1 files changed, 1265 insertions, 0 deletions

diff --git a/13867-0.txt b/13867-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..826e5a2
--- /dev/null
+++ b/13867-0.txt
@@ -0,0 +1,1265 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13867 ***
+
+Kijkjes in een mooi werk over Chili
+
+Marie Robinson Wright
+
+
+
+Aan de vrouwen van Chili draagt "met waardeering en bewondering van
+haar uitstekende hoedanigheden van geest en hart" de schrijfster, Marie
+Robinson Wright van Philadelphia, haar groot werk _The Republic Chile_
+op. Het rijk uitgemonsterde en keurig uitgegeven boek is tegelijk te
+Philadelphia en te Londen verschenen. Het geeft geen reisverhaal,
+maar behandelt in een reeks van aangenaam geschreven hoofdstukken
+Chili's geschiedenis en zijn tegenwoordige regeering, zijn financiëelen
+toestand en zijn buitenlandschen handel, de hoofdstad Santiago en den
+heuvel Santa Lucia, de vloot, het leger, het maatschappelijk leven,
+kerken en liefdadigheid, de universiteit met bibliotheken en musea, het
+opvoedingssysteem en den stand van schilder- en van beeldhouwkunst. 't
+Gewaagt van de drie zones, waarin Chili natuurkundig en dus ook uit het
+oogpunt van zijn flora en zijn fauna te verdeelen valt, van Valparaiso,
+Chili's eerste handelsstad, en van het chileensch Trouville, 't mooie
+Vina del Mar; van 't leven op een hacienda, van de wijnproductie en
+de warme bronnen; van den rijkdom aan salpeter en de Lota-mijnen;
+van de opbrengst aan delfstoffen als goud, zilver, ijzer, koper en
+steenkool; van spoorwegen en stoombooten, landbouw en industrie, en ten
+slotte van die verre zuidelijke streken in de langgerekte republiek,
+Patagonië met Punta Arenas, Vuurland en het eenzame Juan Fernandez.
+
+Wellicht zal het den nederlandschen lezer thans in 't bijzonder
+interesseeren, nu onze minister van Waterstaat er vertoeft om het
+land van zijn bekwaamheid als ingenieur te doen profiteeren volgens
+een reeds vroeger aanvaarde verplichting.
+
+Wij zullen hier en daar een greep doen uit de rijke stof, die door
+de schrijfster degelijk wordt beheerscht, hetgeen niet behoeft
+te verwonderen, daar zij vijf jaren aaneen in Zuid-Amerika heeft
+gereisd en groote tochten ondernam van den Boven-Amazonenstroom tot
+Vuurland en van den Atlantischen tot den Stillen Oceaan. Driemaal deed
+zij de spoorreis over de Andes-keten, en Chili trok haar van alle
+zuid-amerikaansche republieken het meest aan. Daar bracht zij twee
+jaren door en leerde er land en volk grondig kennen. Beide looft
+en prijst zij, en het is haar een genoegen, heldere denkbeelden
+over de interessante republiek en hare hulpmiddelen te mogen helpen
+verspreiden.
+
+"Het doet mij leed," schrijft zij, "dat ik, bij de meer uitvoerige
+behandeling van Chili's jongste geschiedenis, genoodzaakt ben geweest,
+de annalen van het roemrijke verleden kort samen te vatten. Daar toch
+vindt men in overvloed bewijzen van groote dapperheid en opofferende
+vaderlandsliefde. Dezelfde karakteristieke trekken, die het chileensche
+volk sterk hebben gemaakt in de verdediging zijner nationale rechten,
+hebben het ook de geestkracht en den ondernemingslust gegeven, die
+noodig zijn, om het in handel en industrie tot een flinke hoogte te
+brengen, en er is thans geen enkel land in Zuid-Amerika, waar de
+algemeene vooruitgang gestadiger en degelijker is geweest en waar
+men zijn betrekkingen tot buitenlandsche machten op beter en hechter
+grondvesten heeft kunnen bouwen. Wat intellectueele beschaving betreft,
+nemen de Chileenen een eereplaats in onder de meest vooruitstrevende
+volken, en hun geleerden, schilders en beeldhouwers hebben zich naam
+gemaakt in de hoogste kringen van Europa en Amerika."
+
+De vooruitzichten zijn bijzonder gunstig voor den vooruitgang van
+de republiek, want de twintigste eeuw ziet den handel meer dan ooit
+vroeger zijn aandacht wijden aan de havens van den Stillen Oceaan.
+
+Aan Santiago valt daarbij een eereplaats ten deel, de mooie stad
+met haar witte kroon van de Andesketen. De stad ligt in prachtige,
+schilderachtige omgeving, als een koningin in een reuzenkasteel,
+haar door de natuur geschonken, waar de muren van het onvergankelijke
+graniet der Cordillera's opgetrokken zijn, en torens tot den hemel
+reiken. Zij ligt open naar het Westen, als wachtte zij van daar de
+groote toekomst, die in dit land van belofte voor haar is weggelegd. En
+van de met sneeuw bedekte toppen achter haar, die scherp tegen den
+blauwen hemel afsteken, ligt zonder eenige begrenzing vóór haar de
+eindelooze Stille Oceaan, waar geen vreemde mogendheid de uitbreiding
+van Santiago's handel kan beperken.
+
+Het is onmogelijk, zich een liefelijker beeld te denken, dan dat,
+hetwelk Santiago aanbiedt bij zonsondergang, als de stad gehuld is
+in het purper en het goud, dat op de Andestoppen straalt en hen
+in warmen gloed zet. Er is iets, dat aan Rome herinnert in deze
+chileensche hoofdstad met haar mooien heuvel, die als een koepel van
+een kerk midden uit haar straten oprijst; maar terwijl de heuvel van
+het Quirinaal de macht en 't aanzien van het koningschap belichaamt,
+is Santa Lucia, de tegenhanger in Chili, een symbool van den geest der
+vrijheid, heerschend in de Nieuwe Wereld. De paleizen van grooten en
+van souvereinen worden hier vervangen door de schouwburgen en villa's
+van een vrij en onafhankelijk volk.
+
+De Alameda is wel genoemd de Via Appia van dit westersch Rome. In de
+dagen, toen Chili nog een spaansche kolonie was, hielden de spaansche
+gouverneurs langs dien weg hun luisterrijken intocht. Later, in de
+opwindende dagen van den vrijheidsoorlog, hadden de overwinnende
+legers hier het eerst de welkomstgroeten in ontvangst te nemen, die
+hen later zoo overvloedig op de openbare pleinen der hoofdstad te
+beurt vielen. Langs dezen weg, die nu de mooiste straat der stad is,
+treedt ook tegenwoordig de bezoeker Santiago binnen in de schaduw
+van statige boomen, voorbij fonteinen en standbeelden en prachtige
+bloemen, bekoord door het fraaie uitzicht op den Santa Lucia met de
+trotsche toppen der Cordillera's op den achtergrond.
+
+Die Alameda de las Delicias is bijna drie mijlen lang en
+driehonderdvijftig voet breed en loopt door de stad van Santa Lucia
+naar het Centrale Spoorwegstation. Van een eenvoudigen straatweg
+naar de oude koloniale hoofdstad is het de voornaamste boulevard der
+moderne metropolis geworden, die zelve zich uit een plaatsje van weinig
+beteekenis tot een der meest bekoorlijke steden heeft ontwikkeld.
+
+Gelegen in het dal der Mapocho, heeft de stad vroeger veel te lijden
+gehad van de overstroomingen der rivier, en eerst door de geheele
+kanalizatie van het rivierbed, die in 1891 werd voltooid, is de
+tegenwoordige toestand verkregen, waardoor men voor alle invloeden
+van storm en overstrooming veilig is.
+
+Vóór den onafhankelijkheidsoorlog, waardoor op 18 September 1810
+de republiek Chili werd geboren, was Santiago niet veel meer dan
+een spaansch dorp, bestaande uit huizen van één verdieping en met
+geen andere aantrekkelijkheid dan een paar pleinen en parken en de
+particuliere patio's, bekend uit alle spaansche steden. De plaats
+breidde zich gaandeweg uit, maar altijd naar gewone, traditioneele
+begrippen, zonder de moderne verbeteringen der steden van den nieuweren
+tijd. De Alameda de las Delicias was gedurende twee eeuwen na de
+verovering een gewone weg, belangrijker wordend, naarmate de stad
+zich uitbreidde, maar toch geen drukke verkeersweg.
+
+Daar zij was aangelegd in de oude bedding van een tak der Mapocho,
+werd de Almeda met haar moerassigen grond en oneffen bestrating eerder
+beschouwd als een gebrek dan als een sieraad van de hoofdstad. De
+mooiste straat in koloniale tijden en de populaire wandelweg was de
+Paseo de la Piramide, die langs den zuidelijken oever van de Mapocho
+liep en door treurwilgen werd ingesloten.
+
+Eerst in de laatste helft der 19de eeuw had de verandering plaats,
+die de hoofdstad maakte tot de tegenwoordige moderne stad met
+haar welonderhouden parken en pleinen, mooie huizen en breede
+straten. Tijdens het bestuur van Don Benjamin Vicuna Mackenna werd
+de stad in 1872 geplaveid en kreeg een betere verlichting, de Alameda
+werd verbeterd en de Santa-Luciaheuvel werd van een onoogelijke hoogte
+midden in de stad tot een heerlijk park. Deze verbeteringen waren
+noodzakelijk geworden met den nieuwen stijl en de sierlijkheid der
+rijke woonhuizen en der openbare gebouwen van de stad. Het vroegere
+verouderde voorkomen maakte plaats voor de moderniteit van heden,
+en de toewijding der bewoners van Santiago aan hun stad bleek uit tal
+van particuliere bijdragen voor de verfraaiing. Zoo is het geliefde
+Cousino-park genoemd naar den schenker, den millionair Don Luis
+Cousino, die den grond aan de gemeente afstond.
+
+Het groote fortuin van de Cousino's werd een halve eeuw geleden
+gemaakt, toen de chileensche kapitalist de groote onderneming waagde
+van de exploitatie der steenkolenmijnen in het Lotadistrict. Lota
+is nu het bloeiende middelpunt van een nijverheidsgebied en ligt
+dichtbij Coronel in de provincie Concepcion. De geheele bevolking
+van 15000 zielen is afhankelijk van de mijnmaatschappij, waarin de
+familie Cousino den toon aangeeft. Senor Don Matias Cousino kocht in
+1852 den grond en begon terstond op energieke wijze de exploitatie.
+
+Bij zijn dood, tien jaren later, ging de bezitting over in handen
+van zijn zoon Senor Don Luis Cousino, die in 1869 de maatschappij
+Esplotadora de Lota y Coronel stichtte en 't grootste getal aandeelen
+zelf behield. Hij bracht de onderneming tot groote hoogte en veel
+andere giften aan de gemeenschap getuigen, met het Cousino-park
+in Santiago, van zijn mildheid. Zijn weduwe Senora Dona Isidora
+Goyenechea de Cousino kocht alle aandeelen op en werd eenige
+eigenares van de Lota-maatschappij. Zij was een tijdlang de rijkste
+vrouw ter wereld, toen haar vermogen op zeventig millioen dollars
+werd geschat. Eenige malen stak zij den oceaan over, om eenigen
+tijd in Europa te vertoeven, en in Parijs was zij als de door de
+fortuin meest begunstigde vrouw bekend, terwijl de _Rue Lota_ naar
+haar werd genoemd. Met haar eigen schip deed Senora Cousino een reis
+naar het Oosten, bezocht de Sandwich-eilanden en werd overal als een
+koninklijke gast gehuldigd. Bij haar dood in 1898 werd de bezitting
+geërfd door haar zes kinderen, van wie vier, Don Alberto, Don Carlos,
+Dona Adriana en Dona Loreto, nog in leven zijn.
+
+Het stadje Lota ligt op vijf mijlen afstands van Coronel, waarmee het
+door den Arauco-spoorweg is verbonden. Het is verdeeld in Lota Alta
+of de bovenstad en Lota Abajo, de benedenstad aan den voet van den
+heuvel. De bovenstad behoort aan de Compania Esplotadora de Lota,
+en men vindt er de kantoren der maatschappij met de woningen der
+beambten en werklieden, hun kerk en school en hospitaal. In een kleine
+dagreis per spoor bereikt men Santiago, waar de eigenaars der mijnen
+resideeren. Maar te Lota hebben zij ook een paleisje met een prachtig
+park, dat met de grootste zorg wordt onderhouden, in tegenstelling
+met het huis, dat na den dood van Senora Cousino onbewoond is gebleven.
+
+Maar om op Santiago en de Alameda terug te komen, die rijweg is de
+bekoorlijkste van alle zuid-amerikaansche _paseo's_. Men ziet er
+niet enkel weelde en mooie equipages, maar tevens is men er als in
+een museum, in Chili's _Ruhmeshalle_, niet besloten binnen vier muren,
+maar in de open lucht tusschen boomen en bloemen, fonteinen en vijvers,
+waar de vogels zingen, en de kinderen spelen en waar de geschiedenis,
+verteld in brons en marmer, de menschen kan opwekken tot moed en
+vaderlandsliefde. Het edele voorbeeld van de vereeuwigde helden
+wordt er den jongen menschen voortdurend voor oogen gesteld. Niet
+alleen als werken van kunst wekken de standbeelden en de monumenten
+van de Alameda onze bewondering, maar ook als blijken van de nobele
+gevoelens der natie, die dit middel heeft te baat genomen, om haar
+dankbaarheid te toonen jegens de helden uit de bevrijdingsoorlogen.
+
+Een trotsch monument herinnert aan den grooten generaal Don José
+San Martin, te paard voorgesteld met het vrijheidsvaandel in de
+rechterhand. Het werd onthuld op 5 April 1863, den verjaardag
+van Maipo. Die slag van 5 April 1818 in de vlakte van Maipo,
+eenige mijlen ten zuiden van de hoofdstad, was een schitterende
+overwinning van de republikeinen over het leger van de royalisten,
+tegen wie de jonge republiek zich telkens weer had te wapenen na
+haar onafhankelijkheidsverklaring.
+
+Een ander ruiterstandbeeld is er verrezen voor den grootsten
+chileenschen generaal Bernardo O'Higgins, wiens dapperheid en
+vaderlandsliefde indrukwekkend gesymbolizeerd zijn in de bronzen
+figuur, die hem voorstelt, zooals hij Rancagua ontruimt met zijn
+dappere soldaten en, wijzend op Santiago, uitroept: "Wij geven noch
+vragen kwartier". Het standbeeld staat op een voetstuk van wit
+marmer met basreliefs, die de belangrijkste gevechten weergeven,
+waarin generaal O'Higgins zich onderscheidde.
+
+De vader van dezen generaal was Ambrosio O'Higgins, die in 1788 door
+den koning van Spanje tot gouverneur van Chili benoemd was. Hij zocht
+niet, als zijn voorgangers, onophoudelijk zijn voldoening in den
+strijd tegen de Araucaniërs, de oorspronkelijke bevolking, maar hij
+trachtte den vrede te bevestigen en het land tot bloei te brengen. Hij
+was Ier van geboorte, ging naar Spanje en vestigde zich als koopman in
+Peru. Hij verloor zijn vermogen, stelde zich in dienst des konings en
+ging naar Chili. Zijn eerlijkheid en zijn scherp verstand vestigden
+de aandacht op hem en in een voorspoedige carrière bracht hij het
+tot het ambt van gouverneur van Chili. De noordelijke provincies,
+die over 't geheel verwaarloosd waren, bezocht hij in persoon, deed
+onderzoekingen in de woestijn van Atocama en keerde over Valparaiso
+naar Santiago terug.
+
+Als gevolg van die reis kwamen er een groot aantal verbeteringen in
+den toestand der Indianen, die op het land of in de mijnen werkten, en
+zijn uitstekend bewind bleek ook uit de wijze, waarop hij tegenover de
+Araucaniërs handelde. Hij verbood, hen zonder noodzaak aan te vallen
+of te beleedigen, en ofschoon de troepen ten allen tijde op oorlog
+voorbereid moesten zijn, mocht geen poging worden verzuimd, om den
+vrede te handhaven. De uitslag bewees, hoe beleidvol zijn optreden was,
+want de Indianen, die zagen hoe de Spanjaarden op hun hoede waren,
+zorgden wel, dat ze geen aanval waagden, en in het veilige gevoel,
+dat hen geen gevaar dreigde, als zij zich rustig hielden, begonnen ze
+hun velden ijverig te bebouwen. Aan de openbare wegen liet gouverneur
+O'Higgins groote zorg besteden, en tegen de overstroomingen der
+Mapocho beveiligde hij de hoofdstad door doelmatig aangebrachte dammen.
+
+In 1789 vaardigde hij een decreet uit, waarbij alle indiaansche slaven
+vrij werden verklaard, hoewel hij de landeigenaars daardoor tegen
+zich in het harnas joeg en zich den haat op den hals haalde van de
+eigenaars der mijnen, waarin slaven werkten. Het belastingstelsel
+onderging allerlei verbeteringen en altijd was hij in de weer, den
+weg te effenen voor handel, industrie en landbouw.
+
+De hoogste positie, die de kroon in die dagen in Zuid-Amerika te
+vergeven had, viel hem als blijk van de bijzondere tevredenheid
+des konings in 1795 ten deel, namelijk den post van onderkoning van
+Peru. Het volgend jaar reisde hij naar Lima, maar hij liet in zijn
+geliefd Chili zijn zoon Bernardo achter, die bestemd was, zulk een
+groote rol te spelen in de latere politiek van Chili. Hij toch werd een
+der helden uit den vrijheidsoorlog, een der stichters van de republiek.
+
+Want door de grootere ontwikkeling in staatkundig en maatschappelijk
+opzicht, door het betere onderwijs vooral, begonnen de Chilenen
+het onrecht in te zien van sommige spaansche regeeringsmaatregelen
+en van het dwangstelsel, dat hen in allerlei richting hinderde in
+den vooruitgang. Bemoeilijking van den handel, overmatige invloed
+van de geestelijkheid, verbod van lectuur, gemis aan vrijheid van
+drukpers en van vereeniging en vergadering, dat alles werd meer
+en meer als een belemmering gevoeld, vooral na de ontroerende
+voorbeelden van den vrijheidsoorlog in Noord-Amerika en van de
+Fransche Revolutie. De begeerte, om meer te weten te komen van de
+buitenwereld, was een prikkel tot het koopen der verboden lectuur
+en gaf tevens een verklaring van de populariteit der _tertulia's_
+of avondbijeenkomsten in de salons der personen, die in Europa hadden
+gereisd en op de hoogte waren der nieuwere vrijheidsbegrippen, en de
+boeken der bekende fransche schrijvers uit die dagen hadden meegenomen.
+
+Tijdens de regeering van gouverneur Carrasco, van 1808 tot 1810,
+nam de zucht naar vrijheid een meer definitieven vorm aan; Napoleons
+verovering van Spanje en de gevangenneming van den spaanschen koning
+steunden den geest van vrijheid, en op 16 Juni 1810 moest gouverneur
+Carrasco afstand doen, vooral onder pressie van den _cabildo_ of het
+stadsbestuur van Santiago.
+
+Er werd een Administratieve Raad gekozen, die de regeeringsmacht zou
+in handen hebben tot een Nationaal Congres bijeengekomen zou zijn,
+om den regeeringsvorm vast te stellen. De openbare vergadering van 18
+September 1810 besloot tot de instelling van de Junta Gubernativa,
+de eerste onafhankelijke regeering in Chili. Een dag van glorie
+was die geboortedag der republiek, de opwinding in de hoofdstad
+was buitengewoon groot en de straten waren vroolijk en luidruchtig,
+overstraald door de lichten der illuminatie, omgolfd door de tonen
+der muziek.
+
+Enkele maanden later kwam het eerste Congres, de vergadering van
+afgevaardigden des volks bijeen. Onder de allereerst aangenomen wetten
+was er een tot volkomen afschaffing der slavernij. Tot eer van de
+jonge natie zij gezegd, dat nu zij zelve als volk haar vrijheid had
+gewonnen, zij ook begeerde, dat ieder individu op chileenschen grond
+de rechten van de vrijheid zou genieten. Van de republiek Chili kan
+evenals van Mexico worden gezegd, dat haar vrije vlag nooit boven
+slaven heeft gewapperd.
+
+Toen kwam er echter, als zoo dikwijls in dergelijke omstandigheden,
+persoonlijke eerzucht in het spel, die dreigde, 't goed begonnen werk
+te storen, en bij de twisten en oneenigheden tusschen de leiders van
+het burgerlijk bestuur moest men gedoogen, dat een spaansch leger
+uit Peru een inval deed, om het land voor Spanje te heroveren.
+
+In Januari 1813 landden de spaansche troepen onder generaal Pareja te
+Ancud op het eiland Chiloë en spoedig daarna te Valdivia, Talcahuano en
+Concepcion. In die meer afgelegen provincies waren, als indertijd in
+de Vendée in Frankrijk, veel royalisten, die zich nu bij de spaansche
+troepen voegden en op de hoofdstad Santiago aantrokken.
+
+Doch de voortgang van Pareja's leger werd gestuit te Chillan door het
+patriottenleger onder generaal Carrera, die al spoedig als bevelhebber
+plaats maakte voor O'Higgins, wiens talenten de aandacht van de Junta
+hadden getrokken en die in den strijd veel steun vond bij kolonel Juan
+Mackenna. Er werd een wapenstilstand gesloten, dat men de legers zou
+kunnen reorganizeeren, en op 1 October 1814 werd de strijd hervat met
+het gevecht bij Rancagua, toen het spaansche leger, dat versterking
+uit Peru had gekregen, onder generaal Osorio tegen O'Higgins optrad
+met een vijfmaal zoo sterke macht als die der republiek.
+
+Er volgde een noodlottige nederlaag na een tweedaagschen strijd en
+een heftige verdediging van Rancagua, waarna de spaansche generaal
+er zijn intocht hield en O'Higgins zijn beroemden terugtocht ondernam.
+
+Weldra volgde de intocht der Spanjaarden in Santiago en drie jaren
+lang heerschten zij opnieuw over Chili.
+
+Die jaren waren echter de voorbereiding voor nieuwen strijd, en de
+beide helden O'Higgins en generaal San Martin wachtten met andere naar
+Argentinië uitgewekenen den geschikten tijd af. In Januari 1817 begon
+de marsch over het Andesgebergte door den Uspallata-pas. Het was een
+lange en moeilijke tocht, maar de uitslag van het op 12 Februari bij
+Chacabuco geleverde gevecht beloonde de moeite. Daar werd opnieuw voor
+de vrijheid van Chili met schitterenden uitslag gestreden, en het daar
+gegeven voorbeeld werkte aanstekelijk in de andere zuid-amerikaansche
+koloniën van Spanje.
+
+Nog eenmaal probeerde een spaansch leger de herovering. Generaal San
+Martin trok het tegemoet, en in de vlakte van Maipo, enkele mijlen
+ten zuiden van de hoofdstad, had op 5 April 1818 een beslissende slag
+plaats, die den royalisten alle verdere kansen ontnam.
+
+O'Higgins was tot Opperdirecteur van den Regeeringsraad benoemd en
+leidde het bestuur in Chili tot 1823. Hij was met dictatoriale macht
+bekleed en velen verweten hem een te eigenmachtig optreden. De held
+van Chacabuco moest zijn gezag neerleggen en generaal Ramon Freire
+nam zijn plaats in. O'Higgins stierf een jaar later. Een praalgraf op
+het kerkhof van Santiago wijst de plaats aan, waar hij ligt begraven
+en, zooals wij reeds zagen, op de Alameda van Santiago staat zijn
+ruiterstandbeeld.
+
+Het eigenlijk middelpunt der hoofdstad is de Plaza de la Independencia
+of de Plaza de Armas. Bloemen vormen het centrum van dat plein,
+waaromheen men fraaie gebouwen ziet als de kathedraal en het
+bisschoppelijk paleis, het postkantoor, 't gemeentehuis, telegraaf
+kantoor e.a. Twee der zijden worden door winkels ingenomen, onder hun
+schilderachtige booggalerijen, de _portales_. 's Avonds wandelt er
+de deftige chileensche wereld, zooals in andere spaansche landen ook
+de _paseo_ of wandeling op de Plaza een dagelijksch verschijnsel is.
+
+Een droevige gebeurtenis had op het plein plaats in 1863, toen een
+vreeselijke brand de Compania-kerk verwoestte, bij welke gelegenheid
+meer dan duizend menschen, voor het meerendeel vrouwen, omkwamen. De
+stad is meermalen door hevige branden geteisterd. Nog pas, op 27
+Februari van dit jaar 1906, brandde de schouwburg van San Martin af,
+waarbij ook eenige dooden vielen te betreuren en honderden gekwetst
+werden.
+
+Het nieuwe Congresgebouw, ook aan het plein, werd juist gebouwd,
+toen de brand der Compania-kerk voorviel; toen het in 1875 voltooid
+was, besloeg het mee de terreinen, die door den kerkbrand vrijgekomen
+waren. Het is een der fraaiste openbare gebouwen van Zuid-Amerika. Ook
+het Caso de Moneda, de Munt, maakt veel indruk, vooral door zijn
+grootte; het bevat ook de gouvernementszalen voor den ministerraad. De
+vele _patio's_ of binnenpleinen, tusschen de afzonderlijke gedeelten,
+verminderen de strenge somberheid van het zware monumentale gebouw.
+
+Rondom Santiago zijn allerlei aardige plaatsjes gelegen, die men per
+tram of trein of omnibus bereiken kan. Apoquindo is allerliefelijkst
+gelegen als in een nestje tusschen heuvels. San Bernardo is een
+schilderachtig stadje te midden van weiden en dicht genoeg bij de
+Cordillera's, om 't genot te hebben van den koelen bergwind. Ook
+Santiago, dat bijna twee duizend voet boven het niveau der zee ligt,
+kan zelfs midden in den zomer koel zijn, want de grootste bekoring
+van Santiago is niet gelegen in de mooie huizen en de statige
+openbare gebouwen, ook niet in de aangename omgeving, maar in de
+onvergelijkelijke atmosfeer. Zoowel de winters als de zomers hebben een
+prettige temperatuur, ondanks de dichte nabijheid van de Cordillera's,
+die vele maanden van het jaar een zwaren mantel van sneeuw dragen en
+welker hoogste toppen onder eeuwige sneeuw verscholen liggen.
+
+Als een gulden lint omboordt Chili een groot deel van de kust
+van Zuid-Amerika. Het is een verwonderlijk smal land, bijna drie
+duizend mijlen lang en minder dan gemiddeld honderd mijlen breed. Uit
+natuurkundig oogpunt biedt het de grootste verscheidenheid aan. In
+'t Noorden de groote, woeste salpeterdistricten, in Midden Chili
+de prachtige, begroeide berghellingen met wijngaarden en heerlijke
+oofttuinen, zonnige korenvelden, en in het Zuiden de woeste fjorden aan
+de straat van Magellaens, met Vuurland en de verlaten eilandenwereld
+er omheen.
+
+Ook het klimaat van Chili biedt groote verschillen aan, niet enkel
+doordien het zich over dertig breedtegraden uitstrekt, maar ook door
+den invloed van de winden der Cordillera's en de zeestroomingen
+van den Grooten Oceaan. In het Noorden wisselt de temperatuur het
+geheele jaar door binnen een verschil van niet meer dan tien graden
+Celsius. Er valt bijna geen regen ten noorden van 27° Z.B., en in de
+woestijn bij Tarapaca is de laatste hevige regenval bijna honderd
+jaar geleden. Door zwaren dauw wordt echter de grond er nu en dan
+bevochtigd. De koude stroom van den Zuid-Pacifischen Oceaan oefent
+in den zomer een verkwikkenden invloed uit op de temperatuur, zoodat
+de hitte nooit buitengewoon groot is.
+
+In Midden-Chili is het klimaat gematigd en heerlijk; men kan juist
+even de vier jaargetijden onderscheiden, maar groote verschillen
+merkt men niet. Het regent alleen een weinig in den winter, en sneeuw
+valt zelden elders dan op de bergen. Zoowel aan de kust als in het
+binnenland is het land zeer gezond.
+
+In het Zuiden regent het in iedere maand en den grootsten tijd van
+het jaar is de lucht bewolkt. Vooral geldt dit voor de streek rondom
+Valdivia en Chiloe; in de Straat van Magellaens sneeuwt het veel in
+den winter, die van Mei tot Augustus duurt.
+
+Door de geheele lengte van het land strekken zich twee bergketenen
+uit, het Andesgebergte en het Kustgebergte, met kortere transversale
+ketenen daartusschen, zoodat als men het groote centrale dal volgt,
+dat van het Noorden naar het Zuiden loopt, men dat in een aantal
+kortere dalen gesplitst vindt, terwijl dwarsdalen van de Andes af de
+zee bereiken. Het resultaat is een groote verscheidenheid van heuvels
+en dalen.
+
+De Atacama-woestijn in het Noorden is, hoe woest en verlaten ook,
+niet zonder schilderachtigheid. De kale rotsen en de enkele afgelegen
+bosschen omgeven de roodbruine vlakte, en in de nauwe kloven en dalen,
+waar als-het-ware een lint van groen langs de rivieren ligt, treft
+de frischheid door de tegenstelling met de omringende dorheid.
+
+Slechts twee belangrijke rivieren vindt men in de provincie Tarapaca:
+de Camarones en de Loa met hun zijtakken, en twee in de provincie
+Atacama de Huasco en de Copiapo. Het landschap in de bergstreken van
+Coquimbo is prachtig, en waar de rivieren de Coquimbo, de Limari en
+de Choapa vloeien, treft men boomgaarden en schoone boerenhofsteden
+aan. De vruchtbaarheid van deze provincie en de rijkdom aan mineralen
+maken haar tot een kostbare schatkamer voor de republiek. De valleien
+van de Huasco en de Elqui zijn beroemd om hun edele druiven, en een
+groot aantal wijngaarden bedekken er de berghellingen. De provincie
+Coquimbo heeft voor een deel den aard van het noordelijke gebied en
+voor een ander deel dien van Centraal Chili, daar zij zoowel minerale
+producten als landbouwvoortbrengselen oplevert. Het klimaat heeft er
+sommige eigenaardigheden van de regenlooze streken, ofschoon met eenige
+wijziging. Drie of vier dagen van regen nu en dan is het allermeeste,
+wat er valt, en een gansche week van regen is iets ongehoords. Verder
+naar het Zuiden, te beginnen in de provincie Aconcagua, zoo genoemd
+naar den hoogsten top der Andesketen, beroemd geworden door de
+beklimmingen van Sir Martin Conway, den heer Fitzgerald en den heer
+Rankin, wordt de groote middenvallei breeder en zet zich voort over
+de geheele lengte van Chili tot bij den Chiloë-archipel.
+
+Sommige geologen meenen, dat de eilanden van den archipel van
+Patagonië een voortzetting zijn van het kustgebergte, en dat de zee,
+die ze scheidt van het vaste land, een ondergeloopen voortzetting
+is van het centrale dal. Dat dal is nergens schooner dan bij zijn
+begin. Het landschap is er boven alle beschrijving prachtig. In
+deze provincie ligt het schilderachtige dal Llai-Llai, of "hevige
+wind", zooals de indiaansche naam luidt, besproeid door de rivier de
+Aconcagua, die langs den noordrand vloeit. Deze rivier, die op den
+berg van denzelfden naam ontspringt, stroomt door een groot deel der
+provincie. Het is een forsche stroom, snel vlietend door de hoogere
+Cordillera's, waar hij bewonderd wordt door alle reizigers, die van
+Argentinië naar Chili reizen over den Uspallata-pas.
+
+De plantengroei is weelderig in de middenvallei, waar veel aan wijnbouw
+wordt gedaan en waar men tallooze _hacienda's_ of landgoederen
+vindt. Sommige daarvan hebben een groote uitgestrektheid; er wordt
+aan veeteelt gedaan en men ziet er korenvelden en olijvengaarden, met
+prachtige lanen van populieren er omheen. Rivieren en meren geven hier
+afwisseling aan het landschap en zijn voor de vruchtbaarheid van den
+grond van de grootste beteekenis. Het tegenwoordige besproeiingsstelsel
+dateert al uit den spaanschen tijd, ja was reeds bij de Indianen in
+gebruik vóór de verovering. De waarde van een farm wordt berekend
+niet naar haar grootte, maar naar de hoeveelheid water, die voor
+irrigatie dienen kan.
+
+De rivier de Maipo besproeit de provincie Santiago en over haar
+geheele lengte verschaft zij water aan vele der beste landerijen en
+wijngaarden. De groote _hacienda's_ Puenta Alto, Santa Ines, Guindos,
+Buin en Hospital worden door deze rivier besproeid, die bij de kleine
+haven San Antonia de zee bereikt, even ten zuiden van Valparaiso. De
+Mapocho, een zijtak van de Maipo, stroomt door Santiago, en is door
+een aantal mooie bruggen overspannen.
+
+Van de vrij groote meren in de Cordillera's is het Zwarte Meer of de
+Laguna Negra het best bekend als de bron der Maipo en omdat het gezien
+kan worden door de reizigers, die den Cumbrapas overgaan. Andere meren
+zijn het Yeso-meer in de hoogere Cordillera's, en het Aculeo-meer
+aan den voet der kustketen. Het laatste, zestien vierkante mijlen
+groot, wordt druk bezocht, om de goede vischgelegenheid, die het
+water aanbiedt, en om de rijke jachtterreinen in den omtrek.
+
+Overal in die middenprovincies Santiago, O'Higgins, Colchagua, Curico,
+Talca, Maule, Linares en Nuble wordt het landschap verfraaid door
+heuvels, dikwijls met prachtige bosschen bedekt. Mooi is ook daar de
+rivier, de Maule, de eenige, die over een vrij groote lengte bevaarbaar
+is en den Stillen Oceaan bij de haven Constitucion bereikt. De streek,
+waardoor zij loopt, is een tuin gelijk, en in den zomer is over de
+geheele lengte van haar dal de oever bedekt met bloeiende boomen
+en struiken. De monding van de Maule is beroemd om de rotsen en
+klippen, die hooge zuilen en pilaren vormen, vreemd uitgesleten door
+de werking van de winden en getijden. De _Piedras de las Ventana's_
+of Vensterrotsen vertoonen de grilligste vormen, en de Iglesia of
+Kathedraalrots, die op een mijl afstands van de overige staat, ziet
+er uit als een kerk. Dit verrukkelijk plekje, waar een ruime grot
+midden in de rots aan het schip der kerk doet denken, is een geliefd
+oord voor zomeruitstapjes, en men kan het gemakkelijk per spoor of
+stoomboot bereiken.
+
+Behalve de rivier, de Maule, zijn er in deze buurt een aantal
+dergelijke stroomen, als de Rupel met haar onstuimigen zijtak, de
+Cachapoal, vloeiend door de streek der beroemde warme bronnen van
+Cauquenes; de Mataquito en de Itata, samenkomend dichtbij de badplaats
+Chillan. Geen land in Zuid-Amerika heeft beter gelegenheid voor
+verbinding der rivieren door kanalen. De overvloed aan waterkracht,
+die men met weinig moeite in gebruik zal kunnen stellen, belooft
+het land een groote toekomst wat zijn industrie betreft. Er worden
+reeds plannen gemaakt voor de exploitatie van de Laja-watervallen,
+den Niagara van Chili, zooals men wel zegt. De val is in de provincie
+Concepcion in een tak van de rivier de Bio Bio.
+
+Die provincie Concepcion is de belangrijkste van Centraal Chili;
+zij heeft een uitgebreiden handel en verscheiden goede zeehavens. De
+grootste baaien van Chili, die van Talcahuano en van Arauco, behooren
+er toe. De grond wordt er voldoende besproeid door de Bio Bio en
+haar talrijke zijtakken. Ten noorden van het dal der rivier vindt
+men uitstekende wijnbergen en in het Zuiden der provincie Concepcion
+leveren de staatsbosschen goede inkomsten. De Bio Bio is bevaarbaar
+tot 150 mijlen van haar monding; zij komt uit een der bergmeren van
+het Andesgebergte en vloeit noordwestelijk, besproeit de provincies
+Malleco en Concepcion op haar weg naar den Stillen Oceaan, en bereikt
+dat einddoel bij de stad Concepcion. Daar is de rivier bijna twee
+mijlen breed.
+
+De stroom is behalve om zijn schilderachtige dalen en den weelderigen
+plantengroei langs zijn oevers ook bekend uit historisch oogpunt,
+namelijk als de scheidingslijn, die tijdens de verovering en in de
+koloniale periode de zuidgrens aangaf van de spaansche bezittingen
+in Chili en het begin van het territorium der Araucaniërs.
+
+Aan de oevers der Bio werden groote gevechten geleverd tegen
+de Indianen, en haar naam is verbonden met gebeurtenissen uit de
+krijgsgeschiedenis vanaf den tijd, toen Pedro de Valdivia zijn dood
+vond in een gevecht met de Indianen in de 16de eeuw, totdat er,
+nog pas vijftig jaar geleden, een eind kwam aan den strijd tegen
+de Araucaniërs.
+
+Van Conception af zuidwaarts houden de natuurlijke rijkdommen van
+het land op, zoo rijkelijk te vloeien, en de provincies Valdivia,
+Llanquihue en Chiloë vormen den overgang naar het leven aan de
+Magellaens-straat. De producten veranderen van aard, en in plaats van
+het zachte klimaat, dat weinig verandert in de vier jaargetijden,
+heerscht er een lagere gemiddelde temperatuur en worden de winters
+langer. Nog vindt men er goede graanvelden en rijke veestapels,
+terwijl de appelboomgaarden van Valdivia bewijzen, dat meer gehard
+fruit er uitstekend groeit.
+
+De houtopbrengst is in deze zuidelijke provinciën overvloedig, en het
+landschap is bijzonder mooi, vooral door den rijkdom aan meren. Het
+Lajameer ligt tusschen twee hooge bergen en in de buurt van den vulkaan
+Antuco; het vormt de bron van de rivier de Laja met haar prachtigen
+waterval. Veel vulkanen verrijzen langs de zuidelijke deelen der
+westkust, ook werkzame, zooals die van Villa Rica. Jammer genoeg
+zijn de heldere dagen, waarop men de schoonheid van het landschap
+ten volle kan genieten, weinig in aantal.
+
+Het eigenaardig kenmerk van de streek aan de straat van Magellaens
+zijn de archipels, de tallooze eilandengroepen die men er vindt en
+de hooge bergen. Op Vuurland en in een deel der kuststreken vindt men
+natuurlijk weiden, voor schapenteelt geschikt. Over 't geheel vertoont
+het land overeenkomst met de Schotsche hooglanden. Lange reeksen van
+duinen strekken zich mijlen ver uit, omzoomd door de bosschen meer
+binnenwaarts, waarachter de hoogere bergen oprijzen. Zeer weinig
+stoombooten varen tegenwoordig langs de kust aan de binnenzij der
+eilandengroepen, als zij de reis doen langs het chileensche Patagonië;
+maar wie in de gelegenheid is geweest, dien tocht te maken, dien gaat
+hij nooit uit de herinnering. De fjorden van Noorwegen doen in menig
+opzicht in schoonheid onder voor het Smythkanaal.
+
+Aan de oevers vindt men hier en daar sporen van indiaansche woningen,
+maar het aantal Indianen vermindert er van jaar tot jaar. De Indiaan
+uit deze streken draagt niet anders dan het vel van den guanaco of van
+den otter als kleeding, en hij staat gemakkelijk een kleedingstuk af in
+ruil van een mes of eenig wapen. Otters zijn er veel bij Vuurland en
+in de Magellaensstraat; de vellen vormen een hoofdbron van inkomsten
+voor de streek. Weinig vogels ziet men er; nog 't meest den albatros
+en de rotsduif.
+
+De flora en fauna zijn overigens in de drie deelen van Chili zeer
+verschillend. De woestijnen van het Noorden vertoonen weinig
+plantenleven; alleen in de oasen sieren prachtige bloemen het
+landschap. Het centrale gedeelte heeft een rijke flora; op de helling
+der Andesketen groeien fuchsia's in grooten overvloed in het wild,
+zooals men ze in de bosschen van Midden-Chili overal vindt. Over
+'t geheel is de dierenwereld niet sterk vertegenwoordigd; de
+opmerkelijkste vogel is wel de condor van het Andesgebergte, symbool
+van macht, en als zoodanig in 't chileensche wapen opgenomen.
+
+Onder de groote handelssteden van Zuid-Amerika kan Chili bogen op 't
+bezit van Valparaiso, de belangrijkste zeehaven aan de westkust. Van
+zee uit gezien, lijkt de stad een groot amphitheater; zij is gebouwd
+op de helling van een berg, die het smalle strand in een kring
+omgeeft. Diepe kloven verdeelen den berg in afzonderlijke heuvels of
+_cerro's_, en hier en daar dringen de hoogten zoo dicht naar de zee,
+dat er bijna geen ruimte overblijft voor een landingsplaats. Men heeft
+daarom een groot, kunstmatig strand, een breed _embankment_ aangelegd,
+waardoor de weg langs de baai verbreed wordt, en dat tevens bij ruw
+weêr de kracht der zware zeeën breekt.
+
+Evenwijdig met het strand loopen de hoofdstraten in de lengte door de
+stad, talrijker, waar de _cerro's_ nog al wat ruimte laten, weinig in
+aantal, waar de heuvels dicht naar de zee dringen en nauwelijks plaats
+bieden voor de tram, die Valparaiso met zijn voorstad Vina del Mar
+verbindt. Kabelspoorwegen brengen de gemeenschap tot stand tusschen de
+benedenstad met de _cerro's_, waar een groot deel der bevolking woont.
+
+De naam Valparaiso beteekent Paradijsdal, hij moet echter uit een ver
+achter ons gelegen verleden afkomstig zijn, want eigenlijk past hij
+niet bij de drukke metropolis van thans, met haar haven vol schepen
+uit alle landen en haar straten, waar zich handelslui van elke
+nationaliteit verdringen. Toch is het een zeer liefelijke stad, zeer
+gezond en met de aangenaamste vormen van 't maatschappelijk leven. De
+koele zeewind maakt het verblijf er 't heele jaar door prettig.
+
+De stormen, die in de baai woeden, kunnen soms groote schade in
+Valparaiso aanrichten en maken belangrijke havenwerken noodig, die
+voortdurend verbeterd en uitgebreid worden en waarvoor ons land zijn
+minister Kraus, den kundigen ingenieur, voor eenige maanden afstaat
+aan de chileensche regeering. Zijne Excellentie, die op den 3den
+Maart jl. ons land verliet, zal den President van advies dienen bij
+de gunning van de werken voor de haven, door hem in 1901 ontworpen. In
+1890 had de heer Kraus de benoeming tot hoogleeraar aan de technische
+hoogeschool te Santiago aangenomen. Ook aan den bouw van een droogdok
+in de hoofdstad en aan den aanleg der havenwerken van Talcahuano had
+hij als ontwerper een groot aandeel.
+
+In den zomer, dat is van Januari tot Maart wordt de zetel van het
+bestuur van Santiago naar Valparaiso overgebracht; de president en de
+ministers houden dan verblijf in Vina del Mar, terwijl hun officiëele
+hoofdkwartieren zich bevinden in de havenwijk van Valparaiso,
+waar men veel openbare gebouwen aantreft en die nu tevens de drukke
+handelswijk is, nu bij de uitbreiding der bevolking ook op de _cerro's_
+woonhuizen zijn gebouwd en dikwijls de allerfraaiste en rijkste. Op
+den Cerro Concepcion en den Cerro Alegre vindt men prachtige huizen
+en allerliefste châlets, die schilderachtig tusschen boomen en bloemen
+gelegen zijn. Een vijf minuten rijdens met de spoor, en men is van de
+benedenstad op de hoogten gekomen, terwijl men op den rit een steeds
+mooier wordend uitzicht op de haven geniet en op de geheele baai,
+die met haar vele schepen een prachtig panorama oplevert.
+
+De gezelschappen zijn in Valparaiso echt kosmopolitisch en opmerkelijk
+is het, hoe de vreemdelingen zich met de stad en hare instellingen
+vereenzelvigd hebben, hoe zij in hun belangen opgaan. Als er
+weldadigheid moet worden beoefend, als kerkelijk werk hulp en zorg
+vereischt, bij nationale feesten en gedenkdagen, altijd zijn alle
+nationaliteiten erbij betrokken en algemeene sympathie verlicht en
+veraangenaamt de samenwerking.
+
+De stad was een der eerste steden van Zuid-Amerika, die een uitstekende
+waterleiding bezaten; de dam, gebouwd in de hooggelegen heuvelstreek
+ten behoeve der watervoorziening van Valparaiso, dateert al van
+1849. Onlangs is weer een groot réservoir voor regenwater te Penuelas
+gebouwd, omstreeks op tien mijlen afstands, en ter hoogte van duizend
+voet boven het niveau der zee. Honderd millioen tonnen water worden op
+die wijze verzameld, genoeg om de stad voor drie jaar te voorzien,
+als 't noodig is. De kosten van deze onderneming bedroegen zes
+millioen dollars.
+
+Valparaiso is allen anderen steden in Zuid-Amerika voorgegaan in
+'t gebruik der nieuwe vindingen, die het leven vergemakkelijken en
+veraangenamen. Het was de eerste spaansch-amerikaansche stad, die
+telegraaflijnen aanlegde en gas gebruikte in 1856; de eerste, die
+drijvende dokken had voor het repareeren van schepen in 1860. Hier
+verschenen de eerste trams in de straten, en de onderhandelingen
+over den aanleg van den eersten Zuid-Amerikaanschen spoorweg
+begonnen in deze stad meer dan een halve eeuw geleden. De naam
+van een Noord-Amerikaan, William Wheelwright, is verbonden aan de
+inwijding dier lijn van Caldera naar Copiapo. Dezelfde ondernemende
+Amerikaan organizeerde in 1840 de _Pacific Steam Navigation Company_,
+en aan zijn initiatief is Chili veel verplicht voor de ontwikkeling
+der steenkolenexploitatie, want de eerste nationale steenkool werd
+door hem gebruikt op de stoombooten van die lijn.
+
+Door Wheelwright's bemiddeling werden de eerste stappen gedaan voor den
+aanleg van een spoorweg, die Buenos Aires zou verbinden met Valparaiso
+dwars over de Andes, een werk, dat nu voltooid is op een kort eind na
+van den trans-andischen spoorweg, waar deze over den bergpas gaat. De
+concessie voor de voltooiing van de Trans-andeslijn is verleend aan
+een new-yorksche firma, die aan de westkust van Zuid-Amerika groote
+belangen heeft. Oorspronkelijk, en wel sinds 1881, was de firma te
+Valparaiso gevestigd met vertakkingen in Santiago, Concepcion en
+Iquique. De naam van den onlangs overleden stichter, Mr. W.R. Grace,
+zal altijd in Chili in dankbare herinnering blijven als die van een
+der pioniers van den buitenlandschen handel van Zuid-Amerika aan
+de kust der Stille Zuidzee. In de toekomst der republieken van de
+westkust stelde de heer Grace het volste vertrouwen.
+
+De vreemdeling, die engelsche namen ziet op de uithangborden der
+meeste winkels in Valparaiso, komt op het idee, dat de handelsstand
+in deze stad bijna geheel uit vreemdelingen bestaat. Maar als hij
+zich meer met de menschen vertrouwd heeft gemaakt, bespeurt hij,
+dat zelfs in die inrichtingen, die een onmiskenbaar buitenlandsch
+karakter dragen, de plaatselijke chefs gewoonlijk Chilenen van
+geboorte zijn, of menschen, die zoo lang in Chili hebben gewoond,
+dat zij hun aangenomen vaderland geheel als het hunne beschouwen.
+
+Een halve eeuw geleden, toen de meeste van de nu bloeiende
+handelshuizen pas begonnen, waren de toestanden zeer verschillend van
+wat ze nu zijn. De herinneringen van kooplieden uit dien tijd zijn
+dikwijls onderhoudend, om aan te hooren. Een van die pioniers, wijlen
+Stephen Williamson, die in 1903 stierf, en die vijftig jaren lang hoofd
+was van de firma Williamson, Balfour en Co., wist alles, wat samenhing
+met de geschiedenis van de kustvaart langs den Stillen Oceaan.
+
+"In de vijftig jaren," zei hij eens, toen hij zich op verzoek van
+zijn vrienden in herinneringen verdiepte, "zonden wij tarwemeel van
+Constitucion naar Australië, en als onze schepen terugkeerden, brachten
+ze betaling in goudstof en muntspecie," De heer Williamson woonde in
+Chili, toen groote fortuinen plotseling met de exploitatie der mijnen
+werden gemaakt, en zijn schepen brachten menigen armen drommel naar
+Copiapo en Iquique, die er in weinige jaren rijk werd. Kolonel North,
+de nitraatkoning, had de gelegenheid, waardoor hij zijn grooten
+rijkdom verwierf, te danken aan een vrijkaartje voor een reis met
+een van Mr. Williamson's schepen. Jaren daarna, toen kolonel North
+millionnair was geworden door zijn welgeslaagde ondernemingen in de
+Tarapacamijnen, bezocht hij zijn weldoener, om hem nog eens te danken
+voor die indertijd bewezen gunst.
+
+Het groote aantal Engelschen onder de rijke kooplieden is oorzaak,
+dat er te Valparaiso zeer veel Engelsch wordt gesproken. Het komt maar
+zelden voor, dat iemand in een gezelschap die taal niet verstaat. In
+alle scholen wordt Engelsch onderwezen, en er zijn buiten de spaansche
+een aantal geheel engelsche scholen.
+
+Elke nationaliteit is intusschen vertegenwoordigd in de clubs
+van Valparaiso, Engelschen, Duitschers, Franschen, Spanjaarden en
+Italianen. Vooral de politieke clubs zijn zeer werkzaam, en in den
+tijd der verkiezingen is aller belangstelling levendig. Dan is er
+geen dorp, zoo klein of onbeduidend, of het heeft zijn politieke
+vereeniging. Vrouwenclubs heeft Chili ook, maar in het politiek
+tournooi spelen de chileensche vrouwen nog slechts een onbeduidende
+rol. In den salon en in de arbeiderswoning dringen nog slechts
+weinig vrouwen op gelijkheid van rechten met den man aan. Zij zeggen
+waarschijnlijk, dat ze liever de meerderen willen blijven, dat ze er
+niets tegen hebben de _superior sex_ te zijn.
+
+Valparaiso heeft een groote beurs, zeven nationale banken en drie
+buitenlandsche. De stad is het handelsmiddenpunt van Chili en staat
+door een netwerk van telegraaflijnen, particuliere en door den
+staat geëxploiteerde, met alle steden van Chili in gemeenschap. De
+verbazend drukke zaken tusschen Valparaiso en Santiago hebben
+verscheiden particuliere telefoonlijnen in 't leven geroepen, daar
+alle groote huizen van Valparaiso afdeelingen hebben in Santiago en
+vice versa. Onderzeesche kabels verbinden de stad met de geheele
+wereld. De verschillende stoomvaartmaatschappijen, die de steden
+van Zuid-Amerika's westkust aandoen, hebben hun hoofdkwartieren
+in Valparaiso. Als het Panamakanaal eens gereed zal wezen, hoopt
+men op nog snelleren vooruitgang voor den handel der westkust van
+Zuid-Amerika, al zijn er pessimisten, die zich de verliezen door
+den achteruitgang van 't verkeer om Kaap Hoorn als vrij ernstig
+voorstellen.
+
+Als de warme zomerzon het plaveisel van de stad gloeiend maakt, en
+in de mooie parken de boomen en bloemen onder een stoflaag rusten,
+verlaten de welvarende Chilenen de stad, om aan het strand of in
+de bergen verkwikking te zoeken. Chili heeft zijn Trouville in het
+schilderachtig stadje Vina del Mar. Ofschoon het zoo ver verwijderd is
+van de fashionable centra van West-Europa, weerkaatst het badplaatsje
+toch de laatste modes in kleeding en gebruiken even trouw als welke
+europeesche badplaats ook.
+
+De dames zijn keurig gekleed, en dikwijls in parijsche toiletten, voor
+het Vina del Mar-seizoen besteld. Men geniet in de mooie omgeving,
+waar groene guirlanden zich slingeren om kleine, groene huisjes en om
+de stammen van de boomen in de schaduwrijke straten. De lanen hebben
+druk bebloemde randen en aan het strand der zee worden de rotsen
+beschuimd en bespat, tot ze fonkelen in een glorie van diamanten. De
+kleuren van den regenboog zijn 's avonds alle weer te vinden in 't
+gordijn van 't Westen, waar de zon zich achter ter ruste begeeft;
+in één woord Vina del Mar is een gezegend plekje gronds.
+
+Het ligt op slechts vijf mijlen afstands van Valparaiso, op het punt
+waar de baai, zich verwijdend, overgaat in den Oceaan, zoodat het
+gedeeltelijk beschut is voor de open zee en toch het volle genot heeft
+van den zeewind. 't Riviertje, de Quilpué, op welks zuidelijken oever
+Vina del Mar ligt, bereikt er de zee, terwijl de lage bergen er, in
+een halven kring geschaard, op neerzien. De straten loopen evenwijdig
+aan het riviertje en worden verfraaid door veel boomen; een plein
+vormt het midden van de stad, en eigenaardig genoeg verrijst aan dat
+plein niet alleen een kerk, maar staat er ook het spoorwegstation
+met een promenade ervoor langs. Het is de gewoonte in Vina del Mar,
+zoowel als aan de meeste spoorwegstations van Midden-Chili, dat de
+jongelui een half uur vóór de aankomst der avondtreinen aan 't station
+samenkomen en op het perron heen en weer wandelen. Heele gezinnen
+nemen dikwijls aan die wandelingen deel, en er zijn evenveel ouden
+van dagen als jongen bij de groepen, die er slenteren en pratend en
+lachend zich amuseeren. Als de trein binnenkomt, wordt het tooneel
+met welkomstgroeten en afscheidswoorden nog verlevendigd. In kleine
+stadjes heeft dat stationsbezoek bepaald een sociale beteekenis;
+de mooiste japonnen worden vertoond en de gezelligheid, ook de
+babbelzucht, viert er hoogtij.
+
+Vina del Mar is niet altijd het pretstadje geweest, dat het nu is,
+en nog niet zoo heel veel jaren geleden is het tot een afzonderlijke
+gemeente verheven. Tijdens de eerste dagen na de spaansche verovering
+was het alleen belangrijk als monding van de Rio de las Minas,
+de Mijnrivier, nu Quilpué geheeten, die de streek der groote
+Malga-Malgamijnen besproeide, waaruit zij met een rijken oogst aan
+goud te voorschijn kwam. De tooneelen, die toen het meest in Vina del
+Mar werden afgespeeld, waren dikwijls gruwelijk, want de slavernij
+heerschte in barbaarschen vorm, en de zweep werd ijverig gebruikt,
+als middel om 't gezag te handhaven, terwijl elke insubordinatie met
+een wreeden dood gestraft werd. Wel groot verschil dus met het heden,
+dat van rust en van levensgenot een beeld geeft.
+
+Toch was de plaats toen een belangrijk bezit, en Pedro de Valdivia,
+Chili's veroveraar, beschouwde de toewijzing als een zeer te waardeeren
+gift, toen hij de rechten en titels van eigenaars schonk aan twee van
+zijn grootste veldheeren en intiemste vrienden, Don Juan Jufré, eerste
+alcalde van Santiago, en Don Francisco de Riveros. De traditie schrijft
+aan den zoon van Riveros de eer toe, den wijngaard te hebben geplant,
+die den naam aan 't stadje heeft geschonken, "wijngaard der zee".
+
+De grond, waarop de jonge de Riveros zijn druiven plantte en waar
+het deel van Juan Jufré bij werd gevoegd, nadat hij het van de
+weduwe van zijn vaders deelgenoot gekocht had, werd met groote zorg
+bebouwd en was weldra een kostbaar bezit. Na den dood van de Riveros
+kwam hij in handen van de Jezuiëtenzendelingen, toen het hoofd der
+Valparaiso-zendelingen hem in 1690 kocht. De Jezuiëten bleven er
+eigenaars van, tot hun orde uit alle spaansche bezittingen in 1767
+verbannen werd.
+
+Na hun vertrek werd de bezitting bij openbaren verkoop verdeeld in
+verschillende kleinere deelen, waaruit zich langzamerhand een stadje
+ontwikkelde. Een familie van naam, de Carrera's, bezaten de hacienda
+van Vina del Mar in de eerste jaren van de 19de eeuw, en zij was
+toen het tooneel van veel vroolijk en luidruchtig leven. De admiraal
+Cochrane bezocht met zijn vrouw dikwijls het mooie landgoed, als zij
+in Chili vertoefden, en zij waren zeer gehecht aan de beminnelijke
+familie, die uit drie zoons en zeven dochters bestond. In de dagen
+van den onafhankelijkheidsoorlog was dit patriottisch gezinde huis
+punt van samenkomst voor de vrijheidsvrienden, en veel plannen van
+groote politieke beteekenis werden vastgesteld te midden der vonken
+van geest en vernuft, die op de mooie zomeravonden in dit lustverblijf
+de hoogte ingingen.
+
+Al vroeg was Vina del Mar bekend om zijn producten van landbouw en
+veeteelt en door de voordeelen, die het trok uit de nabijheid van
+Valparaiso. Doch eerst bij de inwijding van den spoorweg tusschen
+Valparaiso en Santiago in 1855 begon men de stad te zien in het licht
+van schoone mogelijkheden, en niet vóór 1874, toen de voornaamste
+eigenaars van den grond Senor Don José Francisco Vergara en zijn vrouw
+den grond afstonden voor de uitbreiding der stad naar een systematisch
+plan van straten en openbare gebouwen, werd Vina del Mar een bloeiende
+en vooruitgaande gemeente.
+
+In de laatste dertig jaren is die vooruitgang geregeld blijven
+vorderen, dank zij de voortvarendheid van het bestuur der stad, en
+zoo is het de populaire badplaats van thans geworden, met breede,
+rechte straten en schaduwrijke lanen, waar allerlei liefelijks te
+zien is, en keurige villa's in tuinen vol bloemen geschaard staan.
+
+De prachtige villa van Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz,
+dochter van Don Jozé Francisco Vergara en een der schoonste vrouwen uit
+Chili, ligt bijzonder mooi aan den voet van den cerro; het landgoed
+heet Quinta Vergana en is zeer uitgestrekt. Prachtige grasvelden en
+bloemvelden worden door fonteinen besproeid, en schaduwrijke lanen
+voeren naar donkere boschplekjes, terwijl tegen den heuvel op veel
+paden kronkelen, omzoomd door een rijke bloemenpracht en leidend naar
+een uitzichtspunt, waar men den ganschen omtrek en de stad met de baai
+overziet. De weelderig ingerichte woning, een der rijkste uit Chili,
+heeft veel interessante gasten geherbergd, en de vreemdelingen van
+beteekenis, die Chili bezochten, waren er meestal genoodigden. Toen
+de hertog der Abruzzen in 1903 in Chili was, werd er te zijner eer
+een groot bal gegeven door Senora Dona Blanca Vergara de Errazuriz.
+
+Veel families uit Santiago en Valparaiso hebben zich elegante
+zomerwoningen in Vina del Mar laten bouwen, en de gezochtheid der
+plaats neemt telken jare toe. Het is de gewone zomerresidentie van
+het diplomatieke corps, en bijna alle hooge staatsambtenaren houden
+er verblijf gedurende de maanden, waarin de zetel der regeering naar
+Valparaiso is overgebracht.
+
+De wedrennen vormen steeds een groote aantrekkelijkheid. Zij worden
+op een groot veld, de _Cancha_, even buiten de stad gehouden en de
+toevloed van gasten is dan verbazend. De sportclub van Valparaiso heeft
+bij die gelegenheden de leiding; zij organiseert de voorjaarsraces
+in October en November, de herfstrennen in Februari. Geen renbaan ter
+wereld heeft haar tribunes mooier ingericht met bloemen en klimplanten,
+en als de uitgaande wereld zich er in haar volle glorie en pracht van
+toiletten vertoont, krijgt men een onvergetelijk schouwspel te zien.
+
+Na de wedrennen gaat de genotzoekende menigte naar het strand, en een
+stroom van equipages begeeft zich zeewaarts. Van zes tot zeven uur des
+avonds gaat ieder van het zonnig strand genieten, en dikwijls blijft
+men in zijn rijtuig zitten, dat tot dicht aan zee mag rijden. Muziek
+geeft in dat uurtje afwisseling en dient tot verlevendiging van het
+tooneel. Men is voornemens, den rijweg langs het strand te verbreeden,
+om er een _corso_ van te maken; de ruimte tusschen de heuvels en de
+zee is nu te klein.
+
+Als men zoo langs de _playa_ of het strand rijdt, wordt men getroffen
+door de groote rotsen, die bijna loodrecht oprijzen en door de blokken
+van allerlei vorm en grootte, die als in zee zijn gestrooid. Het
+is altijd het buitenleven, dat men te Vina del Mar geniet, deftige
+uitgangen zijn er weinig te doen, en de menschen, die gasten zien,
+geven aan de feesten liefst een zoo weinig mogelijk vormelijk
+karakter. Golf en lawntennis worden druk beoefend op de Cancha. Het
+beste seizoen daarvoor is Januari en Februari, ook voetbal is er dan
+populair en internationale wedstrijden van voetbal en cricket zijn
+er dikwijls gehouden, waaraan ook de club uit Buenos Aires deelnam.
+
+Midden in 't seizoen is alles vol en druk in Vina del Mar; de hôtels
+hebben evenmin ruimte meer als de particuliere woningen en de menigte
+is steeds talrijk op Cancha, strand en bij 't lawntennisveld. Het
+Grand Hôtel, het ideale zomerhôtel, mag men wel zeggen, heeft een
+sierlijk park, groote tuinen en de uitlokkendste gelegenheid voor
+tuinpartijen. Ook na het seizoen keert Vina del Mar niet tot stilte
+en eenzaamheid terug, want als voorstad van Valparaiso heeft het zijn
+aandeel aan de levendigheid van die handelsplaats. Er ontbreekt alleen
+een mooie, breede verbindingsweg tusschen beide steden, maar daartoe
+moeten de rotsen van den _cerro_ springen; zij dringen te ver naar
+voren naar de zee en zijn tot nu toe een beletsel geweest voor den
+aanleg van een der schoonste strandpromenades.
+
+Vreemdelingen, die lang genoeg in Chili hebben gewoond, om goed bekend
+te raken met het land en de menschen, zijn eenstemmig van oordeel,
+dat de aangenaamste huizen niet in de hoofdstad of in een der andere
+steden worden gevonden, maar op de groote _hacienda's_ of plantages,
+gelegen in de centrale vallei.
+
+De mooiste huizen in Santiago zijn op enkele uitzonderingen na
+slechts tijdelijke woningen voor de eigenaars, die er verblijf houden,
+zoolang het uitgaande leven duurt, dus van Mei tot October, wanneer
+zij er kostbare partijen geven en zich in de opera en bij de races
+vertoonen, om zoodra de schouwburgen gesloten zijn en de hoofstad
+haar vroolijkheid begint te verliezen, te vluchten naar den echten
+_hogar_ of huiselijken haard, op de hacienda, met haar breede lanen
+en grasvelden, waar het leven zoo genoegelijk is, dat de stad met
+haar drukke straten en talrijke sociale verplichtingen den rijke een
+noodzakelijk kwaad moet schijnen.
+
+De landelijke bezittingen van de rijke chileensche families zijn
+soms zeer uitgestrekt; er behooren boerderijen bij en bosschen, die
+een rijke bron van inkomsten leveren, en voor den aesthetischen en
+sportlievenden smaak wordt gezorgd door bloem- en vruchtentuinen, mooie
+boschhoekjes, velden voor croquet en lawntennis. Iets eigenaardigs
+bij die hacienda's van 't centrale dal zijn de randen van populieren,
+waar binnen ze veelal besloten zijn. Er zijn millioenen populieren
+in Chili, en op sommige der grootste hacienda's staan ze in dubbele
+rijen en vormen mooie, schaduwrijke lanen. Het effect, van uit den
+spoorweg gezien, is alleraardigst, vrij wat aantrekkelijker dan
+de heiningen van prikkeldraad, die u van de farms in Noord-Amerika
+dreigend aanstaren. De chileensche eigenaar heeft echter soms ook zijn
+draadversperring aangebracht, maar dan tegelijk met de populierenlaan,
+zoodat het nuttige en het aangename samengaan. De landwegen langs
+den voet der Cordillera's zijn bijna alle met populieren beplant,
+en men kan zich geen prettiger uitspanning denken dan een rit te
+paard door die schaduwrijke lanen.
+
+Een typische chileensche hacienda, in uitgestrektheid zoowel als in den
+aard harer ontwikkeling, is die van Santa Ana te Graneros, bezitting
+van Senor Don Gregorio Donoso, die er den naam aan gaf van zijn vrouw
+Anna Foster. Senora Donoso is de dochter van een Amerikaan, den heer
+Julio M. Foster, die een halve eeuw lang in Chili heeft gewoond en die
+er trotsch op is, dat zijn schoonzoon op de hacienda de allernieuwste
+en beste verbeteringen heeft aangebracht. Hij is zeer bemind bij
+het chileensche volk, trouwde een dame uit Chili en heeft talrijke
+kinderen en kleinkinderen. Hij houdt van het buitenleven en is nooit
+gelukkiger dan wanneer hij logeert op de hacienda van Senor Donoso.
+
+Een bezoek aan dit mooie verblijf is een gebeurtenis, die men
+niet vergeet. Na twee uur rijdens van Santiago zuidwaarts door een
+uitstekend bebouwde en vruchtbare streek bereikt men het station
+Graneros, waar een break den bezoeker afhaalt, die dan langs een
+fraaien, met populieren omzoomden landweg en door het fraaie park
+van de plaats vóór het bordes van het huis wordt gebracht.
+
+Het huis is een modern landhuis, omgeven door veranda's en overal
+een prachtig uitzicht biedend. Maar wat het meest hier treft, is het
+moderne karakter van alle onderdeelen der landbouwonderneming. De
+verscheidenheid van producten, die er verbouwd worden, is
+verrassend. Meer dan twee duizend acres (1 HA. = 2.45 acre) is de
+Santa-Ana-hacienda groot en men zou een halven dag werk hebben, als
+men om het landgoed heen wilde wandelen. Van het huis rijdt een tram
+over een smal spoor ongeveer drie mijlen lang door een breede laan van
+italiaansche populieren, midden door de bezitting loopend en een mooi
+uitzicht biedend op de velden links en rechts. Van het spoorlijntje
+gaan zijtakken naar de verschillende velden, om het transport der
+producten te vergemakkelijken, en het loopt uit op den oever van een
+rivier, die door de bezitting vloeit.
+
+De tram of spoor sluit aan bij de staatsspoor en zoo is zij een middel,
+om de producten der farm naar de plaats van inscheping te brengen. Zij
+vervoert bovendien de arbeiders 's avonds en 's morgens naar hun werk,
+aldus een uur uitwinnend op den tijd van elken werkman. De tram bedient
+de voornaamste onderdeelen van het groote landbouwbedrijf. Daartoe
+behoort bij voorbeeld een groote molen; de stallen zijn keurig
+ingericht; één heeft o.a. ruimte voor voedering en stalling van
+veertienhonderd stuks vee.
+
+De silo voor de bewaring van het wintervoêr moet de grootste
+ter wereld zijn; zij is twintig voet breed, twaalf voet diep en
+driehonderd-vijftig voet lang. Buiten schapen, varkens en kippen
+worden op deze hacienda 3000 stuks vee gehouden.
+
+De melkerij is een der belangwekkendste onderdeelen. Zij is gevestigd
+in een schuur, die ruimte biedt voor duizend koeien. Daar wordt
+gemolken, en de melkkannen worden door de trams meegenomen naar de
+boter- en kaasfabrieken, waar het altijd druk en levendig toegaat. Ten
+behoeve der fabriek is er een ijsmachine, die dagelijks twee tonnen
+ijs levert, een voldoend bedrag voor de behoeften der hacienda en nog
+in den zomer voor de liefhebbers uit de stad en de hospitalen aldaar.
+
+De talrijke gebouwen en velerlei reparaties, die telkens noodig zijn,
+leggen beslag op den arbeid van een timmerwinkel, een houtzaagmolen, en
+overal waar er machines in gebruik zijn, worden die door electriciteit
+gedreven. De elektriciteit wordt verkregen door waterkracht op twee
+mijlen afstands. Ook het huis wordt electrisch verlicht.
+
+Bij feestelijke gelegenheden maakt het prachtige landhuis den indruk
+van een stadspaleis in een schitterend verlicht park. De vreemdeling,
+die op school heeft geleerd, dat Chili op sociaal gebied nog weinig
+beteekent, vindt het bijna ongeloofelijk, dat een boerderij, mijlen
+ver het land in, zooveel moderne gemakken en nieuwerwetsche vindingen
+toepast. Senor Donoso is voornemens, de geheele hacienda electrisch
+te verlichten, zoodat het boerenwerk, zoo noodig, onafgebroken dag
+en nacht kan voortgaan. Al de gebouwen zijn op dit oogenblik reeds
+voorzien van geleidingen, zoodat men de electriciteit er kan brengen,
+als het verlangd wordt.
+
+Melken geschiedt bij electrisch licht en het is belangwekkend op
+te merken, hoe systematisch alles wordt verricht. Besproeiïng en
+bemesting van den grond hebben plaats met de grootste zorg en volgens
+de allernieuwste opvattingen, in de landbouwwetenschap bereikt. Uit
+alles blijken des eigenaars groote gaven voor den landbouw en zijn
+helder inzicht in de vooruitzichten, die zulk een hacienda biedt en
+die in geen ander bedrijf te bereiken zijn.
+
+De pachters, zes en vijftig in getal, hebben het uitstekend; hun
+huizen zijn geriefelijk ingericht met een acre tuingrond erbij,
+terwijl buitendien ieder pachter nog twee-en-een-halve acre jaarlijks
+in gebruik krijgt, om voor eigen gebruik groenten te telen, waarbij
+de patroon, Senor Donoso, hun gereedschap en paarden ter leen geeft.
+
+De eigenaar is niet altijd heereboer geweest, hij heeft gestudeerd aan
+de universiteit, verwierf den meesterstitel en is civiel-ingenieur;
+eenigen tijd is hij minister geweest, maar hij geeft aan het landelijke
+leven de voorkeur boven een politieke loopbaan en is nooit gelukkiger,
+dan als hij mag experimenteeren met de nieuwste vindingen in
+landbouwwerktuigen of de moderne ideeën over cultuur en grondbewerking.
+
+Het landgoed Santa Ana gelijkt zooveel op andere van denzelfden
+aard, dat een beschrijving een juist algemeen denkbeeld geeft van
+het leven en werken op een typische chileensche hacienda. Niet alle
+dagen worden er bij harden arbeid gesleten, en er valt nog wel een
+andere geschiedenis van te vertellen, dan alleen die van materiëelen
+voorspoed. In die gelukkige landhuizen kan men tooneelen bijwonen
+van vroolijkheid en zorgelooze uitgelatenheid, die veel hartelijker
+gemeend worden opgevoerd dan eenig vermaak of wat ervoor doorgaat in
+de overvolle deftige salons der stad.
+
+Het mooie landgoed Lo Aguila, dat dichtbij het spoorwegstation van
+Hospital gelegen is, verwierf zich naam door de prettige partijen, die
+er van tijd tot tijd uit verren omtrek de menschen samenbrengen. De
+hacienda van Senor Letelier te Aculeo is een der meest gezegende
+uit het oogpunt van landschappelijk schoon, en alles is er zoo goed
+ingericht, dat men haar wel eens de modelhoeve van Chili noemt.
+
+Het is gebruik onder de families van deze landgoederen, samen
+uitstapjes te paard te maken, dikwijls om van de eene hacienda aan
+de andere een bezoek te brengen, en menigmaal kan men een vroolijke
+cavalcade de hekken der plantages zien binnenrijden. De kleeding der
+heeren heeft iets eigenaardigs; zij dragen namelijk buiten een _manta_
+of shawl van heldere kleur, die aan zoo'n gezelschap een levendig
+aanzien geeft.
+
+Die _manta_ is een echt chileensch kleedingstuk, kleiner en zwaarder
+dan de _poncho_ uit Argentinië, en in den regel niet van franjes
+voorzien, zooals de reeds genoemde poncho, maar geboord met lint
+van een andere kleur. Enkele manta's worden gemaakt van ongeverfde
+vigognewol van de vicuna-lama, gesponnen tot een draad, die bijzonder
+fijn en toch sterk is; andere zijn geweven in vele kleuren met strepen
+van rood, blauw en geel.
+
+De manta heeft geen naden; er is in 't midden een opening in voor het
+hoofd, en het kleedingstuk kan aan den hals nog worden bevestigd met
+knoopen, ofschoon het meestal zoo gedragen wordt, als het over het
+hoofd is aangetrokken met een open gedeelte aan den hals.
+
+Vele der manta's zijn waterdicht, en ze moeten bij het rijden bijzonder
+gemakkelijk zijn. De administrateur van een groote hacienda kan vaak
+zijn menschen op grooten afstand aan hun manta's onderscheiden. Op
+enkele hacienda's is het de gewoonte, dat de administrateur op
+Zondagmorgen de hoofden der verschillende afdeelingen bij elkaâr roept,
+om hun het noodzakelijke werk voor de volgende week aan te wijzen
+en ook om nota te nemen van klachten of gewenschte veranderingen
+of eenige zaak, die met de routine der groote onderneming verband
+houdt. Nadat aan dien plicht is voldaan, zijn de employé's vrij en
+kunnen het overige van den dag doorbrengen, zooals zij willen.
+
+De feestelijkheden van een vrijen dag worden op een hacienda bijna
+altijd opgeluisterd door den geliefden dans, de Zamacueca. Het groote
+aantal landgoederen in Centraal Chili van dezen aard bewijst wel,
+dat de Chileen zijn bronnen van geluk liefst zoekt in de natuur,
+en het pleit voor het nationale karakter, dat zooveel menschen het
+buitenleven aantrekkelijk en aangenaam vinden en het grootste deel
+van het jaar liever op hun landgoed zijn dan in hun huis in de stad.
+
+De streek rondom Santiago, vooral zuidwaarts langs de spoorlijn, die
+de hoofdstad met Concepcion verbindt, vertoont overal van die mooie
+landhuizen op waardevolle gronden. Graneros is het spoorwegstation
+voor vele hacienda's, gelijkend op die van Senor Gregorio Donoso,
+en er zijn vele andere in de buurt der tusschenliggende stations,
+Hospital, Buin, Linderos, Guindos, Nos en San Bernardo.
+
+Het is gewoonte, aan elke hacienda een eigen naam te geven: de omgeving
+wordt veelal bij dien naam genoemd, eerder dan bij den naam van het
+spoorwegstation of de nabijgelegen stad. Lo Hermida, het mooie huis
+van Senor Don Belisario Espinola; Santa Ines, het eigendom van Senor
+Don Salvador Izquierde; San Isidro, het landgoed van de familie van
+Senora Dona Maria Luisa Mac-clure de Edwarts; en hacienda Limache,
+waar Senora Dona Sofia Cox de Eastman haar uitgebreide gronden heeft,
+zijn namen, die even goed bekend zijn als de meest gewone adressen
+in de hoofdstad. Hacienda Limache wordt bestuurd door de zoons van
+Senora Eastman en onderscheidt zich door een melkerij met toebehooren,
+zoo groot als er geen andere in Chili is, waar alle moderne vindingen
+worden toegepast, en die dan ook voor een groot deel in de behoeften
+der stad Valparaiso voorziet.
+
+Die melkerij is een onderneming van Senor Don Tomas Eastman, die een
+kantoor in Valparaiso heeft met depôts, van waar dagelijks bijna twee
+duizend gallons melk worden afgeleverd. Het tooneel, dat die hacienda
+in den vroegen morgen aanbiedt, is bijzonder levendig. Van twee tot
+zes uur wordt er bij kunstlicht gemolken, en daarna wordt de melk in
+kannen per spoor vervoerd naar Valparaiso op dertig mijlen afstands,
+om er door een staf van beambten te worden in ontvangst genomen,
+die de melk wegen en in de wagentjes en kannen voor de aflevering
+gereed maken.
+
+Ook boter maakt men op die hacienda, maar melk is hoofdzaak, omdat
+het gebleken is, dat voor farms dichtbij een dichtbevolkte plaats de
+melkleverantie het meeste voordeel oplevert. De onderneming neemt nog
+steeds in bloei toe, en Senor Eastman denkt zijn zaken uit te breiden
+door de hacienda's San Isidro en El Cajon de San Pedro, die hij gekocht
+heeft, ook op dezelfde wijze te exploiteeren. Het is opmerkelijk, dat
+zooveel rijke menschen in Chili ernstig hun aandacht wijden aan de
+ontwikkeling van hun landgoederen, en het jongere geslacht vertoont
+minder neiging tot geldverteren door weelderig buitenlands te leven,
+dan het geval is in andere landen, waar het geld gemakkelijk is
+verdiend en van vader op zoon is overgegaan. Senor Tomas Eastman,
+ofschoon een jongmensch van rijkdom en aanzienlijke familie, die,
+zoo hij wilde, een leven van nietsdoen en amusement kon leiden, is
+een der energiekste werkers en tracht niet enkel zijn eigen goederen
+te verbeteren, maar ook den standaard van landbouw en veeteelt in
+Chili in 't algemeen te verheffen.
+
+Bijna elke hacienda heeft haar specialiteit. Op de eene is het de
+teelt van graangewassen; op een andere de melkerij, en weer op een
+andere de teelt van mooie koeien en paarden. Op de hacienda's van
+Ucuquer en La Pena in de provincie Quillota richtte men in 1879 een
+farm in voor de productie van Durhamsch vee. De resultaten waren zoo
+gunstig, dat de tegenwoordige eigenaar van deze bezittingen, Senor
+Don Carlos Hopfenblatt, aan de verschillende hacienda's van het land
+jaarlijks honderden mooie dieren levert, en er bestaat geen enkele
+reden, om in het buitenland voortaan echt Durhamsch vee te koopen.
+
+Van geheel anderen aard is de specialiteit der zeer uitgestrekte
+hacienda Santa Ines te Nos, eenige mijlen ten zuiden van Santiago
+aan den spoorweg. De bezoekers van dit prachtige landgoed stappen
+uit den trein; een particuliere tram, die bij de hacienda Santa Ines
+behoort, wacht, om hen naar hun bestemming te brengen op vele mijlen
+afstands. De tram rijdt door een streek vol afwisseling, langs weiden
+en langs het riviertje, dat het landgoed van water voorziet; dan door
+zware lanen van populieren tot vlak bij den ingang van het huis, waar
+een breede veranda, omhangen met wilden wingerd, aan ideale rust doet
+denken. Overal valt het oog op groote, hooge boomen, mooie struiken en
+velerhande bloemen. Door lanen van ceders en dennen brengt men u naar
+den kweektuin, waar duizenden jonge plantjes staan, gereed om vervoerd
+te worden, zoodra ze groot genoeg zijn voor de markt. Tuinbouw is hier
+hoofdzaak en op Santa Ines van Senor Don Salvador Izquierdo wordt
+groote aandacht gewijd aan wat de wetenschap daaromtrent leert. De
+hier gekweekte chrysanthemums zijn buitengewoon groot, en men kan
+er bijna elke bestaande variëteit bewonderen. Rozen, anjelieren,
+violieren groeien er in overvloed en van de edelste variëteiten.
+
+Het drogen van vruchten is een industrie, die in Chili steeds in omvang
+toeneemt, en ofschoon in elke streek de methode weer verschilt, toch
+bewijzen de resultaten, dat het een winstgevende bron van inkomsten
+is. Op de hacienda's in het Elqui-dal worden druiven, perziken en
+andere vruchten machinaal gedroogd, en in het centrale dal, waar de
+zomers heet en regenloos zijn, worden de vruchten in de zon behandeld
+en verliezen daardoor haar vochtgehalte.
+
+Het leven is druk op een chileensche hacienda, maar het heeft
+groote bekoring en aantrekkelijkheid, waartoe het heerlijke klimaat
+niet weinig meewerkt. De chileensche landheer is een toonbeeld
+van athletische mannelijkheid; hij rijdt veel paard en zou die
+sport niet kunnen ontberen. Dikwijls hebben jachtpartijen plaats,
+die soms een week duren en die in het Andesgebergte, nog ten deele
+ongeëxploreerd terrein, iets zeer opwekkends hebben. Vaak vergeet men
+het wild, om de streek zelve te onderzoeken. In het laatst van 1904
+ging een jachtgezelschap in de hoogere deelen van de Andesketen een
+expeditie ondernemen. Men kwam van een der hacienda's bij Santiago,
+en na allerlei stoute klimpartijen en ongewone avonturen ontdekte
+een deel van het gezelschap een meer van twintig mijlen in omtrek;
+dertien duizend voet ongeveer hoog gelegen, een meer, waar geen enkel
+aardrijkskundig werk melding van maakt, en dat zich in den krater
+van een uitgedoofde vulkaan scheen te bevinden. Er was veel wild,
+ganzen en eenden in overvloed; ook zag men er flamingo's. Een der
+heeren nam verscheiden photografieën van de plek, en toen de expeditie
+huiswaarts keerde, had zij de voldoening van den gelukkigen jager,
+gevoegd bij die van den met succes werkenden ontdekker.
+
+Op vele der hacienda's kan men in de riviertjes en meertjes
+heerlijk visschen en bootje varen; groote zwembassins met moderne
+geriefelijkheden zijn voor het gebruik der familie ingericht en
+verschaffen de prettigste gelegenheid voor een koele onderdompeling.
+
+Veel oude spaansche namen treft men aan onder die der eigenaars van
+hacienda's, maar eveneens komen buitenlanders er op voor, met name
+vrij wat Engelschen. Een der rijkste hacienda-bezitsters, Senora
+Dona Juana Ross de Edwards is de dochter van engelsche ouders. Haar
+goederen zijn enorm winstgevend; maar een groot deel der opbrengst
+wordt voor liefdadige doeleinden besteed. Een familie Swinburne,
+nauw verwant met den engelschen dichter van dien naam, heeft al drie
+geslachten lang in Chili gewoond, meestal op de hacienda.
+
+Een leger van arbeiders is op zulk een landgoed werkzaam. De
+administrateur leidt de geheele inrichting, en onder hem staan
+_capataces_ of opzichters, die toezicht houden op de gewone
+landarbeiders. De _guaso_ uit Chili is een type, dat veel gelijkt op
+den _gaucho_ uit Argentinië en den _cowboy_ van Noord-Amerika. De
+werklieden leven zeer eenvoudig; _mote_ of gekookte maïs is hun
+hoofdvoedsel; maar op feestdagen nemen zij hun kans waar. Vooral de
+verjaardag van den patroon wordt luisterrijk gevierd.
+
+Wie van het buitenleven houdt, ziet op zoo'n hacienda een aardige
+vereeniging van winstgevend werk en gezond levensgenot, en het is
+onmogelijk, zich een juist denkbeeld te maken van het chileensche
+volkskarakter, zonder de Chilenen te zien in de meest representatieve
+van alle chileensche woningen, de hacienda.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Kijkjes in een mooi werk over Chili
+by Marie Robinson Wright
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13867 ***