initial commit of ebook 13683HEADmain

13 files changed, 4403 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/13683-0.txt b/13683-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..c523b6b
--- /dev/null
+++ b/13683-0.txt
@@ -0,0 +1,783 @@
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13683 ***
+
+[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is
+marked as ~g.]
+
+[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa
+upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon
+ay hindi na ginagamit.]
+
+
+
+JUSTICIA N~G DIOS
+
+
+M~GA ILANG BAGAY NA INASAL DITO SA FILIPINAS NANG MAN~GA FRAILE,
+
+
+SINULAT NI
+
+MARIANO SEQUERA
+
+Redactor sa pamahayagang ANG KAPATID N~G BAYAN, EL GRITO DEL PUEBLO at
+sumusulat sa iba,t, iba pang nilalathala dito sa Maynila.
+
+UNANG BAHAGUI NANG ¡NASAAN ANG DIOS!
+
+1.ª Edicion.
+
+MAYNILA
+
+LIMBAGAN NI CHOFRÉ Y COMP.ª
+
+Escolta, num. 33
+
+1899
+
+
+
+
+Sa Inang Filipinas.
+
+
+  Sa tanang supling mong tunay cong capatid
+na sa iyo'y nag-alay n~g bun~ga n~g isip
+ibig cong pumisan, cutad man ang bait,
+at maguing dan~gal co sa buhay na quipquip.
+
+  N~g upang sacaling man~giba mang bayan
+na hindi sarili,t, tungtun~gán co lamang,
+¡Ina co'y! marinig mauica n~g ibang
+aco ay sa iyo marunong magmahal.
+
+  Caya n~ga,t, ang unang sumupling sa bait
+na hinog na bun~ga sa tangcay n~g saquit
+alay co sa iyo at pag-asa'y labis
+na ito'y sacsi rin n~g aquing pag-ibig.
+
+  Yayamang dugo co, catauan at buhay,
+talagang iyo na, ¡oh! Ina cong bayan!
+bulaclac n~g isip ay ibig co namang
+ilangcap sa aquing sa iyo'y pagdamay.
+
+  Sa bagay na ito'y cung aco'y sumapit
+sa pooc na ari n~g dalita,t, hapis,
+itong alaala'y, papaui sa saquit
+sanhi rin sa iyo ¡oh! bayan cong ibig.
+
+  Hanganang co ito,t, aquing ipapaling
+ang tan~gang cong pluma sa ibig lumining
+nitong pinag-ugnay n~g bait na angquin
+yamang talastas n~g sa iyo ang dahil.
+
+
+MARIANO SEQUERA.
+
+
+
+
+Pasimulá.
+
+
+  Manang isang hapong dinalao ang buhay
+niyaong magcaumpoc na lungcot at lumbay,
+sa isang uupan aco'y, nagulaylay
+at pinaguauari itong calagayan.
+
+  Ualang ano ano'y, sumilang sa isip
+yaong paglilibang sa _jarding_ mariquit
+caya n~ga,t, sa lagay aco ay tumindig
+hinanap ang simoy n~g han~ging malamig.
+
+  At aquing tinun~go na cusang hinanap
+ang pooc na tunay n~g tanang bulaclac
+pagdating co roo'y, pinili co agad
+ang lalong mariquit, at aquing pinitas.
+
+  N~guni at nalooy, nalagas na tunay
+nalanta n~gang cusa,t, ban~go ay naparam,
+napaui ang gandá, lumipas ang culay,
+caya,t, ang puso co ay muling nalumbay.
+
+  At saca inisip cung ano ang dahil
+bulaclac na tan~gan nalungcot naman din,
+puso co'y tumiboc n~g tiboc mahinhin
+at uari'y, pinucao ang aquing panimdim.
+
+  Pinag-ugnay-ugnay yaring paquiramdam
+saca binalangcás sa isip ang bagay,
+niyaong co natanto,t, nabatid na tunay,
+ang lungcot na yao'y, dahil din sa bayan.
+
+  Dito co nabatid cung saan nagbuhat,
+cung saan sumupling ang lumbay n~g lahat,
+pagca,t, natanto co ang _fraileng_ dulin~gas
+ay binubusabos Inang Filipinas.
+
+  At tuloy dinalao itong ala-ala
+niyaong ualang n~galan na aquing naquita
+asal na mahalay guinaua n~g _cura_
+sa isang mag-inang ipinahamac niya.
+
+  Ang nangyaring ito'y siyang isusulit
+at gauing liban~gan n~g tanang capatid
+JUSTICIA N~G DIOS siya cong na-isip
+itauag sa gayong namasda,t, nabatid.
+
+
+Ang sumulat.
+
+
+
+
+Puno nang salita.
+
+
+  Cailan mang panahon ang casamaan
+cung umiral ma'y sa sandali lamang
+                              Aco.
+
+
+  May isang mag-inang taga ibang bayan,
+aquing nalimutan cung ano ang n~galan;
+ang mag-inang ito'y, mahirap ang buhay,
+baquit ulila na sa dapat magmahal.
+
+  May loob sa Dios ang babayeng anac
+may impoc na puri baga ma,t, mahirap
+maganda ang asal, matamis man~gusap
+sino mang tumin~gi'y malulugod agad.
+
+  Ang caniyang ina,y lubha ring mabait
+di saquim sa pilac, totoong malinis,
+sa arao at gabi'y ualang ini-isip
+cung hindi ang gutom canilang mapatid.
+
+  Sa isang paraang mabuti,t, mahusay,
+at hindi naghan~gad n~g anomang yaman,
+cung di yaong anac malinis matanao
+sa harap n~g mundo,t, hangang calan~gitan.
+
+  Dapua,t, niyaon n~ga'y may isang dumating
+sa canilang bayan isang _fraileng_ saquim;
+at doo'y nagcura nan~garal na tambing
+n~g utos n~g Dios na dapat ganapin.
+
+  Diua ay dinalao n~g gauang pagsinta
+ang puso at loob n~g nasabing cura,
+caya,t, monaguillo'y, tinauag pagdaca,t,
+agad pinahanap n~g isang dalaga.
+
+  Aniya'y, libutin ang loob n~g bayan
+at iyong sabihin sa m~ga magulang
+na may m~ga anac na dalagang tunay
+na sa arao arao'y, pasa sa simbahan.
+
+  At huag lilimuting sila ay sasaglit
+matapos magsimba sa convento'y, manhic
+at ito'y, bilin co siyang isusulit
+sapagca,t, utos n~ga: n~g Dios sa lan~git.
+
+  Itong monaguillo'y, agad n~g sumagot:
+na caniyang tutupdin sa among na utos,
+caya n~ga,t, nalis na at cusang naglibot
+at sa bahay bahay ay manhic manaog.
+
+  Palibhasa n~gani ay utos n~g cura.
+lahat n~g magulang tumupad pagdaca
+at sa arao arao ay nan~gagsisimba,t,
+anac na dalaga'y, canilang casama.
+
+  Pangagaling pa n~ga doon sa Simbahan
+sa convento nama'y man~gagtutuluyan:
+sasalubong dito ang _among_ sa bayan
+at magpapahalic sa lahat n~g camay.
+
+  Dumating ang arao sa gayon n~g gayon,
+dalauang mag-ina'y, piniguil n~g _among_,
+aniya'y: Mag-antay at may itatanong
+sa iniyong dalaua'y, tila nauucol.
+
+  N~g mapag-iuan na niyaong caramihan
+dalauang mag-inang piniguil na tunay
+ang pag-uusisa dito na minulan
+n~g _guinoong curang_ may asal halimao.
+
+  Aniya'y: ¿Ano ba iniyong paghahanap,
+saan quinucuha cailan~gang lahat?
+ang sagot n~g ina:--Ang aquin pong anac
+tahiing damit sa bahay natangap.
+
+  Ang tugon n~g cura: anac mo'y, magandá
+ang bagay sa caniya'y, tauaguing _maestra_,
+aco ang bahala ilalacad siya,t,
+huag n~g manahi magpacailan pa.
+
+  Ang ina'y, sumagot, sa ganitong turing;
+--Salamat po _among_ sa iyong pagtin~gin,
+cahimanauari icao po'y, gantihin
+n~g Dios sa lan~git sa gauang magaling.
+
+  Madali,t, salita dumating ang arao
+ualang ano ano'y, tumangap n~g dalao,
+n~g isang _sacristan_, mag-inang tinuran
+sila'y, tinatauag n~g _among_ sa bayan.
+
+  Ang mag-inang ito'y, umayo,t, sumama
+sa doroong tauong alila n~g cura,
+ualang guni guni, ualang ala-ala
+cung di ang pan~gacong maguiguing _maestra_.
+
+  N~g sila'y, dumating sa harap n~g _among_
+at nacahalic na sa camay n~g _ungoy_,
+ang uica n~g cura'y: Tinangap co n~gayon
+ang _nombramiento_ na aquing nilayon.
+
+  Caya n~ga at icao uica sa dalagá
+magbuhat na n~gayo'y, tunay n~g maestra,
+dito sa bayan mo, at iiuan mo na
+yaong pananahi na ualang halagá.
+
+  Tandaan mo lamang itong aquing bilin
+na sa arao arao huag lilimutin,
+ang lahat n~g bata ay iyong dadalhin
+dito sa _Convento,t,_ iharap sa aquin.
+
+  Sagot n~g _maestra'y_: Aquing tatandaan
+ang tanang bilin po n~g _among_ sa bayan,
+pagcasabi nito, sila'y, nagpaalam
+ang toua n~g ina'y, ualang macapantay.
+
+  Sa pagca,t, di alam ang nasa sa loob
+n~g curang sinambit na nagmamaayos,
+ang acala niya'y ang gayon ay taos
+sa puso at dibdib n~g lilo't balaquiot.
+
+  Magbuhat na niyaon, sa gabi at arao
+_Maguinoong_ cura'y laguing dumadalao,
+sa mag-inang ito't ang dinadahilan
+ay, ang pan~gan~garal n~g mabuting asal.
+
+  N~guni at datapua't manang isang hapon
+ualang ano ano'y nagsulit ang _among_
+aniya,y: Tingnan mo, sa ina ang tucoy,
+ang ninanasa co at dinguin mo n~gayon.
+
+  Malaqui ang aquing dalang pagmamahal
+sa anac mong iyan at magandang asal,
+caya't yamang cayo'y ulila n~g tunay
+sa aquin ay cayo,y mabuting pumisan.
+
+  Talastas mo namang maigui ang capit
+n~g sino mang tauong sa cura'y sumanib
+gayon din sa pilac ualang isusulit
+at sino mang _frayle'y_ sagana at sicsic.
+
+  Hindi ca daramdam n~g ano mang hirap
+igagalang ca pa n~g capua mong lahat,
+balana'y pupuga'y sa iyo't tatauag
+_macapangyarihan, papel ay malapad_.
+
+  Ang tugon n~g ina'y: Pangit pong malasin
+sa mata n~g lahat cung ito'y asalin,
+caya po't iurong ang nais na linsil
+ualang masasapit ano mang marating.
+
+  Mabuti pa po n~gang tauaguing mahirap,
+marumi ang damit, sa dan~gal ay salat,
+huag n~g maturan na aco'y may anac
+babaye n~g cura ... ¡Dios co ay huag!
+
+  Sumagot ang cura sa ganitong sulit,
+aniya'y: Babaye, icao ay mag-isip,
+dapat acalain na cung aquing ibig,
+ni ang _gobernador_ di maiaalis.
+
+  Pag nagcataon pa'y aco'y aayunan
+balang sabihin co'y mangyayaring tunay,
+caya't isipin mo itong isinaysay,
+bucas macalaua'y huag pagsisihan.
+
+  Tugon n~g babaye: icao po'y bahala
+balang ibiguin mo'y mangyayaring paua;
+sa ninanasa po'y ualang magagaua
+pagca't sinun~galing ang balat n~g lupa.
+
+  Malaqui mang lubha ang capangyarihan
+nino mang _frayleng_ magcura sa bayan,
+ualang masasapit, cung pagpipilitang
+ilapat sa aquin ang pan~git na asal.
+
+  Itong sinabi co'y itanim sa isip
+at pagtitibayin buhay ma'y maamis,
+¡di co acalaing mag asal bulisic,
+ang isang _ministro n~g Dios_ sa lan~git!
+
+  Nang ito'y marinig n~g curang causap
+sa pagcaupo n~ga'y tumindig caagad,
+at saca uinicang:--¡Tandaan mong lahat,
+darating ang arao siyang pagbabayad!
+
+  Tuloy n~g nanaog n~g ualang paalam
+ang sucab na tauong may asal halimao,
+magbuhat na niyaon sa gabi at arao
+ualang iniisip cung di _cahayupan_.
+
+  Caya't sa _convento_ n~g siya'y dumating
+yaong _monaguillo'y_ tinauag na tambing
+aniya'y: Susundin, itong ibibilin,
+gagauin mo agad, huag lilimutin.
+
+  Na mamayang gabi'y sunuguin ang bahay
+dalauang mag-inang quilala mo naman:
+¿Bahay n~g _maestra_? sagot n~g _sacristan_,
+oo, ang uinica n~g cura sa bayan.
+
+--Aquin pong susundin ang mahal na utos,
+pagsunod na ito'y mapait sa loob,
+pagca't yaring puso'y uari'y natatacot
+sa sising darating n~g tunay na Dios.
+
+  Ang sagot n~g cura: Huag ca n~gang balio
+ibig mo pa yata'y man~guna sa aquin,
+narito ang UALONG PISO at tangapin,
+huag cang main~gay at aco ay sundin.
+
+  Tinangap ang pilac n~g saquim sa yaman
+nag ualang bahala sa lahat n~g bagay,
+caya't ang guinaua'y naghanda n~g tunay
+tanang gagamiting panunog n~g bahay.
+
+  At pagcagabi n~ga lubha n~g tahimic,
+tinun~go ang daan at cusang lumapit
+sa tinitirahang bahay na maliit
+dalauang mag-ina na cahapis hapis.
+
+  Saca sinusuhan ang apat na suloc,
+ano pa't sa apoy sila ay mabalot,
+ang batang babaye'y sa laqui n~g tacot
+taas n~g bintana'y nilucso't nilusob.
+
+  Naiuan ang inang natupoc sa apoy
+matandang babayeng napag-isa doon,
+caya n~ga't ang anac hindi napatuloy
+pag layo't pag alis, piguil n~g panaghoy.
+
+  Sa sama n~g loob siya'y napahimpil
+sa tabi n~g isang malapit na dinding,
+n~g calapit bahay, na hindi dinating
+n~g nin~gas n~g apoy, dahil n~g hilahil.
+
+  Sa lagay-na ito'y bigla siyang guinilic
+n~g dalauang tauong di niya nabatid,
+at siya'y dinala at cusang piniit
+doon sa _conventong_ tirahan n~g ganid.
+
+  Sumunod na arao, ¡ano ang gagauin!
+siya'y naroon na dapat n~g silain,
+gayong cahirapang, palad ay alipin
+n~g capua palad, na ualang cahambing.
+
+  Ang hunhang na cura'y siya'y nilapitan
+sa paghihimutoc siya'y niligauan,
+¡ang _aspid_ na loob hindi na gumalang
+sa luha n~g batang ulila n~g tunay!
+
+  Aniya'y: Masdan mo sinapit dinating
+n~g calagayan mong aayao sa aquin,
+pag di pa pumayag sa aquing pag guilio
+mapapahamac ca di aco titiguil.
+
+  Ang sagot n~g bata: Aco ma'y mamatay,
+ay hindi papayag sa masamang daan;
+ang tugon n~g cura: Iyong pag-isipan,
+sa cuartong ito'y quita'y babalican.
+
+  Magbuhat na niyaon ang cahapis hapis
+na inaalipin n~g madlang hinagpis,
+sa arao at gabi'y nataas sa lan~git
+caniyang panaghoy na sanhi n~g saquit.
+
+  Caya't n~g magbalic ang curang ulupong
+ang ulilang bata'y hindi nahinahon;
+agad n~g guinamit ang ganitong tanong:
+¿Inisip mo na ba? ¿at ano ang tugon?
+
+  Sumagot ang bata: Icao po'y mahabag
+sa abang lagay cong busabos n~g hirap,
+caya n~ga't dinguin mo itong paquiusap
+sa aquing confesor aco ay haharap.
+
+  Confesor na ito'y isa n~gang _clérigo_
+may tunay na loob at mabuting tauo,
+ito ang marapat tauaguing _ministro_
+n~g Dios sa lan~git lubhang masaclolo.
+
+  Ang tugon n~g cura sa gayong pamanhic:
+Hindi mangyayari cahit mo ipilit,
+at hangang hindi ca na sagot sa sulit
+sagot na paayong aquing ninanais.
+
+  Sa sama n~g loob n~g batang na iyac
+tumugon n~g uicang lubhang mabanayad;
+Oo na po _among_ mamaya tutupad
+caya't magbalic po at aco'y pápayag.
+
+  Sa bagay na ito'y ang curang bulisic
+sumagot n~g: Oo't pagdaca'y nalis;
+guinaua n~g bata'y tumaanang pilit
+na di namalayan nino mang casanib.
+
+  Pagdaca'y tinun~go at cusang hinanap
+caniyang confesor na may puring hauac,
+pagcaquita niya'y agad n~g tumauag,
+may luha sa mata't siya'y napalin~gap.
+
+  Ang sagot sa caniya: Huag n~g magbalic
+sa _coventong_ yaon n~g curang bulisic,
+aco ang bahalang sa lahat umusig
+at mananagot pa sa caniyang nais.
+
+  Caya n~ga't nangyari'y sabihin sa aquin
+n~g aquing matanto't siya ay usiguin;
+Cung gayon po'y tingnan, ang sa batang turing
+aquing dinaanan n~gayo'y sasalitin.
+
+  Aco po'y ulila sa guilio na ama
+at nalabing toua co'y pag-lin~gap ni ina,
+aming pagcabuhay tumangap toui na
+n~g tahiing damit mahal man ó mura.
+
+  N~guni't isang arao cami'y pinatauag
+n~g curaug hindi na natutong mahabag,
+at tuloy sinabing iuan co ay dapat
+yaong pananahing aquing paghahanap.
+
+  Acala ni ina'y mabuti ang nais,
+n~g curang sinabing, sa ami'y nagsulit,
+na aco'y gagaouing _maestra_ sa pilit
+caya't ang salamat siyang ipinalit.
+
+  Dumating ang arao n~g capan~gacuan
+n~g cura sa aquing _titulong_ sinaysay,
+caya po't nangyaring _nagmaestrang_ tunay
+dito po sa guilio at nilac-hang bayan.
+
+  N~guni't isang hapon ang cura ay nanhic
+sa amin pong bahay pagdalao ang nais,
+ualang ano ano cay ina'y nagsulit
+n~g lubhang mahalay tungcol sa pag-ibig.
+
+  Sumagot si inang ano mang sapitin
+hindi siya papayag sa bagay na turing,
+sa lagay na ito'y ang lilo at soail,
+umalis na bigla't anaquin ay haling.
+
+  Pagcagabi n~ga po'y sinunog ang bahay
+niyaong _monaguillo_ na caniyang utusan,
+doon po'y si ina ¡Dios co'y namatay!
+natupoc sa apoy na dulot n~g hunghang.
+
+  Sa bagay pong ito'y, aco'y, naninimdim
+at sa isang suloc aco'y, napahimpil,
+ualang ano ano'y, lumapit sa aquin
+dalauang lalaquing may suot na itim.
+
+  At aco'y, dinala sa _conventong_ tunay
+ipinasoc tuloy sa cuartong nalaan,
+at n~g naroon na pinto ay sinarhan
+at aco'y piniit n~g ualang dahilan.
+
+  Pagca umaga po'y lumapit sa aquin
+ang curang doroon, nagsulit na tambing,
+aniya,y: Tignan mo, sinapit dinating
+n~g lilong ina mong palalong magturing.
+
+  Sa paghihinagpis aco'y niligauan
+ang luha n~g puso,y di man iguinalang ...
+pag ligao na yao'y inululang tunay
+saca nilangcapan n~g balang mahalay.
+
+  Caya po,t, sagot co siya ay magbalic
+at aco'y papayag sa ninasang lihis,
+saca n~ga n~g siya, doon ay umalis
+aco namang ito'y nagtanan n~gang pilit.
+
+  Caya po narito iyong saclolohan
+sa n~galan n~g Dios, huag pabayaan:
+sa lagay cong ito'y maaua pong tunay
+at yaong _justicia_ ang hin~gi co lamang.
+
+  Ang sagot n~ga nitong caniyang confesor
+justicia, justicia, sa iyo'y aampon,
+caya't omoui ca, aco'y paroroon,
+cung hanapin ca pa n~g curang ulupong.
+
+  Paroon sa bahay n~g iyong magulang
+tiahin ó lelang ó caya pininsan,
+saca tumahimic sa sariling lagay
+aco ang bahala sa lahat n~g bagay.
+
+  Nang ito'y matanto n~g batang causap
+ligalíg na loob tumahimic agad,
+at tuloy omoui na cusang hinanap
+ang bahay n~g aleng labing camag-anac.
+
+  N~guni't hindi pa lumilipas halos
+ang arao na yaon, balita'y sumabog
+siya'y hinahanap n~g curang may poot
+dahil sa nag-asal n~g uala sa, ayos.
+
+  Caya n~ga't sa bahay n~g aleng tinuran
+ay doon inabot n~g cura't sacristan,
+ang batang babayeng ulila sa layao,
+capos sa ligaya at sa toua'y uhao.
+
+  Nang siya'y maquita n~g curang bulisic
+pagdaca'y uinicang; ¡oh babaying ganid!
+acala mo yata aco'y palulupig
+sa isang paris mong licó ang matouid.
+
+  Capag hindi ca pa sumama sa aquin
+asahan mo na n~ga na may sasapitin
+ang lagay mong iyan na calaguimlaguim,
+marahil hindi mo maubos tayahin.
+
+  Hangang nagsusulit ang curang halimao,
+ang batang babaye'y nag-utos na tunay
+n~g palihim pa n~ga confesor tauagan
+sa caniyang bahay siya'y saclolohan.
+
+  Caya n~ga't nag-abot ang dalauang ito
+sa bahay n~g bata, _cura_ at clérigo,
+dito na minulan yaong pagtatalo
+tungcol sa gagauin n~g tunay na tauo.
+
+  Ang uica n~g cura, sa bata ang tin~gin
+icao ay sumamang madali sa aquin,
+dito na tumugón clérigong mahinhin
+aniya'y turan mo cung ano ang dahil.
+
+--Siya'y nagtaanan sa aquin convento
+nilibac ang utos _Santo sacrificio_,
+caya n~ga at n~gayon aco'y naparito
+upang parusahan sa dahil na ito.
+
+  Sagot n~g clérigo'y icao ay tumahan
+huag cang humanap n~g lilong dahilan,
+cung caya ang bata sa iyo'y nagtanan
+dahil sa ang ibig puri ay in~gatan.
+
+  Sapagca't icao n~ga'y di dapat tauaguing
+ministro n~g Dios, lubhang maauain,
+dahil sa asal mo'y totoong napuing
+sa hatol n~g lan~git na ualang cahambing.
+
+  Sinisira mo n~ga bilin n~g _cánones_
+nilalabág mo pa sampuo pa n~g _leyes_,
+¿hindi mo ba tantong doo'y nacatitic
+na baual sa clero ang asal bulisic?
+
+  ¿Hindi mo ba alám ang dapat asalin
+n~g sino mang fraile, anomang marating?
+¿di ba sa _breviario_ may tunay na bilin
+sa clero'y ang linis, ang dapat gamitin?
+
+  Cung ito'y alam mo ¿baquit mo hinamac
+ang mahal na bilin n~g leyes na lahat,
+sanhi sa nais mo na nasa n~g oslac?
+hayop ang sa iyo'y dapat na itauag.
+
+  Tumugon ang curang may impoc na galit
+tiguil sinun~galing, icao ang bulisic
+marunong sa lahat, pati pa n~g lan~git
+ibig pang maabot n~g haling na isip.
+
+  Sumagot sa gayon, doroong clérigo
+n~g uicang mamaya magquiquita tayo,
+tutun~go sa _Juez_ at isusumbong co
+ang _causa criminal_ na iniimpoc mo.
+
+  Alam cong icao n~ga't di ibang tunay
+siyang nagpasunog sa caniyang bahay,
+doon n~ga rin naman tupóc na namatay
+ang ina n~g batang ualang casalanan.
+
+  Pagcauica nito'y umalis na agad
+yaong Juzgado ang siyang hinanap,
+sa bagay na ito'y ang cura'y nasindac
+caya't natiguilan sa sandaling oras.
+
+  Mapamayamaya dumating ang _juez_
+clérigo'y casama't sa bahay pumanhic,
+dito n~ga inabot ang curang bulisic
+na hinihimuyot ang bata sa lihis.
+
+  Pagpasoc n~g _juez_ doon sa pintuan
+pagdaca'y nagsulit sa cura sa bayan,
+aniya'y sumama sa aquin n~ga icao
+sa n~galan n~g _ley_ bilango cang tunay.
+
+  Ang tugón n~g cura di cana nan~ganib
+na aco'y bilango sa aqui'y isulit,
+di mo ba tantong ang gayon ay lihis
+aco'y cahalili n~g Dios sa lan~git.
+
+  ¿Hindi baga alam may capangyarihan
+ang sino mang fraileng magcura sa bayan,
+na gobierno't _leyes_ dapat na gumalang
+ang gayon ay hatol n~g sangcalan~gitan?
+
+  Sumagot ang _juez_ n~g sagot matigás
+aniya'y itiguil ang bibig mo oslac,
+acala mo yata aco'y nagugulat
+sa isang paris mong, catulad ay ahas.
+
+  Papa man sa Roma'y pipiiting co rin
+cung siya'y suminsay sa _leyes_ na bilin,
+pagtupad na ito ay utos sa aquin
+n~g lan~git at lupa; ¡oh! ¡tauong haling!
+
+  Icao po'y magsulit sabi sa clérigo
+ang tanang nangyari'y n~g matalastas co,
+clérigo'y tumugón ang batang narito
+ang lalong mabuting magsabi sa iyo.
+
+  Dito na minulan n~g batang babaye
+ang lahat n~g bagay, at tanang nangyari,
+sa bagay na itó'y ang cura'y nagsabi
+na yao'y di tunay lilong pamarali.
+
+  At ang sinabi pang parang idinugtong
+iyan ay bun~ga n~ga ng isip na pusong,
+naritong clérigo na may nilalayong
+mahalay sa bata ... ¡oh asal ulupong!
+
+  Clérigo'y sumagot sa ganitong turing
+¡oh fraileng halimao, tauong sinun~galing!
+cung ano ang puti n~g hábitong angquin
+sa dugó mo naman ay siyang ca-itim.
+
+  ¿Nahiga ca na ba't humilig na cusa
+sa piling na ualang caparis na sama?
+¿di na ba naumid ang lilo mong dila
+sa halay n~g sulit na ualang camuc-ha?
+
+  ¿N~gayon ba't sala mo'y mapaparusahan
+ang ibig mo naman aco ay idamay?
+sa sama mong quilic, pati n~g catouiran
+ibig mong bulaguin ... ¡mahalay na asal!
+
+  Cung dito'y manaog ang tunay na Dios
+at cusang masilip ang asal mong hayop,
+sa iyo'y icacapit, sa laqui n~g poot
+bagsic n~g parusang ualang maca ayos.
+
+  Sa bagay na ito'y ang doroong _juez_
+sa curang may sala ay cusang lumapit,
+at saca nag-uica n~g ganitong sulit
+dumating ang oras, maghari ang matouid.
+
+  Sa hiya n~g cura ay nagpacamatay
+sa oras na yaong hindi namalayan,
+nino mang doroon cundi napaquingan
+ang putoc n~g isang revolver na taglay.
+
+  Caya't n~g maquitang siya ay patay na
+clérigo'y lumapit sa batang dalaga,
+aniya'y masdan mo't tunay natupad na
+_justicia n~g Dios, totoong justicia_.
+
+  At saca iniutos, ang patay ilibing
+ang _juez_ naman n~ga'y umoui n~g tambing,
+at saca ang _causa'y_ tinapos naman din
+n~g tama sa utos n~g matouid na bilin.
+
+  Clérigo'y umoui at bata'y iniuan
+sa guitna n~g isang toua, at casayahan,
+dahil sa natapos pan~ganib na taglay
+n~g caniyang puring inin~gat-in~gatan.
+
+       *       *       *       *       *
+
+  Ito ang nangyari, nabasang capatid
+ititiguil co na't bahalang mag-isip,
+cung ang fraile'y dapat tauaguing mabait
+ó tauong uala na ni puso ni dibdib.
+
+  Masdan mo rin naman, cung dapat quilanling
+ministro n~g Dios fraileng sinun~galing,
+cung ito ay lihis bahalang touirin
+n~g lalong marunong may bait na angquin.
+
+  Ang bun~ga n~g cutad na isip cong taglay
+bun~gang namuco n~ga sa ualang capantay,
+na pagmamasaquit sa bayang linac-han
+bayang mapagtiis tanang cahirapan.
+
+  At sa catunayan nitong hinanaquit
+di aco titiguil amomang masapit,
+hindi magsasauang manin~gil na tiquis
+sa m~ga umapi sa bayan cong ibig.
+
+  _Fraile_, at _castila, maputi't maitim_
+hangang mangyayari'y aquing sisisihin,
+at hindi tutugot anomang marating
+ang puri ni _Ina'y_ aquing hahabulin.
+
+  _Fraileng_ ualang puso, ni habag munti man
+_fraileng_ camag-anac n~g lilong si Satan,
+_fraileng_ mananagot sa isang hucuman
+n~g tunay na Dios; _Justiciang maran~gal_.
+
+  Caya n~ga't di sucat, itong sinasabi
+sa tula cong ito, na unang bahagui:
+¡Nasaan ang Dios! carugtong na huli
+nitong sinulat co na samà n~g _fraile_.
+
+  At cung sacali n~ga'y susulat na muli
+tungcol din sa _fraileng_ pilipit na budhi,
+hindi rin titiguil, cahi ma't mamuhi,
+sa aquin ang _papa, cardenal_ at _hari_.
+
+  At icao nabasang capatid na irog
+guilio cong camuc-ha't casanib na loob,
+huag lamang baguhin sacali ma't capos
+ang tulang mahirap na sa iyo'y handog.
+
+  Sucat na sa icao magpunó'y bahala
+sa balang mamasid na mali cong cathà,
+at tuloy gamitan n~g _isang salitang
+lumabac sa sulat, umayon sa nasa_.
+
+
+
+UACAS.
+
+
+
+
+=Man~ga casamahan nitó:=
+
+       *       *       *       *       *
+
+¡Nasaan ang Dios!
+
+Si Emilio at si María.
+
+Ang hatol nang lan~git, (comediang tagalog).
+
+       *       *       *       *       *
+
+Marami pang ipalilimbag na pauang maririquit at paqui-quinaban~gang
+basahin.
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Justicia Nang Dios, by Mariano Sequera
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13683 ***
diff --git a/13683-h/13683-h.htm b/13683-h/13683-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..5d79318
--- /dev/null
+++ b/13683-h/13683-h.htm
@@ -0,0 +1,1008 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
+    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
+<head>
+<meta name="generator" content="HTML Tidy, see www.w3.org" />
+<meta http-equiv="Content-Type"
+content="text/html; charset=UTF-8" />
+<title>The Project Gutenberg eBook of JUSTICIA N~G DIOS, by MARIANO SEQUERA.</title>
+<style type="text/css">
+/*<![CDATA[  XML blockout */
+<!--
+    P {  margin-top: .75em;
+         text-align: justify;
+         margin-bottom: .75em;
+         }
+    H1,H2,H3,H4,H5,H6 {
+         text-align: center; /* all headings centered */
+         }
+    HR { width: 33%;
+    margin-top: 1em;
+    margin-bottom: 1em;
+       }
+    BODY{margin-left: 10%;
+         margin-right: 10%;
+        }
+    .linenum  {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */
+    .note     {margin-left: 2em; margin-right: 2em; margin-bottom: 1em;} /* footnote */
+    .blkquot  {margin-left: 4em; margin-right: 4em;} /* block indent */
+    .pagenum  {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;} /* page numbers */
+    .sidenote {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-left: 1em; font-size: smaller; float: right; clear: right;}
+
+    .poem             {margin-left:10%; margin-right:10%; text-align: left;}
+    .poem br          {display: none;}
+    .poem .stanza     {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+    .poem span        {display: block; margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+    .poem span.i2     {display: block; margin-left: 2em;}
+    .poem span.i4     {display: block; margin-left: 4em;}
+    .poem .caesura    {vertical-align: -200%;}
+    // -->
+    /* XML end  ]]>*/
+
+</style>
+</head>
+<body>
+<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13683 ***</div>
+
+<br />
+<pre>
+[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer
+used is marked as ~g.]
+[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at
+iba pa upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na
+sa ngayon ay hindi na ginagamit.]
+</pre>
+
+<p>&nbsp;</p>
+<h1><a href="images/001.gif"><img src="images/t001.gif" border="0"
+alt="Justicia ng Dios" width="266" height="411" /></a></h1>
+
+
+<br />
+
+
+<h1>JUSTICIA N~G DIOS</h1>
+
+<br />
+
+
+<h2>M~GA ILANG BAGAY NA INASAL DITO SA FILIPINAS NANG MAN~GA
+FRAILE,</h2>
+
+<br />
+
+
+<h3>SINULAT NI</h3>
+
+<h1>MARIANO SEQUERA</h1>
+
+<h4>Redactor sa pamahayagang ANG KAPATID N~G BAYAN,<br/>
+EL GRITO DEL PUEBLO at sumusulat sa iba,t, iba pang<br/>
+nilalathala dito sa
+Maynila.</h4>
+
+<h3>UNANG BAHAGUI NANG &iexcl;NASAAN ANG DIOS!</h3>
+<br/>
+<h3>1.&ordf; Edicion.</h3>
+<br/>
+<h4>MAYNILA</h4>
+
+<h4>LIMBAGAN NI CHOFR&Eacute; Y COMP.&ordf;</h4>
+
+<h4>Escolta, num. 33</h4>
+
+<h3>1899</h3>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+
+<h2>Talaan ng Nilalaman</h2>
+
+<h3><a href='#Sa_Inang_Filipinas'>Sa Inang Filipinas.</a></h3>
+<h3><a href='#Pasimula'>Pasimul&aacute;.</a></h3>
+<h3><a href='#Puno_nang_salita'>Puno nang salita.</a></h3>
+
+<br/>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+
+<a id="Sa_Inang_Filipinas" name='Sa_Inang_Filipinas'></a>
+<h2>Sa Inang Filipinas.</h2>
+
+<br/>
+<table summary="Filipinas" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa tanang supling mong tunay cong
+capatid</span><br />
+na sa iyo'y nag-alay n~g bun~ga n~g isip<br />
+ibig cong pumisan, cutad man ang bait,<br />
+at maguing dan~gal co sa buhay na quipquip.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~g upang sacaling man~giba mang
+bayan</span><br />
+na hindi sarili,t, tungtun~g&aacute;n co lamang,<br />
+&iexcl;Ina co'y! marinig mauica n~g ibang<br />
+aco ay sa iyo marunong magmahal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga,t, ang unang sumupling sa
+bait</span><br />
+na hinog na bun~ga sa tangcay n~g saquit<br />
+alay co sa iyo at pag-asa'y labis<br />
+na ito'y sacsi rin n~g aquing pag-ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Yayamang dugo co, catauan at
+buhay,</span><br />
+talagang iyo na, &iexcl;oh! Ina cong bayan!<br />
+bulaclac n~g isip ay ibig co namang<br />
+ilangcap sa aquing sa iyo'y pagdamay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay na ito'y cung aco'y
+sumapit</span><br />
+sa pooc na ari n~g dalita,t, hapis,<br />
+itong alaala'y, papaui sa saquit<br />
+sanhi rin sa iyo &iexcl;oh! bayan cong ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Hanganang co ito,t, aquing
+ipapaling</span><br />
+ang tan~gang cong pluma sa ibig lumining<br />
+nitong pinag-ugnay n~g bait na angquin<br />
+yamang talastas n~g sa iyo ang dahil.<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<h4>MARIANO SEQUERA.</h4>
+
+
+<hr style='width: 65%;' />
+<a id="Pasimula" name='Pasimula'></a>
+<h2>Pasimul&aacute;.</h2>
+
+<table summary="Pasimula" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+
+<span style='margin-left: 1em;'>Manang isang hapong dinalao ang
+buhay</span><br />
+niyaong magcaumpoc na lungcot at lumbay,<br />
+sa isang uupan aco'y, nagulaylay<br />
+at pinaguauari itong calagayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ualang ano ano'y, sumilang sa
+isip</span><br />
+yaong paglilibang sa <i>jarding</i> mariquit<br />
+caya n~ga,t, sa lagay aco ay tumindig<br />
+hinanap ang simoy n~g han~ging malamig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At aquing tinun~go na cusang
+hinanap</span><br />
+ang pooc na tunay n~g tanang bulaclac<br />
+pagdating co roo'y, pinili co agad<br />
+ang lalong mariquit, at aquing pinitas.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni at nalooy, nalagas na
+tunay</span><br />
+nalanta n~gang cusa,t, ban~go ay naparam,<br />
+napaui ang gand&aacute;, lumipas ang culay,<br />
+caya,t, ang puso co ay muling nalumbay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At saca inisip cung ano ang
+dahil</span><br />
+bulaclac na tan~gan nalungcot naman din,<br />
+puso co'y tumiboc n~g tiboc mahinhin<br />
+at uari'y, pinucao ang aquing panimdim.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pinag-ugnay-ugnay yaring
+paquiramdam</span><br />
+saca binalangc&aacute;s sa isip ang bagay,<br />
+niyaong co natanto,t, nabatid na tunay,<br />
+ang lungcot na yao'y, dahil din sa bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dito co nabatid cung saan
+nagbuhat,</span><br />
+cung saan sumupling ang lumbay n~g lahat,<br />
+pagca,t, natanto co ang <i>fraileng</i> dulin~gas<br />
+ay binubusabos Inang Filipinas.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At tuloy dinalao itong
+ala-ala</span><br />
+niyaong ualang n~galan na aquing naquita<br />
+asal na mahalay guinaua n~g <i>cura</i><br />
+sa isang mag-inang ipinahamac niya.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang nangyaring ito'y siyang
+isusulit</span><br />
+at gauing liban~gan n~g tanang capatid<br />
+JUSTICIA N~G DIOS siya cong na-isip<br />
+itauag sa gayong namasda,t, nabatid.<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<h4>Ang sumulat.</h4>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+<a id="Puno_nang_salita" name='Puno_nang_salita'></a>
+<h2>Puno nang salita.</h2>
+
+<table summary="Puno" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+<br/>
+<span style='margin-left: 1em;'><b>Cailan mang panahon ang
+casamaan</b></span><br />
+<b>cung umiral ma'y sa sandali lamang</b><br />
+<span style='margin-left: 15em;'><b>Aco.</b></span><br />
+<br/>
+<br/>
+
+<span style='margin-left: 1em;'>May isang mag-inang taga ibang
+bayan,</span><br />
+aquing nalimutan cung ano ang n~galan;<br />
+ang mag-inang ito'y, mahirap ang buhay,<br />
+baquit ulila na sa dapat magmahal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>May loob sa Dios ang babayeng
+anac</span><br />
+may impoc na puri baga ma,t, mahirap<br />
+maganda ang asal, matamis man~gusap<br />
+sino mang tumin~gi'y malulugod agad.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang caniyang ina,y lubha ring
+mabait</span><br />
+di saquim sa pilac, totoong malinis,<br />
+sa arao at gabi'y ualang ini-isip<br />
+cung hindi ang gutom canilang mapatid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa isang paraang mabuti,t,
+mahusay,</span><br />
+at hindi naghan~gad n~g anomang yaman,<br />
+cung di yaong anac malinis matanao<br />
+sa harap n~g mundo,t, hangang calan~gitan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dapua,t, niyaon n~ga'y may isang
+dumating</span><br />
+sa canilang bayan isang <i>fraileng</i> saquim;<br />
+at doo'y nagcura nan~garal na tambing<br />
+n~g utos n~g Dios na dapat ganapin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Diua ay dinalao n~g gauang
+pagsinta</span><br />
+ang puso at loob n~g nasabing cura,<br />
+caya,t, monaguillo'y, tinauag pagdaca,t,<br />
+agad pinahanap n~g isang dalaga.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aniya'y, libutin ang loob n~g
+bayan</span><br />
+at iyong sabihin sa m~ga magulang<br />
+na may m~ga anac na dalagang tunay<br />
+na sa arao arao'y, pasa sa simbahan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At huag lilimuting sila ay
+sasaglit</span><br />
+matapos magsimba sa convento'y, manhic<br />
+at ito'y, bilin co siyang isusulit<br />
+sapagca,t, utos n~ga: n~g Dios sa lan~git.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Itong monaguillo'y, agad n~g
+sumagot:</span><br />
+na caniyang tutupdin sa among na utos,<br />
+caya n~ga,t, nalis na at cusang naglibot<br />
+at sa bahay bahay ay manhic manaog.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Palibhasa n~gani ay utos n~g
+cura.</span><br />
+lahat n~g magulang tumupad pagdaca<br />
+at sa arao arao ay nan~gagsisimba,t,<br />
+anac na dalaga'y, canilang casama.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pangagaling pa n~ga doon sa
+Simbahan</span><br />
+sa convento nama'y man~gagtutuluyan:<br />
+sasalubong dito ang <i>among</i> sa bayan<br />
+at magpapahalic sa lahat n~g camay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dumating ang arao sa gayon n~g
+gayon,</span><br />
+dalauang mag-ina'y, piniguil n~g <i>among</i>,<br />
+aniya'y: Mag-antay at may itatanong<br />
+sa iniyong dalaua'y, tila nauucol.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~g mapag-iuan na niyaong
+caramihan</span><br />
+dalauang mag-inang piniguil na tunay<br />
+ang pag-uusisa dito na minulan<br />
+n~g <i>guinoong curang</i> may asal halimao.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aniya'y: &iquest;Ano ba iniyong
+paghahanap,</span><br />
+saan quinucuha cailan~gang lahat?<br />
+ang sagot n~g ina:&mdash;Ang aquin pong anac<br />
+tahiing damit sa bahay natangap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tugon n~g cura: anac mo'y,
+magand&aacute;</span><br />
+ang bagay sa caniya'y, tauaguing <i>maestra</i>,<br />
+aco ang bahala ilalacad siya,t,<br />
+huag n~g manahi magpacailan pa.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang ina'y, sumagot, sa ganitong
+turing;</span><br />
+&mdash;Salamat po <i>among</i> sa iyong pagtin~gin,<br />
+cahimanauari icao po'y, gantihin<br />
+n~g Dios sa lan~git sa gauang magaling.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Madali,t, salita dumating ang
+arao</span><br />
+ualang ano ano'y, tumangap n~g dalao,<br />
+n~g isang <i>sacristan</i>, mag-inang tinuran<br />
+sila'y, tinatauag n~g <i>among</i> sa bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang mag-inang ito'y, umayo,t,
+sumama</span><br />
+sa doroong tauong alila n~g cura,<br />
+ualang guni guni, ualang ala-ala<br />
+cung di ang pan~gacong maguiguing <i>maestra</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~g sila'y, dumating sa harap n~g
+<i>among</i></span><br />
+at nacahalic na sa camay n~g <i>ungoy</i>,<br />
+ang uica n~g cura'y: Tinangap co n~gayon<br />
+ang <i>nombramiento</i> na aquing nilayon.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga at icao uica sa
+dalag&aacute;</span><br />
+magbuhat na n~gayo'y, tunay n~g maestra,<br />
+dito sa bayan mo, at iiuan mo na<br />
+yaong pananahi na ualang halag&aacute;.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tandaan mo lamang itong aquing
+bilin</span><br />
+na sa arao arao huag lilimutin,<br />
+ang lahat n~g bata ay iyong dadalhin<br />
+dito sa <i>Convento,t,</i> iharap sa aquin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sagot n~g <i>maestra'y</i>,: Aquing
+tatandaan</span><br />
+ang tanang bilin po n~g <i>among</i> sa bayan,<br />
+pagcasabi nito, sila'y, nagpaalam<br />
+ang toua n~g ina'y, ualang macapantay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa pagca,t, di alam ang nasa sa
+loob</span><br />
+n~g curang sinambit na nagmamaayos,<br />
+ang acala niya'y ang gayon ay taos<br />
+sa puso at dibdib n~g lilo't balaquiot.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Magbuhat na niyaon, sa gabi at
+arao</span><br />
+<i>Maguinoong</i> cura'y laguing dumadalao,<br />
+sa mag-inang ito't ang dinadahilan<br />
+ay, ang pan~gan~garal n~g mabuting asal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni at datapua't manang isang
+hapon</span><br />
+ualang ano ano'y nagsulit ang <i>among</i><br />
+aniya,y: Tingnan mo, sa ina ang tucoy,<br />
+ang ninanasa co at dinguin mo n~gayon.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Malaqui ang aquing dalang
+pagmamahal</span><br />
+sa anac mong iyan at magandang asal,<br />
+caya't yamang cayo'y ulila n~g tunay<br />
+sa aquin ay cayo,y mabuting pumisan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Talastas mo namang maigui ang
+capit</span><br />
+n~g sino mang tauong sa cura'y sumanib<br />
+gayon din sa pilac ualang isusulit<br />
+at sino mang <i>frayle'y</i> sagana at sicsic.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Hindi ca daramdam n~g ano mang
+hirap</span><br />
+igagalang ca pa n~g capua mong lahat,<br />
+balana'y pupuga'y sa iyo't tatauag<br />
+<i>macapangyarihan, papel ay malapad</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tugon n~g ina'y: Pangit pong
+malasin</span><br />
+sa mata n~g lahat cung ito'y asalin,<br />
+caya po't iurong ang nais na linsil<br />
+ualang masasapit ano mang marating.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Mabuti pa po n~gang tauaguing
+mahirap,</span><br />
+marumi ang damit, sa dan~gal ay salat,<br />
+huag n~g maturan na aco'y may anac<br />
+babaye n~g cura ... &iexcl;Dios co ay huag!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot ang cura sa ganitong
+sulit,</span><br />
+aniya'y: Babaye, icao ay mag-isip,<br />
+dapat acalain na cung aquing ibig,<br />
+ni ang <i>gobernador</i> di maiaalis.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pag nagcataon pa'y aco'y
+aayunan</span><br />
+balang sabihin co'y mangyayaring tunay,<br />
+caya't isipin mo itong isinaysay,<br />
+bucas macalaua'y huag pagsisihan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tugon n~g babaye: icao po'y
+bahala</span><br />
+balang ibiguin mo'y mangyayaring paua;<br />
+sa ninanasa po'y ualang magagaua<br />
+pagca't sinun~galing ang balat n~g lupa.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Malaqui mang lubha ang
+capangyarihan</span><br />
+nino mang <i>frayleng</i> magcura sa bayan,<br />
+ualang masasapit, cung pagpipilitang<br />
+ilapat sa aquin ang pan~git na asal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Itong sinabi co'y itanim sa
+isip</span><br />
+at pagtitibayin buhay ma'y maamis,<br />
+&iexcl;di co acalaing mag asal bulisic,<br />
+ang isang <i>ministro n~g Dios</i> sa lan~git!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Nang ito'y marinig n~g curang
+causap</span><br />
+sa pagcaupo n~ga'y tumindig caagad,<br />
+at saca uinicang:&mdash;&iexcl;Tandaan mong lahat,<br />
+darating ang arao siyang pagbabayad!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tuloy n~g nanaog n~g ualang
+paalam</span><br />
+ang sucab na tauong may asal halimao,<br />
+magbuhat na niyaon sa gabi at arao<br />
+ualang iniisip cung di <i>cahayupan</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya't sa <i>convento</i> n~g
+siya'y dumating</span><br />
+yaong <i>monaguillo'y</i> tinauag na tambing<br />
+aniya'y: Susundin, itong ibibilin,<br />
+gagauin mo agad, huag lilimutin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Na mamayang gabi'y sunuguin ang
+bahay</span><br />
+dalauang mag-inang quilala mo naman:<br />
+&iquest;Bahay n~g <i>maestra</i>? sagot n~g <i>sacristan</i>,<br />
+oo, ang uinica n~g cura sa bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 0.5em;'>&mdash;Aquin pong susundin ang
+mahal na utos,</span><br />
+pagsunod na ito'y mapait sa loob,<br />
+pagca't yaring puso'y uari'y natatacot<br />
+sa sising darating n~g tunay na Dios.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot n~g cura: Huag ca n~gang
+balio</span><br />
+ibig mo pa yata'y man~guna sa aquin,<br />
+narito ang UALONG PISO at tangapin,<br />
+huag cang main~gay at aco ay sundin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tinangap ang pilac n~g saquim sa
+yaman</span><br />
+nag ualang bahala sa lahat n~g bagay,<br />
+caya't ang guinaua'y naghanda n~g tunay<br />
+tanang gagamiting panunog n~g bahay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At pagcagabi n~ga lubha n~g
+tahimic,</span><br />
+tinun~go ang daan at cusang lumapit<br />
+sa tinitirahang bahay na maliit<br />
+dalauang mag-ina na cahapis hapis.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Saca sinusuhan ang apat na
+suloc,</span><br />
+ano pa't sa apoy sila ay mabalot,<br />
+ang batang babaye'y sa laqui n~g tacot<br />
+taas n~g bintana'y nilucso't nilusob.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Naiuan ang inang natupoc sa
+apoy</span><br />
+matandang babayeng napag-isa doon,<br />
+caya n~ga't ang anac hindi napatuloy<br />
+pag layo't pag alis, piguil n~g panaghoy.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa sama n~g loob siya'y
+napahimpil</span><br />
+sa tabi n~g isang malapit na dinding,<br />
+n~g calapit bahay, na hindi dinating<br />
+n~g nin~gas n~g apoy, dahil n~g hilahil.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa lagay-na ito'y bigla siyang
+guinilic</span><br />
+n~g dalauang tauong di niya nabatid,<br />
+at siya'y dinala at cusang piniit<br />
+doon sa <i>conventong</i> tirahan n~g ganid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumunod na arao, &iexcl;ano ang
+gagauin!</span><br />
+siya'y naroon na dapat n~g silain,<br />
+gayong cahirapang, palad ay alipin<br />
+n~g capua palad, na ualang cahambing.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang hunhang na cura'y siya'y
+nilapitan</span><br />
+sa paghihimutoc siya'y niligauan,<br />
+&iexcl;ang <i>aspid</i> na loob hindi na gumalang<br />
+sa luha n~g batang ulila n~g tunay!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aniya'y: Masdan mo sinapit
+dinating</span><br />
+n~g calagayan mong aayao sa aquin,<br />
+pag di pa pumayag sa aquing pag guilio<br />
+mapapahamac ca di aco titiguil.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot n~g bata: Aco ma'y
+mamatay,</span><br />
+ay hindi papayag sa masamang daan;<br />
+ang tugon n~g cura: Iyong pag-isipan,<br />
+sa cuartong ito'y quita'y babalican.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Magbuhat na niyaon ang cahapis
+hapis</span><br />
+na inaalipin n~g madlang hinagpis,<br />
+sa arao at gabi'y nataas sa lan~git<br />
+caniyang panaghoy na sanhi n~g saquit.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya't n~g magbalic ang curang
+ulupong</span><br />
+ang ulilang bata'y hindi nahinahon;<br />
+agad n~g guinamit ang ganitong tanong:<br />
+&iquest;Inisip mo na ba? &iquest;at ano ang tugon?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot ang bata: Icao po'y
+mahabag</span><br />
+sa abang lagay cong busabos n~g hirap,<br />
+caya n~ga't dinguin mo itong paquiusap<br />
+sa aquing confesor aco ay haharap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Confesor na ito'y isa n~gang
+<i>cl&eacute;rigo</i></span><br />
+may tunay na loob at mabuting tauo,<br />
+ito ang marapat tauaguing <i>ministro</i><br />
+n~g Dios sa lan~git lubhang masaclolo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tugon n~g cura sa gayong
+pamanhic:</span><br />
+Hindi mangyayari cahit mo ipilit,<br />
+at hangang hindi ca na sagot sa sulit<br />
+sagot na paayong aquing ninanais.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa sama n~g loob n~g batang na
+iyac</span><br />
+tumugon n~g uicang lubhang mabanayad;<br />
+Oo na po <i>among</i> mamaya tutupad<br />
+caya't magbalic po at aco'y p&aacute;payag.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay na ito'y ang curang
+bulisic</span><br />
+sumagot n~g: Oo't pagdaca'y nalis;<br />
+guinaua n~g bata'y tumaanang pilit<br />
+na di namalayan nino mang casanib.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagdaca'y tinun~go at cusang
+hinanap</span><br />
+caniyang confesor na may puring hauac,<br />
+pagcaquita niya'y agad n~g tumauag,<br />
+may luha sa mata't siya'y napalin~gap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot sa caniya: Huag n~g
+magbalic</span><br />
+sa <i>coventong</i> yaon n~g curang bulisic,<br />
+aco ang bahalang sa lahat umusig<br />
+at mananagot pa sa caniyang nais.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't nangyari'y sabihin sa
+aquin</span><br />
+n~g aquing matanto't siya ay usiguin;<br />
+Cung gayon po'y tingnan, ang sa batang turing<br />
+aquing dinaanan n~gayo'y sasalitin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aco po'y ulila sa guilio na
+ama</span><br />
+at nalabing toua co'y pag-lin~gap ni ina,<br />
+aming pagcabuhay tumangap toui na<br />
+n~g tahiing damit mahal man &oacute; mura.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't isang arao cami'y
+pinatauag</span><br />
+n~g curaug hindi na natutong mahabag,<br />
+at tuloy sinabing iuan co ay dapat<br />
+yaong pananahing aquing paghahanap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Acala ni ina'y mabuti ang
+nais,</span><br />
+n~g curang sinabing, sa ami'y nagsulit,<br />
+na aco'y gagaouing <i>maestra</i> sa pilit<br />
+caya't ang salamat siyang ipinalit.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dumating ang arao n~g
+capan~gacuan</span><br />
+n~g cura sa aquing <i>titulong</i> sinaysay,<br />
+caya po't nangyaring <i>nagmaestrang</i> tunay<br />
+dito po sa guilio at nilac-hang bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't isang hapon ang cura ay
+nanhic</span><br />
+sa amin pong bahay pagdalao ang nais,<br />
+ualang ano ano cay ina'y nagsulit<br />
+n~g lubhang mahalay tungcol sa pag-ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot si inang ano mang
+sapitin</span><br />
+hindi siya papayag sa bagay na turing,<br />
+sa lagay na ito'y ang lilo at soail,<br />
+umalis na bigla't anaquin ay haling.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagcagabi n~ga po'y sinunog ang
+bahay</span><br />
+niyaong <i>monaguillo</i> na caniyang utusan,<br />
+doon po'y si ina &iexcl;Dios co'y namatay!<br />
+natupoc sa apoy na dulot n~g hunghang.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay pong ito'y, aco'y,
+naninimdim</span><br />
+at sa isang suloc aco'y, napahimpil,<br />
+ualang ano ano'y, lumapit sa aquin<br />
+dalauang lalaquing may suot na itim.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At aco'y, dinala sa
+<i>conventong</i> tunay</span><br />
+ipinasoc tuloy sa cuartong nalaan,<br />
+at n~g naroon na pinto ay sinarhan<br />
+at aco'y piniit n~g ualang dahilan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagca umaga po'y lumapit sa
+aquin</span><br />
+ang curang doroon, nagsulit na tambing,<br />
+aniya,y: Tignan mo, sinapit dinating<br />
+n~g lilong ina mong palalong magturing.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa paghihinagpis aco'y
+niligauan</span><br />
+ang luha n~g puso,y di man iguinalang ...<br />
+pag ligao na yao'y inululang tunay<br />
+saca nilangcapan n~g balang mahalay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya po,t, sagot co siya ay
+magbalic</span><br />
+at aco'y papayag sa ninasang lihis,<br />
+saca n~ga n~g siya, doon ay umalis<br />
+aco namang ito'y nagtanan n~gang pilit.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya po narito iyong
+saclolohan</span><br />
+sa n~galan n~g Dios, huag pabayaan:<br />
+sa lagay cong ito'y maaua pong tunay<br />
+at yaong <i>justicia</i> ang hin~gi co lamang.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot n~ga nitong caniyang
+confesor</span><br />
+justicia, justicia, sa iyo'y aampon,<br />
+caya't omoui ca, aco'y paroroon,<br />
+cung hanapin ca pa n~g curang ulupong.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Paroon sa bahay n~g iyong
+magulang</span><br />
+tiahin &oacute; lelang &oacute; caya pininsan,<br />
+saca tumahimic sa sariling lagay<br />
+aco ang bahala sa lahat n~g bagay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Nang ito'y matanto n~g batang
+causap</span><br />
+ligal&iacute;g na loob tumahimic agad,<br />
+at tuloy omoui na cusang hinanap<br />
+ang bahay n~g aleng labing camag-anac.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't hindi pa lumilipas
+halos</span><br />
+ang arao na yaon, balita'y sumabog<br />
+siya'y hinahanap n~g curang may poot<br />
+dahil sa nag-asal n~g uala sa, ayos.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't sa bahay n~g aleng
+tinuran</span><br />
+ay doon inabot n~g cura't sacristan,<br />
+ang batang babayeng ulila sa layao,<br />
+capos sa ligaya at sa toua'y uhao.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Nang siya'y maquita n~g curang
+bulisic</span><br />
+pagdaca'y uinicang; &iexcl;oh babaying ganid!<br />
+acala mo yata aco'y palulupig<br />
+sa isang paris mong lic&oacute; ang matouid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Capag hindi ca pa sumama sa
+aquin</span><br />
+asahan mo na n~ga na may sasapitin<br />
+ang lagay mong iyan na calaguimlaguim,<br />
+marahil hindi mo maubos tayahin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Hangang nagsusulit ang curang
+halimao,</span><br />
+ang batang babaye'y nag-utos na tunay<br />
+n~g palihim pa n~ga confesor tauagan<br />
+sa caniyang bahay siya'y saclolohan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't nag-abot ang dalauang
+ito</span><br />
+sa bahay n~g bata, <i>cura</i> at cl&eacute;rigo,<br />
+dito na minulan yaong pagtatalo<br />
+tungcol sa gagauin n~g tunay na tauo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang uica n~g cura, sa bata ang
+tin~gin</span><br />
+icao ay sumamang madali sa aquin,<br />
+dito na tumug&oacute;n cl&eacute;rigong mahinhin<br />
+aniya'y turan mo cung ano ang dahil.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 0.5em;'>&mdash;Siya'y nagtaanan sa aquin
+convento</span><br />
+nilibac ang utos <i>Santo sacrificio</i>,<br />
+caya n~ga at n~gayon aco'y naparito<br />
+upang parusahan sa dahil na ito.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sagot n~g cl&eacute;rigo'y icao ay
+tumahan</span><br />
+huag cang humanap n~g lilong dahilan,<br />
+cung caya ang bata sa iyo'y nagtanan<br />
+dahil sa ang ibig puri ay in~gatan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sapagca't icao n~ga'y di dapat
+tauaguing</span><br />
+ministro n~g Dios, lubhang maauain,<br />
+dahil sa asal mo'y totoong napuing<br />
+sa hatol n~g lan~git na ualang cahambing.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sinisira mo n~ga bilin n~g
+<i>c&aacute;nones</i></span><br />
+nilalab&aacute;g mo pa sampuo pa n~g <i>leyes</i>,<br />
+&iquest;hindi mo ba tantong doo'y nacatitic<br />
+na baual sa clero ang asal bulisic?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;Hindi mo ba al&aacute;m ang
+dapat asalin</span><br />
+n~g sino mang fraile, anomang marating?<br />
+&iquest;di ba sa <i>breviario</i> may tunay na bilin<br />
+sa clero'y ang linis, ang dapat gamitin?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cung ito'y alam mo &iquest;baquit
+mo hinamac</span><br />
+ang mahal na bilin n~g leyes na lahat,<br />
+sanhi sa nais mo na nasa n~g oslac?<br />
+hayop ang sa iyo'y dapat na itauag.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tumugon ang curang may impoc na
+galit</span><br />
+tiguil sinun~galing, icao ang bulisic<br />
+marunong sa lahat, pati pa n~g lan~git<br />
+ibig pang maabot n~g haling na isip.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot sa gayon, doroong
+cl&eacute;rigo</span><br />
+n~g uicang mamaya magquiquita tayo,<br />
+tutun~go sa <i>Juez</i> at isusumbong co<br />
+ang <i>causa criminal</i> na iniimpoc mo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Alam cong icao n~ga't di ibang
+tunay</span><br />
+siyang nagpasunog sa caniyang bahay,<br />
+doon n~ga rin naman tup&oacute;c na namatay<br />
+ang ina n~g batang ualang casalanan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagcauica nito'y umalis na
+agad</span><br />
+yaong Juzgado ang siyang hinanap,<br />
+sa bagay na ito'y ang cura'y nasindac<br />
+caya't natiguilan sa sandaling oras.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Mapamayamaya dumating ang
+<i>juez</i></span><br />
+cl&eacute;rigo'y casama't sa bahay pumanhic,<br />
+dito n~ga inabot ang curang bulisic<br />
+na hinihimuyot ang bata sa lihis.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagpasoc n~g <i>juez</i> doon sa
+pintuan</span><br />
+pagdaca'y nagsulit sa cura sa bayan,<br />
+aniya'y sumama sa aquin n~ga icao<br />
+sa n~galan n~g <i>ley</i> bilango cang tunay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tug&oacute;n n~g cura di cana
+nan~ganib</span><br />
+na aco'y bilango sa aqui'y isulit,<br />
+di mo ba tantong ang gayon ay lihis<br />
+aco'y cahalili n~g Dios sa lan~git.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;Hindi baga alam may
+capangyarihan</span><br />
+ang sino mang fraileng magcura sa bayan,<br />
+na gobierno't <i>leyes</i> dapat na gumalang<br />
+ang gayon ay hatol n~g sangcalan~gitan?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot ang <i>juez</i> n~g sagot
+matig&aacute;s</span><br />
+aniya'y itiguil ang bibig mo oslac,<br />
+acala mo yata aco'y nagugulat<br />
+sa isang paris mong, catulad ay ahas.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Papa man sa Roma'y pipiiting co
+rin</span><br />
+cung siya'y suminsay sa <i>leyes</i> na bilin,<br />
+pagtupad na ito ay utos sa aquin<br />
+n~g lan~git at lupa; &iexcl;oh! &iexcl;tauong haling!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Icao po'y magsulit sabi sa
+cl&eacute;rigo</span><br />
+ang tanang nangyari'y n~g matalastas co,<br />
+cl&eacute;rigo'y tumug&oacute;n ang batang narito<br />
+ang lalong mabuting magsabi sa iyo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dito na minulan n~g batang
+babaye</span><br />
+ang lahat n~g bagay, at tanang nangyari,<br />
+sa bagay na it&oacute;'y ang cura'y nagsabi<br />
+na yao'y di tunay lilong pamarali.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At ang sinabi pang parang
+idinugtong</span><br />
+iyan ay bun~ga n~ga ng isip na pusong,<br />
+naritong cl&eacute;rigo na may nilalayong<br />
+mahalay sa bata ... &iexcl;oh asal ulupong!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cl&eacute;rigo'y sumagot sa
+ganitong turing</span><br />
+&iexcl;oh fraileng halimao, tauong sinun~galing!<br />
+cung ano ang puti n~g h&aacute;bitong angquin<br />
+sa dug&oacute; mo naman ay siyang ca-itim.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;Nahiga ca na ba't humilig
+na cusa</span><br />
+sa piling na ualang caparis na sama?<br />
+&iquest;di na ba naumid ang lilo mong dila<br />
+sa halay n~g sulit na ualang camuc-ha?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;N~gayon ba't sala mo'y
+mapaparusahan</span><br />
+ang ibig mo naman aco ay idamay?<br />
+sa sama mong quilic, pati n~g catouiran<br />
+ibig mong bulaguin ... &iexcl;mahalay na asal!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cung dito'y manaog ang tunay na
+Dios</span><br />
+at cusang masilip ang asal mong hayop,<br />
+sa iyo'y icacapit, sa laqui n~g poot<br />
+bagsic n~g parusang ualang maca ayos.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay na ito'y ang doroong
+<i>juez</i></span><br />
+sa curang may sala ay cusang lumapit,<br />
+at saca nag-uica n~g ganitong sulit<br />
+dumating ang oras, maghari ang matouid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa hiya n~g cura ay
+nagpacamatay</span><br />
+sa oras na yaong hindi namalayan,<br />
+nino mang doroon cundi napaquingan<br />
+ang putoc n~g isang revolver na taglay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya't n~g maquitang siya ay patay
+na</span><br />
+cl&eacute;rigo'y lumapit sa batang dalaga,<br />
+aniya'y masdan mo't tunay natupad na<br />
+<i>justicia n~g Dios, totoong justicia</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At saca iniutos, ang patay
+ilibing</span><br />
+ang <i>juez</i> naman n~ga'y umoui n~g tambing,<br />
+at saca ang <i>causa'y</i> tinapos naman din<br />
+n~g tama sa utos n~g matouid na bilin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cl&eacute;rigo'y umoui at bata'y
+iniuan</span><br />
+sa guitna n~g isang toua, at casayahan,<br />
+dahil sa natapos pan~ganib na taglay<br />
+n~g caniyang puring inin~gat-in~gatan.<br />
+<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+<hr style='width: 45%;' />
+<br />
+<table summary="Puno2" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+
+<span style='margin-left: 1em;'>Ito ang nangyari, nabasang
+capatid</span><br />
+ititiguil co na't bahalang mag-isip,<br />
+cung ang fraile'y dapat tauaguing mabait<br />
+&oacute; tauong uala na ni puso ni dibdib.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Masdan mo rin naman, cung dapat
+quilanling</span><br />
+ministro n~g Dios fraileng sinun~galing,<br />
+cung ito ay lihis bahalang touirin<br />
+n~g lalong marunong may bait na angquin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang bun~ga n~g cutad na isip cong
+taglay</span><br />
+bun~gang namuco n~ga sa ualang capantay,<br />
+na pagmamasaquit sa bayang linac-han<br />
+bayang mapagtiis tanang cahirapan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At sa catunayan nitong
+hinanaquit</span><br />
+di aco titiguil amomang masapit,<br />
+hindi magsasauang manin~gil na tiquis<br />
+sa m~ga umapi sa bayan cong ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'><i>Fraile</i>, at <i>castila,
+maputi't maitim</i></span><br />
+hangang mangyayari'y aquing sisisihin,<br />
+at hindi tutugot anomang marating<br />
+ang puri ni <i>Ina'y</i> aquing hahabulin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'><i>Fraileng</i> ualang puso, ni
+habag munti man</span><br />
+<i>fraileng</i> camag-anac n~g lilong si Satan,<br />
+<i>fraileng</i> mananagot sa isang hucuman<br />
+n~g tunay na Dios; <i>Justiciang maran~gal</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't di sucat, itong
+sinasabi</span><br />
+sa tula cong ito, na unang bahagui:<br />
+&iexcl;Nasaan ang Dios! carugtong na huli<br />
+nitong sinulat co na sam&agrave; n~g <i>fraile</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At cung sacali n~ga'y susulat na
+muli</span><br />
+tungcol din sa <i>fraileng</i> pilipit na budhi,<br />
+hindi rin titiguil, cahi ma't mamuhi,<br />
+sa aquin ang <i>papa, cardenal</i> at <i>hari</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At icao nabasang capatid na
+irog</span><br />
+guilio cong camuc-ha't casanib na loob,<br />
+huag lamang baguhin sacali ma't capos<br />
+ang tulang mahirap na sa iyo'y handog.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sucat na sa icao magpun&oacute;'y
+bahala</span><br />
+sa balang mamasid na mali cong cath&agrave;,<br />
+at tuloy gamitan n~g <i>isang salitang<br />
+lumabac sa sulat, umayon sa nasa</i>.<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<h3>UACAS.</h3>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+
+<h2>Man~ga casamahan nit&oacute;:</h2>
+<br/>
+
+<h4>&iexcl;Nasaan ang Dios!</h4>
+
+<h4>Si Emilio at si Mar&iacute;a.</h4>
+
+<h4>Ang hatol nang lan~git, (comediang tagalog).</h4>
+
+<h4>Marami pang ipalilimbag na pauang maririquit at
+paqui-quinaban~gang basahin.</h4>
+<br/>
+
+<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13683 ***</div>
+</body>
+</html>
+
diff --git a/13683-h/images/001.gif b/13683-h/images/001.gif
new file mode 100644
index 0000000..1626720
--- /dev/null
+++ b/13683-h/images/001.gif
diff --git a/13683-h/images/t001.gif b/13683-h/images/t001.gif
new file mode 100644
index 0000000..4477f1d
--- /dev/null
+++ b/13683-h/images/t001.gif
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..87f14d3
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #13683 (https://www.gutenberg.org/ebooks/13683)
diff --git a/old/13683-8.txt b/old/13683-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..1d6faf5
--- /dev/null
+++ b/old/13683-8.txt
@@ -0,0 +1,1173 @@
+The Project Gutenberg EBook of Justicia Nang Dios, by Mariano Sequera
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Justicia Nang Dios
+
+Author: Mariano Sequera
+
+Release Date: October 10, 2004 [EBook #13683]
+
+Language: Tagalog
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK JUSTICIA NANG DIOS ***
+
+
+
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and PG
+Distributed Proofreaders. Produced from page scans provided by
+University of Michigan.
+
+
+
+
+
+[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is
+marked as ~g.]
+
+[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa
+upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon
+ay hindi na ginagamit.]
+
+
+
+JUSTICIA N~G DIOS
+
+
+M~GA ILANG BAGAY NA INASAL DITO SA FILIPINAS NANG MAN~GA FRAILE,
+
+
+SINULAT NI
+
+MARIANO SEQUERA
+
+Redactor sa pamahayagang ANG KAPATID N~G BAYAN, EL GRITO DEL PUEBLO at
+sumusulat sa iba,t, iba pang nilalathala dito sa Maynila.
+
+UNANG BAHAGUI NANG ¡NASAAN ANG DIOS!
+
+1.ª Edicion.
+
+MAYNILA
+
+LIMBAGAN NI CHOFRÉ Y COMP.ª
+
+Escolta, num. 33
+
+1899
+
+
+
+
+Sa Inang Filipinas.
+
+
+  Sa tanang supling mong tunay cong capatid
+na sa iyo'y nag-alay n~g bun~ga n~g isip
+ibig cong pumisan, cutad man ang bait,
+at maguing dan~gal co sa buhay na quipquip.
+
+  N~g upang sacaling man~giba mang bayan
+na hindi sarili,t, tungtun~gán co lamang,
+¡Ina co'y! marinig mauica n~g ibang
+aco ay sa iyo marunong magmahal.
+
+  Caya n~ga,t, ang unang sumupling sa bait
+na hinog na bun~ga sa tangcay n~g saquit
+alay co sa iyo at pag-asa'y labis
+na ito'y sacsi rin n~g aquing pag-ibig.
+
+  Yayamang dugo co, catauan at buhay,
+talagang iyo na, ¡oh! Ina cong bayan!
+bulaclac n~g isip ay ibig co namang
+ilangcap sa aquing sa iyo'y pagdamay.
+
+  Sa bagay na ito'y cung aco'y sumapit
+sa pooc na ari n~g dalita,t, hapis,
+itong alaala'y, papaui sa saquit
+sanhi rin sa iyo ¡oh! bayan cong ibig.
+
+  Hanganang co ito,t, aquing ipapaling
+ang tan~gang cong pluma sa ibig lumining
+nitong pinag-ugnay n~g bait na angquin
+yamang talastas n~g sa iyo ang dahil.
+
+
+MARIANO SEQUERA.
+
+
+
+
+Pasimulá.
+
+
+  Manang isang hapong dinalao ang buhay
+niyaong magcaumpoc na lungcot at lumbay,
+sa isang uupan aco'y, nagulaylay
+at pinaguauari itong calagayan.
+
+  Ualang ano ano'y, sumilang sa isip
+yaong paglilibang sa _jarding_ mariquit
+caya n~ga,t, sa lagay aco ay tumindig
+hinanap ang simoy n~g han~ging malamig.
+
+  At aquing tinun~go na cusang hinanap
+ang pooc na tunay n~g tanang bulaclac
+pagdating co roo'y, pinili co agad
+ang lalong mariquit, at aquing pinitas.
+
+  N~guni at nalooy, nalagas na tunay
+nalanta n~gang cusa,t, ban~go ay naparam,
+napaui ang gandá, lumipas ang culay,
+caya,t, ang puso co ay muling nalumbay.
+
+  At saca inisip cung ano ang dahil
+bulaclac na tan~gan nalungcot naman din,
+puso co'y tumiboc n~g tiboc mahinhin
+at uari'y, pinucao ang aquing panimdim.
+
+  Pinag-ugnay-ugnay yaring paquiramdam
+saca binalangcás sa isip ang bagay,
+niyaong co natanto,t, nabatid na tunay,
+ang lungcot na yao'y, dahil din sa bayan.
+
+  Dito co nabatid cung saan nagbuhat,
+cung saan sumupling ang lumbay n~g lahat,
+pagca,t, natanto co ang _fraileng_ dulin~gas
+ay binubusabos Inang Filipinas.
+
+  At tuloy dinalao itong ala-ala
+niyaong ualang n~galan na aquing naquita
+asal na mahalay guinaua n~g _cura_
+sa isang mag-inang ipinahamac niya.
+
+  Ang nangyaring ito'y siyang isusulit
+at gauing liban~gan n~g tanang capatid
+JUSTICIA N~G DIOS siya cong na-isip
+itauag sa gayong namasda,t, nabatid.
+
+
+Ang sumulat.
+
+
+
+
+Puno nang salita.
+
+
+  Cailan mang panahon ang casamaan
+cung umiral ma'y sa sandali lamang
+                              Aco.
+
+
+  May isang mag-inang taga ibang bayan,
+aquing nalimutan cung ano ang n~galan;
+ang mag-inang ito'y, mahirap ang buhay,
+baquit ulila na sa dapat magmahal.
+
+  May loob sa Dios ang babayeng anac
+may impoc na puri baga ma,t, mahirap
+maganda ang asal, matamis man~gusap
+sino mang tumin~gi'y malulugod agad.
+
+  Ang caniyang ina,y lubha ring mabait
+di saquim sa pilac, totoong malinis,
+sa arao at gabi'y ualang ini-isip
+cung hindi ang gutom canilang mapatid.
+
+  Sa isang paraang mabuti,t, mahusay,
+at hindi naghan~gad n~g anomang yaman,
+cung di yaong anac malinis matanao
+sa harap n~g mundo,t, hangang calan~gitan.
+
+  Dapua,t, niyaon n~ga'y may isang dumating
+sa canilang bayan isang _fraileng_ saquim;
+at doo'y nagcura nan~garal na tambing
+n~g utos n~g Dios na dapat ganapin.
+
+  Diua ay dinalao n~g gauang pagsinta
+ang puso at loob n~g nasabing cura,
+caya,t, monaguillo'y, tinauag pagdaca,t,
+agad pinahanap n~g isang dalaga.
+
+  Aniya'y, libutin ang loob n~g bayan
+at iyong sabihin sa m~ga magulang
+na may m~ga anac na dalagang tunay
+na sa arao arao'y, pasa sa simbahan.
+
+  At huag lilimuting sila ay sasaglit
+matapos magsimba sa convento'y, manhic
+at ito'y, bilin co siyang isusulit
+sapagca,t, utos n~ga: n~g Dios sa lan~git.
+
+  Itong monaguillo'y, agad n~g sumagot:
+na caniyang tutupdin sa among na utos,
+caya n~ga,t, nalis na at cusang naglibot
+at sa bahay bahay ay manhic manaog.
+
+  Palibhasa n~gani ay utos n~g cura.
+lahat n~g magulang tumupad pagdaca
+at sa arao arao ay nan~gagsisimba,t,
+anac na dalaga'y, canilang casama.
+
+  Pangagaling pa n~ga doon sa Simbahan
+sa convento nama'y man~gagtutuluyan:
+sasalubong dito ang _among_ sa bayan
+at magpapahalic sa lahat n~g camay.
+
+  Dumating ang arao sa gayon n~g gayon,
+dalauang mag-ina'y, piniguil n~g _among_,
+aniya'y: Mag-antay at may itatanong
+sa iniyong dalaua'y, tila nauucol.
+
+  N~g mapag-iuan na niyaong caramihan
+dalauang mag-inang piniguil na tunay
+ang pag-uusisa dito na minulan
+n~g _guinoong curang_ may asal halimao.
+
+  Aniya'y: ¿Ano ba iniyong paghahanap,
+saan quinucuha cailan~gang lahat?
+ang sagot n~g ina:--Ang aquin pong anac
+tahiing damit sa bahay natangap.
+
+  Ang tugon n~g cura: anac mo'y, magandá
+ang bagay sa caniya'y, tauaguing _maestra_,
+aco ang bahala ilalacad siya,t,
+huag n~g manahi magpacailan pa.
+
+  Ang ina'y, sumagot, sa ganitong turing;
+--Salamat po _among_ sa iyong pagtin~gin,
+cahimanauari icao po'y, gantihin
+n~g Dios sa lan~git sa gauang magaling.
+
+  Madali,t, salita dumating ang arao
+ualang ano ano'y, tumangap n~g dalao,
+n~g isang _sacristan_, mag-inang tinuran
+sila'y, tinatauag n~g _among_ sa bayan.
+
+  Ang mag-inang ito'y, umayo,t, sumama
+sa doroong tauong alila n~g cura,
+ualang guni guni, ualang ala-ala
+cung di ang pan~gacong maguiguing _maestra_.
+
+  N~g sila'y, dumating sa harap n~g _among_
+at nacahalic na sa camay n~g _ungoy_,
+ang uica n~g cura'y: Tinangap co n~gayon
+ang _nombramiento_ na aquing nilayon.
+
+  Caya n~ga at icao uica sa dalagá
+magbuhat na n~gayo'y, tunay n~g maestra,
+dito sa bayan mo, at iiuan mo na
+yaong pananahi na ualang halagá.
+
+  Tandaan mo lamang itong aquing bilin
+na sa arao arao huag lilimutin,
+ang lahat n~g bata ay iyong dadalhin
+dito sa _Convento,t,_ iharap sa aquin.
+
+  Sagot n~g _maestra'y_: Aquing tatandaan
+ang tanang bilin po n~g _among_ sa bayan,
+pagcasabi nito, sila'y, nagpaalam
+ang toua n~g ina'y, ualang macapantay.
+
+  Sa pagca,t, di alam ang nasa sa loob
+n~g curang sinambit na nagmamaayos,
+ang acala niya'y ang gayon ay taos
+sa puso at dibdib n~g lilo't balaquiot.
+
+  Magbuhat na niyaon, sa gabi at arao
+_Maguinoong_ cura'y laguing dumadalao,
+sa mag-inang ito't ang dinadahilan
+ay, ang pan~gan~garal n~g mabuting asal.
+
+  N~guni at datapua't manang isang hapon
+ualang ano ano'y nagsulit ang _among_
+aniya,y: Tingnan mo, sa ina ang tucoy,
+ang ninanasa co at dinguin mo n~gayon.
+
+  Malaqui ang aquing dalang pagmamahal
+sa anac mong iyan at magandang asal,
+caya't yamang cayo'y ulila n~g tunay
+sa aquin ay cayo,y mabuting pumisan.
+
+  Talastas mo namang maigui ang capit
+n~g sino mang tauong sa cura'y sumanib
+gayon din sa pilac ualang isusulit
+at sino mang _frayle'y_ sagana at sicsic.
+
+  Hindi ca daramdam n~g ano mang hirap
+igagalang ca pa n~g capua mong lahat,
+balana'y pupuga'y sa iyo't tatauag
+_macapangyarihan, papel ay malapad_.
+
+  Ang tugon n~g ina'y: Pangit pong malasin
+sa mata n~g lahat cung ito'y asalin,
+caya po't iurong ang nais na linsil
+ualang masasapit ano mang marating.
+
+  Mabuti pa po n~gang tauaguing mahirap,
+marumi ang damit, sa dan~gal ay salat,
+huag n~g maturan na aco'y may anac
+babaye n~g cura ... ¡Dios co ay huag!
+
+  Sumagot ang cura sa ganitong sulit,
+aniya'y: Babaye, icao ay mag-isip,
+dapat acalain na cung aquing ibig,
+ni ang _gobernador_ di maiaalis.
+
+  Pag nagcataon pa'y aco'y aayunan
+balang sabihin co'y mangyayaring tunay,
+caya't isipin mo itong isinaysay,
+bucas macalaua'y huag pagsisihan.
+
+  Tugon n~g babaye: icao po'y bahala
+balang ibiguin mo'y mangyayaring paua;
+sa ninanasa po'y ualang magagaua
+pagca't sinun~galing ang balat n~g lupa.
+
+  Malaqui mang lubha ang capangyarihan
+nino mang _frayleng_ magcura sa bayan,
+ualang masasapit, cung pagpipilitang
+ilapat sa aquin ang pan~git na asal.
+
+  Itong sinabi co'y itanim sa isip
+at pagtitibayin buhay ma'y maamis,
+¡di co acalaing mag asal bulisic,
+ang isang _ministro n~g Dios_ sa lan~git!
+
+  Nang ito'y marinig n~g curang causap
+sa pagcaupo n~ga'y tumindig caagad,
+at saca uinicang:--¡Tandaan mong lahat,
+darating ang arao siyang pagbabayad!
+
+  Tuloy n~g nanaog n~g ualang paalam
+ang sucab na tauong may asal halimao,
+magbuhat na niyaon sa gabi at arao
+ualang iniisip cung di _cahayupan_.
+
+  Caya't sa _convento_ n~g siya'y dumating
+yaong _monaguillo'y_ tinauag na tambing
+aniya'y: Susundin, itong ibibilin,
+gagauin mo agad, huag lilimutin.
+
+  Na mamayang gabi'y sunuguin ang bahay
+dalauang mag-inang quilala mo naman:
+¿Bahay n~g _maestra_? sagot n~g _sacristan_,
+oo, ang uinica n~g cura sa bayan.
+
+--Aquin pong susundin ang mahal na utos,
+pagsunod na ito'y mapait sa loob,
+pagca't yaring puso'y uari'y natatacot
+sa sising darating n~g tunay na Dios.
+
+  Ang sagot n~g cura: Huag ca n~gang balio
+ibig mo pa yata'y man~guna sa aquin,
+narito ang UALONG PISO at tangapin,
+huag cang main~gay at aco ay sundin.
+
+  Tinangap ang pilac n~g saquim sa yaman
+nag ualang bahala sa lahat n~g bagay,
+caya't ang guinaua'y naghanda n~g tunay
+tanang gagamiting panunog n~g bahay.
+
+  At pagcagabi n~ga lubha n~g tahimic,
+tinun~go ang daan at cusang lumapit
+sa tinitirahang bahay na maliit
+dalauang mag-ina na cahapis hapis.
+
+  Saca sinusuhan ang apat na suloc,
+ano pa't sa apoy sila ay mabalot,
+ang batang babaye'y sa laqui n~g tacot
+taas n~g bintana'y nilucso't nilusob.
+
+  Naiuan ang inang natupoc sa apoy
+matandang babayeng napag-isa doon,
+caya n~ga't ang anac hindi napatuloy
+pag layo't pag alis, piguil n~g panaghoy.
+
+  Sa sama n~g loob siya'y napahimpil
+sa tabi n~g isang malapit na dinding,
+n~g calapit bahay, na hindi dinating
+n~g nin~gas n~g apoy, dahil n~g hilahil.
+
+  Sa lagay-na ito'y bigla siyang guinilic
+n~g dalauang tauong di niya nabatid,
+at siya'y dinala at cusang piniit
+doon sa _conventong_ tirahan n~g ganid.
+
+  Sumunod na arao, ¡ano ang gagauin!
+siya'y naroon na dapat n~g silain,
+gayong cahirapang, palad ay alipin
+n~g capua palad, na ualang cahambing.
+
+  Ang hunhang na cura'y siya'y nilapitan
+sa paghihimutoc siya'y niligauan,
+¡ang _aspid_ na loob hindi na gumalang
+sa luha n~g batang ulila n~g tunay!
+
+  Aniya'y: Masdan mo sinapit dinating
+n~g calagayan mong aayao sa aquin,
+pag di pa pumayag sa aquing pag guilio
+mapapahamac ca di aco titiguil.
+
+  Ang sagot n~g bata: Aco ma'y mamatay,
+ay hindi papayag sa masamang daan;
+ang tugon n~g cura: Iyong pag-isipan,
+sa cuartong ito'y quita'y babalican.
+
+  Magbuhat na niyaon ang cahapis hapis
+na inaalipin n~g madlang hinagpis,
+sa arao at gabi'y nataas sa lan~git
+caniyang panaghoy na sanhi n~g saquit.
+
+  Caya't n~g magbalic ang curang ulupong
+ang ulilang bata'y hindi nahinahon;
+agad n~g guinamit ang ganitong tanong:
+¿Inisip mo na ba? ¿at ano ang tugon?
+
+  Sumagot ang bata: Icao po'y mahabag
+sa abang lagay cong busabos n~g hirap,
+caya n~ga't dinguin mo itong paquiusap
+sa aquing confesor aco ay haharap.
+
+  Confesor na ito'y isa n~gang _clérigo_
+may tunay na loob at mabuting tauo,
+ito ang marapat tauaguing _ministro_
+n~g Dios sa lan~git lubhang masaclolo.
+
+  Ang tugon n~g cura sa gayong pamanhic:
+Hindi mangyayari cahit mo ipilit,
+at hangang hindi ca na sagot sa sulit
+sagot na paayong aquing ninanais.
+
+  Sa sama n~g loob n~g batang na iyac
+tumugon n~g uicang lubhang mabanayad;
+Oo na po _among_ mamaya tutupad
+caya't magbalic po at aco'y pápayag.
+
+  Sa bagay na ito'y ang curang bulisic
+sumagot n~g: Oo't pagdaca'y nalis;
+guinaua n~g bata'y tumaanang pilit
+na di namalayan nino mang casanib.
+
+  Pagdaca'y tinun~go at cusang hinanap
+caniyang confesor na may puring hauac,
+pagcaquita niya'y agad n~g tumauag,
+may luha sa mata't siya'y napalin~gap.
+
+  Ang sagot sa caniya: Huag n~g magbalic
+sa _coventong_ yaon n~g curang bulisic,
+aco ang bahalang sa lahat umusig
+at mananagot pa sa caniyang nais.
+
+  Caya n~ga't nangyari'y sabihin sa aquin
+n~g aquing matanto't siya ay usiguin;
+Cung gayon po'y tingnan, ang sa batang turing
+aquing dinaanan n~gayo'y sasalitin.
+
+  Aco po'y ulila sa guilio na ama
+at nalabing toua co'y pag-lin~gap ni ina,
+aming pagcabuhay tumangap toui na
+n~g tahiing damit mahal man ó mura.
+
+  N~guni't isang arao cami'y pinatauag
+n~g curaug hindi na natutong mahabag,
+at tuloy sinabing iuan co ay dapat
+yaong pananahing aquing paghahanap.
+
+  Acala ni ina'y mabuti ang nais,
+n~g curang sinabing, sa ami'y nagsulit,
+na aco'y gagaouing _maestra_ sa pilit
+caya't ang salamat siyang ipinalit.
+
+  Dumating ang arao n~g capan~gacuan
+n~g cura sa aquing _titulong_ sinaysay,
+caya po't nangyaring _nagmaestrang_ tunay
+dito po sa guilio at nilac-hang bayan.
+
+  N~guni't isang hapon ang cura ay nanhic
+sa amin pong bahay pagdalao ang nais,
+ualang ano ano cay ina'y nagsulit
+n~g lubhang mahalay tungcol sa pag-ibig.
+
+  Sumagot si inang ano mang sapitin
+hindi siya papayag sa bagay na turing,
+sa lagay na ito'y ang lilo at soail,
+umalis na bigla't anaquin ay haling.
+
+  Pagcagabi n~ga po'y sinunog ang bahay
+niyaong _monaguillo_ na caniyang utusan,
+doon po'y si ina ¡Dios co'y namatay!
+natupoc sa apoy na dulot n~g hunghang.
+
+  Sa bagay pong ito'y, aco'y, naninimdim
+at sa isang suloc aco'y, napahimpil,
+ualang ano ano'y, lumapit sa aquin
+dalauang lalaquing may suot na itim.
+
+  At aco'y, dinala sa _conventong_ tunay
+ipinasoc tuloy sa cuartong nalaan,
+at n~g naroon na pinto ay sinarhan
+at aco'y piniit n~g ualang dahilan.
+
+  Pagca umaga po'y lumapit sa aquin
+ang curang doroon, nagsulit na tambing,
+aniya,y: Tignan mo, sinapit dinating
+n~g lilong ina mong palalong magturing.
+
+  Sa paghihinagpis aco'y niligauan
+ang luha n~g puso,y di man iguinalang ...
+pag ligao na yao'y inululang tunay
+saca nilangcapan n~g balang mahalay.
+
+  Caya po,t, sagot co siya ay magbalic
+at aco'y papayag sa ninasang lihis,
+saca n~ga n~g siya, doon ay umalis
+aco namang ito'y nagtanan n~gang pilit.
+
+  Caya po narito iyong saclolohan
+sa n~galan n~g Dios, huag pabayaan:
+sa lagay cong ito'y maaua pong tunay
+at yaong _justicia_ ang hin~gi co lamang.
+
+  Ang sagot n~ga nitong caniyang confesor
+justicia, justicia, sa iyo'y aampon,
+caya't omoui ca, aco'y paroroon,
+cung hanapin ca pa n~g curang ulupong.
+
+  Paroon sa bahay n~g iyong magulang
+tiahin ó lelang ó caya pininsan,
+saca tumahimic sa sariling lagay
+aco ang bahala sa lahat n~g bagay.
+
+  Nang ito'y matanto n~g batang causap
+ligalíg na loob tumahimic agad,
+at tuloy omoui na cusang hinanap
+ang bahay n~g aleng labing camag-anac.
+
+  N~guni't hindi pa lumilipas halos
+ang arao na yaon, balita'y sumabog
+siya'y hinahanap n~g curang may poot
+dahil sa nag-asal n~g uala sa, ayos.
+
+  Caya n~ga't sa bahay n~g aleng tinuran
+ay doon inabot n~g cura't sacristan,
+ang batang babayeng ulila sa layao,
+capos sa ligaya at sa toua'y uhao.
+
+  Nang siya'y maquita n~g curang bulisic
+pagdaca'y uinicang; ¡oh babaying ganid!
+acala mo yata aco'y palulupig
+sa isang paris mong licó ang matouid.
+
+  Capag hindi ca pa sumama sa aquin
+asahan mo na n~ga na may sasapitin
+ang lagay mong iyan na calaguimlaguim,
+marahil hindi mo maubos tayahin.
+
+  Hangang nagsusulit ang curang halimao,
+ang batang babaye'y nag-utos na tunay
+n~g palihim pa n~ga confesor tauagan
+sa caniyang bahay siya'y saclolohan.
+
+  Caya n~ga't nag-abot ang dalauang ito
+sa bahay n~g bata, _cura_ at clérigo,
+dito na minulan yaong pagtatalo
+tungcol sa gagauin n~g tunay na tauo.
+
+  Ang uica n~g cura, sa bata ang tin~gin
+icao ay sumamang madali sa aquin,
+dito na tumugón clérigong mahinhin
+aniya'y turan mo cung ano ang dahil.
+
+--Siya'y nagtaanan sa aquin convento
+nilibac ang utos _Santo sacrificio_,
+caya n~ga at n~gayon aco'y naparito
+upang parusahan sa dahil na ito.
+
+  Sagot n~g clérigo'y icao ay tumahan
+huag cang humanap n~g lilong dahilan,
+cung caya ang bata sa iyo'y nagtanan
+dahil sa ang ibig puri ay in~gatan.
+
+  Sapagca't icao n~ga'y di dapat tauaguing
+ministro n~g Dios, lubhang maauain,
+dahil sa asal mo'y totoong napuing
+sa hatol n~g lan~git na ualang cahambing.
+
+  Sinisira mo n~ga bilin n~g _cánones_
+nilalabág mo pa sampuo pa n~g _leyes_,
+¿hindi mo ba tantong doo'y nacatitic
+na baual sa clero ang asal bulisic?
+
+  ¿Hindi mo ba alám ang dapat asalin
+n~g sino mang fraile, anomang marating?
+¿di ba sa _breviario_ may tunay na bilin
+sa clero'y ang linis, ang dapat gamitin?
+
+  Cung ito'y alam mo ¿baquit mo hinamac
+ang mahal na bilin n~g leyes na lahat,
+sanhi sa nais mo na nasa n~g oslac?
+hayop ang sa iyo'y dapat na itauag.
+
+  Tumugon ang curang may impoc na galit
+tiguil sinun~galing, icao ang bulisic
+marunong sa lahat, pati pa n~g lan~git
+ibig pang maabot n~g haling na isip.
+
+  Sumagot sa gayon, doroong clérigo
+n~g uicang mamaya magquiquita tayo,
+tutun~go sa _Juez_ at isusumbong co
+ang _causa criminal_ na iniimpoc mo.
+
+  Alam cong icao n~ga't di ibang tunay
+siyang nagpasunog sa caniyang bahay,
+doon n~ga rin naman tupóc na namatay
+ang ina n~g batang ualang casalanan.
+
+  Pagcauica nito'y umalis na agad
+yaong Juzgado ang siyang hinanap,
+sa bagay na ito'y ang cura'y nasindac
+caya't natiguilan sa sandaling oras.
+
+  Mapamayamaya dumating ang _juez_
+clérigo'y casama't sa bahay pumanhic,
+dito n~ga inabot ang curang bulisic
+na hinihimuyot ang bata sa lihis.
+
+  Pagpasoc n~g _juez_ doon sa pintuan
+pagdaca'y nagsulit sa cura sa bayan,
+aniya'y sumama sa aquin n~ga icao
+sa n~galan n~g _ley_ bilango cang tunay.
+
+  Ang tugón n~g cura di cana nan~ganib
+na aco'y bilango sa aqui'y isulit,
+di mo ba tantong ang gayon ay lihis
+aco'y cahalili n~g Dios sa lan~git.
+
+  ¿Hindi baga alam may capangyarihan
+ang sino mang fraileng magcura sa bayan,
+na gobierno't _leyes_ dapat na gumalang
+ang gayon ay hatol n~g sangcalan~gitan?
+
+  Sumagot ang _juez_ n~g sagot matigás
+aniya'y itiguil ang bibig mo oslac,
+acala mo yata aco'y nagugulat
+sa isang paris mong, catulad ay ahas.
+
+  Papa man sa Roma'y pipiiting co rin
+cung siya'y suminsay sa _leyes_ na bilin,
+pagtupad na ito ay utos sa aquin
+n~g lan~git at lupa; ¡oh! ¡tauong haling!
+
+  Icao po'y magsulit sabi sa clérigo
+ang tanang nangyari'y n~g matalastas co,
+clérigo'y tumugón ang batang narito
+ang lalong mabuting magsabi sa iyo.
+
+  Dito na minulan n~g batang babaye
+ang lahat n~g bagay, at tanang nangyari,
+sa bagay na itó'y ang cura'y nagsabi
+na yao'y di tunay lilong pamarali.
+
+  At ang sinabi pang parang idinugtong
+iyan ay bun~ga n~ga ng isip na pusong,
+naritong clérigo na may nilalayong
+mahalay sa bata ... ¡oh asal ulupong!
+
+  Clérigo'y sumagot sa ganitong turing
+¡oh fraileng halimao, tauong sinun~galing!
+cung ano ang puti n~g hábitong angquin
+sa dugó mo naman ay siyang ca-itim.
+
+  ¿Nahiga ca na ba't humilig na cusa
+sa piling na ualang caparis na sama?
+¿di na ba naumid ang lilo mong dila
+sa halay n~g sulit na ualang camuc-ha?
+
+  ¿N~gayon ba't sala mo'y mapaparusahan
+ang ibig mo naman aco ay idamay?
+sa sama mong quilic, pati n~g catouiran
+ibig mong bulaguin ... ¡mahalay na asal!
+
+  Cung dito'y manaog ang tunay na Dios
+at cusang masilip ang asal mong hayop,
+sa iyo'y icacapit, sa laqui n~g poot
+bagsic n~g parusang ualang maca ayos.
+
+  Sa bagay na ito'y ang doroong _juez_
+sa curang may sala ay cusang lumapit,
+at saca nag-uica n~g ganitong sulit
+dumating ang oras, maghari ang matouid.
+
+  Sa hiya n~g cura ay nagpacamatay
+sa oras na yaong hindi namalayan,
+nino mang doroon cundi napaquingan
+ang putoc n~g isang revolver na taglay.
+
+  Caya't n~g maquitang siya ay patay na
+clérigo'y lumapit sa batang dalaga,
+aniya'y masdan mo't tunay natupad na
+_justicia n~g Dios, totoong justicia_.
+
+  At saca iniutos, ang patay ilibing
+ang _juez_ naman n~ga'y umoui n~g tambing,
+at saca ang _causa'y_ tinapos naman din
+n~g tama sa utos n~g matouid na bilin.
+
+  Clérigo'y umoui at bata'y iniuan
+sa guitna n~g isang toua, at casayahan,
+dahil sa natapos pan~ganib na taglay
+n~g caniyang puring inin~gat-in~gatan.
+
+       *       *       *       *       *
+
+  Ito ang nangyari, nabasang capatid
+ititiguil co na't bahalang mag-isip,
+cung ang fraile'y dapat tauaguing mabait
+ó tauong uala na ni puso ni dibdib.
+
+  Masdan mo rin naman, cung dapat quilanling
+ministro n~g Dios fraileng sinun~galing,
+cung ito ay lihis bahalang touirin
+n~g lalong marunong may bait na angquin.
+
+  Ang bun~ga n~g cutad na isip cong taglay
+bun~gang namuco n~ga sa ualang capantay,
+na pagmamasaquit sa bayang linac-han
+bayang mapagtiis tanang cahirapan.
+
+  At sa catunayan nitong hinanaquit
+di aco titiguil amomang masapit,
+hindi magsasauang manin~gil na tiquis
+sa m~ga umapi sa bayan cong ibig.
+
+  _Fraile_, at _castila, maputi't maitim_
+hangang mangyayari'y aquing sisisihin,
+at hindi tutugot anomang marating
+ang puri ni _Ina'y_ aquing hahabulin.
+
+  _Fraileng_ ualang puso, ni habag munti man
+_fraileng_ camag-anac n~g lilong si Satan,
+_fraileng_ mananagot sa isang hucuman
+n~g tunay na Dios; _Justiciang maran~gal_.
+
+  Caya n~ga't di sucat, itong sinasabi
+sa tula cong ito, na unang bahagui:
+¡Nasaan ang Dios! carugtong na huli
+nitong sinulat co na samà n~g _fraile_.
+
+  At cung sacali n~ga'y susulat na muli
+tungcol din sa _fraileng_ pilipit na budhi,
+hindi rin titiguil, cahi ma't mamuhi,
+sa aquin ang _papa, cardenal_ at _hari_.
+
+  At icao nabasang capatid na irog
+guilio cong camuc-ha't casanib na loob,
+huag lamang baguhin sacali ma't capos
+ang tulang mahirap na sa iyo'y handog.
+
+  Sucat na sa icao magpunó'y bahala
+sa balang mamasid na mali cong cathà,
+at tuloy gamitan n~g _isang salitang
+lumabac sa sulat, umayon sa nasa_.
+
+
+
+UACAS.
+
+
+
+
+=Man~ga casamahan nitó:=
+
+       *       *       *       *       *
+
+¡Nasaan ang Dios!
+
+Si Emilio at si María.
+
+Ang hatol nang lan~git, (comediang tagalog).
+
+       *       *       *       *       *
+
+Marami pang ipalilimbag na pauang maririquit at paqui-quinaban~gang
+basahin.
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Justicia Nang Dios, by Mariano Sequera
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK JUSTICIA NANG DIOS ***
+
+***** This file should be named 13683-8.txt or 13683-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/6/8/13683/
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and PG
+Distributed Proofreaders. Produced from page scans provided by
+University of Michigan.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
diff --git a/old/13683-8.zip b/old/13683-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..1b3ff8e
--- /dev/null
+++ b/old/13683-8.zip
diff --git a/old/13683-h.zip b/old/13683-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..81cc8ba
--- /dev/null
+++ b/old/13683-h.zip
diff --git a/old/13683-h/13683-h.htm b/old/13683-h/13683-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..7892482
--- /dev/null
+++ b/old/13683-h/13683-h.htm
@@ -0,0 +1,1423 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
+    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
+<head>
+<meta name="generator" content="HTML Tidy, see www.w3.org" />
+<meta http-equiv="Content-Type"
+content="text/html; charset=iso-8859-1" />
+<title>The Project Gutenberg eBook of JUSTICIA N~G DIOS, by MARIANO SEQUERA.</title>
+<style type="text/css">
+/*<![CDATA[  XML blockout */
+<!--
+    P {  margin-top: .75em;
+         text-align: justify;
+         margin-bottom: .75em;
+         }
+    H1,H2,H3,H4,H5,H6 {
+         text-align: center; /* all headings centered */
+         }
+    HR { width: 33%;
+    margin-top: 1em;
+    margin-bottom: 1em;
+       }
+    BODY{margin-left: 10%;
+         margin-right: 10%;
+        }
+    .linenum  {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */
+    .note     {margin-left: 2em; margin-right: 2em; margin-bottom: 1em;} /* footnote */
+    .blkquot  {margin-left: 4em; margin-right: 4em;} /* block indent */
+    .pagenum  {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;} /* page numbers */
+    .sidenote {width: 20%; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; padding-left: 1em; font-size: smaller; float: right; clear: right;}
+
+    .poem             {margin-left:10%; margin-right:10%; text-align: left;}
+    .poem br          {display: none;}
+    .poem .stanza     {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+    .poem span        {display: block; margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+    .poem span.i2     {display: block; margin-left: 2em;}
+    .poem span.i4     {display: block; margin-left: 4em;}
+    .poem .caesura    {vertical-align: -200%;}
+    // -->
+    /* XML end  ]]>*/
+
+</style>
+</head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Justicia Nang Dios, by Mariano Sequera
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Justicia Nang Dios
+
+Author: Mariano Sequera
+
+Release Date: October 10, 2004 [EBook #13683]
+
+Language: Tagalog
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK JUSTICIA NANG DIOS ***
+
+
+
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and PG
+Distributed Proofreaders. Produced from page scans provided by
+University of Michigan.
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<br />
+<pre>
+[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer
+used is marked as ~g.]
+[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at
+iba pa upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na
+sa ngayon ay hindi na ginagamit.]
+</pre>
+
+<p>&nbsp;</p>
+<h1><a href="images/001.gif"><img src="images/t001.gif" border="0"
+alt="Justicia ng Dios" width="266" height="411" /></a></h1>
+
+
+<br />
+
+
+<h1>JUSTICIA N~G DIOS</h1>
+
+<br />
+
+
+<h2>M~GA ILANG BAGAY NA INASAL DITO SA FILIPINAS NANG MAN~GA
+FRAILE,</h2>
+
+<br />
+
+
+<h3>SINULAT NI</h3>
+
+<h1>MARIANO SEQUERA</h1>
+
+<h4>Redactor sa pamahayagang ANG KAPATID N~G BAYAN,<br/>
+EL GRITO DEL PUEBLO at sumusulat sa iba,t, iba pang<br/>
+nilalathala dito sa
+Maynila.</h4>
+
+<h3>UNANG BAHAGUI NANG &iexcl;NASAAN ANG DIOS!</h3>
+<br/>
+<h3>1.&ordf; Edicion.</h3>
+<br/>
+<h4>MAYNILA</h4>
+
+<h4>LIMBAGAN NI CHOFR&Eacute; Y COMP.&ordf;</h4>
+
+<h4>Escolta, num. 33</h4>
+
+<h3>1899</h3>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+
+<h2>Talaan ng Nilalaman</h2>
+
+<h3><a href='#Sa_Inang_Filipinas'>Sa Inang Filipinas.</a></h3>
+<h3><a href='#Pasimula'>Pasimul&aacute;.</a></h3>
+<h3><a href='#Puno_nang_salita'>Puno nang salita.</a></h3>
+
+<br/>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+
+<a id="Sa_Inang_Filipinas" name='Sa_Inang_Filipinas'></a>
+<h2>Sa Inang Filipinas.</h2>
+
+<br/>
+<table summary="Filipinas" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa tanang supling mong tunay cong
+capatid</span><br />
+na sa iyo'y nag-alay n~g bun~ga n~g isip<br />
+ibig cong pumisan, cutad man ang bait,<br />
+at maguing dan~gal co sa buhay na quipquip.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~g upang sacaling man~giba mang
+bayan</span><br />
+na hindi sarili,t, tungtun~g&aacute;n co lamang,<br />
+&iexcl;Ina co'y! marinig mauica n~g ibang<br />
+aco ay sa iyo marunong magmahal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga,t, ang unang sumupling sa
+bait</span><br />
+na hinog na bun~ga sa tangcay n~g saquit<br />
+alay co sa iyo at pag-asa'y labis<br />
+na ito'y sacsi rin n~g aquing pag-ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Yayamang dugo co, catauan at
+buhay,</span><br />
+talagang iyo na, &iexcl;oh! Ina cong bayan!<br />
+bulaclac n~g isip ay ibig co namang<br />
+ilangcap sa aquing sa iyo'y pagdamay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay na ito'y cung aco'y
+sumapit</span><br />
+sa pooc na ari n~g dalita,t, hapis,<br />
+itong alaala'y, papaui sa saquit<br />
+sanhi rin sa iyo &iexcl;oh! bayan cong ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Hanganang co ito,t, aquing
+ipapaling</span><br />
+ang tan~gang cong pluma sa ibig lumining<br />
+nitong pinag-ugnay n~g bait na angquin<br />
+yamang talastas n~g sa iyo ang dahil.<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<h4>MARIANO SEQUERA.</h4>
+
+
+<hr style='width: 65%;' />
+<a id="Pasimula" name='Pasimula'></a>
+<h2>Pasimul&aacute;.</h2>
+
+<table summary="Pasimula" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+
+<span style='margin-left: 1em;'>Manang isang hapong dinalao ang
+buhay</span><br />
+niyaong magcaumpoc na lungcot at lumbay,<br />
+sa isang uupan aco'y, nagulaylay<br />
+at pinaguauari itong calagayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ualang ano ano'y, sumilang sa
+isip</span><br />
+yaong paglilibang sa <i>jarding</i> mariquit<br />
+caya n~ga,t, sa lagay aco ay tumindig<br />
+hinanap ang simoy n~g han~ging malamig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At aquing tinun~go na cusang
+hinanap</span><br />
+ang pooc na tunay n~g tanang bulaclac<br />
+pagdating co roo'y, pinili co agad<br />
+ang lalong mariquit, at aquing pinitas.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni at nalooy, nalagas na
+tunay</span><br />
+nalanta n~gang cusa,t, ban~go ay naparam,<br />
+napaui ang gand&aacute;, lumipas ang culay,<br />
+caya,t, ang puso co ay muling nalumbay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At saca inisip cung ano ang
+dahil</span><br />
+bulaclac na tan~gan nalungcot naman din,<br />
+puso co'y tumiboc n~g tiboc mahinhin<br />
+at uari'y, pinucao ang aquing panimdim.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pinag-ugnay-ugnay yaring
+paquiramdam</span><br />
+saca binalangc&aacute;s sa isip ang bagay,<br />
+niyaong co natanto,t, nabatid na tunay,<br />
+ang lungcot na yao'y, dahil din sa bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dito co nabatid cung saan
+nagbuhat,</span><br />
+cung saan sumupling ang lumbay n~g lahat,<br />
+pagca,t, natanto co ang <i>fraileng</i> dulin~gas<br />
+ay binubusabos Inang Filipinas.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At tuloy dinalao itong
+ala-ala</span><br />
+niyaong ualang n~galan na aquing naquita<br />
+asal na mahalay guinaua n~g <i>cura</i><br />
+sa isang mag-inang ipinahamac niya.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang nangyaring ito'y siyang
+isusulit</span><br />
+at gauing liban~gan n~g tanang capatid<br />
+JUSTICIA N~G DIOS siya cong na-isip<br />
+itauag sa gayong namasda,t, nabatid.<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<h4>Ang sumulat.</h4>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+<a id="Puno_nang_salita" name='Puno_nang_salita'></a>
+<h2>Puno nang salita.</h2>
+
+<table summary="Puno" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+<br/>
+<span style='margin-left: 1em;'><b>Cailan mang panahon ang
+casamaan</b></span><br />
+<b>cung umiral ma'y sa sandali lamang</b><br />
+<span style='margin-left: 15em;'><b>Aco.</b></span><br />
+<br/>
+<br/>
+
+<span style='margin-left: 1em;'>May isang mag-inang taga ibang
+bayan,</span><br />
+aquing nalimutan cung ano ang n~galan;<br />
+ang mag-inang ito'y, mahirap ang buhay,<br />
+baquit ulila na sa dapat magmahal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>May loob sa Dios ang babayeng
+anac</span><br />
+may impoc na puri baga ma,t, mahirap<br />
+maganda ang asal, matamis man~gusap<br />
+sino mang tumin~gi'y malulugod agad.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang caniyang ina,y lubha ring
+mabait</span><br />
+di saquim sa pilac, totoong malinis,<br />
+sa arao at gabi'y ualang ini-isip<br />
+cung hindi ang gutom canilang mapatid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa isang paraang mabuti,t,
+mahusay,</span><br />
+at hindi naghan~gad n~g anomang yaman,<br />
+cung di yaong anac malinis matanao<br />
+sa harap n~g mundo,t, hangang calan~gitan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dapua,t, niyaon n~ga'y may isang
+dumating</span><br />
+sa canilang bayan isang <i>fraileng</i> saquim;<br />
+at doo'y nagcura nan~garal na tambing<br />
+n~g utos n~g Dios na dapat ganapin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Diua ay dinalao n~g gauang
+pagsinta</span><br />
+ang puso at loob n~g nasabing cura,<br />
+caya,t, monaguillo'y, tinauag pagdaca,t,<br />
+agad pinahanap n~g isang dalaga.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aniya'y, libutin ang loob n~g
+bayan</span><br />
+at iyong sabihin sa m~ga magulang<br />
+na may m~ga anac na dalagang tunay<br />
+na sa arao arao'y, pasa sa simbahan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At huag lilimuting sila ay
+sasaglit</span><br />
+matapos magsimba sa convento'y, manhic<br />
+at ito'y, bilin co siyang isusulit<br />
+sapagca,t, utos n~ga: n~g Dios sa lan~git.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Itong monaguillo'y, agad n~g
+sumagot:</span><br />
+na caniyang tutupdin sa among na utos,<br />
+caya n~ga,t, nalis na at cusang naglibot<br />
+at sa bahay bahay ay manhic manaog.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Palibhasa n~gani ay utos n~g
+cura.</span><br />
+lahat n~g magulang tumupad pagdaca<br />
+at sa arao arao ay nan~gagsisimba,t,<br />
+anac na dalaga'y, canilang casama.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pangagaling pa n~ga doon sa
+Simbahan</span><br />
+sa convento nama'y man~gagtutuluyan:<br />
+sasalubong dito ang <i>among</i> sa bayan<br />
+at magpapahalic sa lahat n~g camay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dumating ang arao sa gayon n~g
+gayon,</span><br />
+dalauang mag-ina'y, piniguil n~g <i>among</i>,<br />
+aniya'y: Mag-antay at may itatanong<br />
+sa iniyong dalaua'y, tila nauucol.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~g mapag-iuan na niyaong
+caramihan</span><br />
+dalauang mag-inang piniguil na tunay<br />
+ang pag-uusisa dito na minulan<br />
+n~g <i>guinoong curang</i> may asal halimao.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aniya'y: &iquest;Ano ba iniyong
+paghahanap,</span><br />
+saan quinucuha cailan~gang lahat?<br />
+ang sagot n~g ina:&mdash;Ang aquin pong anac<br />
+tahiing damit sa bahay natangap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tugon n~g cura: anac mo'y,
+magand&aacute;</span><br />
+ang bagay sa caniya'y, tauaguing <i>maestra</i>,<br />
+aco ang bahala ilalacad siya,t,<br />
+huag n~g manahi magpacailan pa.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang ina'y, sumagot, sa ganitong
+turing;</span><br />
+&mdash;Salamat po <i>among</i> sa iyong pagtin~gin,<br />
+cahimanauari icao po'y, gantihin<br />
+n~g Dios sa lan~git sa gauang magaling.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Madali,t, salita dumating ang
+arao</span><br />
+ualang ano ano'y, tumangap n~g dalao,<br />
+n~g isang <i>sacristan</i>, mag-inang tinuran<br />
+sila'y, tinatauag n~g <i>among</i> sa bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang mag-inang ito'y, umayo,t,
+sumama</span><br />
+sa doroong tauong alila n~g cura,<br />
+ualang guni guni, ualang ala-ala<br />
+cung di ang pan~gacong maguiguing <i>maestra</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~g sila'y, dumating sa harap n~g
+<i>among</i></span><br />
+at nacahalic na sa camay n~g <i>ungoy</i>,<br />
+ang uica n~g cura'y: Tinangap co n~gayon<br />
+ang <i>nombramiento</i> na aquing nilayon.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga at icao uica sa
+dalag&aacute;</span><br />
+magbuhat na n~gayo'y, tunay n~g maestra,<br />
+dito sa bayan mo, at iiuan mo na<br />
+yaong pananahi na ualang halag&aacute;.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tandaan mo lamang itong aquing
+bilin</span><br />
+na sa arao arao huag lilimutin,<br />
+ang lahat n~g bata ay iyong dadalhin<br />
+dito sa <i>Convento,t,</i> iharap sa aquin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sagot n~g <i>maestra'y</i>,: Aquing
+tatandaan</span><br />
+ang tanang bilin po n~g <i>among</i> sa bayan,<br />
+pagcasabi nito, sila'y, nagpaalam<br />
+ang toua n~g ina'y, ualang macapantay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa pagca,t, di alam ang nasa sa
+loob</span><br />
+n~g curang sinambit na nagmamaayos,<br />
+ang acala niya'y ang gayon ay taos<br />
+sa puso at dibdib n~g lilo't balaquiot.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Magbuhat na niyaon, sa gabi at
+arao</span><br />
+<i>Maguinoong</i> cura'y laguing dumadalao,<br />
+sa mag-inang ito't ang dinadahilan<br />
+ay, ang pan~gan~garal n~g mabuting asal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni at datapua't manang isang
+hapon</span><br />
+ualang ano ano'y nagsulit ang <i>among</i><br />
+aniya,y: Tingnan mo, sa ina ang tucoy,<br />
+ang ninanasa co at dinguin mo n~gayon.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Malaqui ang aquing dalang
+pagmamahal</span><br />
+sa anac mong iyan at magandang asal,<br />
+caya't yamang cayo'y ulila n~g tunay<br />
+sa aquin ay cayo,y mabuting pumisan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Talastas mo namang maigui ang
+capit</span><br />
+n~g sino mang tauong sa cura'y sumanib<br />
+gayon din sa pilac ualang isusulit<br />
+at sino mang <i>frayle'y</i> sagana at sicsic.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Hindi ca daramdam n~g ano mang
+hirap</span><br />
+igagalang ca pa n~g capua mong lahat,<br />
+balana'y pupuga'y sa iyo't tatauag<br />
+<i>macapangyarihan, papel ay malapad</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tugon n~g ina'y: Pangit pong
+malasin</span><br />
+sa mata n~g lahat cung ito'y asalin,<br />
+caya po't iurong ang nais na linsil<br />
+ualang masasapit ano mang marating.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Mabuti pa po n~gang tauaguing
+mahirap,</span><br />
+marumi ang damit, sa dan~gal ay salat,<br />
+huag n~g maturan na aco'y may anac<br />
+babaye n~g cura ... &iexcl;Dios co ay huag!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot ang cura sa ganitong
+sulit,</span><br />
+aniya'y: Babaye, icao ay mag-isip,<br />
+dapat acalain na cung aquing ibig,<br />
+ni ang <i>gobernador</i> di maiaalis.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pag nagcataon pa'y aco'y
+aayunan</span><br />
+balang sabihin co'y mangyayaring tunay,<br />
+caya't isipin mo itong isinaysay,<br />
+bucas macalaua'y huag pagsisihan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tugon n~g babaye: icao po'y
+bahala</span><br />
+balang ibiguin mo'y mangyayaring paua;<br />
+sa ninanasa po'y ualang magagaua<br />
+pagca't sinun~galing ang balat n~g lupa.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Malaqui mang lubha ang
+capangyarihan</span><br />
+nino mang <i>frayleng</i> magcura sa bayan,<br />
+ualang masasapit, cung pagpipilitang<br />
+ilapat sa aquin ang pan~git na asal.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Itong sinabi co'y itanim sa
+isip</span><br />
+at pagtitibayin buhay ma'y maamis,<br />
+&iexcl;di co acalaing mag asal bulisic,<br />
+ang isang <i>ministro n~g Dios</i> sa lan~git!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Nang ito'y marinig n~g curang
+causap</span><br />
+sa pagcaupo n~ga'y tumindig caagad,<br />
+at saca uinicang:&mdash;&iexcl;Tandaan mong lahat,<br />
+darating ang arao siyang pagbabayad!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tuloy n~g nanaog n~g ualang
+paalam</span><br />
+ang sucab na tauong may asal halimao,<br />
+magbuhat na niyaon sa gabi at arao<br />
+ualang iniisip cung di <i>cahayupan</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya't sa <i>convento</i> n~g
+siya'y dumating</span><br />
+yaong <i>monaguillo'y</i> tinauag na tambing<br />
+aniya'y: Susundin, itong ibibilin,<br />
+gagauin mo agad, huag lilimutin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Na mamayang gabi'y sunuguin ang
+bahay</span><br />
+dalauang mag-inang quilala mo naman:<br />
+&iquest;Bahay n~g <i>maestra</i>? sagot n~g <i>sacristan</i>,<br />
+oo, ang uinica n~g cura sa bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 0.5em;'>&mdash;Aquin pong susundin ang
+mahal na utos,</span><br />
+pagsunod na ito'y mapait sa loob,<br />
+pagca't yaring puso'y uari'y natatacot<br />
+sa sising darating n~g tunay na Dios.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot n~g cura: Huag ca n~gang
+balio</span><br />
+ibig mo pa yata'y man~guna sa aquin,<br />
+narito ang UALONG PISO at tangapin,<br />
+huag cang main~gay at aco ay sundin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tinangap ang pilac n~g saquim sa
+yaman</span><br />
+nag ualang bahala sa lahat n~g bagay,<br />
+caya't ang guinaua'y naghanda n~g tunay<br />
+tanang gagamiting panunog n~g bahay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At pagcagabi n~ga lubha n~g
+tahimic,</span><br />
+tinun~go ang daan at cusang lumapit<br />
+sa tinitirahang bahay na maliit<br />
+dalauang mag-ina na cahapis hapis.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Saca sinusuhan ang apat na
+suloc,</span><br />
+ano pa't sa apoy sila ay mabalot,<br />
+ang batang babaye'y sa laqui n~g tacot<br />
+taas n~g bintana'y nilucso't nilusob.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Naiuan ang inang natupoc sa
+apoy</span><br />
+matandang babayeng napag-isa doon,<br />
+caya n~ga't ang anac hindi napatuloy<br />
+pag layo't pag alis, piguil n~g panaghoy.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa sama n~g loob siya'y
+napahimpil</span><br />
+sa tabi n~g isang malapit na dinding,<br />
+n~g calapit bahay, na hindi dinating<br />
+n~g nin~gas n~g apoy, dahil n~g hilahil.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa lagay-na ito'y bigla siyang
+guinilic</span><br />
+n~g dalauang tauong di niya nabatid,<br />
+at siya'y dinala at cusang piniit<br />
+doon sa <i>conventong</i> tirahan n~g ganid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumunod na arao, &iexcl;ano ang
+gagauin!</span><br />
+siya'y naroon na dapat n~g silain,<br />
+gayong cahirapang, palad ay alipin<br />
+n~g capua palad, na ualang cahambing.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang hunhang na cura'y siya'y
+nilapitan</span><br />
+sa paghihimutoc siya'y niligauan,<br />
+&iexcl;ang <i>aspid</i> na loob hindi na gumalang<br />
+sa luha n~g batang ulila n~g tunay!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aniya'y: Masdan mo sinapit
+dinating</span><br />
+n~g calagayan mong aayao sa aquin,<br />
+pag di pa pumayag sa aquing pag guilio<br />
+mapapahamac ca di aco titiguil.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot n~g bata: Aco ma'y
+mamatay,</span><br />
+ay hindi papayag sa masamang daan;<br />
+ang tugon n~g cura: Iyong pag-isipan,<br />
+sa cuartong ito'y quita'y babalican.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Magbuhat na niyaon ang cahapis
+hapis</span><br />
+na inaalipin n~g madlang hinagpis,<br />
+sa arao at gabi'y nataas sa lan~git<br />
+caniyang panaghoy na sanhi n~g saquit.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya't n~g magbalic ang curang
+ulupong</span><br />
+ang ulilang bata'y hindi nahinahon;<br />
+agad n~g guinamit ang ganitong tanong:<br />
+&iquest;Inisip mo na ba? &iquest;at ano ang tugon?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot ang bata: Icao po'y
+mahabag</span><br />
+sa abang lagay cong busabos n~g hirap,<br />
+caya n~ga't dinguin mo itong paquiusap<br />
+sa aquing confesor aco ay haharap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Confesor na ito'y isa n~gang
+<i>cl&eacute;rigo</i></span><br />
+may tunay na loob at mabuting tauo,<br />
+ito ang marapat tauaguing <i>ministro</i><br />
+n~g Dios sa lan~git lubhang masaclolo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tugon n~g cura sa gayong
+pamanhic:</span><br />
+Hindi mangyayari cahit mo ipilit,<br />
+at hangang hindi ca na sagot sa sulit<br />
+sagot na paayong aquing ninanais.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa sama n~g loob n~g batang na
+iyac</span><br />
+tumugon n~g uicang lubhang mabanayad;<br />
+Oo na po <i>among</i> mamaya tutupad<br />
+caya't magbalic po at aco'y p&aacute;payag.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay na ito'y ang curang
+bulisic</span><br />
+sumagot n~g: Oo't pagdaca'y nalis;<br />
+guinaua n~g bata'y tumaanang pilit<br />
+na di namalayan nino mang casanib.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagdaca'y tinun~go at cusang
+hinanap</span><br />
+caniyang confesor na may puring hauac,<br />
+pagcaquita niya'y agad n~g tumauag,<br />
+may luha sa mata't siya'y napalin~gap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot sa caniya: Huag n~g
+magbalic</span><br />
+sa <i>coventong</i> yaon n~g curang bulisic,<br />
+aco ang bahalang sa lahat umusig<br />
+at mananagot pa sa caniyang nais.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't nangyari'y sabihin sa
+aquin</span><br />
+n~g aquing matanto't siya ay usiguin;<br />
+Cung gayon po'y tingnan, ang sa batang turing<br />
+aquing dinaanan n~gayo'y sasalitin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Aco po'y ulila sa guilio na
+ama</span><br />
+at nalabing toua co'y pag-lin~gap ni ina,<br />
+aming pagcabuhay tumangap toui na<br />
+n~g tahiing damit mahal man &oacute; mura.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't isang arao cami'y
+pinatauag</span><br />
+n~g curaug hindi na natutong mahabag,<br />
+at tuloy sinabing iuan co ay dapat<br />
+yaong pananahing aquing paghahanap.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Acala ni ina'y mabuti ang
+nais,</span><br />
+n~g curang sinabing, sa ami'y nagsulit,<br />
+na aco'y gagaouing <i>maestra</i> sa pilit<br />
+caya't ang salamat siyang ipinalit.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dumating ang arao n~g
+capan~gacuan</span><br />
+n~g cura sa aquing <i>titulong</i> sinaysay,<br />
+caya po't nangyaring <i>nagmaestrang</i> tunay<br />
+dito po sa guilio at nilac-hang bayan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't isang hapon ang cura ay
+nanhic</span><br />
+sa amin pong bahay pagdalao ang nais,<br />
+ualang ano ano cay ina'y nagsulit<br />
+n~g lubhang mahalay tungcol sa pag-ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot si inang ano mang
+sapitin</span><br />
+hindi siya papayag sa bagay na turing,<br />
+sa lagay na ito'y ang lilo at soail,<br />
+umalis na bigla't anaquin ay haling.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagcagabi n~ga po'y sinunog ang
+bahay</span><br />
+niyaong <i>monaguillo</i> na caniyang utusan,<br />
+doon po'y si ina &iexcl;Dios co'y namatay!<br />
+natupoc sa apoy na dulot n~g hunghang.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay pong ito'y, aco'y,
+naninimdim</span><br />
+at sa isang suloc aco'y, napahimpil,<br />
+ualang ano ano'y, lumapit sa aquin<br />
+dalauang lalaquing may suot na itim.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At aco'y, dinala sa
+<i>conventong</i> tunay</span><br />
+ipinasoc tuloy sa cuartong nalaan,<br />
+at n~g naroon na pinto ay sinarhan<br />
+at aco'y piniit n~g ualang dahilan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagca umaga po'y lumapit sa
+aquin</span><br />
+ang curang doroon, nagsulit na tambing,<br />
+aniya,y: Tignan mo, sinapit dinating<br />
+n~g lilong ina mong palalong magturing.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa paghihinagpis aco'y
+niligauan</span><br />
+ang luha n~g puso,y di man iguinalang ...<br />
+pag ligao na yao'y inululang tunay<br />
+saca nilangcapan n~g balang mahalay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya po,t, sagot co siya ay
+magbalic</span><br />
+at aco'y papayag sa ninasang lihis,<br />
+saca n~ga n~g siya, doon ay umalis<br />
+aco namang ito'y nagtanan n~gang pilit.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya po narito iyong
+saclolohan</span><br />
+sa n~galan n~g Dios, huag pabayaan:<br />
+sa lagay cong ito'y maaua pong tunay<br />
+at yaong <i>justicia</i> ang hin~gi co lamang.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang sagot n~ga nitong caniyang
+confesor</span><br />
+justicia, justicia, sa iyo'y aampon,<br />
+caya't omoui ca, aco'y paroroon,<br />
+cung hanapin ca pa n~g curang ulupong.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Paroon sa bahay n~g iyong
+magulang</span><br />
+tiahin &oacute; lelang &oacute; caya pininsan,<br />
+saca tumahimic sa sariling lagay<br />
+aco ang bahala sa lahat n~g bagay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Nang ito'y matanto n~g batang
+causap</span><br />
+ligal&iacute;g na loob tumahimic agad,<br />
+at tuloy omoui na cusang hinanap<br />
+ang bahay n~g aleng labing camag-anac.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>N~guni't hindi pa lumilipas
+halos</span><br />
+ang arao na yaon, balita'y sumabog<br />
+siya'y hinahanap n~g curang may poot<br />
+dahil sa nag-asal n~g uala sa, ayos.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't sa bahay n~g aleng
+tinuran</span><br />
+ay doon inabot n~g cura't sacristan,<br />
+ang batang babayeng ulila sa layao,<br />
+capos sa ligaya at sa toua'y uhao.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Nang siya'y maquita n~g curang
+bulisic</span><br />
+pagdaca'y uinicang; &iexcl;oh babaying ganid!<br />
+acala mo yata aco'y palulupig<br />
+sa isang paris mong lic&oacute; ang matouid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Capag hindi ca pa sumama sa
+aquin</span><br />
+asahan mo na n~ga na may sasapitin<br />
+ang lagay mong iyan na calaguimlaguim,<br />
+marahil hindi mo maubos tayahin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Hangang nagsusulit ang curang
+halimao,</span><br />
+ang batang babaye'y nag-utos na tunay<br />
+n~g palihim pa n~ga confesor tauagan<br />
+sa caniyang bahay siya'y saclolohan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't nag-abot ang dalauang
+ito</span><br />
+sa bahay n~g bata, <i>cura</i> at cl&eacute;rigo,<br />
+dito na minulan yaong pagtatalo<br />
+tungcol sa gagauin n~g tunay na tauo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang uica n~g cura, sa bata ang
+tin~gin</span><br />
+icao ay sumamang madali sa aquin,<br />
+dito na tumug&oacute;n cl&eacute;rigong mahinhin<br />
+aniya'y turan mo cung ano ang dahil.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 0.5em;'>&mdash;Siya'y nagtaanan sa aquin
+convento</span><br />
+nilibac ang utos <i>Santo sacrificio</i>,<br />
+caya n~ga at n~gayon aco'y naparito<br />
+upang parusahan sa dahil na ito.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sagot n~g cl&eacute;rigo'y icao ay
+tumahan</span><br />
+huag cang humanap n~g lilong dahilan,<br />
+cung caya ang bata sa iyo'y nagtanan<br />
+dahil sa ang ibig puri ay in~gatan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sapagca't icao n~ga'y di dapat
+tauaguing</span><br />
+ministro n~g Dios, lubhang maauain,<br />
+dahil sa asal mo'y totoong napuing<br />
+sa hatol n~g lan~git na ualang cahambing.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sinisira mo n~ga bilin n~g
+<i>c&aacute;nones</i></span><br />
+nilalab&aacute;g mo pa sampuo pa n~g <i>leyes</i>,<br />
+&iquest;hindi mo ba tantong doo'y nacatitic<br />
+na baual sa clero ang asal bulisic?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;Hindi mo ba al&aacute;m ang
+dapat asalin</span><br />
+n~g sino mang fraile, anomang marating?<br />
+&iquest;di ba sa <i>breviario</i> may tunay na bilin<br />
+sa clero'y ang linis, ang dapat gamitin?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cung ito'y alam mo &iquest;baquit
+mo hinamac</span><br />
+ang mahal na bilin n~g leyes na lahat,<br />
+sanhi sa nais mo na nasa n~g oslac?<br />
+hayop ang sa iyo'y dapat na itauag.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Tumugon ang curang may impoc na
+galit</span><br />
+tiguil sinun~galing, icao ang bulisic<br />
+marunong sa lahat, pati pa n~g lan~git<br />
+ibig pang maabot n~g haling na isip.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot sa gayon, doroong
+cl&eacute;rigo</span><br />
+n~g uicang mamaya magquiquita tayo,<br />
+tutun~go sa <i>Juez</i> at isusumbong co<br />
+ang <i>causa criminal</i> na iniimpoc mo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Alam cong icao n~ga't di ibang
+tunay</span><br />
+siyang nagpasunog sa caniyang bahay,<br />
+doon n~ga rin naman tup&oacute;c na namatay<br />
+ang ina n~g batang ualang casalanan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagcauica nito'y umalis na
+agad</span><br />
+yaong Juzgado ang siyang hinanap,<br />
+sa bagay na ito'y ang cura'y nasindac<br />
+caya't natiguilan sa sandaling oras.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Mapamayamaya dumating ang
+<i>juez</i></span><br />
+cl&eacute;rigo'y casama't sa bahay pumanhic,<br />
+dito n~ga inabot ang curang bulisic<br />
+na hinihimuyot ang bata sa lihis.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Pagpasoc n~g <i>juez</i> doon sa
+pintuan</span><br />
+pagdaca'y nagsulit sa cura sa bayan,<br />
+aniya'y sumama sa aquin n~ga icao<br />
+sa n~galan n~g <i>ley</i> bilango cang tunay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang tug&oacute;n n~g cura di cana
+nan~ganib</span><br />
+na aco'y bilango sa aqui'y isulit,<br />
+di mo ba tantong ang gayon ay lihis<br />
+aco'y cahalili n~g Dios sa lan~git.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;Hindi baga alam may
+capangyarihan</span><br />
+ang sino mang fraileng magcura sa bayan,<br />
+na gobierno't <i>leyes</i> dapat na gumalang<br />
+ang gayon ay hatol n~g sangcalan~gitan?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sumagot ang <i>juez</i> n~g sagot
+matig&aacute;s</span><br />
+aniya'y itiguil ang bibig mo oslac,<br />
+acala mo yata aco'y nagugulat<br />
+sa isang paris mong, catulad ay ahas.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Papa man sa Roma'y pipiiting co
+rin</span><br />
+cung siya'y suminsay sa <i>leyes</i> na bilin,<br />
+pagtupad na ito ay utos sa aquin<br />
+n~g lan~git at lupa; &iexcl;oh! &iexcl;tauong haling!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Icao po'y magsulit sabi sa
+cl&eacute;rigo</span><br />
+ang tanang nangyari'y n~g matalastas co,<br />
+cl&eacute;rigo'y tumug&oacute;n ang batang narito<br />
+ang lalong mabuting magsabi sa iyo.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Dito na minulan n~g batang
+babaye</span><br />
+ang lahat n~g bagay, at tanang nangyari,<br />
+sa bagay na it&oacute;'y ang cura'y nagsabi<br />
+na yao'y di tunay lilong pamarali.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At ang sinabi pang parang
+idinugtong</span><br />
+iyan ay bun~ga n~ga ng isip na pusong,<br />
+naritong cl&eacute;rigo na may nilalayong<br />
+mahalay sa bata ... &iexcl;oh asal ulupong!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cl&eacute;rigo'y sumagot sa
+ganitong turing</span><br />
+&iexcl;oh fraileng halimao, tauong sinun~galing!<br />
+cung ano ang puti n~g h&aacute;bitong angquin<br />
+sa dug&oacute; mo naman ay siyang ca-itim.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;Nahiga ca na ba't humilig
+na cusa</span><br />
+sa piling na ualang caparis na sama?<br />
+&iquest;di na ba naumid ang lilo mong dila<br />
+sa halay n~g sulit na ualang camuc-ha?<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>&iquest;N~gayon ba't sala mo'y
+mapaparusahan</span><br />
+ang ibig mo naman aco ay idamay?<br />
+sa sama mong quilic, pati n~g catouiran<br />
+ibig mong bulaguin ... &iexcl;mahalay na asal!<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cung dito'y manaog ang tunay na
+Dios</span><br />
+at cusang masilip ang asal mong hayop,<br />
+sa iyo'y icacapit, sa laqui n~g poot<br />
+bagsic n~g parusang ualang maca ayos.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa bagay na ito'y ang doroong
+<i>juez</i></span><br />
+sa curang may sala ay cusang lumapit,<br />
+at saca nag-uica n~g ganitong sulit<br />
+dumating ang oras, maghari ang matouid.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sa hiya n~g cura ay
+nagpacamatay</span><br />
+sa oras na yaong hindi namalayan,<br />
+nino mang doroon cundi napaquingan<br />
+ang putoc n~g isang revolver na taglay.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya't n~g maquitang siya ay patay
+na</span><br />
+cl&eacute;rigo'y lumapit sa batang dalaga,<br />
+aniya'y masdan mo't tunay natupad na<br />
+<i>justicia n~g Dios, totoong justicia</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At saca iniutos, ang patay
+ilibing</span><br />
+ang <i>juez</i> naman n~ga'y umoui n~g tambing,<br />
+at saca ang <i>causa'y</i> tinapos naman din<br />
+n~g tama sa utos n~g matouid na bilin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Cl&eacute;rigo'y umoui at bata'y
+iniuan</span><br />
+sa guitna n~g isang toua, at casayahan,<br />
+dahil sa natapos pan~ganib na taglay<br />
+n~g caniyang puring inin~gat-in~gatan.<br />
+<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+<hr style='width: 45%;' />
+<br />
+<table summary="Puno2" border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="1">
+<tr>
+<td width="28%"></td>
+<td width="72%">
+
+<span style='margin-left: 1em;'>Ito ang nangyari, nabasang
+capatid</span><br />
+ititiguil co na't bahalang mag-isip,<br />
+cung ang fraile'y dapat tauaguing mabait<br />
+&oacute; tauong uala na ni puso ni dibdib.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Masdan mo rin naman, cung dapat
+quilanling</span><br />
+ministro n~g Dios fraileng sinun~galing,<br />
+cung ito ay lihis bahalang touirin<br />
+n~g lalong marunong may bait na angquin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Ang bun~ga n~g cutad na isip cong
+taglay</span><br />
+bun~gang namuco n~ga sa ualang capantay,<br />
+na pagmamasaquit sa bayang linac-han<br />
+bayang mapagtiis tanang cahirapan.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At sa catunayan nitong
+hinanaquit</span><br />
+di aco titiguil amomang masapit,<br />
+hindi magsasauang manin~gil na tiquis<br />
+sa m~ga umapi sa bayan cong ibig.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'><i>Fraile</i>, at <i>castila,
+maputi't maitim</i></span><br />
+hangang mangyayari'y aquing sisisihin,<br />
+at hindi tutugot anomang marating<br />
+ang puri ni <i>Ina'y</i> aquing hahabulin.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'><i>Fraileng</i> ualang puso, ni
+habag munti man</span><br />
+<i>fraileng</i> camag-anac n~g lilong si Satan,<br />
+<i>fraileng</i> mananagot sa isang hucuman<br />
+n~g tunay na Dios; <i>Justiciang maran~gal</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Caya n~ga't di sucat, itong
+sinasabi</span><br />
+sa tula cong ito, na unang bahagui:<br />
+&iexcl;Nasaan ang Dios! carugtong na huli<br />
+nitong sinulat co na sam&agrave; n~g <i>fraile</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At cung sacali n~ga'y susulat na
+muli</span><br />
+tungcol din sa <i>fraileng</i> pilipit na budhi,<br />
+hindi rin titiguil, cahi ma't mamuhi,<br />
+sa aquin ang <i>papa, cardenal</i> at <i>hari</i>.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>At icao nabasang capatid na
+irog</span><br />
+guilio cong camuc-ha't casanib na loob,<br />
+huag lamang baguhin sacali ma't capos<br />
+ang tulang mahirap na sa iyo'y handog.<br />
+<br />
+<span style='margin-left: 1em;'>Sucat na sa icao magpun&oacute;'y
+bahala</span><br />
+sa balang mamasid na mali cong cath&agrave;,<br />
+at tuloy gamitan n~g <i>isang salitang<br />
+lumabac sa sulat, umayon sa nasa</i>.<br />
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<h3>UACAS.</h3>
+
+<hr style='width: 65%;' />
+
+<h2>Man~ga casamahan nit&oacute;:</h2>
+<br/>
+
+<h4>&iexcl;Nasaan ang Dios!</h4>
+
+<h4>Si Emilio at si Mar&iacute;a.</h4>
+
+<h4>Ang hatol nang lan~git, (comediang tagalog).</h4>
+
+<h4>Marami pang ipalilimbag na pauang maririquit at
+paqui-quinaban~gang basahin.</h4>
+<br/>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Justicia Nang Dios, by Mariano Sequera
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK JUSTICIA NANG DIOS ***
+
+***** This file should be named 13683-h.htm or 13683-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/6/8/13683/
+
+Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and PG
+Distributed Proofreaders. Produced from page scans provided by
+University of Michigan.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+*** END: FULL LICENSE ***
+
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
+
diff --git a/old/13683-h/images/001.gif b/old/13683-h/images/001.gif
new file mode 100644
index 0000000..1626720
--- /dev/null
+++ b/old/13683-h/images/001.gif
diff --git a/old/13683-h/images/t001.gif b/old/13683-h/images/t001.gif
new file mode 100644
index 0000000..4477f1d
--- /dev/null
+++ b/old/13683-h/images/t001.gif