diff options
Diffstat (limited to 'old')
| -rw-r--r-- | old/lvest10.txt | 1574 | ||||
| -rw-r--r-- | old/lvest10.zip | bin | 0 -> 25791 bytes |
2 files changed, 1574 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/lvest10.txt b/old/lvest10.txt new file mode 100644 index 0000000..a6d7538 --- /dev/null +++ b/old/lvest10.txt @@ -0,0 +1,1574 @@ +Project Gutenberg's Etext of Latin Vulgate, Esther: Liber Esther + + +Copyright laws are changing all over the world, be sure to check +the copyright laws for your country before posting these files!! + +Please take a look at the important information in this header. +We encourage you to keep this file on your own disk, keeping an +electronic path open for the next readers. Do not remove this. + + +**Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts** + +**Etexts Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971** + +*These Etexts Prepared By Hundreds of Volunteers and Donations* + +Information on contacting Project Gutenberg to get Etexts, and +further information is included below. We need your donations. + + +Latin Vulgate, Esther: Liber Esther + +February, 1997 [Etext #826] + + +Project Gutenberg's Etext of Latin Vulgate, Esther: Liber Esther +*****This file should be named lvest10.txt or lvest10.zip****** + +Corrected EDITIONS of our etexts get a new NUMBER, lvest11.txt. +VERSIONS based on separate sources get new LETTER, lvest10a.txt. + + +transcriber: +Dennis McCarthy +261 South Colonial Homes Circle, N.W. +Atlanta, Georgia 30309-1226 + + +We are now trying to release all our books one month in advance +of the official release dates, for time for better editing. + +Please note: neither this list nor its contents are final till +midnight of the last day of the month of any such announcement. +The official release date of all Project Gutenberg Etexts is at +Midnight, Central Time, of the last day of the stated month. A +preliminary version may often be posted for suggestion, comment +and editing by those who wish to do so. To be sure you have an +up to date first edition [xxxxx10x.xxx] please check file sizes +in the first week of the next month. Since our ftp program has +a bug in it that scrambles the date [tried to fix and failed] a +look at the file size will have to do, but we will try to see a +new copy has at least one byte more or less. + + +Information about Project Gutenberg (one page) + +We produce about two million dollars for each hour we work. The +fifty hours is one conservative estimate for how long it we take +to get any etext selected, entered, proofread, edited, copyright +searched and analyzed, the copyright letters written, etc. This +projected audience is one hundred million readers. If our value +per text is nominally estimated at one dollar then we produce $2 +million dollars per hour this year as we release thirty-two text +files per month: or 400 more Etexts in 1996 for a total of 800. +If these reach just 10% of the computerized population, then the +total should reach 80 billion Etexts. We will try add 800 more, +during 1997, but it will take all the effort we can manage to do +the doubling of our library again this year, what with the other +massive requirements it is going to take to get incorporated and +establish something that will have some permanence. + +The Goal of Project Gutenberg is to Give Away One Trillion Etext +Files by the December 31, 2001. [10,000 x 100,000,000=Trillion] +This is ten thousand titles each to one hundred million readers, +which is only 10% of the present number of computer users. 2001 +should have at least twice as many computer users as that, so it +will require us reaching less than 5% of the users in 2001. + + +We need your donations more than ever! + + +All donations should be made to "Project Gutenberg" + + +For these and other matters, please mail to: + +Project Gutenberg +P. O. Box 2782 +Champaign, IL 61825 + +When all other email fails try our Executive Director: +Michael S. Hart <hart@pobox.com> + +We would prefer to send you this information by email +(Internet, Bitnet, Compuserve, ATTMAIL or MCImail). + +****** +If you have an FTP program (or emulator), please +FTP directly to the Project Gutenberg archives: +[Mac users, do NOT point and click. . .type] + +ftp uiarchive.cso.uiuc.edu +login: anonymous +password: your@login +cd etext/etext90 through /etext97 +or cd etext/articles [get suggest gut for more information] +dir [to see files] +get or mget [to get files. . .set bin for zip files] +GET INDEX?00.GUT +for a list of books +and +GET NEW GUT for general information +and +MGET GUT* for newsletters. + +**Information prepared by the Project Gutenberg legal advisor** +(Three Pages) + + +***START**THE SMALL PRINT!**FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS**START*** +Why is this "Small Print!" statement here? You know: lawyers. +They tell us you might sue us if there is something wrong with +your copy of this etext, even if you got it for free from +someone other than us, and even if what's wrong is not our +fault. So, among other things, this "Small Print!" statement +disclaims most of our liability to you. It also tells you how +you can distribute copies of this etext if you want to. + +*BEFORE!* YOU USE OR READ THIS ETEXT +By using or reading any part of this PROJECT GUTENBERG-tm +etext, you indicate that you understand, agree to and accept +this "Small Print!" statement. If you do not, you can receive +a refund of the money (if any) you paid for this etext by +sending a request within 30 days of receiving it to the person +you got it from. If you received this etext on a physical +medium (such as a disk), you must return it with your request. + +ABOUT PROJECT GUTENBERG-TM ETEXTS +This PROJECT GUTENBERG-tm etext, like most PROJECT GUTENBERG- +tm etexts, is a "public domain" work distributed by Professor +Michael S. Hart through the Project Gutenberg (the "Project"). +Among other things, this means that no one owns a United States +copyright on or for this work, so the Project (and you!) can copy +and distribute it in the United States without permission and +without paying copyright royalties. Special rules, set forth +below, apply if you wish to copy and distribute this etext +under the Project's "PROJECT GUTENBERG" trademark. + +To create these etexts, the Project expends considerable +efforts to identify, transcribe and proofread public domain +works. Despite these efforts, the Project's etexts and any +medium they may be on may contain "Defects". Among other +things, Defects may take the form of incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged +disk or other etext medium, a computer virus, or computer +codes that damage or cannot be read by your equipment. + +LIMITED WARRANTY; DISCLAIMER OF DAMAGES +But for the "Right of Replacement or Refund" described below, +[1] the Project (and any other party you may receive this +etext from as a PROJECT GUTENBERG-tm etext) disclaims all +liability to you for damages, costs and expenses, including +legal fees, and [2] YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE OR +UNDER STRICT LIABILITY, OR FOR BREACH OF WARRANTY OR CONTRACT, +INCLUDING BUT NOT LIMITED TO INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE +OR INCIDENTAL DAMAGES, EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE +POSSIBILITY OF SUCH DAMAGES. + +If you discover a Defect in this etext within 90 days of +receiving it, you can receive a refund of the money (if any) +you paid for it by sending an explanatory note within that +time to the person you received it from. If you received it +on a physical medium, you must return it with your note, and +such person may choose to alternatively give you a replacement +copy. If you received it electronically, such person may +choose to alternatively give you a second opportunity to +receive it electronically. + +THIS ETEXT IS OTHERWISE PROVIDED TO YOU "AS-IS". NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, ARE MADE TO YOU AS +TO THE ETEXT OR ANY MEDIUM IT MAY BE ON, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR A +PARTICULAR PURPOSE. + +Some states do not allow disclaimers of implied warranties or +the exclusion or limitation of consequential damages, so the +above disclaimers and exclusions may not apply to you, and you +may have other legal rights. + +INDEMNITY +You will indemnify and hold the Project, its directors, +officers, members and agents harmless from all liability, cost +and expense, including legal fees, that arise directly or +indirectly from any of the following that you do or cause: +[1] distribution of this etext, [2] alteration, modification, +or addition to the etext, or [3] any Defect. + +DISTRIBUTION UNDER "PROJECT GUTENBERG-tm" +You may distribute copies of this etext electronically, or by +disk, book or any other medium if you either delete this +"Small Print!" and all other references to Project Gutenberg, +or: + +[1] Only give exact copies of it. Among other things, this + requires that you do not remove, alter or modify the + etext or this "small print!" statement. You may however, + if you wish, distribute this etext in machine readable + binary, compressed, mark-up, or proprietary form, + including any form resulting from conversion by word pro- + cessing or hypertext software, but only so long as + *EITHER*: + + [*] The etext, when displayed, is clearly readable, and + does *not* contain characters other than those + intended by the author of the work, although tilde + (~), asterisk (*) and underline (_) characters may + be used to convey punctuation intended by the + author, and additional characters may be used to + indicate hypertext links; OR + + [*] The etext may be readily converted by the reader at + no expense into plain ASCII, EBCDIC or equivalent + form by the program that displays the etext (as is + the case, for instance, with most word processors); + OR + + [*] You provide, or agree to also provide on request at + no additional cost, fee or expense, a copy of the + etext in its original plain ASCII form (or in EBCDIC + or other equivalent proprietary form). + +[2] Honor the etext refund and replacement provisions of this + "Small Print!" statement. + +[3] Pay a trademark license fee to the Project of 20% of the + net profits you derive calculated using the method you + already use to calculate your applicable taxes. If you + don't derive profits, no royalty is due. Royalties are + payable to "Project Gutenberg Association within the 60 + days following each date you prepare (or were legally + required to prepare) your annual (or equivalent periodic) + tax return. + +WHAT IF YOU *WANT* TO SEND MONEY EVEN IF YOU DON'T HAVE TO? +The Project gratefully accepts contributions in money, time, +scanning machines, OCR software, public domain etexts, royalty +free copyright licenses, and every other sort of contribution +you can think of. Money should be paid to "Project Gutenberg +Association". + +*END*THE SMALL PRINT! FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS*Ver.04.29.93*END* + + + + + +(Latin Vulgate, Esther) : Liber Esther + + + +This is a complete electronic ASCII text of the Book of Esther from the +Latin Clementine Vulgate, sections translated from the Greek Septuagint +included, with section headers, footnotes, and appendicies. + + + +notes concerning this file: + + +transcriber: +Dennis McCarthy +261 South Colonial Homes Circle, N.W. +Atlanta, Georgia 30309-1226 + + + +Dedicated to the Memory of +Agnes Dorothy [Baxter] Aldridge (1909 November 22 - 1996 April 20) + +1996 December 08 +1997 February 02 (revised) + +Source: + P. Michael Hetzenauer, Ord. Min. Cap. editor. + Biblia Sacra Vulgatae Editionis: + Sixti V Pont. Max. Iussa Recognita et Clemens VIII Auctoritate Edita. + Neo Eboraci et Cincinnati: apud Fr. Pustet & Co. 1914. + + +I have transcribed from this source as accurately as possible for +this e-text, with the following changes: +1) I formatted each verse into a separate line and added the chapter +number to each verse number. In doing this I lost the source's +paragraph structure. +2) I exploded the ligatures for "ae" and "oe" into two characters +rather than one character for each diphthong. +3) I capitalized all of the section headings which were either in +bold or italicized print originally. These sections headings may +not be original to the Vulgate, but then neither are verse numbers. +4) I have included alternate line numbers in the headers to the +sections translated from the Greek Sepuagint version. These +alternate chater/verse numbers correspond to the numbering of these +sections in the New American Bible, which follows the Septuagint +arrangement, rather than the Vulgate arrangement which places all +of those sections at the end. +5) In all references to verses I used a colon to separate the +chapter number and verse number rather than a comma as in the source. +6) I placed the footnote designators in parentheses and re-lettered +them for the whole body of the text. The original recycled to "a" +for each new page. I also arranged the cross reference footnotes +themselves into one chart at the end of the text. +7) I moved the marginal notations into an appendix. + +Please note that some sentence-like sections end with a period, but +the following line does not begin with a capital letter. I recommend +that this format remain. The source's editor seems to have been +quite confident in the propriety of this approach. I have retained +all of the source's capitalization and punctuation except for the +section headers. + +65 is the target line length, but because of the length of many +of the Latin words, my desire not to create "orphan" words, and +a genuine lack of talent on the part of the transcriber for such +matters, the margination is rather ragged. + + + + + +Beginning of this Project Gutenberg Etext of "Liber Esther" + + + + + +LIBER ESTHER. + + + + + +PARS PRIOR. +NARRATIONES PROTOCANONICAE, 1:1-10:3. + + + + +I. PERICULUM IUDAEORUM, 1:1-4:17. + + +1. REGINA VASTHI EICITUR, 1:1-22. + + +1:1 In diebus Assueri, qui regnavit ab India usque Aethiopiam +super centum viginti septem provincias: + +1:2 quando sedit in solio regni sui, Susan civitas regni eius +exordium fuit. + +1:3 Tertio igitur anno imperii sui fecit grande convivium cunctis +principibus, et pueris suis, fortissimis Persarum, et Medorum inclytis, +et praefectis provinciarum coram se, + +1:4 ut ostenderet divitias gloriae regni sui, ac magnitudinem, +atque iactantiam potentiae suae, multo tempore, centum videlicet +et octoginta diebus. + +1:5 Cumque implerentur dies convivii, invitavit omnem populum, +qui inventus est in Susan, a maximo usque ad minimum: et iussit +septem diebus convivium praeparari in vestibulo horti, et nemoris, +quod regio cultu et manu consitum erat. + +1:6 Et pendebant ex omni parte tentoria aerii coloris et carbasini +ac hyacinthini, sustentata funibus byssinis, atque purpureis, +qui eburneis circulis inserti erant, et columnis marmoreis fulciebantur. +Lectuli quoque aurei et argentei, super pavimentum smaragdino et pario +stratum lapide, dispositi erant: quod mira varietate pictura decorabat. + +1:7 Bibebant autem qui invitati erant, aureis poculis, et aliis +atque aliis vasis cibi inferebantur. Vinum quoque, ut magnificentia +regia dignum erat, abundans, et praecipuum ponebatur. + +1:8 Nec erat qui nolentes cogeret ad bibendum, sed sicut rex statuerat, +praeponens mensis singulos de principibus suis ut sumeret unusquisque +quod vellet. + +1:9 Vasthi quoque regina fecit convivium feminarum in palatio, +ubi rex Assuerus manere consueverat. + +1:10 Itaque die septimo, cum rex esset hilarior, et post nimiam +potationem incaluisset mero, praecepit Maumam, et Bazatha, et Harbona, +et Bagatha et Abgatha, et Zethar, et Charchas, septem eunuchis, +qui in conspectu eius ministrabant, + +1:11 ut introducerent reginam Vasthi coram rege, posito super caput +eius diademate, ut ostenderet cunctis populis et principibus +pulchritudinem illius: erat enim pulchra valde. + +1:12 Quae renuit, et ad regis imperium, quod per eunuchos mandaverat, +venire contempsit. Unde iratus rex, et nimio furore succensus, + +1:13 interrogavit sapientes, qui ex more regio semper ei aderant, +et illorum faciebat cuncta consilio, scientium leges, ac iura maiorum: + +(1:14 erant autem primi et proximi, Charsena, et Sethar, et Admatha, +et Tharsis, et Mares, et Marsana, et Mamuchan, septem duces Persarum, +atque Medorum, qui videbant faciem regis, et primi post eum residere +soliti erant) + +1:15 cui sententiae Vasthi regina subiaceret, quae Assueri regis +imperium, quod per eunuchos mandaverat, facere noluisset. + +1:16 Responditque Mamuchan, audiente rege, atque principibus, +Non solum regem laesit regina Vasthi, sed et omnes populos, +et principes, qui sunt in cunctis provinciis regis Assueri. + +1:17 Egredietur enim sermo reginae ad omnes mulieres, ut contemnant +viros suos, et dicant: Rex Assuerus iussit ut regina Vasthi intraret +ad eum, et illa noluit. + +1:18 Atque hoc exemplo omnes principum coniuges Persarum atque Medorum, +parvipendent imperia maritorum: unde regis iusta est indignatio. + +1:19 Si tibi placet, egrediatur edictum a facie tua, et scribatur +iuxta legem Persarum atque Medorum, quam praeteriri illicitum est, +ut nequaquam ultra Vasthi ingrediatur ad regem, sed regnum illius, +altera, quae melior est illa, accipiat. + +1:20 Et hoc in omne (quod latissimum est) provinciarum tuarum +divulgetur imperium, et cunctae uxores tam maiorum, quam minorum +deferant maritis suis honorem. + +1:21 placuit consilium eius regi, et principibus: fecitque rex iuxta +consilium Mamuchan, + +1:22 et misit epistolas ad universas provincias regni sui, ut quaeque +gens audire et legere poterat, diversis linguis et litteris, esse viros +principes ac maiores in domibus suis: et hoc per cunctos populos divulgari. + + + +2. ESTHER ELIGITUR REGINA, 2:1-18. + + +2:1 His ita gestis, postquam regis Assueri indignatio deferbuerat, +recordatus est Vasthi, et quae fecisset, vel quae passa esset: + +2:2 dixeruntque pueri regis, ac ministri eius: Quaerantur regi +puellae virgines ac speciosae, + +2:3 et mittantur qui considerent per universas provincias puellas +speciosas et virgines: et adducant eas ad civitatem Susan, et tradant +eas in domum feminarum sub manu Egei eunuchi, qui est praepositus +et custos mulierum regiarum: et accipiant mundum muliebrem, et cetera +ad usus necessaria. + +2:4 Et quaecumque inter omnes oculis regis placuerit, ipsa regnet +pro Vasthi. Placuit sermo regi: et ita, ut suggesserant, iussit fieri. + +2:5 Erat vir Iudaeus in Susan civitate, vocabulo Mardochaeus +filius Iair, filii Semei, filii Cis, de stirpe Iemini, + +2:6 (a) qui translatus fuerat de Ierusalem eo tempore, quo Iechoniam +regem Iuda Nabuchodonosor rex Babylonis transtulerat, + +2:7 qui fuit nutritius filiae fratris sui Edissae, quae altero +nomine vocabatur Esther: et utrumque parentem amiserat: pulchra nimis, +et decora facie. Mortuisque patre eius ac matre, Mardochaeus sibi eam +adoptavit in filiam. + +2:8 Cumque percrebruisset regis imperium, et iuxta mandatum illius +multae pulchrae virgines adducerentur Susan, et Egeo traderentur +Eunucho; Esther quoque inter ceteras puellas ei tradita est, +ut servaretur in numero feminarum. + +2:9 Quae placuit ei, et invenit gratiam in conspectu illius. +Et praecepit eunucho, ut acceleraret mundum muliebrem, et traderet +ei partes suas, et septem puellas speciosissimas de domo regis, +et tam ipsam, quam pedissequas eius ornaret atque excoleret. + +2:10 Quae noluit indicare ei populum et patriam suam: +Mardochaeus enim praeceperat ei, ut de hac re omnino reticeret: + +2:11 qui deambulabat quotidie ante vestibulum domus, in qua electae +virgines servabantur, curam agens salutis Esther, et scire volens +quid ei accideret. + +2:12 Cum autem venisset tempus singularum per ordinem puellarum, +ut intrarent ad regem, expletis omnibus, quae ad cultum muliebrem +pertinebant, mensis duodecimus vertebatur: ita dumtaxat, ut sex +mensibus oleo ungerentur myrrhino, et aliis sex quibusdam pigmentis +et aromatibus uterentur. + +2:13 Ingredientesque ad regem, quidquid postulassent ad ornatum +pertinens, accipiebant: et ut eis placuerat, compositae de triclinio +feminarum ad regis cubiculum transibant. + +2:14 Et quae intraverat vespere, egrediebatur mane, atque inde in +secundas aedes deducebatur, quae sub manu Susagazi eunuchi erant, +qui concubinis regis praesidebat: nec habebat potestatem ad regem +ultra redeundi, nisi voluisset rex, et eam venire iussisset ex nomine. + +2:15 Evoluto autem tempore per ordinem, instabat dies, quo Esther +filia Abihail fratris Mardochaei, quam sibi adoptaverat in filiam, +deberet intrare ad regem. Quae non quaesivit muliebrem cultum, +sed quaecumque voluit Egeus eunuchus custos virginum, haec ei ad +ornatum dedit. Erat enim formosa valde, et incredibili pulchritudine, +omnium oculis gratiosa et amabilis videbatur. + +2:16 Ducta est itaque ad cubiculum regis Assueri mense decimo, +qui vocatur Tebeth, septimo anno regni eius. + +2:17 Et adamavit eam rex plus quam omnes mulieres, habuitque gratiam +et misericordiam coram eo super omnes mulieres, et posuit diadema +regni in capite eius, fecitque eam regnare in loco Vasthi. + +2:18 Et iussit convivium praeparari permagnificum cunctis principibus, +et servis suis pro coniunctione, et nuptiis Esther. Et dedit requiem +universis provinciis, ac dona largitus est iuxta magnificentiam principalem. + + + +3. MARDOCHAEUS CONIURATIONEM IANITORUM PATEFACIT, 2:19-23. + + +2:19 Cumque secundo quaererentur virgines et congregarentur, +Mardochaeus manebat ad ianuam regis: + +2:20 necdum prodiderat Esther patriam, et populum suum, iuxta +mandatum eius. Quidquid enim ille praecipiebat, observabat Esther: +et ita cuncta faciebat ut eo tempore solita erat, quo eam +parvulam nutriebat. + +2:21 Eo igitur tempore, quo Mardochaeus ad regis ianuam morabatur, +irati sunt Bagathan, et Thares duo eunuchi regis, qui ianitores erant, +et in primo palatii limine praesidebant: volueruntque insurgere +in regem, et occidere eum. + +2:22 Quod Mardochaeum non latuit, statimque nunciavit reginae Esther: +et illa regi ex nomine Mardochaei, qui ad se rem detulerat. + +2:23 Quaesitum est, et inventum: et appensus est uterque eorum +in patibulo. Mandatumque est historiis, et annalibus traditum +coram rege. + + + +4. AMAN POPULUM IUDAEORUM PERDERE VULT, 3:1-15. + + +3:1 Post haec rex Assuerus exaltavit Aman filium Amadathi, qui erat +de stirpe Agag: et posuit solium eius super omnes principes, quos habebat. + +3:2 Cunctique servi regis, qui in foribus palatii versabantur, +flectebant genua, et adorabant Aman: sic enim praeceperat eis imperator. +solus Mardochaeus non flectebat genu, neque adorabat eum. + +3:3 Cui dixerunt pueri regis, qui ad fores palatii praesidebant: +Cur praeter ceteros non observas mandatum regis? + +3:4 Cumque hoc crebrius dicerent, et ille nollet audire, +nunciaverunt Aman, scire cupientes utrum perseveraret in sententia: +dixerat enim eis se esse Iudaeum. + +3:5 Quod cum audisset Aman, et experimento probasset quod Mardochaeus +non flecteret sibi genu, nec se adoraret, iratus est valde, + +3:6 et pro nihilo duxit in unum Mardochaeum mittere manus suas: +audierat enim quod esset gentis Iudaeae. magisque voluit omnem Iudaeorum, +qui erant in regno Assueri, perdere nationem. + +3:7 Mense primo (cuius vocabulum est Nisan) anno duodecimo regni Assueri, +missa est sors in urnam, quae Hebraice dicitur phur, coram Aman, +quo die et quo mense gens Iudaeorum deberet interfici: et exivit +mensis duodecimus, qui vocatur Adar. + +3:8 Dixitque Aman regi Assuero: Est populus per omnes provincias +regni tui dispersus, et a se mutuo separatus, novis utens legibus +et ceremoniis, insuper et regis scita contemnens. Et optime +nosti quod non expediat regno tuo ut insolescat per licentiam. + +3:9 si tibi placet, decerne, ut pereat, et decem millia talentorum +appendam arcariis gazae tuae. + +3:10 Tulit ergo rex annulum, quo utebatur, de manu sua, et dedit +eum Aman filio Amadathi de progenie Agag, hosti Iudaeorum, + +3:11 dixitque ad eum: Argentum, quod tu polliceris, tuum sit. +de populo age quod tibi placet. + +3:12 Vocatique sunt scribae regis mense primo Nisan, tertiadecima +die eiusdem mensis: et scriptum est, ut iusserat Aman, ad omnes +satrapas regis, et iudices provinciarum, diversarumque gentium, +ut quaeque gens legere poterat, et audire pro varietate linguarum +ex nomine regis Assueri: et litterae signatae ipsius annulo, + +3:13 missae sunt per cursores regis ad universas provincias ut +occiderent atque delerent omnes Iudaeos, a puero usque ad senem, +parvulos, et mulieres, uno die, hoc est tertiodecimo mensis duodecimi, +qui vocatur Adar, et bona eorum diriperent. + +3:14 Summa autem epistolarum haec fuit, ut omnes provinciae scirent, +et pararent se ad praedictam diem. + +3:15 Festinabant cursores, qui missi erant, regis imperium explere. +Statimque in Susan pependit edictum, rege et Aman celebrante convivium, +et cunctis Iudaeis, qui in urbe erant, flentibus. + + + +5. MARDOCHAEUS REGINAM INVOCAT, 4:1-17. + + +4:1 Quae cum audisset Mardochaeus, scidit vestimenta sua, et indutus +est sacco, spargens cinerem capiti: et in platea mediae civitatis +voce magna clamabat, ostendens amaritudinem animi sui, + +4:2 et hoc eiulatu usque ad fores palatii gradiens. Non enim erat +licitum indutum sacco aulam regis intrare. + +4:3 In omnibus quoque provinciis, oppidis, ac locis, ad quae crudele +regis dogma pervenerat, planctus ingens erat apud Iudaeos, ieiunium, +ululatus, et fletus, sacco et cinere multis pro strato utentibus. + +4:4 Ingressae autem sunt puellae Esther et eunuchi, nunciaveruntque ei. +Quod audiens consternata est: et vestem misit, ut ablato sacco +induerent eum: quam accipere noluit. + +4:5 Accitoque Athach eunucho, quem rex ministrum ei dederat, +praecepit ei ut iret ad Mardochaeum, et disceret ab eo cur hoc faceret. + +4:6 Egressusque Athach, ivit ad Mardochaeum stantem in platea civitatis, +ante ostium palatii: + +4:7 qui indicavit ei omnia, quae acciderant, quo modo Aman promisisset, +ut in thesauros regis pro Iudaeorum nece inferret argentum. + +4:8 exemplar quoque edicti, quod pendebat in Susan, dedit ei, +ut reginae ostenderet, et moneret eam, ut intraret ad regem, +et deprecaretur eum pro populo suo. + +4:9 Regressus Athach, nunciavit Esther omnia, quae Mardochaeus dixerat. + +4:10 Quae repondit ei, et iussit ut diceret Mardochaeo: + +4:11 Omnes servi regis, et cunctae, quae sub ditione eius sunt, +norunt provinciae, quod sive vir, sive mulier non vocatus, +interius atrium regis intraverit, absque ulla cunctatione statim +interficiatur: nisi forte rex auream virgam ad eum tetenderit pro +signo clementiae, atque ita possit vivere. Ego igitur quo modo ad +regem intrare potero, quae triginta iam diebus non sum vocata ad eum? + +4:12 Quod cum audisset Mardochaeus, + +4:13 rursum mandavit Esther, dicens: Ne putes quod animam tuam +tantum liberes, quia in domo regis es prae cunctis Iudaeis: + +4:14 si enim nunc silueris, per aliam occasionem liberabuntur Iudaei: +et tu, et domus patris tui peribitis. Et quis novit utrum idcirco ad +regnum veneris, ut in tali tempore parareris? + +4:15 Rursumque Esther haec Mardochaeo verba mandavit: + +4:16 Vade et congrega omnes Iudaeos, quos in Susan repereris, +et orate pro me. Non comedatis, et non bibatis tribus diebus, +et tribus noctibus: et ego cum ancillis meis similiter ieiunabo, +et tunc ingrediar ad regem contra legem faciens, non vocata, +tradensque me morti et periculo. + +4:17 Ivit itaque Mardochaeus, et fecit omnia, quae ei Esther praeceperat. + + + +II. SALUS IUDAEORUM, 5:1-10:3. + + +1. ESTHER A XERXE BENIGNE SUSCIPITUR, 5:1-8. + + +5:1 Die autem tertio induta est Esther regalibus vestimentis, +et stetit in atrio domus regiae, quod erat interius, contra +basilicam regis: at ille sedebat super solium suum in consistorio +palatii contra ostium domus. + +5:2 Cumque vidisset Esther reginam stantem, placuit oculis eius, +et extendit contra eam virgam auream, quam tenebat manu: +Quae accedens, osculata est summitatem virgae eius: + +5:3 Dixitque ad eam rex: Quid vis Esther regina? quae est petitio tua? +etiam si dimidiam partem regni petieris, dabitur tibi. + +5:4 At illa respondit: Si regi placet, obsecro ut venias ad me hodie, +et Aman tecum ad convivium, quod paravi. + +5:5 Statimque Rex, Vocate, inquit, cito Aman ut Esther obediat voluntati. +Venerunt itaque rex et Aman ad convivium, quod eis regina paraverat. + +5:6 Dixitque ei rex, postquam vinum biberat abundanter: Quid petis +ut detur tibi? et pro qua re postulas? etiam si dimidiam partem +regni mei petieris, impetrabis. + +5:7 Cui respondit Esther: Petitio mea, et preces sunt istae: + +5:8 Si inveni in conspectu regis gratiam, et si regi placet ut det +mihi quod postulo, et meam impleat petitionem: veniat rex et Aman +ad convivium quod paravi eis, et cras aperiam regi voluntatem meam. + + + +2. AMAN PRO MARDOCHAEO PATIBULUM PARAT, 5:9-14. + + +5:9 Egressus est itaque illo die Aman laetus et alacer. +Cumque vidisset Mardochaeum sedentem ante fores palatii, +et non solum non assurrexisse sibi, sed nec motum quidem +de loco sessionis suae, indignatus est valde: + +5:10 et dissimulata ira, reversus in domum suam, convocavit ad se +amicos suos, et Zares uxorem suam: + +5:11 et exposuit illis magnitudinem divitiarum suarum, +filiorumque turbam, et quanta eum gloria super omnes principes +et servos suos rex elevasset. + +5:12 Et post haec ait: Regina quoque Esther nullum alium vocavit +ad convivium cum rege, praeter me: apud quam etiam cras cum rege +pransurus sum. + +5:13 Et cum haec omnia habeam, nihil me habere puto, quamdiu videro +Mardochaeum Iudaeum sedentem ante fores regias. + +5:14 Responderuntque ei Zales uxor eius, et ceteri amici: +Iube parari excelsam trabem, habentem altitudinis quinquaginta cubitos, +et dic mane regi ut appendatur super eam Mardochaeus, +et sic ibis cum rege laetus ad convivium. Placuit ei consilium, +et iussit excelsam parari crucem. + + + +3. MARDOCHAEUS A REGE HONORATUR, 6:1-13. + + +6:1 Noctem illam duxit rex insomnem, iussitque sibi afferri historias +et annales priorum temporum. Quae cum illo praesente legerentur, + +6:2 ventum est ad illum locum ubi scriptum erat quo modo nunciasset +Mardochaeus insidias Bagathan, et Thares eunuchorum, regem Assuerum +iugulare cupientium. + +6:3 Quod cum audisset rex, ait: Quid pro hac fide honoris ac praemii +Mardochaeus consecutus est? Dixerunt ei servi illius ac ministri: +Nihil omnino mercedis accepit. + +6:4 Statimque rex, Quis est, inquit, in atrio? Aman quippe interius +atrium domus regiae intraverat, ut suggereret regi, et iuberet +Mardochaeum affigi patibulo, quod ei fuerat praeparatum. + +6:5 Responderunt pueri: Aman stat in atrio. Dixitque rex: Ingrediatur. + +6:6 Cumque esset ingressus, ait illi: Quid debet fieri viro, quem rex +honorare desiderat? Cogitans autem in corde suo Aman, et reputans +quod nullum alium rex, nisi se, vellet honorare, + +6:7 respondit: Homo, quem rex honorare cupit, + +6:8 debet indui vestibus regiis, et imponi super equum, qui de sella +regis est, et accipere regium diadema super caput suum, + +6:9 et primus de regiis principibus, ac tyrannis teneat equum eius, +et per plateam civitatis incedens clamet, et dicat: Sic honorabitur, +quemcumque voluerit rex honorare. + +6:10 Dixitque ei rex: Festina, et sumpta stola et equo, fac, ut locutus es, +Mardochaeo Iudaeo, qui sedet ante fores palatii. Cave ne quidquam de his, +quae locutus es, praetermittas. + +6:11 Tulit itaque Aman stolam et equum, indutumque Mardochaeum in +platea civitatis, et impositum equo praecedebat, atque clamabat: +Hoc honore condignus est, quemcumque rex voluerit honorare. + +6:12 Reversusque est Mardochaeus ad ianuam palatii: et Aman festinavit +ire in domum suam, lugens et operto capite: + +6:13 narravitque Zares uxori suae, et amicis omnia quae evenissent sibi. +Cui responderunt sapientes, quos habebat in consilio, et uxor eius: +Si de semine Iudaeorum est Mardochaeus, ante quem cadere coepisti, +non poteris ei resistere, sed cades in conspectu eius. + + + +4. AMAN SUSPENDITUR ET MARDOCHAEUS PROMOVETUR, 6:14-8:2. + + +6:14 Adhuc illis loquentibus, venerunt eunuchi regis, et cito eum +ad convivium, quod regina paraverat, pergere compulerunt. + +7:1 Intravit itaque rex et Aman, ut biberent cum regina. + +7:2 Dixitque ei rex etiam secunda die, postquam vino incaluerat: +Quae est petitio tua Esther ut detur tibi? et quid vis fieri? +etiam si dimidiam partem regni mei petieris, impetrabis. + +7:3 Ad quem illa respondit: Si inveni gratiam in oculis tuis o rex, +et si tibi placet, dona mihi animam meam pro qua rogo, et populum +meum pro quo obsecro. + +7:4 Traditi enim sumus ego et populus meus, ut conteramur, iugulemur, +et pereamus. Atque utinam in servos et famulas venderemur: +esset tolerabile malum, et gemens tacerem: nunc autem hostis noster est, +cuius crudelitas redundat in regem. + +7:5 Respondensque rex Assuerus ait: Quis est iste, et cuius potentiae, +ut haec audeat facere? + +7:6 Dixitque Esther: Hostis et inimicus noster pessimus iste est Aman. +Quod ille audiens, illico obstupuit, vultum regis ac reginae ferre +non sustinens. + +7:7 Rex autem iratus surrexit, et de loco convivii intravit in +hortum arboribus consitum. Aman quoque surrexit ut rogaret Esther +reginam pro anima sua, intellexit enim a rege sibi paratum malum. + +7:8 Qui cum reversus esset de horto nemoribus consito, et intrasset +convivii locum, reperit Aman super lectulum corruisse, in quo +iacebat Esther, et ait: Etiam reginam vult opprimere, me praesente, +in domo mea. Necdum verbum de ore regis exierat, et statim operuerunt +faciem eius. + +7:9 Dixitque Harbona, unus de eunuchis, qui stabant in ministerio regis: +En lignum, quod paraverat Mardochaeo, qui locutus est pro rege, +stat in domo Aman, habens altitudinis quinquaginta cubitos. +Cui dixit rex: Appendite eum in eo. + +7:10 Suspensus est itaque Aman in patibulo quod paraverat Mardochaeo: +et regis ira quievit. + +8:1 Die illo dedit rex Assuerus Esther reginae domum Aman +adversarii Iudaeorum, et Mardochaeus ingressus est ante faciem regis. +Confessa est enim ei Esther quod esset patruus suus. + +8:2 Tulitque rex annulum, quem ab Aman recipi iusserat, et tradidit +Mardochaeo. Esther autem constituit Mardochaeum super domum suam. + + + +5. EDICTUM EDICTO REPELLITUR, 8:3-17. + + +8:3 Nec his contenta, procidit ad pedes regis, flevitque et locuta +ad eum oravit ut malitiam Aman Agagitae, et machinationes eius pessimas, +quas excogitaverat contra Iudaeos, iuberet irritas fieri. + +8:4 At ille ex more sceptrum aureum protendit manu, quo signum +clementiae monstrabatur: illaque consurgens stetit ante eum, + +8:5 et ait: Si placet regi, et si inveni gratiam in oculis eius, +et deprecatio mea non ei videtur esse contraria, obsecro, ut novis +epistolis, veteres Aman litterae, insidiatoris et hostis Iudaeorum, +quibus eos in cunctis regis provinciis perire praeceperat, corrigantur. + +8:6 Quo modo enim potero sustinere necem et interfectionem populi mei? + +8:7 Responditque rex Assuerus Esther reginae, et Mardochaeo Iudaeo: +Domum Aman concessi Esther, et ipsum iussi affigi cruci, quia ausus +est manum mittere in Iudaeos. + +8:8 Scribite ergo Iudaeis, sicut vobis placet, regis nomine, +signantes litteras annulo meo. Haec enim consuetudo erat, +ut epistolis, quae ex regis nomine mittebantur, et illius annulo +signatae erant, nemo auderet contradicere. + +8:9 Accitisque scribis et librariis regis (erat autem tempus tertii +mensis, qui appellatur Siban) vigesima et tertia die illius scriptae +sunt epistolae, ut Mardochaeus voluerat, ad Iudaeos, et ad principes, +procuratoresque et iudices, qui centum vigintiseptem provinciis ab +India usque ad Aethiopiam praesidebant: provinciae atque provinciae, +populo et populo iuxta linguas et litteras suas, et Iudaeis, +prout legere poterant, et audire. + +8:10 Ipsaeque epistolae, quae regis nomine mittebantur, annulo ipsius +obsignatae sunt, et missae per veredarios: qui per omnes provincias +discurrentes, veteres litteras novis nunciis praevenirent. + +8:11 Quibus imperavit rex, ut convenirent Iudaeos per singulas civitates, +et in unum praeciperent congregari ut starent pro animabus suis, +et omnes inimicos suos cum coniugibus ac liberis et universis domibus, +interficerent atque delerent, et spolia eorum diriperent. + +8:12 Et constituta est per omnes provincias una ultionis dies, +id est tertiadecima mensis duodecimi Adar. + +8:13 Summaque epistolae haec fuit, ut in omnibus terris ac populis, +qui regis Assueri subiacebant imperio, notum fieret, paratos esse +Iudaeos ad capiendam vindictam de hostibus suis. + +8:14 Egressique sunt veredarii celeres nuncia perferentes, +et edictum regis pependit in Susan. + +8:15 Mardochaeus autem de palatio, et de conspectu regis egrediens, +fulgebat vestibus regiis, hyacinthinis videlicet et aeriis, +coronam auream portans in capite, et amictus serico pallio atque purpureo. +Omnisque civitas exultavit, atque laetata est. + +8:16 Iudaeis autem nova lux oriri visa est, gaudium, honor, et tripudium. + +8:17 Apud omnes populos, urbes, atque provincias, quocumque regis +iussa veniebant, mira exultatio, epulae atque convivia, et festus dies: +in tantum ut plures alterius gentis et sectae eorum religioni et ceremoniis +iungerentur. Grandis enim cunctos Iudaici nominis terror invaserat. + + + +6. IUDAEI AB INIMICIS SE VINDICANT, 9:1-19. + + +9:1 Igitur duodecimi mensis, quem Adar vocari ante iam diximus, +tertiadecima die, quando cunctis Iudaeis interfectio parabatur, +et hostes eorum inhiabant sanguini, versa vice Iudaei superiores +esse coeperunt, et se de adversariis vindicare. + +9:2 Congregatique sunt per singulas civitates, oppida, et loca ut +extenderent manum contra inimicos, et persecutores suos. +Nullusque ausus est resistere, eo quod omnes populos magnitudinis +eorum formido penetrarat. + +9:3 Nam et provinciarum indices, et duces, et procuratores, +omnisque dignitas, quae singulis locis ac operibus praeerat, +extollebant Iudaeos timore Mardochaei: + +9:4 quem principem esse palatii, et plurimum posse cognoverant: +fama quoque nominis eius crescebat quotidie, et per cunctorum ora volitabat. + +9:5 Itaque percusserunt Iudaei inimicos suos plaga magna, +et occiderunt eos, reddentes eis quod sibi paraverant facere: + +9:6 in tantum ut etiam in Susan quingentos viros interficerent, +extra decem filios Aman Agagitae hostis Iudaeorum: quorum ista sunt nomina: + +9:7 Pharsandatha, et Delphon, et Esphatha, + +9:8 et Phoratha, et Adalia, et Aridatha, + +9:9 et Phermesta et Arisai, et Aridai, et Iezatha. + +9:10 Quos cum occidissent, praedas de substantiis eorum tangere noluerunt. + +9:11 Statimque numerus eorum, qui occisi erant in Susan, +ad regem relatus est. + +9:12 Qui dixit reginae: In urbe Susan interfecerunt Iudaei +quingentos viros, et alios decem filios Aman: quantam putas eos +exercere caedem in universis provinciis? Quid ultra postulas, +et quid vis ut fieri iubeam? + +9:13 Cui illa respondit: Si regi placet, detur potestas Iudaeis, +ut sicut fecerunt hodie in Susan, sic et cras faciant, et decem +filii Aman in patibulis suspendantur. + +9:14 Praecepitque rex ut ita fieret. Statimque in Susan pependit edictum, +et decem filii Aman suspensi sunt. + +9:15 Congregatis Iudaeis quartadecima die mensis Adar, interfecti sunt +in Susan trecenti viri: nec eorum ab illis direpta substantia est. + +9:16 Sed et per omnes provincias, quae ditioni regis subiacebant, +pro animabus suis steterunt Iudaei, interfectis hostibus ac +persecutoribus suis: in tantum ut septuagintaquinque millia occisorum +implerentur, et nullus de substantiis eorum quidquam contingeret. + +9:17 Dies autem tertiusdecimus mensis Adar primus apud omnes +interfectionis fuit, et quartadecima die caedere desierunt. +Quem constituerunt esse sollemnem, ut in eo omni tempore deinceps +vacarent epulis, gaudio atque conviviis. + +9:18 At hi, qui in urbe Susan caedem exercuerant, tertiodecimo +et quartodecimo die eiusdem mensis in caede versati sunt: +quintodecimo autem die percutere desierunt. Et idcirco eundem diem +constituerunt sollemnem epularum atque laetitiae. + +9:19 Hi vero Iudaei, qui in oppidis non muratis ac villis morabantur, +quartumdecimum diem mensis Adar conviviorum et gaudii decreverunt, +ita ut exultent in eo, et mittant sibi mutuo partes epularum et ciborum. + + + +7. CELEBRATIO FESTI PHURIM SANCITUR, 9:20-32. + + +9:20 Scripsit itaque Mardochaeus omnia haec, et litteris comprehensa +misit ad Iudaeos, qui in omnibus regis provinciis morabantur, +tam in vicino positis, quam procul, + +9:21 ut quartamdecimam et quintamdecimam diem mensis Adar pro festis +susciperent, et revertente semper anno sollemni celebrarent honore: + +9:22 quia in ipsis diebus se ulti sunt Iudaei de inimicis suis, +et luctus atque tristitia in hilaritatem gaudiumque conversa sunt, +essentque dies isti epularum atque laetitiae, et mitterent sibi +invicem ciborum partes, et pauperibus munuscula largirentur. + +9:23 Susceperuntque Iudaei in sollemnem ritum cuncta quae eo tempore +facere coeperant, et quae Mardochaeus litteris facienda mandaverat. + +9:24 Aman enim, filius Amadathi stirpis Agag, hostis et adversarius +Iudaeorum, cogitavit contra eos malum, ut occideret illos, +atque deleret: et misit phur, quod nostra lingua vertitur in sortem. + +9:25 Et postea ingressa est Esther ad regem, obsecrans ut conatus eius, +litteris regis irriti fierent: et malum, quod contra Iudaeos cogitaverat, +reverteretur in caput eius. Denique et ipsum et filios eius +affixerunt cruci, + +9:26 atque ex illo tempore dies isti appellati sunt phurim, id est sortium: +eo quod phur, id est sors, in urnam missa fuerit. Et cuncta, +quae gesta sunt, epistolae, id est libri huius volumine continentur: + +9:27 quaeque sustinuerunt, et quae deinceps immutata sunt, +susceperunt Iudaei super se et semen suum, et super cunctos, +qui religioni eorum voluerunt copulari, ut nulli liceat duos +hos dies absque sollemnitate transigere: quos scriptura testatur, +et certa expetunt tempora, annis sibi iugiter succedentibus. + +9:28 Isti sunt dies, quos nulla umquam delebit oblivio: et per +singulas generationes cunctae in toto orbe provinciae celebrabunt: +nec est ulla civitas, in qua dies phurim, id est sortium, non observentur +a Iudaeis, et ab eorum progenie, quae his ceremoniis obligata est. + +9:29 Scripseruntque Esther regina filia Abihail, et Mardochaeus +Iudaeus etiam secundam epistolam, ut omni studio dies ista sollemnis +sanciretur in posterum. + +9:30 et miserunt ad omnes Iudaeos, qui in centum viginti septem +provinciis regis Assueri versabantur, ut haberent pacem, +et susciperent veritatem, + +9:31 observantes Dies sortium, et suo tempore cum gaudio celebrarent: +sicut constituerant Mardochaeus et Esther, et illi observanda +susceperunt a se, et a semine suo ieiunia, et clamores, et Sortium dies, + +9:32 et omnia, quae libri huius, qui vocatur Esther, historia continentur. + + + +8. SUMMA DIGNITAS MARDOCHAEI, 10:1-3. + + +10:1 Rex vero Assuerus omnem terram, et cunctas maris insulas +fecit tributarias: + +10:2 cuius fortitudo et imperium, et dignitas atque sublimitas, +qua exaltavit Mardochaeum, scripta sunt in libris Medorum, atque Persarum: + +10:3 et quomodo Mardochaeus Iudaici generis secundus a rege Assuero fuerit: +et magnus apud Iudaeos et acceptabilis plebi fratrum suorum, quaerens +bona populo suo, et loquens ea, quae ad pacem seminis sui pertinerent. + + + + + +PARS ALTERA. +SUPPLEMENTA DEUTEROCANONICA, 10:4-16:24. + + + + +1. FINIS LIBRI, 10:4-11:1 [F:1-11]. + +QUAE HABENTUR IN HEBRAEO, PLENA FIDE EXPRESSI. HAEC AUTEM, +QUAE SEQUUNTUR, SCRIPTA REPERI IN EDITIONE VULGATA, QUAE GRAECORUM +LINGUA ET LITTERIS CONTINENTUR: ET INTERIM POST FINEM LIBRI HOC +CAPITULUM FEREBATUR: QUOD IUXTA CONSUETUDINEM NOSTRAM OBELO, +ID EST VERU PRAENOTAVIMUS. + + +10:4 Dixitque Mardochaeus: A Deo facta sunt ista. + +10:5 Recordatus sum somnii, quod videram, haec eadem significantis: +nec eorum quidquam irritum fuit. + +10:6 Parvus fons, qui crevit in fluvium, et in lucem, solemque +conversus est, et in aquas plurimas redundavit: Esther est, quam rex +accepit uxorem, et voluit esse reginam. + +10:7 Duo autem dracones: ego sum, et Aman. + +10:8 Gentes, quae convenerant: hi sunt, qui conati sunt delere +nomen Iudaeorum. + +10:9 Gens autem mea: Israel est, quae clamavit ad Dominum, et salvum +fecit Dominus populum suum: liberavitque nos ab omnibus malis, +et fecit signa magna atque portenta inter Gentes: + +10:10 et duas sortes esse praecepit, unam Populi Dei, et alteram +cunctarum Gentium. + +10:11 Venitque utraque sors in statutum ex illo iam tempore diem +coram Deo universis gentibus: + +10:12 et recordatus est Dominus populi sui, ac misertus est hereditatis suae. + +10:13 Et observabuntur dies isti in mense Adar quartadecima, +et quintadecima die eiusdem mensis, cum omni studio, et gaudio +in unum coetum populi congregati, in cunctas deinceps generationes +populi Israel. + +11:1 Anno quarto regnantibus Ptolemaeo, et Cleopatra, attulerunt +Dosithaeus, qui se Sacerdotem, et Levitici generis ferebat, +et Ptolemaeus filius eius hanc epistolam phurim, quam dixerunt +interpretatum esse Lysimachum Ptolemaei filium in Ierusalem. + + + +2. INITIUM LIBRI, 11:2-12:6a [A:1-17]. + +HOC QUOQUE PRINCIPIUM ERAT IN EDITIONE VULGATA, QUOD NEC IN HEBRAEO, +NEC APUD ULLUM FERTUR INTERPRETUM. + + +11:2 Anno secundo, regnante Artaxerxe maximo, prima die mensis Nisan, +vidit somnium Mardochaeus filius Iairi, filii Semei, filii Cis, +de tribu Beniamin: + +11:3 homo Iudaeus, qui habitabat in urbe Susis, vir magnus, +et inter primos aulae regiae. + +11:4 (b) Erat autem de eo numero captivorum, quos transtulerat +Nabuchodonosor rex Babylonis de Ierusalem cum Ieconia rege Iuda: + +11:5 et hoc eius somnium fuit: Apparuerunt voces, et tumultus, +et tonitrua, et terraemotus, et conturbatio super terram: + +11:6 et ecce duo dracones magni, paratique contra se in praelium. + +11:7 Ad quorum clamorem cunctae concitatae sunt nationes, +ut pugnarent contra gentem iustorum. + +11:8 Fuitque dies illa tenebrarum et discriminis, tribulationis +et angustiae, et ingens formido super terram. + +11:9 Conturbataque est gens iustorum timentium mala sua, +et praeparata ad mortem. + +11:10 Clamaveruntque ad Deum: et illis vociferantibus, fons parvus +crevit in fluvium maximum, et in aquas plurimas redundavit. + +11:11 Lux et sol ortus est, et humiles exaltati sunt, +et devoraverunt inclytos. + +11:12 Quod cum vidisset Mardochaeus, et surrexisset de strato, +cogitabat quid Deus facere vellet: et fixum habebat in animo, +scire cupiens quid significaret somnium. + +12:1 Morabatur (c) autem eo tempore in aula regis cum Bagatha et Thara +eunuchis regis, qui ianitores erant palatii. + +12:2 Cumque intellexisset cogitationes eorum, et curas diligentius +pervidisset, didicit quod conarentur in regem Artaxerxem manus mittere, +et nunciavit super eo regi. + +12:3 Qui de utroque, habita quaestione, confessos iussit duci ad mortem. + +12:4 Rex autem quod gestum erat, scripsit in commentariis: +sed et Mardochaeus rei memoriam litteris tradidit. + +12:5 Praecepitque ei rex, ut in aula palatii moraretur, +datis ei pro delatione muneribus. + +12:6a Aman vero filius Amadathi bugaeus erat gloriosissimus coram rege, +et voluit nocere Mardochaeo, et populo eius pro duobus eunuchis regis, +qui fuerant interfecti. + +HUCUSQUE PROOEMIUM. + + + +3. AD 3:14 SUPPLEMENTUM, 12:6b-13:7 [B:1a-7]. + +QUAE SEQUUTUR, IN EO LOCO POSITA ERANT, UBI SCRIPTUM EST IN VOLUMINE, +Et diripuerunt bona, vel substantias eorum. QUAE IN SOLA VULGATA +EDITIONE REPERIMUS. + + +12:6b Epistolae autem hoc exemplar fuit. + +13:1 Rex maximus Artaxerxes ab India usque Aethiopiam centum +vigintiseptem provinciarum principibus, et ducibus, qui eius +imperio subiecti sunt, salutem. + +13:2 Cum plurimis gentibus imperarem, et universum orbem meae +ditioni subiugassem, volui nequaquam abuti potentiae magnitudine, +sed clementia et lenitate gubernare subiectos, ut absque ullo terrore +vitam silentio transigentes, optata cunctis mortalibus pace fruerentur. + +13:3 Quaerente autem me a consiliariis meis quomodo posset hoc impleri, +unus qui sapientia et fide ceteros praecellebat, et erat post regem +secundus, Aman nomine, + +13:4 indicavit mihi in toto orbe terrarum populum esse dispersum, +qui novis uteretur legibus, et contra omnium Gentium consuetudinem +faciens, Regum iussa contemneret, et universarum concordiam nationum +sua dissensione violaret. + +13:5 Quod cum didicissemus, videntes unam gentem rebellem adversus +omne hominum genus perversis uti legibus, nostrisque iussionibus contraire, +et turbare subiectarum nobis provinciarum pacem atque concordiam, + +13:6 iussimus ut quoscumque Aman, qui omnibus provinciis praepositus est, +et secundus a rege, et quem patris loco colimus, monstraverit, +cum coniugibus ac liberis deleantur ab inimicis suis, nullusque eorum +misereatur, quartadecima die duodecimi mensis Adar anni praesentis: + +13:7 ut nefarii homines uno die ad inferos descendentes, +reddant imperio nostro pacem, quam turbaverant. + +HUCUSQUE EXEMPLAR EPISTOLAE. + + + +4. AD 4:17 SUPPLEMENTUM, 13:8-14:19 [C:1-30]. + +QUAE SEQUUNTUR, POST EUM LOCUM SCRIPTA REPERI, UBI LEGITUR, +Pergensque Mardochaeus, fecit omnia, quae ei mandaverat Esther. +NEC TAMEN HABENTUR IN HEBRAICO ET APUD NULLUM PENITUS FERUNTUR INTERPRETUM. + + +13:8 Mardochaeus autem deprecatus est Dominum, memor omnium operum eius, + +13:9 et dixit: Domine Domine rex omnipotens, in ditione enim tua +cuncta sunt posita, et non est qui possit tuae resistere voluntati, +si decreveris salvare Israel. + +13:10 Tu fecisti caelum et terram, et quidquid caeli ambitu continetur. + +13:11 Dominus omnium es, nec est qui resistat maiestati tuae. + +13:12 Cuncta nosti, et scis quia non pro superbia et contumelia, et +aliqua gloriae cupiditate fecerim hoc, ut non adorarem Aman superbissimum, + +13:13 (Libenter enim pro salute Israel etiam vestigia pedum eius +deosculari paratus essem,) + +13:14 sed timui ne honorem Dei mei transferrem ad hominem, +et ne quemquam adorarem, excepto Deo meo. + +13:15 Et nunc Domine rex Deus Abraham miserere populi tui, +quia volunt nos inimici nostri perdere, et hereditatem tuam delere. + +13:16 Ne despicias partem tuam, quam redemisti tibi de Aegypto. + +13:17 Exaudi deprecationem meam, et propitius esto sorti et funiculo tuo, +et converte luctum nostrum in gaudium, ut viventes laudemus nomen +tuum Domine, et ne claudas ora te canentium. + +13:18 Omnis quoque Israel pari mente et obsecratione clamavit +ad Dominum, eo quod eis certa mors impenderet. + +14:1 Esther quoque regina confugit ad Dominum, pavens periculum, +quod imminebat. + +14:2 Cumque deposuisset vestes regias, fletibus et luctui apta +indumenta suscepit, et pro unguentis variis, cinere et stercore +implevit caput, et corpus suum humiliavit ieiuniis: omniaque loca, +in quibus antea laetari consueverat, crinium laceratione complevit. + +14:3 Et deprecabatur Dominum Deum Israel, dicens: Domine mi, +qui rex noster es solus, adiuva me solitariam, et cuius praeter +te nullus est auxiliator alius. + +14:4 Periculum meum in manibus meis est. + +14:5 Audivi a patre meo (d) quod tu Domine tulisses Israel de +cunctis Gentibus, et patres nostros ex omnibus retro maioribus suis, +ut possideres hereditatem sempiternam, fecistique eis sicut locutus es. + +14:6 Peccavimus in conspectu tuo, et idcirco tradidisti nos in +manus inimicorum nostrorum: + +14:7 coluimus enim deos eorum. Iustus es Domine: + +14:8 et nunc non eis sufficit, quod durissima nos opprimunt servitute, +sed robur manuum suarum, idolorum potentiae deputantes, + +14:9 volunt tua mutare promissa, et delere hereditatem tuam, +et claudere ora laudantium te, atque extinguere gloriam templi +et altaris tui, + +14:10 ut aperiant ora Gentium, et laudent idolorum fortitudinem, +et praedicent carnalem regem in sempiternum. + +14:11 Ne tradas Domine sceptrum tuum his, qui non sunt, ne rideant +ad ruinam nostram: sed converte consilium eorum super eos, et eum, +qui in nos coepit saevire, disperde. + +14:12 Memento Domine, et ostende te nobis in tempore tribulationis nostrae, +et da mihi fiduciam Domine rex deorum, et universae potestatis: + +14:13 tribue sermonem compositum in ore meo in conspectu leonis, +et transfer cor illius in odium hostis nostri, ut et ipse pereat, +et ceteri, qui ei consentiunt. + +14:14 Nos autem libera manu tua, et adiuva me, nullum aliud +auxilium habentem, nisi te, Domine, qui habes omnium scientiam, + +14:15 et nosti quia oderim gloriam iniquorum, et detester cubile +incircumcisorum, et onmis alienigenae. + +14:16 Tu scis necessitatem meam, quod abominer signum superbiae et +gloriae meae, quod est super caput meum in diebus ostentationis meae, +et detester illud quasi pannum menstruatae, et non portem in diebus +silentii mei, + +14:17 et quod non comederim in mensa Aman, nec mihi placuerit +convivium regis, et non biberim vinum libaminum: + +14:18 et numquam laetata sit ancilla tua, ex quo huc translata +sum usque in praesentem diem, nisi in te Domine Deus Abraham. + +14:19 Deus fortis super omnes, exaudi vocem eorum, qui nullam aliam +spem habent, et libera nos de manu iniquorum, et erue me a timore meo. + + + +5. AD 4:8 SUPPLEMENTUM, 15:1-3 [B:7.5, B:8, & 4:9a]. + +HAEC QUOQUE ADDITA REPERI IN EDITIONE VULGATA. + + +15:1 Et mandavit ei (haud dubium quin esset Mardochaeus) ut +ingrederetur ad regem, et rogaret pro populo suo et pro patria sua. + +15:2 Memorare (inquit) dierum humilitatis tuae, quomodo nutrita sis +in manu mea, quia Aman secundus a rege locutus est contra nos in mortem: + +15:3 et tu invoca Dominum, et loquere regi pro nobis, et libera nos de morte. + + + +6. AD 5:1 S. SUPPLEMENTUM, 15:4-19 [D:1-16]. + +NECNON ET ISTA QUAE SUBDITA SUNT. + + +15:4 Die autem tertio deposuit vestimenta ornatus sui, +et circumdata est gloria sua. + +15:5 Cumque regio fulgeret habitu, et invocasset omnium rectorem +et salvatorem Deum, assumpsit duas famulas, + +15:6 et super unam quidem innitebatur, quasi prae deliciis et +nimia teneritudine corpus suum ferre non sustinens: + +15:7 altera autem famularum sequebatur dominam, defluentia in +humum indumenta sustentans. + +15:8 Ipsa autem roseo colore vultum perfusa, et gratis ac nitentibus +oculis tristem celabat animum, et nimio timore contractum. + +15:9 Ingressa igitur cuncta per ordinem ostia, stetit contra regem, +ubi ille residebat super solium regni sui, indutus vestibus regiis, +auroque fulgens, et pretiosis lapidibus, eratque terribilis aspectu. + +15:10 Cumque elevasset faciem, et ardentibus oculis furorem pectoris +indicasset, regina corruit, et in pallorem colore mutato, lassum super +ancillulam reclinavit caput. + +15:11 Convertitque Deus spiritum regis in mansuetudinem, et festinus +ac metuens exilivit de solio, et sustentans eam ulnis suis, +donec rediret ad se, his verbis blandiebatur: + +15:12 Quid habes Esther? Ego sum frater tuus, noli metuere. + +15:13 Non morieris: non enim pro te, sed pro omnibus haec lex constituta est. + +15:14 Accede igitur, et tange sceptrum. + +15:15 Cumque illa reticeret, tulit auream virgam, et posuit super +collum eius, et osculatus est eam, et ait: Cur mihi non loqueris? + +15:16 Quae respondit: Vidi te domine quasi Angelum Dei, +et conturbatum est cor meum prae timore gloriae tuae. + +15:17 Valde enim mirabilis es domine, et facies tua plena est gratiarum. + +15:18 Cumque loqueretur, rursus corruit, et pene exanimata est. + +15:19 Rex autem turbabatur, et omnes ministri eius consolabantur eam. + + + +7. AD 8:13 SUPPLEMENTUM, 16:1-24 [E:1-24]. + +EXEMPLAR EPISTOLAE REGIS ARTAXERXIS, QUAM PRO IUDAEIS AD TOTAS REGNI +SUI PROVINCIAS MISIT: QUOD ET IPSUM IN HEBRAICO VOLUMINE NON HABETUR. + + +16:1 Rex magnus Artaxerxes (e) ab India usque Aethiopiam centum +vigintiseptem provinciarum ducibus ac principibus, qui nostrae +iussioni obediunt, salutem dicit. + +16:2 Multi bonitate principum et honore, qui in eos collatus est, +abusi sunt in superbiam: + +16:3 et non solum subiectos regibus nituntur opprimere, sed datam +sibi gloriam non ferentes, in ipsos, qui dederunt, moliuntur insidias. + +16:4 Nec contenti sunt gratias non agere beneficiis, et humanitatis +in se iura violare, sed Dei quoque cuncta cernentis arbitrantur se +posse fugere sententiam. + +16:5 Et in tantum vesaniae proruperunt, ut eos, qui credita sibi +officia diligenter observant, et ita cuncta agunt ut omnium laude +digni sint, mendaciorum cuniculis conentur subvertere, + +16:6 dum aures principum simplices, et ex sua natura alios aestimantes, +callida fraude decipiunt. + +16:7 Quae res et ex veteribus probatur historiis, et ex his, +quae geruntur quotidie, quo modo malis quorumdam suggestionibus +regum studia depraventur. + +16:8 Unde providendum est paci omnium provinciarum. + +16:9 Nec putare debetis, si diversa iubeamus, ex animi nostri +venire levitate, sed pro qualitate et necessitate temporum, +ut reipublicae poscit utilitas, ferre sententiam. + +16:10 Et ut manifestius quod dicimus, intelligatis, (f) Aman filius +Amadathi, et animo et gente Macedo, alienusque a Persarum sanguine, +et pietatem nostram sua crudelitate commaculans, peregrinus a nobis +susceptus est: + +16:11 et tantam in se expertus humanitatem, ut pater noster vocaretur, +et adoraretur ab omnibus post regem secundus: + +16:12 qui in tantum arrogantiae tumorem sublatus est, ut regno +privare nos niteretur et spiritu. + +16:13 Nam Mardochaeum, cuius fide et beneficiis vivimus, +et consortem regni nostri Esther cum omni gente sua novis +quibusdam atque inauditis machinis expetivit in mortem: + +16:14 hoc cogitans ut illis interfectis, insidiaretur nostrae +solitudini, et regnum Persarum transferret in Macedonas. + +16:15 Nos autem a pessimo mortalium Iudaeos neci destinatos, +in nulla penitus culpa reperimus, sed econtrario iustis utentes legibus, + +16:16 et filios altissimi et maximi, semperque viventis Dei, +cuius beneficio et patribus nostris et nobis regnum est traditum, +et usque hodie custoditur. + +16:17 Unde eas litteras, quas sub nomine nostro ille direxerat, +sciatis esse irritas. + +16:18 Pro quo scelere ante portas huius urbis, id est, Susan, +et ipse qui machinatus est, et omnis cognatio eius pendet in patibulis: +non nobis, sed Deo reddente ei quod meruit. + +16:19 Hoc autem edictum, quod nunc mittimus, in cunctis +urbibus proponatur, ut liceat Iudaeis uti legibus suis. + +16:20 Quibus debetis esse adminiculo, ut eos, qui se ad necem eorum +paraverant, possint interficere tertiadecima die mensis duodecimi, +qui vocatur Adar. + +16:21 hanc enim diem, Deus omnipotens, moeroris et luctus, +eis vertit in gaudium. + +16:22 Unde et vos inter ceteros festos dies, hanc habetote diem, +et celebrate eam cum omni laetitia, ut et in posterum cognoscatur, + +16:23 onmes, qui fideliter Persis obediunt, dignam pro fide recipere +mercedem: qui autem insidiantur regno eorum, perire pro scelere. + +16:24 Omnis autem provincia et civitas, quae noluerit sollemnitatis +huius esse particeps, gladio et igne pereat, et sic deleatur, +ut non solum hominibus, sed etiam bestiis invia sit in sempiternum, +pro exemplo contemptus, et inobedientiae. + + + + + +PARALLELISMUS MEMBRORUM. + + +(a) 2: 6 2Rg 24:15; Inf 11:4. +(b) 11: 4 2Rg 24:15; Sup 2:6. +(c) 12: 1 Sup 2:21; 6:2. +(d) 14: 5 Dt 4:34. +(e) 16: 1 Sup 1:1. +(f) 16:10 Sup 3:1. + + + + + +NOTAE MARGINALES. + +[THESE NOTES STOOD IN THE MARGINS OF THE PRINTED VERSION OF THIS TEXT. +THE VERSE NUMBERS IN BRACKETS INDICATE THEIR APPROXIMATE LOCATIONS. +THEY TEND TO BE MORE SYNOPTIC IN NATURE THAN INTERPRETIVE.] + + +[ 1: 1] Assuerus seu Xerxes convivium publicum apparat, +[ 1: 9] Vasthi viris vinolentis se non monstrat, +[ 1:12b] ideoque regno privatur. +[ 2: 1] Pro Xerxe virgines adducuntur, +[ 2: 5] Edissa seu Esther quoque +[ 2: 9] pro rege paratur +[ 2:15] atque regina eligitur. +[ 2:19] Bagathan et Thares regem occidere volebant. +[ 3: 1] A Mardochaeo non adoratus +[ 3: 7] sortem mittit +[ 3:12] et edictum regium constituit. +[ 4: 1] Mardochaeus cum ceteris Iudaeis ululat, +[ 4: 4] reginam ad regem mittit, +[ 4: 9] obedire nolentem +[ 4:12] graviter et severe monet, +[ 4:15] pro periclitante ieiunat et orat. +[ 5: 1] Invitat regem et Aman +[ 5: 5b] semel atque iterum. +[ 5: 9] Mardochaeus ante convivium alterum suspendendus. +[ 6: 1] Mardochaeus coniurationem patefaciens +[ 6: 4] iussu Xerxis +[ 6:11] ab Aman circumducitur, +[ 6:12] de inimico triumphaturus. +[ 6:14] In convivio altero +[ 7: 1] Aman ab Esther accusatur +[ 7: 6b] et a Xerxe ad patibulum damnatur, +[ 8: 1] Mardochaeus autem ei sufficitur. +[ 8: 3] Ab Esther rogatus rex mandat, +[ 8: 9] ut Iudaei hostes suos occiderent, +[ 8:15] quocirca Iudaei tripudiant. +[ 9: 1] Susis die 13 Adar 500 viri +[ 9:11] ac die 14 Adar 300 percutiuntur, +[ 9:16] in provinciis die 13 Adar 75000 occiduntur; +[ 9:17] in provinciis die 14, Susis die 15 Iudaei quiescunt ac laetantur. +[ 9:20] Die 14 et 15 Adar Iudaei laetentur, +[ 9:29] die quodam ieiunent. +[10: 1] Secundus a rege. +[10: 4] Somnium Mardochaei explicatur, +[11: 1] liber Esther in Aegyptum fertur. +[11: 2] Somnium Mardochaei narratur, +[12: 1] Mardochaeus coniurationem ianitorum patefacit. +[12: 6b] Prior epistola Artaxerxis vel potius Xerxis. +[13: 8] Deprecatio Mardochaei, +[14: 1] obsecratio reginae Esther. +[15: 1] Mardochaeus reginam monet. +[15: 4] Esther ad regem ingreditur. +[16: 1] Altera epistola Artaxerxis vel potius Xerxis. + + + + + +APPENDIX CRITICA. + +DISCREPANTIA LECTIONUM CLEMENTINARUM ATQUE +HEBRAICARUM ET GRAECARUM AB ANGELO ROCCA NOTATA. + + +Nulla differentia inter Vulgatam ac textum Heb. et Gr. a Rocca notatur. + + + + + +End of this Project Gutenberg Etext of "Liber Esther" + diff --git a/old/lvest10.zip b/old/lvest10.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..26e06db --- /dev/null +++ b/old/lvest10.zip |