diff options
Diffstat (limited to '12756-h')
| -rw-r--r-- | 12756-h/12756-h.htm | 3097 | ||||
| -rw-r--r-- | 12756-h/images/anniebesant1.png | bin | 0 -> 6665 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 12756-h/images/anniebesant2.png | bin | 0 -> 10274 bytes |
3 files changed, 3097 insertions, 0 deletions
diff --git a/12756-h/12756-h.htm b/12756-h/12756-h.htm new file mode 100644 index 0000000..79f3912 --- /dev/null +++ b/12756-h/12756-h.htm @@ -0,0 +1,3097 @@ +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> + <head> + <meta http-equiv="Content-Type" content= + "text/html; charset=UTF-8"> + <title> + The Project Gutenberg eBook of Vier Voordrachten, by AUTHOR. + </title> + <style type="text/css"> + <!-- + P { text-indent: 1em; + margin-top: .75em; + text-align: justify; + margin-bottom: .75em; } + H1,H2,H3,H4,H5,H6 { text-align: center; } + HR { width: 33%; + margin-top: 1em; + margin-bottom: 1em;} + BODY{margin-left: 10%; + margin-right: 10%;} + .linenum {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */ + .note {margin-left: 2em; margin-right: 2em; margin-bottom: 1em;} /* block indent */ + .pagenum {position: absolute; left: 92%; right: 100%; font-size: 8pt;} /* page numbers */ + // --> + </style> + </head> +<body> +<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 12756 ***</div> + + <!-- Page 1 --> +<h1><!-- Page 2 --> +<!-- Page 3 -->VIER VOORDRACHTEN OVER THEOSOFIE</h1> + +<p><h2><i>DOOR ANNIE BESANT </i></h2><p></p> + +<br> + +<p><h3>GEHOUDEN IN VERSCHILLENDE PLAATSEN +VAN NEDERLAND IN JANUARI 1898</h3><p></p> +<br> + +<center> <img src="images/anniebesant1.png" alt="Satyan Na'stie Paro Dharmah" width="150" align="middle"> </center> +<br> + +<p><h4><i>Gebaseerd op de uitgave gepubliceerd in Amsterdam, 1898. </i></h4><p></p> + + +<!-- Page 4 --> +<hr style="width: 65%;"> +<h2>INHOUD.</h2> + +<!-- Page 5 --> +<br> + +<p> <a href="#De_Theosofie_en_haar_leeringen">1. De Leeringen der Theosofie beschouwd +uit een geschiedkundig oogpunt </a></p> + +<p> <a href="#Theosofie_en_haar_leeringen"> 2. De Leeringen der Theosofie beschouwd +uit een wetenschappelijk oogpunt </a></p> + +<p> <a href="#Esoterisch_Christendom"> 3. Esoterisch Christendom </a></p> + +<p> <a href="#Het_verhaal_van_den_Christus">4. Het verhaal van den Christus </a></p> + +<p> <a href="#Aanhangsel">5. Aanhangsel. Inlichtingen over de +Theosofische Vereeniging </a> </p> + + +<!-- Page 6 --> +<hr style="width: 65%;"> +<h2>VOORWOORD.</h2><!-- Page 7 --> +<br> + +<p>De vier voordrachten over Theosofie welke +hierbij het Nederlandsch publiek worden aangeboden +zijn door Mevrouw Annie Besant, L.T.V., in verschillende +steden van ons land gehouden in den +loop van de maand Januari, 1898.</p> + +<p>Een vijfde voordracht is, daar zij niet aansluit +bij het aaneengeschakeld geheel van de vier in dit +boekje vervatte, afzonderlijk uitgegeven onder den +titel: Levenstoestanden na den dood.</p> + +<p>In snelschrift opgeteekend is het gesprokene +woordelijk weergegeven; slechts in de voordracht +over Esoterisch Christendom zijn enkele toespelingen +op Bijbelplaatsen uitgelaten waar die alleen van +toepassing waren op de Engelsche vertaling van den +Bijbel (Mevrouw Besant sprak in het Engelsch) en +niet op de van deze afwijkende Nederlandsche; die +uitlatingen zijn alle van ondergeschikt belang.</p> + +<p>Aangehaalde werken of Bijbelplaatsen zijn in +een noot aan den voet van de bladzijde aangeduid.</p> + +<p>Waar "goddelijk weten" staat werd door de +spreekster "divine wisdom" gezegd.</p> + +<p>De voordracht "Het verhaal van den Christus" +werd gericht tot een uitsluitend uit leden der Theosofische +Vereeniging bestaand gehoor. De vragen +naar aanleiding van deze voordracht gedaan worden +met de daarop door Mevrouw Besant gegeven antwoorden +opgenomen in het Maandblad "Theosophia".</p> + +<p>Enkele beknopte inlichtingen aangaande de Theosofische +Vereeniging zijn ter wille van belangstellenden +in een Aanhangsel aan dit werkje toegevoegd.</p> + +<p>J.J. HALLO JR.</p> + +<p>HAARLEM, l Maart 1898.</p> + +<hr style="width: 65%;"> + +<center> <img src="images/anniebesant2.png" alt="Annie Besant. Lichtdruk van H. Kleinmann en Co., Haarlem"> </center> <!-- Page 8 --> + + + +<hr style="width: 65%;"> +<a name="De_Theosofie_en_haar_leeringen"></a><h2><b>De Theosofie en haar leeringen.</b></h2><!-- Page 9 --> +<br> + +<p><h4>I</h4><p></p> +<br> + +<p>Er is een moeilijkheid, die gij en ik hedenavond +te overwinnen hebben: een vreemde taal is tusschen +ons en zelfs voor hen die de taal kennen, waarin ik +spreek, is het moeilijk het ongewone geluid te volgen. +Moeilijk ook is het voor mij als spreekster, want de +taal is voor een spreker het instrument, dat hij bespeelt. +Door de taal bereikt hij de harten en hoofden +zijner hoorders, en indien het instrument ongewoon +voor hen is, wordt de kracht van den spreker verzwakt +en vermindert de mogelijkheid dat hij de gedachten +en gevoelens zijner hoorders bereikt. Toch +moeten wij hedenavond met die ongewone taal doen +wat wij kunnen, en terwijl ik spreek zoo helder en +eenvoudig als mogelijk is, en gij uwe aandacht leent +zullen wij samen trachten onze moeilijkheid te overwinnen +en het onderwerp begrijpelijk te maken.</p> + +<p>Ik ga tot u spreken over de Theosofie en hare +leeringen, en daar ik morgen te Haarlem over het +zelfde onderwerp zal spreken, splits ik het in twee +deelen, hoewel ik ieder deel als een afzonderlijke +voordracht volledig zal maken. Ik zal hedenavond +<!-- Page 10 -->en morgen een verschillenden gedachtegang volgen, +voor het geval dat sommigen uwer beide voordrachten +mochten willen hooren.</p> + +<p>Diegenen onder u, die gedurende de laatste +twintig jaren den ontwikkelingsgang van het denken +in Europa hebben gevolgd, weten dat er één bijzondere +richting van studie is, welke veel wordt gebruikt +als een wapen tegen den godsdienst: de studie +van Oostersche talen en Oostersche godsdiensten. +De heilige boeken der Chineezen, der Hindoe's, der +oude Egyptenaren zijn bestudeerd door geleerden uit +de verschillende landen van Europa en bij het onderzoeken +dezer godsdiensten hebben zij gezien hoeveel +die allen op elkander gelijken. Zij hebben bemerkt, +toen zij de verschillende Schriften der Chineezen, +der Perzen, der Egyptenaren ter hand namen, dat +deze alle dezelfde leering gaven: zij spreken omtrent +God op volkomen dezelfde wijze, zij spreken van +God als Één, het Éne Bestaan, zij spreken van God +als immer geopenbaard in drieëenheid, in drievoudig +aanzicht, terwijl iedere persoon in die drieëenheid +zijn eigen hoedanigheden heeft; en men zag dat al +deze Schriften op dezelfde wijze spreken omtrent den +mensch en zijnen aard; zij leeren dat de ziel des +menschen onsterfelijk is, dat zijn aard samengesteld +is, en bestudeerd moet worden om te kunnen worden +begrepen; men zag dat in al deze Schriften der +menschen ontwikkeling wordt geleerd, de ontwikkeling +der ziel, welke de openbaring van den geest is in +den mensch. Men zag dat al deze Schriften leeren +dat enkele menschen hunne ontwikkeling hebbon +voleindigd, hunnen groei als geestelijke wezens heb<!-- Page 11 -->ben +voltooid, en volmaakt zijn geworden als mensch, +goddelijk in hunne hoedanigheden, in hunne vermogens +van hoofd en van hart; en in al deze Schriften +vond men geleeraard dat de menschen van heden +kunnen groeien, gelijk die menschen uit het verleden +zijn gegroeid, dat zij ook volmaakt kunnen worden +en goddelijk, dat zij zich ook kunnen ontvouwen, +stap na stap, leven na leven, zoodat ieder, hoe +onontwikkeld ook, kan ontwikkelen tot den volmaakten, +goddelijken mensch. Al deze dingen worden geleerd +in alle Schriften der verschillende volkeren, en toen +deze vertaald waren in verschillende Europeesche +talen, begreep men dat de wereld-godsdiensten veel +gemeen hebben en dat de meeste leerstellingen van +een godsdienst zooals het Christendom, ook gevonden +worden in het Hindoeïsme, het Boeddhisme, de +leeringen van Confucius en Lao-tse. Zij hebben +alle zooveel gemeen, dat wij niet één godsdienst +van de andere kunnen afscheiden. Toen deze ontdekking +door de geleerden werd gedaan, toen deze +boeken waren vertaald in verschillende talen en de +menschen ze begonnen te lezen en er over te spreken, +was het eerste besluit, waartoe velen kwamen, dat +alle godsdiensten als zij in den grond hetzelfde +waren, één oorsprong moesten hebben, en dat zij +geen goddelijke openbaring konden zijn, maar dat +een andere bron moest worden gevonden, waaruit +de verschillende godsdiensten waren gevloeid. Vele +geleerden nu, die den godsdienst niet goed gezind +waren, trachtten hunne ontdekkingen te gebruiken +om allen godsdienst te vernietigen en zeiden: Zij zijn +alle voortgekomen uit de menschelijke onwetendheid, +<!-- Page 12 -->uit de wijze waarop de mensen de natuur beschouwt: +hij heeft de natuur verpersoonlijkt en er wezens in +gezien; en daar die wezens machtiger waren dan hij, +aanbad hij ze: Daar de wind zijne bouwwerken +dikwijls vernietigde, daar hij den zon niet beheerschen +kon, hoewel zijn leven en gemak van hem afhing, +daar de regen niet kwam op zijn bevel, hoewel hij +zonder regen niet leven kon, noch zijn oogst groeien, +moest de mensch in zijn onwetendheid denken dat +al deze dingen goddelijke krachten, goden waren; +en hij aanbad ze om zoo de voordeelen te verkrijgen, +die zij konden geven. En die geleerden zeiden dat +zóó alle godsdienst was opgegroeid, dat hij steeds +zijnen oorsprong vond in Fetisch-dienst of animisme, +en dat de godsdienst geen hoogeren grondslag had +dan de menschelijke onwetendheid. Deze bewijsgrond +tegen de waarde van den godsdienst heeft +veel kwaad gesticht, want hij scheen te berusten op +feiten. Het was waar dat alle godsdiensten hetzelfde +leeren, dat zij alle dezelfde denkbeelden verkondigen, +het was waar dat de groote leeraars allen hetzelfde +zeiden, de een na den ander. De feiten, welke die +geleerden aanhaalden, waren waar maar hun gevolgtrekkingen +waren verkeerd. In het eerst begrepen +de menschen het onderscheid niet tusschen deze beide +dingen en dachten dat alle godsdiensten zouden +worden vernietigd door hun onderlinge overeenkomst.</p> + +<p>Toen kwam de Theosofie. Zij beschouwde de gelijkheid +der verschillende godsdiensten van een ander +standpunt en zeide: ja, het is waar dat de leerstellingen +van alle godsdiensten dezelfde zijn, dit is een +feit dat door niemand, die de geschiedenis heeft +<!-- Page 13 -->bestudeerd, kan worden ontkend. Wij zullen als +voorbeeld een van de heilige boeken der Chineezen +nemen, het "Klassieke Boek van de Reinheid," +[Footnote: Ook in het Nederlandsch vertaald, in het Maandblad +"Theosophia". Deel 5 (1897) blz. 206.] +een wonderbaar boekje van enkele bladzijden, vol +wijsheid, vol diepe geestelijke leering, dat ons verklaart +hoe God zich in den mensch geopenbaard +heeft, hoe de aard des menschen drievoudig is als +die van God, hoe des menschen geest dezelfde is +als de goddelijke geest, hoe echter het menschelijk +verstand troebel is door begeerten, die tusschen zijn +verstand en de zuiverheid van den goddelijken geest +in hem staan, hoe de hartstochten van zijn lichaam +zijn vooruitgang tegenhouden, en hoe slechts wanneer +zijn lichaam en zijn verstand tot stilte zijn gekomen, +de wijsheid van den goddelijken geest kan nederdalen +in den mensch. De leeringen van dit kleine +Chineesche boekje, een der oudste geschriften die +wij kennen, is even zuiver, geestelijk en waar als +het beste wat wij bezitten.</p> + +<p>Van de Chineezen overgaande tot de Indiërs +vinden wij bij hen dezelfde leeringen en wanneer +wij in Egypte de mummies opgraven en de banden +loswikkelen waarin zij 10 à 20.000 jaar geleden +werden gehuld, vinden wij geschriften die ons de +bewijzen leveren dat ook in het oude Egypte dezelfde +leeringen werden gegeven omtrent de onsterfelijkheid +van de menschelijke ziel, omtrent de wijze +waarop zij gaat door leven na leven, omtrent de +lagere wereld waarin zij komt na den dood van het +lichaam en de hemel-wereld waarin zij vertoeft na +<!-- Page 14 -->gezuiverd te zijn op lagere gebieden, omtrent haren +daarop volgenden terugkeer naar de aarde waar zij +wederom wijsheid opdoet door ondervinding.</p> + +<p>Ja, zegt de Theosofie, bij alle volkeren vinden +wij dezelfde leeringen, steeds weer door de groote +leeraars herhaald. Alle godsdienst heeft slechts één +oorsprong, slechts ééne bron, en die bron is het +goddelijk weten; niet de menschelijke onwetendheid, +zooals vele geleerden dachten maar het goddelijk +weten, dat telkens werd uitgestort over de volkeren, +en dat steeds door volmaakte menschen van God +tot de menschheid gebracht is. Dit goddelijk weten +bevat in zich de kennis van al wat is, en een gedeelte +ervan wordt van tijd tot tijd aan de menschheid +geschonken. De hoeveelheid die gegeven wordt +hangt af van de beschaving van het volk, hangt af +van de kennis die reeds verspreid is onder de menschen, +hangt af van den aard dergenen die deze +kennis bezitten en van de kracht van hun pogen. +In overeenstemming met al deze dingen verschilt +steeds de wijze, waarop dat weten gegeven wordt, +maar in den grond is het toch altijd hetzelfde: altijd +leert het één goddelijk Bestaan, dat zich openbaart +als drieëenheid, altijd leert het dat de mensch +drievoudig is in zijn wezen gelijk God, en dat hij +nog verder kan worden onderverdeeld, drievoudig +in zijnen oorsprong, zevenvoudig in zijne ontwikkeling; +altijd leert het dat de mensch onsterfelijk is, dat hij +niet zal vergaan, altijd leert het dat hij ontwikkelt +en groeit, leven na leven, en dat enkele menschen +de volmaking bereikten en dan leeraars zijn geworden +van het ras. Deze volmaakte menschen waren +<!-- Page 15 -->eens gelijk aan ons zelven, zwak en zondig en onvolmaakt +gelijk de mannen en vrouwen van thans, +maar zij ontwikkelden gelijk wij kunnen ontwikkelen +en groeiden en werden sterk en bereikten eindelijk +de volmaking, gelijk wij de volmaking kunnen bereiken. +En toen zij volmaakt waren, begonnen zij +hunnen medemenschen te leeren, en vormden een +groote Broederschap van leeraars; en van tijd tot +tijd kwam een van hen tot de menschen, opdat aan +ieder volk een godsdienst kon worden gegeven, opdat +ieder ras, ieder volk een godsdienst zou ontvangen, +geschikt om het te helpen en te leeren. En de reden +waarom deze leeringen altijd dezelfde zijn, is dat zij +altijd komen van denzelfden oorsprong. Deze Broederschap +heeft bestaan, langen, langen tijd reeds +voordat de beschaving van Europa ontstond, voordat +zelfs Indië zijn beschaving ontving. Daar, waar +thans de wateren van den Atlantischen Oceaan zich +vergaren, was eens een groot vastland, dat begon +waar thans Afrika zich bevindt, en eindigde op de +plaats van het tegenwoordig Amerika. Op dit vastland +had zich een hooge beschaving ontwikkeld. Sporen +van die beschaving worden nog gevonden in Mexico +en Midden-Amerika. Bij daar gedane opgravingen +zijn overblijfsels van zeer oude steden ontdekt en +daar zijn hieroglyphen en beelden aangetroffen, gelijkende +op die welke men in Egypte gevonden heeft, +zoodat in Afrika aan de eene zijde en in Amerika +aan den anderen kant hetzelfde schrift en beeldhouwwerk +is ontdekt. Dit toont ons dat er tusschen +deze beide werelddeelen, thans gescheiden door een +grooten oceaan, eens gemeenschap is geweest. In +<!-- Page 16 -->Plato scholen, waar hetzelfde goddelijk weten werd +geleerd, dezelfde leeringen werden verspreid, zoodat +de Grieksche beschaving werd opgebouwd op denzelfden +goddelijken grondslag. In Griekenland +droegen deze leeringen het eerst den naam Theosofie, +wat niets anders is dan het Grieksche woord +voor goddelijk weten. De Grieken nu gaven dit +weten niet slechts in den vorm van godsdienst, maar +ook van wijsbegeerte en wetenschap, juist zooals in +vroeger dagen gedaan werd in Babylon, Indië en +China, en de wijsbegeerte van Plato, zooals die op +de scholen wordt onderwezen, berust op het goddelijk +weten. Wanneer Plato ons spreekt van denkbeelden +en van den Logos, wanneer hij ons zegt +dat de wereld in de gedachte van den Logos bestond, +voordat zij zich voordeed als een stoffelijke +verschijning, wanneer hij ons spreekt van denkbeelden +die, bestaande in den goddelijken geest, één +voor één worden uitgestort om de stoffelijke wereld +op te bouwen, dan leert Plato ons het goddelijk +weten; en wanneer gij de leeringen van Pythagoras +bestudeert en van hem leert dat de geheele wereld +op getallen berust, wanneer gij van hem leert dat de +geheele wereld volgens meetkundige vormen en figuren +is samengesteld, dat alle steenen en kristallen +en planten en dieren zijn gebouwd naar den grondslag +van getal, vorm en kleur, dan leert gij dat +oude goddelijk weten, dat hij geleerd heeft in Indie, +en dat hij naar Europa heeft overgebracht. Evenzoo +is het met de wiskunde. Als gij de wiskunde leert +van Pythagoras en Euclides, leert gij steeds het goddelijk +weten, maar in den lateren tijd is de wiskunde +<!-- Page 17 -->eng en bekrompen gemaakt en volstrekt niet begrepen +in al haar wonderbare diepte en wijsheid; het +goddelijk aanzicht ervan is verdwenen en slechts de +vorm, de gedaante wordt gegeven als de wiskunde, +terwijl de werkelijke wiskunde die de Grieken onderwezen, +een aanzicht van het goddelijk weten was; +hun leerde hoe de wereld gemaakt is en hoe de +gang is der ontwikkeling, hoe de mensch langzamerhand +wordt opgebouwd, hoe steenen en planten +en dieren zijn gemaakt naar getal en naar vorm; +hun een begrip gaf van de ontwikkelingsgeschiedenis +der wereld. In den laatsten tijd begint de wetenschap +bij hare natuurstudie de wetten weer te +ontdekken, die het goddelijk weten onder de Grieken +en Indiërs leerde in wijsbegeerte en wetenschap. +En diegenen van u, die natuurkunde, scheikunde en +plantkunde bestudeeren, weten wel dat deze wetenschappen +de wet leeren van getal, van vorm en van +trilling; dat alle dingen door trilling worden opgebouwd, +dat alle krachten door trilling hun werking +voortplanten, en dat het aantal dezer trillingen in +de sekonde den aard der kracht en haar werking +bepaalt. De wetenschap heeft ontdekt, dat ieder +geluid trilling is, en het aanzijn geeft aan een bijzonderen +vorm, dat iedere noot overeenstemt met +een vorm en een kleur, en naarmate wij deze trillingen +en vormen en kleuren doorgronden, beginnen +wij een begrip te krijgen, hoe de natuur haar opbouwend +werk verricht. Uitgaande van de stoffelijke +wereld, begint de nieuwere wetenschap de wetten te +ontdekken, die het goddelijk weten duizende jaren +geleden leerde, terwijl het uitging van de hoogere +<!-- Page 18 -->wereld in plaats van uit de lagere, want het goddelijk +weten daalt steeds van gedachte neder tot +vorm, klimt niet op van vorm tot gedachte, terwijl +de nieuwere wetenschap steeds begint met den +uiterlijken vorm, en vandaar zich opwerkt tot de +gedachte.</p> + +<p>Het goddelijk weten dan gaf in die oude dagen +evengoed wijsbegeerte en wetenschap, als godsdienst. +Het leerde den menschen niet slechts hoe de ziel +kon worden ontwikkeld, maar ook de verborgenheden +der wereld om hen heen, en de verborgenheden +van het verstand, van de rede, van het begripsvermogen +in den mensch.</p> + +<p>Gedurende alle eeuwen bleef dat weten bewaard, +totdat vier of vijf eeuwen na Christus een groote +verandering kwam in het Westen. Er ontstonden in +de Christelijke kerk twee partijen. De eene partij +was die der ontwikkelde en wijze Christenen, die +de oude leeringen hoog hielden en het goddelijk +weten doorgrondden, de tweede was die der onwetenden, +de groote menigte der onontwikkelden, die +tot het Christendom waren aangetrokken door de +zedelijke leeringen, maar van zijn hoogere wijsheid +niets begrepen. Zij gevoelden wrok tegen datgene, +wat zij niet konden deelen, en haatten alle wijsheid, +die zij niet konden begrijpen; en zij vormden eene +groote partij in de kerk en waren gekant tegen kennis +en wijsheid en wijsbegeerte. Zij beweerden dat +deze niets met godsdienst te maken hadden, dat zij +niet tot het Christendom behoorden, en dat slechts +de zedelijke leering en datgene wat gemakkelijk te +begrijpen was, van belang was voor de menschelijke +<!-- Page 19 -->ziel. En daar er toen evenals nu veel meer onwetenden +waren dan wijzen, en de onwetenden bovendien gesteund +werden door den val van het Romeinsche +rijk, door oorlogen en invallen, door de staatkundige +moeilijkheden van den tijd en de ontevredenheid +van de groote menigte der armen, wier lot schromelijk +was verwaarloosd, spanden al deze dingen samen +tegen de kennis en voor de onwetendheid, zoodat +de kennis uit het Christendom verloren ging en +slechts de zedelijke en geestelijke leering bleef. +Hiertoe werkte nog een andere oorzaak mede: in +alle oude godsdiensten, en in het Christendom even +goed als in alle andere, bestonden twee soorten van +leeringen. De eene voor de groote menigte, eenvoudig +en helder, omvatte slechts de zedelijke voorschriften, +welke den menschen leerden een goed +leven te leiden, een zeer eenvoudig verstandelijk +onderricht, juist genoeg om de zeer onontwikkelden +voort te helpen; dit onderricht omvatte de leer der +broederschap en die der wedergeboorte, en de wet +welke zegt dat des menschen daden hem zijn geluk +of ongeluk brengen. Deze wet welke wij de wet +van Karma noemen, werd geleerd opdat de menschen +zouden inzien, dat een goed leven, hier op aarde +geleid, hun geluk zou brengen na den dood en een +beter leven, wanneer zij tot de aarde zouden zijn +weergekeerd. Deze dingen werden aan allen geleerd; +maar meerdere kennis werd toevertrouwd aan hen, +wier leven zuiver was, aan hen, die het meest van +de openbare leeringen hadden begrepen, die werkelijk +aan de wet van Christus gehoorzaamden, en die +in hun uiterlijk leven een hoogen graad van rein<!-- Page 20 -->heid +hadden bereikt. Zij werden toegelaten tot wat +wij de mysteriën van Jezus noemen en kregen daar +de innerlijke leering, welke slechts zij die een rein +leven leidden, konden deelachtig worden. Deze +innerlijke kring maakte de kracht der kerk uit: uit +dezen kring kwamen de leeraars en bisschoppen en +de kerkvaders, uit dezen kring kwamen de menschen, +die het Christendom prediken mochten, zoodat de +kerk een groep van wijze menschen bezat, onderricht +in diepere kennis, en door die kennis in staat +om zelf als leeraars op te treden, beter dan zij die +hunne kennis slechts uit boeken hadden verkregen. +Want dit geheime onderricht was steeds praktisch. +Het leerde den menschen hoe zij hun bewustzijn +konden ontwikkelen, hoe zij door overpeinzing langzamerhand +bewust konden worden op hoogere gebieden +van bestaan, hoe het leven der ziel kan +worden versterkt en ontwikkeld, hoe de ziel het +lichaam kan verlaten en in aanraking komen met de +onzichtbare wereld. Het leerde hoe de ziel, na het +lichaam verlaten te hebben, wijsheid kon opdoen +en kennis verkrijgen van de onzichtbare wereld, +hoe de ziel leering kan ontvangen van de engelen +en geestelijke verstandswezens en zoo kennis verkrijgen +die zij op geenerlei andere wijze kan verkrijgen, +hoe de ziel, van het lichaam bevrijd, de +toestanden kan onderzoeken van het leven na den +dood. Ieder die tot dezen innerlijken kring behoorde, +verkreeg aldus kennis uit eigen ondervinding, in +plaats van uit den mond van andere menschen: in +deze scholen verkregen de onderzoekers eerste-hands +kennis omtrent de onzichtbare wereld; zij leerden +<!-- Page 21 -->den aard van den mensen begrijpen door eigen +onderzoek, in plaats van af te hangen van de mededeelingen +van anderen. Daardoor waren zij veel +beter in staat onderricht te geven, dan zij die hun +kennis slechts uit boeken hadden verkregen.</p> + +<p>Het gevolg van het bestaan van deze scholen +in de kerk was dus dat er vele menschen waren die +deze geheime wetenschap bezaten, en zij werden, +zooals ik reeds zeide, de leeraars van het Christendom. +In de vijfde eeuw echter verdwenen deze +scholen van Occultisme uit de kerk, niet uit gebrek +aan leeraars maar uit gebrek aan leerlingen. Een +fout die door vele menschen wordt begaan, is dat +zij denken dat de leeraars de kennis terughouden. +In werkelijkheid zijn het niet de leeraars, die de +kennis niet willen mededeelen, maar de leerlingen, +die ze niet willen leeren, leeren op de eenige wijze +waarop hierbij leeren mogelijk is, en deze scholen +van Occultisme stierven uit bij gebrek aan leerlingen, +want er waren niet genoeg menschen die het leven +wilden leiden dat vereischt wordt voor leerlingen van +het Occultisme; zij wilden dit leven niet leiden, maar +slechts kennis verwerven voor zelfzuchtige doeleinden, +en toonden dat zij voor dit onderricht nog niet gereed +waren. Zoo verdween langzamerhand de innerlijke +school en slechts een zwakke overlevering van +haar bestaan bleef bewaard in sommige kloosters +der Roomsch-Katholieke kerk. Slechts nu en dan +verscheen in de middeleeuwen nog een heilige die +door de krachten welke hij bezat, bewees dat hij +iets van deze wijsheid verkregen had. Sommigen +van deze heiligen vinden wij in de geschiedenis der +<!-- Page 22 -->kerk vermeld; waarlijk groote, hoog-ontwikkelde +zielen, die <i>wisten</i> omtrent de onzichtbare wereld, en +op de oude wijze onderricht geven konden, omdat +zij wisten en kenden. Nu en dan zien wij een van +hen verschijnen, doch hun aantal is gering: St. Elisabeth +van Hongarije, St. Theresia van Spanje, Thomas +à Kempis, de geleerde Thomas Aqumo, deze +allen zijn de groote leeraars der kerk gedurende de +middeleeuwen; zij bezaten en begrepen het goddelijk +weten, dat zij zelf door ondervinding hadden geleerd. +Dan waren er nog andere menschen die een deel +van deze wijsheid bezaten, maar ze niet in de Christelijke +kerk hadden verkregen. Sommigen van hen +kwamen uit het Oosten en anderen reisden als jonge +menschen daarheen, en kwamen met de verkregen +kennis naar het Westen terug. Tot deze laatsten +behoorde Paracelsus. In zijne jeugd werd hij gevangen +genomen en naar het Oosten gevoerd. Daar +leerde hij vele der geheimen van de oude wijsheid +en bracht ze met zich mede naar Europa, waar hij +de grondlegger werd van de nieuwere geneeskunde +en scheikunde, waar hij leering bracht over de elementen +der scheikunde en over het magnetisme, die +vóór hem aan niemand bekend was geweest, en waar +hij zieken genas, die geen ander genezen kon. Hij +bezat een deel der oude wijsheid. Een ander van +deze menschen was Christian Rosenkreuz, die in de +vijftiende eeuw leefde. In zijn jeugd reisde hij naar +het Oosten en ontmoette daar een der groote leeraars, +die hem iets mededeelde van het oude geheime +weten, om dit terug te brengen aan de Christelijke +kerk en om deze te ontwikkelen tot een meer geeste<!-- Page 23 -->lijk +lichaam. Hij koos enkelen tot zijne leerlingen +en leerde hun dit innerlijk Christendom, en stichtte +de orde der Rozenkruisers. Zijn werk was een der +pogingen om het oude weten in de westersche wereld +terug te brengen. Een andere poging was die der +alchimisten. Zij putten hunne wetenschap uit dat +oude weten. Zij wisten dat er slechts één grondstof +in de natuur bestaat en dat alle dingen uit die +ééne grondstof zijn opgebouwd. Zij wisten dat de +scheikunde een wetenschap is, die de eigenschappen +van die ééne grondstof in al hare wijzigingen onderzoeken +kan, en zij bestudeerden die wetenschap in +het licht der goddelijke wijsheid. Maar de menschen +vervolgden hen en lachten hen uit en noemden hen +oplichters en kwakzalvers en bedriegers, doch in den +tegenwoordigen tijd begint de nieuwere scheikunde +tot de ontdekking te komen van wat hun in de +middeleeuwen bekend was. Tegenwoordig begint de +scheikunde enkele der waarheden in te zien, die +door de alchimisten werden verkondigd toen iedereen +hen nog uitlachte, toan niemand hen geloofde. +Heden begint men te begrijpen dat er slechts ééne +grondstof is, en dat alle dingen van die ééne grondstof +gemaakt zijn en men begint zelfs weer te spreken +van de mogelijkheid goud te maken uit zilver en zoo +in den tegenwoordigen tijd dezelfde dingen te doen, +waarvoor vroeger de alchimisten werden uitgelachen +en vervolgd,—nu drie of vierhonderd jaar geleden.</p> + +<p>Wanneer gij nu de geschiedenis bestudeert zult +gij begrijpen dat de Theosofie in den eenen of +anderen vorm steeds in de wereld is blijven bestaan +als godsdienst, als wijsbegeerte of als wetenschap.</p> + +<p><!-- Page 24 -->Zij is altijd verkondigd, geleerd in een vorm welke +de behoeften van den tijd en de omstandigheden +van het volk, waaraan de leeraar gezonden werd, +medebrachten, zoodat Mevrouw H.P. Blavatsky toen +zij weer het oude weten aan de wereld leeraarde +niets nieuws gaf. Het was slechts een nieuwe vorm, +een nieuw uiterlijk, maar innerlijk was het hetzelfde +wat er altijd geweest was, hetzelfde weten in godsdienst, +wijsbegeerte en wetenschap. Toen zij begon +hare leering te geven, gaf zij eerst den wijsgeerigen +kant, leerde zij iets van den aard van het verstand, +van de rede, en van den aard van den mensch en +van het goddelijk Bestaan, de werkelijke wijsbegeerte +die aan alle kennis ten grondslag ligt. Daarna ging +zij wat verder en leerde iets van de betrekking tusschen +God en den mensch, hoe de mensch een uitstorting +is van God, een deel van het goddelijk +leven, hoe hij de goddelijke krachten in zich ontwikkelen +kan, hoe de menschelijke ziel zich kan +ontplooien; en zij leerde weer wat vroeger in de +Christelijke kerk werd geleerd, hoe de ziel het +lichaam verlaten kan en in aanraking komen met +groote geestelijke verstandswezens en met de Meesters, +hoe de ziel wijsheid verkrijgen kan en kennis opdoen +uit de eerste hand; en hoe aldus de mensch kan +komen tot weten in plaats van gelooven. Toen zij +dit alles leerde, gaf zij ons slechts weer wat reeds +zoo dikwijls geleerd was in de groote godsdiensten +van het verleden. Daarna nam zij den wetenschappelijken +kant en leerde ons meer dan de mannen van +de wetenschap van dien tijd wisten, en zeide zij ons +welke ontdekkingen waarschijnlijk binnen weinige +<!-- Page 25 -->jaren zouden worden gedaan; en vele van deze +ontdekkingen zijn inderdaad gedaan sedert haren +dood. En zij gaf ons onderricht omtrent de ééne +grondstof, die alle verschillende stoffen tot haar +uiterlijke verschijningsvormen heeft. In haar werk +"De geheime Leer" sprak zij van een eigenschap +der stof, welke weldra ontdekt zou worden, welke +zij doordringbaarheid noemde, en welke in verband +staat met helderziendheid. Vijf jaar na haren dood +ontdekte de wetenschap dat er stralen zijn, trillingen +in de stof, welke in verband staan met helderziendheid +en welke de mcnschen in staat stellen te zien +wat de helderziende kan zien zonder werktuigen en +hulpmiddelen: namelijk de zoogenaamde Röntgen-stralen, +waarmede de geneesheeren bijvoorbeeld een +been, als zij willen onderzoeken of het beschadigd is, +kunnen fotografeeren ofschoon het voor het gewone +oog onzichtbaar is. Dit alles, leerde H.P.B., is +ook mogelijk zonder behulp van elektrische werktuigen. +De mensch kan in zichzelf het vermogen +ontwikkelen, gevoelig te zijn voor de trillingen +van Röntgen-stralen en zelf binnen in het menschelijk +lichaam te zien zonder hulp van eenig +werktuig. Dit alles en veel meer nog aangaande +de kennis van straling, van geluid en kleur leerde +zij ons. Zij heeft ons bewezen dat de oude wijsheid +beter licht kan werpen op de waarheden der +nieuwere wetenschap, dan die wetenschap zelf +kan doen, en dat deze laatste eerst langzamerhand +datgene ontdekt wat door ben die het oude weten +bezaten, reeds lang geleden geleerd werd aan degenen +die zich het ontvangen van dit onderricht waardig +<!-- Page 26 -->betoonden. Zoo bracht H.P. Blavatsky ons dit +weten terug als iets ouds, dat de wereld vergeten +had, en zij zeide haren leerlingen dat zij dit weten +verder moesten verspreiden, niet als iets nieuws maar +als iets ouds, niet als een nieuwe ontdekking maar +als overoud weten, door de menschen vergeten, en +thans tot hunne herinnering teruggebracht. En naarmate +wij zelven leerden, onderrichtten wij op onze +beurt anderen, en wij bevonden dat dit goddelijk +weten de wortel is waaruit alle kennis spruit, welke +de mensch verkrijgen kan in godsdienst, wijsbegeerte +en wetenschap. Wij bevonden dat wij zonder de +werktuigen en hulpmiddelen der wetenschap hare +feiten kunnen ontdekken door het ontwikkelen van +de vermogens der ziel. Wij bevonden bijvoorbeeld +dat vele scheikundige waarheden door de goddelijke +krachten der ziel veel gemakkelijker kunnen worden +verkregen dan door reagentiën en proefnemingen +van allerlei aard. Wij bevonden dat de mensch in +zich het vermogen heeft de natuur te onderzoeken +en dat hij veel meer kan verkrijgen door het ontwikkelen +zijner innerlijke krachten dan door het +gebruiken van de hulpmiddelen der wetenschap. +Maar tevens weten wij dit: de vermogens der menschelijke +ziel zijn niet bestemd tot het doen van +ontdekkingen, welke zouden dienen om den ontdekke +beroemd te maken en rijk. Zal de kracht +der menschelijke ziel worden gebruikt tot het doen +van ontdekkingen, dan moeten deze slechts worden +gebruikt voor het welzijn der menschheid, en niet ten +voordeele van den éénen persoon, die de ontdekking +doet. Iedere ontdekking, gedaan met behulp van deze +<!-- Page 27 -->krachten der ziel, behoort, indien ze de menschheid +kan helpen, indien het ras er rijp voor is, aan allen +gelijkelijk. Is het ras er nog niet rijp voor, dan +behoort zij toe aan allen, die haar kunnen bevatten, +niet aan den éénen mensch, die haar gemaakt heeft. +Deze is slechts een pandhouder van de eigendommen +der menschheid. Naarmate de Occultist zich ontwikkelt +en meer leert en begrijpt wordt hij meer en +meer een dienaar der menschheid in plaats van +haar meester. Alle kracht welke hij verkrijgt wordt +gebruikt voor dienen en helpen, alle kennis welke +hij bezit, wordt gebruikt om de onwetendheid zijner +medemenschen te verminderen en den gang der +menschelijke ontwikkeling te versnellen. Wanneer +de menschen tot ons komen om met ons te studeeren, +eerst de uiterlijke leering en dan de innerlijke, dan +zeggen wij hun steeds: Gij moet de broederschap +der menschen aannemen; gij moet begrijpen dat gij +een lid zijt van een groot huisgezin, dat gij geen +belangen hebt buiten die van dat huisgezin, dat gij +geen bezittingen hebt buiten die van dat huisgezin, +dat gij geenerlei hoop moet voeden voor u zelf, die +niet tevens hoop is voor al uwe medemenschen, en +wanneer gij wat ouder zult zijn en iets meer zult +hebben geleerd, en meer zult kunnen doen, dan is +dat opdat gij hen beter zult kunnen helpen en medevoeren +tot sneller ontwikkeling, opdat zij sneller +mogen worden bevrijd van de ellenden der aarde +en spoediger dan anders den vrede en het geluk +mogen bereiken. Naarmate iemand werkelijk +Theosoof wordt, moet hij meer en meer onzelfzuchtig +worden; hoe meer hij leert, des te meer moet +<!-- Page 28 -->hij anderen dienen, hoe grooter kracht hij bezit, des +te grooter verantwoordelijkheid rust op hem om de +lasten zijner medemenschen te verlichten. Het Occultisme +brengt juist het tegengestelde van wat de +wereld welslagen noemt. De wereld kent hèm welslagen +toe, die rijkdom en welvaart verwerft voor +zichzelf, die uitsteekt boven zijne medemenschen en +zijne macht gebruikt dat de menschheid hem diene. +Hij die slaagt in het verkrijgen van goddelijke wijsheid +en kennis en kracht, bezit deze slechts in de +mate, waarin hij een dienaar en helper is zijner medemenschen. +Hij gebruikt ze nooit om over anderen te +heerschen, nooit om iets te verwerven voor zichzelf, nooit +om zichzelf te verrijken ten koste van een ander, en +gebruik te maken van hunne onwetendheid. Hoe +meer hij weet des te meer moet hij anderen leeren, +hoe meer hij begrijpt des te meer moet hij deelen +met anderen, hoe sterker hij wordt des te grooter +aantal zwakkeren moet hij trachten te helpen, want +de kracht van het Occultisme, van het goddelijk +weten kan nooit dienen om den bezitter te doen +uitsteken boven zijne medemenschen: alleen om +hen op te heffen tot eigene hoogte, slechts om +hen te doen deelen in eigene kracht. Dat is het +kernverschil tusschen de kennis der wereld en die +van het goddelijk weten. De eerste maakt den mensch +tot heerscher, de andere tot dienaar. Daarom zeide +Jezus: "Indien iemand wil de eerste zijn, die zal de +laatste van allen zijn, en aller dienaar." +[Footnote: Marcus 9, 35.] Waarlijk +groot zijn zij, die zichzelf geheel aan de menschheid +gegeven hebben.</p> + +<p><!-- Page 29 -->Het voorgaande is een schets van de geschiedenis +der Theosofie in het verleden, van de geschiedenis +van het goddelijk weten in godsdienst, wijsbegeerte +en wetenschap. Ik heb medegedeeld hoe die wijsheid +steeds trachtte der wereld leering te schenken, +en hoe zij twee vormen van onderwijs deed ontstaan: +het openbare voor allen, het bijzondere voor hen +die zichzelf wilden opofferen, ten bate en nutte van +den vooruitgang van het ras.</p> + +<p>Wat vroeger gedaan werd, is nog altijd mogelijk. +In de uiterlijke Theosofische Vereeniging komen de +menschen om de wetten, volgens welke de menschheid +zich ontwikkelt, te bestudeeren. Wanneer zij +deze wetten hebben geleerd en trachten hun leven +voor anderen nuttig te maken, komt het innerlijk +onderricht, dat hun geeft wat aan de menigte niet +gegeven kan worden. Deze twee vormen bestaan +nog heden als in het verleden, en de Theosofische +Vereeniging is een vereeniging van onderzoekers, waartoe +een ieder kan toetreden, die godsdienst en wijsbegeerte +en wetenschap wil bestudeeren in de richting +van het goddelijk weten en daarbinnen een groep +van leerlingen, die alle dingen opgeven welke de +wereld hoog stelt en streven naar hooger ontwikkeling, +teneinde helpers te worden voor de menschen +rondom hen, teneinde met dat doel de vermogens +hunner ziel te ontplooien. Dat is ons werk, onze +plicht. Zij, die zich tot dit werk voelen aangetrokken, +kunnen in de Loges onzer vereeniging komen om +onderricht; wie zich de innerlijke leering waardig +toont, kan een leerling worden in den dieperen zin +van het woord, om een medewerker te worden voor +<!-- Page 30 -->den vooruitgang van het ras. Herinner u echter +steeds dat het goddelijk weten niets anders heeft +aan te bieden dan Zich en met zichzelf de kracht +anderen te helpen, de menschheid te dienen. Het +biedt geen belooning in rijkdom, in gewone macht +of kennis, maar dien innerlijken schat, die den mensch +in staat stelt een zegen te worden voor zijn broeders, +een mededrager van de lasten der wereld; en tot +diegenen onder u wien het ernst is met dit streven, +tot hen wendt zich de Theosofische Vereeniging en +biedt hun het oud, goddelijk weten, waardoor zij +helpers kunnen worden der wereld. Tot dit doel +zenden de Meesters hun boden onder de menschen. +Ieder, die ernstig wil, wordt de gelegenheid tot +leeren gegeven.</p> + + + +<hr style="width: 65%;"> +<a name="Theosofie_en_haar_leeringen"></a><h2><b><!-- Page 31 -->Theosofie en haar leeringen.</b></h2> +<br> + +<p><h4>II.</h4><p></p> +<br> + +<p>Toen ik gisterenavond te Rotterdam sprak over +de Theosofie en haar leeringen, heb ik voor zoover +dat in een korte voordracht mogelijk was, de geschiedenis +der Theosofie geschetst. Ik heb haar +verband met de groote godsdiensten der wereld aangeduid, +hare verspreiding door de verschillende landen +beschreven, en vermeld dat zij nog heden ten dage +de oude leering vertegenwoordigt, zoowel in haar +openlijken als in haar innerlijken vorm. Ik stel mij +voor hedenavond het onderwerp van een anderen +kant te beschouwen en u te spreken over de leeringen +zelve welke de Theosofie brengt, welke zij +geeft om de menschheid te helpen, en ik zal u +trachten aan te toonen dat deze leeringen nuttige +toepassing vinden op stoffelijk, verstandelijk, zedelijk +en geestelijk gebied, dat zij betrekking hebben op +ieder deel van 's menschen samengestelden aard en +hem een helder denkbeeld geven van de wereld +waarin hij leeft, van den menschelijken samenstel en +van de mogelijkheden, welke daarin verborgen liggen.</p> + +<p>Vóór alles dan begint het onderricht der Theo<!-- Page 32 -->sofie, +het goddelijk weten, te spreken over het +goddelijk Bestaan zelf en de onmiddellijke betrekking +van den mensch tot God. Het leert dat er één +goddelijk Bestaan is, het Leven van al wat is; dat +er slechts één goddelijk Leven is, één goddelijke +werking, ééne kracht, welke overal bestaat in het +heelal; dat overal waar wij gaan kunnen het leven +van God zich bevindt, dat overal waar dieren voelen +kunnen of menschen kunnen denken, het leven van +God uitdrukking vindt. Ook in het delfstoffen-en +plantenrijk steunt, onderhoudt, vermeerdert zijn Leven +alle dingen; in het geheele heelal is geen leven +buiten het goddelijk Leven. Dit ééne Bestaan ligt +ten grondslag aan al wat wij waarnemen, zoodat de +Theosofie begint met het leeren van een grondeenheid, +een wet van eenheid, van één-zijn alom; +en deze eenheid spruit voort uit God, die de ééne +bron is van alle bewustzijn, waar ook dat bewustzijn +worde gevonden. De ontwikkeling van het bewustzijn +in den mensch, de groei van zijn verstand, vinden +hunnen oorsprong in God. Alle bewustzijn, ontwikkelend +tot zelf-bewustzijn, komt voort uit één +bron, één oorsprong. Alle bewustzijn is één, wij +kunnen het ééne niet scheiden van het andere, en +de menschen van elkaar vervreemden alsof zij tegenover +elkander stonden—zij komen allen van denzelfden +stam, zij zijn allen bewust door hetzelfde +Leven, zij zijn allen een uitdrukking van hetzelfde +goddelijk Bestaan. Deze eenheid van bewustzijn is +ééne uitdrukking van de wet van eenheid die heerscht +in het heelal.</p> + +<p>Maar niet alleen alle bewustzijn is één, ook alle +<!-- Page 33 -->kracht is één, en hier stemt de wetenschap in met +de Theosofie: er is slechts één groote werking in +het heelal; alle vormen van werking en kracht welke +wij waarnemen, zijn in den grond één. Zij kunnen +in elkander omgezet worden; alle vormen van werking +welke de wetenschap bestudeert, alle krachten welke +wij om ons waarnemen, hetzij in het delfstoffen-of +plantenrijk, hetzij bij dier of mensch, al deze krachten +zijn één in hunnen aard. Slechts hun uitdrukking, hun +wijze van openbaring is verschillend, bij nader onderzoek +blijken zij allen één te zijn: ééne kracht, +juist zooals er één bewustzijn is.</p> + +<p>Een derde uitdrukking van de wet van eenheid +is de eenheid van stof. Alle stof is één, hoe verschillend +ook de vorm wezen mag welke zij aanneemt. +Er is slechts één grondstof en alle scheikundige +elementen zijn daaruit opgebouwd. Al wat +wij om ons waarnemen: vaste lichamen, vloeistoffen, +gassen, ether, dat alles is in den grond hetzelfde, +slechts verschillend in de rangschikking van zijn +deelen. Wij vinden door de geheele wereld heen +een eenheid, eenheid van bewustzijn en leven, eenheid +van kracht, eenheid van stof, en deze drie +eenheden zijn de uitdrukkingen van het goddelijk +Bestaan, zij komen alle uit het ééne Leven, het +Leven van God.</p> + +<p>Uit deze eenheid van bewustzijn, van kracht en +van stof kunnen wij een gevolgtrekking maken. Daar +er slechts één stof is, slechts één kracht, slechts één +bewustzijn, vormen alle wezens die bestaan een +broederschap; zij zijn allen gemaakt uit dezelfde +bouwstoffen, zij zijn allen bezield door dezelfde +<!-- Page 34 -->kracht, zij ontwikkelen allen hetzelfde bewustzijn. Wij +zien dat het geheele heelal één groote broederschap +vormt, waarin de verschillende schepselen in verschillende +staten van ontwikkeling zijn, maar allen +worden saamgebonden door de éénheid van stof, +van kracht, van bewustzijn. In deze alomtegenwoordige +grond-eenheid wortelt het begrip "broederschap", +en de Theosofie leert dat wij, deelen zijnde van +hetzelfde Leven, niet naijverig tegenover elkander +kunnen blijven staan. Er moet één gemeenschappelijk +goed zijn voor ons allen, één gemeenschappelijke +ontwikkeling waarin wij allen deelen, één gemeenschappelijk +doel waarnaar wij allen streven, en alle +gedachten van naijver of vijandschap, alle gedachten +welke de menschen denken, alsof zij elkanders bestrijders +zijn in plaats van elkanders helpers en +broeders, zijn gegrond op hun onwetendheid aangaande +het wezen van God en van den mensen. +De eenheid die aan alles ten grondslag ligt, maakt +de broederschap tot een noodzakelijk feit in de +natuur.</p> + +<p>Wanneer wij dit denkbeeld een weinig verder +uitwerken, bevinden wij dat deze broederschap zich +toont in alle betrekkingen, waarin wij tot elkander +komen. Laten wij eerst nagaan, welke betrekking +de eenheid van stof heeft tot de broederschap der +menschen. Onze lichamen zijn opgebouwd uit wat +wij "stof" noemen, en wij weten, dat ons lichaam +voortdurend zijn bouwstoffen hernieuwt, dat ons +lichaam heden niet hetzelfde is, als het gisteren was +of verleden week of de vorige maand, of als het +morgen zijn zal of de volgende week of maand.</p> + +<p><!-- Page 35 -->Ons lichaam verandert voortdurend van bestanddeelen. +Kleine deeltjes ervan, zóó klein dat zij +onzichtbaar zijn voor het oog, komen en gaan ieder +oogenblik. Wanneer wij ons lichaam zeer sterk vergroot +zagen, zouden wij een stroom van deeltjes +ervan zien uitgaan, en een stroom van deeltjes er +heen zien komen, een stroom van komen en gaan, +welke ons lichaam op ieder oogenblik van het leven +verandert. Wanneer nu menschen elkaar ontmoeten, +zooals wij hedenavond bijeen zijn gekomen, wisselen +de deeltjes onzer lichamen onderling, deeltjes van +uwe lichamen hechten zich vast aan het mijne, +deeltjes van mijn lichaam gaan en worden opgenomen +in dat van u, zoodat wij, wanneer wij de zaal verlaten, +geen van allen hetzelfde zijn gebleven als toen +wij binnenkwamen. Onze stoffelijke lichamen hebben +een deel van de bouwstoffen waarvan zij gemaakt +zijn, gewisseld. Ieder van u heeft iets aan zijn buren +gegeven, ieder van u heeft iets van zijn buren ontvangen. +Dit nu maakt dat er tusschen ons een zeer +daadwerkelijke stoffelijke broederschap bestaat. Indien +wij op deze wijze van deeltjes onzer lichamen +wisselen, zijn wij broeders naar het lichaam, hetzij +wij het willen of niet. Wij kunnen niet nalaten op +elkander invloed te oefenen, hetzij ten goede of ten +kwade. De gezonde persoon verspreidt zijn gezondheid, +waar hij ook gaat, de zieke verspreidt zijne +ziekte overal waar hij komt; deze wisseling, deze +overgang legt tusschen ons allen een band, die maakt +dat het lichamelijk welzijn onzer medemenschen +van belang is voor ons allen.</p> + +<p>Nu bouwen wij ons lichaam op door voedsel, +<!-- Page 36 -->drank, lucht en door het leven dat wij leiden. Indien +gij in uw lichaam onrein voedsel brengt, onreinen +drank, indien gij uw huis en uw kleeding +niet rein houdt, trekt gij tot uw lichaam deeltjes, +welke gij vergiftigt en vervolgens zendt gij die +giftige deeltjes weer uit naar uwe medemenschen, +zoodat een mensch die slechte, onreine dingen eet +of drinkt, die ongezond is of onrein, op al zijne +medemenschen een overeenkomstigen invloed uitoefent. +Ieder mensch die alkohol, wijn of dergelijke +giftige dranken gebruikt, beleedigt het lichaam van +zijnen medemensen even goed als zijn eigen. Wij +kunnen ons leven niet van dat van anderen scheiden, +maar zijn genoodzaakt te leven als één groot huisgezin; +al wat een van ons schaadt, schaadt daardoor +het geheel. Wanneer wij dit inzien, kunnen wij niet +langer onverschillig blijven voor de armoede en +ellende om ons heen, want wij weten dat zoolang +nog één mensch in de maatschappij arm is en ellendig +en uitgehongerd, niemand volmaakt gezond en zuiver +kan zijn en zijn lichaam bewaren kan in den best +mogelijken staat. In ieder volk waarin men menschen +vindt die lijden door armoede en ellende en stoffelijke +ontaarding, moet elk lichaam zijn deel ontvangen +van de ellende dier armen. De menschen zullen +het misschien niet bemerken of begrijpen, maar hun +lichaam is minder gezond wegens de ziekte, die +rondwaart in de armere wijken der stad, onder de +lichamen hunner armere medemenschen. Geen volk +is zoo gezond als het zijn kan, zoolang één zijner +kinderen ziek is, van geen land kunnen de bewoners +volmaakte lichamen hebben, zoolang er nog één +<!-- Page 37 -->honger lijdt. De stoffelijke ellende in de maatschappij +is een zaak die allen ter harte moet gaan en niet +slechts hun alleen die er onmiddellijk onder lijden. +Wij zijn broeders naar het lichaam en genoodzaakt +hun leed mede te dragen.</p> + +<p>De broederschap van lichaam is echter niet de +eenige band tusschen ons. Er is een broederschap +van aandoeningen en gevoelens even goed als van +lichaam. Wij oefenen ook invloed op elkander uit +door onze gevoelens. Al wat ik gevoel werkt ook +op u in, al wat gij gevoelt, werkt op mij in. De +geheele dampkring is vervuld van trillingen, gemaakt +door de gevoelens en hartstochten der menschen. +Ook op deze wijze oefenen wij zonder het te weten +invloed op elkander uit en indien gij er op let, +kunt gij het door eigen ondervinding waarnemen. +Hebt gij nooit opgemerkt, hoe wanneer één persoon +in een gezelschap slecht gehumeurd is, die stemming +zich verspreidt over de anderen, hoe één knorrig +persoon in huis iedereen min of meer wrevelig stemt? +Hebt gij nooit waargenomen hoe wij in de nabijheid +van sommigen een gevoel krijgen van vrede en rust, +een gevoel alsof alles ons gemakkelijk zou vallen, +terwijl anderen alleen door hun nabijheid ons knorrig +maken en alles somber doen schijnen en zwaar? +Het is de broederschap onzer aandoeningen, die op +deze wijze voortdurend op ons inwerkt en de reden +waarom dit mogelijk is ligt hierin, dat de mensch behalve +het zichtbare lichaam nog een lichaam heeft van +fijnere stof, welke wij astrale stof noemen en deze +astrale stof, welke van een hoogeren graad van fijnheid +is, trilt uiterst gemakkelijk en vlug. Door onze +<!-- Page 38 -->gevoelens nu wekken wij trilling op, welke die +astrale stof aandoet en welke andere menschen in +hun astraal lichaam doet beantwoorden aan het gevoel +dat in ons astraal lichaam die trilling veroorzaakt +heeft. Ieder van u heeft in en om zijn stoffelijk +lichaam een wolk of mist van deze fijne astrale stof, +veel schitterender dan het stoffelijk lichaam zelf, +juist alsof zich rondom u een wolk bevindt, waardoor +kleurenspel van elektrisch licht zichtbaar is. +Het astrale lichaam is helder en vol kleuren, kleuren +als van den horizon bij den opgang of ondergang +van den zon. Evenals gij dan in de lucht soms +wolken zien kunt, welke door den zon worden gekleurd, +zien de menschen, die meer dan het stoffelijke +waarnemen kunnen, rondom ieder van u een gekleurde +wolk, maar in plaats van door den zon, +wordt die wolk gekleurd door uwe gevoelens, uw +aandoeningen, uwe hartstochten, en zoodra een gevoel, +eene aandoening in u opkomt, kleurt zich de +wolk rondom u en trilt zij met groote snelheid, en +deze trilling straalt van u uit en wekt in het +astrale lichaam van anderen gelijke trillingen op, +zoodat zij hetzelfde gevoelen als gij. Wij oefenen +daardoor, wanneer wij in elkanders nabijheid vertoeven, +invloed op elkaar uit door onze gevoelens +even als door onze gezondheid of ziekte, en wij +zijn evenzeer door een broederschap van gevoelens +verbonden als door een broederschap van het stoffelijk +lichaam, en die broederschap van gevoelens +uit zich door middel van het astrale lichaam, het +lichaam der aandoeningen dat steeds in beweging is, +steeds in trilling en hoe sterker onze gevoelens zijn, +<!-- Page 39 -->des te krachtiger oefenen wij er invloed door uit op +anderen.</p> + +<p>Er is nog een derde wijze, waarop zich de +broederschap openbaart en wel in ons denkvermogen. +Wij leven evengoed in broederschap van gedachten +als in gevoels-broederschap. Wanneer wij denken +oefenen wij invloed uit op de gedachten der menschen +om ons heen. Wanneer wij denken, zenden wij als +het ware elektrische stroomen uit, die werken op het +denken van anderen, en zij krijgen betere of slechtere +gedachten al naar den aard onzer eigene gedachten. +Terwijl ik tot u spreek, gebruik ik mijn stoffelijk +lichaam, mijn stem, ook hoort gij mij met uw stoffelijk +lichaam, met uw ooren, maar dit is niet het +eenige, wat u en mij verbindt. Behalve mijn stem +die gij hoort, gaan er van mij trillingen uit, gevoelstrillingen +die u er toe nopen te luisteren en uwe +aandacht te schenken. Deze trillingen worden soms +magnetisch genoemd, en daar zij uit mijn astraal +lichaam voortkomen, oefenen zij invloed uit op het +uwe. Behalve deze wisselwerking tusschen onze +stoffelijke en astrale lichamen is er nog wisselwerking +van denkvermogen. Mijn denkvermogen zendt stroomen +uit tot het uwe en vormt beelden welke gij met uw +denkvermogen waarneemt, niet met uw stoffelijke +oogen. Zoolang ik spreek, zend ik voortdurend die +denk-beelden uit, zoodat de woorden gemakkelijker +voor u zijn te begrijpen wegens den onmiddellijken +invloed, dien ik uitoefen op uw denkvermogen. Deze +inwerking der menschelijke gedachte op anderen +vindt onophoudelijk plaats, en wanneer iemand invloed +tracht uit te oefenen op een ander is die wer<!-- Page 40 -->king +veel sterker dan wanneer hij als het ware slechts +voor zich zelf denkt. Deze beelden welke ons denkvermogen +vormt en welke de menschen waarnemen +door het hunne, brengen het grootste deel onzer +gedachten over aan anderen en stellen ons in staat +elkander beter te kunnen begrijpen dan alleen door +stoffelijke mededeeling mogelijk is. Deze invloed +welken ons denkvermogen op anderen uitoefent bestaat +steeds, niet alleen wanneer iemand tot anderen +spreekt, maar ook in het gewone dagelijksch leven. +Wanneer gij denkt, zijn alle menschen om u heen +min of meer geneigd op dezelfde wijze te denken +en hoe sterker uw denkkracht is, des te grooter +invloed oefent gij op hen uit. Hebt gij wel eens +opgemerkt hoe dikwijls, wanneer gij met iemand +samenwoont, gij beiden over hetzelfde onderwerp +denkt, en wanneer de één zijn gedachte uitspreekt, +zegt de ander: "Daar dacht ik juist ook aan." Dit +is dikwijls het geval met man en vrouw, broeder en +zuster, vriend en vriend, en vaak beslist slechts toeval, +wie het eerst spreekt. Wie dan het eerst zijn +gedachte in woorden kleedt, bemerkt dat de ander +in dezelfde richting gedacht heeft. Op deze wijze +kunnen wij elkander veel goed doen en veel kwaad. +Goed wanneer wij edel denken en rein, kwaad wanneer +wij laag, gemeen en slecht denken. Vele menschen +denken dat als zij slechts doen wat goed is, +als zij maar geen grove woorden gebruiken, het er +niet toe doet hoe zij denken: gedachten zijn tolvrij. +Dit is onjuist: onze gedachten oefenen een veel +grooteren invloed uit op onze medemenschen dan +onze woorden, en een slecht mensch, die slecht +<!-- Page 41 -->denkt, vergiftigt alle menschen met wie hij in aanraking +komt; hij oefent een slechten invloed uit +zonder iets anders te doen dan in onze nabijheid te +zijn. En evenzoo is men, indien men goede gedachten +kweekt, overal waar men gaat tot zegen. De +menschen om ons heen zullen zelf goede gedachten +krijgen zonder te weten waarom. Onze invloed zal +hen goed doen denken. Op deze wijze is er broederschap +van denken evengoed als broederschap van +gevoel en van lichaam.</p> + +<p>Zie dan hoe veel er voortvloeit uit dit denkbeeld +van de eenheid van al wat is, hoe sterk deze +eenheid zich doet gevoelen in het leven, hoe wij +naarmate wij die eenheid doorgronden, nuttiger +worden voor elkander dan te voren, hoe wij leeren +dat wij invloed uitoefenen op onze medemenschen +door onze lichamen, onze gevoelens en onze gedachten, +en hoe wij op deze drie wijzen elkander +kunnen helpen. Zoo leeren wij de natuurwet en +passen die dan toe om onze broeders te helpen en +de wereld door ons leven beter te maken. Deze +eenheid, uitgewerkt zooals ik het thans heb gedaan, +is één der groote leeringen van de Theosofie.</p> + +<p>Laat ik thans een tweede groote leering nemen, +die welke zegt dat uit God de zielen der menschen zijn +voortgekomen, dat het leven van God iederen mensch +gegeven is, opdat hij zich ontwikkelen moge tot een +volmaakt wezen, gelijk God zelf. Gij zult u herinneren +dat Jezus, toen hij sprak tot de menigte, een merkwaardig +gebod gaf: "Weest dan gijlieden volmaakt +gelijk uw Vader die in de hemelen is volmaakt is." +[Footnote: Mattheüs 5,48] De +<!-- Page 42 -->Vader in den hemel nu is God, het goddelijk Wezen, +en Jezus leerde aan zijne leerlingen en aan de volksmenigte +dat zij volmaakt moesten zijn gelijk God. +Nu is God volmaakt in kennis, volmaakt in kracht, +volmaakt in liefde. Hoe kan de mensch volmaakt +zijn in kennis en in kracht en in liefde, gelijk God +volmaakt is? Toch was dit het gebod dat Jezus gaf +en als Jezus sprak, zeide hij slechts wat waar was +en mogelijk. Hij zou het niet hebben gezegd als +deze volmaking onmogelijk was voor den mensch. +De vraag waartoe wij van zelf komen is dan deze: +hoe is het mogelijk, en is het mogelijk voor ieder +of slechts voor eenige menschen? En het antwoord +dat de Theosofie geeft is: het is mogelijk voor ieder, +niet slechts voor enkelen; voor ieder is het mogelijk +volmaakt te worden gelijk God volmaakt is, de +mensch is werkelijk gemaakt naar het goddelijk +beeld, dat wil zeggen hij is de juiste weerkaatsing +van God. Laten wij eerst een uiterst geval beschouwen; +een zeer onontwikkelden wilde, zoo laag ontwikkeld +dat hij het goede nog niet kan onderscheiden +van het kwaad, dat hij nog niet weet dat het kwaad is +te stelen of te liegen of te moorden, dat hij al +deze dingen geoorloofd vindt. Waarom zou hij niet +stelen als hij iets noodig heeft dat hem niet toebehoort? +Waarom zou hij niet liegen als hij daardoor +kan krijgen wat hij begeert? Waarom zou hij niet +moorden als hij sterk genoeg is het te doen en +verlangt zijnen vijand te dooden? Die wilde ziet +geen kwaad in moorden en liegen en stelen. Hij +denkt dat het goed is, of liever: hij denkt er in +het geheel niet over. Hij wil het doen. Derhalve +<!-- Page 43 -->doet hij het, en het komt nooit in hem op te vragen: +"is het goed dat ik moord of lieg of steel?" Hij onderzoekt +niet of wat hij wil doen geoorloofd is. Hij +wil het doen en dat is alles waar hij om geeft. +Waartoe zou het dienen zulk een mensch te zeggen, +volmaakt te zijn zooals God volmaakt is? Hij is +zelfs nog niet in staat, kwaad te onderscheiden van +goed; hoe zou hij dan volmaakt kunnen zijn? Verstandelijke +vermogens zijn in hem nog niet ontwikkeld, +hij kan niet verder tellen dan twee, hij kan +geen gevolgtrekking maken, begrijpt niet wat een +gevolgtrekking is. Hij heeft geen geheugen en herinnert +zich niet wat gisteren gebeurde, noch kan hij +berekenen wat morgen gebeuren zal. Hij is in verstandelijk +opzicht even dom als hij zedelijk laag +staat. Wat wilt gij met zulk een mensch doen? Hij +ziet er niet uit als "het beeld van God" en er schijnt +niet veel kans dat hij volmaakt zou worden gelijk +God volmaakt is. Als hij sterft, bezit hij noch verstand, +noch zedelijk gevoel. Wat wordt er van dien +mensch? Wanneer hij sterft en een ander leven +intreedt, zonder zijn lichaam, een soort van middenleven +tusschen deze aarde en den hemel, is er niet +veel in hem dat omhoog kan stijgen, want zijn ziel +is zwak en onontwikkeld. Zij is nog slechts een +kiem. Hij kende het goed nog niet van het kwaad. +Hij kon nog niet denken. De ziel nu is de kracht +in den mensch die denkt en het goede onderscheidt +van het kwaad en de ziel van zulk een wilde is +slechts een embryo, nog volstrekt onontwikkeld. +Wanneer hij sterft en uit het lichaam treedt, is hij +in de wereld, volgende op de stoffelijke, in de astrale +<!-- Page 44 -->wereld, waar de dierlijke aard werkelijk thuis behoort. +De dierlijke aard nu van den wilde is zeer sterk. +Deze was het die hem deed moorden en liegen en +stelen, omdat de dierlijke aard sterk was en de ziel +nog zwak en jong. Wanneer hij nu na den dood +deze astrale wereld binnentreedt, terwijl de dierlijke +aard in hem nog sterk is, ondervindt hij dat hij ze +daar niet meer kan bevredigen, zooals hij kon terwijl +hij in het lichaam woonde, dat hij dat soort +genot dat hij op aarde vond, daar niet verkrijgen +kan, dat hij met zijn lichaam het werktuig verloren +heeft, waardoor zijn dierlijke aard zich kon uiten. +Zoo leert hij, wanneer hij uit het lichaam is getreden, +dat hij de zucht naar genot van zijn dierlijken +aard op den langen duur niet kan voldoen, dat +datgeen wat hem in het lichaam genot schonk, hem +daarbuiten smart geeft in plaats van genot. Zoo +leert de jonge ziel deze eerste les door ondervinding +in het aardleven en na den dood. Daarop gaat de +ziel naar de hemelsche wereld. Veel is er nog niet +dat deze jonge ziel in den hemel kan vinden, maar +toch leert zij een weinig door een tijd in die wereld +te vertoeven. Toen de wilde nog op aarde leefde, +gevoelde hij wellicht eenige liefde voor vrouw of +kind, en deze liefde leert hem een nuttige les. +Wanneer hij de hemelsche wereld bereikt, is die +liefde nog met hem; en hij ondervindt dat deze +blijft en hem genot schenkt in die hoogere wereld. +Hij bevindt dat de weinige goede gevoelens, dat +iedere aandoening welke iets in zich had dat goed +was en rein, bij hem is, wanneer al het andere +achterblijft, dat de liefde blijft wanneer alle harts<!-- Page 45 -->tocht +is uitgestorven. Wanneer hij een tijdlang in +den hemel vertoefd heeft, en zijn liefde in de hemelsche +gebieden is toegenomen in kracht, komt +het oogenblik, waarop de ziel terug moet keeren +tot het aardleven, opnieuw moet worden geboren +in een lichaam, een weinig beter dan het lichaam +dat zij vroeger bezat. Want de ziel is een weinig +gegroeid en heeft een beter lichaam noodig dan +het vorige dat zij bewoonde. Zij is een weinig gegroeid, +heeft geleerd een weinig meer liefde +te koesteren, heeft een weinig geleerd door +hare ondervinding in deze wereld en in de twee +werelden aan gene zijde van het graf. Zij is een +weinig ouder geworden en wijzer en heeft om nieuwe +ondervinding op te doen een beter lichaam noodig, +wanneer zij terugkomt. Na in dat beter lichaam geboren +te zijn, leert zij een weinig meer dan in het +vorige. Zij heeft geleerd dat stelen en moorden +niet goed is, en wanneer een leeraar of oudere +bloedverwant tot het jonge kind, dat reeds deze +ondervinding heeft opgedaan, zegt: "Gij moet niet +stelen, niet liegen, niet moorden," zal deze ziel, die +op aarde teruggekeerd is met de ondervinding die +zij heeft opgedaan, deze leering kunnen beantwoorden +en zeggen: "Ja, het is waar, ik moet niet +stelen, niet liegen, niet moorden, ik zie in dat dit +alles verkeerd is." Waarom ziet die ziel nu in dat +het verkeerd is, terwijl zij het den vorigen keer niet +inzag? Omdat de ziel in dien tijd is gegroeid, +omdat zij ondervonden heeft dat stelen ongelukkig +maakt. En deze ondervinding bot als zedelijke +eigenschap uit, wanneer de ziel in een stoffelijk +<!-- Page 46 -->lichaam wordt weergeboren. De kinderen, die thans +in ons midden ter wereld komen, worden niet geboren +zooals de volkomen onontwikkelde wilde, +waarover ik sprak, niets wetende van goed en kwaad. +Zoodra gij hen onderwijst, begrijpen zij het verschil +tusschen kwaad en goed en het is gemakkelijk hun +te leeren, daar hunne zielen ouder zijn en reeds vele +aardlevens doorleefd hebben, waarin zij ondervinding +hebben opgedaan en verzameld, en die ondervinding +hebben omgezet in wat wij geweten noemen, in +aangeboren begrip van goed en kwaad. Deze groei +van de ziel gaat door, leven na leven, honderde +keeren, zoodat de ziel, wanneer zij in een stoffelijk +lichaam ter wereld komt, na reeds honderde levens +te hebben doorgemaakt, vele vermogens in zich heeft. +Zij komt ter wereld met zekere verstandelijke kracht, +met zekeren aanleg voor kunst, met zedelijke eigenschappen. +Ieder uwer werd geboren met het vermogen +te denken, zoodat gij met vrucht kondt worden +opgevoed; en misschien met eenige artistieke kracht, +met talent voor schilderen, voor beeldhouwkunst of +muziek. Gij bracht die vermogens met u, en toondet +ze reeds als kind, zoodat uw opvoeding kon worden +ingericht op een wijze die geschikt was om de vermogens +die gij medebracht, te kunnen ontwikkelen. +Deze vermogens, welke de kinderen meebrengen en +in overeenstemming waarmede wij hun opvoeding +behooren te regelen, hebben zij gewonnen in herhaalde +aardlevens in het verleden, en telkens gedurende +hun leven in de hemelsche wereld hebben zij +die vermogens verbeterd en doen toenemen in kracht, +en bij iedere geboorte op aarde brengen zij ze mede op een +<!-- Page 47 -->hoogeren trap van ontwikkeling dan den vorigen keer.</p> + +<p>Op deze wijze groeit de ziel door voortdurend +herhaalde wedergeboorte op aarde en naarmate zij +groeit wordt zij meer en meer gelijk God. Na langen, +langen tijd wordt de ziel op aarde geboren als een +kind met een zeer goed karakter, misschien als genie, +misschien bijna volmaakt uit een zedelijk oogpunt. +Enkele kinderen worden zoo goed geboren dat +hunne opvoeding bijzonder gemakkelijk is, onzelfzuchtig, +vriendelijk en liefdevol, anderen ter wille. +In deze kinderen wonen zielen die oud zijn, zielen +die reeds vele malen op aarde geweest zijn, en geleerd +hebben onzelfzuchtig en vriendelijk te zijn en +hunne medemenschen lief te hebben, zoodat zij +thans bij hun geboorte zulk een karakter toonen. +Zij behoeven niet meer te leeren wat goed is, zij +weten het van de wieg af, juist zooals andere kinderen +reeds in hun prille jeugd geniën blijken. +Wanneer de ziel zulk een standpunt bereikt heeft, +is het oogenblik daar waarop haar ontwikkeling zeer +kan worden versneld, het oogenblik, waarop bijzondere +leering zal komen op haren weg, waarop haar +bijzondere gelegenheden zullen worden geboden, +sneller te kunnen ontwikkelen en groeien; dan komt wat +de "geestelijke geboorte" genoemd wordt, de geboorte +naar den geest waarvan Jezus sprak toen hij zeide +dat geen mensch het koninkrijk Gods kon kennen, +tenzij hij was geboren naar den geest. De menschen +worden telkens en telkens geboren naar den vleesche; +zij worden slechts ééns geboren naar den geest en +wanneer een mensch geboren is naar den geest, +zegt men dat de Christus in hem geboren is. Gij +<!-- Page 48 -->zult u herinneren dat Paulus in een zijner brieven +schreef, dat de Christus geboren moest worden in +de ziel; dit nu is de groote "tweede" geboorte, die +het begin is van de ontwikkeling van den Christus +in den mensch. Alle vroegere ontwikkeling heeft +hem slechts doen groeien tot een goed en +knap mensch, verstandig en krachtig en zedelijk, +maar na de geestelijke geboorte wordt hij geestelijk, +en begint hij het leven te leiden van den Christus. +Hij wordt vol mededoogen voor allen, vol liefde en +vol van den wil zijn medemenschen te helpen. Hij +ontwikkelt in zich den aard van den Christus, hij +gevoelt de broederschap die hem met allen verbindt, +hij gevoelt dat hij één is met alle menschen, dat zij +allen leden zijn van zijn huisgezin, dat zij allen hem +na-staan, als een deel van hemzelf, een deel van zijn +eigen leven. Naarmate de Christus zich in den mensch +ontwikkelt, nadert hij de volmaking. Hij wordt meer +en meer vrij van zonden, hij verkrijgt meer en meer +inzicht in alle geestelijke waarheid, hij omvat meer +en meer van het goddelijk leven en drukt dit uit in +zijn leven op aarde. Dit tijdperk in de menschelijke +ontwikkeling is dat van geestelijken groei, niet van +verstandelijken of zedelijken vooruitgang. Het komt +na dezen vooruitgang en brengt de gelijkenis +van God en den mensch tot volkomen volmaking. +Wanneer de mensch zóó gedurende langen tijd heeft +geleefd, vrij van zonde, terwijl hij goed doet aan +ieder, allen met wie hij in aanraking komt helpt, +vol wijsheid en inzicht in alle geestelijke waarheid, +heeft hij het standpunt bereikt waarop Jezus doelde +toen hij zeide: "Weest dan gijlieden volmaakt gelijk +<!-- Page 49 -->uw Vader die in de hemelen is volmaakt is." Dit zou onmogelijk +zijn indien de mensch niet gedurende honderde +levens tot die hoogte kon klimmen. Voor den wilde, +over wien ik u gesproken heb, zou het niet mogelijk +geweest zijn, in één leven volmaakt te worden, te +worden gelijk God. Maar zonder twijfel is het mogelijk, +wanneer hij leven na leven op aarde terugkeert, +leven na leven verbetert en groeit, totdat de +ziel van een klein zaadje gegroeid is tot een machtigen +boom, na talrijke eeuwen van levens. En evenals +de eik door zijne bladeren die hij ontplooit, den +geheelen zomer voedsel verzamelt, en dit voedsel uit +de bladeren voert tot takken en stam, en in den +herfst de bladeren afvallen en sterven, maar de boom +door het opgenomen voedsel gegroeid is--- zoo ook +zendt de menschelijke ziel een lichaam uit, gelijk de +boom zijne bladeren, en verzamelt ondervinding +door het vergankelijke lichaam, gelijk de boom door +de bladeren zijn voedsel. Al die ondervinding neemt +de ziel in zich op: het lichaam sterft wanneer zijn +tijd daar is, maar de ziel groeit door de opgedane +leering en nadert de volmaking.</p> + +<p>Dit is wat de Theosofie leert omtrent den groei +der ziel, en gij hebt gezien dat wij gekomen zijn tot +de gevolgtrekking, dat de mensch volmaakt kan +worden, en de vraag zal bij u opkomen: "Wat moet +de volmaakte mensch doen met zijne volmaking?"</p> + +<p>Hij moet zijn medemenschen helpen. Zij die +volmaakt zijn geworden zijn degenen die wij Meesters +noemen. Zij zijn de Leeraars der groote godsdiensten, +zij zijn het die tot de wereld komen om +den menschen te leeren hoe te leven, hoe sneller te +<!-- Page 50 -->groeien. Zelf volmaakt geworden, blijven zij anderen +leeren hoe de volmaking te bereiken. Jezus, die +zelf volmaakt is, bleef op aarde ten einde den menschen +te leeren hoe zij volmaakt konden worden en +gelijk aan Hemzelf. En de Theosofie leert dat deze +volmaakte menschen nog heden bereikt kunnen +worden. Zij zijn niet ver weg in den hemel, maar +hier op aarde. En wij kunnen hen vinden, indien +wij den juisten weg inslaan; en de eenige weg om +hen te vinden is te trachten hun gelijk te worden. +Misschien hebt gij wel eens in de geschriften van +de heiligen der Christelijke kerk gelezen, hoe Jezus +tot hen kwam en hun leerde; en dan hebt gij steeds +gedacht dat dit droomen waren of verzinsels. Toch +is dit niet het geval. Wat zij schreven is letterlijk +waar, en het zou ook voor ons waar kunnen zijn +zooals het waar was voor hen, want gij kunt een +heilige worden zoo goed als ieder ander mensch, +die leefde in de middeleeuwen of in de eerste eeuwen +der Christelijke kerk. Waarom zouden niet de tegenwoordige +Christenen heilig worden kunnen gelijk die +van vroeger, waarom zouden zij den Christus niet +kennen zooals Hij gekend werd in de vroegste tijden +der kerk, waarom zouden zij niet in staat zijn Hem +te spreken en van Hem te leeren, zooals de menschen +in die oude dagen deden, toen Hij leefde +onder de menschen en zooals zij het nog deden, +vier of vijf eeuwen daarna? De ziel der menschen +is thans niet zwakker dan toen, de ziel der menschen +is in staat nog heden te doen, wat zij toen in staat +was te volbrengen. Het is slechts de kennis die u +ontbreekt, hoe het te doen en den krachtigen wil, +<!-- Page 51 -->welke u moed tot volharden kan geven. De Theosofie +is dáár om u de kennis te geven van den weg, +waarlangs wij de groote Leeraars kunnen bereiken, +en met die kennis geeft zij ons den moed en den +wil en het geduld tot volharden.</p> + +<p>Veel van wat ik u hedenavond heb gezegd zal +voor sommigen uwer nieuw schijnen en vreemd. Toch +is het niet nieuw maar over-oud, zóó oud dat de +menschen het hebben vergeten; en niet vreemd, zooals +gij bij nadere studie zult vinden. Ik heb u +hedenavond niets gezegd, dat ik niet <i>weet</i> dat waar +is en de weg dien ik gevolgd heb om tot weten te +komen, is de weg dien de Theosofie aanwijst. Door +het volgen van hare voorschriften ben ik in staat +geweest hetzelfde te doen wat in de Christelijke kerk +gedaan werd, vele eeuwen geleden, en wat in alle +andere godsdiensten mogelijk is geweest, lang voordat +het Christendom was gesticht. Al deze dingen +zijn altijd bekend geweest, deze weg is altijd betreden +door de weinigen; en zij die hem betraden waren +de menschen, die de waarheden van den godsdienst +wisten door eigen waarneming—niet uit de tweede +hand. Het doel der Theosofische Vereeniging is, u +te helpen in het verkrijgen van eerste-hands kennis +en hoewel de dingen die ik u gezegd heb misschien +onbekend mogen wezen en schijnen onmogelijk te +kunnen worden bewezen, kunnen zij alle bewezen +worden door ieder uwer die begeert te onderzoeken, en +zich dezelfde moeite wil geven, welke door sommigen +onzer is gedaan. Dan zult gij de werkelijkheid der +wedergeboorte op aarde weten, niet slechts gelooven, +dan zult gij de wijze kennen, waarop de ziel lang<!-- Page 52 -->zamerhand +groeit tot volmaking, dan zult gij weten +dat deze Leeraars nog levende menschen zijn en nog +steeds leering geven willen aan leerlingen die tot +hen komen. De Theosofie is inderdaad een studie. +Ik vraag u niet haar te gelooven, ik vraag u niet +haar aan te nemen zonder begrijpen, ik vraag u +slechts te onderzoeken, zooals ik onderzocht heb. +Gij kunt tot weten komen zooals ik ben gekomen +tot weten. En ik weet, dat wanneer al deze dingen +voor ons eerste-hands kennis worden, niets in de +wereld ons meer werkelijk ongelukkig kan maken. +De moeiten en zorgen, welke zoo vele menschen +kwellen, worden ons niets, zelfs de dood, die scheiding +te maken schijnt tusschen de menschen, kan +voor ons geen scheiding meer brengen wanneer +wij deze waarheden voor ons zelf bevestigd weten, +omdat wij dan den sluier des doods kunnen oplichten, +en de menschen aan de andere zijde kennen, +even gemakkelijk als gij ze hier kent op aarde; +zoodat de Theosofie u met de gelegenheid om deze +dingen te onderzoeken de mogelijkheid biedt van +grooter geluk dan den meesten menschen ten deel +valt, van kennis die u sterk zal maken en krachtig, +van een leven vol vrede en rust. Dàt is de uitkomst +van Theosofisch onderzoek, dàt is het gevolg +van het streven tot weten te komen, en mijn +doel voor hedenavond was, eenigen van u te brengen +tot diepere studie, opdat gij moogt komen tot de +kennis der waarheid. En wanneer gij dan tot die +kennis gekomen zult zijn, zult gij terugzien tot dezen +avond en zeggen: Toen was het dat ik voor het +eerst de leeringen der Theosofie vernam, waarvan +<!-- Page 53 -->de kennis in mijn geheele leven verandering heeft gebracht. +Toen was het dat ik den grootsten schat +vond, welken ik ooit heb gekend; want ik vond de +kennis van God, die het eeuwige leven is, zonder +welke het leven arm is en beperkt, met welke het +leven oneindig wordt, vol van vreugde en vrede.</p> + + + +<hr style="width: 65%;"> +<a name="Esoterisch_Christendom"></a><h2><!-- Page 54 --><b>Esoterisch Christendom</b></h2> +<br> + +<p>Sommigen die niets weten van de Theosofische +leeringen beschouwen de Theosofie als vijandig gezind +jegens het Christendom. Zij denken dat iemand +wanneer hij Theosoof wordt moet ophouden Christen +te zijn. En wanneér zij vernemen dat de Theosofie +zich in een land verspreidt, nemen zij als van zelf +sprekend aan dat in dat land een nieuwe beweging +tegen het Christendom is ontstaan, een beweging +waarvoor geen Christen sympathie kan gevoeien. +Deze zienswijze nu is geheel en al verkeerd. Hoe +zou het mogelijk zijn dat de grondslag van alle +godsdiensten de vijand was van eenigen godsdienst? +Daar zij komt om het godsdienstig gevoel te versterken +door kennis, kan de Theosofie niet ten doel +hebben het geloof te ondermijnen, of te trachten +het godsdienstig gevoel der menschen te doen wankelen. +Integendeel: waar zij komt tot de menschen, +vraagt zij hun niet hunnen godsdienst te verlaten, +maar zij vraagt hun te pogen dien godsdienst te +doorgronden in zijn diepere en meer geestelijke beteekenis. +Zij komt tot den godsdienst om hem terug +te geven wat hij in den loop der eeuwen heeft verloren, +zij komt om de kennis terug te brengen, welke +<!-- Page 55 -->langzamerhand uit zijn gebied is geweken, zij komt +om de zinnebeelden en riten van den godsdienst +begrijpelijk te maken en aan hen wier geloof was +geschokt door de aanvallen van het ongeloof een +hechten en zekeren grondslag te schenken waarop +hun geloof rusten kan, verheven boven de mogelijkheid +van eenigen aanval, bekroond met goed gevolg.</p> + +<p>Wanneer ik dan hedenavond u toespreek uit +naam der Theosofie, spreek ik als iemand die het +Christendom beschouwt als één van de groote godsdiensten +der wereld, die gelooft dat het in zich alles +bevat wat noodzakelijk is voor den groei der menschelijke +ziel, maar die tevens meent dat het algemeen +verspreide Christendom van tegenwoordig zeer +veel verloren heeft van wat het oorspronkelijk +Christendom bezat, als iemand die gelooft dat het +mogelijk is aan de kerk dat diepere, geestelijker inzicht +in den godsdienst terug te geven, dat in den +tegenwoordigen tijd uit het weten der Christenen +verdwenen is.</p> + +<p>Reeds de naam van deze voordracht "esoterisch +of innerlijk Christendom" zal waarschijnlijk door vele +Christenen verworpen worden. Weinigen onder de +hedendaagsche Christenen willen toegeven dat er een +esoterisch Christendom bestaat, ja zelfs hoort men +Christenen er zich dikwijls op beroemen dat hùn +godsdienst ten minste niets heeft dat teruggehouden +en verborgen is. Dikwijls hoort men zeggen: de +Christelijke godsdienst is zóó eenvoudig dat zelfs een +kind, dat de meest onontwikkelde hem kan begrijpen +en ik heb soms Christenen ontmoet die verontwaardigd +werden over het denkbeeld, dat er in +<!-- Page 56 -->verband met hun geloof eenige kennis zou bestaan, +welke teruggehouden wordt van den onwetende, welke +niet openlijk aan de wereld wordt verkondigd, kennis +zoo moeilijk te omvatten, dat de gewone menigte +niet in staat zou zijn haar te begrijpen. En toch +is het duidelijk dat als het waar is dat het Christendom +niets anders te leeren heeft dan wat begrepen +kan worden door het kind en door den onopgevoeden +mensch, dit de erkenning in zich zou sluiten, +dat het Christendom niet de waarheid bezit, dat het +niet voldoende is voor den wijsgeer en den wijze. +Want gij kunt het verstand van den wijsgeer niet tevreden +stellen met dezelfde opvattingen welke voldoende +zijn voor het kind en den polderwerker. Men kan +niet verwachten dat de man van de wetenschap, de +hoogontwikkelde denker, tevreden zal blijven met de +enge en ruwe opvattingen, welke voor den onwetende +niet slechts voldoende zijn, maar die voor hem veel +meer geschikt zijn dan de verklaringen van den +verheven wijsgeer. Neem bijvoorbeeld het begrip +"God". Voor een kind moet gij van God een konkreet +denkbeeld geven, anders kan het kind het niet +bevatten. Indien gij tot hem spreekt in de taal der +metafysika, indien gij tot hem spreekt over het absolute, +het oneindige, indien gij hem vertelt van een +oneindig leven, dat de geheele ruimte doordringt en +de tallooze zonnen welke zich in het heelal bewegen +in wezen houdt, indien gij hem zulk een beschrijving +van de Godheid geeft, zult gij het kind slechts +in verwarring brengen en geenerlei opvatting, welke +door hem kan worden bevat, zal zijn ongeoefend +brein bereiken door uw wijsgeenge taal. Zal het +<!-- Page 57 -->kind eenig denkbeeld krijgen van God dan moet +de opvatting van het goddelijke tot hem komen in +een gewone, menschelijke gedaante. Gij kunt hem +leeren van een Vader, die teeder is en liefhebbend, +want dit geeft hem een denkbeeld dat hem reeds +bekend is door de liefde van zijn eigen vader. +Gij kunt hem vertellen van den mensch Jezus, vol +liefde en mededoogen; dit geeft hem het denkbeeld +van een vriend, sterker en ouder dan hij zelf, die +hem lief heeft en beschermt. Zóó kan het kind +eenig denkbeeld ontvangen van God. Het goddelijke +moet menschelijk worden gemaakt, het oneindige +moet worden beperkt; slechts zóó kan het kinderhart +worden bevredigd. Maar wanneer gij staat +tegenover den wijsgeer, die onmiddellijk de bezwaren +inziet welke er zijn tegen de beperking van het goddelijke +binnen den menschelijken vorm, wanneer gij +staat tegenover een man van de wetenschap die zich +den God dien hij aanbidt denkt als een Leven dat +de gansche ruimte doordringt, dat alle zonnen en +planeten beheerscht, dat tegelijk het leven is van +het heelal en het leven van het kleinste wezentje +dat bestaat, voor wien de beperking in den menschelijken +vorm godslastering wordt en bespotting—wanneer gij dan nog blijft bij de opvatting van +het kind, zal de wijsgeer, de man van de wetenschap +agnostisch worden of atheïst. De erkenning +van de waarheid, dat het godsbegrip moet beantwoorden +aan de beperkingen van het menschelijk +verstand, dat het denkbeeld dat de mensch van +God heeft verschillend moet zijn naar gelang van +de kracht van zijn verstand, naar den aard zijner +<!-- Page 58 -->aandoeningen, naar de diepte van zijn inzicht,— +de erkenning van deze waarheid maakt het voor +alle menschen mogelijk, God te aanbidden, want +ieder mensch, hetzij onwetend of geleerd, ontvangt +dan van de goddelijke kennis juist zooveel als hij +in staat is op te nemen in hoofd en hart. Ieder +mensch houdt als het ware het vat zijner eigene ziel +tot God omhoog. Is de ziel klein en beperkt, dan +kan zij slechts weinig van de goddelijke kennis bevatten; +indien de ziel groot is en ontwikkeld, kan +zij meer bevatten van het goddelijk leven. Klein +waarlijk in vergelijking met dien machtigen oceaan is +het grootste verstand, de grootste wijsheid des menschen, +maar toch heeft dit verstand het recht een +opvatting te eischen, die noch te hoog is noch te +laag, en slechts door een esoterischen godsdienst +kunnen de ontwikkelden en wijzen gehouden worden +binnen de grenzen der kerk. Dit is in het verleden +altijd bekend geweest. Geen godsdienst der oudheid +gaf aan alle menschen leering in denzelfden vorm. +Onder de Hindoes, de Chineezen, de Boeddhisten, de +Egyptenaren, de Grieken, overal vindt gij verschil +van leering voor de menigte der onontwikkelden, en +de kleine minderheid der ontwikkelden. Toen het +Christendom aan de wereld werd gegeven, toen Jezus +kwam als een boodschapper der waarheid en de +stichter van een nieuwen vorm van godsdienst, trad +hij in de voetstappen zijner voorgangers en verdeelde +zijn leer in twee deelen, het eene voor de +menigte, het andere voor de verlichten. Ik wensch +u van deze bewering het bewijs te leveren door een +aantal bewijsgronden, wier gewicht gij voor u zelf +<!-- Page 59 -->kunt schatten. Ik zal u aantoonen, eerstens uit de +woorden van Jezus zelf, dat hij die onderscheiding +maakte; dan uit de woorden zijner apostelen dat ook +zij die verdeeling erkenden, vervolgens dat die apostelen +ze overdroegen aan het geslacht dat na hen +kwam, en eindelijk dat diezelfde verdeeling der leeringen +in tweeën door de bisschoppen en kerkvaders +werd gehandhaafd. Wij hebben dus vier stappen +te doen in de vroegste geschiedenis der kerk. Wij +moeten de gezegden van Jezus zelf, die zijner apostelen, +die van degenen die door de apostelen als +leeraars werden uitverkoren, en die van de bisschoppen +en kerkvaders in de eerste vijf eeuwen der geschiedenis +van het Christendom beschouwen. Over +deze vijf honderd jaren strekken zich de verklaringen +uit, die ik u zal aanhalen als bewijsgronden voor +het feit dat er in die eeuwen een esoterisch Christendom +bestond, evengoed als een exoterisch, dat er +een bijzonder onderwijs was voor de ingewijden, +evengoed als een openbare leering voor de menigte +der geloovigen. Na deze eerste reeks bewijsgronden, +de geschiedkundige, zal ik een bewijsvoering leveren +van anderen aard, en wel deze: dat zij die thans +esoterische kennis bezitten, beter in staat zijn de +Christelijke leeringen uit te leggen dan zij die deze +kennis niet bezitten, en beter de beteekenis begrijpen +van de vele verklaringen in het Nieuwe Testament, +welke de gewone kerkleeraars niet in staat +zijn uit te leggen, verklaringen, die de hedendaagsche +kerk dikwijls heeft uitgelegd op een wijze, welke in +strijd is met het geweten, zoodat die uitleggingen der +kerk vele menschen uit het Christendom drijven, en +<!-- Page 60 -->van velen onder hen die slechts de exoterische verklaring +ontvangen, het verstand beleedigen en het +geweten in opstand brengen. Het gevolg hiervan +is dat zij de kerk verlaten en onverschillig worden +voor het Christendom, een groot verlies voor henzelf, +daar zij hun geloof moeten opgeven, een groot +verlies voor de kerk, want op deze wijze gaan de +meest ontwikkelden verloren, en wordt de invloed +van het geloof op de menigte verzwakt.</p> + +<p>Wij zullen thans de verschillende bewijsgronden +in volgorde aanvoeren en beginnen met de geschiedkundige, +in de eerste plaats met de woorden van +Jezus zelf.</p> + +<p>Toen de discipelen tot Jezus kwamen en hem +vroegen naar de gelijkenissen welke hij tot de menigte +gesproken had, gaf hij hun dit merkwaardige +antwoord: "Het is u gegeven te verstaan de verborgenheid +van het koninkrijk Gods, maar dengenen +die buiten zijn, geschieden al deze dingen door gelijkenissen." +[Footnote: Marcus 4,11.] +En verder: "Zonder gelijkenis sprak +hij tot hen niet." [Footnote: Marcus 4,34.] Wij vinden hier den toestand +duidelijk verklaard. Tot de menigte sprak Jezus +slechts in gelijkenissen, in allegoriën, in verhalen in +den vorm van een fabel, welke hun zedelijke leering +gaf; maar zijnen discipelen gaf hij de uitlegging der +gelijkenissen, verklaarde hij de verborgenheid van +het koninkrijk Gods, en ik verzoek u deze onderscheiding, +door Jezus gemaakt, goed in het oog te +houden, omdat wij haar straks door de kerkvaders +aangehaald zullen vinden ter rechtvaardiging van de +handelwijze der kerk in hun eigen tijd.</p> + +<p><!-- Page 61 -->Jezus zeide eens tot de discipelen: "Geeft het +heilige den honden niet." [Footnote: Mattheüs 7,6.] Het woord "hond" +nu had bij de Joden een zeer bepaalde beteekenis. +Het duidde iedereen aan, die geen Jood was en gij herinnert +u dat toen een Kananeesche vrouw tot Jezus +kwam om hulp te vragen, hij ten antwoord gaf: +"Het is niet betamelijk, het brood der kinderen te +nemen en den hondekens voor te werpen." +[Footnote: Mattheüs 15,26.] +En zij nam zonder morren die benaming aan en +zeide slechts: "Ja Heer, doch de hondekens eten +ook van de brokskens, die er vallen van de tafel +hunner heeren." Dit woord van Jezus: "Geeft het +heilige den honden niet" is niet anders dan een bevel, +niet het innerlijke te geven aan hen die buiten de +groep der uitverkorenen stonden. Voor deze laatsten +alleen moest het heilige worden bewaard. De apostelen, +die het evangelie van Jezus buiten de Joden verspreidden, +erkenden evenzoo een aantal uitverkorenen, +dat waren zij die in de kerk in de mysteriën waren +ingewijd, terwijl zij die buiten de mysteriën stonden +profanen werden genoemd. Het woord profaan werd +in de oudheid gewoonlijk gebruikt om deze menschen +aan te duiden en wanneer wij overgaan tot de tweede +soort van geschriften, waarvan ik u gesproken heb, +tot de geschriften der apostelen, vinden wij dat Paulus +het onderscheid, door Jezus gemaakt, behield en het +toepaste op zijn eigene bekeerlingen. Zoo schreef +hij aan de Corinthiërs, die als Christenen waren +gedoopt, die hadden deelgenomen aan het Heilige +Avondmaal, die lidmaten der kerk waren, zooals wij +<!-- Page 62 -->zeggen zouden: "En ik, broeders, kon tot u niet +spreken als tot geestelijken, maar als tot vleeschelijken, +als tot jonge kinderen in Christus. Want gij +zijt nog vleeschelijk." [Footnote: I Corinthiërs 3,1-3.] En elders zegt hij: "En wij +spreken wijsheid onder de volmaakten." [Footnote: I Corinthiërs 2,6.] Paulus +maakte dus hetzelfde onderscheid als de Meester: +voor hen die vleeschelijk waren, voor de jonge +kinderen in Christus, sprak hij zonder geestelijke +wijsheid; die wijsheid werd slechts gegeven aan de +volmaakten, dat is, aan hen die ingewijd waren in +de mysteriën der kerk. Want deze uitdrukking "de +volmaakten" is het oude woord voor de ingewijden; +zij moesten volmaakt zijn in het uiterlijke leven, +voordat zij werden toegelaten tot de kennis der +mysteriën van Jezus. Vervolgens vinden wij dat +Paulus aan Timotheüs, dien hij wijdde tot bisschop +der kerk, beval op zijn beurt uit de geloovigen diegenen +te kiezen, die in staat zouden zijn meer te +leeren en dat hij aan dezen het Woord moest mededeelen, +dat hij zelf had ontvangen voor vele getuigen. +Hier hebben wij weer een uitdrukking die +in de oudheid veel werd gebruikt: "het Woord," +het Woord dat gegeven werd voor vele getuigen. +Wat is dat Woord, dat Paulus gaf aan Timotheüs, +in tegenwoordigheid van vele getuigen en dat hij +hem beval over te geven aan hen die het waardig +zouden zijn? Dit Woord, gesproken voor vele getuigen, +is de geheime leering der mysteriën, welke +nooit op schrift is gesteld, welke nooit werd gegeven +in eenigen vorm, waarin zij kon worden verraden, +<!-- Page 63 -->maar altijd slechts gesproken werd van mond tot +oor, van leeraar tot leerling, in tegenwoordigheid +van vele getuigen, die konden instaan voor de +nauwkeurigheid der ongeschreven overlevering, die +konden getuigen dat de leeraar het Woord goed had +overgebracht, dat hem gegeven was om aan anderen +over te leveren. Het Woord, door Timotheüs van +Paulus ontvangen in tegenwoordigheid van vele getuigen, +is het esoterisch Christendom, mondeling geleerd +aan hen die waardig waren zelf leeraars te worden.</p> + +<p>Wij hebben gezien, eerstens hoe Jezus zelf de +mysteriën slechts leerde aan enkele leerlingen, en +tot de menigte sprak in gelijkenissen, vervolgens hoe +Paulus als apostel op dezelfde wijze te werk ging +en aan Timotheüs beval het Woord op zijne beurt +verder te geven, zoodat wij thans in de derde plaats +komen tot de latere bisschoppen en kerkvaders, +die verklaren dat zij de geheime leering hadden +ontvangen en ze op hunne beurt hadden over te leveren +aan hen die zich daartoe waardig toonden. Tot +nog toe heb ik slechts aanhalingen gedaan uit het +Nieuwe Testament dat naar ik veronderstel ieder +uwer bekend zal zijn. Thans zal ik eenige schrijvers +aanhalen uit de vroegste geschiedenis der kerk, die +u misschien niet bekend zullen zijn, maar die gij +toch ook zelf lezen kunt, hetzij in het Latijn of het +Grieksch, zoo gij die talen verstaat, of anders in +uw eigene taal overgezet. De kennis van de geschriften +der oude kerkvaders is noodig voor ieder +die als prediker van het Christendom optreedt. +Zonder die kennis is hij niet geschikt zich leeraar +van het Christendom te noemen.</p> + +<p><!-- Page 64 -->Een van die bisschoppen nu was Clemens van +Alexandrie, een der meest geleerde en wijze mannen +der Christelijke kerk, die het aanzien der kerk heeft +verhoogd door de zuiverheid van zijn leven, door +de diepte zijner wijsheid. Terecht heeft de dankbare +kerk hem in latere dagen als een heilige beschouwd. +Groot is het aantal geschriften dat hij +heeft nagelaten tot leering der Christenen. In een +van deze geschriften spreekt hij over de kennis, die +door de kerk was overgeleverd van den tijd van +Jezus tot op zijn tijd toe, het onderricht dat Jezus +gaf aan zijn apostelen, en dat na hem van geslacht +op geslacht was overgegaan. Hij zegt: "Deze leering +werd van den beginne af slechts gesproken tot hen +die begrijpen. De ongeschreven uitlegging der geschrevene +woorden, die door den Heiland aan de +apostelen gegeven werd, is tot ons overgeleverd." +[Footnote: Stromata 6,15.] +Hier hebben wij de getuigenis van een der bisschoppen +van de oude kerk, dat er een onderricht van +Jezus was, niet geschreven, maar door Jezus gegeven +aan de apostelen, en door de kerk bewaard als een +ongeschreven overlevering. Dezelfde getuigenis geeft +Origenes, een ander kerkvader. Hij zegt dat Jezus +met zijne discipelen in het bijzonder sprak over het +evangelie Gods, dat de woorden welke hij sprak +niet werden bewaard in geschrifte, en dat zij de +verklaring vormden der gelijkenissen. Slechts zij ontvingen +die leering, die waardig waren haar te ontvangen; +hij zegt dat allen die deze leering zullen ontvangen, +in bewondering zullen staan over hare wijsheid. +Maar er is nog meer: dezelfde Clemens, die spreekt +<!-- Page 65 -->over de ongeschreven leering van Jezus, vertelt ons +ook dat hij zelf in zijn openbare prediking slechts +zwakke, onvolmaakte beelden kon geven, maar dat zij +die geslagen waren met den thyrsus, de beteekenis +ervan zouden begrijpen. Geslagen te zijn met den +thyrsus nu beteekent te zijn ingewijd, want de thyrsus +was een roede, die bij de inwijding gebruikt werd, +bij welke gelegenheid de persoon die ingewijd werd in +trance werd gebracht, om de ziel te bevrijden van het +lichaam. Wanneer de kandidaat voor de inwijding +voor den leeraar was gebracht, ontving hij eerst +door mondelinge leering de kennis, waarvan ik reeds +gesproken heb en daarna werd hij geslagen met de +roede, welke als voertuig diende voor magnetische +krachten, welke in den kandidaat de innerlijke +krachten der ziel deden ontwaken, en de ziel in +staat stelden zich vrij te maken van het lichaam en +zoo hoogere leering te ontvangen in de onzichtbare +wereld, vrij van den last van het lichaam. Deze +uitdrukking nu: "Geslagen met de roede" beteekent +ingewijd in de mysteriën. Clemens vertelt ons hiervan +nog iets meer, licht een hoekje van den sluier +op, en ontdekt ons een weinig van wat daarachter +verborgen is. Hij deelt ons de voorwaarden mede +waaronder de mensch de inwijding kan ontvangen, +en de eerste woorden welke door den leeraar bij +het begin van de inwijdingsplechtigheid werden +gesproken. Hij vertelt ons dat uit de lidmaten der kerk, +uit hen die gedoopt waren en aan het Heilige Avondmaal +hadden deelgenomen, dat uit die velen zeer weinigen +werden gekozen: "velen zijn geroepen", zegt hij, +de woorden van Jezus aanhalende, "maar weinigen +<!-- Page 66 -->uitverkoren." Hij zegt verder van die uitverkorenen: +wie vrij is, niet slechts van alle laagheid, maar ook +van wat de menschen als geringere zonden beschouwen, +slechts hij kan worden ingewijd in de mysteriën +van Jezus, welke alleen door de heiligen en reinen +worden gekend. Daarna deelt hij de eerste woorden +mede, welke bij de inwijding gesproken werden: +Hij die als inwijder optreedt, overeenkomstig de +voorschriften van Jezus, zal zeggen tot hen die rein +zijn van harte: "Hij wiens ziel zich gedurende langen +tijd van geen kwaad bewust is, en in het bijzonder +sinds hij zich overgaf aan de weldoende kracht van +het Woord, laat de zoodanige hooren de leering, door +Jezus in het geheim gesproken tot zijn waarachtige +leerlingen." [Footnote: Contra Celsum 3,40.] Dit waren de eerste woorden, gesproken +bij de Christelijke inwijdingsplechtigheid, dit was de +eerste zin, door den hierophant tot den kandidaat +gericht. Het verdere kan Clemens niet aanhalen, +want dan begint de leering welke slechts gegeven kon +worden in de mysteriën. Deze eerste woorden echter +stellen de voorwaarde van reinheid en roepen den +kandidaat op om te luisteren naar de leering, door +Jezus in het geheim aan zijne leerlingen gegeven.</p> + +<p>Wat is er thans geworden van die leering? +Wat heeft de kerk gedaan met deze heiligste nalatenschap +van den Christus? Waar wordt nu het +onderricht gevonden, dat Jezus zijnen leerlingen in +het geheim gaf? Waar zijn nu de mysteriën van +Jezus, en degenen die den kandidaat zouden kunnen +inwijden in de kennis, die aan de vroegere Christenen +werd meegedeeld? Is de kerk trouweloos ge<!-- Page 67 -->weest +in het bewaren van haren schat? Heeft zij +de overlevering verloren, en ook degenen aan wie +deze was toevertrouwd? Indien dit waar is, geen +wonder dan dat de ongeloovige instaat is het geloof +der Christenen te doen wankelen, geen wonder dan +dat honderden van de meest ontwikkelde menschen +worden gevonden buiten de grenzen der Christelijke +kerk.</p> + +<p>Is het mogelijk die verloren kennis te herwinnen? +Is het mogelijk deze leering weer te vinden, +nu ze verdwenen is uit den schoot der kerk? Ja, +die leering is nooit werkelijk verloren gegaan, de +kennis van de mysteriën is nooit geheel en al verdwenen. +Zij is bewaard door Jezus zelf en door +zijn trouwe leerlingen, en die leerlingen zijn nooit +geheel en al van de aarde verdwenen. Hier en daar +werd er altijd nog een gevonden, die de duisternis +om zich verlichtte, een heilige, stralend als een ster +aan den donkeren hemel, in het bezit van eerste-hands +kennis, de kennis van de oude mysteriën van Jezus. +Nu en dan verscheen zulk een leerling in den schoot +der Christelijke kerk, ingewijd en onderwezen gelijk +voorheen, evenals de Christenen van vroeger, in het +bezit van onmiddellijke leering, welke hem in staat +stelde als leeraar op te treden. En hiertoe zijn +slechts zij in staat, die zelf de onmiddellijke leerlingen +zijn van de Meesters. Sedert de overlevering +van haar bestaan uit de kerk verdwenen is, wordt +de geheime leering nog altijd overgedragen van den +een op den ander, zoo vaak er iemand gevonden +wordt die waardig is ze te ontvangen. En met die +leering gaat samen het vermogen om wat men ver<!-- Page 68 -->keerdelijk +"wonderen" noemt te verrichten, het gebruiken +van natuurkrachten, welke de gewone menschen +niet kennen. Gij zult u herinneren hoe Jezus +gezegd heeft dat zekere teekenen hen zouden vergezellen, +die geloofden; dat zij vergif zouden drinken +zonder dat het hun schaadde, dat zij door handoplegging +zieken zouden genezen; aan deze teekenen, +zeide hij, zouden waarlijk geloovigen worden herkend.</p> + +<p>Hoevele Christenen vertoonen thans deze teekenen +van het levend geloof? In welke mate zijn die +krachten in het bezit der Christenleeraars van onze +hedendaagsche kerk? Hier en daar in de middeleeuwen +vinden wij er nog sporen van, zooals de +wonderen, verricht door Franciscus van Assisi en +Elisabeth van Hongarije, wonderen, niet in den zin +van een schending der natuurwetten, want zulk een +schending is onmogelijk, maar wonderen, mogelijk +gemaakt door de kennis eener hoogere wet, welke +op lagere gebieden niet kan worden ontdekt, door +gebruik te maken van geestelijke krachten welker +werking de groote menigte der menschen niet kent.</p> + +<p>In den aanvang van deze voordracht sprak ik +u nog van een ander soort van bewijs dat kon +worden gegeven om het bestaan van de esoterische +kennis aan te toonen. Voor hen toch die deze +kennis bezitten is het mogelijk de duistere en moeilijke +plaatsen in de Schrift te begrijpen en te verklaren, +plaatsen welke altijd struikelblokken zijn geweest +voor den Christen, maar toch voor een eenvoudige +verklaring vatbaar zijn, wanneer men slechts +den esoterischen kant der godsdienstige leering onderzocht +heeft. Laten wij bijvoorbeeld enkele plaat<!-- Page 69 -->sen +nemen uit het Nieuwe Testament, welke moeilijk +zijn te begrijpen en waarin de hedendaagsche Christenen +niet gelooven, en die altijd weggeredeneerd +worden. Neem bijvoorbeeld het verhaal van den +jongeling, die tot Jezus kwam en hem vroeg hoe hij +het eeuwige leven beërven kon. Het eerste antwoord +dat Jezus hem gaf was het exoterische. "Gij +weet de geboden". Dit is juist wat thans de predikant +zou zeggen tot iemand, die hem kwam vragen +hoe hij het eeuwige leven zou kunnen verkrijgen. +Zijn antwoord zou wezen: "leid een goed leven op +aarde". Dit was ook het eerste antwoord dat Jezus +gaf, maar de jongeling was hiermede niet tevreden. +Hij wist dat dit slechts het exoterische antwoord +was, niet het diepere dat hij zocht. Het wees hem +den weg niet dien hij wenschte te vinden. Daarom +antwoordde hij: "Meester, deze dingen heb ik onderhouden +van mijne jonkheid af". Dit is het antwoord +dat ieder moet kunnen geven, die naar de diepere +wijsheid verlangt. Aan de uiterlijke wet moet zijn +voldaan, voordat de innerlijke leering kan worden +verkregen. Toen gaf Jezus een ander antwoord: +"Eén ding ontbreekt u, ga henen, verkoop al wat +gij hebt en geef het den armen, en gij zult een +schat hebben in den hemel; en kom herwaarts, neem +het kruis op en volg mij". Toen ging de jonge man +treurig heen, want hij had vele goederen; en Jezus +wendde zich tot zijne discipelen, die alles verlaten +hadden om hem te volgen, en sprak: "Het is lichter +dat een kemel ga door het oog van een naald, dan +dat een rijke in het koninkrijk Gods inga." +[Footnote: Marcus 10, 17-26.]</p> + +<p><!-- Page 70 -->Hoe dikwijls worden tegenwoordig deze laatste +woorden weggeredeneerd. Hoe vele predikers hebben +er over gepreekt en ze van hun beteekenis +beroofd. Hoe dikwijls hebt gij misschien in uwe +jeugd aan uw leeraar gevraagd, gelijk ik het mijn +leermeester vroeg: "wat beteekenen toch die woorden? +Is het waar dat een rijke niet gemakkelijker het +koninkrijk Gods binnengaan kan dan een kemel kan +gaan door het oog eener naald?" Maar mijn leermeester +redeneerde de moeilijkheid weg en zeide +mij dat het beteekent dat een rijke even goed als +een arme het eeuwige leven kan verwerven, dat het +iets anders beteekent dan het zegt, dat het betrekking +heeft op een poort in Jeruzalem waar een +kameel slechts onbeladen door kon gaan; en dat +het wilde zeggen dat een rijke vele moeilijkheden +heeft en aan vele verleidingen blootstaat, maar niet +dat hij in het geheel niet zou kunnen binnengaan +in het koninkrijk Gods. De groote menigte der +Christenen schijnt het ook niet op te vatten in den +zin, zooals het door Jezus is gezegd, want overal +ziet gij de menschen hard werken om rijkdommen +te verwerven, en als zij dachten dat zij daardoor +het eeuwige leven zouden verliezen, zouden zij wel +niet zoo hard werken om in de hel te komen; zoodat +wij vrij zeker kunnen zijn dat zij in woorden +van Jezus als de aangehaalde volstrekt niet gelooven. +Dit is het noodzakelijk gevolg van het verloren gaan +der esoterische kennis. Wat is de beteekenis van +deze uitdrukking: "het koninkrijk Gods?" Zij wordt +altijd gebruikt voor "inwijding in de mysteriën". Zij +die willen binnengaan in het koninkrijk Gods moeten +<!-- Page 71 -->volmaakt worden, niet zooals de mensch van de +wereld, die na den dood in den hemel komt, om +na verloop van tijd terug te komen, meer te leeren +en meer ondervinding op te doen,—het eeuwige +leven is niet het vertoeven in een voorbijgaanden +hemel, het is de kennis van God, het is de vereeniging +met de Godheid zelf. En die kennis van +God die het eeuwige leven is, is het koninkrijk +Gods, waarin slechts de volmaakte kan binnengaan. +En het is altijd een vaste wet geweest dat ieder +mensch, voordat hij wordt ingewijd, alles moet afstaan +wat hij bezit, dat hij niets meer als zijn eigendom +beschouwen moet, wat in de oogen der wereld +het zijne is. De gelofte van armoede is altijd de +gelofte van den ingewijde geweest; niemand kan +inwijding bereiken die niet deze gelofte doet in haar +wijdste beteekenis: niet slechts wat zijn aardsche +goederen aangaat, maar aangaande alles wat hij +bezit, zij het rijkdom van verstand of rijkdom van +hart of rijkdom der aarde. Hij staat ze alle af en +deelt ze met de wereld, hij beschouwt ze niet langer +als de zijne. Indien geld in zijne handen komt, is +het niet het zijne, moet het niet worden gebruikt +voor zijn persoonlijke behoeften: het behoort aan +het werk van zijn Meester. Hij bezit niets dat hij +voor zichzelf gebruiken kan. Indien hij kennis +bezit is die niet de zijne, maar hij bezit die om de +wereld te onderwijzen. Hij bezit zijne kennis slechts +om ze te kunnen geven aan anderen; hij heeft geen +rechten, hij kent slechts plichten jegens de menschheid. +Voor zichzelf kent hij geen rechten van eenigen +aard. Hij staat alles af wat het zijne is. En +<!-- Page 72 -->toen Jezus zeide dat hij die volmaakt wil worden +alles verkoopen moet wat hij heeft en hem volgen, +zeide hij slechts wat iedere Meester zegt tot den +leerling die inwijding bereiken wil: "Gij moet alles +afstaan wat gij bezit, gij moet u ontdoen van al +wat gij hebt." Een harde voorwaarde, zeker: hard +voor hem wiens hart nog hangt aan de wereld, +hard voor hem die nog geeft om de schatten der +aarde; maar licht voor hem die het hoogere leven +zoekt, die naar diepere wijsheid verlangt, die het +lagere leven wil opofferen om het hoogere te vinden, +die het vleesch wil kruisigen opdat hij in God met +Christus vereenigd kan zijn.</p> + +<p>Wij zullen thans een tweede spreuk van Jezus +nemen: "Wijd is de poort en breed is de weg die +tot het verderf leidt, en velen zijn er die door dezelve +ingaan; want de poort is eng en de weg is +nauw die tot het leven leidt, en weinigen zijn er +die dezelve vinden." [Footnote: Mattheüs 7,13.] Hoevele liefhebbende harten +treuren over deze woorden, van hoevele vrome +Christenen breekt het hart bij het denken aan deze +woorden van Jezus. Weinigen die binnentreden, +velen die ten verderve gaan, weinigen die redding +vinden, velen die den breeden weg, weinigen die +het smalle pad volgen! Wat is de beteekenis van +deze woorden? Zij zeggen hetzelfde wat Jezus bedoelde +toen hij sprak tot den jongeling. De breede +en gemakkelijke weg is de gewone weg van de +menschen der wereld, die leidt van geboorte naar +dood, van dood naar geboorte, van geboorte weer +terug naar den dood, door steeds herhaalden kring<!-- Page 73 -->loop +van dood en geboorte. Zulk een leven is dood, +niet leven, in de oogen van den verlichte. De weg +welke tot het leven leidt is de weg welke van wedergeboorte +bevrijdt, is het pad der inwijding, dat leidt +tot dien tempel Gods, welken niemand verlaat, nadat +hij hem is binnengetreden. Weinigen inderdaad zijn +er op het tegenwoordig standpunt van de ontwikkeling +der wereld, die dezen weg betreden, weinigen +worden er gevonden onder de millioenen der menschheid, +die sterk genoeg zijn om de moeilijkheden +van het enge pad te overwinnen. Maar in den loop +der eeuwen zullen allen dit pad vinden en betreden, +en geen menschelijke ziel zal vervallen tot +eeuwig verderf.</p> + +<p>Er is nog een gezegde van Jezus, dat moeilijk +is te begrijpen: "Weest dan gijlieden volmaakt, gelijk +uw Vader die in de hemelen is volmaakt is." +[Footnote: Mattheüs 5,48.] +Dat is weer een bevel dat door de meeste menschen +wordt weggeredeneerd, omdat zij gevoelen dat de +vervulling onmogelijk is voor zondige menschen, voor +mannen en vrouwen vol zwakheden en dwaasheden, +alledaagsch en wereldsch, bekrompen in hun opvattingen, +overgegeven aan de genoegens der wereld. +Hoe zouden zij volmaakt kunnen worden gelijk God +in den hemel volmaakt is? Bracht Jezus dan zijn leerlingen +op een dwaalspoor, toen hij hun een bevel gaf +dat zij onmogelijk uitvoeren konden? Kon hij, die de +waarheid Gods zelf was, een gebod geven dat niet +kon worden opgevolgd? Neen! Het is voor den +mensch mogelijk, volmaakt te worden gelijk God +volmaakt is, niet in één kort leven, niet in twintig +<!-- Page 74 -->of veertig of honderd jaar, niet in het ééne korte +tijdperk tusschen de wieg en het graf, tusschen geboorte +en dood. Dit is slechts één stap naar een +volmaking als die van God. Maar leven volgt op +leven, groei volgt op groei. Ieder volgend leven kan +dichter bij de volmaking worden gebracht, ieder volgend +leven zamelt den oogst van het voorgaande in. +Met steeds vermeerderende kracht, met steeds toenemenden +groei stijgen de menschen tot de volmaking, +in de voetstappen van den Heiland. In de lange +eeuwen die voor ons zich uitstrekken zal de goddelijke +volmaking worden bereikt.</p> + +<p>Laten wij van deze op zich zelf staande teksten +afstappen en een leerstuk der Christelijke kerk beschouwen +dat voor velen moeilijk te gelooven is, +en dat dikwijls wordt aangevallen: de leer der drieëenheid. +God een eenheid en toch drievoudig, drie +personen en toch één God. Velen hebben zich over +dit leerstuk verbaasd en zijn ten laatste tot de overtuiging +gekomen, dat zij dit niet konden begrijpen, +dat blind geloof moet aannemen wat het verstand niet +begrijpen kan. Maar in de esoterische leering der +mysteriën werd de leer der drieëenheid begrijpelijk +gemaakt, werd zij een verheffende en helpende kracht. +Deze geheele leering kan niet openbaar worden gemaakt, +maar een deel ervan kan hier worden besproken; +en dit kan eenig licht werpen op ons onderwerp. In +iederen godsdienst wordt de drieëenheid geleerd: +de Vader, die het aanzicht van Macht, van Zelf-Bestaan +voorstelt, en uit den Vader de Zoon en de Geest. +De Vader is de oorsprong, de bron van al wat is. +God komt in zijn aanzicht van Zelf-Bestaan, van +<!-- Page 75 -->onbegrensd Vermogen in alle openbaringen voor als +de Eeuwige Vader, het midden-leven van het heelal. +Uit Hem komt de Zoon voort, de openbaring van +het aanzicht van liefde der Godheid, van liefde en +gelukzaligheid tevens, de tweede persoon in de drieëenheid, +de tweede Logos, zooals hij dikwijls genoemd +wordt, tweevoudig in zijnen aard: aan den eenen +kant de openbaring van mededoogen, van alomvattende +liefde, aan de andere zijde van eeuwige, oneindige +gelukzaligheid. Het derde aanzicht der godheid is +dat van wijsheid. De wijsheid Gods is geopenbaard +als de Geest, het goddelijk denkvermogen. Toen +God zich openbaarde als scheppende kracht, als het +algemeen denkvermogen, werd hij de derde Logos, +de derde persoon in de drieëenheid. God is in +wezen één, drievoudig in zijn openbaring, het ééne +Bestaan, dat zich toont in drievoudigen vorm. Wanneer +wij spreken van de drie personen van de drieëenheid, +zijn dit slechts drie aanzichten, waarin de +godheid zich openbaart, zich zichtbaar maakt en begrijpelijk +voor den mensch.</p> + +<p>De drieëenheid, die in de godheid is, weerkaatst +zich in den mensch, ook de mensch is een drieëenheid, +het beeld van God. In den mensch heeft de goddelijke +drieëenheid zich uitgestort, en de mensch ontvouwt +in den voortgang zijner ontwikkeling den drievoudigen +aard van de godheid, en ontwikkelt in zijn inwezen +de drie aanzichten welke hij ontvangen heeft van +God. Het eerst ontwikkelt zich in den mensch het +verstand, de weerkaatsing van den derden persoon +der goddelijke drieëenheid, daarna wordt de Zoon +in hem geboren, de geest van den Christus, van +<!-- Page 76 -->alomvattende liefde en oneindig mededoogen. Het +kenmerk van den mensch in wien dit tweede aanzicht +zich ontwikkelt, die van den derden trap tot den +tweeden is gekomen, is dat diepe mededoogen dat alle +menschen in zich omvat. Dit is de geest van den +Christus, en naarmate de mensch dezen ontwikkelt +wordt hij de Zoon Gods. Dan komt de tijd voor +de laatste openbaring in den mensch. Niet alleen +de ontwikkeling van het verstand, de weerkaatsing +van den Geest, niet alleen de liefde, die wordt voorgesteld +door het leven van den Zoon,—ook het +leven van den Vader moet zich in den mensch openbaren. +Hij moet gelijk worden aan de goddelijke +Kracht, het goddelijk Bestaan. Dat is de vereeniging +waarvan alle godsdiensten hebben geleerd, dat +is het één-worden met den Vader, waarvan Christus +tot zijn discipelen sprak als de laatste zegepraal +dien zij zouden bereiken. Het één-worden met den +Vader is het einddoel der ontwikkeling van den +mensch.</p> + +<p>In het grootste deel der menschen op aarde +ontwikkelt zich thans het derde aanzicht der drie-eenheid, +het verstand. Slechts hier en daar treffen +wij menschen aan, in wie het leven van den Christus +zich begint te ontvouwen. Wanneer dit leven +volmaakt zal zijn, zal de vereeniging komen met den +Vader, waarvan Paulus zegt: "Daarna zal het einde +zijn, wanneer hij het koninkrijk aan God en den +zij alles in allen."[Footnote: 1 Corinthiërs 16, 24-28.] Dat is de zielsverrukking waarom +ieder heilige bad, de vereeniging met God; dat is het</p> + +<br> + +<p><!-- Page 77 -->doel, dat de kroon is der menschelijke ontwikkeling. +Aldus is de leering van het esoterisch Christendom, +dieper, breeder, verheffender dan de uitwendige +vorm, tot welken helaas de kerk zich bepaalt. +Aldus leert het Goddelijk Weten, dat het uwe is +door erfrecht, het uwe door de gave van den. +Christus, het uwe krachtens uw geestelijke afkomst, +het uwe door uw recht als leden eener Christelijke +gemeenschap. En ik, die geleerd heb van die Meesters +waarvan Jezus één is, ik, die door eigen ondervinding +weet, dat deze leering kan worden verkregen, dat +duizendmaal meer kan worden geweten dan hier +mijne lippen uiten kunnen, ik kom tot u als bode, +om u te herinneren aan uw erfrecht, ik kom tot u +om u te herinneren aan het bestaan van goederen +die de uwe zijn. Dat is de boodschap die ieder +leerling op zijne beurt brengt aan iedere kerk, aan +ieder geloof; niet iets nieuws brengt hij niet zich, +slechts de herinnering aan wat oud is, maar nog +steeds binnen menschelijk bereik. Aan u om dit +pad te betreden, aan u om die kennis te verwerven, +aan u om de gelegenheid aan te nemen, die de +leering der Theosofie u brengt, de leering die dezelfde +is als esoterisch Christendom. De gelegenheid wordt +u geboden, aan u haar aan te nemen of te laten, +gelijk gij dat wilt.</p> + + + +<hr style="width: 65%;"> +<a name="Het_verhaal_van_den_Christus"></a><h2><!-- Page 78 --><b>Het verhaal van den Christus</b></h2> +<br> + +<p>Ik zal hedenavond het verhaal van den Christus +beschouwen van het standpunt van den Occultist, +Wanneer wij enkel als Theosofen spreken, trachten +wij het verhaal van den Christus duidelijk te maken +in zijn geestelijke beteekenis. Wanneer wij ons +echter op het standpunt van den Occultist plaatsen +kunnen wij verder gaan. Wij kunnen terugzien +naar de archieven van het verleden en deze onderzoeken, +wij kunnen terugzien tot het leven, zooals +dat negentien eeuwen geleden werd geleid en het +stap voor stap bestudeeren. Maar ik moet u herinneren +dat de inhoud dezer occulte archieven niet +langs geschiedkundigen weg bewezen kan worden. +Het is waarschijnlijk dat in de eerstvolgende twintig +jaren eenige oude handschriften zullen worden gevonden, +welke dezen inhoud tot op zekere hoogte +zullen bevestigen, maar op het oogenblik zijn deze +handschriften nog niet door de oudheidkundigen +ontdekt. Daarom stel ik mij voor mijn onderwerp +niet van den kant der gewone geschiedenis maar +van het standpunt van den Occultist te beschouwen, +en naarmate ik verder ga zult gij zien dat deze +wijze van beschouwing vele moeilijkheden in de +<!-- Page 79 -->evangeliën uit den weg ruimt, en dat zij u in staat +stelt al wat in die evangeliën van waarde is te +redden uit de aanvallen der geschiedkundige kritiek. +Zij stelt u in staat het Christendom te baseeren op +een leven, meer dan op een handschrift en alles te +begrijpen wat van werkelijk belang is in het verhaal +van den Christus, beschouwd als een mystiek verhaal +en als een feit uit de geschiedenis.</p> + +<p>Hat verhaal is vanzelf in twee deelen te splitsen, +welke wij in onze beschouwing zullen moeten +scheiden. De ééne afdeeling behandelt den geschiedkundigen +Jezus en omvat tevens de zonnemyten +welke door zijne levensbeschrijving geweven zijn. +In de tweede afdeeling spreken wij niet over den +geschiedkundigen Jezus maar over den mystieken +Christus, en deze vertegenwoordigt in een opzicht +den tweeden Logos, en in een ander de individuële +ziel, welke goddelijkheid bereikt.</p> + +<p>In de evangelie-verhalen en in het geloof der +kerk zijn deze beide gedeelten niet scherp gescheiden. +Wat tot het ééne behoort wordt dikwijls gerekend +bij het andere. Dit geeft tot veel verwarring aanleiding +en biedt menig zwak punt voor de aanvallen +van den ongeloovigen kritikus. Naarmate wij deze +draden ontwarren zult gij beider waarde beter begrijpen +en zult gij ook het groote belang inzien, dat +het geheel voor de menschheid heeft.</p> + +<p>Laten wij eerst het verhaal van den geschiedkundigen +Jezus nemen, en de zonnemyten welke +daarmede zijn tezamen geweven.</p> + +<p>Jezus werd geboren uit Joodsche ouders, ongeveer +honderd jaar vóór het tijdstip dat gewoon<!-- Page 80 -->lijk +wordt opgegeven. Hij werd opgevoed onder +de Esseers, een Joodsche sekte van zeer rein leven +en diep godsdienstig gevoel. Zij waren ongehuwd, +zij aten geen vleesch en dronken geen wijn, en +waren ook buitengewoon weldadig en medelijdend. +Kinderen, die als weezen waren achtergebleven, namen +zij tot zich om ze in hun midden op te voeden. +Behalve de weezen werden dikwijls ook andere kinderen +van goede afkomst aan hunne zorg toevertrouwd +wegens de reinheid van hun leven en de +wijsheid welke zij bezaten, en die hun groote waarde +gaf als onderwijzers. Onder deze heilige menschen +bracht Jezus zijn jeugd door. Hij muntte uit door +zijn buitengewone reinheid en godsdienstige toewijding, +welke zich op twee wijzen toonde: in zijne +vurige aanbidding van God en zijn voortdurend +streven om zijne medemenschen te helpen. Deze +beide karaktertrekken waren buitengewoon sterk in +hem ontwikkeld: de liefde tot God welke hem +leidde tot lange uren van overpeinzing en de liefde +tot de menschen welke hem krachtig werkzaam deed +zijn om allen te helpen die smart leden. Deze +toewijding ging zooals ik reeds zeide gepaard aan +een buitengewone reinheid. Toen hij den mannelijken +leeftijd naderde trok hij naar Egypte. Hij trok van +de gemeenschap der Esseers in het Zuiden van +Palestina tot een dergelijke gemeenschap op den +berg Sinaï en naderhand in Egypte. In dit land +bestudeerde hij de oude wijsheid der Egyptenaren +en hij werd ingewijd in hunne mysteriën. Op +omstreeks 27-jarigen leeftijd keerde hij naar Palestina +terug, en begon zijnen verwanten en vrien<!-- Page 81 -->den +onderricht te geven in wat hij geleerd had.</p> + +<p>Te dien tijde nu was in de wereld een nieuwe +aandrang van geestelijkheid noodig geworden. De +tijd voor het ontstaan der westersche volkeren brak +aan. Reeds ontwikkelden zich jonge rijken welke +de kiem van toekomstige grootheid in zich droegen. +De beschaving waartoe zij zich zouden ontwikkelen +zou van geheel anderen aard zijn dan die van het +Oosten. Het verstand dezer nieuwe volken zou +krachtig en werkzaam van aard zijn. De omstandigheden +van hun klimaat zouden ijver en krachtsontwikkeling +eischen. De godsdienst welke bij de +vorming van deze beschaving daartoe dienstig zou +zijn moest ethisch en praktisch zijn, eenvoudig van +wijsbegeerte, helder van leering. Deze godsdienst +werd geschonken door de groote Broederschap +uit welke alle godsdiensten voortgekomen zijn, en +Jezus was het voor die taak uitgekozen werktuig. +Hij was voor dit werk bijzonder geschikt door zijn +reinheid en toewijding. Toen hij ongeveer dertig +jaar oud was kwam voor hem de tijd zijn werk te +beginnen. Een bijzondere nederdaling van goddelijke +kracht kwam in hem en scheidde hem af van +de overigen van zijn ras. Deze nederdaling maakte +hem in zeer bijzonderen zin tot den vertegenwoordiger, +tot den bode van God. Van deze nederdaling +wordt gesproken als van zijn "doop" en gij +zult u herinneren hoe in het verhaal van dien doop +gezegd wordt dat de geest Gods op hem nederdaalde. +Van dien tijd af, gedurende de jaren zijner +prediking, kan men Jezus beschouwen als een vleeschwording +van het goddelijk Leven. Het is belangrijk, +<!-- Page 82 -->in gedachte te houden dat dit een uitstorting van +het goddelijk Leven in den mensch Jezus was, en +dat de "doop" het tijdstip was waarop die uitstorting +plaats vond. Van toen af werd hij de prediker +van een zuiverder geloof voor de westersche wereld. +Hij werd door de Joden wegens godslastering gedood +nadat hij ongeveer drie jaren onder hen had gewerkt.</p> + +<p>Vele van de verhalen welke wij in de evangeliën +vinden behooren niet tot het werkelijk leven van +dezen grooten leeraar, maar zijn verhalen welke zich +rondom dat leven hebben gegroepeerd doch ook in +verband met andere leeraars aan de wereld bekend +zijn geweest. Het is uit dit punt dat de aanvallen van +ongeloovigen met zonnemyte-argumenten hun kracht +putten. Enkele menschen, zooals Strauss en anderen, +hebben getracht het geschiedkundig karakter van +Jezus geheel te vernietigen. Maar dat is een overdrijving +van ongeloovige kritiek, welke niet kan +worden gehandhaafd door kennis welke op goede +grondslagen berust. Wat hun aanval kracht heeft +gegeven is het feit dat enkele dezer verhalen reeds +sedert duizenden jaren bestaan hebben. Het verhaal +bijvoorbeeld van de geboorte van Jezus uit een +maagd, wat de kerk aanneemt dat plaats heeft gevonden +op den 25e December, is een van deze +zonnemyten. In de oudste Christelijke handschriften +wordt de geboorte van Christus aangegeven op verschillende +tijden van het jaar. In het eene verhaal +wordt hij geboren in Mei, in een ander in Juli, in +een derde in September. Eerst in de zevende eeuw +werd de 25^e December algemeen als Kerstdag erkend, +en dit is de datum welke reeds van de oudste tijden +<!-- Page 83 -->her genoemd is als de datum van de geboorte van +een vleeschgeworden godheid. Het is de datum +waarop Mithra, de zonnegod der Perzen, werd geboren, +het is de dag waarop Osiris, de zonnegod +der Egyptenaren, het licht zag. Deze dag wordt als +feestdag beschouwd in alle groote godsdiensten +welke tegenwoordig op aarde bestaan. Dit feit berust +hierop, dat de zon beschouwd wordt als de +vertegenwoordiger Gods. Alle licht en leven in een +zonnestelsel komt van den zon, gelijk alle licht en +leven in het heelal komt van God. En in alle godsdiensten +der oudheid werd de zon beschouwd als +het symbool voor God, niet als Hemzelf, maar toch +als een symbool waaraan de grootste eerbied verschuldigd +was. En daar de dag in het winter-stilstandspunt +het kortst is, zeide men dat dan de geboorte +van den zon plaats vond. De Christenkerk +heeft dat tijdstip ook aangenomen voor de geboorte +van Jezus, en dit feit wordt gebruikt als bewijsgrond +om aan te toonen, dat Jezus niet anders is dan een +zonnegod.</p> + +<p>Wat de datum van zijn dood betreft: het is +u bekend dat de dag van de kruisiging niet op een +vasten datum gesteld wordt, maar op een datum +welke ieder jaar verandert en berekend wordt uit de +standen van zon en maan, zoodat deze dag niet een +geschiedkundige, maar een sterrekundige datum is. +Een geschiedkundige verjaardag kan natuurlijk op +deze wijze niet worden vastgesteld en zij die het +Christendom vijandig gezind zijn, gebruiken dit als +een bewijsgrond tegen dezen godsdienst. Het is +daarom van belang op te merken dat deze datums +<!-- Page 84 -->inderdaad niet uitsluitend op het Christendom betrekking +hebben, en dat de werkelijkheid van het +leven en den dood van Jezus niet van deze sterrekundige +gegevens afhangen. Ook vele andere verhalen, +aan het leven van Jezus verbonden, hebben +reeds lang voor zijn geboorte bestaan. Dit was +aan de eerste kerkvaders en bisschoppen zeer goed +bekend. Zij beschouwden het echter nooit als een +bewijsgrond tegen de werkelijkheid van het leven +van Jezus, en trachtten nooit den hoogeren ouderdom +van die heidensche verhalen, zooals zij genoemd +worden, in twijfel te trekken. De waarheid van de +verhalen aangaande het leven van Jezus is deze: +dat hij een man was, vol goddelijken geest, gezonden +om een nieuwen godsdienst te stichten; dat hij een +leven leidde van wonderbare toewijding en reinheid; +dat hij de diepste geestelijke wijsheid leeraarde; dat +hij werken van medelijden en liefde deed aan allen +met wie hij in aanraking kwam en dat hij eindelijk +wegens godslastering door de Joden gedood werd. +Dit zijn de voornaamste feiten betreffende het leven +van Jezus, welke geschiedkundig juist zijn. En zooals +ik zeide bestaat de waarschijnlijkheid dat binnenkort +handschriften zullen worden ontdekt welke aan +de wetenschap geschiedkundige gegevens zullen verschaffen. +Maar de wonderbaarlijke geboorte in December +en de kruisiging omtrent den tijd der lentenachtevening +behooren tot de zonnemyten, niet tot +de geschiedenis. In de oudste handschriften welke +wij thans bezitten vinden wij deze datums niet vermeld +en onder de vroegste Christenen werden deze +punten niet van belang geacht. Eerst gedurende de +<!-- Page 85 -->ontwikkeling der kerk hebben zij belang gekregen als +dogmata, en een der redenen waarom het van belang +was deze datums vast te stellen, was dat zij ook +reeds heidensche feestdagen waren en behoorden tot +de verschillende vormen van zonaanbidding welke +in het Westen verspreid waren. De jonge kerk nam +deze feestdagen over en schakelde ze in de geschiedenis +van Jezus, daar men toen de vrees nog niet +kende voor den ongeloovigen kritikus der negentiende +eeuw.</p> + +<p>Het verhaal van den Christus is van geheel +anderen aard. Het woord "Christus" is niet een +naam die toebehoort aan éénen enkeling maar een +titel welke een zekeren rang aanduidt en sedert +onheuglijke tijden gebruikt werd om een zekeren +graad van inwijding aan te duiden. Ieder ingewijde +die voorbij een zekeren graad van inwijding is, +wordt een Christus genoemd, welk woord "de gezalfde" +beteekent. De zalving is een deel van de +plechtigheid van die inwijding, zoodat de inwijding +den mensch tot een "gezalfde" maakt. Ik zeide u +reeds dat het verhaal van den Christus van tweeërlei +standpunt kan worden beschouwd, en wel in de +eerste plaats als een kosmisch verhaal, betrekking +hebbende op het heelal. In dit kosmisch verhaal +stelt Christus den tweeden Logos voor, den tweeden +persoon in de drieëenheid. Deze tweede persoon in +de drieëenheid wordt in het Christendom erkend +als de God-mensch en de geschiedkundige Jezus +wordt met dien God-mensch vereenzelvigd. Het +kosmische verhaal is in het kort het volgende: +De tweede Logos, de tweede persoon in de drieëen<!-- Page 86 -->heid, +daalde neder in de stof, om aan deze zijn +leven te geven: hij gaf zijn leven aan ieder schepsel +dat ontstond. Hij is het van wien Johannes schrijft: +"Het Woord was bij God, en het Woord was God. +Alle dingen zijn door hetzelve gemaakt, en zonder +hetzelve is geen ding gemaakt dat gemaakt is". [Footnote: Johannes 1, 1—3] In +het oude verhaal van deze nederdaling in de stof +wordt gezegd dat de tweede Logos in de stof gekruisigd +is. Dit wil zeggen dat het leven van God +is gegeven om het leven van alle levende wezens te +zijn en dat God de banden der stof op zich nam, +om dit leven mogelijk te maken.</p> + +<p>Deze kosmische gebeurtenis wordt herhaald in +de geschiedenis van iedere menschelijke ziel, want +wat in het heelal geschiedt, gebeurt ook in het +kleine heelal, in den mensch. Wanneer wij het verhaal +van den Christus toepassen op de menschelijke +ziel, geven wij het in den vorm waarin het door de +Christelijke mystieken werd beschouwd. De ziel +des menschen wordt beschouwd als voortgekomen +uit God. Door een lange reeks van aardlevens ontwikkelt +zij de eigenschap van verstand, begripsvermogen, +denken, de weerkaatsing van den Heiligen +Geest of den derden persoon in de drieëenheid. +De geest van den mensch wordt, van dit standpunt +gezien, beschouwd als het beeld van God. Hij is +een drieëenheid in zijn wezen evenals God een +drieëenheid is, en de ontwikkeling van het leven, +van die drieëenheid in den mensch vervalt vanzelf +in drie onderdeelen: de eerste stap is die, waardoor +het denkvermogen wordt ontwikkeld; deze stap +<!-- Page 87 -->is den Theosoof bekend als de ontwikkeling van +Manas, het denkvermogen. Manas is in den mensch +de vertegenwoordiger van Mahat in den Kosmos, of +om de Christelijke uitdrukking te gebruiken, de +vertegenwoordiger van den Heiligen Geest. Dit zich +ontwikkelende verstand is het derde aanzicht der +menschelijke drieëenheid. Dit standpunt van ontwikkeling +is het standpunt waarop de menschheid +zich tegenwoordig bevindt, en deze ontwikkeling van +Manas moet vrij ver gevorderd zijn voordat de tweede +stap kan worden gedaan, welke bestaat in de ontwikkeling +van het tweede aanzicht der drieëenheid +in den mensch, de ontwikkeling van den Zoon, of +den Christus. Het kenmerkende van dit standpunt +van ontwikkeling is niet gelegen in de ontvouwing van +het verstand, maar van de liefde. Het is gelegen in +de erkenning van alle mensch en als één, niet als een +gevolgtrekking door denken, maar door de ontwikkeling +van dit tweede aanzicht der drieëenheid, van +wat wij Buddhi noemen. Buddhi beteekent voor den +Theosoof wat Christus beteekent voor den Christen. +Wanneer de mensch gereed is den Christus in zich +te beginnen te ontwikkelen ontvangt hij de eerste +van de groote inwijdingen. Bij deze inwijding zegt +men dat hij geestelijk geboren wordt; het is de tweede +geboorte of de geboorte uit den geest waarvan Jezus +sprak. Deze inwijding wordt de tweede geboorte +genoemd, omdat zij den tweeden persoon in de +menschelijke drieëenheid in werking brengt. Door +die inwijding ontwaakt Buddhi in den mensch en +begint zich te uiten, of in de Christelijke symboliek: +bij die inwijding wordt Jezus geboren uit den schoot +<!-- Page 88 -->der maagd. Deze geboorte werd steeds een onbevlekte +genoemd, een geboorte uit een maagd, omdat +zij niet is een geboorte uit het vleesch, maar +een geboorte uit den geest. Om deze reden ook +zeide Jezus dat een mensch gelijk een kind moest +worden om het koninkrijk Gods binnen te gaan. In +het geheele onderwijs van Jezus heeft de uitdrukking: +"het koninkrijk Gods" de beteekenis van "inwijding" +en de nieuw-ingewijde wordt een "kind" genoemd. +Gij herinnert u ook dat Paulus van zijn bekeerlingen +hoopte dat Christus een gestalte in hen mocht +krijgen. Zij waren gedoopt als lidmaten der kerk, +zij hadden deelgenomen aan het Avondmaal, en +toch noemde hij het zijn hoogsten wensch, dat Christus +in hen mocht worden geboren. Hieruit blijkt dat +de geboorte van Christus in den mensch niet beteekent +lidmaat te worden van de kerk, maar iets +hoogers waarnaar de Christen moet streven. Een +van de redenen waarom de inwijding "de geboorte +van den Christus" werd genoemd is dat de mensch +die deze eerste der groote inwijdingen ontvangt, +voor de eerste maal het bewustzijn van het buddhisch +gebied ondervindt. Hij wordt door zijnen +Meester tot dat gebied gevoerd: door de aanraking +van den Meester wordt hij voor de eerste maal +bewust op dat gebied. Dan begrijpt hij wat eenheid +beteekent: hij gevoelt dat hij één is met al wat +bestaat, hij ondervindt dat hij niet afgescheiden +is, maar een deel van het groote geheel; hij begrijpt +het niet door verstandelijke inspanning, maar ondervindt +het door onmiddellijk bewustzijn. Dan begint +in den ingewijde het leven van den Christus, en +<!-- Page 89 -->langzamerhand neemt hij dien geest van liefde en +mededoogen in zich op. Zoo ontwikkelt de Christus +in hem. Nog twee andere inwijdingen moet hij +doormaken terwijl hij nog altijd als onvolwassen beschouwd +wordt. Dan komt de tijd voor den mystieken +doop, die overeenkomt met den doop van den +mensch Jezus. Deze doop is de inwijding van den +Arhat. Van dien tijd af is het bewustzijn van den +ingewijde voortdurend op het buddhisch gebied. +Vóór deze inwijding wordt zijn bewustzijn van tijd +tot tijd daarheen overgebracht, maar wanneer zij +heeft plaats gevonden, en de doop des geestes ontvangen +is wordt het buddhisch bewustzijn zijn gewone +bewustzijn, en begint hij langzamerhand het +nirvanisch bewustzijn te verwerven. Het bewustzijn +op het buddhisch gebied wordt genoemd het leven +van den Zoon, die altijd in den hemel is bij zijnen +Vader, en toch op aarde wandelt onder de menschen +als één van hen. Wanneer de mensch dezen trap +heeft bereikt, kan hij een Heiland der menschheid +worden, want daar zijn bewustzijn één is met dat +van alle menschen kan hij met hen deelen al wat +hij heeft, daar hij zelf zuiver is kan hij naast de +menschen staan in hun zonde, daar hij zich zijn +geheele verleden herinnert kan hij medevoelen met +den slechtste. Alleen de Christus kan de vriend +zijn van den laagste, want daar hij zelf tot zonde +niet meer in staat is kan hij met den zondaar in +de nauwste aanraking zijn zonder gevaar voor zijn +eigen reinheid. Alleen de Christus kan den zondaar +werkelijke hulp brengen, want slechts hij kan +gevoelen, wat die zondaar gevoelt, en door de ver<!-- Page 90 -->eeniging +van zijn bewustzijn die hulp brengen, welke +noodig is. De mensch die geheel buiten den zondaar +staat kan hem niet werkelijk helpen. Slechts +hij die zijn bewustzijn kan vereenigen met dat van +den zondaar kan geven wat noodig is. Daarom +wordt zulk een mensch terecht een Heiland der +wereld genoemd.</p> + +<p>Na al deze inwijdingen komt de mystieke kruisiging. +De Arhat offert zich geheel en al op voor +het welzijn der wereld. Hij geeft al wat hij bezit +opdat het der menschheid ten goede moge komen. +Hij verzaakt alle afgescheiden leven, opdat zijn leven +het leven der menschen zijn moge. Hij neemt niets +voor zichzelf opdat de menschheid alles moge ontvangen, +en deze laatste daad van opoffering wordt +de "kruisiging" genoemd. Door dien dood van het +lagere rijst de ingewijde tot het goddelijk leven. +Hij wordt één met den Vader, hij stijgt boven het +leven der wereld. Om de Theosofische uitdrukking +te gebruiken: Buddhi gaat op in Âtmâ; de Arhat +wordt daardoor een Meester. In de Christelijke +spreekwijze zegt men: de Zoon wordt één met den +Vader en, in den hemel opgestegen, zit hij aan de +rechterhand Gods. Dit "zitten aan de rechterhand +Gods" is een zinnebeeldige uitdrukking, welke +beteekent dat hij de goddelijke krachten bezit. Hij +is in staat om een werktuig te zijn van de godheid +voor de ontwikkeling der menschheid en iedere +Zoon, die de eenheid met den Vader bereikt heeft +wordt een van de krachten die de wereld vooruit +helpen, zoodat door zijn ontwikkeling die der geheele +menschheid wordt bevorderd.</p> + +<p><!-- Page 91 -->Aldus luidt het verhaal van den Christus, beschouwd +als de geschiedenis van den geest in den +mensch. Het is het verhaal der inwijdingen, die in +de vroegere kerk bekend waren onder den naam: +"de mysteriën van Jezus." Aan de oningewijden +werd het gegeven in den vorm van de geschiedenis +van den Christus. Dit verhaal van de inwijding der +menschelijke ziel werd samengeweven met de geschiedenis +van het leven van Jezus, en verloor zijn +verheffende kracht omdat men het toepaste op het +uitwendig leven van één mensch, in plaats van op +het innerlijk leven van den geest. Maar bij de +Christelijke mystieken is het verhaal in zijn innerlijke +beteekenis bewaard gebleven. Wij vinden het +terug in de overpeinzingen der heiligen, waar zij +zich vereenigen met den Christus en zich één gevoelen +met den Meester. Het gebed van Jezus dat +zijn discipelen één mochten worden in hem en met +hem één in den Vader, schijnt door de tegenwoordige +Christenen vergeten te zijn.</p> + +<p>Het is een deel van de zending der Theosofie, +aan het Christendom de mystiek terug te brengen +welke het verloren heeft. Voor millioenen menschen +in Europa is de Christelijke symboliek degene welke +zij het gemakkelijkst kunnen begrijpen. Indien wij +tot hen spreken van Manas, Buddhi en Âtmâ, begrijpen +zij ons niet. Indien wij hun echter aantoonen, +dat hun eigene woorden dezelfde beteekenis +hebben, kunnen wij ons doel bereiken. Wanneer +wij hun vertellen, dat zij Buddhi kunnen ontwikkelen, +en dat Buddhi kan opgaan in Âtmâ, weten zij niet +wat wij bedoelen. Maar wanneer wij hun leeren +<!-- Page 92 -->dat de Christus in hen kan worden geboren, en +dat zij één kunnen worden in den Vader, zien zij +onze bedoeling. Wij moeten de Christenen helpen +te begrijpen: dat het verhaal van den Christus niet +betrekking heeft op één enkel mensch, maar dat +het de geschiedenis der ziel is, die zich tot volmaking +ontwikkelt, dat ieder mensch een Christus +moet worden, dat dit voor ieder mensch mogelijk is. +Dat is juist de kracht van de geschiedenis van Jezus, +bedoeld als een voorbeeld voor allen, en een groot +deel der waarde van zijn leven gaat verloren, wanneer +zijn geschiedenis wordt beschouwd als die van het +uiterlijk leven van eenen Heiland, in plaats van als +een beeld van het geestelijk leven.</p> + +<p>Nog één punt is er betreffende den geschiedkundigen +Jezus, dat van groot belang is, namelijk +dat hij nog leeft in een lichaam, als één van die +groote Broederschap van Meesters waarvan de Theosofie +ons leert. Hij vindt zijn bijzondere taak in +de Christelijke kerk. Door die kerk kunnen nog +heden de zielen hem als Meester bereiken; en zij +die er toe zijn gekomen de Meesters te kennen, +weten dat Jezus één van hen is, en dat hij nog +thans door Christenen kan worden bereikt. Maar +de voorwaarden hiervoor zijn nog steeds dezelfde +als immer te voren. Zij zijn neergelegd in de +woorden van Jezus in de Christelijke evangeliën, +woorden die letterlijk moeten worden gevolgd, en +niet weggeredeneerd. Thans, gelijk oudtijds, moet +de mensch die het leven van den Christus wil vinden +het lagere leven dooden. Thans, gelijk voorheen, +moet hij alles opgeven, wat behoort tot het per<!-- Page 93 -->soonlijk +zelf. Nog heden, evenals vroeger, moet +al zijn aandacht op geestelijke dingen zijn gericht +en niet op aardsche. Wanneer deze voorwaarden +vervuld zijn, zal Jezus, de Meester, zich aan den +leerling openbaren; maar zoolang zijne woorden +worden weggeredeneerd ter wille van wereldsche +begeerten, zoolang de mensch tracht twee meesters +te dienen, in twee werelden te leven, zoolang zal hij +Jezus, den Meester, niet vinden, zal hij het leven +van den Christus niet bereiken.</p> + + + +<hr style="width: 65%;"> +<a name="Aanhangsel"></a><h2><b><!-- Page 94 -->Aanhangsel.</b></h2> + + + +<h4>DE THEOSOFISCHE VEREENIGING.</h4> + + + +<hr style="width: 65%;"> +<p>De Theosofische Vereeniging is een internationaal +lichaam, den 17<sup>den</sup> November 1875 te New-York +gesticht.</p> + +<p>Haar doel is:</p> + +<p><i> +I. Het vormen van een kern van de algemeene +broederschap der menschheid, zonder aanzien +van ras, geslacht, kaste of kleur.</i></p> + +<p><i>II. Het aanmoedigen van de vergelijkende studie +van godsdienst, wijsbegeerte en wetenschap.</i></p> + +<p><i>III. Het naspeuren van onverklaarde natuurwetten +en van de ongeopenbaar de krachten in den +mensch. +</i></p> + +<p>Van deze drie doeleinden is alleen het eerste +bindend voor alle leden terwijl de twee andere tot +hulp voor de bereiking van het eerste dienen.</p> + +<p>Het volbrengen van het tweede, dat het Oosten +en het Westen aan elkander ontsluiert strekt om misverstanden +voortspruitende uit verschil van ras en godsdienstvorm +uit den weg te ruimen en stelt ten dienste +<!-- Page 95 -->van beiden de verborgen schatten van geestelijke +kennis die beide bezitten. Ook het derde leidt tot +broederschap daar het den mensch zich zelf en zijn +omgeving leert kennen en hem ten slotte de geestelijke +eenheid aantoont welke aan alle wezens ten +grondslag ligt. Doch het nastreven van deze beide +doeleinden vereischt bijzondere vermogens en bijzondere +gelegenheden. Zij zijn daarom niet verplichtend +voor alle leden doch worden naar vrije +keuze nagestreefd door hen die zich daartoe aangetrokken +gevoelen en die in staat zijn dat te doen. +Daarom vindt iemand die hiervoor in het geheel +geen belangstelling koestert, indien hij gelooft in +menschelijke broederschap en willig is daarvoor te +werken, een hartelijk welkom en een ruime plaats +in de Theosofische Vereeniging.</p> + +<p>De leden der Vereeniging zijn meer verbonden +door een ethischen dan door een verstandelijken +band en hun eenheid berust op een verheven ideaal, +niet op een omschreven geloof. De Vereeniging +heeft geen geloofsstellingen, dringt aan op geen enkel +geloof, schaart zich onder geen kerk, steunt geen +partij, neemt geen deel aan de eindelooze kibbelarijen +welke de maatschappij verdeelen en het nationaal, +maatschappelijk en persoonlijk leven verbitteren. Zij +tracht geen mensch van zijn eigen godsdienstvorm +af te trekken, maar noopt hem integendeel in de +diepten van zijn eigen godsdienst het geestelijk +voedsel te zoeken dat hij noodig heeft. De uitkomsten +der studie welke in het tweede doeleinde +genoemd wordt biedt zij aan als voorwerpen van +onderzoek, niet als geloofsstellingen waaraan blind +<!-- Page 96 -->geloof moet worden geslagen. Dat ieder eens anders +godsdienstige gevoelens evenzeer eerbiedigen zal als +hij dat voor de zijne verwacht wordt gerekend tot +een eervolle verplichting in de Vereeniging, en +volkomen wederkeerige hoffelijkheid hierover wordt +van de leden verwacht. Dit alles leidt meer en +meer tot samenwerking in het zoeken naar waarheid, +tot verzachting van vooroordeelen, tot vrijmaking +van den geest en tot groei eener welwillende vriendelijkheid +en gewilligheid te leeren. Zoo is de Vereeniging +een beschermende muur tegen den tweelingsvijand +van den mensch: bijgeloof en materialisme, +en behoort zij waar zij ook komt een zachten en +louterenden invloed van vrede en goeden wil te +verspreiden en zoodoende een van de krachten te +zijn die het betere willen te midden van den strijd +der tegenwoordige beschaving.</p> + + + +<h4>LIDMAATSCHAP.</h4> +<br> + +<p>Lidmaatschap kan worden verkregen op aanvrage +aan den Algemeenen Secretaris eener Afdeeling +of door middel van een der Loges of Centra der +Vereeniging. Nadere inlichtingen hieromtrent worden +op aanvrage gaarne verstrekt. Een exemplaar van +de "Wet en Regels" der Theosofische Vereeniging +en der Nederlandsche Afdeeling wordt, op verzoek +aan den Algemeenen Secretaris, toegezonden.</p> + +<br> + +<p><h4>LIDMAATSCHAPSKOSTEN.</h4><p></p> +<br> + +<p>De kosten van het lidmaatschap der Nederlandsche +Afdeeling (insluitende het lidmaatschap der +Theosofische Vereeniging) bedragen f 3.—per jaar +en f 3.—intreegeld (éénmaal). Deze bedragen +<!-- Page 97 -->moeten bij de aanvrage tot lidmaatschap worden voldaan.</p> + +<p>In bijzondere gevallen kan ontheffing van geldelijke +verplichtingen worden verleend.</p> + + + +<h4>ADMINISTRATIEVE INDEELING.</h4> +<br> + +<p>In verschillende landen voor zooverre die een +voldoend aantal leden tellen zijn Afdeelingen der +Vereeniging gevormd. Deze Afdeelingen worden +vertegenwoordigd door een Algemeenen Secretaris. +Iedere Afdeeling is onderverdeeld in Loges en +Centra. De Nederlandsche Afdeeling telt zeven +Loges en twee Centra.</p> + +<p>President der Vereeniging is Col. H. S. Olcott +te Adyar, Madras, Engelsch-Indië.</p> + +<p>De Algemeene Secretarissen van de Afdeelingen +der Vereeniging zijn:</p> + +<p><u>Nederland</u>: W. B. Fricke, Amsterdam, 76, +Amsteldijk.</p> + +<p><u>Amerika</u>: Alexander Fullerton; New-York, +5, University Place.</p> + +<p><u>Europa</u>: G. R. S. Mead, B. A.; London, N. W. +19, Avenue Road.</p> + +<p><u>Indië</u>: Bertram Keightley, M. A.; Upendranath +Basu, M. A., LL. B., Benares.</p> + +<p><u>Australië</u>: J. Scott, M. A.; Sydney, N. S. W., +42, Margaret Street.</p> + +<p><u>Scandinavië</u>: A. Zettersten, Stockholm, 30, +Nybrogatan.</p> + +<p><u>Nieuw-Zeeland</u>: Dr. C. W. Sanders; +Auckland, Mutual Life Buildings, Lower Queen +Street.</p> + + + +<h4><!-- Page 98 -->LIJST VAN LOGES EN CENTRA DER NEDERLANDSCHE AFDEELING.</h4> + +<p> <table border="1" align="left" width="100%"> + + +<tr> +<th>PLAATS.</th> <th> VOORZITTER.</th> <th> SECRETARIS.</th> </tr> + +<tr> <td>AMSTERDAM:<br> *Amsterd. Loge. </td> <td><br> W. B. Fricke, Amsteldijk 76. </td> <td><br> H. Wierts van Coehoorn, Amsteld. 76. </td> </tr> + +<tr> <td>*Vâhana Loge. </td> <td> K.P.C. de Bazel, Nic. Beetsstr. 118. </td> <td> Mej. Cato E. Gruntke, Overtoom 206. </td> </tr> + + +<tr> <td>StudentenCentrum. </td> <td>J. W. Boissevain, Tesselschadestraat 4 </td> <td> J. J. Hallo Jr., Schotersingel 69, Haarlem. </td> </tr> + +<tr> <td>*GOUDA (Centrum). </td> <td>H. Reijnders, Lange Groenendaal 99</td> <td> </td> </tr> + + +<tr> <td>*'s GRAVENHAGE. </td> <td> F.J.B. van der Beek, Wilhelminastr. 35.</td> <td> Mej. C.J. de Prez, Wilhelminastr. 35. </td> </tr> + + +<tr> <td>*HAARLEM. </td> <td> Johan van Manen. </td> <td> J. J. Hallo Jr., Schotersingel 69. </td> </tr> + +<tr> <td>*HELDER. </td> <td> T. van Zuylen, Spoorstraat 138 </td> <td>S. Gazan, Kanaalweg 121. </td> </tr> + + +<tr><td>ROTTERDAM. </td> <td>H. W. Hagenberg, Noordsingel 140 </td> <td> J. A. Terwiel, 2e Crooswijksche Dwarsstraat 6</td> </tr> + + +<tr> <td> VLAARDINGEN. </td> <td> D. de Lange Dz., Oosthavenkade. </td> <td> </td> </tr> +</table> + + + + <p></p> + + +<p> </p> +<p> </p> +<p> </p> +<p> </p> +<p> </p> +<p> </p> +<p> </p> +<p> </p> +<p> </p> +<p> </p> +<p> </p> +<p>* De met een sterretje geteekende Loges bezitten boekerijen. </p> + +<hr style="width: 65%;"> +<p><h4><!-- Page 99 -->BOEKEN OVER THEOSOFIE.</h4><p></p> +<br> + +<p>Daar de Theosofische Vereeniging gesticht is in Engelsch +sprekende landen en zich voornamelijk daar heeft verbreid gedurende +de eerste 20 jaren van haar bestaan zijn de meeste +en beste boeken over Theosofie in het Engelsen geschreven. +Deze, meest uitgegeven door de "<i>Theosophical Publishing Society</i>" +te Londen, zijn alle te verkrijgen van haren uitsluitenden +vertegenwoordiger voor Nederland, de "<i>Theosofische Uitgeversmaatschappij</i>" +(Afdeeling Boekhandel), Amsterdam, Amsteldijk +76. Uitgebreide catalogi worden op aanvrage toegezonden.</p> + +<p>In het Nederlandsch zijn door de "Theosofische Uitgeversmaatschappij" +de volgende werkjes uitgegeven welke tegen overmaking +van den bijvermelden prijs van haar verkrijgbaar zijn.</p> + + +<p>THEOSOPHIA, Maandblad, prijs per jaargang f 2,50 </p> +<p>.......... Vorige jaargangen zijn in beperkt aantal nog verkrijgbaar tegen f .50 per jaargang.</p> +<p>.......... Kaarten van Atlantis behoorende bij den 6en Jaargang van "Theosophia", per stel (vier stuks), f 1.50.</p> + +<p>A. BESANT, Kort begrip der Theosofie (f 0.15)</p> + +<p>SNOWDEN WARD, Karma en Reïncarnatie (f 0.10)</p> + +<p>MULTASPERO, Eerste kennismaking met de Theosofie (f 0.25)</p> + +<p>AFRA, Eenvoudige schets der Theosofie (f 0.25)</p> + +<p>A. BESANT, De evolutie der ziel, het doel van 't leven (f 0.10)</p> + +<p>A. BESANT, Yoga voor den mensch in de maatschappij (f 0.10)</p> +<!-- Page 100 --> + +<p>A. BESANT, Vier voordrachten over Theosofie, gebonden (f 0.60)</p> + +<p>A. BESANT, Levenstoestanden na den dood (f 0.20)</p> + +<p>A. BESANT, De Zeven Beginselen van den mensch, gebonden (f 0.60)</p> + +<p>JOHAN VAN MANEN, Korte levensschets van Annie Besant (f 0.10)</p> + + +<p>Vele vertalingen van belangrijke Theosofische werken zijn +in voorbereiding, terwijl in den loop van het jaar nog verscheidene +kleinere en grootere werken zullen verschijnen.</p> + + + +<hr style="width: 65%;"> +<h2>FOTOGRAFIËEN.</h2> + + +<p>"H. P. B.", + +<p>........... Kabinetformaat (f 1.--) </p> + +<p>ANNIE BESANT, + +<p>........... Salonformaat (18 X 24) (f 3.--) + +<p>........... Kabinetformaat (f.1,--) + +<p>Bestellingen en betalingen te richten aan de "<i>Theosofische +Uitgeversmaatschappij</i>", Amsteldijk 76, Amsterdam.</p> + +<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 12756 ***</div> +</body> +</html> + + + diff --git a/12756-h/images/anniebesant1.png b/12756-h/images/anniebesant1.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..70a9b5e --- /dev/null +++ b/12756-h/images/anniebesant1.png diff --git a/12756-h/images/anniebesant2.png b/12756-h/images/anniebesant2.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..de05626 --- /dev/null +++ b/12756-h/images/anniebesant2.png |
