strijd, en de
+beide helden O'Higgins en generaal San Martin wachtten met andere naar
+Argentinië uitgewekenen den geschikten tijd af. In Januari 1817 begon
+de marsch over het Andesgebergte door den Uspallata-pas. Het was een
+lange en moeilijke tocht, maar de uitslag van het op 12 Februari bij
+Chacabuco geleverde gevecht beloonde de moeite. Daar werd opnieuw voor
+de vrijheid van Chili met schitterenden uitslag gestreden, en het daar
+gegeven voorbeeld werkte aanstekelijk in de andere zuid-amerikaansche
+koloniën van Spanje.
+
+Nog eenmaal probeerde een spaansch leger de herovering. Generaal San
+Martin trok het tegemoet, en in de vlakte van Maipo, enkele mijlen
+ten zuiden van de hoofdstad, had op 5 April 1818 een beslissende slag
+plaats, die den royalisten alle verdere kansen ontnam.
+
+O'Higgins was tot Opperdirecteur van den Regeeringsraad benoemd en
+leidde het bestuur in Chili tot 1823. Hij was met dictatoriale macht
+bekleed en velen verweten hem een te eigenmachtig optreden. De held
+van Chacabuco moest zijn gezag neerleggen en generaal Ramon Freire
+nam zijn plaats in. O'Higgins stierf een jaar later. Een praalgraf op
+het kerkhof van Santiago wijst de plaats aan, waar hij ligt begraven
+en, zooals wij reeds zagen, op de Alameda van Santiago staat zijn
+ruiterstandbeeld.
+
+Het eigenlijk middelpunt der hoofdstad is de Plaza de la Independencia
+of de Plaza de Armas. Bloemen vormen het centrum van dat plein,
+waaromheen men fraaie gebouwen ziet als de kathedraal en het
+bisschoppelijk paleis, het postkantoor, 't gemeentehuis, telegraaf
+kantoor e.a. Twee der zijden worden door winkels ingenomen, onder hun
+schilderachtige booggalerijen, de _portales_. 's Avonds wandelt er
+de deftige chileensche wereld, zooals in andere spaansche landen ook
+de _paseo_ of wandeling op de Plaza een dagelijksch verschijnsel is.
+
+Een droevige gebeurtenis had op het plein plaats in 1863, toen een
+vreeselijke brand de Compania-kerk verwoestte, bij welke gelegenheid
+meer dan duizend menschen, voor het meerendeel vrouwen, omkwamen. De
+stad is meermalen door hevige branden geteisterd. Nog pas, op 27
+Februari van dit jaar 1906, brandde de schouwburg van San Martin af,
+waarbij ook eenige dooden vielen te betreuren en honderden gekwetst
+werden.
+
+Het nieuwe Congresgebouw, ook aan het plein, werd juist gebouwd,
+toen de brand der Compania-kerk voorviel; toen het in 1875 voltooid
+was, besloeg het mee de terreinen, die door den kerkbrand vrijgekomen
+waren. Het is een der fraaiste openbare gebouwen van Zuid-Amerika. Ook
+het Caso de Moneda, de Munt, maakt veel indruk, vooral door zijn
+grootte; het bevat ook de gouvernementszalen voor den ministerraad. De
+vele _patio's_ of binnenpleinen, tusschen de afzonderlijke gedeelten,
+verminderen de strenge somberheid van het zware monumentale gebouw.
+
+Rondom Santiago zijn allerlei aardige plaatsjes gelegen, die men per
+tram of trein of omnibus bereiken kan. Apoquindo is allerliefelijkst
+gelegen als in een nestje tusschen heuvels. San Bernardo is een
+schilderachtig stadje te midden van weiden en dicht genoeg bij de
+Cordillera's, om 't genot te hebben van den koelen bergwind. Ook
+Santiago, dat bijna twee duizend voet boven het niveau der zee ligt,
+kan zelfs midden in den zomer koel zijn, want de grootste bekoring
+van Santiago is niet gelegen in de mooie huizen en de statige
+openbare gebouwen, ook niet in de aangename omgeving, maar in de
+onvergelijkelijke atmosfeer. Zoowel de winters als de zomers hebben een
+prettige temperatuur, ondanks de dichte nabijheid van de Cordillera's,
+die vele maanden van het jaar een zwaren mantel van sneeuw dragen en
+welker hoogste toppen onder eeuwige sneeuw verscholen liggen.
+
+Als een gulden lint omboordt Chili een groot deel van de kust
+van Zuid-Amerika. Het is een verwonderlijk smal land, bijna drie
+duizend mijlen lang en minder dan gemiddeld honderd mijlen breed. Uit
+natuurkundig oogpunt biedt het de grootste verscheidenheid aan. In
+'t Noorden de groote, woeste salpeterdistricten, in Midden Chili
+de prachtige, begroeide berghellingen met wijngaarden en heerlijke
+oofttuinen, zonnige korenvelden, en in het Zuiden de woeste fjorden aan
+de straat van Magellaens, met Vuurland en de verlaten eilandenwereld
+er omheen.
+
+Ook het klimaat van Chili biedt groote verschillen aan, niet enkel
+doordien het zich over dertig breedtegraden uitstrekt, maar ook door
+den invloed van de winden der Cordillera's en de zeestroomingen
+van den Grooten Oceaan. In het Noorden wisselt de temperatuur het
+geheele jaar door binnen een verschil van niet meer dan tien graden
+Celsius. Er valt bijna geen regen ten noorden van 27° Z.B., en in de
+woestijn bij Tarapaca is de laatste hevige regenval bijna honderd
+jaar geleden. Door zwaren dauw wordt echter de grond er nu en dan
+bevochtigd. De koude stroom van den Zuid-Pacifischen Oceaan oefent
+in den zomer een verkwikkenden invloed uit op de temperatuur, zoodat
+de hitte nooit buitengewoon groot is.
+
+In Midden-Chili is het klimaat gematigd en heerlijk; men kan juist
+even de vier jaargetijden onderscheiden, maar groote verschillen
+merkt men niet. Het regent alleen een weinig in den winter, en sneeuw
+valt zelden elders dan op de bergen. Zoowel aan de kust als in het
+binnenland is het land zeer gezond.
+
+In het Zuiden regent het in iedere maand en den grootsten tijd van
+het jaar is de lucht bewolkt. Vooral geldt dit voor de streek rondom
+Valdivia en Chiloe; in de Straat van Magellaens sneeuwt het veel in
+den winter, die van Mei tot Augustus duurt.
+
+Door de geheele lengte van het land strekken zich twee bergketenen
+uit, het Andesgebergte en het Kustgebergte, met kortere transversale
+ketenen daartusschen, zoodat als men het groote centrale dal volgt,
+dat van het Noorden naar het Zuiden loopt, men dat in een aantal
+kortere dalen gesplitst vindt, terwijl dwarsdalen van de Andes af de
+zee bereiken. Het resultaat is een groote verscheidenheid van heuvels
+en dalen.
+
+De Atacama-woestijn in het Noorden is, hoe woest en verlaten ook,
+niet zonder schilderachtigheid. De kale rotsen en de enkele afgelegen
+bosschen omgeven de roodbruine vlakte, en in de nauwe kloven en dalen,
+waar als-het-ware een lint van groen langs de rivieren ligt, treft
+de frischheid door de tegenstelling met de omringende dorheid.
+
+Slechts twee belangrijke rivieren vindt men in de provincie Tarapaca:
+de Camarones en de Loa met hun zijtakken, en twee in de provincie
+Atacama de Huasco en de Copiapo. Het landschap in de bergstreken van
+Coquimbo is prachtig, en waar de rivieren de Coquimbo, de Limari en
+de Choapa vloeien, treft men boomgaarden en schoone boerenhofsteden
+aan. De vruchtbaarheid van deze provincie en de rijkdom aan mineralen
+maken haar tot een kostbare schatkamer voor de republiek. De valleien
+van de Huasco en de Elqui zijn beroemd om hun edele druiven, en een
+groot aantal wijngaarden bedekken er de berghellingen. De provincie
+Coquimbo heeft voor een deel den aard van het noordelijke gebied en
+voor een ander deel dien van Centraal Chili, daar zij zoowel minerale
+producten als landbouwvoortbrengselen oplevert. Het klimaat heeft er
+sommige eigenaardigheden van de regenlooze streken, ofschoon met eenige
+wijziging. Drie of vier dagen van regen nu en dan is het allermeeste,
+wat er valt, en een gansche week van regen is iets ongehoords. Verder
+naar het Zuiden, te beginnen in de provincie Aconcagua, zoo genoemd
+naar den hoogsten top der Andesketen, beroemd geworden door de
+beklimmingen van Sir Martin Conway, den heer Fitzgerald en den heer
+Rankin, wordt de groote middenvallei breeder en zet zich voort over
+de geheele lengte van Chili tot bij den Chiloë-archipel.
+
+Sommige geologen meenen, dat de eilanden van den archipel van
+Patagonië een voortzetting zijn van het kustgebergte, en dat de zee,
+die ze scheidt van het vaste land, een ondergeloopen voortzetting
+is van het centrale dal. Dat dal is nergens schooner dan bij zijn
+begin. Het landschap is er boven alle beschrijving prachtig. In
+deze provincie ligt het schilderachtige dal Llai-Llai, of "hevige
+wind", zooals de indiaansche naam luidt, besproeid door de rivier de
+Aconcagua, die langs den noordrand vloeit. Deze rivier, die op den
+berg van denzelfden naam ontspringt, stroomt door een groot deel der
+provincie. Het is een forsche stroom, snel vlietend door de hoogere
+Cordillera's, waar hij bewonderd wordt door alle reizigers, die van
+Argentinië naar Chili reizen over den Uspallata-pas.
+
+De plantengroei is weelderig in de middenvallei, waar veel aan wijnbouw
+wordt gedaan en waar men tallooze _hacienda's_ of landgoederen
+vindt. Sommige daarvan hebben een groote uitgestrektheid; er wordt
+aan veeteelt gedaan en men ziet er korenvelden en olijvengaarden, met
+prachtige lanen van populieren er omheen. Rivieren en meren geven hier
+afwisseling aan het landschap en zijn voor de vruchtbaarheid van den
+grond van de grootste beteekenis. Het tegenwoordige besproeiingsstelsel
+dateert al uit den spaanschen tijd, ja was reeds bij de Indianen in
+gebruik vóór de verovering. De waarde van een farm wordt berekend
+niet naar haar grootte, maar naar de hoeveelheid water, die voor
+irrigatie dienen kan.
+
+De rivier de Maipo besproeit de provincie Santiago en over haar
+geheele lengte verschaft zij water aan vele der beste landerijen en
+wijngaarden. De groote _hacienda's_ Puenta Alto, Santa Ines, Guindos,
+Buin en Hospital worden door deze rivier besproeid, die bij de kleine
+haven San Antonia de zee bereikt, even ten zuiden van Valparaiso. De
+Mapocho, een zijtak van de Maipo, stroomt door Santiago, en is door
+een aantal mooie bruggen overspannen.
+
+Van de vrij groote meren in de Cordillera's is het Zwarte Meer of de
+Laguna Negra het best bekend als de bron der Maipo en omdat het gezien
+kan worden door de reizigers, die den Cumbrapas overgaan. Andere meren
+zijn het Yeso-meer in de hoogere Cordillera's, en het Aculeo-meer
+aan den voet der kustketen. Het laatste, zestien vierkante mijlen
+groot, wordt druk bezocht, om de goede vischgelegenheid, die het
+water aanbiedt, en om de rijke jachtterreinen in den omtrek.
+
+Overal in die middenprovincies Santiago, O'Higgins, Colchagua, Curico,
+Talca, Maule, Linares en Nuble wordt het landschap verfraaid door
+heuvels, dikwijls met prachtige bosschen bedekt. Mooi is ook daar de
+rivier, de Maule, de eenige, die over een vrij groote lengte bevaarbaar
+is en den Stillen Oceaan bij de haven Constitucion bereikt. De streek,
+waardoor zij loopt, is een tuin gelijk, en in den zomer is over de
+geheele lengte van haar dal de oever bedekt met bloeiende boomen
+en struiken. De monding van de Maule is beroemd om de rotsen en
+klippen, die hooge zuilen en pilaren vormen, vreemd uitgesleten door
+de werking van de winden en getijden. De _Piedras de las Ventana's_
+of Vensterrotsen vertoonen de grilligste vormen, en de Iglesia of
+Kathedraalrots, die op een mijl afstands van de overige staat, ziet
+er uit als een kerk. Dit verrukkelijk plekje, waar een ruime grot
+midden in de rots aan het schip der kerk doet denken, is een geliefd
+oord voor zomeruitstapjes, en men kan het gemakkelijk per spoor of
+stoomboot bereiken.
+
+Behalve de rivier, de Maule, zijn er in deze buurt een aantal
+dergelijke stroomen, als de Rupel met haar onstuimigen zijtak, de
+Cachapoal, vloeiend door de streek der beroemde warme bronnen van
+Cauquenes; de Mataquito en de Itata, samenkomend dichtbij de badplaats
+Chillan. Geen land in Zuid-Amerika heeft beter gelegenheid voor
+verbinding der rivieren door kanalen. De overvloed aan waterkracht,
+die men met weinig moeite in gebruik zal kunnen stellen, belooft
+het land een groote toekomst wat zijn industrie betreft. Er worden
+reeds plannen gemaakt voor de exploitatie van de Laja-watervallen,
+den Niagara van Chili, zooals men wel zegt. De val is in de provincie
+Concepcion in een tak van de rivier de Bio Bio.
+
+Die provincie Concepcion is de belangrijkste van Centraal Chili;
+zij heeft een uitgebreiden handel en verscheiden goede zeehavens. De
+grootste baaien van Chili, die van Talcahuano en van Arauco, behooren
+er toe. De grond wordt er voldoende besproeid door de Bio Bio en
+haar talrijke zijtakken. Ten noorden van het dal der rivier vindt
+men uitstekende wijnbergen en in het Zuiden der provincie Concepcion
+leveren de staatsbosschen goede inkomsten. De Bio Bio is bevaarbaar
+tot 150 mijlen van haar monding; zij komt uit een der bergmeren van
+het Andesgebergte en vloeit noordwestelijk, besproeit de provincies
+Malleco en Concepcion op haar weg naar den Stillen Oceaan, en bereikt
+dat einddoel bij de stad Concepcion. Daar is de rivier bijna twee
+mijlen breed.
+
+De stroom is behalve om zijn schilderachtige dalen en den weelderigen
+plantengroei langs zijn oevers ook bekend uit historisch oogpunt,
+namelijk als de scheidingslijn, die tijdens de verovering en in de
+koloniale periode de zuidgrens aangaf van de spaansche bezittingen
+in Chili en het begin van het territorium der Araucaniërs.
+
+Aan de oevers der Bio werden groote gevechten geleverd tegen
+de Indianen, en haar naam is verbonden met gebeurtenissen uit de
+krijgsgeschiedenis vanaf den tijd, toen Pedro de Valdivia zijn dood
+vond in een gevecht met de Indianen in de 16de eeuw, totdat er,
+nog pas vijftig jaar geleden, een eind kwam aan den strijd tegen
+de Araucaniërs.
+
+Van Conception af zuidwaarts houden de natuurlijke rijkdommen van
+het land op, zoo rijkelijk te vloeien, en de provincies Valdivia,
+Llanquihue en Chiloë vormen den overgang naar het leven aan de
+Magellaens-straat. De producten veranderen van aard, en in plaats van
+het zachte klimaat, dat weinig verandert in de vier jaargetijden,
+heerscht er een lagere gemiddelde temperatuur en worden de winters
+langer. Nog vindt men er goede graanvelden en rijke veestapels,
+terwijl de appelboomgaarden van Valdivia bewijzen, dat meer gehard
+fruit er uitstekend groeit.
+
+De houtopbrengst is in deze zuidelijke provinciën overvloedig, en het
+landschap is bijzonder mooi, vooral door den rijkdom aan meren. Het
+Lajameer ligt tusschen twee hooge bergen en in de buurt van den vulkaan
+Antuco; het vormt de bron van de rivier de Laja met haar prachtigen
+waterval. Veel vulkanen verrijzen langs de zuidelijke deelen der
+westkust, ook werkzame, zooals die van Villa Rica. Jammer genoeg
+zijn de heldere dagen, waarop men de schoonheid van het landschap
+ten volle kan genieten, weinig in aantal.
+
+Het eigenaardig kenmerk van de streek aan de straat van Magellaens
+zijn de archipels, de tallooze eilandengroepen die men er vindt en
+de hooge bergen. Op Vuurland en in een deel der kuststreken vindt men
+natuurlijk weiden, voor schapenteelt geschikt. Over 't geheel vertoont
+het land overeenkomst met de Schotsche hooglanden. Lange reeksen van
+duinen strekken zich mijlen ver uit, omzoomd door de bosschen meer
+binnenwaarts, waarachter de hoogere bergen oprijzen. Zeer weinig
+stoombooten varen tegenwoordig langs de kust aan de binnenzij der
+eilandengroepen, als zij de reis doen langs het chileensche Patagonië;
+maar wie in de gelegenheid is geweest, dien tocht te maken, dien gaat
+hij nooit uit de herinnering. De fjorden van Noorwegen doen in menig
+opzicht in schoonheid onder voor het Smythkanaal.
+
+Aan de oevers vindt men hier en daar sporen van indiaansche woningen,
+maar het aantal Indianen vermindert er van jaar tot jaar. De Indiaan
+uit deze streken draagt niet anders dan het vel van den guanaco of van
+den otter als kleeding, en hij staat gemakkelijk een kleedingstuk af in
+ruil van een mes of eenig wapen. Otters zijn er veel bij Vuurland en
+in de Magellaensstraat; de vellen vormen een hoofdbron van inkomsten
+voor de streek. Weinig vogels ziet men er; nog 't meest den albatros
+en de rotsduif.
+
+De flora en fauna zijn overigens in de drie deelen van Chili zeer
+verschillend. De woestijnen van het Noorden vertoonen weinig
+plantenleven; alleen in de oasen sieren prachtige bloemen het
+landschap. Het centrale gedeelte heeft een rijke flora; op de helling
+der Andesketen groeien fuchsia's in grooten overvloed in het wild,
+zooals men ze in de bosschen van Midden-Chili overal vindt. Over
+'t geheel is de dierenwereld niet sterk vertegenwoordigd; de
+opmerkelijkste vogel is wel de condor van het Andesgebergte, symbool
+van macht, en als zoodanig in 't chileensche wapen opgenomen.
+
+Onder de groote handelssteden van Zuid-Amerika kan Chili bogen op 't
+bezit van Valparaiso, de belangrijkste zeehaven aan de westkust. Van
+zee uit gezien, lijkt de stad een groot amphitheater; zij is gebouwd
+op de helling van een berg, die het smalle strand in een kring
+omgeeft. Diepe kloven verdeelen den berg in afzonderlijke heuvels of
+_cerro's_, en hier en daar dringen de hoogten zoo dicht naar de zee,
+dat er bijna geen ruimte overblijft voor een landingsplaats. Men heeft
+daarom een groot, kunstmatig strand, een breed _embankment_ aangelegd,
+waardoor de weg langs de baai verbreed wordt, en dat tevens bij ruw
+weêr de kracht der zware zeeën breekt.
+
+Evenwijdig met het strand loopen de hoofdstraten in de lengte door de
+stad, talrijker, waar de _cerro's_ nog al wat ruimte laten, weinig in
+aantal, waar de heuvels dicht naar de zee dringen en nauwelijks plaats
+bieden voor de tram, die Valparaiso met zijn voorstad Vina del Mar
+verbindt. Kabelspoorwegen brengen de gemeenschap tot stand tusschen de
+benedenstad met de _cerro's_, waar een groot deel der bevolking woont.
+
+De naam Valparaiso beteekent Paradijsdal, hij moet echter uit een ver
+achter ons gelegen verleden afkomstig zijn, want eigenlijk past hij
+niet bij de drukke metropolis van thans, met haar haven vol schepen
+uit alle landen en haar straten, waar zich handelslui van elke
+nationaliteit verdringen. Toch is het een zeer liefelijke stad, zeer
+gezond en met de aangenaamste vormen van 't maatschappelijk leven. De
+koele zeewind maakt het verblijf er 't heele jaar door prettig.
+
+De stormen, die in de baai woeden, kunnen soms groote schade in
+Valparaiso aanrichten en maken belangrijke havenwerken noodig, die
+voortdurend verbeterd en uitgebreid worden en waarvoor ons land zijn
+minister Kraus, den kundigen ingenieur, voor eenige maanden afstaat
+aan de chileensche regeering. Zijne Excellentie, die op den 3den
+Maart jl. ons land verliet, zal den President van advies dienen bij
+de gunning van de werken voor de haven, door hem in 1901 ontworpen. In
+1890 had de heer Kraus de benoeming tot hoogleeraar aan de technische
+hoogeschool te Santiago aangenomen. Ook aan den bouw van een droogdok
+in de hoofdstad en aan den aanleg der havenwerken van Talcahuano had
+hij als ontwerper een groot aandeel.
+
+In den zomer, dat is van Januari tot Maart wordt de zetel van het
+bestuur van Santiago naar Valparaiso overgebracht; de president en de
+ministers houden dan verblijf in Vina del Mar, terwijl hun officiëele
+hoofdkwartieren zich bevinden in de havenwijk van Valparaiso,
+waar men veel openbare gebouwen aantreft en die nu tevens de drukke
+handelswijk is, nu bij de uitbreiding der bevolking ook op de _cerro's_
+woonhuizen zijn gebouwd en dikwijls de allerfraaiste en rijkste. Op
+den Cerro Concepcion en den Cerro Alegre vindt men prachtige huizen
+en allerliefste châlets, die schilderachtig tusschen boomen en bloemen
+gelegen zijn. Een vijf minuten rijdens met de spoor, en men is van de
+benedenstad op de hoogten gekomen, terwijl men op den rit een steeds
+mooier wordend uitzicht op de haven geniet en op de geheele baai,
+die met haar vele schepen een prachtig panorama oplevert.
+
+De gezelschappen zijn in Valparaiso echt kosmopolitisch en opmerkelijk
+is het, hoe de vreemdelingen zich met de stad en hare instellingen
+vereenzelvigd hebben, hoe zij in hun belangen opgaan. Als er
+weldadigheid moet worden beoefend, als kerkelijk werk hulp en zorg
+vereischt, bij nationale feesten en gedenkdagen, altijd zijn alle
+nationaliteiten erbij betrokken en algemeene sympathie verlicht en
+veraangenaamt de samenwerking.
+
+De stad was een der eerste steden van Zuid-Amerika, die een uitstekende
+waterleiding bezaten; de dam, gebouwd in de hooggelegen heuvelstreek
+ten behoeve der watervoorziening van Valparaiso, dateert al van
+1849. Onlangs is weer een groot réservoir voor regenwater te Penuelas
+gebouwd, omstreeks op tien mijlen afstands, en ter hoogte van duizend
+voet boven het niveau der zee. Honderd millioen tonnen water worden op
+die wijze verzameld, genoeg om de stad voor drie jaar te voorzien,
+als 't noodig is. De kosten van deze onderneming bedroegen zes
+millioen dollars.
+
+Valparaiso is allen anderen steden in Zuid-Amerika voorgegaan in
+'t gebruik der nieuwe vindingen, die het leven vergemakkelijken en
+veraangenamen. Het was de eerste spaansch-amerikaansche stad, die
+telegraaflijnen aanlegde en gas gebruikte in 1856; de eerste, die
+drijvende dokken had voor het repareeren van schepen in 1860. Hier
+verschenen de eerste trams in de straten, en de onderhandelingen
+over den aanleg van den eersten Zuid-Amerikaanschen spoorweg
+begonnen in deze stad meer dan een halve eeuw geleden. De naam
+van een Noord-Amerikaan, William Wheelwright, is verbonden aan de
+inwijding dier lijn van Caldera naar Copiapo. Dezelfde ondernemende
+Amerikaan organizeerde in 1840 de _Pacific Steam Navigation Company_,
+en aan zijn initiatief is Chili veel verplicht voor de ontwikkeling
+der steenkolenexploitatie, want de eerste nationale steenkool werd
+door hem gebruikt op de stoombooten van die lijn.
+
+Door Wheelwright's bemiddeling werden de eerste stappen gedaan voor den
+aanleg van een spoorweg, die Buenos Aires zou verbinden met Valparaiso
+dwars over de Andes, een werk, dat nu voltooid is op een kort eind na
+van den trans-andischen spoorweg, waar deze over den bergpas gaat. De
+concessie voor de voltooiing van de Trans-andeslijn is verleend aan
+een new-yorksche firma, die aan de westkust van Zuid-Amerika groote
+belangen heeft. Oorspronkelijk, en wel sinds 1881, was de firma te
+Valparaiso gevestigd met vertakkingen in Santiago, Concepcion en
+Iquique. De naam van den onlangs overleden stichter, Mr. W.R. Grace,
+zal altijd in Chili in dankbare herinnering blijven als die van een
+der pioniers van den buitenlandschen handel van Zuid-Amerika aan
+de kust der Stille Zuidzee. In de toekomst der republieken van de
+westkust stelde de heer Grace het volste vertrouwen.
+
+De vreemdeling, die engelsche namen ziet op de uithangborden der
+meeste winkels in Valparaiso, komt op het idee, dat de handelsstand
+in deze stad bijna geheel uit vreemdelingen bestaat. Maar als hij
+zich meer met de menschen vertrouwd heeft gemaakt, bespeurt hij,
+dat zelfs in die inrichtingen, die een onmiskenbaar buitenlandsch
+karakter dragen, de plaatselijke chefs gewoonlijk Chilenen van
+geboorte zijn, of menschen, die zoo lang in Chili hebben gewoond,
+dat zij hun aangenomen vaderland geheel als het hunne beschouwen.
+
+Een halve eeuw geleden, toen de meeste van de nu bloeiende
+handelshuizen pas begonnen, waren de toestanden zeer verschillend van
+wat ze nu zijn. De herinneringen van kooplieden uit dien tijd zijn
+dikwijls onderhoudend, om aan te hooren. Een van die pioniers, wijlen
+Stephen Williamson, die in 1903 stierf, en die vijftig jaren lang hoofd
+was van de firma Williamson, Balfour en Co., wist alles, wat samenhing
+met de geschiedenis van de kustvaart langs den Stillen Oceaan.
+
+"In de vijftig jaren," zei hij eens, toen hij zich op verzoek van
+zijn vrienden in herinneringen verdiepte, "zonden wij tarwemeel van
+Constitucion naar Australië, en als onze schepen terugkeerden, brachten
+ze betaling in goudstof en muntspecie," De heer Williamson woonde in
+Chili, toen groote fortuinen plotseling met de exploitatie der mijnen
+werden gemaakt, en zijn schepen brachten menigen armen drommel naar
+Copiapo en Iquique, die er in weinige jaren rijk werd. Kolonel North,
+de nitraatkoning, had de gelegenheid, waardoor hij zijn grooten
+rijkdom verwierf, te danken aan een vrijkaartje voor een reis met
+een van Mr. Williamson's schepen. Jaren daarna, toen kolonel North
+millionnair was geworden door zijn welgeslaagde ondernemingen in de
+Tarapacamijnen, bezocht hij zijn weldoener, om hem nog eens te danken
+voor die indertijd bewezen gunst.
+
+Het groote aantal Engelschen onder de rijke kooplieden is oorzaak,
+dat er te Valparaiso zeer veel Engelsch wordt gesproken. Het komt maar
+zelden voor, dat iemand in een gezelschap die taal niet verstaat. In
+alle scholen wordt Engelsch onderwezen, en er zijn buiten de spaansche
+een aantal geheel engelsche scholen.
+
+Elke nationaliteit is intusschen vertegenwoordigd in de clubs
+van Valparaiso, Engelschen, Duitschers, Franschen, Spanjaarden en
+Italianen. Vooral de politieke clubs zijn zeer werkzaam, en in den
+tijd der verkiezingen is aller belangstelling levendig. Dan is er
+geen dorp, zoo klein of onbeduidend, of het heeft zijn politieke
+vereeniging. Vrouwenclubs heeft Chili ook, maar in het politiek
+tournooi spelen de chileensche vrouwen nog slechts een onbeduidende
+rol. In den salon en in de arbeiderswoning dringen nog slechts
+weinig vrouwen op gelijkheid van rechten met den man aan. Zij zeggen
+waarschijnlijk, dat ze liever de meerderen willen blijven, dat ze er
+niets tegen hebben de _superior sex_ te zijn.
+
+Valparaiso heeft een groote beurs, zeven nationale banken en drie
+buitenlandsche. De stad is het handelsmiddenpunt van Chili en staat
+door een netwerk van telegraaflijnen, particuliere en door den
+staat geëxploiteerde, met alle steden van Chili in gemeenschap. De
+verbazend drukke zaken tusschen Valparaiso en Santiago hebben
+verscheiden particuliere telefoonlijnen in 't leven geroepen, daar
+alle groote huizen van Valparaiso afdeelingen hebben in Santiago en
+vice versa. Onderzeesche kabels verbinden de stad met de geheele
+wereld. De verschillende stoomvaartmaatschappijen, die de steden
+van Zuid-Amerika's westkust aandoen, hebben hun hoofdkwartieren
+in Valparaiso. Als het Panamakanaal eens gereed zal wezen, hoopt
+men op nog snelleren vooruitgang voor den handel der westkust van
+Zuid-Amerika, al zijn er pessimisten, die zich de verliezen door
+den achteruitgang van 't verkeer om Kaap Hoorn als vrij ernstig
+voorstellen.
+
+Als de warme zomerzon het plaveisel van de stad gloeiend maakt, en
+in de mooie parken de boomen en bloemen onder een stoflaag rusten,
+verlaten de welvarende Chilenen de stad, om aan het strand of in
+de bergen verkwikking te zoeken. Chili heeft zijn Trouville in het
+schilderachtig stadje Vina del Mar. Ofschoon het zoo ver verwijderd is
+van de fashionable centra van West-Europa, weerkaatst het badplaatsje
+toch de laatste modes in kleeding en gebruiken even trouw als welke
+europeesche badplaats ook.
+
+De dames zijn keurig gekleed, en dikwijls in parijsche toiletten, voor
+het Vina del Mar-seizoen besteld. Men geniet in de mooie omgeving,
+waar groene guirlanden zich slingeren om kleine, groene huisjes en om
+de stammen van de boomen in de schaduwrijke straten. De lanen hebben
+druk bebloemde randen en aan het strand der zee worden de rotsen
+beschuimd en bespat, tot ze fonkelen in een glorie van diamanten. De
+kleuren van den regenboog zijn 's avonds alle weer te vinden in 't
+gordijn van 't Westen, waar de zon zich achter ter ruste begeeft;
+in één woord Vina del Mar is een gezegend plekje gronds.
+
+Het ligt op slechts vijf mijlen afstands van Valparaiso, op het punt
+waar de baai, zich verwijdend, overgaat in den Oceaan, zoodat het
+gedeeltelijk beschut is voor de open zee en toch het volle genot heeft
+van den zeewind. 't Riviertje, de Quilpué, op welks zuidelijken oever
+Vina del Mar ligt, bereikt er de zee, terwijl de lage bergen er, in
+een halven kring geschaard, op neerzien. De straten loopen evenwijdig
+aan het riviertje en worden verfraaid door veel boomen; een plein
+vormt het midden van de stad, en eigenaardig genoeg verrijst aan dat
+plein niet alleen een kerk, maar staat er ook het spoorwegstation
+met een promenade ervoor langs. Het is de gewoonte in Vina del Mar,
+zoowel als aan de meeste spoorwegstations van Midden-Chili, dat de
+jongelui een half uur vóór de aankomst der avondtreinen aan 't station
+samenkomen en op het perron heen en weer wandelen. Heele gezinnen
+nemen dikwijls aan die wandelingen deel, en er zijn evenveel ouden
+van dagen als jongen bij de groepen, die er slenteren en pratend en
+lachend zich amuseeren. Als de trein binnenkomt, wordt het tooneel
+met welkomstgroeten en afscheidswoorden nog verlevendigd. In kleine
+stadjes heeft dat stationsbezoek bepaald een sociale beteekenis;
+de mooiste japonnen worden vertoond en de gezelligheid, ook de
+babbelzucht, viert er hoogtij.
+
+Vina del Mar is niet altijd het pretstadje geweest, dat het nu is,
+en nog niet zoo heel veel jaren geleden is het tot een afzonderlijke
+gemeente verheven. Tijdens de eerste dagen na de spaansche verovering
+was het alleen belangrijk als monding van de Rio de las Minas,
+de Mijnrivier, nu Quilpué geheeten, die de streek der groote
+Malga-Malgamijnen besproeide, waaruit zij met een rijken oogst aan
+goud te voorschijn kwam. De tooneelen, die toen het meest in Vina del
+Mar werden afgespeeld, waren dikwijls gruwelijk, want de slavernij
+heerschte in barbaarschen vorm, en de zweep werd ijverig gebruikt,
+als middel om 't gezag te handhaven, terwijl elke insubordinatie met
+een wreeden dood gestraft werd. Wel groot verschil dus met het heden,
+dat van rust en van levensgenot een beeld geeft.
+
+Toch was de plaats toen een belangrijk bezit, en Pedro de Valdivia,
+Chili's veroveraar, beschouwde de toewijzing als een zeer te waardeeren
+gift, toen hij de rechten en titels van eigenaars schonk aan twee van
+zijn grootste veldheeren en intiemste vrienden, Don Juan Jufré, eerste
+alcalde van Santiago, en Don Francisco de Riveros. De traditie schrijft
+aan den zoon van Riveros de eer toe, den wijngaard te hebben geplant,
+die den naam aan 't stadje heeft geschonken, "wijngaard der zee".
+
+De grond, waarop de jonge de Riveros zijn druiven plantte en waar
+het deel van Juan Jufré bij werd gevoegd, nadat hij het van de
+weduwe van zijn vaders deelgenoot gekocht had, werd met groote zorg
+bebouwd en was weldra een kostbaar bezit. Na den dood van de Riveros
+kwam hij in handen van de Jezuiëtenzendelingen, toen het hoofd der
+Valparaiso-zendelingen hem in 1690 kocht. De Jezuiëten bleven er
+eigenaars van, tot hun orde uit alle spaansche bezittingen in 1767
+verbannen werd.
+
+Na hun vertrek werd de bezitting bij openbaren verkoop verdeeld in
+verschillende kleinere deelen, waaruit zich langzamerhand een stadje
+ontwikkelde. Een familie van naam, de Carrera's, bezaten de hacienda
+van Vina del Mar in de eerste jaren van de 19de eeuw, en zij was
+toen het tooneel van veel vroolijk en luidruchtig leven. De admiraal
+Cochrane bezocht met zijn vrouw dikwijls het mooie landgoed, als zij
+in Chili vertoefden, en zij waren zeer gehecht aan de beminnelijke
+familie, die uit drie zoons en zeven dochters bestond. In de dagen
+van den onafhankelijkheidsoorlog was dit patriottisch gezinde huis
+punt van samenkomst voor de vrijheidsvrienden, en veel plannen van
+groote politieke beteekenis werden vastgesteld te midden der vonken
+van geest en vernuft, die op de mooie zomeravonden in dit lustverblijf
+de hoogte ingingen.
+
+Al vroeg was Vina del Mar bekend om zijn producten van landbouw en
+veeteelt en door de voordeelen, die het trok uit de nabijheid van
+Valparaiso. Doch eerst bij de inwijding van den spoorweg tusschen
+Valparaiso en Santiago in 1855 begon men de stad te zien in het licht
+van schoone mogelijkheden, en niet vóór 1874, toen de voornaamste
+eigenaars van den grond Senor Don José Francisco Vergara en zijn vrouw
+den grond afstonden voor de uitbreiding der stad naar een systematisch
+plan van straten en openbare gebouwen, werd Vina del Mar een bloeiende
+en vooruitgaande gemeente.
+
+In de laatste dertig jaren is die vooruitgang geregeld blijven
+vorderen, dank zij de voortvarendheid van het bestuur der stad, en
+zoo is het de populaire badplaats van thans geworden, met breede,
+rechte straten en schaduwrijke lanen, waar allerlei liefelijks te
+zien is, en keurige villa's in tuinen vol bloemen geschaard staan.
+
+De prachtige villa van Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz,
+dochter van Don Jozé Francisco Vergara en een der schoonste vrouwen uit
+Chili, ligt bijzonder mooi aan den voet van den cerro; het landgoed
+heet Quinta Vergana en is zeer uitgestrekt. Prachtige grasvelden en
+bloemvelden worden door fonteinen besproeid, en schaduwrijke lanen
+voeren naar donkere boschplekjes, terwijl tegen den heuvel op veel
+paden kronkelen, omzoomd door een rijke bloemenpracht en leidend naar
+een uitzichtspunt, waar men den ganschen omtrek en de stad met de baai
+overziet. De weelderig ingerichte woning, een der rijkste uit Chili,
+heeft veel interessante gasten geherbergd, en de vreemdelingen van
+beteekenis, die Chili bezochten, waren er meestal genoodigden. Toen
+de hertog der Abruzzen in 1903 in Chili was, werd er te zijner eer
+een groot bal gegeven door Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz.
+
+Veel families uit Santiago en Valparaiso hebben zich elegante
+zomerwoningen in Vina del Mar laten bouwen, en de gezochtheid der
+plaats neemt telken jare toe. Het is de gewone zomerresidentie van
+het diplomatieke corps, en bijna alle hooge staatsambtenaren houden
+er verblijf gedurende de maanden, waarin de zetel der regeering naar
+Valparaiso is overgebracht.
+
+De wedrennen vormen steeds een groote aantrekkelijkheid. Zij worden
+op een groot veld, de _Cancha_, even buiten de stad gehouden en de
+toevloed van gasten is dan verbazend. De sportclub van Valparaiso heeft
+bij die gelegenheden de leiding; zij organiseert de voorjaarsraces
+in October en November, de herfstrennen in Februari. Geen renbaan ter
+wereld heeft haar tribunes mooier ingericht met bloemen en klimplanten,
+en als de uitgaande wereld zich er in haar volle glorie en pracht van
+toiletten vertoont, krijgt men een onvergetelijk schouwspel te zien.
+
+Na de wedrennen gaat de genotzoekende menigte naar het strand, en een
+stroom van equipages begeeft zich zeewaarts. Van zes tot zeven uur des
+avonds gaat ieder van het zonnig strand genieten, en dikwijls blijft
+men in zijn rijtuig zitten, dat tot dicht aan zee mag rijden. Muziek
+geeft in dat uurtje afwisseling en dient tot verlevendiging van het
+tooneel. Men is voornemens, den rijweg langs het strand te verbreeden,
+om er een _corso_ van te maken; de ruimte tusschen de heuvels en de
+zee is nu te klein.
+
+Als men zoo langs de _playa_ of het strand rijdt, wordt men getroffen
+door de groote rotsen, die bijna loodrecht oprijzen en door de blokken
+van allerlei vorm en grootte, die als in zee zijn gestrooid. Het
+is altijd het buitenleven, dat men te Vina del Mar geniet, deftige
+uitgangen zijn er weinig te doen, en de menschen, die gasten zien,
+geven aan de feesten liefst een zoo weinig mogelijk vormelijk
+karakter. Golf en lawntennis worden druk beoefend op de Cancha. Het
+beste seizoen daarvoor is Januari en Februari, ook voetbal is er dan
+populair en internationale wedstrijden van voetbal en cricket zijn
+er dikwijls gehouden, waaraan ook de club uit Buenos Aires deelnam.
+
+Midden in 't seizoen is alles vol en druk in Vina del Mar; de hôtels
+hebben evenmin ruimte meer als de particuliere woningen en de menigte
+is steeds talrijk op Cancha, strand en bij 't lawntennisveld. Het
+Grand Hôtel, het ideale zomerhôtel, mag men wel zeggen, heeft een
+sierlijk park, groote tuinen en de uitlokkendste gelegenheid voor
+tuinpartijen. Ook na het seizoen keert Vina del Mar niet tot stilte
+en eenzaamheid terug, want als voorstad van Valparaiso heeft het zijn
+aandeel aan de levendigheid van die handelsplaats. Er ontbreekt alleen
+een mooie, breede verbindingsweg tusschen beide steden, maar daartoe
+moeten de rotsen van den _cerro_ springen; zij dringen te ver naar
+voren naar de zee en zijn tot nu toe een beletsel geweest voor den
+aanleg van een der schoonste strandpromenades.
+
+Vreemdelingen, die lang genoeg in Chili hebben gewoond, om goed bekend
+te raken met het land en de menschen, zijn eenstemmig van oordeel,
+dat de aangenaamste huizen niet in de hoofdstad of in een der andere
+steden worden gevonden, maar op de groote _hacienda's_ of plantages,
+gelegen in de centrale vallei.
+
+De mooiste huizen in Santiago zijn op enkele uitzonderingen na
+slechts tijdelijke woningen voor de eigenaars, die er verblijf houden,
+zoolang het uitgaande leven duurt, dus van Mei tot October, wanneer
+zij er kostbare partijen geven en zich in de opera en bij de races
+vertoonen, om zoodra de schouwburgen gesloten zijn en de hoofstad
+haar vroolijkheid begint te verliezen, te vluchten naar den echten
+_hogar_ of huiselijken haard, op de hacienda, met haar breede lanen
+en grasvelden, waar het leven zoo genoegelijk is, dat de stad met
+haar drukke straten en talrijke sociale verplichtingen den rijke een
+noodzakelijk kwaad moet schijnen.
+
+De landelijke bezittingen van de rijke chileensche families zijn
+soms zeer uitgestrekt; er behooren boerderijen bij en bosschen, die
+een rijke bron van inkomsten leveren, en voor den aesthetischen en
+sportlievenden smaak wordt gezorgd door bloem- en vruchtentuinen, mooie
+boschhoekjes, velden voor croquet en lawntennis. Iets eigenaardigs
+bij die hacienda's van 't centrale dal zijn de randen van populieren,
+waar binnen ze veelal besloten zijn. Er zijn millioenen populieren
+in Chili, en op sommige der grootste hacienda's staan ze in dubbele
+rijen en vormen mooie, schaduwrijke lanen. Het effect, van uit den
+spoorweg gezien, is alleraardigst, vrij wat aantrekkelijker dan
+de heiningen van prikkeldraad, die u van de farms in Noord-Amerika
+dreigend aanstaren. De chileensche eigenaar heeft echter soms ook zijn
+draadversperring aangebracht, maar dan tegelijk met de populierenlaan,
+zoodat het nuttige en het aangename samengaan. De landwegen langs
+den voet der Cordillera's zijn bijna alle met populieren beplant,
+en men kan zich geen prettiger uitspanning denken dan een rit te
+paard door die schaduwrijke lanen.
+
+Een typische chileensche hacienda, in uitgestrektheid zoowel als in den
+aard harer ontwikkeling, is die van Santa Ana te Graneros, bezitting
+van Senor Don Gregorio Donoso, die er den naam aan gaf van zijn vrouw
+Anna Foster. Senora Donoso is de dochter van een Amerikaan, den heer
+Julio M. Foster, die een halve eeuw lang in Chili heeft gewoond en die
+er trotsch op is, dat zijn schoonzoon op de hacienda de allernieuwste
+en beste verbeteringen heeft aangebracht. Hij is zeer bemind bij
+het chileensche volk, trouwde een dame uit Chili en heeft talrijke
+kinderen en kleinkinderen. Hij houdt van het buitenleven en is nooit
+gelukkiger dan wanneer hij logeert op de hacienda van Senor Donoso.
+
+Een bezoek aan dit mooie verblijf is een gebeurtenis, die men
+niet vergeet. Na twee uur rijdens van Santiago zuidwaarts door een
+uitstekend bebouwde en vruchtbare streek bereikt men het station
+Graneros, waar een break den bezoeker afhaalt, die dan langs een
+fraaien, met populieren omzoomden landweg en door het fraaie park
+van de plaats vóór het bordes van het huis wordt gebracht.
+
+Het huis is een modern landhuis, omgeven door veranda's en overal
+een prachtig uitzicht biedend. Maar wat het meest hier treft, is het
+moderne karakter van alle onderdeelen der landbouwonderneming. De
+verscheidenheid van producten, die er verbouwd worden, is
+verrassend. Meer dan twee duizend acres (1 HA. = 2.45 acre) is de
+Santa-Ana-hacienda groot en men zou een halven dag werk hebben, als
+men om het landgoed heen wilde wandelen. Van het huis rijdt een tram
+over een smal spoor ongeveer drie mijlen lang door een breede laan van
+italiaansche populieren, midden door de bezitting loopend en een mooi
+uitzicht biedend op de velden links en rechts. Van het spoorlijntje
+gaan zijtakken naar de verschillende velden, om het transport der
+producten te vergemakkelijken, en het loopt uit op den oever van een
+rivier, die door de bezitting vloeit.
+
+De tram of spoor sluit aan bij de staatsspoor en zoo is zij een middel,
+om de producten der farm naar de plaats van inscheping te brengen. Zij
+vervoert bovendien de arbeiders 's avonds en 's morgens naar hun werk,
+aldus een uur uitwinnend op den tijd van elken werkman. De tram bedient
+de voornaamste onderdeelen van het groote landbouwbedrijf. Daartoe
+behoort bij voorbeeld een groote molen; de stallen zijn keurig
+ingericht; één heeft o.a. ruimte voor voedering en stalling van
+veertienhonderd stuks vee.
+
+De silo voor de bewaring van het wintervoêr moet de grootste
+ter wereld zijn; zij is twintig voet breed, twaalf voet diep en
+driehonderd-vijftig voet lang. Buiten schapen, varkens en kippen
+worden op deze hacienda 3000 stuks vee gehouden.
+
+De melkerij is een der belangwekkendste onderdeelen. Zij is gevestigd
+in een schuur, die ruimte biedt voor duizend koeien. Daar wordt
+gemolken, en de melkkannen worden door de trams meegenomen naar de
+boter- en kaasfabrieken, waar het altijd druk en levendig toegaat. Ten
+behoeve der fabriek is er een ijsmachine, die dagelijks twee tonnen
+ijs levert, een voldoend bedrag voor de behoeften der hacienda en nog
+in den zomer voor de liefhebbers uit de stad en de hospitalen aldaar.
+
+De talrijke gebouwen en velerlei reparaties, die telkens noodig zijn,
+leggen beslag op den arbeid van een timmerwinkel, een houtzaagmolen, en
+overal waar er machines in gebruik zijn, worden die door electriciteit
+gedreven. De elektriciteit wordt verkregen door waterkracht op twee
+mijlen afstands. Ook het huis wordt electrisch verlicht.
+
+Bij feestelijke gelegenheden maakt het prachtige landhuis den indruk
+van een stadspaleis in een schitterend verlicht park. De vreemdeling,
+die op school heeft geleerd, dat Chili op sociaal gebied nog weinig
+beteekent, vindt het bijna ongeloofelijk, dat een boerderij, mijlen
+ver het land in, zooveel moderne gemakken en nieuwerwetsche vindingen
+toepast. Senor Donoso is voornemens, de geheele hacienda electrisch
+te verlichten, zoodat het boerenwerk, zoo noodig, onafgebroken dag
+en nacht kan voortgaan. Al de gebouwen zijn op dit oogenblik reeds
+voorzien van geleidingen, zoodat men de electriciteit er kan brengen,
+als het verlangd wordt.
+
+Melken geschiedt bij electrisch licht en het is belangwekkend op
+te merken, hoe systematisch alles wordt verricht. Besproeiïng en
+bemesting van den grond hebben plaats met de grootste zorg en volgens
+de allernieuwste opvattingen, in de landbouwwetenschap bereikt. Uit
+alles blijken des eigenaars groote gaven voor den landbouw en zijn
+helder inzicht in de vooruitzichten, die zulk een hacienda biedt en
+die in geen ander bedrijf te bereiken zijn.
+
+De pachters, zes en vijftig in getal, hebben het uitstekend; hun
+huizen zijn geriefelijk ingericht met een acre tuingrond erbij,
+terwijl buitendien ieder pachter nog twee-en-een-halve acre jaarlijks
+in gebruik krijgt, om voor eigen gebruik groenten te telen, waarbij
+de patroon, Senor Donoso, hun gereedschap en paarden ter leen geeft.
+
+De eigenaar is niet altijd heereboer geweest, hij heeft gestudeerd aan
+de universiteit, verwierf den meesterstitel en is civiel-ingenieur;
+eenigen tijd is hij minister geweest, maar hij geeft aan het landelijke
+leven de voorkeur boven een politieke loopbaan en is nooit gelukkiger,
+dan als hij mag experimenteeren met de nieuwste vindingen in
+landbouwwerktuigen of de moderne ideeën over cultuur en grondbewerking.
+
+Het landgoed Santa Ana gelijkt zooveel op andere van denzelfden
+aard, dat een beschrijving een juist algemeen denkbeeld geeft van
+het leven en werken op een typische chileensche hacienda. Niet alle
+dagen worden er bij harden arbeid gesleten, en er valt nog wel een
+andere geschiedenis van te vertellen, dan alleen die van materiëelen
+voorspoed. In die gelukkige landhuizen kan men tooneelen bijwonen
+van vroolijkheid en zorgelooze uitgelatenheid, die veel hartelijker
+gemeend worden opgevoerd dan eenig vermaak of wat ervoor doorgaat in
+de overvolle deftige salons der stad.
+
+Het mooie landgoed Lo Aguila, dat dichtbij het spoorwegstation van
+Hospital gelegen is, verwierf zich naam door de prettige partijen, die
+er van tijd tot tijd uit verren omtrek de menschen samenbrengen. De
+hacienda van Senor Letelier te Aculeo is een der meest gezegende
+uit het oogpunt van landschappelijk schoon, en alles is er zoo goed
+ingericht, dat men haar wel eens de modelhoeve van Chili noemt.
+
+Het is gebruik onder de families van deze landgoederen, samen
+uitstapjes te paard te maken, dikwijls om van de eene hacienda aan
+de andere een bezoek te brengen, en menigmaal kan men een vroolijke
+cavalcade de hekken der plantages zien binnenrijden. De kleeding der
+heeren heeft iets eigenaardigs; zij dragen namelijk buiten een _manta_
+of shawl van heldere kleur, die aan zoo'n gezelschap een levendig
+aanzien geeft.
+
+Die _manta_ is een echt chileensch kleedingstuk, kleiner en zwaarder
+dan de _poncho_ uit Argentinië, en in den regel niet van franjes
+voorzien, zooals de reeds genoemde poncho, maar geboord met lint
+van een andere kleur. Enkele manta's worden gemaakt van ongeverfde
+vigognewol van de vicuna-lama, gesponnen tot een draad, die bijzonder
+fijn en toch sterk is; andere zijn geweven in vele kleuren met strepen
+van rood, blauw en geel.
+
+De manta heeft geen naden; er is in 't midden een opening in voor het
+hoofd, en het kleedingstuk kan aan den hals nog worden bevestigd met
+knoopen, ofschoon het meestal zoo gedragen wordt, als het over het
+hoofd is aangetrokken met een open gedeelte aan den hals.
+
+Vele der manta's zijn waterdicht, en ze moeten bij het rijden bijzonder
+gemakkelijk zijn. De administrateur van een groote hacienda kan vaak
+zijn menschen op grooten afstand aan hun manta's onderscheiden. Op
+enkele hacienda's is het de gewoonte, dat de administrateur op
+Zondagmorgen de hoofden der verschillende afdeelingen bij elkaâr roept,
+om hun het noodzakelijke werk voor de volgende week aan te wijzen
+en ook om nota te nemen van klachten of gewenschte veranderingen
+of eenige zaak, die met de routine der groote onderneming verband
+houdt. Nadat aan dien plicht is voldaan, zijn de employé's vrij en
+kunnen het overige van den dag doorbrengen, zooals zij willen.
+
+De feestelijkheden van een vrijen dag worden op een hacienda bijna
+altijd opgeluisterd door den geliefden dans, de Zamacueca. Het groote
+aantal landgoederen in Centraal Chili van dezen aard bewijst wel,
+dat de Chileen zijn bronnen van geluk liefst zoekt in de natuur,
+en het pleit voor het nationale karakter, dat zooveel menschen het
+buitenleven aantrekkelijk en aangenaam vinden en het grootste deel
+van het jaar liever op hun landgoed zijn dan in hun huis in de stad.
+
+De streek rondom Santiago, vooral zuidwaarts langs de spoorlijn, die
+de hoofdstad met Concepcion verbindt, vertoont overal van die mooie
+landhuizen op waardevolle gronden. Graneros is het spoorwegstation
+voor vele hacienda's, gelijkend op die van Senor Gregorio Donoso,
+en er zijn vele andere in de buurt der tusschenliggende stations,
+Hospital, Buin, Linderos, Guindos, Nos en San Bernardo.
+
+Het is gewoonte, aan elke hacienda een eigen naam te geven: de omgeving
+wordt veelal bij dien naam genoemd, eerder dan bij den naam van het
+spoorwegstation of de nabijgelegen stad. Lo Hermida, het mooie huis
+van Senor Don Belisario Espinola; Santa Ines, het eigendom van Senor
+Don Salvador Izquierde; San Isidro, het landgoed van de familie van
+Senora Dona Maria Luisa Mac-clure de Edwarts; en hacienda Limache,
+waar Senora Dona Sofia Cox de Eastman haar uitgebreide gronden heeft,
+zijn namen, die even goed bekend zijn als de meest gewone adressen
+in de hoofdstad. Hacienda Limache wordt bestuurd door de zoons van
+Senora Eastman en onderscheidt zich door een melkerij met toebehooren,
+zoo groot als er geen andere in Chili is, waar alle moderne vindingen
+worden toegepast, en die dan ook voor een groot deel in de behoeften
+der stad Valparaiso voorziet.
+
+Die melkerij is een onderneming van Senor Don Tomas Eastman, die een
+kantoor in Valparaiso heeft met depôts, van waar dagelijks bijna twee
+duizend gallons melk worden afgeleverd. Het tooneel, dat die hacienda
+in den vroegen morgen aanbiedt, is bijzonder levendig. Van twee tot
+zes uur wordt er bij kunstlicht gemolken, en daarna wordt de melk in
+kannen per spoor vervoerd naar Valparaiso op dertig mijlen afstands,
+om er door een staf van beambten te worden in ontvangst genomen,
+die de melk wegen en in de wagentjes en kannen voor de aflevering
+gereed maken.
+
+Ook boter maakt men op die hacienda, maar melk is hoofdzaak, omdat
+het gebleken is, dat voor farms dichtbij een dichtbevolkte plaats de
+melkleverantie het meeste voordeel oplevert. De onderneming neemt nog
+steeds in bloei toe, en Senor Eastman denkt zijn zaken uit te breiden
+door de hacienda's San Isidro en El Cajon de San Pedro, die hij gekocht
+heeft, ook op dezelfde wijze te exploiteeren. Het is opmerkelijk, dat
+zooveel rijke menschen in Chili ernstig hun aandacht wijden aan de
+ontwikkeling van hun landgoederen, en het jongere geslacht vertoont
+minder neiging tot geldverteren door weelderig buitenlands te leven,
+dan het geval is in andere landen, waar het geld gemakkelijk is
+verdiend en van vader op zoon is overgegaan. Senor Tomas Eastman,
+ofschoon een jongmensch van rijkdom en aanzienlijke familie, die,
+zoo hij wilde, een leven van nietsdoen en amusement kon leiden, is
+een der energiekste werkers en tracht niet enkel zijn eigen goederen
+te verbeteren, maar ook den standaard van landbouw en veeteelt in
+Chili in 't algemeen te verheffen.
+
+Bijna elke hacienda heeft haar specialiteit. Op de eene is het de
+teelt van graangewassen; op een andere de melkerij, en weer op een
+andere de teelt van mooie koeien en paarden. Op de hacienda's van
+Ucuquer en La Pena in de provincie Quillota richtte men in 1879 een
+farm in voor de productie van Durhamsch vee. De resultaten waren zoo
+gunstig, dat de tegenwoordige eigenaar van deze bezittingen, Senor
+Don Carlos Hopfenblatt, aan de verschillende hacienda's van het land
+jaarlijks honderden mooie dieren levert, en er bestaat geen enkele
+reden, om in het buitenland voortaan echt Durhamsch vee te koopen.
+
+Van geheel anderen aard is de specialiteit der zeer uitgestrekte
+hacienda Santa Ines te Nos, eenige mijlen ten zuiden van Santiago
+aan den spoorweg. De bezoekers van dit prachtige landgoed stappen
+uit den trein; een particuliere tram, die bij de hacienda Santa Ines
+behoort, wacht, om hen naar hun bestemming te brengen op vele mijlen
+afstands. De tram rijdt door een streek vol afwisseling, langs weiden
+en langs het riviertje, dat het landgoed van water voorziet; dan door
+zware lanen van populieren tot vlak bij den ingang van het huis, waar
+een breede veranda, omhangen met wilden wingerd, aan ideale rust doet
+denken. Overal valt het oog op groote, hooge boomen, mooie struiken en
+velerhande bloemen. Door lanen van ceders en dennen brengt men u naar
+den kweektuin, waar duizenden jonge plantjes staan, gereed om vervoerd
+te worden, zoodra ze groot genoeg zijn voor de markt. Tuinbouw is hier
+hoofdzaak en op Santa Ines van Senor Don Salvador Izquierdo wordt
+groote aandacht gewijd aan wat de wetenschap daaromtrent leert. De
+hier gekweekte chrysanthemums zijn buitengewoon groot, en men kan
+er bijna elke bestaande variëteit bewonderen. Rozen, anjelieren,
+violieren groeien er in overvloed en van de edelste variëteiten.
+
+Het drogen van vruchten is een industrie, die in Chili steeds in omvang
+toeneemt, en ofschoon in elke streek de methode weer verschilt, toch
+bewijzen de resultaten, dat het een winstgevende bron van inkomsten
+is. Op de hacienda's in het Elqui-dal worden druiven, perziken en
+andere vruchten machinaal gedroogd, en in het centrale dal, waar de
+zomers heet en regenloos zijn, worden de vruchten in de zon behandeld
+en verliezen daardoor haar vochtgehalte.
+
+Het leven is druk op een chileensche hacienda, maar het heeft
+groote bekoring en aantrekkelijkheid, waartoe het heerlijke klimaat
+niet weinig meewerkt. De chileensche landheer is een toonbeeld
+van athletische mannelijkheid; hij rijdt veel paard en zou die
+sport niet kunnen ontberen. Dikwijls hebben jachtpartijen plaats,
+die soms een week duren en die in het Andesgebergte, nog ten deele
+ongeëxploreerd terrein, iets zeer opwekkends hebben. Vaak vergeet men
+het wild, om de streek zelve te onderzoeken. In het laatst van 1904
+ging een jachtgezelschap in de hoogere deelen van de Andesketen een
+expeditie ondernemen. Men kwam van een der hacienda's bij Santiago,
+en na allerlei stoute klimpartijen en ongewone avonturen ontdekte
+een deel van het gezelschap een meer van twintig mijlen in omtrek;
+dertien duizend voet ongeveer hoog gelegen, een meer, waar geen enkel
+aardrijkskundig werk melding van maakt, en dat zich in den krater
+van een uitgedoofde vulkaan scheen te bevinden. Er was veel wild,
+ganzen en eenden in overvloed; ook zag men er flamingo's. Een der
+heeren nam verscheiden photografieën van de plek, en toen de expeditie
+huiswaarts keerde, had zij de voldoening van den gelukkigen jager,
+gevoegd bij die van den met succes werkenden ontdekker.
+
+Op vele der hacienda's kan men in de riviertjes en meertjes
+heerlijk visschen en bootje varen; groote zwembassins met moderne
+geriefelijkheden zijn voor het gebruik der familie ingericht en
+verschaffen de prettigste gelegenheid voor een koele onderdompeling.
+
+Veel oude spaansche namen treft men aan onder die der eigenaars van
+hacienda's, maar eveneens komen buitenlanders er op voor, met name
+vrij wat Engelschen. Een der rijkste hacienda-bezitsters, Senora
+Dona Juana Ross de Edwards is de dochter van engelsche ouders. Haar
+goederen zijn enorm winstgevend; maar een groot deel der opbrengst
+wordt voor liefdadige doeleinden besteed. Een familie Swinburne,
+nauw verwant met den engelschen dichter van dien naam, heeft al drie
+geslachten lang in Chili gewoond, meestal op de hacienda.
+
+Een leger van arbeiders is op zulk een landgoed werkzaam. De
+administrateur leidt de geheele inrichting, en onder hem staan
+_capataces_ of opzichters, die toezicht houden op de gewone
+landarbeiders. De _guaso_ uit Chili is een type, dat veel gelijkt op
+den _gaucho_ uit Argentinië en den _cowboy_ van Noord-Amerika. De
+werklieden leven zeer eenvoudig; _mote_ of gekookte maïs is hun
+hoofdvoedsel; maar op feestdagen nemen zij hun kans waar. Vooral de
+verjaardag van den patroon wordt luisterrijk gevierd.
+
+Wie van het buitenleven houdt, ziet op zoo'n hacienda een aardige
+vereeniging van winstgevend werk en gezond levensgenot, en het is
+onmogelijk, zich een juist denkbeeld te maken van het chileensche
+volkskarakter, zonder de Chilenen te zien in de meest representatieve
+van alle chileensche woningen, de hacienda.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+***** This file should be named 13867-8.txt or 13867-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/8/6/13867/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/13867-8.zip b/old/13867-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..73d239b
--- /dev/null
+++ b/old/13867-8.zip
diff --git a/old/13867-h.zip b/old/13867-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..1efd7f9
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h.zip
diff --git a/old/13867-h/13867-h.htm b/old/13867-h/13867-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..9e9ed3e
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/13867-h.htm
@@ -0,0 +1,1406 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+
+<title>Kijkjes in een mooi werk over Chili</title>
+<link href="style/arctic.css" rel="stylesheet" type="text/css" title="Artic Blue">
+<link href="style/amazonia.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Amazonia Green">
+<link href="style/borneo.css" rel="alternate stylesheet" type="text/css" title="Borneo Brown">
+<link href="style/gutenberg.css" rel="stylesheet" type="text/css">
+<link href="style/print.css" rel="stylesheet" type="text/css" media="print">
+<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/DC/elements/1.0/">
+<meta name="author" content="Marie Robinson Wright">
+<meta name="DC.Creator" content="Marie Robinson Wright">
+<meta name="DC.Title" content="Kijkjes in een mooi werk over Chili">
+<meta name="DC.Date" content="## October 2004">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900">
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Author: Marie Robinson Wright
+
+Release Date: October 25, 2004 [EBook #13867]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<span class="pageno"><a id="d0e63"></a>Bladzijde 145</span><a id="d0e64"></a><h1>Kijkjes in een mooi werk over Chili</h1>
+<p id="d0e67"></p>
+<div id="d0e68" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-145.jpg" alt="De Alameda de las Delicias te Santiago."></p>
+<p class="figureHead">De Alameda de las Delicias te Santiago.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e72">Aan de vrouwen van Chili draagt &#8220;met waardeering en bewondering van haar uitstekende hoedanigheden van geest en hart&#8221; de schrijfster,
+Marie Robinson Wright van Philadelphia, haar groot werk <i>The Republic Chile</i> op. Het rijk uitgemonsterde en keurig uitgegeven boek is tegelijk te Philadelphia en te Londen verschenen. Het geeft geen
+reisverhaal, maar behandelt in een reeks van aangenaam geschreven hoofdstukken Chili's geschiedenis en zijn tegenwoordige
+regeering, zijn financi&euml;elen toestand en zijn buitenlandschen handel, de hoofdstad Santiago en den heuvel Santa Lucia, de
+vloot, het leger, het maatschappelijk leven, kerken en liefdadigheid, de universiteit met bibliotheken en musea, het opvoedingssysteem
+en den stand van schilder- en van beeldhouwkunst. 't Gewaagt van de drie zones, waarin Chili natuurkundig en dus ook uit het
+oogpunt van zijn flora en zijn fauna te verdeelen valt, van Valparaiso, Chili's eerste handelsstad, en van het chileensch
+Trouville, 't mooie Vina del Mar; van 't leven op een hacienda, van de wijnproductie en de warme bronnen; van den rijkdom
+aan salpeter en de Lota-mijnen; van de opbrengst aan delfstoffen als goud, zilver, ijzer, koper en steenkool; van spoorwegen
+en stoombooten, landbouw en industrie, en ten slotte van die verre zuidelijke streken in de langgerekte republiek, Patagoni&euml;
+met Punta Arenas, Vuurland en het eenzame Juan Fernandez.
+
+</p>
+<p id="d0e77">Wellicht zal het den nederlandschen lezer thans in 't bijzonder interesseeren, nu onze minister van Waterstaat er vertoeft
+om het land van zijn bekwaamheid als ingenieur te doen profiteeren volgens een reeds vroeger aanvaarde verplichting.
+
+</p>
+<p id="d0e79">Wij zullen hier en daar een greep doen uit de rijke stof, die door de schrijfster degelijk wordt beheerscht, hetgeen niet
+behoeft te verwonderen, daar zij vijf jaren aaneen in Zuid-Amerika heeft gereisd en groote tochten ondernam van den Boven-Amazonenstroom
+tot Vuurland en van den Atlantischen tot den Stillen Oceaan. Driemaal deed zij de spoorreis over de Andes-keten, en Chili
+trok haar van alle zuid-amerikaansche republieken het meest aan. Daar bracht zij twee jaren door en leerde er land en volk
+grondig kennen. Beide looft en prijst zij, en het is haar een genoegen, heldere denkbeelden over de interessante republiek
+en hare hulpmiddelen te mogen helpen verspreiden.
+<span class="pageno"><a id="d0e81"></a>Bladzijde 146</span></p>
+<p id="d0e82">&#8220;Het doet mij leed,&#8221; schrijft zij, &#8220;dat ik, bij de meer uitvoerige behandeling van Chili's jongste geschiedenis, genoodzaakt
+ben geweest, de annalen van het roemrijke verleden kort samen te vatten. Daar toch vindt men in overvloed bewijzen van groote
+dapperheid en opofferende vaderlandsliefde. Dezelfde karakteristieke trekken, die het chileensche volk sterk hebben gemaakt
+in de verdediging zijner nationale rechten, hebben het ook de geestkracht en den ondernemingslust gegeven, die noodig zijn,
+om het in handel en industrie tot een flinke hoogte te brengen, en er is thans geen enkel land in Zuid-Amerika, waar de algemeene
+vooruitgang gestadiger en degelijker is geweest en waar men zijn betrekkingen tot buitenlandsche machten op beter en hechter
+grondvesten heeft kunnen bouwen. Wat intellectueele beschaving betreft, nemen de Chileenen een eereplaats in onder de meest
+vooruitstrevende volken, en hun geleerden, schilders en beeldhouwers hebben zich naam gemaakt in de hoogste kringen van Europa
+en Amerika.&#8221;
+
+</p>
+<p id="d0e84">De vooruitzichten zijn bijzonder gunstig voor den vooruitgang van de republiek, want de twintigste eeuw ziet den handel meer
+dan ooit vroeger zijn aandacht wijden aan de havens van den Stillen Oceaan.
+
+</p>
+<p id="d0e86">Aan Santiago valt daarbij een eereplaats ten deel, de mooie stad met haar witte kroon van de Andesketen. De stad ligt in prachtige,
+schilderachtige omgeving, als een koningin in een reuzenkasteel, haar door de natuur geschonken, waar de muren van het onvergankelijke
+graniet der Cordillera's opgetrokken zijn, en torens tot den hemel reiken. Zij ligt open naar het Westen, als wachtte zij
+van daar de groote toekomst, die in dit land van belofte voor haar is weggelegd. En van de met sneeuw bedekte toppen achter
+haar, die scherp tegen den blauwen hemel afsteken, ligt zonder eenige begrenzing v&oacute;&oacute;r haar de eindelooze Stille Oceaan, waar
+geen vreemde mogendheid de uitbreiding van Santiago's handel kan beperken.
+
+</p>
+<p id="d0e88">Het is onmogelijk, zich een liefelijker beeld te denken, dan dat, hetwelk Santiago aanbiedt bij zonsondergang, als de stad
+gehuld is in het purper en het goud, dat op de Andestoppen straalt en hen in warmen gloed zet. Er is iets, dat aan Rome herinnert
+in deze chileensche hoofdstad met haar mooien heuvel, die als een koepel van een kerk midden uit haar straten oprijst; maar
+terwijl de heuvel van het Quirinaal de macht en 't aanzien van het koningschap belichaamt, is Santa Lucia, de tegenhanger
+in Chili, een symbool van den geest der vrijheid, heerschend in de Nieuwe Wereld. De paleizen van grooten en van souvereinen
+worden hier vervangen door de schouwburgen en villa's van een vrij en onafhankelijk volk.
+
+</p>
+<p id="d0e90">De Alameda is wel genoemd de Via Appia van dit westersch Rome. In de dagen, toen Chili nog een spaansche kolonie was, hielden
+de spaansche gouverneurs langs dien weg hun luisterrijken intocht. Later, in de opwindende dagen van den vrijheidsoorlog,
+hadden de overwinnende legers hier het eerst de welkomstgroeten in ontvangst te nemen, die hen later zoo overvloedig op de
+openbare pleinen der hoofdstad te beurt vielen. Langs dezen weg, die nu de mooiste straat der stad is, treedt ook tegenwoordig
+de bezoeker Santiago binnen in de schaduw van statige boomen, voorbij fonteinen en standbeelden en prachtige bloemen, bekoord
+door het fraaie uitzicht op den Santa Lucia met de trotsche toppen der Cordillera's op den achtergrond.
+
+</p>
+<p id="d0e92">Die Alameda de las Delicias is bijna drie mijlen lang en driehonderdvijftig voet breed en loopt door de stad van Santa Lucia
+naar het Centrale Spoorwegstation. Van een eenvoudigen straatweg naar de oude koloniale hoofdstad is het de voornaamste boulevard
+der moderne metropolis geworden, die zelve zich uit een plaatsje van weinig beteekenis tot een der meest bekoorlijke steden
+heeft ontwikkeld.
+
+</p>
+<p id="d0e94">Gelegen in het dal der Mapocho, heeft de stad vroeger veel te lijden gehad van de overstroomingen der rivier, en eerst door
+de geheele kanalizatie van het rivierbed, die in 1891 werd voltooid, is de tegenwoordige toestand verkregen, waardoor men
+voor alle invloeden van storm en overstrooming veilig is.
+
+</p>
+<p id="d0e96">V&oacute;&oacute;r den onafhankelijkheidsoorlog, waardoor op 18 September 1810 de republiek Chili werd geboren, was Santiago niet veel meer
+dan een spaansch dorp, bestaande uit huizen van &eacute;&eacute;n verdieping en met geen andere aantrekkelijkheid dan een paar pleinen en
+parken en de particuliere patio's, bekend uit alle spaansche steden. De plaats breidde zich gaandeweg uit, maar altijd naar
+gewone, traditioneele begrippen, zonder de moderne verbeteringen der steden van den nieuweren tijd. De Alameda de las Delicias
+was gedurende twee eeuwen na de verovering een gewone weg, belangrijker wordend, naarmate de stad zich uitbreidde, maar toch
+geen drukke verkeersweg.
+
+</p>
+<p id="d0e98">Daar zij was aangelegd in de oude bedding van een tak der Mapocho, werd de Almeda met haar moerassigen grond en oneffen bestrating
+eerder beschouwd als een gebrek dan als een sieraad van de hoofdstad. De mooiste straat in koloniale tijden en de populaire
+wandelweg was de Paseo de la Piramide, die langs den zuidelijken oever van de Mapocho liep en door treurwilgen werd ingesloten.
+
+</p>
+<p id="d0e100">Eerst in de laatste helft der 19de eeuw had de verandering plaats, die de hoofdstad maakte tot de tegenwoordige moderne stad
+met haar welonderhouden parken en pleinen, mooie huizen en breede straten. Tijdens het bestuur van Don Benjamin Vicuna Mackenna
+werd de stad in 1872 geplaveid en kreeg een betere verlichting, de Alameda werd verbeterd en de Santa-Luciaheuvel werd van
+een onoogelijke hoogte midden in de stad tot een heerlijk park. Deze verbeteringen waren noodzakelijk geworden met den nieuwen
+stijl en de sierlijkheid der rijke woonhuizen en der openbare gebouwen van de stad. Het vroegere verouderde voorkomen maakte
+plaats voor de moderniteit van heden, en de toewijding der bewoners van Santiago aan hun stad bleek uit tal van particuliere
+bijdragen voor de verfraaiing. Zoo is het geliefde Cousino-park genoemd naar den schenker, den millionair Don Luis Cousino,
+die den grond aan de gemeente afstond.
+
+</p>
+<p id="d0e102">Het groote fortuin van de Cousino's werd een halve eeuw geleden gemaakt, toen de chileensche kapitalist de groote onderneming
+waagde van de exploitatie <span class="pageno"><a id="d0e104"></a>Bladzijde 147</span>der steenkolenmijnen in het Lotadistrict. Lota is nu het bloeiende middelpunt van een nijverheidsgebied en ligt dichtbij Coronel
+in de provincie Concepcion. De geheele bevolking van 15000 zielen is afhankelijk van de mijnmaatschappij, waarin de familie
+Cousino den toon aangeeft. Senor Don Matias Cousino kocht in 1852 den grond en begon terstond op energieke wijze de exploitatie.
+
+</p>
+<p id="d0e106">Bij zijn dood, tien jaren later, ging de bezitting over in handen van zijn zoon Senor Don Luis Cousino, die in 1869 de maatschappij
+Esplotadora de Lota y Coronel stichtte en 't grootste getal aandeelen zelf behield. Hij bracht de onderneming tot groote hoogte
+en veel andere giften aan de gemeenschap getuigen, met het Cousino-park in Santiago, van zijn mildheid. Zijn weduwe Senora
+Dona Isidora Goyenechea de Cousino kocht alle aandeelen op en werd eenige eigenares van de Lota-maatschappij. Zij was een
+tijdlang de rijkste vrouw ter wereld, toen haar vermogen op zeventig millioen dollars werd geschat. Eenige malen stak zij
+den oceaan over, om eenigen tijd in Europa te vertoeven, en in Parijs was zij als de door de fortuin meest begunstigde vrouw
+bekend, terwijl de <i>Rue Lota</i> naar haar werd genoemd. Met haar eigen schip deed Senora Cousino een reis naar het Oosten, bezocht de Sandwich-eilanden en
+werd overal als een koninklijke gast gehuldigd. Bij haar dood in 1898 werd de bezitting ge&euml;rfd door haar zes kinderen, van
+wie vier, Don Alberto, Don Carlos, Dona Adriana en Dona Loreto, nog in leven zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e111">Het stadje Lota ligt op vijf mijlen afstands van Coronel, waarmee het door den Arauco-spoorweg is verbonden. Het is verdeeld
+in Lota Alta of de bovenstad en Lota Abajo, de benedenstad aan den voet van den heuvel. De bovenstad behoort aan de Compania
+Esplotadora de Lota, en men vindt er de kantoren der maatschappij met de woningen der beambten en werklieden, hun kerk en
+school en hospitaal. In een kleine dagreis per spoor bereikt men Santiago, waar de eigenaars der mijnen resideeren. Maar te
+Lota hebben zij ook een paleisje met een prachtig park, dat met de grootste zorg wordt onderhouden, in tegenstelling met het
+huis, dat na den dood van Senora Cousino onbewoond is gebleven.
+
+</p>
+<p id="d0e113">Maar om op Santiago en de Alameda terug te komen, die rijweg is de bekoorlijkste van alle zuid-amerikaansche <i>paseo's</i>. Men ziet er niet enkel weelde en mooie equipages, maar tevens is men er als in een museum, in Chili's <i>Ruhmeshalle</i>, niet besloten binnen vier muren, maar in de open lucht tusschen boomen en bloemen, fonteinen en vijvers, waar de vogels
+zingen, en de kinderen spelen en waar de geschiedenis, verteld in brons en marmer, de menschen kan opwekken tot moed en vaderlandsliefde.
+Het edele voorbeeld van de vereeuwigde helden wordt er den jongen menschen voortdurend voor oogen gesteld. Niet alleen als
+werken van kunst wekken de standbeelden en de monumenten van de Alameda onze bewondering, maar ook als blijken van de nobele
+gevoelens der natie, die dit middel heeft te baat genomen, om haar dankbaarheid te toonen jegens de helden uit de bevrijdingsoorlogen.
+
+</p>
+<p id="d0e121">Een trotsch monument herinnert aan den grooten generaal Don Jos&eacute; San Martin, te paard voorgesteld met het vrijheidsvaandel
+in de rechterhand. Het werd onthuld op 5 April 1863, den verjaardag van Maipo. Die slag van 5 April 1818 in de vlakte van
+Maipo, eenige mijlen ten zuiden van de hoofdstad, was een schitterende overwinning van de republikeinen over het leger van
+de royalisten, tegen wie de jonge republiek zich telkens weer had te wapenen na haar onafhankelijkheidsverklaring.
+
+</p>
+<p id="d0e123">Een ander ruiterstandbeeld is er verrezen voor den grootsten chileenschen generaal Bernardo O'Higgins, wiens dapperheid en
+vaderlandsliefde indrukwekkend gesymbolizeerd zijn in de bronzen figuur, die hem voorstelt, zooals hij Rancagua ontruimt met
+zijn dappere soldaten en, wijzend op Santiago, uitroept: &#8220;Wij geven noch vragen kwartier&#8221;. Het standbeeld staat op een voetstuk
+van wit marmer met basreliefs, die de belangrijkste gevechten weergeven, waarin generaal O'Higgins zich onderscheidde.
+
+</p>
+<p id="d0e125">De vader van dezen generaal was Ambrosio O'Higgins, die in 1788 door den koning van Spanje tot gouverneur van Chili benoemd
+was. Hij zocht niet, als zijn voorgangers, onophoudelijk zijn voldoening in den strijd tegen de Araucani&euml;rs, de oorspronkelijke
+bevolking, maar hij trachtte den vrede te bevestigen en het land tot bloei te brengen. Hij was Ier van geboorte, ging naar
+Spanje en vestigde zich als koopman in Peru. Hij verloor zijn vermogen, stelde zich in dienst des konings en ging naar Chili.
+Zijn eerlijkheid en zijn scherp verstand vestigden de aandacht op hem en in een voorspoedige carri&egrave;re bracht hij het tot het
+ambt van gouverneur van Chili. De noordelijke provincies, die over 't geheel verwaarloosd waren, bezocht hij in persoon, deed
+onderzoekingen in de woestijn van Atocama en keerde over Valparaiso naar Santiago terug.
+
+</p>
+<p id="d0e127">Als gevolg van die reis kwamen er een groot aantal verbeteringen in den toestand der Indianen, die op het land of in de mijnen
+werkten, en zijn uitstekend bewind bleek ook uit de wijze, waarop hij tegenover de Araucani&euml;rs handelde. Hij verbood, hen
+zonder noodzaak aan te vallen of te beleedigen, en ofschoon de troepen ten allen tijde op oorlog voorbereid moesten zijn,
+mocht geen poging worden verzuimd, om den vrede te handhaven. De uitslag bewees, hoe beleidvol zijn optreden was, want de
+Indianen, die zagen hoe de Spanjaarden op hun hoede waren, zorgden wel, dat ze geen aanval waagden, en in het veilige gevoel,
+dat hen geen gevaar dreigde, als zij zich rustig hielden, begonnen ze hun velden ijverig te bebouwen. Aan de openbare wegen
+liet gouverneur O'Higgins groote zorg besteden, en tegen de overstroomingen der Mapocho beveiligde hij de hoofdstad door doelmatig
+aangebrachte dammen.
+
+</p>
+<p id="d0e129">In 1789 vaardigde hij een decreet uit, waarbij alle indiaansche slaven vrij werden verklaard, hoewel hij de landeigenaars
+daardoor tegen zich in het harnas joeg en zich den haat op den hals haalde van de eigenaars der mijnen, waarin slaven werkten.
+Het belastingstelsel onderging allerlei verbeteringen en altijd was hij in de weer, den weg te effenen voor handel, industrie
+en landbouw.
+
+</p>
+<p id="d0e131">De hoogste positie, die de kroon in die dagen in Zuid-Amerika te vergeven had, viel hem als blijk <span class="pageno"><a id="d0e133"></a>Bladzijde 148</span>van de bijzondere tevredenheid des konings in 1795 ten deel, namelijk den post van onderkoning van Peru. Het volgend jaar
+reisde hij naar Lima, maar hij liet in zijn geliefd Chili zijn zoon Bernardo achter, die bestemd was, zulk een groote rol
+te spelen in de latere politiek van Chili. Hij toch werd een der helden uit den vrijheidsoorlog, een der stichters van de
+republiek.
+
+</p>
+<p id="d0e135"></p>
+<div id="d0e136" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-148-1.jpg" alt="Het paleis der familie Cousino te Lota."></p>
+<p class="figureHead">Het paleis der familie Cousino te Lota.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e140">Want door de grootere ontwikkeling in staatkundig en maatschappelijk opzicht, door het betere onderwijs vooral, begonnen de
+Chilenen het onrecht in te zien van sommige spaansche regeeringsmaatregelen en van het dwangstelsel, dat hen in allerlei richting
+hinderde in den vooruitgang. Bemoeilijking van den handel, overmatige invloed van de geestelijkheid, verbod van lectuur, gemis
+aan vrijheid van drukpers en van vereeniging en vergadering, dat alles werd meer en meer als een belemmering gevoeld, vooral
+na de ontroerende voorbeelden van den vrijheidsoorlog in Noord-Amerika en van de Fransche Revolutie. De begeerte, om meer
+te weten te komen van de buitenwereld, was een prikkel tot het koopen der verboden lectuur en gaf tevens een verklaring van
+de populariteit der <i>tertulia's</i> of avondbijeenkomsten in de salons der personen, die in Europa hadden gereisd en op de hoogte waren der nieuwere vrijheidsbegrippen,
+en de boeken der bekende fransche schrijvers uit die dagen hadden meegenomen.
+
+</p>
+<p id="d0e145">Tijdens de regeering van gouverneur Carrasco, van 1808 tot 1810, nam de zucht naar vrijheid een meer definitieven vorm aan;
+Napoleons verovering van Spanje en de gevangenneming van den spaanschen koning steunden den geest van vrijheid, en op 16 Juni
+1810 moest gouverneur Carrasco afstand doen, vooral onder pressie van den <i>cabildo</i> of het stadsbestuur van Santiago.
+
+</p>
+<p id="d0e150">Er werd een Administratieve Raad gekozen, die de regeeringsmacht zou in handen hebben tot een Nationaal Congres bijeengekomen
+zou zijn, om den regeeringsvorm vast te stellen. De openbare vergadering van 18 September 1810 besloot tot de instelling van
+de Junta Gubernativa, de eerste onafhankelijke regeering in Chili. Een dag van glorie was die geboortedag der republiek, de
+opwinding in de hoofdstad was buitengewoon groot en de straten waren vroolijk en luidruchtig, overstraald door de lichten
+der illuminatie, omgolfd door de tonen der muziek.
+
+</p>
+<p id="d0e152">Enkele maanden later kwam het eerste Congres, de vergadering van afgevaardigden des volks bijeen. Onder de allereerst aangenomen
+wetten was er een tot volkomen afschaffing der slavernij. Tot eer van de jonge natie zij gezegd, dat nu zij zelve als volk
+haar vrijheid had gewonnen, zij ook begeerde, dat ieder individu op chileenschen grond de rechten van de vrijheid zou genieten.
+Van de republiek Chili kan evenals van Mexico worden gezegd, dat haar vrije vlag nooit boven slaven heeft gewapperd.
+
+</p>
+<p id="d0e154">Toen kwam er echter, als zoo dikwijls in dergelijke omstandigheden, persoonlijke eerzucht in het spel, die dreigde, 't goed
+begonnen werk te storen, en bij de twisten en oneenigheden tusschen de leiders van het burgerlijk bestuur moest men gedoogen,
+dat een spaansch leger uit Peru een inval deed, om het land voor Spanje te heroveren.
+
+</p>
+<p id="d0e156">In Januari 1813 landden de spaansche troepen onder generaal Pareja te Ancud op het eiland Chilo&euml; en spoedig daarna te Valdivia,
+Talcahuano en Concepcion. In die meer afgelegen provincies waren, als indertijd in de Vend&eacute;e in Frankrijk, veel royalisten,
+die zich nu bij de spaansche troepen voegden en op de hoofdstad Santiago aantrokken.
+
+</p>
+<p id="d0e158">Doch de voortgang van Pareja's leger werd gestuit te Chillan door het patriottenleger onder generaal Carrera, die al spoedig
+als bevelhebber plaats maakte voor O'Higgins, wiens talenten de aandacht van de Junta hadden getrokken en die in den strijd
+veel steun vond bij kolonel Juan Mackenna. Er werd een wapenstilstand gesloten, dat men de legers zou kunnen reorganizeeren,
+en op 1 October 1814 werd de strijd hervat met het gevecht bij Rancagua, toen het spaansche leger, dat versterking uit Peru
+had gekregen, onder generaal Osorio tegen O'Higgins optrad met een vijfmaal zoo sterke macht als die der republiek.
+
+</p>
+<p id="d0e160">Er volgde een noodlottige nederlaag na een tweedaagschen strijd en een heftige verdediging van Rancagua, waarna de spaansche
+generaal er zijn intocht hield en O'Higgins zijn beroemden terugtocht ondernam.
+
+</p>
+<p id="d0e162"></p>
+<div id="d0e163" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-148-2.jpg" alt="Het park te Lota."></p>
+<p class="figureHead">Het park te Lota.</p>
+</div><p>
+<span class="pageno"><a id="d0e167"></a>Bladzijde 149</span></p>
+<p id="d0e168">Weldra volgde de intocht der Spanjaarden in Santiago en drie jaren lang heerschten zij opnieuw over Chili.
+
+</p>
+<p id="d0e170">Die jaren waren echter de voorbereiding voor nieuwen strijd, en de beide helden O'Higgins en generaal San Martin wachtten
+met andere naar Argentini&euml; uitgewekenen den geschikten tijd af. In Januari 1817 begon de marsch over het Andesgebergte door
+den Uspallata-pas. Het was een lange en moeilijke tocht, maar de uitslag van het op 12 Februari bij Chacabuco geleverde gevecht
+beloonde de moeite. Daar werd opnieuw voor de vrijheid van Chili met schitterenden uitslag gestreden, en het daar gegeven
+voorbeeld werkte aanstekelijk in de andere zuid-amerikaansche koloni&euml;n van Spanje.
+
+</p>
+<p id="d0e172"></p>
+<div id="d0e173" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-149.jpg" alt="De Plaza de Armas te Santiago."></p>
+<p class="figureHead">De Plaza de Armas te Santiago.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e177">Nog eenmaal probeerde een spaansch leger de herovering. Generaal San Martin trok het tegemoet, en in de vlakte van Maipo,
+enkele mijlen ten zuiden van de hoofdstad, had op 5 April 1818 een beslissende slag plaats, die den royalisten alle verdere
+kansen ontnam.
+
+</p>
+<p id="d0e179">O'Higgins was tot Opperdirecteur van den Regeeringsraad benoemd en leidde het bestuur in Chili tot 1823. Hij was met dictatoriale
+macht bekleed en velen verweten hem een te eigenmachtig optreden. De held van Chacabuco moest zijn gezag neerleggen en generaal
+Ramon Freire nam zijn plaats in. O'Higgins stierf een jaar later. Een praalgraf op het kerkhof van Santiago wijst de plaats
+aan, waar hij ligt begraven en, zooals wij reeds zagen, op de Alameda van Santiago staat zijn ruiterstandbeeld.
+
+</p>
+<p id="d0e181">Het eigenlijk middelpunt der hoofdstad is de Plaza de la Independencia of de Plaza de Armas. Bloemen vormen het centrum van
+dat plein, waaromheen men fraaie gebouwen ziet als de kathedraal en het bisschoppelijk paleis, het postkantoor, 't gemeentehuis,
+telegraaf kantoor e.a. Twee der zijden worden door winkels ingenomen, onder hun schilderachtige booggalerijen, de <i>portales</i>. 's Avonds wandelt er de deftige chileensche wereld, zooals in andere spaansche landen ook de <i>paseo</i> of wandeling op de Plaza een dagelijksch verschijnsel is.
+
+</p>
+<p id="d0e189">Een droevige gebeurtenis had op het plein plaats in 1863, toen een vreeselijke brand de Compania-kerk verwoestte, bij welke
+gelegenheid meer dan duizend menschen, voor het meerendeel vrouwen, omkwamen. De stad is meermalen door hevige branden geteisterd.
+Nog pas, op 27 Februari van dit jaar 1906, brandde de schouwburg van San Martin af, waarbij ook eenige dooden vielen te betreuren
+en honderden gekwetst werden.
+
+</p>
+<p id="d0e191">Het nieuwe Congresgebouw, ook aan het plein, werd juist gebouwd, toen de brand der Compania-kerk voorviel; toen het in 1875
+voltooid was, besloeg het mee de terreinen, die door den kerkbrand vrijgekomen waren. Het is een der fraaiste openbare gebouwen
+van Zuid-Amerika. Ook het Caso de Moneda, de Munt, maakt veel indruk, vooral door zijn grootte; het bevat ook de gouvernementszalen
+voor den ministerraad. De vele <i>patio's</i> of binnenpleinen, tusschen de afzonderlijke gedeelten, verminderen de strenge somberheid van het zware monumentale gebouw.
+
+</p>
+<p id="d0e196">Rondom Santiago zijn allerlei aardige plaatsjes gelegen, <span class="pageno"><a id="d0e198"></a>Bladzijde 150</span>die men per tram of trein of omnibus bereiken kan. Apoquindo is allerliefelijkst gelegen als in een nestje tusschen heuvels.
+San Bernardo is een schilderachtig stadje te midden van weiden en dicht genoeg bij de Cordillera's, om 't genot te hebben
+van den koelen bergwind. Ook Santiago, dat bijna twee duizend voet boven het niveau der zee ligt, kan zelfs midden in den
+zomer koel zijn, want de grootste bekoring van Santiago is niet gelegen in de mooie huizen en de statige openbare gebouwen,
+ook niet in de aangename omgeving, maar in de onvergelijkelijke atmosfeer. Zoowel de winters als de zomers hebben een prettige
+temperatuur, ondanks de dichte nabijheid van de Cordillera's, die vele maanden van het jaar een zwaren mantel van sneeuw dragen
+en welker hoogste toppen onder eeuwige sneeuw verscholen liggen.
+
+</p>
+<p id="d0e200">Als een gulden lint omboordt Chili een groot deel van de kust van Zuid-Amerika. Het is een verwonderlijk smal land, bijna
+drie duizend mijlen lang en minder dan gemiddeld honderd mijlen breed. Uit natuurkundig oogpunt biedt het de grootste verscheidenheid
+aan. In 't Noorden de groote, woeste salpeterdistricten, in Midden Chili de prachtige, begroeide berghellingen met wijngaarden
+en heerlijke oofttuinen, zonnige korenvelden, en in het Zuiden de woeste fjorden aan de straat van Magellaens, met Vuurland
+en de verlaten eilandenwereld er omheen.
+
+</p>
+<p id="d0e202">Ook het klimaat van Chili biedt groote verschillen aan, niet enkel doordien het zich over dertig breedtegraden uitstrekt,
+maar ook door den invloed van de winden der Cordillera's en de zeestroomingen van den Grooten Oceaan. In het Noorden wisselt
+de temperatuur het geheele jaar door binnen een verschil van niet meer dan tien graden Celsius. Er valt bijna geen regen ten
+noorden van 27&deg; Z.B., en in de woestijn bij Tarapaca is de laatste hevige regenval bijna honderd jaar geleden. Door zwaren
+dauw wordt echter de grond er nu en dan bevochtigd. De koude stroom van den Zuid-Pacifischen Oceaan oefent in den zomer een
+verkwikkenden invloed uit op de temperatuur, zoodat de hitte nooit buitengewoon groot is.
+
+</p>
+<p id="d0e204">In Midden-Chili is het klimaat gematigd en heerlijk; men kan juist even de vier jaargetijden onderscheiden, maar groote verschillen
+merkt men niet. Het regent alleen een weinig in den winter, en sneeuw valt zelden elders dan op de bergen. Zoowel aan de kust
+als in het binnenland is het land zeer gezond.
+
+</p>
+<p id="d0e206">In het Zuiden regent het in iedere maand en den grootsten tijd van het jaar is de lucht bewolkt. Vooral geldt dit voor de
+streek rondom Valdivia en Chiloe; in de Straat van Magellaens sneeuwt het veel in den winter, die van Mei tot Augustus duurt.
+
+</p>
+<p id="d0e208">Door de geheele lengte van het land strekken zich twee bergketenen uit, het Andesgebergte en het Kustgebergte, met kortere
+transversale ketenen daartusschen, zoodat als men het groote centrale dal volgt, dat van het Noorden naar het Zuiden loopt,
+men dat in een aantal kortere dalen gesplitst vindt, terwijl dwarsdalen van de Andes af de zee bereiken. Het resultaat is
+een groote verscheidenheid van heuvels en dalen.
+
+</p>
+<p id="d0e210">De Atacama-woestijn in het Noorden is, hoe woest en verlaten ook, niet zonder schilderachtigheid. De kale rotsen en de enkele
+afgelegen bosschen omgeven de roodbruine vlakte, en in de nauwe kloven en dalen, waar als-het-ware een lint van groen langs
+de rivieren ligt, treft de frischheid door de tegenstelling met de omringende dorheid.
+
+</p>
+<p id="d0e212">Slechts twee belangrijke rivieren vindt men in de provincie Tarapaca: de Camarones en de Loa met hun zijtakken, en twee in
+de provincie Atacama de Huasco en de Copiapo. Het landschap in de bergstreken van Coquimbo is prachtig, en waar de rivieren
+de Coquimbo, de Limari en de Choapa vloeien, treft men boomgaarden en schoone boerenhofsteden aan. De vruchtbaarheid van deze
+provincie en de rijkdom aan mineralen maken haar tot een kostbare schatkamer voor de republiek. De valleien van de Huasco
+en de Elqui zijn beroemd om hun edele druiven, en een groot aantal wijngaarden bedekken er de berghellingen. De provincie
+Coquimbo heeft voor een deel den aard van het noordelijke gebied en voor een ander deel dien van Centraal Chili, daar zij
+zoowel minerale producten als landbouwvoortbrengselen oplevert. Het klimaat heeft er sommige eigenaardigheden van de regenlooze
+streken, ofschoon met eenige wijziging. Drie of vier dagen van regen nu en dan is het allermeeste, wat er valt, en een gansche
+week van regen is iets ongehoords. Verder naar het Zuiden, te beginnen in de provincie Aconcagua, zoo genoemd naar den hoogsten
+top der Andesketen, beroemd geworden door de beklimmingen van Sir Martin Conway, den heer Fitzgerald en den heer Rankin, wordt
+de groote middenvallei breeder en zet zich voort over de geheele lengte van Chili tot bij den Chilo&euml;-archipel.
+
+</p>
+<p id="d0e214">Sommige geologen meenen, dat de eilanden van den archipel van Patagoni&euml; een voortzetting zijn van het kustgebergte, en dat
+de zee, die ze scheidt van het vaste land, een ondergeloopen voortzetting is van het centrale dal. Dat dal is nergens schooner
+dan bij zijn begin. Het landschap is er boven alle beschrijving prachtig. In deze provincie ligt het schilderachtige dal Llai-Llai,
+of &#8220;hevige wind&#8221;, zooals de indiaansche naam luidt, besproeid door de rivier de Aconcagua, die langs den noordrand vloeit.
+Deze rivier, die op den berg van denzelfden naam ontspringt, stroomt door een groot deel der provincie. Het is een forsche
+stroom, snel vlietend door de hoogere Cordillera's, waar hij bewonderd wordt door alle reizigers, die van Argentini&euml; naar
+Chili reizen over den Uspallata-pas.
+
+</p>
+<p id="d0e216">De plantengroei is weelderig in de middenvallei, waar veel aan wijnbouw wordt gedaan en waar men tallooze <i>hacienda's</i> of landgoederen vindt. Sommige daarvan hebben een groote uitgestrektheid; er wordt aan veeteelt gedaan en men ziet er korenvelden
+en olijvengaarden, met prachtige lanen van populieren er omheen. Rivieren en meren geven hier afwisseling aan het landschap
+en zijn voor de vruchtbaarheid van den grond van de grootste beteekenis. Het tegenwoordige besproeiingsstelsel dateert al
+uit den spaanschen tijd, ja was reeds bij de Indianen in gebruik v&oacute;&oacute;r de verovering. De waarde van een farm wordt berekend
+niet naar haar grootte, maar naar de hoeveelheid water, die voor irrigatie dienen kan.
+<span class="pageno"><a id="d0e221"></a>Bladzijde 151</span></p>
+<p id="d0e222">De rivier de Maipo besproeit de provincie Santiago en over haar geheele lengte verschaft zij water aan vele der beste landerijen
+en wijngaarden. De groote <i>hacienda's</i> Puenta Alto, Santa Ines, Guindos, Buin en Hospital worden door deze rivier besproeid, die bij de kleine haven San Antonia
+de zee bereikt, even ten zuiden van Valparaiso. De Mapocho, een zijtak van de Maipo, stroomt door Santiago, en is door een
+aantal mooie bruggen overspannen.
+
+</p>
+<p id="d0e227"></p>
+<div id="d0e228" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-151.jpg" alt="De Elqui-vallei in Coquimbo."></p>
+<p class="figureHead">De Elqui-vallei in Coquimbo.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e232">Van de vrij groote meren in de Cordillera's is het Zwarte Meer of de Laguna Negra het best bekend als de bron der Maipo en
+omdat het gezien kan worden door de reizigers, die den Cumbrapas overgaan. Andere meren zijn het Yeso-meer in de hoogere Cordillera's,
+en het Aculeo-meer aan den voet der kustketen. Het laatste, zestien vierkante mijlen groot, wordt druk bezocht, om de goede
+vischgelegenheid, die het water aanbiedt, en om de rijke jachtterreinen in den omtrek.
+
+</p>
+<p id="d0e234">Overal in die middenprovincies Santiago, O'Higgins, Colchagua, Curico, Talca, Maule, Linares en Nuble wordt het landschap
+verfraaid door heuvels, dikwijls met prachtige bosschen bedekt. Mooi is ook daar de rivier, de Maule, de eenige, die over
+een vrij groote lengte bevaarbaar is en den Stillen Oceaan bij de haven Constitucion bereikt. De streek, waardoor zij loopt,
+is een tuin gelijk, en in den zomer is over de geheele lengte van haar dal de oever bedekt met bloeiende boomen en struiken.
+De monding van de Maule is beroemd om de rotsen en klippen, die hooge zuilen en pilaren vormen, vreemd uitgesleten door de
+werking van de winden en getijden. De <i>Piedras de las Ventana's</i> of Vensterrotsen vertoonen de grilligste vormen, en de Iglesia of Kathedraalrots, die op een mijl afstands van de overige
+staat, ziet er uit als een kerk. Dit verrukkelijk plekje, waar een ruime grot midden in de rots aan het schip der kerk doet
+denken, is een geliefd oord voor zomeruitstapjes, en men kan het gemakkelijk per spoor of stoomboot bereiken.
+
+</p>
+<p id="d0e239">Behalve de rivier, de Maule, zijn er in deze buurt een aantal dergelijke stroomen, als de Rupel met haar onstuimigen zijtak,
+de Cachapoal, vloeiend door de streek der beroemde warme bronnen van Cauquenes; de Mataquito en de Itata, samenkomend dichtbij
+de badplaats Chillan. Geen land in Zuid-Amerika heeft beter gelegenheid voor verbinding der rivieren door kanalen. De overvloed
+aan waterkracht, die men met weinig moeite in gebruik zal kunnen stellen, belooft het land een groote toekomst wat zijn industrie
+betreft. Er worden reeds plannen gemaakt voor de exploitatie van de Laja-watervallen, den Niagara van Chili, zooals men wel
+zegt. De val is in de provincie Concepcion in een tak van de rivier de Bio Bio.
+
+</p>
+<p id="d0e241">Die provincie Concepcion is de belangrijkste van Centraal Chili; zij heeft een uitgebreiden handel en verscheiden goede zeehavens.
+De grootste baaien van Chili, die van Talcahuano en van Arauco, behooren er toe. De grond wordt er voldoende besproeid door
+de Bio Bio en haar talrijke zijtakken. Ten noorden van het dal der rivier vindt men uitstekende wijnbergen en in het Zuiden
+der provincie Concepcion leveren de staatsbosschen goede inkomsten. De Bio Bio is bevaarbaar tot 150 mijlen van haar monding;
+zij komt uit een der bergmeren van het Andesgebergte en vloeit noordwestelijk, besproeit de provincies Malleco en Concepcion
+op haar weg naar den Stillen Oceaan, en bereikt dat einddoel bij de stad Concepcion. Daar is de rivier bijna twee mijlen breed.
+
+</p>
+<p id="d0e243">De stroom is behalve om zijn schilderachtige dalen <span class="pageno"><a id="d0e245"></a>Bladzijde 152</span>en den weelderigen plantengroei langs zijn oevers ook bekend uit historisch oogpunt, namelijk als de scheidingslijn, die tijdens
+de verovering en in de koloniale periode de zuidgrens aangaf van de spaansche bezittingen in Chili en het begin van het territorium
+der Araucani&euml;rs.
+
+</p>
+<p id="d0e247"></p>
+<div id="d0e248" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-152-1.jpg" alt="Laan van eucalyptussen op Santa-Ines."></p>
+<p class="figureHead">Laan van eucalyptussen op Santa-Ines.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e252">Aan de oevers der Bio werden groote gevechten geleverd tegen de Indianen, en haar naam is verbonden met gebeurtenissen uit
+de krijgsgeschiedenis vanaf den tijd, toen Pedro de Valdivia zijn dood vond in een gevecht met de Indianen in de 16de eeuw,
+totdat er, nog pas vijftig jaar geleden, een eind kwam aan den strijd tegen de Araucani&euml;rs.
+
+</p>
+<p id="d0e254">Van Conception af zuidwaarts houden de natuurlijke rijkdommen van het land op, zoo rijkelijk te vloeien, en de provincies
+Valdivia, Llanquihue en Chilo&euml; vormen den overgang naar het leven aan de Magellaens-straat. De producten veranderen van aard,
+en in plaats van het zachte klimaat, dat weinig verandert in de vier jaargetijden, heerscht er een lagere gemiddelde temperatuur
+en worden de winters langer. Nog vindt men er goede graanvelden en rijke veestapels, terwijl de appelboomgaarden van Valdivia
+bewijzen, dat meer gehard fruit er uitstekend groeit.
+
+</p>
+<p id="d0e256">De houtopbrengst is in deze zuidelijke provinci&euml;n overvloedig, en het landschap is bijzonder mooi, vooral door den rijkdom
+aan meren. Het Lajameer ligt tusschen twee hooge bergen en in de buurt van den vulkaan Antuco; het vormt de bron van de rivier
+de Laja met haar prachtigen waterval. Veel vulkanen verrijzen langs de zuidelijke deelen der westkust, ook werkzame, zooals
+die van Villa Rica. Jammer genoeg zijn de heldere dagen, waarop men de schoonheid van het landschap ten volle kan genieten,
+weinig in aantal.
+
+</p>
+<p id="d0e258">Het eigenaardig kenmerk van de streek aan de straat van Magellaens zijn de archipels, de tallooze eilandengroepen die men
+er vindt en de hooge bergen. Op Vuurland en in een deel der kuststreken vindt men natuurlijk weiden, voor schapenteelt geschikt.
+Over 't geheel vertoont het land overeenkomst met de Schotsche hooglanden. Lange reeksen van duinen strekken zich mijlen ver
+uit, omzoomd door de bosschen meer binnenwaarts, waarachter de hoogere bergen oprijzen. Zeer weinig stoombooten varen tegenwoordig
+langs de kust aan de binnenzij der eilandengroepen, als zij de reis doen langs het chileensche Patagoni&euml;; maar wie in de gelegenheid
+is geweest, dien tocht te maken, dien gaat hij nooit uit de herinnering. De fjorden van Noorwegen doen in menig opzicht in
+schoonheid onder voor het Smythkanaal.
+
+</p>
+<p id="d0e260">Aan de oevers vindt men hier en daar sporen van indiaansche woningen, maar het aantal Indianen vermindert er van jaar tot
+jaar. De Indiaan uit deze streken draagt niet anders dan het vel van den guanaco of van den otter als kleeding, en hij staat
+gemakkelijk een kleedingstuk af in ruil van een mes of eenig wapen. Otters zijn er veel bij Vuurland en in de Magellaensstraat;
+de vellen vormen een hoofdbron van inkomsten voor de streek. Weinig vogels ziet men er; nog 't meest den albatros en de rotsduif.
+
+</p>
+<p id="d0e262"></p>
+<div id="d0e263" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-152-2.jpg" alt="De Laja-waterval."></p>
+<p class="figureHead">De Laja-waterval.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e267">De flora en fauna zijn overigens in de drie deelen van Chili zeer verschillend. De woestijnen van het Noorden vertoonen weinig
+plantenleven; alleen in de oasen sieren prachtige bloemen het landschap. Het centrale gedeelte heeft een rijke flora; op de
+helling der Andesketen groeien fuchsia's in grooten overvloed in het wild, zooals men ze in de bosschen van Midden-Chili overal
+vindt. Over 't geheel is de dierenwereld niet sterk vertegenwoordigd; de opmerkelijkste vogel is wel de condor van het Andesgebergte,
+symbool van macht, en als zoodanig in 't chileensche wapen opgenomen.
+<span class="pageno"><a id="d0e269"></a>Bladzijde 153</span></p>
+<p id="d0e270"></p>
+<div id="d0e271" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-153.jpg" alt="Santiago in vogelvlucht."></p>
+<p class="figureHead">Santiago in vogelvlucht.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e275">Onder de groote handelssteden van Zuid-Amerika kan Chili bogen op 't bezit van Valparaiso, de belangrijkste zeehaven aan de
+westkust. Van zee uit gezien, lijkt de stad een groot amphitheater; zij is gebouwd op de helling van een berg, die het smalle
+strand in een kring omgeeft. Diepe kloven verdeelen den berg in afzonderlijke heuvels of <i>cerro's</i>, en hier en daar dringen de hoogten zoo dicht naar de zee, dat er bijna geen ruimte overblijft voor een landingsplaats. Men
+heeft daarom een groot, kunstmatig strand, een breed <i>embankment</i> aangelegd, waardoor de weg langs de baai verbreed wordt, en dat tevens bij ruw we&ecirc;r de kracht der zware zee&euml;n breekt.
+
+</p>
+<p id="d0e283">Evenwijdig met het strand loopen de hoofdstraten in de lengte door de stad, talrijker, waar de <i>cerro's</i> nog al wat ruimte laten, weinig in aantal, waar de heuvels dicht naar de zee dringen en nauwelijks plaats bieden voor de
+tram, die Valparaiso met zijn voorstad Vina del Mar verbindt. Kabelspoorwegen brengen de gemeenschap tot stand tusschen de
+benedenstad met de <i>cerro's</i>, waar een groot deel der bevolking woont.
+
+</p>
+<p id="d0e291">De naam Valparaiso beteekent Paradijsdal, hij moet echter uit een ver achter ons gelegen verleden afkomstig zijn, want eigenlijk
+past hij niet bij de drukke metropolis van thans, met haar haven vol schepen uit alle landen en haar straten, waar zich handelslui
+van elke nationaliteit verdringen. Toch is het een zeer liefelijke stad, zeer gezond en met de aangenaamste vormen van 't
+maatschappelijk leven. De koele zeewind maakt het verblijf er 't heele jaar door prettig.
+
+</p>
+<p id="d0e293">De stormen, die in de baai woeden, kunnen soms groote schade in Valparaiso aanrichten en maken belangrijke havenwerken noodig,
+die voortdurend verbeterd en uitgebreid worden en waarvoor ons land zijn minister Kraus, den kundigen ingenieur, voor eenige
+maanden afstaat aan de chileensche regeering. Zijne Excellentie, die op den 3den Maart jl. ons land verliet, zal den President
+van advies dienen bij de gunning van de werken voor de haven, door hem in 1901 ontworpen. In 1890 had de heer Kraus de benoeming
+tot hoogleeraar aan de technische hoogeschool te Santiago aangenomen. Ook aan den bouw van een droogdok in de hoofdstad en
+aan den aanleg der havenwerken van Talcahuano had hij als ontwerper een groot aandeel.
+
+</p>
+<p id="d0e295">In den zomer, dat is van Januari tot Maart wordt de zetel van het bestuur van Santiago naar Valparaiso overgebracht; de president
+en de ministers houden dan verblijf in Vina del Mar, terwijl hun offici&euml;ele hoofdkwartieren zich bevinden in de havenwijk
+van Valparaiso, waar men veel openbare gebouwen aantreft en die nu tevens de drukke handelswijk is, nu bij de uitbreiding
+der bevolking ook op de <i>cerro's</i> woonhuizen zijn gebouwd en dikwijls de allerfraaiste en rijkste. Op den Cerro Concepcion en den Cerro Alegre vindt men prachtige
+huizen en allerliefste ch&acirc;lets, die schilderachtig tusschen boomen en bloemen gelegen zijn. Een vijf minuten rijdens met de
+spoor, en men is van de benedenstad op de hoogten gekomen, terwijl men op den rit een steeds mooier wordend uitzicht op de
+haven geniet en op <span class="pageno"><a id="d0e300"></a>Bladzijde 154</span>de geheele baai, die met haar vele schepen een prachtig panorama oplevert.
+
+</p>
+<p id="d0e302">De gezelschappen zijn in Valparaiso echt kosmopolitisch en opmerkelijk is het, hoe de vreemdelingen zich met de stad en hare
+instellingen vereenzelvigd hebben, hoe zij in hun belangen opgaan. Als er weldadigheid moet worden beoefend, als kerkelijk
+werk hulp en zorg vereischt, bij nationale feesten en gedenkdagen, altijd zijn alle nationaliteiten erbij betrokken en algemeene
+sympathie verlicht en veraangenaamt de samenwerking.
+
+</p>
+<p id="d0e304">De stad was een der eerste steden van Zuid-Amerika, die een uitstekende waterleiding bezaten; de dam, gebouwd in de hooggelegen
+heuvelstreek ten behoeve der watervoorziening van Valparaiso, dateert al van 1849. Onlangs is weer een groot r&eacute;servoir voor
+regenwater te Penuelas gebouwd, omstreeks op tien mijlen afstands, en ter hoogte van duizend voet boven het niveau der zee.
+Honderd millioen tonnen water worden op die wijze verzameld, genoeg om de stad voor drie jaar te voorzien, als 't noodig is.
+De kosten van deze onderneming bedroegen zes millioen dollars.
+
+</p>
+<p id="d0e306">Valparaiso is allen anderen steden in Zuid-Amerika voorgegaan in 't gebruik der nieuwe vindingen, die het leven vergemakkelijken
+en veraangenamen. Het was de eerste spaansch-amerikaansche stad, die telegraaflijnen aanlegde en gas gebruikte in 1856; de
+eerste, die drijvende dokken had voor het repareeren van schepen in 1860. Hier verschenen de eerste trams in de straten, en
+de onderhandelingen over den aanleg van den eersten Zuid-Amerikaanschen spoorweg begonnen in deze stad meer dan een halve
+eeuw geleden. De naam van een Noord-Amerikaan, William Wheelwright, is verbonden aan de inwijding dier lijn van Caldera naar
+Copiapo. Dezelfde ondernemende Amerikaan organizeerde in 1840 de <i>Pacific Steam Navigation Company</i>, en aan zijn initiatief is Chili veel verplicht voor de ontwikkeling der steenkolenexploitatie, want de eerste nationale
+steenkool werd door hem gebruikt op de stoombooten van die lijn.
+
+</p>
+<p id="d0e311">Door Wheelwright's bemiddeling werden de eerste stappen gedaan voor den aanleg van een spoorweg, die Buenos Aires zou verbinden
+met Valparaiso dwars over de Andes, een werk, dat nu voltooid is op een kort eind na van den trans-andischen spoorweg, waar
+deze over den bergpas gaat. De concessie voor de voltooiing van de Trans-andeslijn is verleend aan een new-yorksche firma,
+die aan de westkust van Zuid-Amerika groote belangen heeft. Oorspronkelijk, en wel sinds 1881, was de firma te Valparaiso
+gevestigd met vertakkingen in Santiago, Concepcion en Iquique. De naam van den onlangs overleden stichter, Mr. W.R. Grace,
+zal altijd in Chili in dankbare herinnering blijven als die van een der pioniers van den buitenlandschen handel van Zuid-Amerika
+aan de kust der Stille Zuidzee. In de toekomst der republieken van de westkust stelde de heer Grace het volste vertrouwen.
+
+</p>
+<p id="d0e313">De vreemdeling, die engelsche namen ziet op de uithangborden der meeste winkels in Valparaiso, komt op het idee, dat de handelsstand
+in deze stad bijna geheel uit vreemdelingen bestaat. Maar als hij zich meer met de menschen vertrouwd heeft gemaakt, bespeurt
+hij, dat zelfs in die inrichtingen, die een onmiskenbaar buitenlandsch karakter dragen, de plaatselijke chefs gewoonlijk Chilenen
+van geboorte zijn, of menschen, die zoo lang in Chili hebben gewoond, dat zij hun aangenomen vaderland geheel als het hunne
+beschouwen.
+
+</p>
+<p id="d0e315">Een halve eeuw geleden, toen de meeste van de nu bloeiende handelshuizen pas begonnen, waren de toestanden zeer verschillend
+van wat ze nu zijn. De herinneringen van kooplieden uit dien tijd zijn dikwijls onderhoudend, om aan te hooren. Een van die
+pioniers, wijlen Stephen Williamson, die in 1903 stierf, en die vijftig jaren lang hoofd was van de firma Williamson, Balfour
+en Co., wist alles, wat samenhing met de geschiedenis van de kustvaart langs den Stillen Oceaan.
+
+</p>
+<p id="d0e317">&#8220;In de vijftig jaren,&#8221; zei hij eens, toen hij zich op verzoek van zijn vrienden in herinneringen verdiepte, &#8220;zonden wij tarwemeel
+van Constitucion naar Australi&euml;, en als onze schepen terugkeerden, brachten ze betaling in goudstof en muntspecie,&#8221; De heer
+Williamson woonde in Chili, toen groote fortuinen plotseling met de exploitatie der mijnen werden gemaakt, en zijn schepen
+brachten menigen armen drommel naar Copiapo en Iquique, die er in weinige jaren rijk werd. Kolonel North, de nitraatkoning,
+had de gelegenheid, waardoor hij zijn grooten rijkdom verwierf, te danken aan een vrijkaartje voor een reis met een van Mr.
+Williamson's schepen. Jaren daarna, toen kolonel North millionnair was geworden door zijn welgeslaagde ondernemingen in de
+Tarapacamijnen, bezocht hij zijn weldoener, om hem nog eens te danken voor die indertijd bewezen gunst.
+
+</p>
+<p id="d0e319">Het groote aantal Engelschen onder de rijke kooplieden is oorzaak, dat er te Valparaiso zeer veel Engelsch wordt gesproken.
+Het komt maar zelden voor, dat iemand in een gezelschap die taal niet verstaat. In alle scholen wordt Engelsch onderwezen,
+en er zijn buiten de spaansche een aantal geheel engelsche scholen.
+
+</p>
+<p id="d0e321">Elke nationaliteit is intusschen vertegenwoordigd in de clubs van Valparaiso, Engelschen, Duitschers, Franschen, Spanjaarden
+en Italianen. Vooral de politieke clubs zijn zeer werkzaam, en in den tijd der verkiezingen is aller belangstelling levendig.
+Dan is er geen dorp, zoo klein of onbeduidend, of het heeft zijn politieke vereeniging. Vrouwenclubs heeft Chili ook, maar
+in het politiek tournooi spelen de chileensche vrouwen nog slechts een onbeduidende rol. In den salon en in de arbeiderswoning
+dringen nog slechts weinig vrouwen op gelijkheid van rechten met den man aan. Zij zeggen waarschijnlijk, dat ze liever de
+meerderen willen blijven, dat ze er niets tegen hebben de <i>superior sex</i> te zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e326">Valparaiso heeft een groote beurs, zeven nationale banken en drie buitenlandsche. De stad is het handelsmiddenpunt van Chili
+en staat door een netwerk van telegraaflijnen, particuliere en door den staat ge&euml;xploiteerde, met alle steden van Chili in
+gemeenschap. De verbazend drukke zaken tusschen Valparaiso en Santiago hebben verscheiden particuliere telefoonlijnen in 't
+leven geroepen, daar alle groote <span class="pageno"><a id="d0e328"></a>Bladzijde 155</span>huizen van Valparaiso afdeelingen hebben in Santiago en vice versa. Onderzeesche kabels verbinden de stad met de geheele wereld.
+De verschillende stoomvaartmaatschappijen, die de steden van Zuid-Amerika's westkust aandoen, hebben hun hoofdkwartieren in
+Valparaiso. Als het Panamakanaal eens gereed zal wezen, hoopt men op nog snelleren vooruitgang voor den handel der westkust
+van Zuid-Amerika, al zijn er pessimisten, die zich de verliezen door den achteruitgang van 't verkeer om Kaap Hoorn als vrij
+ernstig voorstellen.
+
+</p>
+<p id="d0e330">Als de warme zomerzon het plaveisel van de stad gloeiend maakt, en in de mooie parken de boomen en bloemen onder een stoflaag
+rusten, verlaten de welvarende Chilenen de stad, om aan het strand of in de bergen verkwikking te zoeken. Chili heeft zijn
+Trouville in het schilderachtig stadje Vina del Mar. Ofschoon het zoo ver verwijderd is van de fashionable centra van West-Europa,
+weerkaatst het badplaatsje toch de laatste modes in kleeding en gebruiken even trouw als welke europeesche badplaats ook.
+
+</p>
+<p id="d0e332">De dames zijn keurig gekleed, en dikwijls in parijsche toiletten, voor het Vina del Mar-seizoen besteld. Men geniet in de
+mooie omgeving, waar groene guirlanden zich slingeren om kleine, groene huisjes en om de stammen van de boomen in de schaduwrijke
+straten. De lanen hebben druk bebloemde randen en aan het strand der zee worden de rotsen beschuimd en bespat, tot ze fonkelen
+in een glorie van diamanten. De kleuren van den regenboog zijn 's avonds alle weer te vinden in 't gordijn van 't Westen,
+waar de zon zich achter ter ruste begeeft; in &eacute;&eacute;n woord Vina del Mar is een gezegend plekje gronds.
+
+</p>
+<p id="d0e334">Het ligt op slechts vijf mijlen afstands van Valparaiso, op het punt waar de baai, zich verwijdend, overgaat in den Oceaan,
+zoodat het gedeeltelijk beschut is voor de open zee en toch het volle genot heeft van den zeewind. 't Riviertje, de Quilpu&eacute;,
+op welks zuidelijken oever Vina del Mar ligt, bereikt er de zee, terwijl de lage bergen er, in een halven kring geschaard,
+op neerzien. De straten loopen evenwijdig aan het riviertje en worden verfraaid door veel boomen; een plein vormt het midden
+van de stad, en eigenaardig genoeg verrijst aan dat plein niet alleen een kerk, maar staat er ook het spoorwegstation met
+een promenade ervoor langs. Het is de gewoonte in Vina del Mar, zoowel als aan de meeste spoorwegstations van Midden-Chili,
+dat de jongelui een half uur v&oacute;&oacute;r de aankomst der avondtreinen aan 't station samenkomen en op het perron heen en weer wandelen.
+Heele gezinnen nemen dikwijls aan die wandelingen deel, en er zijn evenveel ouden van dagen als jongen bij de groepen, die
+er slenteren en pratend en lachend zich amuseeren. Als de trein binnenkomt, wordt het tooneel met welkomstgroeten en afscheidswoorden
+nog verlevendigd. In kleine stadjes heeft dat stationsbezoek bepaald een sociale beteekenis; de mooiste japonnen worden vertoond
+en de gezelligheid, ook de babbelzucht, viert er hoogtij.
+
+</p>
+<p id="d0e336">Vina del Mar is niet altijd het pretstadje geweest, dat het nu is, en nog niet zoo heel veel jaren geleden is het tot een
+afzonderlijke gemeente verheven. Tijdens de eerste dagen na de spaansche verovering was het alleen belangrijk als monding
+van de Rio de las Minas, de Mijnrivier, nu Quilpu&eacute; geheeten, die de streek der groote Malga-Malgamijnen besproeide, waaruit
+zij met een rijken oogst aan goud te voorschijn kwam. De tooneelen, die toen het meest in Vina del Mar werden afgespeeld,
+waren dikwijls gruwelijk, want de slavernij heerschte in barbaarschen vorm, en de zweep werd ijverig gebruikt, als middel
+om 't gezag te handhaven, terwijl elke insubordinatie met een wreeden dood gestraft werd. Wel groot verschil dus met het heden,
+dat van rust en van levensgenot een beeld geeft.
+
+</p>
+<p id="d0e338">Toch was de plaats toen een belangrijk bezit, en Pedro de Valdivia, Chili's veroveraar, beschouwde de toewijzing als een zeer
+te waardeeren gift, toen hij de rechten en titels van eigenaars schonk aan twee van zijn grootste veldheeren en intiemste
+vrienden, Don Juan Jufr&eacute;, eerste alcalde van Santiago, en Don Francisco de Riveros. De traditie schrijft aan den zoon van
+Riveros de eer toe, den wijngaard te hebben geplant, die den naam aan 't stadje heeft geschonken, &#8220;wijngaard der zee&#8221;.
+
+</p>
+<p id="d0e340">De grond, waarop de jonge de Riveros zijn druiven plantte en waar het deel van Juan Jufr&eacute; bij werd gevoegd, nadat hij het
+van de weduwe van zijn vaders deelgenoot gekocht had, werd met groote zorg bebouwd en was weldra een kostbaar bezit. Na den
+dood van de Riveros kwam hij in handen van de Jezui&euml;tenzendelingen, toen het hoofd der Valparaiso-zendelingen hem in 1690
+kocht. De Jezui&euml;ten bleven er eigenaars van, tot hun orde uit alle spaansche bezittingen in 1767 verbannen werd.
+
+</p>
+<p id="d0e342">Na hun vertrek werd de bezitting bij openbaren verkoop verdeeld in verschillende kleinere deelen, waaruit zich langzamerhand
+een stadje ontwikkelde. Een familie van naam, de Carrera's, bezaten de hacienda van Vina del Mar in de eerste jaren van de
+19de eeuw, en zij was toen het tooneel van veel vroolijk en luidruchtig leven. De admiraal Cochrane bezocht met zijn vrouw
+dikwijls het mooie landgoed, als zij in Chili vertoefden, en zij waren zeer gehecht aan de beminnelijke familie, die uit drie
+zoons en zeven dochters bestond. In de dagen van den onafhankelijkheidsoorlog was dit patriottisch gezinde huis punt van samenkomst voor de vrijheidsvrienden, en veel plannen van groote politieke beteekenis
+werden vastgesteld te midden der vonken van geest en vernuft, die op de mooie zomeravonden in dit lustverblijf de hoogte ingingen.
+
+</p>
+<p id="d0e347">Al vroeg was Vina del Mar bekend om zijn producten van landbouw en veeteelt en door de voordeelen, die het trok uit de nabijheid
+van Valparaiso. Doch eerst bij de inwijding van den spoorweg tusschen Valparaiso en Santiago in 1855 begon men de stad te
+zien in het licht van schoone mogelijkheden, en niet v&oacute;&oacute;r 1874, toen de voornaamste eigenaars van den grond Senor Don Jos&eacute;
+Francisco Vergara en zijn vrouw den grond afstonden voor de uitbreiding der stad naar een systematisch plan van straten en
+openbare gebouwen, werd Vina del Mar een bloeiende en vooruitgaande gemeente.
+
+</p>
+<p id="d0e349">In de laatste dertig jaren is die vooruitgang geregeld blijven vorderen, dank zij de voortvarendheid <span class="pageno"><a id="d0e351"></a>Bladzijde 156</span>van het bestuur der stad, en zoo is het de populaire badplaats van thans geworden, met breede, rechte straten en schaduwrijke
+lanen, waar allerlei liefelijks te zien is, en keurige villa's in tuinen vol bloemen geschaard staan.
+
+</p>
+<p id="d0e353"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e354" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-156-1.jpg" alt="Jonge dame uit Valparaiso."></p>
+<p class="figureHead">Jonge dame uit Valparaiso.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e358">De prachtige villa van Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz, dochter van Don Joz&eacute; Francisco Vergara en een der schoonste
+vrouwen uit Chili, ligt bijzonder mooi aan den voet van den cerro; het landgoed heet Quinta Vergana en is zeer uitgestrekt.
+Prachtige grasvelden en bloemvelden worden door fonteinen besproeid, en schaduwrijke lanen voeren naar donkere boschplekjes,
+terwijl tegen den heuvel op veel paden kronkelen, omzoomd door een rijke bloemenpracht en leidend naar een uitzichtspunt,
+waar men den ganschen omtrek en de stad met de baai overziet. De weelderig ingerichte woning, een der rijkste uit Chili, heeft
+veel interessante gasten geherbergd, en de vreemdelingen van beteekenis, die Chili bezochten, waren er meestal genoodigden.
+Toen de hertog der Abruzzen in 1903 in Chili was, werd er te zijner eer een groot bal gegeven door Senora Dona Blanca Vergara
+de Errazuriz.
+
+</p>
+<p id="d0e360">Veel families uit Santiago en Valparaiso hebben zich elegante zomerwoningen in Vina del Mar laten bouwen, en de gezochtheid
+der plaats neemt telken jare toe. Het is de gewone zomerresidentie van het diplomatieke corps, en bijna alle hooge staatsambtenaren
+houden er verblijf gedurende de maanden, waarin de zetel der regeering naar Valparaiso is overgebracht.
+
+</p>
+<p id="d0e362">De wedrennen vormen steeds een groote aantrekkelijkheid. Zij worden op een groot veld, de <i>Cancha</i>, even buiten de stad gehouden en de toevloed van gasten is dan verbazend. De sportclub van Valparaiso heeft bij die gelegenheden
+de leiding; zij organiseert de voorjaarsraces in October en November, de herfstrennen in Februari. Geen renbaan ter wereld
+heeft haar tribunes mooier ingericht met bloemen en klimplanten, en als de uitgaande wereld zich er in haar volle glorie en
+pracht van toiletten vertoont, krijgt men een onvergetelijk schouwspel te zien.
+
+</p>
+<p id="d0e367"></p>
+<div id="d0e368" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-156-2.jpg" alt="Vina del Mar."></p>
+<p class="figureHead">Vina del Mar.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e372">Na de wedrennen gaat de genotzoekende menigte naar het strand, en een stroom van equipages begeeft zich zeewaarts. Van zes
+tot zeven uur des avonds gaat ieder van het zonnig strand genieten, en dikwijls blijft men in zijn rijtuig zitten, dat tot
+dicht aan zee mag rijden. Muziek geeft in dat uurtje afwisseling en dient tot verlevendiging van het tooneel. Men is voornemens,
+den rijweg langs het strand te verbreeden, om er een <i>corso</i> van te maken; de ruimte tusschen de heuvels en de zee is nu te klein.
+
+</p>
+<p id="d0e377">Als men zoo langs de <i>playa</i> of het strand rijdt, wordt men getroffen door de groote rotsen, die bijna loodrecht oprijzen en door de blokken van allerlei
+vorm en grootte, die als in zee zijn gestrooid. Het is altijd het buitenleven, dat men te Vina del Mar geniet, deftige uitgangen
+zijn er weinig te doen, en de menschen, die gasten zien, geven aan de feesten liefst een zoo weinig mogelijk vormelijk karakter.
+Golf en lawntennis worden druk beoefend op de Cancha. Het beste seizoen daarvoor is Januari en Februari, ook voetbal is er
+dan populair en internationale wedstrijden van voetbal en cricket zijn er dikwijls gehouden, waaraan ook de club uit Buenos
+Aires deelnam.
+
+</p>
+<p id="d0e382">Midden in 't seizoen is alles vol en druk in Vina del Mar; de h&ocirc;tels hebben evenmin ruimte meer als de particuliere woningen
+en de menigte is steeds talrijk op Cancha, strand en bij 't lawntennisveld. Het Grand H&ocirc;tel, het ideale zomerh&ocirc;tel, mag men
+wel zeggen, heeft een sierlijk park, groote tuinen en de uitlokkendste gelegenheid voor tuinpartijen. Ook na het seizoen keert
+Vina del Mar niet tot stilte en eenzaamheid terug, want als voorstad van Valparaiso heeft het zijn aandeel aan de levendigheid
+van die handelsplaats. Er ontbreekt alleen een mooie, breede verbindingsweg tusschen beide steden, maar daartoe moeten de
+rotsen van den <i>cerro</i> springen; zij dringen te ver naar voren naar de zee en zijn tot nu toe een beletsel geweest voor den aanleg van een der schoonste
+strandpromenades.
+<span class="pageno"><a id="d0e387"></a>Bladzijde 157</span></p>
+<p id="d0e388">Vreemdelingen, die lang genoeg in Chili hebben gewoond, om goed bekend te raken met het land en de menschen, zijn eenstemmig van oordeel, dat de aangenaamste huizen
+niet in de hoofdstad of in een der andere steden worden gevonden, maar op de groote <i>hacienda's</i> of plantages, gelegen in de centrale vallei.
+
+</p>
+<p id="d0e396">De mooiste huizen in Santiago zijn op enkele uitzonderingen na slechts tijdelijke woningen voor de eigenaars, die er verblijf
+houden, zoolang het uitgaande leven duurt, dus van Mei tot October, wanneer zij er kostbare partijen geven en zich in de opera
+en bij de races vertoonen, om zoodra de schouwburgen gesloten zijn en de hoofstad haar vroolijkheid begint te verliezen, te
+vluchten naar den echten <i>hogar</i> of huiselijken haard, op de hacienda, met haar breede lanen en grasvelden, waar het leven zoo genoegelijk is, dat de stad
+met haar drukke straten en talrijke sociale verplichtingen den rijke een noodzakelijk kwaad moet schijnen.
+
+</p>
+<p id="d0e401"></p>
+<div id="d0e402" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-157-2.jpg" alt="Strand te Vina del Mar."></p>
+<p class="figureHead">Strand te Vina del Mar.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e406">De landelijke bezittingen van de rijke chileensche families zijn soms zeer uitgestrekt; er behooren boerderijen bij en bosschen,
+die een rijke bron van inkomsten leveren, en voor den aesthetischen en sportlievenden smaak wordt gezorgd door bloem- en vruchtentuinen,
+mooie boschhoekjes, velden voor croquet en lawntennis. Iets eigenaardigs bij die hacienda's van 't centrale dal zijn de randen
+van populieren, waar binnen ze veelal besloten zijn. Er zijn millioenen populieren in Chili, en op sommige der grootste hacienda's
+staan ze in dubbele rijen en vormen mooie, schaduwrijke lanen. Het effect, van uit den spoorweg gezien, is alleraardigst,
+vrij wat aantrekkelijker dan de heiningen van prikkeldraad, die u van de farms in Noord-Amerika dreigend aanstaren. De chileensche
+eigenaar heeft echter soms ook zijn draadversperring aangebracht, maar dan tegelijk met de populierenlaan, zoodat het nuttige
+en het aangename samengaan. De landwegen langs den voet der Cordillera's zijn bijna alle met populieren beplant, en men kan
+zich geen prettiger uitspanning denken dan een  rit  te paard door die schaduwrijke lanen.
+
+</p>
+<p id="d0e408"></p>
+<table align="right" style="margin:10px; margin-right:0px">
+<tr>
+<td>
+<div id="d0e409" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-157-1.jpg" alt="Jonge dame uit Vina del Mar."></p>
+<p class="figureHead">Jonge dame uit Vina del Mar.</p>
+</div>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+</p>
+<p id="d0e413">Een typische chileensche hacienda, in uitgestrektheid zoowel als in den aard harer ontwikkeling, is die van Santa Ana te Graneros,
+bezitting van Senor Don Gregorio Donoso, die er den naam aan gaf van zijn vrouw Anna Foster. Senora Donoso is de dochter van
+een Amerikaan, den heer Julio M. Foster, die een halve eeuw lang in Chili heeft gewoond en die er trotsch op is, dat zijn
+schoonzoon op de hacienda de allernieuwste en beste verbeteringen heeft aangebracht. Hij is zeer bemind bij het chileensche
+volk, trouwde een dame uit Chili en heeft talrijke kinderen en kleinkinderen. Hij houdt van het buitenleven en is nooit gelukkiger
+dan wanneer hij logeert op de hacienda van Senor Donoso.
+
+</p>
+<p id="d0e415">Een bezoek aan dit mooie verblijf is een gebeurtenis, die men niet vergeet. Na twee uur rijdens van Santiago zuidwaarts door
+een uitstekend bebouwde en vruchtbare streek bereikt men het station Graneros, waar een break den bezoeker afhaalt, die dan
+langs een fraaien, met populieren omzoomden landweg en door het fraaie park van de plaats v&oacute;&oacute;r het bordes van het huis wordt
+gebracht.
+
+</p>
+<p id="d0e417">Het huis is een modern landhuis, omgeven door veranda's en overal een prachtig uitzicht biedend. Maar wat het meest hier treft,
+is het moderne karakter van alle onderdeelen der landbouwonderneming. De verscheidenheid van producten, die er verbouwd worden,
+is verrassend. Meer dan twee duizend acres (1 HA. = 2.45 <span class="pageno"><a id="d0e419"></a>Bladzijde 158</span>acre) is de Santa-Ana-hacienda groot en men zou een halven dag werk hebben, als men om het landgoed heen wilde wandelen. Van
+het huis rijdt een tram over een smal spoor ongeveer drie mijlen lang door een breede laan van italiaansche populieren, midden
+door de bezitting loopend en een mooi uitzicht biedend op de velden links en rechts. Van het spoorlijntje gaan zijtakken naar
+de verschillende velden, om het transport der producten te vergemakkelijken, en het loopt uit op den oever van een rivier,
+die door de bezitting vloeit.
+
+</p>
+<p id="d0e421">De tram of spoor sluit aan bij de staatsspoor en zoo is zij een middel, om de producten der farm naar de plaats van inscheping
+te brengen. Zij vervoert bovendien de arbeiders 's avonds en 's morgens naar hun werk, aldus een uur uitwinnend op den tijd
+van elken werkman. De tram bedient de voornaamste onderdeelen van het groote landbouwbedrijf. Daartoe behoort bij voorbeeld
+een groote molen; de stallen zijn keurig ingericht; &eacute;&eacute;n heeft o.a. ruimte voor voedering en stalling van veertienhonderd stuks
+vee.
+
+</p>
+<p id="d0e423">De silo voor de bewaring van het wintervo&ecirc;r moet de grootste ter wereld zijn; zij is twintig voet breed, twaalf voet diep
+en driehonderd-vijftig voet lang. Buiten schapen, varkens en kippen worden op deze hacienda 3000 stuks vee gehouden.
+
+</p>
+<p id="d0e425">De melkerij is een der belangwekkendste onderdeelen. Zij is gevestigd in een schuur, die ruimte biedt voor duizend koeien.
+Daar wordt gemolken, en de melkkannen worden door de trams meegenomen naar de boter- en kaasfabrieken, waar het altijd druk
+en levendig toegaat. Ten behoeve der fabriek is er een ijsmachine, die dagelijks twee tonnen ijs levert, een voldoend bedrag
+voor de behoeften der hacienda en nog in den zomer voor de liefhebbers uit de stad en de hospitalen aldaar.
+
+</p>
+<p id="d0e427">De talrijke gebouwen en velerlei reparaties, die telkens noodig zijn, leggen beslag op den arbeid van een timmerwinkel, een
+houtzaagmolen, en overal waar er machines in gebruik zijn, worden die door electriciteit gedreven. De elektriciteit wordt
+verkregen door waterkracht op twee mijlen afstands. Ook het huis wordt electrisch verlicht.
+
+</p>
+<p id="d0e429">Bij feestelijke gelegenheden maakt het prachtige landhuis den indruk van een stadspaleis in een schitterend verlicht park.
+De vreemdeling, die op school heeft geleerd, dat Chili op sociaal gebied nog weinig beteekent, vindt het bijna ongeloofelijk,
+dat een boerderij, mijlen ver het land in, zooveel moderne gemakken en nieuwerwetsche vindingen toepast. Senor Donoso is voornemens,
+de geheele hacienda electrisch te verlichten, zoodat het boerenwerk, zoo noodig, onafgebroken dag en nacht kan voortgaan.
+Al de gebouwen zijn op dit oogenblik reeds voorzien van geleidingen, zoodat men de electriciteit er kan brengen, als het verlangd
+wordt.
+
+</p>
+<p id="d0e431">Melken geschiedt bij electrisch licht en het is belangwekkend op te merken, hoe systematisch alles wordt verricht. Besproei&iuml;ng
+en bemesting van den grond hebben plaats met de grootste zorg en volgens de allernieuwste opvattingen, in de landbouwwetenschap
+bereikt. Uit alles blijken des eigenaars groote gaven voor den landbouw en zijn helder inzicht in de vooruitzichten, die zulk
+een hacienda biedt en die in geen ander bedrijf te bereiken zijn.
+
+</p>
+<p id="d0e433">De pachters, zes en vijftig in getal, hebben het uitstekend; hun huizen zijn geriefelijk ingericht met een acre tuingrond
+erbij, terwijl buitendien ieder pachter nog twee-en-een-halve acre jaarlijks in gebruik krijgt, om voor eigen gebruik groenten
+te telen, waarbij de patroon, Senor Donoso, hun gereedschap en paarden ter leen geeft.
+
+</p>
+<p id="d0e435">De eigenaar is niet altijd heereboer geweest, hij heeft gestudeerd aan de universiteit, verwierf den meesterstitel en is civiel-ingenieur;
+eenigen tijd is hij minister geweest, maar hij geeft aan het landelijke leven de voorkeur boven een politieke loopbaan en
+is nooit gelukkiger, dan als hij mag experimenteeren met de nieuwste vindingen in landbouwwerktuigen of de moderne idee&euml;n
+over cultuur en grondbewerking.
+
+</p>
+<p id="d0e437">Het landgoed Santa Ana gelijkt zooveel op andere van denzelfden aard, dat een beschrijving een juist algemeen denkbeeld geeft
+van het leven en werken op een typische chileensche hacienda. Niet alle dagen worden er bij harden arbeid gesleten, en er
+valt nog wel een andere geschiedenis van te vertellen, dan alleen die van materi&euml;elen voorspoed. In die gelukkige landhuizen
+kan men tooneelen bijwonen van vroolijkheid en zorgelooze uitgelatenheid, die veel hartelijker gemeend worden opgevoerd dan
+eenig vermaak of wat ervoor doorgaat in de overvolle deftige salons der stad.
+
+</p>
+<p id="d0e439">Het mooie landgoed Lo Aguila, dat dichtbij het spoorwegstation van Hospital gelegen is, verwierf zich naam door de prettige
+partijen, die er van tijd tot tijd uit verren omtrek de menschen samenbrengen. De hacienda van Senor Letelier te Aculeo is
+een der meest gezegende uit het oogpunt van landschappelijk schoon, en alles is er zoo goed ingericht, dat men haar wel eens
+de modelhoeve van Chili noemt.
+
+</p>
+<p id="d0e441">Het is gebruik onder de families van deze landgoederen, samen uitstapjes te paard te maken, dikwijls om van de eene hacienda
+aan de andere een bezoek te brengen, en menigmaal kan men een vroolijke cavalcade de hekken der plantages zien binnenrijden.
+De kleeding der heeren heeft iets eigenaardigs; zij dragen namelijk buiten een <i>manta</i> of shawl van heldere kleur, die aan zoo'n gezelschap een levendig aanzien geeft.
+
+</p>
+<p id="d0e446">Die <i>manta</i> is een echt chileensch kleedingstuk, kleiner en zwaarder dan de <i>poncho</i> uit Argentini&euml;, en in den regel niet van franjes voorzien, zooals de reeds genoemde poncho, maar geboord met lint van een
+andere kleur. Enkele manta's worden gemaakt van ongeverfde vigognewol van de vicuna-lama, gesponnen tot een draad, die bijzonder
+fijn en toch sterk is; andere zijn geweven in vele kleuren met strepen van rood, blauw en geel.
+
+</p>
+<p id="d0e454">De manta heeft geen naden; er is in 't midden een opening in voor het hoofd, en het kleedingstuk kan aan den hals nog worden
+bevestigd met knoopen, ofschoon het meestal zoo gedragen wordt, als het over het hoofd is aangetrokken met een open gedeelte
+aan den hals.
+
+</p>
+<p id="d0e456">Vele der manta's zijn waterdicht, en ze moeten <span class="pageno"><a id="d0e458"></a>Bladzijde 159</span>bij het rijden bijzonder gemakkelijk zijn. De administrateur van een groote hacienda kan vaak zijn menschen op grooten afstand
+aan hun manta's onderscheiden. Op enkele hacienda's is het de gewoonte, dat de administrateur op Zondagmorgen de hoofden der
+verschillende afdeelingen bij elka&acirc;r roept, om hun het noodzakelijke werk voor de volgende week aan te wijzen en ook om nota
+te nemen van klachten of gewenschte veranderingen of eenige zaak, die met de routine der groote onderneming verband houdt.
+Nadat aan dien plicht is voldaan, zijn de employ&eacute;'s vrij en kunnen het overige van den dag doorbrengen, zooals zij willen.
+
+</p>
+<p id="d0e460">De feestelijkheden van een vrijen dag worden op een hacienda bijna altijd opgeluisterd door den geliefden dans, de Zamacueca.
+Het groote aantal landgoederen in Centraal Chili van dezen aard bewijst wel, dat de Chileen zijn bronnen van geluk liefst
+zoekt in de natuur, en het pleit voor het nationale karakter, dat zooveel menschen het buitenleven aantrekkelijk en aangenaam
+vinden en het grootste deel van het jaar liever op hun landgoed zijn dan in hun huis in de stad.
+
+</p>
+<p id="d0e462">De streek rondom Santiago, vooral zuidwaarts langs de spoorlijn, die de hoofdstad met Concepcion verbindt, vertoont overal
+van die mooie landhuizen op waardevolle gronden. Graneros is het spoorwegstation voor vele hacienda's, gelijkend op die van
+Senor Gregorio Donoso, en er zijn vele andere in de buurt der tusschenliggende stations, Hospital, Buin, Linderos, Guindos,
+Nos en San Bernardo.
+
+</p>
+<p id="d0e464">Het is gewoonte, aan elke hacienda een eigen naam te geven: de omgeving wordt veelal bij dien naam genoemd, eerder dan bij
+den naam van het spoorwegstation of de nabijgelegen stad. Lo Hermida, het mooie huis van Senor Don Belisario Espinola; Santa
+Ines, het eigendom van Senor Don Salvador Izquierde; San Isidro, het landgoed van de familie van Senora Dona Maria Luisa Mac-clure
+de Edwarts; en hacienda Limache, waar Senora Dona Sofia Cox de Eastman haar uitgebreide gronden heeft, zijn namen, die even
+goed bekend zijn als de meest gewone adressen in de hoofdstad. Hacienda Limache wordt bestuurd door de zoons van Senora Eastman
+en onderscheidt zich door een melkerij met toebehooren, zoo groot als er geen andere in Chili is, waar alle moderne vindingen
+worden toegepast, en die dan ook voor een groot deel in de behoeften der stad Valparaiso voorziet.
+
+</p>
+<p id="d0e466">Die melkerij is een onderneming van Senor Don Tomas Eastman, die een kantoor in Valparaiso heeft met dep&ocirc;ts, van waar dagelijks
+bijna twee duizend gallons melk worden afgeleverd. Het tooneel, dat die hacienda in den vroegen morgen aanbiedt, is bijzonder
+levendig. Van twee tot zes uur wordt er bij kunstlicht gemolken, en daarna wordt de melk in kannen per spoor vervoerd naar
+Valparaiso op dertig mijlen afstands, om er door een staf van beambten te worden in ontvangst genomen, die de melk wegen en
+in de wagentjes en kannen voor de aflevering gereed maken.
+
+</p>
+<p id="d0e468">Ook boter maakt men op die hacienda, maar melk is hoofdzaak, omdat het gebleken is, dat voor farms dichtbij een dichtbevolkte
+plaats de melkleverantie het meeste voordeel oplevert. De onderneming neemt nog steeds in bloei toe, en Senor Eastman denkt
+zijn zaken uit te breiden door de hacienda's San Isidro en El Cajon de San Pedro, die hij gekocht heeft, ook op dezelfde wijze
+te exploiteeren. Het is opmerkelijk, dat zooveel rijke menschen in Chili ernstig hun aandacht wijden aan de ontwikkeling van
+hun landgoederen, en het jongere geslacht vertoont minder neiging tot geldverteren door weelderig buitenlands te leven, dan
+het geval is in andere landen, waar het geld gemakkelijk is verdiend en van vader op zoon is overgegaan. Senor Tomas Eastman,
+ofschoon een jongmensch van rijkdom en aanzienlijke familie, die, zoo hij wilde, een leven van nietsdoen en amusement kon
+leiden, is een der energiekste werkers en tracht niet enkel zijn eigen goederen te verbeteren, maar ook den standaard van
+landbouw en veeteelt in Chili in 't algemeen te verheffen.
+
+</p>
+<p id="d0e470">Bijna elke hacienda heeft haar specialiteit. Op de eene is het de teelt van graangewassen; op een andere de melkerij, en weer
+op een andere de teelt van mooie koeien en paarden. Op de hacienda's van Ucuquer en La Pena in de provincie Quillota richtte
+men in 1879 een farm in voor de productie van Durhamsch vee. De resultaten waren zoo gunstig, dat de tegenwoordige eigenaar
+van deze bezittingen, Senor Don Carlos Hopfenblatt, aan de verschillende hacienda's van het land jaarlijks honderden mooie
+dieren levert, en er bestaat geen enkele reden, om in het buitenland voortaan echt Durhamsch vee te koopen.
+
+</p>
+<p id="d0e472">Van geheel anderen aard is de specialiteit der zeer uitgestrekte hacienda Santa Ines te Nos, eenige mijlen ten zuiden van
+Santiago aan den spoorweg. De bezoekers van dit prachtige landgoed stappen uit den trein; een particuliere tram, die bij de
+hacienda Santa Ines behoort, wacht, om hen naar hun bestemming te brengen op vele mijlen afstands. De tram rijdt door een
+streek vol afwisseling, langs weiden en langs het riviertje, dat het landgoed van water voorziet; dan door zware lanen van
+populieren tot vlak bij den ingang van het huis, waar een breede veranda, omhangen met wilden wingerd, aan ideale rust doet
+denken. Overal valt het oog op groote, hooge boomen, mooie struiken en velerhande bloemen. Door lanen van ceders en dennen
+brengt men u naar den kweektuin, waar duizenden jonge plantjes staan, gereed om vervoerd te worden, zoodra ze groot genoeg
+zijn voor de markt. Tuinbouw is hier hoofdzaak en op Santa Ines van Senor Don Salvador Izquierdo wordt groote aandacht gewijd
+aan wat de wetenschap daaromtrent leert. De hier gekweekte chrysanthemums zijn buitengewoon groot, en men kan er bijna elke
+bestaande vari&euml;teit bewonderen. Rozen, anjelieren, violieren groeien er in overvloed en van de edelste vari&euml;teiten.
+
+</p>
+<p id="d0e474">Het drogen van vruchten is een industrie, die in Chili steeds in omvang toeneemt, en ofschoon in elke streek de methode weer
+verschilt, toch bewijzen de resultaten, dat het een winstgevende bron van inkomsten is. Op de hacienda's in het Elqui-dal
+worden druiven, perziken en andere vruchten machinaal gedroogd, en in het centrale dal, waar de zomers <span class="pageno"><a id="d0e476"></a>Bladzijde 160</span>heet en regenloos zijn, worden de vruchten in de zon behandeld en verliezen daardoor haar vochtgehalte.
+
+</p>
+<p id="d0e478"></p>
+<div id="d0e479" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-160-1.jpg" alt="Zondagsmorgenreunie der Hacienda-chefs."></p>
+<p class="figureHead">Zondagsmorgenreunie der Hacienda-chefs.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e483">Het leven is druk op een chileensche hacienda, maar het heeft groote bekoring en aantrekkelijkheid, waartoe het heerlijke
+klimaat niet weinig meewerkt. De chileensche landheer is een toonbeeld van athletische mannelijkheid; hij rijdt veel paard
+en zou die sport niet kunnen ontberen. Dikwijls hebben jachtpartijen plaats, die soms een week duren en die in het Andesgebergte,
+nog ten deele onge&euml;xploreerd terrein, iets zeer opwekkends hebben. Vaak vergeet men het wild, om de streek zelve te onderzoeken.
+In het laatst van 1904 ging een jachtgezelschap in de hoogere deelen van de Andesketen een expeditie ondernemen. Men kwam
+van een der hacienda's bij Santiago, en na allerlei stoute klimpartijen en ongewone avonturen ontdekte een deel van het gezelschap
+een meer van twintig mijlen in omtrek; dertien duizend voet ongeveer hoog gelegen, een meer, waar geen enkel aardrijkskundig
+werk melding van maakt, en dat zich in den krater van een uitgedoofde vulkaan scheen te bevinden. Er was veel wild, ganzen
+en eenden in overvloed; ook zag men er flamingo's. Een der heeren nam verscheiden photografie&euml;n van de plek, en toen de expeditie
+huiswaarts keerde, had zij de voldoening van den gelukkigen jager, gevoegd bij die van den met succes werkenden ontdekker.
+
+</p>
+<p id="d0e485"></p>
+<div id="d0e486" class="divFigure">
+<p class="legend"><img src="img/p1906-160-2.jpg" alt="Het dansen der Cueca."></p>
+<p class="figureHead">Het dansen der Cueca.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="d0e490">Op vele der hacienda's kan men in de riviertjes en meertjes heerlijk visschen en bootje varen; groote zwembassins met moderne
+geriefelijkheden zijn voor het gebruik der familie ingericht en verschaffen de prettigste gelegenheid voor een koele onderdompeling.
+
+</p>
+<p id="d0e492">Veel oude spaansche namen treft men aan onder die der eigenaars van hacienda's, maar eveneens komen buitenlanders er op voor,
+met name vrij wat Engelschen. Een der rijkste hacienda-bezitsters, Senora Dona Juana Ross de Edwards is de dochter van engelsche
+ouders. Haar goederen zijn enorm winstgevend; maar een groot deel der opbrengst wordt voor liefdadige doeleinden besteed.
+Een familie Swinburne, nauw verwant met den engelschen dichter van dien naam, heeft al drie geslachten lang in Chili gewoond,
+meestal op de hacienda.
+
+</p>
+<p id="d0e494">Een leger van arbeiders is op zulk een landgoed werkzaam. De administrateur leidt de geheele inrichting, en onder hem staan
+<i>capataces</i> of opzichters, die toezicht houden op de gewone landarbeiders. De <i>guaso</i> uit Chili is een type, dat veel gelijkt op den <i>gaucho</i> uit Argentini&euml; en den <i>cowboy</i> van Noord-Amerika. De werklieden leven zeer eenvoudig; <i>mote</i> of gekookte ma&iuml;s is hun hoofdvoedsel; maar op feestdagen nemen zij hun kans waar. Vooral de verjaardag van den patroon wordt
+luisterrijk gevierd.
+
+</p>
+<p id="d0e511">Wie van het buitenleven houdt, ziet op zoo'n hacienda een aardige vereeniging van winstgevend werk en gezond levensgenot,
+en het is onmogelijk, zich een juist denkbeeld te maken van het chileensche volkskarakter, zonder de Chilenen te zien in de
+meest representatieve van alle chileensche woningen, de hacienda.
+
+</p>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+***** This file should be named 13867-h.htm or 13867-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/8/6/13867/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-145.jpg b/old/13867-h/img/p1906-145.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6465186
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-145.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-148-1.jpg b/old/13867-h/img/p1906-148-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c43fb23
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-148-1.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-148-2.jpg b/old/13867-h/img/p1906-148-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..52efdf2
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-148-2.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-149.jpg b/old/13867-h/img/p1906-149.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c41611e
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-149.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-151.jpg b/old/13867-h/img/p1906-151.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d70d873
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-151.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-152-1.jpg b/old/13867-h/img/p1906-152-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fc3ed48
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-152-1.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-152-2.jpg b/old/13867-h/img/p1906-152-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9572ab5
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-152-2.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-153.jpg b/old/13867-h/img/p1906-153.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f45657a
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-153.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-156-1.jpg b/old/13867-h/img/p1906-156-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1b397c5
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-156-1.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-156-2.jpg b/old/13867-h/img/p1906-156-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..858245d
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-156-2.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-157-1.jpg b/old/13867-h/img/p1906-157-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5067a30
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-157-1.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-157-2.jpg b/old/13867-h/img/p1906-157-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0ebb4a4
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-157-2.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-160-1.jpg b/old/13867-h/img/p1906-160-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..abc2534
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-160-1.jpg
diff --git a/old/13867-h/img/p1906-160-2.jpg b/old/13867-h/img/p1906-160-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..89d591a
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/img/p1906-160-2.jpg
diff --git a/old/13867-h/style/amazonia.css b/old/13867-h/style/amazonia.css
new file mode 100644
index 0000000..f3a05a3
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/style/amazonia.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* amazonia.css -- color scheme Amazonia, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFF5; /* #FFFFF5; very light green */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend, hr.noteseparator
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #808000; /* #808000;  olive green */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/old/13867-h/style/arctic.css b/old/13867-h/style/arctic.css
new file mode 100644
index 0000000..63bc14d
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/style/arctic.css
@@ -0,0 +1,33 @@
+/* arctic.css -- color scheme Arctic, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFFF;
+	font-family: Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6
+{
+	color: #001FA4;
+	font-family: Arial, sans-serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #001FA4;
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: #AAAAAA;
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: red;
+}
diff --git a/old/13867-h/style/borneo.css b/old/13867-h/style/borneo.css
new file mode 100644
index 0000000..51cc9bc
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/style/borneo.css
@@ -0,0 +1,26 @@
+/* borneo.css -- color scheme Borneo, for use with Gutenberg stylesheet */
+
+body
+{
+	background:  #FFFFEE; /* #FFFFEE;  light yellowish brown */
+}
+
+body, a.hidden
+{
+	color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .noteref, span.leftnote, p.legend
+{
+	color: #880000; /* #880000; brownish red */
+}
+
+.navline, span.rightnote, span.pageno
+{
+	color:  #AC8D70; /* #AC8D70; sepia */
+}
+
+a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: #D25C00; /* #D25C00; orange brown */
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/old/13867-h/style/gutenberg.css b/old/13867-h/style/gutenberg.css
new file mode 100644
index 0000000..c780361
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/style/gutenberg.css
@@ -0,0 +1,387 @@
+/* 
+	gutenberg.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+
+/*
+body - body of html page; define overall properties
+*/
+
+body
+{
+	line-height: 1.44em;
+	font-family: times, serif;
+	font-size: 1em;
+	font-weight: normal;
+	margin: 1.58em 16% 1.58em 16%; 
+	width: auto;
+	letter-spacing: normal;
+	text-transform: none;
+	word-spacing: normal;
+	font-size-adjust: 0.58;
+}
+
+/* title Page headers */
+
+h2.docImprint, h1.docTitle, h2.byline
+{
+	text-align: center;
+}
+
+h2.byline
+{
+	font-size: 1.14em;
+	line-height: 2em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+	font-size: 1.44em;
+	font-weight: bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+	font-size: 1.14em;
+	font-weight: normal;
+}
+
+/*
+
+h1..h5 headers
+
+class
+	sub		subtitle	
+
+*/
+
+h1
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 2em; 
+	font-style: normal; 
+	font-weight: 600; 
+	letter-spacing: normal; 
+	text-decoration: none; 
+	text-transform: none; 
+	word-spacing: normal; 
+	font-size-adjust: .4;
+
+	line-height: 1.5em;
+
+	margin-bottom: 0.33em; 
+	margin-top: 1.33em; 
+}
+
+h2
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.44em; 
+	line-height: 1.2em;
+
+}
+
+h3
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.2em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+h4
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+h5
+{
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	font-size: 1.0em; 
+	font-style: italic;
+	font-weight: 400; 
+	line-height: 1.0em;
+}
+
+
+/*
+p -- paragraph
+
+class
+	initial		initial paragraph of chapter, i.e. no indentation
+	argument	argument, the list of topics at the head of a chapter
+	note		footnote
+	quote		quoted material, like blockquote
+	stb		small thematic break
+	mtb		medium thematic break
+	ltb		large thematic break
+	navline		navigation line
+	figure		figure, plate, illustration
+	legend		legend with figure, plate, or other type of illustration
+*/
+
+p
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.poetry
+{
+	margin: 0em 10% 1.58em 10%;
+	/* font-style: italic; */
+}
+
+p.initial
+{
+	text-indent: 0em;
+}
+
+p.argument, p.note
+{
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+p.argument
+{
+	margin: 1.58em 10% 1.58em 10%;
+}
+
+p.quote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.blockquote
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+	margin: 1.58em 5% 1.58em 5%;
+}
+
+div.notetext
+{
+	font-size: 0.9em;
+	line-height: 1.3em;
+}
+
+div.divFigure
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figureHead
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.figure, p.legend
+{
+	text-align: center;
+}
+
+p.legend
+{
+	font-size: 0.9em;
+	margin-top: 0;
+}
+
+p.navline
+{
+	text-indent: 0em;
+	text-align: center;
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.smallprint, li.smallprint
+{
+	font-size: 0.8em;
+	line-height: 1.1em;
+	color: #666666;
+}
+
+/* Special cases for Filipino Riddles */
+
+
+p.question
+{
+	text-align: left;
+	margin-bottom: 0em;
+}
+
+p.answer
+{
+	text-align: right;
+	margin-top: 0em;
+}
+
+p.explanation
+{
+	margin-left: 0.9em;
+	margin-right: 0.9em;
+	font-size: smaller;
+}
+
+
+/*
+// span -- used for special effects in formatting.
+//
+// class
+//	 leftnote	note in the left margin
+//	 rightnote	note in the right margin
+//	 pageno		page number, inserted at location of original page break.
+//
+// Note that the positioning only works properly in IE 5.0.
+*/
+
+span.leftnote 
+{
+	position:absolute;
+	left:1%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	font-size:0.8em; 
+	text-indent: 0em;
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.rightnote, span.pageno
+{
+	position:absolute;
+	left:86%;
+	height:0em;
+	width:14%;
+	text-align:right;
+	text-indent:0em;
+	font-size:0.8em; 
+	line-height: 1.2em;
+}
+
+span.lineno
+{
+	position: absolute;
+	left: 12%;
+	height: 0em;
+	width: 12%;
+	text-align: right;
+	text-indent: 0em;
+	font-size: 0.6em; 
+	line-height: 1em;
+	font-style: normal;
+}
+
+.Greek
+{
+	font-family: Gentium, Arial Unicode MS, serif;	/* font that supports classical Greek */
+}
+
+.Arabic
+{
+	font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;	/* font that supports Arabic */
+}
+
+.letterspaced
+{
+	letter-spacing: 0.2em;
+}
+
+span.smallcaps
+{
+	font-variant: small-caps;
+}
+
+/*
+a -- anchor
+
+class
+  offsite
+  gloss	glossary entry; should be less visible
+  noteref	(foot) note reference.
+  hidden
+  navline
+*/
+
+a.navline
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.navline:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.hidden:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+a.noteref:hover
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+a.noteref
+{
+	text-decoration: none;
+	font-size: 0.7em;
+	vertical-align: super;
+}
+
+a.hidden
+{
+	text-decoration: none;
+}
+
+hr
+{
+	width: 100%;
+	height: 1px;
+	color: black;
+}
+
+hr.noteseparator
+{
+	width: 25%;
+	height: 1px;
+	text-align: left;
+}
+
+/*
+// ol ul -- ordered list, unordered list
+//
+// class
+//	toc	table of contents
+*/
+
+
+/*
+// li -- list item
+//
+// class
+//	toc_h1	table of contents h1
+//	toc_h2
+
+// table -- table
+*/
+
+table.navline
+{
+	font-size: 0.7em;
+	font-family: 'TITUS Cyberbit Basic', helvetica, sans-serif;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+	margin-top: 0em;
+	margin-bottom: 0em;
+}
diff --git a/old/13867-h/style/print.css b/old/13867-h/style/print.css
new file mode 100644
index 0000000..764ba41
--- /dev/null
+++ b/old/13867-h/style/print.css
@@ -0,0 +1,36 @@
+/* 
+	print.css --- A stylesheet for HTML in gutenberg HTML files, optimized for printing.
+
+	Jeroen Hellingman
+
+	This file is hereby irrevocably dedicated to the Public Domain.
+*/
+
+body
+{
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+	margin: 12pt 1cm 12pt 1cm; 
+	font-size: 11pt;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5
+{
+	color: black;
+	font-family: Gentium, Times New Roman, serif;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .navline, span.rightnote, span.pageno, span.lineno
+{
+	color: black;
+}
+
+a, a.navline:hover, a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+	color: black;
+	text-decoration: none;
+}
+
+span.pageno
+{
+	font-size: 6pt;
+}
\ No newline at end of file
diff --git a/old/13867.txt b/old/13867.txt
new file mode 100644
index 0000000..75559eb
--- /dev/null
+++ b/old/13867.txt
@@ -0,0 +1,1652 @@
+The Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Author: Marie Robinson Wright
+
+Release Date: October 25, 2004 [EBook #13867]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Marie Robinson Wright
+
+
+
+Aan de vrouwen van Chili draagt "met waardeering en bewondering van
+haar uitstekende hoedanigheden van geest en hart" de schrijfster, Marie
+Robinson Wright van Philadelphia, haar groot werk _The Republic Chile_
+op. Het rijk uitgemonsterde en keurig uitgegeven boek is tegelijk te
+Philadelphia en te Londen verschenen. Het geeft geen reisverhaal,
+maar behandelt in een reeks van aangenaam geschreven hoofdstukken
+Chili's geschiedenis en zijn tegenwoordige regeering, zijn financieelen
+toestand en zijn buitenlandschen handel, de hoofdstad Santiago en den
+heuvel Santa Lucia, de vloot, het leger, het maatschappelijk leven,
+kerken en liefdadigheid, de universiteit met bibliotheken en musea, het
+opvoedingssysteem en den stand van schilder- en van beeldhouwkunst. 't
+Gewaagt van de drie zones, waarin Chili natuurkundig en dus ook uit het
+oogpunt van zijn flora en zijn fauna te verdeelen valt, van Valparaiso,
+Chili's eerste handelsstad, en van het chileensch Trouville, 't mooie
+Vina del Mar; van 't leven op een hacienda, van de wijnproductie en
+de warme bronnen; van den rijkdom aan salpeter en de Lota-mijnen;
+van de opbrengst aan delfstoffen als goud, zilver, ijzer, koper en
+steenkool; van spoorwegen en stoombooten, landbouw en industrie, en ten
+slotte van die verre zuidelijke streken in de langgerekte republiek,
+Patagonie met Punta Arenas, Vuurland en het eenzame Juan Fernandez.
+
+Wellicht zal het den nederlandschen lezer thans in 't bijzonder
+interesseeren, nu onze minister van Waterstaat er vertoeft om het
+land van zijn bekwaamheid als ingenieur te doen profiteeren volgens
+een reeds vroeger aanvaarde verplichting.
+
+Wij zullen hier en daar een greep doen uit de rijke stof, die door
+de schrijfster degelijk wordt beheerscht, hetgeen niet behoeft
+te verwonderen, daar zij vijf jaren aaneen in Zuid-Amerika heeft
+gereisd en groote tochten ondernam van den Boven-Amazonenstroom tot
+Vuurland en van den Atlantischen tot den Stillen Oceaan. Driemaal deed
+zij de spoorreis over de Andes-keten, en Chili trok haar van alle
+zuid-amerikaansche republieken het meest aan. Daar bracht zij twee
+jaren door en leerde er land en volk grondig kennen. Beide looft
+en prijst zij, en het is haar een genoegen, heldere denkbeelden
+over de interessante republiek en hare hulpmiddelen te mogen helpen
+verspreiden.
+
+"Het doet mij leed," schrijft zij, "dat ik, bij de meer uitvoerige
+behandeling van Chili's jongste geschiedenis, genoodzaakt ben geweest,
+de annalen van het roemrijke verleden kort samen te vatten. Daar toch
+vindt men in overvloed bewijzen van groote dapperheid en opofferende
+vaderlandsliefde. Dezelfde karakteristieke trekken, die het chileensche
+volk sterk hebben gemaakt in de verdediging zijner nationale rechten,
+hebben het ook de geestkracht en den ondernemingslust gegeven, die
+noodig zijn, om het in handel en industrie tot een flinke hoogte te
+brengen, en er is thans geen enkel land in Zuid-Amerika, waar de
+algemeene vooruitgang gestadiger en degelijker is geweest en waar
+men zijn betrekkingen tot buitenlandsche machten op beter en hechter
+grondvesten heeft kunnen bouwen. Wat intellectueele beschaving betreft,
+nemen de Chileenen een eereplaats in onder de meest vooruitstrevende
+volken, en hun geleerden, schilders en beeldhouwers hebben zich naam
+gemaakt in de hoogste kringen van Europa en Amerika."
+
+De vooruitzichten zijn bijzonder gunstig voor den vooruitgang van
+de republiek, want de twintigste eeuw ziet den handel meer dan ooit
+vroeger zijn aandacht wijden aan de havens van den Stillen Oceaan.
+
+Aan Santiago valt daarbij een eereplaats ten deel, de mooie stad
+met haar witte kroon van de Andesketen. De stad ligt in prachtige,
+schilderachtige omgeving, als een koningin in een reuzenkasteel,
+haar door de natuur geschonken, waar de muren van het onvergankelijke
+graniet der Cordillera's opgetrokken zijn, en torens tot den hemel
+reiken. Zij ligt open naar het Westen, als wachtte zij van daar de
+groote toekomst, die in dit land van belofte voor haar is weggelegd. En
+van de met sneeuw bedekte toppen achter haar, die scherp tegen den
+blauwen hemel afsteken, ligt zonder eenige begrenzing voor haar de
+eindelooze Stille Oceaan, waar geen vreemde mogendheid de uitbreiding
+van Santiago's handel kan beperken.
+
+Het is onmogelijk, zich een liefelijker beeld te denken, dan dat,
+hetwelk Santiago aanbiedt bij zonsondergang, als de stad gehuld is
+in het purper en het goud, dat op de Andestoppen straalt en hen
+in warmen gloed zet. Er is iets, dat aan Rome herinnert in deze
+chileensche hoofdstad met haar mooien heuvel, die als een koepel van
+een kerk midden uit haar straten oprijst; maar terwijl de heuvel van
+het Quirinaal de macht en 't aanzien van het koningschap belichaamt,
+is Santa Lucia, de tegenhanger in Chili, een symbool van den geest der
+vrijheid, heerschend in de Nieuwe Wereld. De paleizen van grooten en
+van souvereinen worden hier vervangen door de schouwburgen en villa's
+van een vrij en onafhankelijk volk.
+
+De Alameda is wel genoemd de Via Appia van dit westersch Rome. In de
+dagen, toen Chili nog een spaansche kolonie was, hielden de spaansche
+gouverneurs langs dien weg hun luisterrijken intocht. Later, in de
+opwindende dagen van den vrijheidsoorlog, hadden de overwinnende
+legers hier het eerst de welkomstgroeten in ontvangst te nemen, die
+hen later zoo overvloedig op de openbare pleinen der hoofdstad te
+beurt vielen. Langs dezen weg, die nu de mooiste straat der stad is,
+treedt ook tegenwoordig de bezoeker Santiago binnen in de schaduw
+van statige boomen, voorbij fonteinen en standbeelden en prachtige
+bloemen, bekoord door het fraaie uitzicht op den Santa Lucia met de
+trotsche toppen der Cordillera's op den achtergrond.
+
+Die Alameda de las Delicias is bijna drie mijlen lang en
+driehonderdvijftig voet breed en loopt door de stad van Santa Lucia
+naar het Centrale Spoorwegstation. Van een eenvoudigen straatweg
+naar de oude koloniale hoofdstad is het de voornaamste boulevard der
+moderne metropolis geworden, die zelve zich uit een plaatsje van weinig
+beteekenis tot een der meest bekoorlijke steden heeft ontwikkeld.
+
+Gelegen in het dal der Mapocho, heeft de stad vroeger veel te lijden
+gehad van de overstroomingen der rivier, en eerst door de geheele
+kanalizatie van het rivierbed, die in 1891 werd voltooid, is de
+tegenwoordige toestand verkregen, waardoor men voor alle invloeden
+van storm en overstrooming veilig is.
+
+Voor den onafhankelijkheidsoorlog, waardoor op 18 September 1810
+de republiek Chili werd geboren, was Santiago niet veel meer dan
+een spaansch dorp, bestaande uit huizen van een verdieping en met
+geen andere aantrekkelijkheid dan een paar pleinen en parken en de
+particuliere patio's, bekend uit alle spaansche steden. De plaats
+breidde zich gaandeweg uit, maar altijd naar gewone, traditioneele
+begrippen, zonder de moderne verbeteringen der steden van den nieuweren
+tijd. De Alameda de las Delicias was gedurende twee eeuwen na de
+verovering een gewone weg, belangrijker wordend, naarmate de stad
+zich uitbreidde, maar toch geen drukke verkeersweg.
+
+Daar zij was aangelegd in de oude bedding van een tak der Mapocho,
+werd de Almeda met haar moerassigen grond en oneffen bestrating eerder
+beschouwd als een gebrek dan als een sieraad van de hoofdstad. De
+mooiste straat in koloniale tijden en de populaire wandelweg was de
+Paseo de la Piramide, die langs den zuidelijken oever van de Mapocho
+liep en door treurwilgen werd ingesloten.
+
+Eerst in de laatste helft der 19de eeuw had de verandering plaats,
+die de hoofdstad maakte tot de tegenwoordige moderne stad met
+haar welonderhouden parken en pleinen, mooie huizen en breede
+straten. Tijdens het bestuur van Don Benjamin Vicuna Mackenna werd
+de stad in 1872 geplaveid en kreeg een betere verlichting, de Alameda
+werd verbeterd en de Santa-Luciaheuvel werd van een onoogelijke hoogte
+midden in de stad tot een heerlijk park. Deze verbeteringen waren
+noodzakelijk geworden met den nieuwen stijl en de sierlijkheid der
+rijke woonhuizen en der openbare gebouwen van de stad. Het vroegere
+verouderde voorkomen maakte plaats voor de moderniteit van heden,
+en de toewijding der bewoners van Santiago aan hun stad bleek uit tal
+van particuliere bijdragen voor de verfraaiing. Zoo is het geliefde
+Cousino-park genoemd naar den schenker, den millionair Don Luis
+Cousino, die den grond aan de gemeente afstond.
+
+Het groote fortuin van de Cousino's werd een halve eeuw geleden
+gemaakt, toen de chileensche kapitalist de groote onderneming waagde
+van de exploitatie der steenkolenmijnen in het Lotadistrict. Lota
+is nu het bloeiende middelpunt van een nijverheidsgebied en ligt
+dichtbij Coronel in de provincie Concepcion. De geheele bevolking
+van 15000 zielen is afhankelijk van de mijnmaatschappij, waarin de
+familie Cousino den toon aangeeft. Senor Don Matias Cousino kocht in
+1852 den grond en begon terstond op energieke wijze de exploitatie.
+
+Bij zijn dood, tien jaren later, ging de bezitting over in handen
+van zijn zoon Senor Don Luis Cousino, die in 1869 de maatschappij
+Esplotadora de Lota y Coronel stichtte en 't grootste getal aandeelen
+zelf behield. Hij bracht de onderneming tot groote hoogte en veel
+andere giften aan de gemeenschap getuigen, met het Cousino-park
+in Santiago, van zijn mildheid. Zijn weduwe Senora Dona Isidora
+Goyenechea de Cousino kocht alle aandeelen op en werd eenige
+eigenares van de Lota-maatschappij. Zij was een tijdlang de rijkste
+vrouw ter wereld, toen haar vermogen op zeventig millioen dollars
+werd geschat. Eenige malen stak zij den oceaan over, om eenigen
+tijd in Europa te vertoeven, en in Parijs was zij als de door de
+fortuin meest begunstigde vrouw bekend, terwijl de _Rue Lota_ naar
+haar werd genoemd. Met haar eigen schip deed Senora Cousino een reis
+naar het Oosten, bezocht de Sandwich-eilanden en werd overal als een
+koninklijke gast gehuldigd. Bij haar dood in 1898 werd de bezitting
+geerfd door haar zes kinderen, van wie vier, Don Alberto, Don Carlos,
+Dona Adriana en Dona Loreto, nog in leven zijn.
+
+Het stadje Lota ligt op vijf mijlen afstands van Coronel, waarmee het
+door den Arauco-spoorweg is verbonden. Het is verdeeld in Lota Alta
+of de bovenstad en Lota Abajo, de benedenstad aan den voet van den
+heuvel. De bovenstad behoort aan de Compania Esplotadora de Lota,
+en men vindt er de kantoren der maatschappij met de woningen der
+beambten en werklieden, hun kerk en school en hospitaal. In een kleine
+dagreis per spoor bereikt men Santiago, waar de eigenaars der mijnen
+resideeren. Maar te Lota hebben zij ook een paleisje met een prachtig
+park, dat met de grootste zorg wordt onderhouden, in tegenstelling
+met het huis, dat na den dood van Senora Cousino onbewoond is gebleven.
+
+Maar om op Santiago en de Alameda terug te komen, die rijweg is de
+bekoorlijkste van alle zuid-amerikaansche _paseo's_. Men ziet er
+niet enkel weelde en mooie equipages, maar tevens is men er als in
+een museum, in Chili's _Ruhmeshalle_, niet besloten binnen vier muren,
+maar in de open lucht tusschen boomen en bloemen, fonteinen en vijvers,
+waar de vogels zingen, en de kinderen spelen en waar de geschiedenis,
+verteld in brons en marmer, de menschen kan opwekken tot moed en
+vaderlandsliefde. Het edele voorbeeld van de vereeuwigde helden
+wordt er den jongen menschen voortdurend voor oogen gesteld. Niet
+alleen als werken van kunst wekken de standbeelden en de monumenten
+van de Alameda onze bewondering, maar ook als blijken van de nobele
+gevoelens der natie, die dit middel heeft te baat genomen, om haar
+dankbaarheid te toonen jegens de helden uit de bevrijdingsoorlogen.
+
+Een trotsch monument herinnert aan den grooten generaal Don Jose
+San Martin, te paard voorgesteld met het vrijheidsvaandel in de
+rechterhand. Het werd onthuld op 5 April 1863, den verjaardag
+van Maipo. Die slag van 5 April 1818 in de vlakte van Maipo,
+eenige mijlen ten zuiden van de hoofdstad, was een schitterende
+overwinning van de republikeinen over het leger van de royalisten,
+tegen wie de jonge republiek zich telkens weer had te wapenen na
+haar onafhankelijkheidsverklaring.
+
+Een ander ruiterstandbeeld is er verrezen voor den grootsten
+chileenschen generaal Bernardo O'Higgins, wiens dapperheid en
+vaderlandsliefde indrukwekkend gesymbolizeerd zijn in de bronzen
+figuur, die hem voorstelt, zooals hij Rancagua ontruimt met zijn
+dappere soldaten en, wijzend op Santiago, uitroept: "Wij geven noch
+vragen kwartier". Het standbeeld staat op een voetstuk van wit
+marmer met basreliefs, die de belangrijkste gevechten weergeven,
+waarin generaal O'Higgins zich onderscheidde.
+
+De vader van dezen generaal was Ambrosio O'Higgins, die in 1788 door
+den koning van Spanje tot gouverneur van Chili benoemd was. Hij zocht
+niet, als zijn voorgangers, onophoudelijk zijn voldoening in den
+strijd tegen de Araucaniers, de oorspronkelijke bevolking, maar hij
+trachtte den vrede te bevestigen en het land tot bloei te brengen. Hij
+was Ier van geboorte, ging naar Spanje en vestigde zich als koopman in
+Peru. Hij verloor zijn vermogen, stelde zich in dienst des konings en
+ging naar Chili. Zijn eerlijkheid en zijn scherp verstand vestigden
+de aandacht op hem en in een voorspoedige carriere bracht hij het
+tot het ambt van gouverneur van Chili. De noordelijke provincies,
+die over 't geheel verwaarloosd waren, bezocht hij in persoon, deed
+onderzoekingen in de woestijn van Atocama en keerde over Valparaiso
+naar Santiago terug.
+
+Als gevolg van die reis kwamen er een groot aantal verbeteringen in
+den toestand der Indianen, die op het land of in de mijnen werkten, en
+zijn uitstekend bewind bleek ook uit de wijze, waarop hij tegenover de
+Araucaniers handelde. Hij verbood, hen zonder noodzaak aan te vallen
+of te beleedigen, en ofschoon de troepen ten allen tijde op oorlog
+voorbereid moesten zijn, mocht geen poging worden verzuimd, om den
+vrede te handhaven. De uitslag bewees, hoe beleidvol zijn optreden was,
+want de Indianen, die zagen hoe de Spanjaarden op hun hoede waren,
+zorgden wel, dat ze geen aanval waagden, en in het veilige gevoel,
+dat hen geen gevaar dreigde, als zij zich rustig hielden, begonnen ze
+hun velden ijverig te bebouwen. Aan de openbare wegen liet gouverneur
+O'Higgins groote zorg besteden, en tegen de overstroomingen der
+Mapocho beveiligde hij de hoofdstad door doelmatig aangebrachte dammen.
+
+In 1789 vaardigde hij een decreet uit, waarbij alle indiaansche slaven
+vrij werden verklaard, hoewel hij de landeigenaars daardoor tegen
+zich in het harnas joeg en zich den haat op den hals haalde van de
+eigenaars der mijnen, waarin slaven werkten. Het belastingstelsel
+onderging allerlei verbeteringen en altijd was hij in de weer, den
+weg te effenen voor handel, industrie en landbouw.
+
+De hoogste positie, die de kroon in die dagen in Zuid-Amerika te
+vergeven had, viel hem als blijk van de bijzondere tevredenheid
+des konings in 1795 ten deel, namelijk den post van onderkoning van
+Peru. Het volgend jaar reisde hij naar Lima, maar hij liet in zijn
+geliefd Chili zijn zoon Bernardo achter, die bestemd was, zulk een
+groote rol te spelen in de latere politiek van Chili. Hij toch werd een
+der helden uit den vrijheidsoorlog, een der stichters van de republiek.
+
+Want door de grootere ontwikkeling in staatkundig en maatschappelijk
+opzicht, door het betere onderwijs vooral, begonnen de Chilenen
+het onrecht in te zien van sommige spaansche regeeringsmaatregelen
+en van het dwangstelsel, dat hen in allerlei richting hinderde in
+den vooruitgang. Bemoeilijking van den handel, overmatige invloed
+van de geestelijkheid, verbod van lectuur, gemis aan vrijheid van
+drukpers en van vereeniging en vergadering, dat alles werd meer
+en meer als een belemmering gevoeld, vooral na de ontroerende
+voorbeelden van den vrijheidsoorlog in Noord-Amerika en van de
+Fransche Revolutie. De begeerte, om meer te weten te komen van de
+buitenwereld, was een prikkel tot het koopen der verboden lectuur
+en gaf tevens een verklaring van de populariteit der _tertulia's_
+of avondbijeenkomsten in de salons der personen, die in Europa hadden
+gereisd en op de hoogte waren der nieuwere vrijheidsbegrippen, en de
+boeken der bekende fransche schrijvers uit die dagen hadden meegenomen.
+
+Tijdens de regeering van gouverneur Carrasco, van 1808 tot 1810,
+nam de zucht naar vrijheid een meer definitieven vorm aan; Napoleons
+verovering van Spanje en de gevangenneming van den spaanschen koning
+steunden den geest van vrijheid, en op 16 Juni 1810 moest gouverneur
+Carrasco afstand doen, vooral onder pressie van den _cabildo_ of het
+stadsbestuur van Santiago.
+
+Er werd een Administratieve Raad gekozen, die de regeeringsmacht zou
+in handen hebben tot een Nationaal Congres bijeengekomen zou zijn,
+om den regeeringsvorm vast te stellen. De openbare vergadering van 18
+September 1810 besloot tot de instelling van de Junta Gubernativa,
+de eerste onafhankelijke regeering in Chili. Een dag van glorie
+was die geboortedag der republiek, de opwinding in de hoofdstad
+was buitengewoon groot en de straten waren vroolijk en luidruchtig,
+overstraald door de lichten der illuminatie, omgolfd door de tonen
+der muziek.
+
+Enkele maanden later kwam het eerste Congres, de vergadering van
+afgevaardigden des volks bijeen. Onder de allereerst aangenomen wetten
+was er een tot volkomen afschaffing der slavernij. Tot eer van de
+jonge natie zij gezegd, dat nu zij zelve als volk haar vrijheid had
+gewonnen, zij ook begeerde, dat ieder individu op chileenschen grond
+de rechten van de vrijheid zou genieten. Van de republiek Chili kan
+evenals van Mexico worden gezegd, dat haar vrije vlag nooit boven
+slaven heeft gewapperd.
+
+Toen kwam er echter, als zoo dikwijls in dergelijke omstandigheden,
+persoonlijke eerzucht in het spel, die dreigde, 't goed begonnen werk
+te storen, en bij de twisten en oneenigheden tusschen de leiders van
+het burgerlijk bestuur moest men gedoogen, dat een spaansch leger
+uit Peru een inval deed, om het land voor Spanje te heroveren.
+
+In Januari 1813 landden de spaansche troepen onder generaal Pareja te
+Ancud op het eiland Chiloe en spoedig daarna te Valdivia, Talcahuano en
+Concepcion. In die meer afgelegen provincies waren, als indertijd in
+de Vendee in Frankrijk, veel royalisten, die zich nu bij de spaansche
+troepen voegden en op de hoofdstad Santiago aantrokken.
+
+Doch de voortgang van Pareja's leger werd gestuit te Chillan door het
+patriottenleger onder generaal Carrera, die al spoedig als bevelhebber
+plaats maakte voor O'Higgins, wiens talenten de aandacht van de Junta
+hadden getrokken en die in den strijd veel steun vond bij kolonel Juan
+Mackenna. Er werd een wapenstilstand gesloten, dat men de legers zou
+kunnen reorganizeeren, en op 1 October 1814 werd de strijd hervat met
+het gevecht bij Rancagua, toen het spaansche leger, dat versterking
+uit Peru had gekregen, onder generaal Osorio tegen O'Higgins optrad
+met een vijfmaal zoo sterke macht als die der republiek.
+
+Er volgde een noodlottige nederlaag na een tweedaagschen strijd en
+een heftige verdediging van Rancagua, waarna de spaansche generaal
+er zijn intocht hield en O'Higgins zijn beroemden terugtocht ondernam.
+
+Weldra volgde de intocht der Spanjaarden in Santiago en drie jaren
+lang heerschten zij opnieuw over Chili.
+
+Die jaren waren echter de voorbereiding voor nieuwen strijd, en de
+beide helden O'Higgins en generaal San Martin wachtten met andere naar
+Argentinie uitgewekenen den geschikten tijd af. In Januari 1817 begon
+de marsch over het Andesgebergte door den Uspallata-pas. Het was een
+lange en moeilijke tocht, maar de uitslag van het op 12 Februari bij
+Chacabuco geleverde gevecht beloonde de moeite. Daar werd opnieuw voor
+de vrijheid van Chili met schitterenden uitslag gestreden, en het daar
+gegeven voorbeeld werkte aanstekelijk in de andere zuid-amerikaansche
+kolonien van Spanje.
+
+Nog eenmaal probeerde een spaansch leger de herovering. Generaal San
+Martin trok het tegemoet, en in de vlakte van Maipo, enkele mijlen
+ten zuiden van de hoofdstad, had op 5 April 1818 een beslissende slag
+plaats, die den royalisten alle verdere kansen ontnam.
+
+O'Higgins was tot Opperdirecteur van den Regeeringsraad benoemd en
+leidde het bestuur in Chili tot 1823. Hij was met dictatoriale macht
+bekleed en velen verweten hem een te eigenmachtig optreden. De held
+van Chacabuco moest zijn gezag neerleggen en generaal Ramon Freire
+nam zijn plaats in. O'Higgins stierf een jaar later. Een praalgraf op
+het kerkhof van Santiago wijst de plaats aan, waar hij ligt begraven
+en, zooals wij reeds zagen, op de Alameda van Santiago staat zijn
+ruiterstandbeeld.
+
+Het eigenlijk middelpunt der hoofdstad is de Plaza de la Independencia
+of de Plaza de Armas. Bloemen vormen het centrum van dat plein,
+waaromheen men fraaie gebouwen ziet als de kathedraal en het
+bisschoppelijk paleis, het postkantoor, 't gemeentehuis, telegraaf
+kantoor e.a. Twee der zijden worden door winkels ingenomen, onder hun
+schilderachtige booggalerijen, de _portales_. 's Avonds wandelt er
+de deftige chileensche wereld, zooals in andere spaansche landen ook
+de _paseo_ of wandeling op de Plaza een dagelijksch verschijnsel is.
+
+Een droevige gebeurtenis had op het plein plaats in 1863, toen een
+vreeselijke brand de Compania-kerk verwoestte, bij welke gelegenheid
+meer dan duizend menschen, voor het meerendeel vrouwen, omkwamen. De
+stad is meermalen door hevige branden geteisterd. Nog pas, op 27
+Februari van dit jaar 1906, brandde de schouwburg van San Martin af,
+waarbij ook eenige dooden vielen te betreuren en honderden gekwetst
+werden.
+
+Het nieuwe Congresgebouw, ook aan het plein, werd juist gebouwd,
+toen de brand der Compania-kerk voorviel; toen het in 1875 voltooid
+was, besloeg het mee de terreinen, die door den kerkbrand vrijgekomen
+waren. Het is een der fraaiste openbare gebouwen van Zuid-Amerika. Ook
+het Caso de Moneda, de Munt, maakt veel indruk, vooral door zijn
+grootte; het bevat ook de gouvernementszalen voor den ministerraad. De
+vele _patio's_ of binnenpleinen, tusschen de afzonderlijke gedeelten,
+verminderen de strenge somberheid van het zware monumentale gebouw.
+
+Rondom Santiago zijn allerlei aardige plaatsjes gelegen, die men per
+tram of trein of omnibus bereiken kan. Apoquindo is allerliefelijkst
+gelegen als in een nestje tusschen heuvels. San Bernardo is een
+schilderachtig stadje te midden van weiden en dicht genoeg bij de
+Cordillera's, om 't genot te hebben van den koelen bergwind. Ook
+Santiago, dat bijna twee duizend voet boven het niveau der zee ligt,
+kan zelfs midden in den zomer koel zijn, want de grootste bekoring
+van Santiago is niet gelegen in de mooie huizen en de statige
+openbare gebouwen, ook niet in de aangename omgeving, maar in de
+onvergelijkelijke atmosfeer. Zoowel de winters als de zomers hebben een
+prettige temperatuur, ondanks de dichte nabijheid van de Cordillera's,
+die vele maanden van het jaar een zwaren mantel van sneeuw dragen en
+welker hoogste toppen onder eeuwige sneeuw verscholen liggen.
+
+Als een gulden lint omboordt Chili een groot deel van de kust
+van Zuid-Amerika. Het is een verwonderlijk smal land, bijna drie
+duizend mijlen lang en minder dan gemiddeld honderd mijlen breed. Uit
+natuurkundig oogpunt biedt het de grootste verscheidenheid aan. In
+'t Noorden de groote, woeste salpeterdistricten, in Midden Chili
+de prachtige, begroeide berghellingen met wijngaarden en heerlijke
+oofttuinen, zonnige korenvelden, en in het Zuiden de woeste fjorden aan
+de straat van Magellaens, met Vuurland en de verlaten eilandenwereld
+er omheen.
+
+Ook het klimaat van Chili biedt groote verschillen aan, niet enkel
+doordien het zich over dertig breedtegraden uitstrekt, maar ook door
+den invloed van de winden der Cordillera's en de zeestroomingen
+van den Grooten Oceaan. In het Noorden wisselt de temperatuur het
+geheele jaar door binnen een verschil van niet meer dan tien graden
+Celsius. Er valt bijna geen regen ten noorden van 27 deg. Z.B., en in de
+woestijn bij Tarapaca is de laatste hevige regenval bijna honderd
+jaar geleden. Door zwaren dauw wordt echter de grond er nu en dan
+bevochtigd. De koude stroom van den Zuid-Pacifischen Oceaan oefent
+in den zomer een verkwikkenden invloed uit op de temperatuur, zoodat
+de hitte nooit buitengewoon groot is.
+
+In Midden-Chili is het klimaat gematigd en heerlijk; men kan juist
+even de vier jaargetijden onderscheiden, maar groote verschillen
+merkt men niet. Het regent alleen een weinig in den winter, en sneeuw
+valt zelden elders dan op de bergen. Zoowel aan de kust als in het
+binnenland is het land zeer gezond.
+
+In het Zuiden regent het in iedere maand en den grootsten tijd van
+het jaar is de lucht bewolkt. Vooral geldt dit voor de streek rondom
+Valdivia en Chiloe; in de Straat van Magellaens sneeuwt het veel in
+den winter, die van Mei tot Augustus duurt.
+
+Door de geheele lengte van het land strekken zich twee bergketenen
+uit, het Andesgebergte en het Kustgebergte, met kortere transversale
+ketenen daartusschen, zoodat als men het groote centrale dal volgt,
+dat van het Noorden naar het Zuiden loopt, men dat in een aantal
+kortere dalen gesplitst vindt, terwijl dwarsdalen van de Andes af de
+zee bereiken. Het resultaat is een groote verscheidenheid van heuvels
+en dalen.
+
+De Atacama-woestijn in het Noorden is, hoe woest en verlaten ook,
+niet zonder schilderachtigheid. De kale rotsen en de enkele afgelegen
+bosschen omgeven de roodbruine vlakte, en in de nauwe kloven en dalen,
+waar als-het-ware een lint van groen langs de rivieren ligt, treft
+de frischheid door de tegenstelling met de omringende dorheid.
+
+Slechts twee belangrijke rivieren vindt men in de provincie Tarapaca:
+de Camarones en de Loa met hun zijtakken, en twee in de provincie
+Atacama de Huasco en de Copiapo. Het landschap in de bergstreken van
+Coquimbo is prachtig, en waar de rivieren de Coquimbo, de Limari en
+de Choapa vloeien, treft men boomgaarden en schoone boerenhofsteden
+aan. De vruchtbaarheid van deze provincie en de rijkdom aan mineralen
+maken haar tot een kostbare schatkamer voor de republiek. De valleien
+van de Huasco en de Elqui zijn beroemd om hun edele druiven, en een
+groot aantal wijngaarden bedekken er de berghellingen. De provincie
+Coquimbo heeft voor een deel den aard van het noordelijke gebied en
+voor een ander deel dien van Centraal Chili, daar zij zoowel minerale
+producten als landbouwvoortbrengselen oplevert. Het klimaat heeft er
+sommige eigenaardigheden van de regenlooze streken, ofschoon met eenige
+wijziging. Drie of vier dagen van regen nu en dan is het allermeeste,
+wat er valt, en een gansche week van regen is iets ongehoords. Verder
+naar het Zuiden, te beginnen in de provincie Aconcagua, zoo genoemd
+naar den hoogsten top der Andesketen, beroemd geworden door de
+beklimmingen van Sir Martin Conway, den heer Fitzgerald en den heer
+Rankin, wordt de groote middenvallei breeder en zet zich voort over
+de geheele lengte van Chili tot bij den Chiloe-archipel.
+
+Sommige geologen meenen, dat de eilanden van den archipel van
+Patagonie een voortzetting zijn van het kustgebergte, en dat de zee,
+die ze scheidt van het vaste land, een ondergeloopen voortzetting
+is van het centrale dal. Dat dal is nergens schooner dan bij zijn
+begin. Het landschap is er boven alle beschrijving prachtig. In
+deze provincie ligt het schilderachtige dal Llai-Llai, of "hevige
+wind", zooals de indiaansche naam luidt, besproeid door de rivier de
+Aconcagua, die langs den noordrand vloeit. Deze rivier, die op den
+berg van denzelfden naam ontspringt, stroomt door een groot deel der
+provincie. Het is een forsche stroom, snel vlietend door de hoogere
+Cordillera's, waar hij bewonderd wordt door alle reizigers, die van
+Argentinie naar Chili reizen over den Uspallata-pas.
+
+De plantengroei is weelderig in de middenvallei, waar veel aan wijnbouw
+wordt gedaan en waar men tallooze _hacienda's_ of landgoederen
+vindt. Sommige daarvan hebben een groote uitgestrektheid; er wordt
+aan veeteelt gedaan en men ziet er korenvelden en olijvengaarden, met
+prachtige lanen van populieren er omheen. Rivieren en meren geven hier
+afwisseling aan het landschap en zijn voor de vruchtbaarheid van den
+grond van de grootste beteekenis. Het tegenwoordige besproeiingsstelsel
+dateert al uit den spaanschen tijd, ja was reeds bij de Indianen in
+gebruik voor de verovering. De waarde van een farm wordt berekend
+niet naar haar grootte, maar naar de hoeveelheid water, die voor
+irrigatie dienen kan.
+
+De rivier de Maipo besproeit de provincie Santiago en over haar
+geheele lengte verschaft zij water aan vele der beste landerijen en
+wijngaarden. De groote _hacienda's_ Puenta Alto, Santa Ines, Guindos,
+Buin en Hospital worden door deze rivier besproeid, die bij de kleine
+haven San Antonia de zee bereikt, even ten zuiden van Valparaiso. De
+Mapocho, een zijtak van de Maipo, stroomt door Santiago, en is door
+een aantal mooie bruggen overspannen.
+
+Van de vrij groote meren in de Cordillera's is het Zwarte Meer of de
+Laguna Negra het best bekend als de bron der Maipo en omdat het gezien
+kan worden door de reizigers, die den Cumbrapas overgaan. Andere meren
+zijn het Yeso-meer in de hoogere Cordillera's, en het Aculeo-meer
+aan den voet der kustketen. Het laatste, zestien vierkante mijlen
+groot, wordt druk bezocht, om de goede vischgelegenheid, die het
+water aanbiedt, en om de rijke jachtterreinen in den omtrek.
+
+Overal in die middenprovincies Santiago, O'Higgins, Colchagua, Curico,
+Talca, Maule, Linares en Nuble wordt het landschap verfraaid door
+heuvels, dikwijls met prachtige bosschen bedekt. Mooi is ook daar de
+rivier, de Maule, de eenige, die over een vrij groote lengte bevaarbaar
+is en den Stillen Oceaan bij de haven Constitucion bereikt. De streek,
+waardoor zij loopt, is een tuin gelijk, en in den zomer is over de
+geheele lengte van haar dal de oever bedekt met bloeiende boomen
+en struiken. De monding van de Maule is beroemd om de rotsen en
+klippen, die hooge zuilen en pilaren vormen, vreemd uitgesleten door
+de werking van de winden en getijden. De _Piedras de las Ventana's_
+of Vensterrotsen vertoonen de grilligste vormen, en de Iglesia of
+Kathedraalrots, die op een mijl afstands van de overige staat, ziet
+er uit als een kerk. Dit verrukkelijk plekje, waar een ruime grot
+midden in de rots aan het schip der kerk doet denken, is een geliefd
+oord voor zomeruitstapjes, en men kan het gemakkelijk per spoor of
+stoomboot bereiken.
+
+Behalve de rivier, de Maule, zijn er in deze buurt een aantal
+dergelijke stroomen, als de Rupel met haar onstuimigen zijtak, de
+Cachapoal, vloeiend door de streek der beroemde warme bronnen van
+Cauquenes; de Mataquito en de Itata, samenkomend dichtbij de badplaats
+Chillan. Geen land in Zuid-Amerika heeft beter gelegenheid voor
+verbinding der rivieren door kanalen. De overvloed aan waterkracht,
+die men met weinig moeite in gebruik zal kunnen stellen, belooft
+het land een groote toekomst wat zijn industrie betreft. Er worden
+reeds plannen gemaakt voor de exploitatie van de Laja-watervallen,
+den Niagara van Chili, zooals men wel zegt. De val is in de provincie
+Concepcion in een tak van de rivier de Bio Bio.
+
+Die provincie Concepcion is de belangrijkste van Centraal Chili;
+zij heeft een uitgebreiden handel en verscheiden goede zeehavens. De
+grootste baaien van Chili, die van Talcahuano en van Arauco, behooren
+er toe. De grond wordt er voldoende besproeid door de Bio Bio en
+haar talrijke zijtakken. Ten noorden van het dal der rivier vindt
+men uitstekende wijnbergen en in het Zuiden der provincie Concepcion
+leveren de staatsbosschen goede inkomsten. De Bio Bio is bevaarbaar
+tot 150 mijlen van haar monding; zij komt uit een der bergmeren van
+het Andesgebergte en vloeit noordwestelijk, besproeit de provincies
+Malleco en Concepcion op haar weg naar den Stillen Oceaan, en bereikt
+dat einddoel bij de stad Concepcion. Daar is de rivier bijna twee
+mijlen breed.
+
+De stroom is behalve om zijn schilderachtige dalen en den weelderigen
+plantengroei langs zijn oevers ook bekend uit historisch oogpunt,
+namelijk als de scheidingslijn, die tijdens de verovering en in de
+koloniale periode de zuidgrens aangaf van de spaansche bezittingen
+in Chili en het begin van het territorium der Araucaniers.
+
+Aan de oevers der Bio werden groote gevechten geleverd tegen
+de Indianen, en haar naam is verbonden met gebeurtenissen uit de
+krijgsgeschiedenis vanaf den tijd, toen Pedro de Valdivia zijn dood
+vond in een gevecht met de Indianen in de 16de eeuw, totdat er,
+nog pas vijftig jaar geleden, een eind kwam aan den strijd tegen
+de Araucaniers.
+
+Van Conception af zuidwaarts houden de natuurlijke rijkdommen van
+het land op, zoo rijkelijk te vloeien, en de provincies Valdivia,
+Llanquihue en Chiloe vormen den overgang naar het leven aan de
+Magellaens-straat. De producten veranderen van aard, en in plaats van
+het zachte klimaat, dat weinig verandert in de vier jaargetijden,
+heerscht er een lagere gemiddelde temperatuur en worden de winters
+langer. Nog vindt men er goede graanvelden en rijke veestapels,
+terwijl de appelboomgaarden van Valdivia bewijzen, dat meer gehard
+fruit er uitstekend groeit.
+
+De houtopbrengst is in deze zuidelijke provincien overvloedig, en het
+landschap is bijzonder mooi, vooral door den rijkdom aan meren. Het
+Lajameer ligt tusschen twee hooge bergen en in de buurt van den vulkaan
+Antuco; het vormt de bron van de rivier de Laja met haar prachtigen
+waterval. Veel vulkanen verrijzen langs de zuidelijke deelen der
+westkust, ook werkzame, zooals die van Villa Rica. Jammer genoeg
+zijn de heldere dagen, waarop men de schoonheid van het landschap
+ten volle kan genieten, weinig in aantal.
+
+Het eigenaardig kenmerk van de streek aan de straat van Magellaens
+zijn de archipels, de tallooze eilandengroepen die men er vindt en
+de hooge bergen. Op Vuurland en in een deel der kuststreken vindt men
+natuurlijk weiden, voor schapenteelt geschikt. Over 't geheel vertoont
+het land overeenkomst met de Schotsche hooglanden. Lange reeksen van
+duinen strekken zich mijlen ver uit, omzoomd door de bosschen meer
+binnenwaarts, waarachter de hoogere bergen oprijzen. Zeer weinig
+stoombooten varen tegenwoordig langs de kust aan de binnenzij der
+eilandengroepen, als zij de reis doen langs het chileensche Patagonie;
+maar wie in de gelegenheid is geweest, dien tocht te maken, dien gaat
+hij nooit uit de herinnering. De fjorden van Noorwegen doen in menig
+opzicht in schoonheid onder voor het Smythkanaal.
+
+Aan de oevers vindt men hier en daar sporen van indiaansche woningen,
+maar het aantal Indianen vermindert er van jaar tot jaar. De Indiaan
+uit deze streken draagt niet anders dan het vel van den guanaco of van
+den otter als kleeding, en hij staat gemakkelijk een kleedingstuk af in
+ruil van een mes of eenig wapen. Otters zijn er veel bij Vuurland en
+in de Magellaensstraat; de vellen vormen een hoofdbron van inkomsten
+voor de streek. Weinig vogels ziet men er; nog 't meest den albatros
+en de rotsduif.
+
+De flora en fauna zijn overigens in de drie deelen van Chili zeer
+verschillend. De woestijnen van het Noorden vertoonen weinig
+plantenleven; alleen in de oasen sieren prachtige bloemen het
+landschap. Het centrale gedeelte heeft een rijke flora; op de helling
+der Andesketen groeien fuchsia's in grooten overvloed in het wild,
+zooals men ze in de bosschen van Midden-Chili overal vindt. Over
+'t geheel is de dierenwereld niet sterk vertegenwoordigd; de
+opmerkelijkste vogel is wel de condor van het Andesgebergte, symbool
+van macht, en als zoodanig in 't chileensche wapen opgenomen.
+
+Onder de groote handelssteden van Zuid-Amerika kan Chili bogen op 't
+bezit van Valparaiso, de belangrijkste zeehaven aan de westkust. Van
+zee uit gezien, lijkt de stad een groot amphitheater; zij is gebouwd
+op de helling van een berg, die het smalle strand in een kring
+omgeeft. Diepe kloven verdeelen den berg in afzonderlijke heuvels of
+_cerro's_, en hier en daar dringen de hoogten zoo dicht naar de zee,
+dat er bijna geen ruimte overblijft voor een landingsplaats. Men heeft
+daarom een groot, kunstmatig strand, een breed _embankment_ aangelegd,
+waardoor de weg langs de baai verbreed wordt, en dat tevens bij ruw
+weer de kracht der zware zeeen breekt.
+
+Evenwijdig met het strand loopen de hoofdstraten in de lengte door de
+stad, talrijker, waar de _cerro's_ nog al wat ruimte laten, weinig in
+aantal, waar de heuvels dicht naar de zee dringen en nauwelijks plaats
+bieden voor de tram, die Valparaiso met zijn voorstad Vina del Mar
+verbindt. Kabelspoorwegen brengen de gemeenschap tot stand tusschen de
+benedenstad met de _cerro's_, waar een groot deel der bevolking woont.
+
+De naam Valparaiso beteekent Paradijsdal, hij moet echter uit een ver
+achter ons gelegen verleden afkomstig zijn, want eigenlijk past hij
+niet bij de drukke metropolis van thans, met haar haven vol schepen
+uit alle landen en haar straten, waar zich handelslui van elke
+nationaliteit verdringen. Toch is het een zeer liefelijke stad, zeer
+gezond en met de aangenaamste vormen van 't maatschappelijk leven. De
+koele zeewind maakt het verblijf er 't heele jaar door prettig.
+
+De stormen, die in de baai woeden, kunnen soms groote schade in
+Valparaiso aanrichten en maken belangrijke havenwerken noodig, die
+voortdurend verbeterd en uitgebreid worden en waarvoor ons land zijn
+minister Kraus, den kundigen ingenieur, voor eenige maanden afstaat
+aan de chileensche regeering. Zijne Excellentie, die op den 3den
+Maart jl. ons land verliet, zal den President van advies dienen bij
+de gunning van de werken voor de haven, door hem in 1901 ontworpen. In
+1890 had de heer Kraus de benoeming tot hoogleeraar aan de technische
+hoogeschool te Santiago aangenomen. Ook aan den bouw van een droogdok
+in de hoofdstad en aan den aanleg der havenwerken van Talcahuano had
+hij als ontwerper een groot aandeel.
+
+In den zomer, dat is van Januari tot Maart wordt de zetel van het
+bestuur van Santiago naar Valparaiso overgebracht; de president en de
+ministers houden dan verblijf in Vina del Mar, terwijl hun officieele
+hoofdkwartieren zich bevinden in de havenwijk van Valparaiso,
+waar men veel openbare gebouwen aantreft en die nu tevens de drukke
+handelswijk is, nu bij de uitbreiding der bevolking ook op de _cerro's_
+woonhuizen zijn gebouwd en dikwijls de allerfraaiste en rijkste. Op
+den Cerro Concepcion en den Cerro Alegre vindt men prachtige huizen
+en allerliefste chalets, die schilderachtig tusschen boomen en bloemen
+gelegen zijn. Een vijf minuten rijdens met de spoor, en men is van de
+benedenstad op de hoogten gekomen, terwijl men op den rit een steeds
+mooier wordend uitzicht op de haven geniet en op de geheele baai,
+die met haar vele schepen een prachtig panorama oplevert.
+
+De gezelschappen zijn in Valparaiso echt kosmopolitisch en opmerkelijk
+is het, hoe de vreemdelingen zich met de stad en hare instellingen
+vereenzelvigd hebben, hoe zij in hun belangen opgaan. Als er
+weldadigheid moet worden beoefend, als kerkelijk werk hulp en zorg
+vereischt, bij nationale feesten en gedenkdagen, altijd zijn alle
+nationaliteiten erbij betrokken en algemeene sympathie verlicht en
+veraangenaamt de samenwerking.
+
+De stad was een der eerste steden van Zuid-Amerika, die een uitstekende
+waterleiding bezaten; de dam, gebouwd in de hooggelegen heuvelstreek
+ten behoeve der watervoorziening van Valparaiso, dateert al van
+1849. Onlangs is weer een groot reservoir voor regenwater te Penuelas
+gebouwd, omstreeks op tien mijlen afstands, en ter hoogte van duizend
+voet boven het niveau der zee. Honderd millioen tonnen water worden op
+die wijze verzameld, genoeg om de stad voor drie jaar te voorzien,
+als 't noodig is. De kosten van deze onderneming bedroegen zes
+millioen dollars.
+
+Valparaiso is allen anderen steden in Zuid-Amerika voorgegaan in
+'t gebruik der nieuwe vindingen, die het leven vergemakkelijken en
+veraangenamen. Het was de eerste spaansch-amerikaansche stad, die
+telegraaflijnen aanlegde en gas gebruikte in 1856; de eerste, die
+drijvende dokken had voor het repareeren van schepen in 1860. Hier
+verschenen de eerste trams in de straten, en de onderhandelingen
+over den aanleg van den eersten Zuid-Amerikaanschen spoorweg
+begonnen in deze stad meer dan een halve eeuw geleden. De naam
+van een Noord-Amerikaan, William Wheelwright, is verbonden aan de
+inwijding dier lijn van Caldera naar Copiapo. Dezelfde ondernemende
+Amerikaan organizeerde in 1840 de _Pacific Steam Navigation Company_,
+en aan zijn initiatief is Chili veel verplicht voor de ontwikkeling
+der steenkolenexploitatie, want de eerste nationale steenkool werd
+door hem gebruikt op de stoombooten van die lijn.
+
+Door Wheelwright's bemiddeling werden de eerste stappen gedaan voor den
+aanleg van een spoorweg, die Buenos Aires zou verbinden met Valparaiso
+dwars over de Andes, een werk, dat nu voltooid is op een kort eind na
+van den trans-andischen spoorweg, waar deze over den bergpas gaat. De
+concessie voor de voltooiing van de Trans-andeslijn is verleend aan
+een new-yorksche firma, die aan de westkust van Zuid-Amerika groote
+belangen heeft. Oorspronkelijk, en wel sinds 1881, was de firma te
+Valparaiso gevestigd met vertakkingen in Santiago, Concepcion en
+Iquique. De naam van den onlangs overleden stichter, Mr. W.R. Grace,
+zal altijd in Chili in dankbare herinnering blijven als die van een
+der pioniers van den buitenlandschen handel van Zuid-Amerika aan
+de kust der Stille Zuidzee. In de toekomst der republieken van de
+westkust stelde de heer Grace het volste vertrouwen.
+
+De vreemdeling, die engelsche namen ziet op de uithangborden der
+meeste winkels in Valparaiso, komt op het idee, dat de handelsstand
+in deze stad bijna geheel uit vreemdelingen bestaat. Maar als hij
+zich meer met de menschen vertrouwd heeft gemaakt, bespeurt hij,
+dat zelfs in die inrichtingen, die een onmiskenbaar buitenlandsch
+karakter dragen, de plaatselijke chefs gewoonlijk Chilenen van
+geboorte zijn, of menschen, die zoo lang in Chili hebben gewoond,
+dat zij hun aangenomen vaderland geheel als het hunne beschouwen.
+
+Een halve eeuw geleden, toen de meeste van de nu bloeiende
+handelshuizen pas begonnen, waren de toestanden zeer verschillend van
+wat ze nu zijn. De herinneringen van kooplieden uit dien tijd zijn
+dikwijls onderhoudend, om aan te hooren. Een van die pioniers, wijlen
+Stephen Williamson, die in 1903 stierf, en die vijftig jaren lang hoofd
+was van de firma Williamson, Balfour en Co., wist alles, wat samenhing
+met de geschiedenis van de kustvaart langs den Stillen Oceaan.
+
+"In de vijftig jaren," zei hij eens, toen hij zich op verzoek van
+zijn vrienden in herinneringen verdiepte, "zonden wij tarwemeel van
+Constitucion naar Australie, en als onze schepen terugkeerden, brachten
+ze betaling in goudstof en muntspecie," De heer Williamson woonde in
+Chili, toen groote fortuinen plotseling met de exploitatie der mijnen
+werden gemaakt, en zijn schepen brachten menigen armen drommel naar
+Copiapo en Iquique, die er in weinige jaren rijk werd. Kolonel North,
+de nitraatkoning, had de gelegenheid, waardoor hij zijn grooten
+rijkdom verwierf, te danken aan een vrijkaartje voor een reis met
+een van Mr. Williamson's schepen. Jaren daarna, toen kolonel North
+millionnair was geworden door zijn welgeslaagde ondernemingen in de
+Tarapacamijnen, bezocht hij zijn weldoener, om hem nog eens te danken
+voor die indertijd bewezen gunst.
+
+Het groote aantal Engelschen onder de rijke kooplieden is oorzaak,
+dat er te Valparaiso zeer veel Engelsch wordt gesproken. Het komt maar
+zelden voor, dat iemand in een gezelschap die taal niet verstaat. In
+alle scholen wordt Engelsch onderwezen, en er zijn buiten de spaansche
+een aantal geheel engelsche scholen.
+
+Elke nationaliteit is intusschen vertegenwoordigd in de clubs
+van Valparaiso, Engelschen, Duitschers, Franschen, Spanjaarden en
+Italianen. Vooral de politieke clubs zijn zeer werkzaam, en in den
+tijd der verkiezingen is aller belangstelling levendig. Dan is er
+geen dorp, zoo klein of onbeduidend, of het heeft zijn politieke
+vereeniging. Vrouwenclubs heeft Chili ook, maar in het politiek
+tournooi spelen de chileensche vrouwen nog slechts een onbeduidende
+rol. In den salon en in de arbeiderswoning dringen nog slechts
+weinig vrouwen op gelijkheid van rechten met den man aan. Zij zeggen
+waarschijnlijk, dat ze liever de meerderen willen blijven, dat ze er
+niets tegen hebben de _superior sex_ te zijn.
+
+Valparaiso heeft een groote beurs, zeven nationale banken en drie
+buitenlandsche. De stad is het handelsmiddenpunt van Chili en staat
+door een netwerk van telegraaflijnen, particuliere en door den
+staat geexploiteerde, met alle steden van Chili in gemeenschap. De
+verbazend drukke zaken tusschen Valparaiso en Santiago hebben
+verscheiden particuliere telefoonlijnen in 't leven geroepen, daar
+alle groote huizen van Valparaiso afdeelingen hebben in Santiago en
+vice versa. Onderzeesche kabels verbinden de stad met de geheele
+wereld. De verschillende stoomvaartmaatschappijen, die de steden
+van Zuid-Amerika's westkust aandoen, hebben hun hoofdkwartieren
+in Valparaiso. Als het Panamakanaal eens gereed zal wezen, hoopt
+men op nog snelleren vooruitgang voor den handel der westkust van
+Zuid-Amerika, al zijn er pessimisten, die zich de verliezen door
+den achteruitgang van 't verkeer om Kaap Hoorn als vrij ernstig
+voorstellen.
+
+Als de warme zomerzon het plaveisel van de stad gloeiend maakt, en
+in de mooie parken de boomen en bloemen onder een stoflaag rusten,
+verlaten de welvarende Chilenen de stad, om aan het strand of in
+de bergen verkwikking te zoeken. Chili heeft zijn Trouville in het
+schilderachtig stadje Vina del Mar. Ofschoon het zoo ver verwijderd is
+van de fashionable centra van West-Europa, weerkaatst het badplaatsje
+toch de laatste modes in kleeding en gebruiken even trouw als welke
+europeesche badplaats ook.
+
+De dames zijn keurig gekleed, en dikwijls in parijsche toiletten, voor
+het Vina del Mar-seizoen besteld. Men geniet in de mooie omgeving,
+waar groene guirlanden zich slingeren om kleine, groene huisjes en om
+de stammen van de boomen in de schaduwrijke straten. De lanen hebben
+druk bebloemde randen en aan het strand der zee worden de rotsen
+beschuimd en bespat, tot ze fonkelen in een glorie van diamanten. De
+kleuren van den regenboog zijn 's avonds alle weer te vinden in 't
+gordijn van 't Westen, waar de zon zich achter ter ruste begeeft;
+in een woord Vina del Mar is een gezegend plekje gronds.
+
+Het ligt op slechts vijf mijlen afstands van Valparaiso, op het punt
+waar de baai, zich verwijdend, overgaat in den Oceaan, zoodat het
+gedeeltelijk beschut is voor de open zee en toch het volle genot heeft
+van den zeewind. 't Riviertje, de Quilpue, op welks zuidelijken oever
+Vina del Mar ligt, bereikt er de zee, terwijl de lage bergen er, in
+een halven kring geschaard, op neerzien. De straten loopen evenwijdig
+aan het riviertje en worden verfraaid door veel boomen; een plein
+vormt het midden van de stad, en eigenaardig genoeg verrijst aan dat
+plein niet alleen een kerk, maar staat er ook het spoorwegstation
+met een promenade ervoor langs. Het is de gewoonte in Vina del Mar,
+zoowel als aan de meeste spoorwegstations van Midden-Chili, dat de
+jongelui een half uur voor de aankomst der avondtreinen aan 't station
+samenkomen en op het perron heen en weer wandelen. Heele gezinnen
+nemen dikwijls aan die wandelingen deel, en er zijn evenveel ouden
+van dagen als jongen bij de groepen, die er slenteren en pratend en
+lachend zich amuseeren. Als de trein binnenkomt, wordt het tooneel
+met welkomstgroeten en afscheidswoorden nog verlevendigd. In kleine
+stadjes heeft dat stationsbezoek bepaald een sociale beteekenis;
+de mooiste japonnen worden vertoond en de gezelligheid, ook de
+babbelzucht, viert er hoogtij.
+
+Vina del Mar is niet altijd het pretstadje geweest, dat het nu is,
+en nog niet zoo heel veel jaren geleden is het tot een afzonderlijke
+gemeente verheven. Tijdens de eerste dagen na de spaansche verovering
+was het alleen belangrijk als monding van de Rio de las Minas,
+de Mijnrivier, nu Quilpue geheeten, die de streek der groote
+Malga-Malgamijnen besproeide, waaruit zij met een rijken oogst aan
+goud te voorschijn kwam. De tooneelen, die toen het meest in Vina del
+Mar werden afgespeeld, waren dikwijls gruwelijk, want de slavernij
+heerschte in barbaarschen vorm, en de zweep werd ijverig gebruikt,
+als middel om 't gezag te handhaven, terwijl elke insubordinatie met
+een wreeden dood gestraft werd. Wel groot verschil dus met het heden,
+dat van rust en van levensgenot een beeld geeft.
+
+Toch was de plaats toen een belangrijk bezit, en Pedro de Valdivia,
+Chili's veroveraar, beschouwde de toewijzing als een zeer te waardeeren
+gift, toen hij de rechten en titels van eigenaars schonk aan twee van
+zijn grootste veldheeren en intiemste vrienden, Don Juan Jufre, eerste
+alcalde van Santiago, en Don Francisco de Riveros. De traditie schrijft
+aan den zoon van Riveros de eer toe, den wijngaard te hebben geplant,
+die den naam aan 't stadje heeft geschonken, "wijngaard der zee".
+
+De grond, waarop de jonge de Riveros zijn druiven plantte en waar
+het deel van Juan Jufre bij werd gevoegd, nadat hij het van de
+weduwe van zijn vaders deelgenoot gekocht had, werd met groote zorg
+bebouwd en was weldra een kostbaar bezit. Na den dood van de Riveros
+kwam hij in handen van de Jezuietenzendelingen, toen het hoofd der
+Valparaiso-zendelingen hem in 1690 kocht. De Jezuieten bleven er
+eigenaars van, tot hun orde uit alle spaansche bezittingen in 1767
+verbannen werd.
+
+Na hun vertrek werd de bezitting bij openbaren verkoop verdeeld in
+verschillende kleinere deelen, waaruit zich langzamerhand een stadje
+ontwikkelde. Een familie van naam, de Carrera's, bezaten de hacienda
+van Vina del Mar in de eerste jaren van de 19de eeuw, en zij was
+toen het tooneel van veel vroolijk en luidruchtig leven. De admiraal
+Cochrane bezocht met zijn vrouw dikwijls het mooie landgoed, als zij
+in Chili vertoefden, en zij waren zeer gehecht aan de beminnelijke
+familie, die uit drie zoons en zeven dochters bestond. In de dagen
+van den onafhankelijkheidsoorlog was dit patriottisch gezinde huis
+punt van samenkomst voor de vrijheidsvrienden, en veel plannen van
+groote politieke beteekenis werden vastgesteld te midden der vonken
+van geest en vernuft, die op de mooie zomeravonden in dit lustverblijf
+de hoogte ingingen.
+
+Al vroeg was Vina del Mar bekend om zijn producten van landbouw en
+veeteelt en door de voordeelen, die het trok uit de nabijheid van
+Valparaiso. Doch eerst bij de inwijding van den spoorweg tusschen
+Valparaiso en Santiago in 1855 begon men de stad te zien in het licht
+van schoone mogelijkheden, en niet voor 1874, toen de voornaamste
+eigenaars van den grond Senor Don Jose Francisco Vergara en zijn vrouw
+den grond afstonden voor de uitbreiding der stad naar een systematisch
+plan van straten en openbare gebouwen, werd Vina del Mar een bloeiende
+en vooruitgaande gemeente.
+
+In de laatste dertig jaren is die vooruitgang geregeld blijven
+vorderen, dank zij de voortvarendheid van het bestuur der stad, en
+zoo is het de populaire badplaats van thans geworden, met breede,
+rechte straten en schaduwrijke lanen, waar allerlei liefelijks te
+zien is, en keurige villa's in tuinen vol bloemen geschaard staan.
+
+De prachtige villa van Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz,
+dochter van Don Joze Francisco Vergara en een der schoonste vrouwen uit
+Chili, ligt bijzonder mooi aan den voet van den cerro; het landgoed
+heet Quinta Vergana en is zeer uitgestrekt. Prachtige grasvelden en
+bloemvelden worden door fonteinen besproeid, en schaduwrijke lanen
+voeren naar donkere boschplekjes, terwijl tegen den heuvel op veel
+paden kronkelen, omzoomd door een rijke bloemenpracht en leidend naar
+een uitzichtspunt, waar men den ganschen omtrek en de stad met de baai
+overziet. De weelderig ingerichte woning, een der rijkste uit Chili,
+heeft veel interessante gasten geherbergd, en de vreemdelingen van
+beteekenis, die Chili bezochten, waren er meestal genoodigden. Toen
+de hertog der Abruzzen in 1903 in Chili was, werd er te zijner eer
+een groot bal gegeven door Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz.
+
+Veel families uit Santiago en Valparaiso hebben zich elegante
+zomerwoningen in Vina del Mar laten bouwen, en de gezochtheid der
+plaats neemt telken jare toe. Het is de gewone zomerresidentie van
+het diplomatieke corps, en bijna alle hooge staatsambtenaren houden
+er verblijf gedurende de maanden, waarin de zetel der regeering naar
+Valparaiso is overgebracht.
+
+De wedrennen vormen steeds een groote aantrekkelijkheid. Zij worden
+op een groot veld, de _Cancha_, even buiten de stad gehouden en de
+toevloed van gasten is dan verbazend. De sportclub van Valparaiso heeft
+bij die gelegenheden de leiding; zij organiseert de voorjaarsraces
+in October en November, de herfstrennen in Februari. Geen renbaan ter
+wereld heeft haar tribunes mooier ingericht met bloemen en klimplanten,
+en als de uitgaande wereld zich er in haar volle glorie en pracht van
+toiletten vertoont, krijgt men een onvergetelijk schouwspel te zien.
+
+Na de wedrennen gaat de genotzoekende menigte naar het strand, en een
+stroom van equipages begeeft zich zeewaarts. Van zes tot zeven uur des
+avonds gaat ieder van het zonnig strand genieten, en dikwijls blijft
+men in zijn rijtuig zitten, dat tot dicht aan zee mag rijden. Muziek
+geeft in dat uurtje afwisseling en dient tot verlevendiging van het
+tooneel. Men is voornemens, den rijweg langs het strand te verbreeden,
+om er een _corso_ van te maken; de ruimte tusschen de heuvels en de
+zee is nu te klein.
+
+Als men zoo langs de _playa_ of het strand rijdt, wordt men getroffen
+door de groote rotsen, die bijna loodrecht oprijzen en door de blokken
+van allerlei vorm en grootte, die als in zee zijn gestrooid. Het
+is altijd het buitenleven, dat men te Vina del Mar geniet, deftige
+uitgangen zijn er weinig te doen, en de menschen, die gasten zien,
+geven aan de feesten liefst een zoo weinig mogelijk vormelijk
+karakter. Golf en lawntennis worden druk beoefend op de Cancha. Het
+beste seizoen daarvoor is Januari en Februari, ook voetbal is er dan
+populair en internationale wedstrijden van voetbal en cricket zijn
+er dikwijls gehouden, waaraan ook de club uit Buenos Aires deelnam.
+
+Midden in 't seizoen is alles vol en druk in Vina del Mar; de hotels
+hebben evenmin ruimte meer als de particuliere woningen en de menigte
+is steeds talrijk op Cancha, strand en bij 't lawntennisveld. Het
+Grand Hotel, het ideale zomerhotel, mag men wel zeggen, heeft een
+sierlijk park, groote tuinen en de uitlokkendste gelegenheid voor
+tuinpartijen. Ook na het seizoen keert Vina del Mar niet tot stilte
+en eenzaamheid terug, want als voorstad van Valparaiso heeft het zijn
+aandeel aan de levendigheid van die handelsplaats. Er ontbreekt alleen
+een mooie, breede verbindingsweg tusschen beide steden, maar daartoe
+moeten de rotsen van den _cerro_ springen; zij dringen te ver naar
+voren naar de zee en zijn tot nu toe een beletsel geweest voor den
+aanleg van een der schoonste strandpromenades.
+
+Vreemdelingen, die lang genoeg in Chili hebben gewoond, om goed bekend
+te raken met het land en de menschen, zijn eenstemmig van oordeel,
+dat de aangenaamste huizen niet in de hoofdstad of in een der andere
+steden worden gevonden, maar op de groote _hacienda's_ of plantages,
+gelegen in de centrale vallei.
+
+De mooiste huizen in Santiago zijn op enkele uitzonderingen na
+slechts tijdelijke woningen voor de eigenaars, die er verblijf houden,
+zoolang het uitgaande leven duurt, dus van Mei tot October, wanneer
+zij er kostbare partijen geven en zich in de opera en bij de races
+vertoonen, om zoodra de schouwburgen gesloten zijn en de hoofstad
+haar vroolijkheid begint te verliezen, te vluchten naar den echten
+_hogar_ of huiselijken haard, op de hacienda, met haar breede lanen
+en grasvelden, waar het leven zoo genoegelijk is, dat de stad met
+haar drukke straten en talrijke sociale verplichtingen den rijke een
+noodzakelijk kwaad moet schijnen.
+
+De landelijke bezittingen van de rijke chileensche families zijn
+soms zeer uitgestrekt; er behooren boerderijen bij en bosschen, die
+een rijke bron van inkomsten leveren, en voor den aesthetischen en
+sportlievenden smaak wordt gezorgd door bloem- en vruchtentuinen, mooie
+boschhoekjes, velden voor croquet en lawntennis. Iets eigenaardigs
+bij die hacienda's van 't centrale dal zijn de randen van populieren,
+waar binnen ze veelal besloten zijn. Er zijn millioenen populieren
+in Chili, en op sommige der grootste hacienda's staan ze in dubbele
+rijen en vormen mooie, schaduwrijke lanen. Het effect, van uit den
+spoorweg gezien, is alleraardigst, vrij wat aantrekkelijker dan
+de heiningen van prikkeldraad, die u van de farms in Noord-Amerika
+dreigend aanstaren. De chileensche eigenaar heeft echter soms ook zijn
+draadversperring aangebracht, maar dan tegelijk met de populierenlaan,
+zoodat het nuttige en het aangename samengaan. De landwegen langs
+den voet der Cordillera's zijn bijna alle met populieren beplant,
+en men kan zich geen prettiger uitspanning denken dan een rit te
+paard door die schaduwrijke lanen.
+
+Een typische chileensche hacienda, in uitgestrektheid zoowel als in den
+aard harer ontwikkeling, is die van Santa Ana te Graneros, bezitting
+van Senor Don Gregorio Donoso, die er den naam aan gaf van zijn vrouw
+Anna Foster. Senora Donoso is de dochter van een Amerikaan, den heer
+Julio M. Foster, die een halve eeuw lang in Chili heeft gewoond en die
+er trotsch op is, dat zijn schoonzoon op de hacienda de allernieuwste
+en beste verbeteringen heeft aangebracht. Hij is zeer bemind bij
+het chileensche volk, trouwde een dame uit Chili en heeft talrijke
+kinderen en kleinkinderen. Hij houdt van het buitenleven en is nooit
+gelukkiger dan wanneer hij logeert op de hacienda van Senor Donoso.
+
+Een bezoek aan dit mooie verblijf is een gebeurtenis, die men
+niet vergeet. Na twee uur rijdens van Santiago zuidwaarts door een
+uitstekend bebouwde en vruchtbare streek bereikt men het station
+Graneros, waar een break den bezoeker afhaalt, die dan langs een
+fraaien, met populieren omzoomden landweg en door het fraaie park
+van de plaats voor het bordes van het huis wordt gebracht.
+
+Het huis is een modern landhuis, omgeven door veranda's en overal
+een prachtig uitzicht biedend. Maar wat het meest hier treft, is het
+moderne karakter van alle onderdeelen der landbouwonderneming. De
+verscheidenheid van producten, die er verbouwd worden, is
+verrassend. Meer dan twee duizend acres (1 HA. = 2.45 acre) is de
+Santa-Ana-hacienda groot en men zou een halven dag werk hebben, als
+men om het landgoed heen wilde wandelen. Van het huis rijdt een tram
+over een smal spoor ongeveer drie mijlen lang door een breede laan van
+italiaansche populieren, midden door de bezitting loopend en een mooi
+uitzicht biedend op de velden links en rechts. Van het spoorlijntje
+gaan zijtakken naar de verschillende velden, om het transport der
+producten te vergemakkelijken, en het loopt uit op den oever van een
+rivier, die door de bezitting vloeit.
+
+De tram of spoor sluit aan bij de staatsspoor en zoo is zij een middel,
+om de producten der farm naar de plaats van inscheping te brengen. Zij
+vervoert bovendien de arbeiders 's avonds en 's morgens naar hun werk,
+aldus een uur uitwinnend op den tijd van elken werkman. De tram bedient
+de voornaamste onderdeelen van het groote landbouwbedrijf. Daartoe
+behoort bij voorbeeld een groote molen; de stallen zijn keurig
+ingericht; een heeft o.a. ruimte voor voedering en stalling van
+veertienhonderd stuks vee.
+
+De silo voor de bewaring van het wintervoer moet de grootste
+ter wereld zijn; zij is twintig voet breed, twaalf voet diep en
+driehonderd-vijftig voet lang. Buiten schapen, varkens en kippen
+worden op deze hacienda 3000 stuks vee gehouden.
+
+De melkerij is een der belangwekkendste onderdeelen. Zij is gevestigd
+in een schuur, die ruimte biedt voor duizend koeien. Daar wordt
+gemolken, en de melkkannen worden door de trams meegenomen naar de
+boter- en kaasfabrieken, waar het altijd druk en levendig toegaat. Ten
+behoeve der fabriek is er een ijsmachine, die dagelijks twee tonnen
+ijs levert, een voldoend bedrag voor de behoeften der hacienda en nog
+in den zomer voor de liefhebbers uit de stad en de hospitalen aldaar.
+
+De talrijke gebouwen en velerlei reparaties, die telkens noodig zijn,
+leggen beslag op den arbeid van een timmerwinkel, een houtzaagmolen, en
+overal waar er machines in gebruik zijn, worden die door electriciteit
+gedreven. De elektriciteit wordt verkregen door waterkracht op twee
+mijlen afstands. Ook het huis wordt electrisch verlicht.
+
+Bij feestelijke gelegenheden maakt het prachtige landhuis den indruk
+van een stadspaleis in een schitterend verlicht park. De vreemdeling,
+die op school heeft geleerd, dat Chili op sociaal gebied nog weinig
+beteekent, vindt het bijna ongeloofelijk, dat een boerderij, mijlen
+ver het land in, zooveel moderne gemakken en nieuwerwetsche vindingen
+toepast. Senor Donoso is voornemens, de geheele hacienda electrisch
+te verlichten, zoodat het boerenwerk, zoo noodig, onafgebroken dag
+en nacht kan voortgaan. Al de gebouwen zijn op dit oogenblik reeds
+voorzien van geleidingen, zoodat men de electriciteit er kan brengen,
+als het verlangd wordt.
+
+Melken geschiedt bij electrisch licht en het is belangwekkend op
+te merken, hoe systematisch alles wordt verricht. Besproeiing en
+bemesting van den grond hebben plaats met de grootste zorg en volgens
+de allernieuwste opvattingen, in de landbouwwetenschap bereikt. Uit
+alles blijken des eigenaars groote gaven voor den landbouw en zijn
+helder inzicht in de vooruitzichten, die zulk een hacienda biedt en
+die in geen ander bedrijf te bereiken zijn.
+
+De pachters, zes en vijftig in getal, hebben het uitstekend; hun
+huizen zijn geriefelijk ingericht met een acre tuingrond erbij,
+terwijl buitendien ieder pachter nog twee-en-een-halve acre jaarlijks
+in gebruik krijgt, om voor eigen gebruik groenten te telen, waarbij
+de patroon, Senor Donoso, hun gereedschap en paarden ter leen geeft.
+
+De eigenaar is niet altijd heereboer geweest, hij heeft gestudeerd aan
+de universiteit, verwierf den meesterstitel en is civiel-ingenieur;
+eenigen tijd is hij minister geweest, maar hij geeft aan het landelijke
+leven de voorkeur boven een politieke loopbaan en is nooit gelukkiger,
+dan als hij mag experimenteeren met de nieuwste vindingen in
+landbouwwerktuigen of de moderne ideeen over cultuur en grondbewerking.
+
+Het landgoed Santa Ana gelijkt zooveel op andere van denzelfden
+aard, dat een beschrijving een juist algemeen denkbeeld geeft van
+het leven en werken op een typische chileensche hacienda. Niet alle
+dagen worden er bij harden arbeid gesleten, en er valt nog wel een
+andere geschiedenis van te vertellen, dan alleen die van materieelen
+voorspoed. In die gelukkige landhuizen kan men tooneelen bijwonen
+van vroolijkheid en zorgelooze uitgelatenheid, die veel hartelijker
+gemeend worden opgevoerd dan eenig vermaak of wat ervoor doorgaat in
+de overvolle deftige salons der stad.
+
+Het mooie landgoed Lo Aguila, dat dichtbij het spoorwegstation van
+Hospital gelegen is, verwierf zich naam door de prettige partijen, die
+er van tijd tot tijd uit verren omtrek de menschen samenbrengen. De
+hacienda van Senor Letelier te Aculeo is een der meest gezegende
+uit het oogpunt van landschappelijk schoon, en alles is er zoo goed
+ingericht, dat men haar wel eens de modelhoeve van Chili noemt.
+
+Het is gebruik onder de families van deze landgoederen, samen
+uitstapjes te paard te maken, dikwijls om van de eene hacienda aan
+de andere een bezoek te brengen, en menigmaal kan men een vroolijke
+cavalcade de hekken der plantages zien binnenrijden. De kleeding der
+heeren heeft iets eigenaardigs; zij dragen namelijk buiten een _manta_
+of shawl van heldere kleur, die aan zoo'n gezelschap een levendig
+aanzien geeft.
+
+Die _manta_ is een echt chileensch kleedingstuk, kleiner en zwaarder
+dan de _poncho_ uit Argentinie, en in den regel niet van franjes
+voorzien, zooals de reeds genoemde poncho, maar geboord met lint
+van een andere kleur. Enkele manta's worden gemaakt van ongeverfde
+vigognewol van de vicuna-lama, gesponnen tot een draad, die bijzonder
+fijn en toch sterk is; andere zijn geweven in vele kleuren met strepen
+van rood, blauw en geel.
+
+De manta heeft geen naden; er is in 't midden een opening in voor het
+hoofd, en het kleedingstuk kan aan den hals nog worden bevestigd met
+knoopen, ofschoon het meestal zoo gedragen wordt, als het over het
+hoofd is aangetrokken met een open gedeelte aan den hals.
+
+Vele der manta's zijn waterdicht, en ze moeten bij het rijden bijzonder
+gemakkelijk zijn. De administrateur van een groote hacienda kan vaak
+zijn menschen op grooten afstand aan hun manta's onderscheiden. Op
+enkele hacienda's is het de gewoonte, dat de administrateur op
+Zondagmorgen de hoofden der verschillende afdeelingen bij elkaar roept,
+om hun het noodzakelijke werk voor de volgende week aan te wijzen
+en ook om nota te nemen van klachten of gewenschte veranderingen
+of eenige zaak, die met de routine der groote onderneming verband
+houdt. Nadat aan dien plicht is voldaan, zijn de employe's vrij en
+kunnen het overige van den dag doorbrengen, zooals zij willen.
+
+De feestelijkheden van een vrijen dag worden op een hacienda bijna
+altijd opgeluisterd door den geliefden dans, de Zamacueca. Het groote
+aantal landgoederen in Centraal Chili van dezen aard bewijst wel,
+dat de Chileen zijn bronnen van geluk liefst zoekt in de natuur,
+en het pleit voor het nationale karakter, dat zooveel menschen het
+buitenleven aantrekkelijk en aangenaam vinden en het grootste deel
+van het jaar liever op hun landgoed zijn dan in hun huis in de stad.
+
+De streek rondom Santiago, vooral zuidwaarts langs de spoorlijn, die
+de hoofdstad met Concepcion verbindt, vertoont overal van die mooie
+landhuizen op waardevolle gronden. Graneros is het spoorwegstation
+voor vele hacienda's, gelijkend op die van Senor Gregorio Donoso,
+en er zijn vele andere in de buurt der tusschenliggende stations,
+Hospital, Buin, Linderos, Guindos, Nos en San Bernardo.
+
+Het is gewoonte, aan elke hacienda een eigen naam te geven: de omgeving
+wordt veelal bij dien naam genoemd, eerder dan bij den naam van het
+spoorwegstation of de nabijgelegen stad. Lo Hermida, het mooie huis
+van Senor Don Belisario Espinola; Santa Ines, het eigendom van Senor
+Don Salvador Izquierde; San Isidro, het landgoed van de familie van
+Senora Dona Maria Luisa Mac-clure de Edwarts; en hacienda Limache,
+waar Senora Dona Sofia Cox de Eastman haar uitgebreide gronden heeft,
+zijn namen, die even goed bekend zijn als de meest gewone adressen
+in de hoofdstad. Hacienda Limache wordt bestuurd door de zoons van
+Senora Eastman en onderscheidt zich door een melkerij met toebehooren,
+zoo groot als er geen andere in Chili is, waar alle moderne vindingen
+worden toegepast, en die dan ook voor een groot deel in de behoeften
+der stad Valparaiso voorziet.
+
+Die melkerij is een onderneming van Senor Don Tomas Eastman, die een
+kantoor in Valparaiso heeft met depots, van waar dagelijks bijna twee
+duizend gallons melk worden afgeleverd. Het tooneel, dat die hacienda
+in den vroegen morgen aanbiedt, is bijzonder levendig. Van twee tot
+zes uur wordt er bij kunstlicht gemolken, en daarna wordt de melk in
+kannen per spoor vervoerd naar Valparaiso op dertig mijlen afstands,
+om er door een staf van beambten te worden in ontvangst genomen,
+die de melk wegen en in de wagentjes en kannen voor de aflevering
+gereed maken.
+
+Ook boter maakt men op die hacienda, maar melk is hoofdzaak, omdat
+het gebleken is, dat voor farms dichtbij een dichtbevolkte plaats de
+melkleverantie het meeste voordeel oplevert. De onderneming neemt nog
+steeds in bloei toe, en Senor Eastman denkt zijn zaken uit te breiden
+door de hacienda's San Isidro en El Cajon de San Pedro, die hij gekocht
+heeft, ook op dezelfde wijze te exploiteeren. Het is opmerkelijk, dat
+zooveel rijke menschen in Chili ernstig hun aandacht wijden aan de
+ontwikkeling van hun landgoederen, en het jongere geslacht vertoont
+minder neiging tot geldverteren door weelderig buitenlands te leven,
+dan het geval is in andere landen, waar het geld gemakkelijk is
+verdiend en van vader op zoon is overgegaan. Senor Tomas Eastman,
+ofschoon een jongmensch van rijkdom en aanzienlijke familie, die,
+zoo hij wilde, een leven van nietsdoen en amusement kon leiden, is
+een der energiekste werkers en tracht niet enkel zijn eigen goederen
+te verbeteren, maar ook den standaard van landbouw en veeteelt in
+Chili in 't algemeen te verheffen.
+
+Bijna elke hacienda heeft haar specialiteit. Op de eene is het de
+teelt van graangewassen; op een andere de melkerij, en weer op een
+andere de teelt van mooie koeien en paarden. Op de hacienda's van
+Ucuquer en La Pena in de provincie Quillota richtte men in 1879 een
+farm in voor de productie van Durhamsch vee. De resultaten waren zoo
+gunstig, dat de tegenwoordige eigenaar van deze bezittingen, Senor
+Don Carlos Hopfenblatt, aan de verschillende hacienda's van het land
+jaarlijks honderden mooie dieren levert, en er bestaat geen enkele
+reden, om in het buitenland voortaan echt Durhamsch vee te koopen.
+
+Van geheel anderen aard is de specialiteit der zeer uitgestrekte
+hacienda Santa Ines te Nos, eenige mijlen ten zuiden van Santiago
+aan den spoorweg. De bezoekers van dit prachtige landgoed stappen
+uit den trein; een particuliere tram, die bij de hacienda Santa Ines
+behoort, wacht, om hen naar hun bestemming te brengen op vele mijlen
+afstands. De tram rijdt door een streek vol afwisseling, langs weiden
+en langs het riviertje, dat het landgoed van water voorziet; dan door
+zware lanen van populieren tot vlak bij den ingang van het huis, waar
+een breede veranda, omhangen met wilden wingerd, aan ideale rust doet
+denken. Overal valt het oog op groote, hooge boomen, mooie struiken en
+velerhande bloemen. Door lanen van ceders en dennen brengt men u naar
+den kweektuin, waar duizenden jonge plantjes staan, gereed om vervoerd
+te worden, zoodra ze groot genoeg zijn voor de markt. Tuinbouw is hier
+hoofdzaak en op Santa Ines van Senor Don Salvador Izquierdo wordt
+groote aandacht gewijd aan wat de wetenschap daaromtrent leert. De
+hier gekweekte chrysanthemums zijn buitengewoon groot, en men kan
+er bijna elke bestaande varieteit bewonderen. Rozen, anjelieren,
+violieren groeien er in overvloed en van de edelste varieteiten.
+
+Het drogen van vruchten is een industrie, die in Chili steeds in omvang
+toeneemt, en ofschoon in elke streek de methode weer verschilt, toch
+bewijzen de resultaten, dat het een winstgevende bron van inkomsten
+is. Op de hacienda's in het Elqui-dal worden druiven, perziken en
+andere vruchten machinaal gedroogd, en in het centrale dal, waar de
+zomers heet en regenloos zijn, worden de vruchten in de zon behandeld
+en verliezen daardoor haar vochtgehalte.
+
+Het leven is druk op een chileensche hacienda, maar het heeft
+groote bekoring en aantrekkelijkheid, waartoe het heerlijke klimaat
+niet weinig meewerkt. De chileensche landheer is een toonbeeld
+van athletische mannelijkheid; hij rijdt veel paard en zou die
+sport niet kunnen ontberen. Dikwijls hebben jachtpartijen plaats,
+die soms een week duren en die in het Andesgebergte, nog ten deele
+ongeexploreerd terrein, iets zeer opwekkends hebben. Vaak vergeet men
+het wild, om de streek zelve te onderzoeken. In het laatst van 1904
+ging een jachtgezelschap in de hoogere deelen van de Andesketen een
+expeditie ondernemen. Men kwam van een der hacienda's bij Santiago,
+en na allerlei stoute klimpartijen en ongewone avonturen ontdekte
+een deel van het gezelschap een meer van twintig mijlen in omtrek;
+dertien duizend voet ongeveer hoog gelegen, een meer, waar geen enkel
+aardrijkskundig werk melding van maakt, en dat zich in den krater
+van een uitgedoofde vulkaan scheen te bevinden. Er was veel wild,
+ganzen en eenden in overvloed; ook zag men er flamingo's. Een der
+heeren nam verscheiden photografieen van de plek, en toen de expeditie
+huiswaarts keerde, had zij de voldoening van den gelukkigen jager,
+gevoegd bij die van den met succes werkenden ontdekker.
+
+Op vele der hacienda's kan men in de riviertjes en meertjes
+heerlijk visschen en bootje varen; groote zwembassins met moderne
+geriefelijkheden zijn voor het gebruik der familie ingericht en
+verschaffen de prettigste gelegenheid voor een koele onderdompeling.
+
+Veel oude spaansche namen treft men aan onder die der eigenaars van
+hacienda's, maar eveneens komen buitenlanders er op voor, met name
+vrij wat Engelschen. Een der rijkste hacienda-bezitsters, Senora
+Dona Juana Ross de Edwards is de dochter van engelsche ouders. Haar
+goederen zijn enorm winstgevend; maar een groot deel der opbrengst
+wordt voor liefdadige doeleinden besteed. Een familie Swinburne,
+nauw verwant met den engelschen dichter van dien naam, heeft al drie
+geslachten lang in Chili gewoond, meestal op de hacienda.
+
+Een leger van arbeiders is op zulk een landgoed werkzaam. De
+administrateur leidt de geheele inrichting, en onder hem staan
+_capataces_ of opzichters, die toezicht houden op de gewone
+landarbeiders. De _guaso_ uit Chili is een type, dat veel gelijkt op
+den _gaucho_ uit Argentinie en den _cowboy_ van Noord-Amerika. De
+werklieden leven zeer eenvoudig; _mote_ of gekookte mais is hun
+hoofdvoedsel; maar op feestdagen nemen zij hun kans waar. Vooral de
+verjaardag van den patroon wordt luisterrijk gevierd.
+
+Wie van het buitenleven houdt, ziet op zoo'n hacienda een aardige
+vereeniging van winstgevend werk en gezond levensgenot, en het is
+onmogelijk, zich een juist denkbeeld te maken van het chileensche
+volkskarakter, zonder de Chilenen te zien in de meest representatieve
+van alle chileensche woningen, de hacienda.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KIJKJES IN EEN MOOI WERK ***
+
+***** This file should be named 13867.txt or 13867.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/8/6/13867/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/13867.zip b/old/13867.zip
new file mode 100644
index 0000000..4dda678
--- /dev/null
+++ b/old/13867.zip