initial commit of ebook 13683HEAD main

author: Roger Frank <rfrank@pglaf.org> 2025-10-15 04:42:42 -0700
committer: Roger Frank <rfrank@pglaf.org> 2025-10-15 04:42:42 -0700
commit: 91f9f759c1e24e4464d0d1a824497584cd23ea31 (patch)
tree: bb27a127bf41c419a4ec25c1bc24882538886d9a /13683-h
3 files changed, 1008 insertions, 0 deletions
diff --git a/13683-h/13683-h.htm b/13683-h/13683-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..5d79318
--- /dev/null
+++ b/13683-h/13683-h.htm
@@ -0,0 +1,1008 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
+    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
+<head>
+<meta name="generator" content="HTML Tidy, see www.w3.org" />
+<meta http-equiv="Content-Type"
+content="text/html; charset=UTF-8" />
+<title>The Project Gutenberg eBook of JUSTICIA N~G DIOS, by MARIANO SEQUERA.</title>
+<style type="text/css">
+/*<![CDATA[  XML blockout */
+<!--
+    P {  margin-top: .75em;
+         text-align: justify;
+         margin-bottom: .75em;
+         }
+    H1,H2,H3,H4,H5,H6 {
+         text-align: center; /* all headings centered */
+         }
+    HR { width: 33%;
+    margin-top: 1em;
+    margin-bottom: 1em;
+       }
+    BODY{margin-left: 10%;
+         margin-right: 10%;
+        }
+    .linenum  {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */
+    .note     {margin-left: 2em; margin-right: 2em; margin-bottom: 1em;} /* footnote */
+    .blkquot  {margin-left: 4em; margin-right: 4em;} /* block indent */
+    .pagenum  {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;} /* page numbers */
+    .sidenote {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-left: 1em; font-size: smaller; float: right; clear: right;}
+
+    .poem             {margin-left:10%; margin-right:10%; text-align: left;}
+    .poem br          {display: none;}
+    .poem .stanza     {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+    .poem span        {display: block; margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+    .poem span.i2     {display: block; margin-left: 2em;}
+    .poem span.i4     {display: block; margin-left: 4em;}
+    .poem .caesura    {vertical-align: -200%;}
+    // -->
+    /* XML end  ]]>*/
+
+</style>
+</head>
+<body>
+<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13683 ***</div>
+
+<br />
+<pre>
+[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer
+used is marked as ~g.]
+[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at
+iba pa upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na
+sa ngayon ay hindi na ginagamit.]
+</pre>
+
+<p>&nbsp;</p>
+<h1><a href="images/001.gif"><img src="images/t001.gif" border="0"
+alt="Justicia ng Dios" width="266" height="411" /></a></h1>
+
+
+<br />
+
+
+<h1>JUSTICIA N~G DIOS</h1>
+
+<br />
+
+
+<h2>M~GA ILANG BAGAY NA INASAL DITO SA FILIPINAS NANG MAN~GA
+FRAILE,</h2>
+
+<br />
+
+
+<h3>SINULAT NI</h3>
+
+<h1>MARIANO SEQUERA</h1>
+
+<h4>Redactor sa pamahayagang ANG KAPATID N~G BAYAN,<br/>
+EL GRITO DEL PUEBLO at sumusulat sa iba,t, iba pang<br/>
+nilalathala dito sa
+Maynila.</h4>
+
+<h3>UNANG BAHAGUI NANG &iexcl;NASAAN ANG DIOS!</h3>
+<br/>
+<h3>1.&ordf; Edicion.</h3>
+<br/>
+<h4>MAYNILA</h4>
+
+<h4>LIMBAGAN NI CHOFR&Eacute; Y COMP.&ordf;</h4>
+
+<h4>Escolta, num. 33</h4>
+
+<h3>1899</h3>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+
+<h2>Talaan ng Nilalaman</h2>
+
+<h3><a href='#Sa_Inang_Filipinas'>Sa Inang Filipinas.</a></h3>
+<h3><a href='#Pasimula'>Pasimul&aacute;.</a></h3>
+<h3><a href='#Puno_nang_salita'>Puno nang salita.</a></h3>
+
+<br/>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+
+<a id="Sa_Inang_Filipinas" name='Sa_Inang_Filipinas'></a>
+<h2>Sa Inang Filipinas.</h2>
+
+<br/>
+<table summary="Filipinas" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa tanang supling mong tunay cong
+capatid</span><br />
+na sa iyo'y nag-alay n~g bun~ga n~g isip<br />
+ibig cong pumisan, cutad man ang bait,<br />
+at maguing dan~gal co sa buhay na quipquip.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~g upang sacaling man~giba mang
+bayan</span><br />
+na hindi sarili,t, tungtun~g&aacute;n co lamang,<br />
+&iexcl;Ina co'y! marinig mauica n~g ibang<br />
+aco ay sa iyo marunong magmahal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga,t, ang unang sumupling sa
+bait</span><br />
+na hinog na bun~ga sa tangcay n~g saquit<br />
+alay co sa iyo at pag-asa'y labis<br />
+na ito'y sacsi rin n~g aquing pag-ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Yayamang dugo co, catauan at
+buhay,</span><br />
+talagang iyo na, &iexcl;oh! Ina cong bayan!<br />
+bulaclac n~g isip ay ibig co namang<br />
+ilangcap sa aquing sa iyo'y pagdamay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay na ito'y cung aco'y
+sumapit</span><br />
+sa pooc na ari n~g dalita,t, hapis,<br />
+itong alaala'y, papaui sa saquit<br />
+sanhi rin sa iyo &iexcl;oh! bayan cong ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Hanganang co ito,t, aquing
+ipapaling</span><br />
+ang tan~gang cong pluma sa ibig lumining<br />
+nitong pinag-ugnay n~g bait na angquin<br />
+yamang talastas n~g sa iyo ang dahil.<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<h4>MARIANO SEQUERA.</h4>
+
+
+<hr style='width: 65%;' />
+<a id="Pasimula" name='Pasimula'></a>
+<h2>Pasimul&aacute;.</h2>
+
+<table summary="Pasimula" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+
+<span style='margin-left: 1em;'>Manang isang hapong dinalao ang
+buhay</span><br />
+niyaong magcaumpoc na lungcot at lumbay,<br />
+sa isang uupan aco'y, nagulaylay<br />
+at pinaguauari itong calagayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ualang ano ano'y, sumilang sa
+isip</span><br />
+yaong paglilibang sa <i>jarding</i> mariquit<br />
+caya n~ga,t, sa lagay aco ay tumindig<br />
+hinanap ang simoy n~g han~ging malamig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At aquing tinun~go na cusang
+hinanap</span><br />
+ang pooc na tunay n~g tanang bulaclac<br />
+pagdating co roo'y, pinili co agad<br />
+ang lalong mariquit, at aquing pinitas.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni at nalooy, nalagas na
+tunay</span><br />
+nalanta n~gang cusa,t, ban~go ay naparam,<br />
+napaui ang gand&aacute;, lumipas ang culay,<br />
+caya,t, ang puso co ay muling nalumbay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At saca inisip cung ano ang
+dahil</span><br />
+bulaclac na tan~gan nalungcot naman din,<br />
+puso co'y tumiboc n~g tiboc mahinhin<br />
+at uari'y, pinucao ang aquing panimdim.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pinag-ugnay-ugnay yaring
+paquiramdam</span><br />
+saca binalangc&aacute;s sa isip ang bagay,<br />
+niyaong co natanto,t, nabatid na tunay,<br />
+ang lungcot na yao'y, dahil din sa bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dito co nabatid cung saan
+nagbuhat,</span><br />
+cung saan sumupling ang lumbay n~g lahat,<br />
+pagca,t, natanto co ang <i>fraileng</i> dulin~gas<br />
+ay binubusabos Inang Filipinas.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At tuloy dinalao itong
+ala-ala</span><br />
+niyaong ualang n~galan na aquing naquita<br />
+asal na mahalay guinaua n~g <i>cura</i><br />
+sa isang mag-inang ipinahamac niya.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang nangyaring ito'y siyang
+isusulit</span><br />
+at gauing liban~gan n~g tanang capatid<br />
+JUSTICIA N~G DIOS siya cong na-isip<br />
+itauag sa gayong namasda,t, nabatid.<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<h4>Ang sumulat.</h4>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+<a id="Puno_nang_salita" name='Puno_nang_salita'></a>
+<h2>Puno nang salita.</h2>
+
+<table summary="Puno" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+<br/>
+<span style='margin-left: 1em;'><b>Cailan mang panahon ang
+casamaan</b></span><br />
+<b>cung umiral ma'y sa sandali lamang</b><br />
+<span style='margin-left: 15em;'><b>Aco.</b></span><br />
+<br/>
+<br/>
+
+<span style='margin-left: 1em;'>May isang mag-inang taga ibang
+bayan,</span><br />
+aquing nalimutan cung ano ang n~galan;<br />
+ang mag-inang ito'y, mahirap ang buhay,<br />
+baquit ulila na sa dapat magmahal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>May loob sa Dios ang babayeng
+anac</span><br />
+may impoc na puri baga ma,t, mahirap<br />
+maganda ang asal, matamis man~gusap<br />
+sino mang tumin~gi'y malulugod agad.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang caniyang ina,y lubha ring
+mabait</span><br />
+di saquim sa pilac, totoong malinis,<br />
+sa arao at gabi'y ualang ini-isip<br />
+cung hindi ang gutom canilang mapatid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa isang paraang mabuti,t,
+mahusay,</span><br />
+at hindi naghan~gad n~g anomang yaman,<br />
+cung di yaong anac malinis matanao<br />
+sa harap n~g mundo,t, hangang calan~gitan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dapua,t, niyaon n~ga'y may isang
+dumating</span><br />
+sa canilang bayan isang <i>fraileng</i> saquim;<br />
+at doo'y nagcura nan~garal na tambing<br />
+n~g utos n~g Dios na dapat ganapin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Diua ay dinalao n~g gauang
+pagsinta</span><br />
+ang puso at loob n~g nasabing cura,<br />
+caya,t, monaguillo'y, tinauag pagdaca,t,<br />
+agad pinahanap n~g isang dalaga.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aniya'y, libutin ang loob n~g
+bayan</span><br />
+at iyong sabihin sa m~ga magulang<br />
+na may m~ga anac na dalagang tunay<br />
+na sa arao arao'y, pasa sa simbahan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At huag lilimuting sila ay
+sasaglit</span><br />
+matapos magsimba sa convento'y, manhic<br />
+at ito'y, bilin co siyang isusulit<br />
+sapagca,t, utos n~ga: n~g Dios sa lan~git.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Itong monaguillo'y, agad n~g
+sumagot:</span><br />
+na caniyang tutupdin sa among na utos,<br />
+caya n~ga,t, nalis na at cusang naglibot<br />
+at sa bahay bahay ay manhic manaog.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Palibhasa n~gani ay utos n~g
+cura.</span><br />
+lahat n~g magulang tumupad pagdaca<br />
+at sa arao arao ay nan~gagsisimba,t,<br />
+anac na dalaga'y, canilang casama.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pangagaling pa n~ga doon sa
+Simbahan</span><br />
+sa convento nama'y man~gagtutuluyan:<br />
+sasalubong dito ang <i>among</i> sa bayan<br />
+at magpapahalic sa lahat n~g camay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dumating ang arao sa gayon n~g
+gayon,</span><br />
+dalauang mag-ina'y, piniguil n~g <i>among</i>,<br />
+aniya'y: Mag-antay at may itatanong<br />
+sa iniyong dalaua'y, tila nauucol.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~g mapag-iuan na niyaong
+caramihan</span><br />
+dalauang mag-inang piniguil na tunay<br />
+ang pag-uusisa dito na minulan<br />
+n~g <i>guinoong curang</i> may asal halimao.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aniya'y: &iquest;Ano ba iniyong
+paghahanap,</span><br />
+saan quinucuha cailan~gang lahat?<br />
+ang sagot n~g ina:&mdash;Ang aquin pong anac<br />
+tahiing damit sa bahay natangap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tugon n~g cura: anac mo'y,
+magand&aacute;</span><br />
+ang bagay sa caniya'y, tauaguing <i>maestra</i>,<br />
+aco ang bahala ilalacad siya,t,<br />
+huag n~g manahi magpacailan pa.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang ina'y, sumagot, sa ganitong
+turing;</span><br />
+&mdash;Salamat po <i>among</i> sa iyong pagtin~gin,<br />
+cahimanauari icao po'y, gantihin<br />
+n~g Dios sa lan~git sa gauang magaling.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Madali,t, salita dumating ang
+arao</span><br />
+ualang ano ano'y, tumangap n~g dalao,<br />
+n~g isang <i>sacristan</i>, mag-inang tinuran<br />
+sila'y, tinatauag n~g <i>among</i> sa bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang mag-inang ito'y, umayo,t,
+sumama</span><br />
+sa doroong tauong alila n~g cura,<br />
+ualang guni guni, ualang ala-ala<br />
+cung di ang pan~gacong maguiguing <i>maestra</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~g sila'y, dumating sa harap n~g
+<i>among</i></span><br />
+at nacahalic na sa camay n~g <i>ungoy</i>,<br />
+ang uica n~g cura'y: Tinangap co n~gayon<br />
+ang <i>nombramiento</i> na aquing nilayon.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga at icao uica sa
+dalag&aacute;</span><br />
+magbuhat na n~gayo'y, tunay n~g maestra,<br />
+dito sa bayan mo, at iiuan mo na<br />
+yaong pananahi na ualang halag&aacute;.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tandaan mo lamang itong aquing
+bilin</span><br />
+na sa arao arao huag lilimutin,<br />
+ang lahat n~g bata ay iyong dadalhin<br />
+dito sa <i>Convento,t,</i> iharap sa aquin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sagot n~g <i>maestra'y</i>,: Aquing
+tatandaan</span><br />
+ang tanang bilin po n~g <i>among</i> sa bayan,<br />
+pagcasabi nito, sila'y, nagpaalam<br />
+ang toua n~g ina'y, ualang macapantay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa pagca,t, di alam ang nasa sa
+loob</span><br />
+n~g curang sinambit na nagmamaayos,<br />
+ang acala niya'y ang gayon ay taos<br />
+sa puso at dibdib n~g lilo't balaquiot.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Magbuhat na niyaon, sa gabi at
+arao</span><br />
+<i>Maguinoong</i> cura'y laguing dumadalao,<br />
+sa mag-inang ito't ang dinadahilan<br />
+ay, ang pan~gan~garal n~g mabuting asal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni at datapua't manang isang
+hapon</span><br />
+ualang ano ano'y nagsulit ang <i>among</i><br />
+aniya,y: Tingnan mo, sa ina ang tucoy,<br />
+ang ninanasa co at dinguin mo n~gayon.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Malaqui ang aquing dalang
+pagmamahal</span><br />
+sa anac mong iyan at magandang asal,<br />
+caya't yamang cayo'y ulila n~g tunay<br />
+sa aquin ay cayo,y mabuting pumisan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Talastas mo namang maigui ang
+capit</span><br />
+n~g sino mang tauong sa cura'y sumanib<br />
+gayon din sa pilac ualang isusulit<br />
+at sino mang <i>frayle'y</i> sagana at sicsic.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Hindi ca daramdam n~g ano mang
+hirap</span><br />
+igagalang ca pa n~g capua mong lahat,<br />
+balana'y pupuga'y sa iyo't tatauag<br />
+<i>macapangyarihan, papel ay malapad</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tugon n~g ina'y: Pangit pong
+malasin</span><br />
+sa mata n~g lahat cung ito'y asalin,<br />
+caya po't iurong ang nais na linsil<br />
+ualang masasapit ano mang marating.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Mabuti pa po n~gang tauaguing
+mahirap,</span><br />
+marumi ang damit, sa dan~gal ay salat,<br />
+huag n~g maturan na aco'y may anac<br />
+babaye n~g cura ... &iexcl;Dios co ay huag!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot ang cura sa ganitong
+sulit,</span><br />
+aniya'y: Babaye, icao ay mag-isip,<br />
+dapat acalain na cung aquing ibig,<br />
+ni ang <i>gobernador</i> di maiaalis.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pag nagcataon pa'y aco'y
+aayunan</span><br />
+balang sabihin co'y mangyayaring tunay,<br />
+caya't isipin mo itong isinaysay,<br />
+bucas macalaua'y huag pagsisihan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tugon n~g babaye: icao po'y
+bahala</span><br />
+balang ibiguin mo'y mangyayaring paua;<br />
+sa ninanasa po'y ualang magagaua<br />
+pagca't sinun~galing ang balat n~g lupa.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Malaqui mang lubha ang
+capangyarihan</span><br />
+nino mang <i>frayleng</i> magcura sa bayan,<br />
+ualang masasapit, cung pagpipilitang<br />
+ilapat sa aquin ang pan~git na asal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Itong sinabi co'y itanim sa
+isip</span><br />
+at pagtitibayin buhay ma'y maamis,<br />
+&iexcl;di co acalaing mag asal bulisic,<br />
+ang isang <i>ministro n~g Dios</i> sa lan~git!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Nang ito'y marinig n~g curang
+causap</span><br />
+sa pagcaupo n~ga'y tumindig caagad,<br />
+at saca uinicang:&mdash;&iexcl;Tandaan mong lahat,<br />
+darating ang arao siyang pagbabayad!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tuloy n~g nanaog n~g ualang
+paalam</span><br />
+ang sucab na tauong may asal halimao,<br />
+magbuhat na niyaon sa gabi at arao<br />
+ualang iniisip cung di <i>cahayupan</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya't sa <i>convento</i> n~g
+siya'y dumating</span><br />
+yaong <i>monaguillo'y</i> tinauag na tambing<br />
+aniya'y: Susundin, itong ibibilin,<br />
+gagauin mo agad, huag lilimutin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Na mamayang gabi'y sunuguin ang
+bahay</span><br />
+dalauang mag-inang quilala mo naman:<br />
+&iquest;Bahay n~g <i>maestra</i>? sagot n~g <i>sacristan</i>,<br />
+oo, ang uinica n~g cura sa bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 0.5em;'>&mdash;Aquin pong susundin ang
+mahal na utos,</span><br />
+pagsunod na ito'y mapait sa loob,<br />
+pagca't yaring puso'y uari'y natatacot<br />
+sa sising darating n~g tunay na Dios.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot n~g cura: Huag ca n~gang
+balio</span><br />
+ibig mo pa yata'y man~guna sa aquin,<br />
+narito ang UALONG PISO at tangapin,<br />
+huag cang main~gay at aco ay sundin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tinangap ang pilac n~g saquim sa
+yaman</span><br />
+nag ualang bahala sa lahat n~g bagay,<br />
+caya't ang guinaua'y naghanda n~g tunay<br />
+tanang gagamiting panunog n~g bahay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At pagcagabi n~ga lubha n~g
+tahimic,</span><br />
+tinun~go ang daan at cusang lumapit<br />
+sa tinitirahang bahay na maliit<br />
+dalauang mag-ina na cahapis hapis.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Saca sinusuhan ang apat na
+suloc,</span><br />
+ano pa't sa apoy sila ay mabalot,<br />
+ang batang babaye'y sa laqui n~g tacot<br />
+taas n~g bintana'y nilucso't nilusob.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Naiuan ang inang natupoc sa
+apoy</span><br />
+matandang babayeng napag-isa doon,<br />
+caya n~ga't ang anac hindi napatuloy<br />
+pag layo't pag alis, piguil n~g panaghoy.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa sama n~g loob siya'y
+napahimpil</span><br />
+sa tabi n~g isang malapit na dinding,<br />
+n~g calapit bahay, na hindi dinating<br />
+n~g nin~gas n~g apoy, dahil n~g hilahil.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa lagay-na ito'y bigla siyang
+guinilic</span><br />
+n~g dalauang tauong di niya nabatid,<br />
+at siya'y dinala at cusang piniit<br />
+doon sa <i>conventong</i> tirahan n~g ganid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumunod na arao, &iexcl;ano ang
+gagauin!</span><br />
+siya'y naroon na dapat n~g silain,<br />
+gayong cahirapang, palad ay alipin<br />
+n~g capua palad, na ualang cahambing.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang hunhang na cura'y siya'y
+nilapitan</span><br />
+sa paghihimutoc siya'y niligauan,<br />
+&iexcl;ang <i>aspid</i> na loob hindi na gumalang<br />
+sa luha n~g batang ulila n~g tunay!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aniya'y: Masdan mo sinapit
+dinating</span><br />
+n~g calagayan mong aayao sa aquin,<br />
+pag di pa pumayag sa aquing pag guilio<br />
+mapapahamac ca di aco titiguil.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot n~g bata: Aco ma'y
+mamatay,</span><br />
+ay hindi papayag sa masamang daan;<br />
+ang tugon n~g cura: Iyong pag-isipan,<br />
+sa cuartong ito'y quita'y babalican.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Magbuhat na niyaon ang cahapis
+hapis</span><br />
+na inaalipin n~g madlang hinagpis,<br />
+sa arao at gabi'y nataas sa lan~git<br />
+caniyang panaghoy na sanhi n~g saquit.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya't n~g magbalic ang curang
+ulupong</span><br />
+ang ulilang bata'y hindi nahinahon;<br />
+agad n~g guinamit ang ganitong tanong:<br />
+&iquest;Inisip mo na ba? &iquest;at ano ang tugon?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot ang bata: Icao po'y
+mahabag</span><br />
+sa abang lagay cong busabos n~g hirap,<br />
+caya n~ga't dinguin mo itong paquiusap<br />
+sa aquing confesor aco ay haharap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Confesor na ito'y isa n~gang
+<i>cl&eacute;rigo</i></span><br />
+may tunay na loob at mabuting tauo,<br />
+ito ang marapat tauaguing <i>ministro</i><br />
+n~g Dios sa lan~git lubhang masaclolo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tugon n~g cura sa gayong
+pamanhic:</span><br />
+Hindi mangyayari cahit mo ipilit,<br />
+at hangang hindi ca na sagot sa sulit<br />
+sagot na paayong aquing ninanais.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa sama n~g loob n~g batang na
+iyac</span><br />
+tumugon n~g uicang lubhang mabanayad;<br />
+Oo na po <i>among</i> mamaya tutupad<br />
+caya't magbalic po at aco'y p&aacute;payag.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay na ito'y ang curang
+bulisic</span><br />
+sumagot n~g: Oo't pagdaca'y nalis;<br />
+guinaua n~g bata'y tumaanang pilit<br />
+na di namalayan nino mang casanib.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagdaca'y tinun~go at cusang
+hinanap</span><br />
+caniyang confesor na may puring hauac,<br />
+pagcaquita niya'y agad n~g tumauag,<br />
+may luha sa mata't siya'y napalin~gap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot sa caniya: Huag n~g
+magbalic</span><br />
+sa <i>coventong</i> yaon n~g curang bulisic,<br />
+aco ang bahalang sa lahat umusig<br />
+at mananagot pa sa caniyang nais.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't nangyari'y sabihin sa
+aquin</span><br />
+n~g aquing matanto't siya ay usiguin;<br />
+Cung gayon po'y tingnan, ang sa batang turing<br />
+aquing dinaanan n~gayo'y sasalitin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aco po'y ulila sa guilio na
+ama</span><br />
+at nalabing toua co'y pag-lin~gap ni ina,<br />
+aming pagcabuhay tumangap toui na<br />
+n~g tahiing damit mahal man &oacute; mura.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't isang arao cami'y
+pinatauag</span><br />
+n~g curaug hindi na natutong mahabag,<br />
+at tuloy sinabing iuan co ay dapat<br />
+yaong pananahing aquing paghahanap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Acala ni ina'y mabuti ang
+nais,</span><br />
+n~g curang sinabing, sa ami'y nagsulit,<br />
+na aco'y gagaouing <i>maestra</i> sa pilit<br />
+caya't ang salamat siyang ipinalit.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dumating ang arao n~g
+capan~gacuan</span><br />
+n~g cura sa aquing <i>titulong</i> sinaysay,<br />
+caya po't nangyaring <i>nagmaestrang</i> tunay<br />
+dito po sa guilio at nilac-hang bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't isang hapon ang cura ay
+nanhic</span><br />
+sa amin pong bahay pagdalao ang nais,<br />
+ualang ano ano cay ina'y nagsulit<br />
+n~g lubhang mahalay tungcol sa pag-ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot si inang ano mang
+sapitin</span><br />
+hindi siya papayag sa bagay na turing,<br />
+sa lagay na ito'y ang lilo at soail,<br />
+umalis na bigla't anaquin ay haling.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagcagabi n~ga po'y sinunog ang
+bahay</span><br />
+niyaong <i>monaguillo</i> na caniyang utusan,<br />
+doon po'y si ina &iexcl;Dios co'y namatay!<br />
+natupoc sa apoy na dulot n~g hunghang.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay pong ito'y, aco'y,
+naninimdim</span><br />
+at sa isang suloc aco'y, napahimpil,<br />
+ualang ano ano'y, lumapit sa aquin<br />
+dalauang lalaquing may suot na itim.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At aco'y, dinala sa
+<i>conventong</i> tunay</span><br />
+ipinasoc tuloy sa cuartong nalaan,<br />
+at n~g naroon na pinto ay sinarhan<br />
+at aco'y piniit n~g ualang dahilan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagca umaga po'y lumapit sa
+aquin</span><br />
+ang curang doroon, nagsulit na tambing,<br />
+aniya,y: Tignan mo, sinapit dinating<br />
+n~g lilong ina mong palalong magturing.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa paghihinagpis aco'y
+niligauan</span><br />
+ang luha n~g puso,y di man iguinalang ...<br />
+pag ligao na yao'y inululang tunay<br />
+saca nilangcapan n~g balang mahalay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya po,t, sagot co siya ay
+magbalic</span><br />
+at aco'y papayag sa ninasang lihis,<br />
+saca n~ga n~g siya, doon ay umalis<br />
+aco namang ito'y nagtanan n~gang pilit.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya po narito iyong
+saclolohan</span><br />
+sa n~galan n~g Dios, huag pabayaan:<br />
+sa lagay cong ito'y maaua pong tunay<br />
+at yaong <i>justicia</i> ang hin~gi co lamang.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot n~ga nitong caniyang
+confesor</span><br />
+justicia, justicia, sa iyo'y aampon,<br />
+caya't omoui ca, aco'y paroroon,<br />
+cung hanapin ca pa n~g curang ulupong.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Paroon sa bahay n~g iyong
+magulang</span><br />
+tiahin &oacute; lelang &oacute; caya pininsan,<br />
+saca tumahimic sa sariling lagay<br />
+aco ang bahala sa lahat n~g bagay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Nang ito'y matanto n~g batang
+causap</span><br />
+ligal&iacute;g na loob tumahimic agad,<br />
+at tuloy omoui na cusang hinanap<br />
+ang bahay n~g aleng labing camag-anac.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't hindi pa lumilipas
+halos</span><br />
+ang arao na yaon, balita'y sumabog<br />
+siya'y hinahanap n~g curang may poot<br />
+dahil sa nag-asal n~g uala sa, ayos.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't sa bahay n~g aleng
+tinuran</span><br />
+ay doon inabot n~g cura't sacristan,<br />
+ang batang babayeng ulila sa layao,<br />
+capos sa ligaya at sa toua'y uhao.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Nang siya'y maquita n~g curang
+bulisic</span><br />
+pagdaca'y uinicang; &iexcl;oh babaying ganid!<br />
+acala mo yata aco'y palulupig<br />
+sa isang paris mong lic&oacute; ang matouid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Capag hindi ca pa sumama sa
+aquin</span><br />
+asahan mo na n~ga na may sasapitin<br />
+ang lagay mong iyan na calaguimlaguim,<br />
+marahil hindi mo maubos tayahin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Hangang nagsusulit ang curang
+halimao,</span><br />
+ang batang babaye'y nag-utos na tunay<br />
+n~g palihim pa n~ga confesor tauagan<br />
+sa caniyang bahay siya'y saclolohan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't nag-abot ang dalauang
+ito</span><br />
+sa bahay n~g bata, <i>cura</i> at cl&eacute;rigo,<br />
+dito na minulan yaong pagtatalo<br />
+tungcol sa gagauin n~g tunay na tauo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang uica n~g cura, sa bata ang
+tin~gin</span><br />
+icao ay sumamang madali sa aquin,<br />
+dito na tumug&oacute;n cl&eacute;rigong mahinhin<br />
+aniya'y turan mo cung ano ang dahil.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 0.5em;'>&mdash;Siya'y nagtaanan sa aquin
+convento</span><br />
+nilibac ang utos <i>Santo sacrificio</i>,<br />
+caya n~ga at n~gayon aco'y naparito<br />
+upang parusahan sa dahil na ito.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sagot n~g cl&eacute;rigo'y icao ay
+tumahan</span><br />
+huag cang humanap n~g lilong dahilan,<br />
+cung caya ang bata sa iyo'y nagtanan<br />
+dahil sa ang ibig puri ay in~gatan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sapagca't icao n~ga'y di dapat
+tauaguing</span><br />
+ministro n~g Dios, lubhang maauain,<br />
+dahil sa asal mo'y totoong napuing<br />
+sa hatol n~g lan~git na ualang cahambing.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sinisira mo n~ga bilin n~g
+<i>c&aacute;nones</i></span><br />
+nilalab&aacute;g mo pa sampuo pa n~g <i>leyes</i>,<br />
+&iquest;hindi mo ba tantong doo'y nacatitic<br />
+na baual sa clero ang asal bulisic?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;Hindi mo ba al&aacute;m ang
+dapat asalin</span><br />
+n~g sino mang fraile, anomang marating?<br />
+&iquest;di ba sa <i>breviario</i> may tunay na bilin<br />
+sa clero'y ang linis, ang dapat gamitin?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cung ito'y alam mo &iquest;baquit
+mo hinamac</span><br />
+ang mahal na bilin n~g leyes na lahat,<br />
+sanhi sa nais mo na nasa n~g oslac?<br />
+hayop ang sa iyo'y dapat na itauag.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tumugon ang curang may impoc na
+galit</span><br />
+tiguil sinun~galing, icao ang bulisic<br />
+marunong sa lahat, pati pa n~g lan~git<br />
+ibig pang maabot n~g haling na isip.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot sa gayon, doroong
+cl&eacute;rigo</span><br />
+n~g uicang mamaya magquiquita tayo,<br />
+tutun~go sa <i>Juez</i> at isusumbong co<br />
+ang <i>causa criminal</i> na iniimpoc mo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Alam cong icao n~ga't di ibang
+tunay</span><br />
+siyang nagpasunog sa caniyang bahay,<br />
+doon n~ga rin naman tup&oacute;c na namatay<br />
+ang ina n~g batang ualang casalanan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagcauica nito'y umalis na
+agad</span><br />
+yaong Juzgado ang siyang hinanap,<br />
+sa bagay na ito'y ang cura'y nasindac<br />
+caya't natiguilan sa sandaling oras.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Mapamayamaya dumating ang
+<i>juez</i></span><br />
+cl&eacute;rigo'y casama't sa bahay pumanhic,<br />
+dito n~ga inabot ang curang bulisic<br />
+na hinihimuyot ang bata sa lihis.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagpasoc n~g <i>juez</i> doon sa
+pintuan</span><br />
+pagdaca'y nagsulit sa cura sa bayan,<br />
+aniya'y sumama sa aquin n~ga icao<br />
+sa n~galan n~g <i>ley</i> bilango cang tunay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tug&oacute;n n~g cura di cana
+nan~ganib</span><br />
+na aco'y bilango sa aqui'y isulit,<br />
+di mo ba tantong ang gayon ay lihis<br />
+aco'y cahalili n~g Dios sa lan~git.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;Hindi baga alam may
+capangyarihan</span><br />
+ang sino mang fraileng magcura sa bayan,<br />
+na gobierno't <i>leyes</i> dapat na gumalang<br />
+ang gayon ay hatol n~g sangcalan~gitan?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot ang <i>juez</i> n~g sagot
+matig&aacute;s</span><br />
+aniya'y itiguil ang bibig mo oslac,<br />
+acala mo yata aco'y nagugulat<br />
+sa isang paris mong, catulad ay ahas.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Papa man sa Roma'y pipiiting co
+rin</span><br />
+cung siya'y suminsay sa <i>leyes</i> na bilin,<br />
+pagtupad na ito ay utos sa aquin<br />
+n~g lan~git at lupa; &iexcl;oh! &iexcl;tauong haling!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Icao po'y magsulit sabi sa
+cl&eacute;rigo</span><br />
+ang tanang nangyari'y n~g matalastas co,<br />
+cl&eacute;rigo'y tumug&oacute;n ang batang narito<br />
+ang lalong mabuting magsabi sa iyo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dito na minulan n~g batang
+babaye</span><br />
+ang lahat n~g bagay, at tanang nangyari,<br />
+sa bagay na it&oacute;'y ang cura'y nagsabi<br />
+na yao'y di tunay lilong pamarali.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At ang sinabi pang parang
+idinugtong</span><br />
+iyan ay bun~ga n~ga ng isip na pusong,<br />
+naritong cl&eacute;rigo na may nilalayong<br />
+mahalay sa bata ... &iexcl;oh asal ulupong!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cl&eacute;rigo'y sumagot sa
+ganitong turing</span><br />
+&iexcl;oh fraileng halimao, tauong sinun~galing!<br />
+cung ano ang puti n~g h&aacute;bitong angquin<br />
+sa dug&oacute; mo naman ay siyang ca-itim.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;Nahiga ca na ba't humilig
+na cusa</span><br />
+sa piling na ualang caparis na sama?<br />
+&iquest;di na ba naumid ang lilo mong dila<br />
+sa halay n~g sulit na ualang camuc-ha?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;N~gayon ba't sala mo'y
+mapaparusahan</span><br />
+ang ibig mo naman aco ay idamay?<br />
+sa sama mong quilic, pati n~g catouiran<br />
+ibig mong bulaguin ... &iexcl;mahalay na asal!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cung dito'y manaog ang tunay na
+Dios</span><br />
+at cusang masilip ang asal mong hayop,<br />
+sa iyo'y icacapit, sa laqui n~g poot<br />
+bagsic n~g parusang ualang maca ayos.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay na ito'y ang doroong
+<i>juez</i></span><br />
+sa curang may sala ay cusang lumapit,<br />
+at saca nag-uica n~g ganitong sulit<br />
+dumating ang oras, maghari ang matouid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa hiya n~g cura ay
+nagpacamatay</span><br />
+sa oras na yaong hindi namalayan,<br />
+nino mang doroon cundi napaquingan<br />
+ang putoc n~g isang revolver na taglay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya't n~g maquitang siya ay patay
+na</span><br />
+cl&eacute;rigo'y lumapit sa batang dalaga,<br />
+aniya'y masdan mo't tunay natupad na<br />
+<i>justicia n~g Dios, totoong justicia</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At saca iniutos, ang patay
+ilibing</span><br />
+ang <i>juez</i> naman n~ga'y umoui n~g tambing,<br />
+at saca ang <i>causa'y</i> tinapos naman din<br />
+n~g tama sa utos n~g matouid na bilin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cl&eacute;rigo'y umoui at bata'y
+iniuan</span><br />
+sa guitna n~g isang toua, at casayahan,<br />
+dahil sa natapos pan~ganib na taglay<br />
+n~g caniyang puring inin~gat-in~gatan.<br />
+<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+<hr style='width: 45%;' />
+<br />
+<table summary="Puno2" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+
+<span style='margin-left: 1em;'>Ito ang nangyari, nabasang
+capatid</span><br />
+ititiguil co na't bahalang mag-isip,<br />
+cung ang fraile'y dapat tauaguing mabait<br />
+&oacute; tauong uala na ni puso ni dibdib.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Masdan mo rin naman, cung dapat
+quilanling</span><br />
+ministro n~g Dios fraileng sinun~galing,<br />
+cung ito ay lihis bahalang touirin<br />
+n~g lalong marunong may bait na angquin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang bun~ga n~g cutad na isip cong
+taglay</span><br />
+bun~gang namuco n~ga sa ualang capantay,<br />
+na pagmamasaquit sa bayang linac-han<br />
+bayang mapagtiis tanang cahirapan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At sa catunayan nitong
+hinanaquit</span><br />
+di aco titiguil amomang masapit,<br />
+hindi magsasauang manin~gil na tiquis<br />
+sa m~ga umapi sa bayan cong ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'><i>Fraile</i>, at <i>castila,
+maputi't maitim</i></span><br />
+hangang mangyayari'y aquing sisisihin,<br />
+at hindi tutugot anomang marating<br />
+ang puri ni <i>Ina'y</i> aquing hahabulin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'><i>Fraileng</i> ualang puso, ni
+habag munti man</span><br />
+<i>fraileng</i> camag-anac n~g lilong si Satan,<br />
+<i>fraileng</i> mananagot sa isang hucuman<br />
+n~g tunay na Dios; <i>Justiciang maran~gal</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't di sucat, itong
+sinasabi</span><br />
+sa tula cong ito, na unang bahagui:<br />
+&iexcl;Nasaan ang Dios! carugtong na huli<br />
+nitong sinulat co na sam&agrave; n~g <i>fraile</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At cung sacali n~ga'y susulat na
+muli</span><br />
+tungcol din sa <i>fraileng</i> pilipit na budhi,<br />
+hindi rin titiguil, cahi ma't mamuhi,<br />
+sa aquin ang <i>papa, cardenal</i> at <i>hari</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At icao nabasang capatid na
+irog</span><br />
+guilio cong camuc-ha't casanib na loob,<br />
+huag lamang baguhin sacali ma't capos<br />
+ang tulang mahirap na sa iyo'y handog.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sucat na sa icao magpun&oacute;'y
+bahala</span><br />
+sa balang mamasid na mali cong cath&agrave;,<br />
+at tuloy gamitan n~g <i>isang salitang<br />
+lumabac sa sulat, umayon sa nasa</i>.<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<h3>UACAS.</h3>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+
+<h2>Man~ga casamahan nit&oacute;:</h2>
+<br/>
+
+<h4>&iexcl;Nasaan ang Dios!</h4>
+
+<h4>Si Emilio at si Mar&iacute;a.</h4>
+
+<h4>Ang hatol nang lan~git, (comediang tagalog).</h4>
+
+<h4>Marami pang ipalilimbag na pauang maririquit at
+paqui-quinaban~gang basahin.</h4>
+<br/>
+
+<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13683 ***</div>
+</body>
+</html>
+
diff --git a/13683-h/images/001.gif b/13683-h/images/001.gif
new file mode 100644
index 0000000..1626720
--- /dev/null
+++ b/13683-h/images/001.gif
diff --git a/13683-h/images/t001.gif b/13683-h/images/t001.gif
new file mode 100644
index 0000000..4477f1d
--- /dev/null
+++ b/13683-h/images/t001.gif
author	Roger Frank <rfrank@pglaf.org>	2025-10-15 04:42:42 -0700
committer	Roger Frank <rfrank@pglaf.org>	2025-10-15 04:42:42 -0700
commit	91f9f759c1e24e4464d0d1a824497584cd23ea31 (patch)
tree	bb27a127bf41c419a4ec25c1bc24882538886d9a /13683-h